Вікіпедыя bewiki https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.46.0-wmf.22 first-letter Мультымедыя Адмысловае Размовы Удзельнік Размовы з удзельнікам Вікіпедыя Размовы пра Вікіпедыю Файл Размовы пра файл MediaWiki Размовы пра MediaWiki Шаблон Размовы пра шаблон Даведка Размовы пра даведку Катэгорыя Размовы пра катэгорыю Партал Размовы пра партал TimedText TimedText talk Модуль Размовы пра модуль Event Event talk 0 302 5122066 5068354 2026-04-06T05:19:03Z Rymchonak 22863 /* Памерлі */ +1 5122066 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{Каляндар на снежань}} </noinclude> '''14 снежня''' — трыста сорак восьмы (трыста сорак дзявяты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[1862]]: У [[Мінск]]у назіралася [[палярнае ззянне]]. * [[1896]]: У [[Глазга]] адкрыты метрапалітэн. * [[1900]]: [[Макс Планк]] абнародаваў [[Формула Планка|формулу]], пазней названую яго імем. * [[1906]]: У Мінску заснавана кніжнае таварыства «[[Мінчук]]». * [[1911]]: Экспедыцыя [[Руаль Амундсен|Руаля Амундсена]] дасягнула [[Паўднёвы полюс|Паўднёвага полюса]]. * [[1918]]: На змену зрынутай [[Украінская дзяржава|Гетманшчыне]] прыйшла [[Дырэкторыя УНР]]. * [[1939]]: [[СССР]] выключаны з [[Ліга Нацый|Лігі Нацый]] за развязванне [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)|вайны з Фінляндыяй]]. * [[1955]]: З канвеера [[Мінскі гадзіннікавы завод|Мінскага гадзіннікавага завода]] сышоў першы гадзіннік. * [[1970]]: [[Верф]]і ў [[Гданьск|Гданьску]] і [[Гдыня|Гдыні]] абвясцілі аб [[Забастоўка|забастоўцы]], пачаліся [[Хваляванні ў Польшчы (1970)|хваляванні ў Польшчы]]. * [[1987]]: Створаны [[Беларускі саюз дызайнераў]]. * [[1991]]: Створана грамадскае аб'яднанне «[[Беларускі саюз жанчын]]». * [[1995]]: Лідарамі [[Югаславія|Югаславіі]] (С. Мілошавіч), [[Харватыя|Харватыі]] (Ф. Туджман) і баснійскіх мусульман (А. Ізетбегавіч) падпісаны [[Дэйтанскі дагавор]]. == Нарадзіліся == [[File:Tycho Brahe.JPG|thumb|120px|[[Ціха Брагэ]]]] * [[1503]]: [[Настрадамус]], французскі ўрач і гісторык (пам. 1566). * [[1546]]: [[Ціха Брагэ]], дацкі [[астраном]] (пам. 1601). * [[1727]]: [[Франсуа-Юбер Друэ]], французскі мастак * [[1851]]: [[Эдвард Роп]], рэлігійны і грамадска-палітычны дзеяч Літвы, Беларусі і Польшчы (пам. 25.7.1939). * [[1876]]: [[Эрхард Шміт]], нямецкі матэматык (пам. 6.12.1959) * [[1885]]: [[Міраслаў Кралевіч]], харвацкі мастак і скульптар * [[1890]]: [[Іван Трафімавіч Гаўрыс|Іван Гаўрыс]], беларускі мастак (пам. 4.11.1937) * [[1884]]: [[Мікалай (Чарнецкі)|Мікалай Чарнецкі]], царкоўны дзеяч [[УГКЦ]] * [[1895]]: [[Георг VI]], кароль Вялікабрытаніі, Канады, Аўстраліі і Паўднёвай Афрыкі (пам. 6.2.1952) * [[1905]]: [[Мікалай Апанасавіч Дарожкін]], беларускі [[міколаг]] і [[фітапатолаг]], акадэмік [[АН БССР]]. * [[1924]]: [[Радж Капур]], індыйскі рэжысёр і акцёр * [[1935]]: [[Арва Валтан]], эстонскі пісьменнік, сцэнарыст * [[1947]]: [[Дылма Русеф]], прэзідэнт [[Бразілія|Бразіліі]] * [[1979]]: [[Сафі Монк]], англа-аўстралійская спявачка * [[2002]]: [[Франсішку Кансейсан]], партугальскі футбаліст == Памерлі == [[File:Francesco Cavalli.png|thumb|120px|[[П'ер Франчэска Кавалі]]]] * [[1591]]: [[Ян ад Крыжа]], каталіцкі святар (нар. 24.6.1542) * [[1667]]: [[Франчэска Кавалі]], венецыянскі [[кампазітар]] (нар. 14.2.1602) * [[1788]]: [[Карл Філіп Эмануіл Бах]], нямецкі кампазітар (нар. 8.3.1714) * [[1799]]: [[Джордж Вашынгтон]], першы [[прэзідэнт ЗША|прэзідэнт]] [[ЗША]] (нар. 22.2.1732) * [[1854]]: [[Леон Фашэ]], французскі дзяржаўны дзеяч * [[1923]]: [[Тэафіль Аляксандр Стэйнлен]], французскі мастак * [[1989]]: [[Андрэй Дзмітрыевіч Сахараў|Андрэй Сахараў]], савецкі [[фізік]] і грамадскі дзеяч, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія міру|Нобелеўскай прэміі міру]] (нар 21.5.1921). * [[1990]]: [[Фрыдрых Дзюрэнмат]], швейцарскі [[драматург]] (нар. 5.1.1921) * [[2010]]: [[Жам Гітэ]], французскі мастак * [[2020]]: [[Марыя Іосіфаўна Карпенка]], беларуская пісьменніца, журналіст * [[2025]]: [[Роб Райнер]], амерыканскі акцёр і рэжысёр == Святкуюць == * {{Сцяг Тайланда}} [[Тайланд]]: Нацыянальны дзень спорта {{ВС}} <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|С14]] </noinclude> [[Катэгорыя:14 снежня| ]] ta5lwmsj1fn0g2zopof9v3h3ox54dlf 0 432 5122069 4803327 2026-04-06T05:25:31Z Rymchonak 22863 /* Нарадзіліся */ 5122069 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на май}}</noinclude> '''19 мая''' ('''19 траўня''') — сто трыццаць дзевяты (сто саракавы ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[715]]: [[Грыгорый II (Папа Рымскі)|Грыгорый II]] становіцца 89-м [[Папа Рымскі|Папам Рымскім]]. * [[1051]]: Кароль французскі [[Генрых I (кароль Францыі)|Генрых І]] ажаніўся трэцім шлюбам з [[Ганна Кіеўская|Ганнай Яраслаўнай]]. * [[1515]]: [[Георг Барадаты]] прадае Фрызію дынастыі [[Габсбургі|Габсбургаў]] за 200 тыс. рэйнскіх [[гульдэн]]аў. * [[1536]]: З-за рознагалоссяў з літоўскімі магнатамі [[Ян з княжатаў літоўскіх|біскуп Ян]] адмовіўся ад віленскага біскупства. * [[1604]]: Заснаваны горад [[Манрэаль]]. * [[1622]]: У [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]] пачалося паўстанне [[янычары|янычараў]]. * [[1929]]: У [[Вільня|Вільні]] адбыўся нелегальны з’езд [[Таварыства беларускай школы]]. * [[1991]]: Рэферэндум аб незалежнасці ў [[Харватыя|Харватыі]]. * [[2000]]: Асуджаны да пазбаўлення волі з адтэрміноўкай выканання прысуду былы прэм’ер-міністр Беларусі [[Міхаіл Чыгір]]. * [[2021]]: Здарылася [[Катастрофа Як-130 у Баранавічах (2021)|катастрофа самалёта Як-130]] у [[Баранавічы|Баранавічах]]. == Нарадзіліся == [[File:Autorretrato, por Jacob Jordaens.jpg|thumb|80px|left|Якаб Іорданс]] * [[1593]]: [[Якаб Іорданс]], фламандскі [[мастак]] (пам. 18.10.1678) * [[1611]]: [[Інакенцій XI|Інакенцій XI, Папа Рымскі]] (пам. 12.8.1689) * [[1762]]: [[Іаган Готліб Фіхтэ]], нямецкі [[філосаф]] (пам. 27.1.1814) * [[1881]]: [[Мустафа Кемаль Атацюрк]], турэцкі палітык, заснавальнік і першы прэзідэнт [[Турцыя|Турэцкай Рэспублікі]] (пам. 10.11.1938) * [[1890]]: [[Хо Шы Мін]], кіраўнік [[В'етнам]]а (пам. 1969) * [[1919]]: [[Юхан Пеэгель]], эстонскі лінгвіст, пісьменнік * [[1928]]: [[Пол Пот]], [[Камбоджа|камбаджыйскі]] дыктатар (пам. 1998) * [[1941]]: [[Нора Эфран]], амерыканскі кінарэжысёр, сцэнарыст * [[1944]]: [[Яан Тальтс]], эстонскі цяжкаатлет * [[1962]]: [[Рычард Лоўрэнс Тэйлар]], брытана-амерыканскі матэматык * [[1981]]: [[Ёнас Поэр Расмусен]], дацкі рэжысёр == Памерлі == [[File:Bolesław Prus (ca. 1905).jpg|thumb|80px|[[Баляслаў Прус]]]] * [[1303]]: [[Святы Іў]], святы, заступнік Брэтані * [[1389]]: [[Дзмітрый Данскі]], вялікі князь маскоўскі (нар. 12.10.1350) * [[1480]]: [[Ян Длугаш]], польскі гісторык (нар. 1.12.1415) * [[1825]]: [[Клод Анры дэ Руўруа Сен-Сімон]], французскі філосаф (нар. 17.10.1760) * [[1912]]: [[Баляслаў Прус]], польскі [[пісьменнік]] (нар. 20.8.1847) * [[1918]]: [[Фердынанд Ходлер]], швейцарскі мастак (нар. 14.4.1853) * [[1925]]: [[Вікінг Эгелінг]], шведскі мастак і рэжысёр * [[1928]]: [[Макс Шэлер]], нямецкі філосаф і сацыёлаг (нар.22.8.1874) * [[1943]]: [[Крысцьян Раўд]], эстонскі мастак * [[1962]]: [[Габрыэле Мюнтэр]], нямецкая мастачка * [[2014]]: [[Джэк Брэбем]], аўстралійскі аўтагоншчык * [[2018]]: [[Роберт Індыяна]], амерыканскі мастак == Святкуюць == * {{Сцяг Украіны}} [[Украіна]], Дзень навукі * {{Сцяг Фінляндыі}} [[Фінляндыя]], Дзень вайсковага сцяга {{Вонкавыя спасылкі}} <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|519]] </noinclude> [[Катэгорыя:19 мая| ]] 04u7el2ggmimt1hjnomjksarpbj50ja 0 615 5122071 5110563 2026-04-06T05:26:01Z Rymchonak 22863 /* Памерлі */ 5122071 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на чэрвень}}</noinclude> '''26 чэрвеня''' — сто семдзесят сёмы (сто семдзесят восьмы ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[4]]: [[Тыберый]] і [[Агрыпа Пастумус]] адаптаваны [[Аўгуст]]ам. * [[684]]: [[Бенедыкт II (Папа Рымскі)|Бенедыкт II]] становіцца 81-ым [[Папа рымскі|Папам Рымскім]]. * [[1295]]: [[Пшэмысл II]] заступіў на польскі каралеўскі сталец. * [[1863]]: У [[Вільнюс|Вільні]] створаны Выканаўчы аддзел Літвы ([[Чырвоны ронд]]), цэнтр кіраўніцтва [[Паўстанне 1863-1864|паўстаннем 1863—1864 гадоў]], старшыня [[Якуб Гейштар]], члены: [[К. Каліноўскі]] і [[У. Малахоўскі]]. * [[1889]]: Заснаваны горад [[Бангі]], цяпер сталіца [[ЦАР]]. * [[1945]]: Прадстаўнікі 50 дзяржаў-заснавальніц падпісалі Статут [[ААН|Арганізацыі Аб’яднаных Нацый]]. * [[1960]]: [[Мадагаскар]] атрымаў незалежнасць ад [[Францыя|Францыі]]. * [[1974]]: Выйшаў Указ [[Прэзідыум Вярхоўнага Савета СССР|Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР]] аб прысваенні [[Мінск|Мінску]] ганаровага звання [[Гарады-героі|«Горад-герой»]]. * [[1977]]: Адбыўся апошні канцэрт [[Элвіс Прэслі|Элвіса Прэслі]]. == Нарадзіліся == [[Файл:Charles Messier.jpg|thumb|120px|Шарль Месье]] * [[1726]]: [[Віктар Амадэй III]], кароль Сардзінскага каралеўства і герцаг Савойскі (пам. 16.10.1796) * [[1730]]: [[Шарль Месье]], французскі [[астраном]] (пам. 12.4.1817) * [[1735]]: [[Жазеф Дзюкро]], французскі мастак * [[1763]]: [[Джордж Морленд]], англійскі мастак * [[1908]]: [[Сальвадор Альендэ]], прэзідэнт [[Чылі]] (пам. 11.9.1973) * [[1909]]: [[Антон Адамовіч]], беларускі літаратуразнавец, [[пісьменнік]] (пам. 1998) * [[1909]]: [[Жан Бертоль]], французскі мастак і графік * [[1918]]: [[Элен Лійгер]], эстонская актрыса * [[1927]]: [[Уладзімір Якаўлевіч Матыль|Уладзімір Матыль]], савецкі і расійскі [[рэжысёр]] [[тэатр]]а і кіно, сцэнарыст * [[1941]]: [[Уладзімір Куляшоў]], беларускі [[акцёр]], [[народны артыст Беларусі]] * [[1944]]: [[Генадзь Зюганаў]], расійскі палітык, лідар [[КПРФ]] * [[1950]]: [[Яак Ёала]], эстонскі спявак * [[1954]]: [[Катрын Самба-Панза]], часовы прэзідэнт ЦАР * [[1958]]: [[Таццяна Мушынская]], беларуская [[паэт]]эса і тэатральны крытык * [[1963]]: [[Фарух Садулаевіч Рузіматаў]], артыст балета * [[1963]]: [[Міхаіл Хадаркоўскі]], расійскі прадпрымальнік * [[1993]]: [[Арыяна Грандэ]], амерыканская спявачка, актрыса == Памерлі == [[Файл:Jacques-Étienne Montgolfier.jpg|thumb|120px|Жазеф-Мішэль Мангальф'е]] * [[363]]: [[Флавій Клаўдзій Юліян]], рымскі імператар * [[1291]]: [[Элеанора Праванская]], каралева [[Англія|Англіі]] * [[1810]]: [[Жазеф-Мішэль Мангальф'е]], французскі вынаходнік * [[1819]]: [[Францішак Нарвайш]], заслужаны прафесар вышэйшай матэматыкі ў [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскім універсітэце]] (нар. 15.1.1742) * [[1830]]: [[Георг IV]], кароль Вялікабрытаніі і [[Гановер]]а * [[1835]]: [[Антуан-Жан Гро]], французскі мастак * [[1927]]: [[Арман Гіёмен]], французскі мастак * [[1941]]: [[Зэлік Аксельрод]], беларускі яўрэйскі паэт, перакладчык беларускай паэзіі на [[ідыш]] (нар. 30.12.1904) * [[2004]]: [[От Ардэр]], эстонскі паэт, пісьменнік * [[2010]]: [[Харальд Керэс]], эстонскі астрафізік * [[2012]]: [[Нора Эфран]], амерыканскі кінарэжысёр, сцэнарыст * [[2016]]: [[Сяргей Альбертавіч Картэс]], беларускі кампазітар * [[2018]]: [[Алесь Зайка]], беларускі краязнавец == Святкуюць == * {{Сцяг ААН}} [[ААН]]: Міжнародны дзень барацьбы са злоўжываннем наркатычнымі сродкамі і іх незаконным зваротам * {{Сцяг ААН}} [[ААН]]: Міжнародны дзень у падтрымку ахвяр катаванняў * {{Сцяг Азербайджана}} [[Азербайджан]]: Дзень узброеных сіл * {{Сцяг Беларусі}} [[Беларусь]]: Дзень работнікаў пракуратуры * {{Сцяг Мадагаскара}} [[Мадагаскар]]: Дзень незалежнасці * {{Сцяг Румыніі}} [[Румынія]]: Дзень сцяга {{Вонкавыя спасылкі}} <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|626]] </noinclude> [[Катэгорыя:26 чэрвеня| ]] 7fwdglmiyfrp6p4mphtjp29w1w910a4 0 1087 5122065 5116498 2026-04-06T05:18:32Z Rymchonak 22863 /* Нарадзіліся */ 5122065 wikitext text/x-wiki <noinclude> {{каляндар на сакавік}} </noinclude> '''6 сакавіка''' — 66-ы (67-ы ў [[высакосны год]]) дзень [[год]]а па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[1521]]: [[Ф. Магелан]] адкрыў востраў [[Гуам]]. * [[1869]]: [[Дзмітрый Мендзялееў|Д. Мендзялееў]] публічна прадставіў сваю [[Перыядычная сістэма элементаў|перыядычную сістэму элементаў]]. * [[1899]]: Зарэгістравана гандлёвая марка «[[аспірын]]». * [[1902]]: Заснаваны футбольны клуб «[[Рэал Мадрыд]]». * [[1920]]: [[Другая Рэч Паспалітая|Польскія]] войскі занялі [[Гісторыя Светлагорска|Шацілкі]] (зараз г. [[Светлагорск]]). * [[1925]]: [[Бельгія]] анексавала германскія раёны [[Мальмедзі]] і [[Эйпен]]. * [[1940]]: Абвешчана перамір’е ў [[Савецка-фінская вайна|савецка-фінскай вайне]]. * [[1944]]: Пачалося фарміраванне [[Беларуская краёвая абарона|Беларускай краёвай абароны]]. * [[1990]]: У [[Мінск]]у было створана [[Згуртаванне беларусаў свету «Бацькаўшчына»]]. == Нарадзіліся == * [[1475]]: [[Мікеланджэла Буанароці]], [[скульптар]], [[мастак]] і [[архітэктар]] часу [[Адраджэнне|Адраджэння]] (пам. [[1564]]) * [[1483]]: [[Франчэска Гвічардзіні]], італьянскі філосаф * [[1619]]: [[Сірано дэ Бержэрак]], французскі драматург * [[1787]]: [[Іозеф Фраўнгофер]], нямецкі фізік * [[1793]]: [[Бернгард Кляйн]], нямецкі кампазітар * [[1889]]: [[Хамза Хакімзадэ Ніязі]], узбекскі [[паэт]], драматург * [[1902]]: [[Аўгуст Скадзіньш]], ліўскі паэт і празаік * [[1909]]: [[Станіслаў Ежы Лец]], польскі паэт, філосаф, пісьменнік-сатырык (пам. 7.5.[[1966]]) * [[1910]]: [[Аляксандр Пятровіч Мазалёў|Аляксандр Мазалёў]], беларускі савецкі жывапісец, графік, педагог (пам. 1.7.[[1970]]) * [[1921]]: [[Фахд ібн Абдэль Азіз ас-Сауд]], 5-ы кароль [[Саудаўская Аравія|Саудаўскай Аравіі]] * [[1923]]: [[Анатоль Аляксандравіч Ляляўскі]], беларускі рэжысёр * [[1926]]: [[Анджэй Вайда]], польскі кінарэжысёр * [[1928]]: [[Габрыэль Гарсія Маркес]], калумбійскі пісьменнік, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія|Нобелеўскай прэміі]] * [[1929]]: [[Фазіль Іскандэр]], [[Абхазія|абхазскі]] пісьменнік * [[1934]]: [[Міхаіл Жванецкі]], савецкі, расійскі пісьменнік-сатырык * [[1937]]: [[Валянціна Церашкова]], першая жанчына-касманаўт * [[1937]]: [[Уладзімір Крукоўскі]], беларускі мастак-плакатыст * [[1947]]: [[Дзік Фосберы]], амерыканскі скакун у вышыню * [[1947]]: [[Роб Райнер]], амерыканскі акцёр і рэжысёр * [[1964]]: [[Уладзімір Міхно]], беларускі [[журналіст]] і пісьменнік * [[1972]]: [[Шакіл О’Ніл]], амерыканскі баскетбаліст == Памерлі == * [[1683]]: [[Гварына Гварыні]], італьянскі архітэктар, матэматык * [[1836]]: [[Дэві Крокет]], амерыканскі вандроўнік, палітык * [[1895]]: [[Каміла Калет]], нарвежская пісьменніца * [[1900]]: [[Готліб Даймлер]], нямецкі [[інжынер]] і прамысловец * [[1986]]: [[Джорджыя О’Кіф]], амерыканская мастачка (нар. 15.11.[[1887]]) * [[1991]]: [[Ханс Юрген Кальман]], нямецкі мастак * [[1992]]: [[Марыя Элена Віейра да Сілва]], французская мастачка * [[2005]]: [[Тэрэза Райт]], амерыканская актрыса * [[2007]]: [[Жан Бадрыяр]], французскі філосаф-постмадэрніст (нар. 27.7.[[1929]]) * [[2024]]: [[Рымас Тумінас]], літоўскі рэжысёр * [[2026]]: [[Аляксандр Дзмітрыевіч Дулічэнка]], эстонскі лінгвіст == Святкуюць == * {{Сцягафікацыя|Аўстралія}}, Дзень працы. * {{Сцягафікацыя|Гана}}, Дзень незалежнасці, адзначаецца з [[1975]] года. * {{Сцягафікацыя|Гуам}}, Дзень [[Фернан Магелан|Магелана]]. * {{Сцягафікацыя|ЗША}}, Вермонт Дзень гарадскога сходу. * {{Сцягафікацыя|Літва}}, Дзень Святога Казіміра ([[Дзень Казюкаса]]). * {{Сцягафікацыя|Мексіка}}, Дзень Алама. <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|306 ]] </noinclude> [[Катэгорыя:6 сакавіка| ]] jqahnqkid09f0660ajb8ywgteb7lzjm 0 1422 5122034 4806737 2026-04-06T00:58:21Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122034 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Баранавіцкі раён |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = раён |Гімн = |Уваходзіць у = [[Брэсцкая вобласць]] |Уключае = |Сталіца = [[Баранавічы]] |Датаўтварэння = [[8 красавіка]] [[1957]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = <small>'''Родная мова:'''</small> [[Беларуская мова|беларуская]] 81,61 %, [[руская мова|руская]] 16,59 %<br/><small>'''Размаўляюць дома:'''</small> беларуская 64,79 %, руская 32,77 %<ref name="belstat2009">[https://archive.today/20120523225241/belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/itogi1.php Вынікі перапісу 2009 года]</ref> |Насельніцтва = |Год перапісу = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = [[беларусы]] — 86,91 %, <br /> [[палякі]] — 5,9 %, <br /> [[рускія]] — 5,21 %, <br /> [[украінцы]] — 1,12 %, <br /> іншыя — 0,86 %<ref name="belstat2009" /> |Канфесійны склад = |Плошча = 2&nbsp;202,32<ref>[http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc «Дзяржаўны зямельны кадастр Рэспублікі Беларусь»] (па стане на 1 студзеня 2011 г.)</ref> |Месца па плошчы = 6 |Максімальная вышыня = 192 |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 1 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Бара́навіцкі раё́н''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад абласнога падпарадкавання [[Баранавічы]]. Утвораны 15 студзеня 1940 года як [[Навамышскі раён|Навамышскі]], у 1957 годзе быў перайменаваны ў Баранавіцкі раён<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Аб перайменаванні Новамышскага раёна, Брэсцкай вобласці, у Баранавіцкі раён ад 8 красавіка 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 4.</ref>. У сучасных межах існуе з 1962 года. Плошча 2,2 тыс. км². Працягласць з захаду на ўсход — 71 км, з поўначы на поўдзень — 100 км. == Адміністрацыйны падзел == Раён уключае гарадскі пасёлак [[Гарадзішча (Баранавіцкі раён)|Гарадзішча]], 240 населеных пунктаў, 14 сельсаветаў: [[Велікалуцкі сельсавет|Велікалуцкі]], [[Вольнаўскі сельсавет|Вольнаўскі]], [[Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Гарадзішчанскі]], [[Жамчужненскі сельсавет|Жамчужненскі]], [[Крошынскі сельсавет|Крошынскі]], [[Ляснянскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Ляснянскі]], [[Малахавецкі сельсавет|Малахавецкі]], [[Маўчадскі сельсавет|Маўчадскі]], [[Мілавідскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Мілавідскі]], [[Навамышскі сельсавет|Навамышскі]], [[Падгорнаўскі сельсавет|Падгорнаўскі]], [[Палонкаўскі сельсавет|Палонкаўскі]], [[Пачапаўскі сельсавет|Пачапаўскі]] і [[Сталовіцкі сельсавет|Сталовіцкі]]. == Геаграфія == [[Файл:Рака Шчара каля вёскі Коўбавічы.jpg|злева|міні|Рака Шчара каля вёскі Коўбавічы]] Большая частка раёна размешчана на [[Баранавіцкая раўніна|Баранавіцкай раўніне]], паўночная частка — на схіле [[Навагрудскае ўзвышша|Навагрудскага ўзвышша]]. Паверхня ўзгорыста-раўнінная, пераважаюць вышыні 180—240 м. Самы высокі пункт раёна 267 м знаходзіцца каля [[Зялёная (Баранавіцкі раён)|в. Зялёная]]. [[Файл:Калдычэўскае возера.jpg|злева|міні|Возера Калдычэўскае]] Найбольшая рака — [[Шчара]] з прытокамі [[Мышанка (рака)|Мышанка]], [[Лахазва]], [[Іса (рака)|Іса]], на поўначы — р. [[Сэрвач (прыток Нёмана)|Сэрвач]], на паўночным захадзе — [[Моўчадзь (рака)|Моўчадзь]]. Створана [[вадасховішча Гаць]]. Ёсць азёры [[Калдычэўскае]], [[Дамашэўскае]], [[Грэнкі (возера)|Грэнкі]]. Лясы займаюць 33 % тэрыторыі. Пад [[балота]]мі 18,7 тыс. га, амаль усе нізінныя, часткова асушаныя. На тэрыторыі раёна знаходзяцца частка біялагічнага заказніка Баранавіцкі, Моўчадскае насаджэнне еўрапейскай лістоўніцы. Ахоўваецца помнік прыроды Карчоўскія дубы-блізняты. Агульная плошча сельска-гаспадарчых угоддзяў 117 тыс. га, з іх асушаных 18,6 тыс. га. Пашыраны дзярнова-падзолістыя, дзярнова-падзолістыя забалочаныя і тарфяна-балотныя глебы. Карысныя выкапні: [[торф]], будаўнічыя пяскі, гліны, пясчана-жвіровы матэрыял. == Клімат == Сярэдняя тэмпература [[студзень|студзеня]] -6,1 °С, [[ліпень|ліпеня]] 18 °С. Ападкаў 630 мм за год. Вегетацыйны перыяд 193 дні. == Гісторыя == 8 красавіка 1957 года [[Навамышскі раён]] перайменаваны ў Баранавіцкі. 14 кастрычніка 1957 года да раёна далучаны [[Гавінавіцкі сельсавет|Гавінавіцкі]] і [[Мілавідскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Мілавідскі]] сельсаветы скасаванага [[Быценскі раён|Быценскага раёна]]. 17 лістапада 1959 года скасаваны [[Балабанавіцкі сельсавет|Балабанавіцкі]] і [[Лотвіцкі сельсавет|Лотвіцкі]] сельсаветы, [[Лукаўскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Лукаўскі сельсавет]] перайменаваны ў [[Велікалуцкі сельсавет|Велікалуцкі]]. 22 сакавіка 1962 года [[Люшнеўскі сельсавет]] перайменаваны ў [[Перхавіцкі сельсавет|Перхавіцкі]], скасаваны [[Лаўрынавіцкі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Лаўрынавіцкі сельсавет]]. 25 снежня 1962 года да раёна далучаны гарадскі пасёлак [[Гарадзішча (Баранавіцкі раён)|Гарадзішча]], [[Велікасельскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Велікасельскі]], [[Вольнаўскі сельсавет|Вольнаўскі]], [[Гірмантаўскі сельсавет|Гірмантаўскі]], [[Душкавецкі сельсавет|Душкавецкі]], [[Карчоўскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Карчоўскі]], [[Крошынскі сельсавет|Крошынскі]], [[Маўчадскі сельсавет|Маўчадскі]], [[Мядзеневіцкі сельсавет|Мядзеневіцкі]], [[Падлясейскі сельсавет|Падлясейскі]], [[Пачапаўскі сельсавет|Пачапаўскі]], [[Савіцкі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Савіцкі]], [[Сталовіцкі сельсавет|Сталовіцкі]] сельсаветы скасаванага [[Гарадзішчанскі раён|Гарадзішчанскага раёна]]. 1 жніўня 1964 года Гавінавіцкі сельсавет перайменаваны ў [[Падгорнаўскі сельсавет|Падгорнаўскі]], у 1965 годзе Чэшаўленскі сельсавет — у [[Цешаўлянскі сельсавет|Цешаўлянскі]]. 19 студзеня 1965 года скасаваны Велікасельскі сельсавет. 16 лістапада 1970 года Душкавецкі сельсавет перайменаваны ў [[Зялёнаўскі сельсавет|Зялёнаўскі]]. 17 лютага 1975 года скасаваны Гірмантаўскі сельсавет. 6 жніўня 1979 года Гірмантаўскі сельсавет утвораны зноў, а Зялёнаўскі сельсавет скасаваны. 18 сакавіка 1985 года ўтвораны [[Жамчужненскі сельсавет]], скасаваны Перхавіцкі сельсавет. 15 сакавіка 1986 года Мядзеневіцкі сельсавет скасаваны. 21 ліпеня 1986 года Савіцкі сельсавет перайменаваны ў [[Петкавіцкі сельсавет|Петкавіцкі]], утвораны [[Паланечкаўскі сельсавет]]. 19 студзеня 1987 года скасаваны Падлясейскі сельсавет, адноўлены Мядзеневіцкі сельсавет. 26 чэрвеня 2013 года скасаваны Гірмантаўскі, Карчоўскі, Каўпеніцкі, Мядзеневіцкі, Паланечкаўскі, Петкавіцкі, Уцёскі і Цешаўлянскі сельсаветы, Гарадзішчанскі пассавет рэарганізаваны ў [[Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Гарадзішчанскі сельсавет]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913b0059597&p1=1 Решение Брестского областного Совета депутатов от 26 июня 2013 г. № 286 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Барановичского района Брестской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210614045351/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913b0059597&p1=1 |date=14 чэрвеня 2021 }}</ref>. == Насельніцтва == Колькасць насельніцтва: * 55,4 тыс. чал. (1990) * 52,8 тыс. чал. (1995) * 47,8 тыс. чал. (2003) На працягу 1990-х гадоў колькасць насельніцтва скарачалася. Нацыянальны склад насельніцтва (1999): беларусы — 83,1 %, палякі — 9,0 %, рускія — 6,0 %, іншыя — 1,9 %. == Эканоміка == Асноўныя галіны сельскай гаспадаркі — мяса-малочная жывёлагадоўля (буйная рагатая жывёла, свінагадоўля, авечкагадоўля), птушкагадоўля, бульбаводства. Вырошчваюць цукровыя буракі, збожжавыя культуры, [[лён]], [[агародніна|агародніну]]. Прамысловасць раёна прадстаўлена прадпрыемствамі паліўнай (брыкет), дрэваапрацоўчай (піламатэрыялы, зрубы садовых домікаў), харчовай галіны. == Інфраструктура == У сістэме адукацыі раёна 19 дашкольных устаноў, 20 сярэднеагульнаадукацыйных школ, 10 базавых школ, дзіцячая спартыўная школа. Дзейнічаюць тэхналагічны тэхнмкум і тэхнікум лёгкай прамысловасці, медыцынскае, педагагічнае і музычнае вучылішчы, ПТВ. Працуюць 67 бібліятэк, 5 бальніц. Зоны адпачынку: * турбаза «Лясное возера» * дзіцячы аздараўленчы цэнтр «Дружба» == Транспарт == Па тэрыторыі раёна праходзяць чыгункі Масква — Мінск — Брэст, Вільнюс — Лунінец, Магілёў — Ваўкавыск — Асіповічы, аўтамабільныя дарогі Масква — Брэст, Кобрын — Івацэвічы — Стоўбцы, Баранавічы — Слонім — Гродна, Баранавічы — Палонка — Слонім, з Баранавічаў на Навагрудак, Ляхавічы, Нясвіж. == Памятныя мясціны == === Помнікі прыроды === * Карчоўскія дубы-блізняты * [[Камень філарэтаў]] === Помнікі архітэктуры === {{main|Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Баранавіцкага раёна}} * [[Свята-Троіцкая царква (Вольна)|Свята-Троіцкая царква]] ў в. [[Вольна]] * [[Свята-Троіцкая царква (Вялікая Сваротва)|Свята-Троіцкая царква]] ў в. [[Вялікая Сваротва]] * [[Свята-Георгіеўская царква (Вялікія Лукі)|Свята-Георгіеўская царква]] ў в. [[Вялікія Лукі (Баранавіцкі раён)|Вялікія Лукі]] * [[Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Гарадзішча)|Крыжаўзвіжанская царква]] і [[Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі Ружанцовай (Гарадзішча)|Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі Ружанцовай]] ([[18 стагоддзе|18 ст.]]) у г. п. [[Гарадзішча (Баранавіцкі раён)|Гарадзішча]] * [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Ішкалдзь)|Троіцкі касцёл]] у в. [[Ішкалдзь]] * [[Свята-Успенская царква (Люшнева)|Свята-Успенская царква]] ў в. [[Люшнева]] * [[Мемарыяльная капліца (Мілавіды)|Мемарыяльная капліца]] на месцы Мілавідскай бітвы 1863 каля в. Мілавіды * [[Паштовая станцыя (Мілавіды)|Паштовая станцыя]] ў в. Мілавіды * [[Царква ў імя святога прападобнага Сергія Раданежскага (Мілавіды)|Царква ў імя святога прападобнага Сергія Раданежскага]] ў в. Мілавіды * [[Свята-Петра-Паўлаўская царква (Моўчадзь)|Свята-Петра-Паўлаўская царква]] ў в. [[Моўчадзь (вёска)|Моўчадзь]] * [[Свята-Праабражэнскі касцёл (Новая Мыш)|Праабражэнскі касцёл]] (пач. 19 ст.) і [[Спаса-Праабражэнская царква (Новая Мыш)|Праабражэнская царква]] (сярэдзіна 19 ст.) у в. [[Новая Мыш]] * [[Свята-Антоніеўская царква (Падгорная)|Свята-Антоніеўская царква]] ў в. Падгорная * [[Палац Радзівілаў (Паланечка)|Палац кн. Канстанціна Радзівіла]] (канец 18 ст. — пач. 19 ст.) і [[Касцёл Святога Юрыя (Паланечка)|Юр’еўскі касцёл]] ([[19 стагоддзе|19 ст.]]) у в. [[Паланечка]] * [[Свята-Мікалаеўская царква (Палонка)|Свята-Мікалаеўская царква]] ў в. [[Палонка (Баранавіцкі раён)|Палонка]] * [[Свята-Пакроўская царква (Паручын)|Свята-Пакроўская царква]] ў в. [[Паручын]] * [[Свята-Пакроўская царква (Пачапава)|Свята-Пакроўская царква]] і [[Свята-Мікалаеўская царква (Пачапава)|Свята-Мікалаеўская царква]] ў в. [[Пачапава (Баранавіцкі раён)|Пачапава]] * [[Палацава-паркавы комплекс Лашкевічаў (Стайкі)|Палацава-паркавы комплекс Лашкевічаў]] у в. [[Стайкі (Баранавіцкі раён)|Стайкі]] * [[Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса (Сталовічы)|Касцёл Сэрца Ісуса]] (19—20 ст.) і [[Свята-Аляксандра-Неўская царква (Сталовічы)|царква Іаана Хрысціцеля]] (18 ст.) у в. [[Сталовічы]] * [[Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Чэрніхава)|Царква Святой велікамучаніцы Параскевы Пятніцы]] ў в. [[Чэрніхава]] * [[Сядзібна-паркавы комплекс Катлубаяў (Ястрамбель)|Сядзібна-паркавы комплекс Катлубаяў]] у в. [[Ястрамбель]] <center> <gallery> Выява:Church of the Exaltation of the Holy Cross in Haradzišča.jpg|Свята-Крыжаўзвіжанская царква ў г. п. Гарадзішча Выява:Костел Н.Мышь.jpg|Праабражэнскі касцёл у в. Новая Мыш Выява:Novaja Myš, carkva (2010).jpg|Царква Праабражэння Гасподня ў в. Новая Мыш Выява:Belarus-Palanechka-Church of George-1.jpg|Юр’еўскі касцёл у в. Паланечка Выява:stajkipalac.jpg|[[Палацава-паркавы комплекс Лашкевічаў (Стайкі)|Палац Лашкевічаў]] (19 ст.) у в. [[Стайкі (Баранавіцкі раён)|Стайкі]] </gallery> </center> == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Міхаіл Ігнатавіч Аверын]], дзяржаўны дзеяч БССР. * [[Аляксандр Мітрафанавіч Бабко|Аляксандр Бабко]], [[Герой Сацыялістычнай Працы]]. * [[Паўлюк Багрым]], паэт. * [[Багуслаў Багданавіч Вільчкоўскі]], Герой Сацыялістычнай Працы. * [[Мікалай Лявонцьевіч Вяленка]], Герой Сацыялістычнай Працы. * [[Уладзіслаў Галубок]], драматург, празаік, рэжысёр, акцёр, мастак. [[Народны артыст Беларускай ССР|Народны артыст БССР]] (1928). * [[Аляксандр Андрэевіч Данілевіч]], педагог, матэматык. * [[Уладзімір Пятровіч Емяльянчык|Уладзімір Емяльянчык]] (1955, в. [[Вялікія Лукі (Баранавіцкі раён)|Вялікія Лукі]] — 2003) — беларускі [[гісторык]]. * [[Алесь Жамойцін]], паэт. * [[Расціслаў Афанасьевіч Жмойдзяк]], беларускі географ, картограф. * [[Ніна Сымонаўна Загорская]], беларуская паэтэса. * [[Іван Канстанцінавіч Кабушкін]], [[Герой Савецкага Саюза]]. * [[Анатоль Клышка]], пісьменнік. * [[Іван Платонавіч Крэнь]], беларускі гісторык. * [[Адам Міцкевіч]], паэт. * [[Уладзімір Сцяпанавіч Русак|Уладзімір Русак]] (1949, в. [[Муцькавічы]] — 2019) — праваслаўны дыякан, публіцыст, [[дысідэнт]] у СССР, [[Палітычныя зняволеныя|палітычны зняволены]] ў СССР. * [[Андрэй Рымша]], вялікалітоўскі паэт. * [[Іван Мікітавіч Серада|Іван Серада]], першы старшыня [[Рада БНР|Рады]] [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. == Старшыня Баранавіцкага раённага выканаўчага камітэта == * [[Мікалай Уладзіміравіч Даменікан]] * [[Мікалай Мяфодзьевіч Язубец]] * [[Міхаіл Мікалаевіч Палуян]] == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — 480 с. іл. * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С.Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Минск: «Беларусь», 1987. — 283 с. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. == Спасылкі == * [http://intex-press.by/ INTEX-PRESS Online — Навіны Баранавіцкага рэгіёна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170606183658/http://intex-press.by/ |date=6 чэрвеня 2017 }} * [http://www.radzima.org/be/rayon/baranavicki.html Адметнасці Баранавіцкага раёна ў здымках] на [[Radzima.org]] {{Баранавіцкі раён}} {{Брэсцкая вобласць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Баранавіцкі раён у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Брэсцкая вобласць БССР|child|загаловак=Баранавіцкі раён у [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] (з 1957)}} }} [[Катэгорыя:Баранавіцкі раён| ]] [[Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1957 годзе]] oxryoqf97r2ddgjlw9lquajy4clsg5n 0 1469 5122341 5116209 2026-04-06T09:42:38Z Jaŭhien 59102 Афармленне, класіфікацыя і апісанне галосных і зычных 5122341 wikitext text/x-wiki '''Фанетычная сістэма беларускай мовы''' — [[Фанетычная сістэма|гукавы лад]] [[Беларуская мова|беларускай]] [[Літаратурная мова|літаратурнай]] мовы. == Гукавы склад == У беларускай літаратурнай мове 45 [[гук мовы|гукаў]]: 6 [[Галосны гук|галосных]] і 39 [[Зычны гук|зычных]]. Часам да іх далучаюць 9 падоўжаных зычных гукаў, якія могуць выконваць [[фанема|фаналагічную]] функцыю. Некаторыя аўтары залічваюць у асноўны гукавы склад толькі 32 зычныя гукі, а 7 зычных азначаюць як рэдкія. '''Галосныя''': [а], [о], [у], [ы], [э]{{efn|Абазначаецца таксама знакам [е].}}, [і]. '''Зычныя''': [б], [б’], [в], [в’], [γ]{{efn|name=gh|Фрыкатыўны гук.}} [γ’]{{efn|name=gh}}, [г’]{{efn|name=kg|Выбухны гук. У асноўным сустракаецца ў запазычаных словах.}}, [г’]{{efn|name=kg}}, [з], [з’], [д], [z]{{efn|Абазначаецца таксама як [дз].}}, [z’]{{efn|Абазначаецца таксама як [дз’].}}, [ж], [ž]{{efn|Абазначаецца таксама як [дж].}}, [й], [к], [к’], [л], [л’], [м], [м’], [н], [н’], [п], [п’], [р], [с], [с’], [т], [ў], [ф], [ф’], [х], [х’], [ц], [ц’], [ч], [ш]. '''Падоўжаныя зычныя''' з фаналагічнай функцыяй: [ж:], [з’:], [z’:], [л’:], [н’:], [с’:] [ц’:] [ч:] [ш:]. == Артыкуляцыйная база == Агульныя рысы [[Артыкуляцыя (фанетыка)|артыкуляцыйнай]] базы беларускай мовы — агульная ненапружанасць пры гукаўтварэнні, моцнае памякчэнне ([[палаталізацыя]]) адных [[зычны]]х і цвёрдасць іншых. З агульнай ненапружанасці вынікаюць: * губна-губная артыкуляцыя пры вымаўленні /в/ пасля галосных і перад [у], [о]; * адсутнасць розніцы ў артыкуляцыі [[Губы|губ]] пры ўтварэнні цвёрдых і мяккіх губных [б], [п], [м], іх цвёрдае вымаўленне ў канцы [[слова|слоў]] і перад зычнымі: ''сем'', ''дроб'', ''сям’я'' — [с’амйа]. * ператварэнне зубных [д], [т] пры памякчэнні ў змычна-шчылінныя [z’] і [ц’] адпаведна праз ненапружанасць кончыка [[язык]]а ([[дзеканне]] і [[цеканне]]); * працяжнае вымаўленне [γ]. Характэрная і досыць яркая рыса — схільнасць да моцнага памякчэння зычных («мяккасць») і [[велярызацыя]] ўсіх цвёрдых зычных. Пры вымаўленні мяккіх зычных [z’], [ц’], [з’], [с’], [н’] кончык языка апускаецца да ніжніх [[зуб]]оў, а месца змычкі языка пераносіцца на [[паднябенне]], што робіць гэтыя гукі гіпермяккімі. Вымаўленне цвёрдых гукаў суправаджаецца заўсёды пад’ёмам задняй часткі спінкі языка да цвёрдага паднябення, што надае ім асаблівую цвёрдасць{{Sfn|Беларуская мова|1994|с=45}}. Пераважная колькасць гукаў утвараюцца ў цэнтры [[рот]]авай поласці пры высокім агульным пад’ёме языка, самая актыўная частка яго — сярэдняя. У задняй частцы ротавай поласці ўтвараецца нязначная колькасць гукаў{{efn|Для параўнання: у [[каўказскія мовы|каўказскіх]] мовах больш характэрная заднеязычная, гартанная артыкуляцыя; ва ўкраінскай мове больш зычных утвараецца ў пярэдняй частцы ротавай поласці, артыкулююць кончык языка і яго пярэдняя частка, таму ўкраінскія зычныя — больш напружаныя<ref>Сучасная беларуская мова, 1995. C.34,35.</ref>.}}. == Галосныя == Артыкуляцыйна-фізіялагічная класіфікацыя галосных{{Sfn|Беларуская мова|1994|с=46}}: {| class="wikitable" |- ! ! Пярэднія !! Сярэднія !! Заднія |- ! Верхнія | {{IPA link|i}} || align="center" | {{IPA link|ɨ}} || align="right" | {{IPA link|u}} |- ! Сярэднія | align="right" | {{IPA link|ɛ}} || || align="right" | {{IPA link|ɔ}} |- ! Ніжнія | || align="right" | {{IPA link|a}} || |} {| class="wikitable" ! [[Фанетычная транскрыпцыя беларускай мовы|Беларуская<br />транскрыпцыя]] ! [[МФА]] ! Апісанне ! Прыклады |- | align="center" | '''і''' | align="center" | {{IPA link|i}} | верхні пад’ём, пярэдні рад, неагублены | л'''і'''ст |- | align="center" | '''э''' | align="center" | {{IPA link|ɛ}} | сярэдні пад’ём, пярэдні рад, неагублены | г'''э'''ты |- | align="center" | '''ы''' | align="center" | {{IPA link|ɨ}} | верхні пад’ём, сярэдні рад, неагублены | м'''ы'''ш |- | align="center" | '''а''' | align="center" | {{IPA link|a}} | ніжні пад’ём, сярэдні рад, неагублены | к'''а'''т |- | align="center" | '''у''' | align="center" | {{IPA link|u}} | верхні пад’ём, задні рад, агублены | ш'''у'''м |- | align="center" | '''о''' | align="center" | {{IPA link|ɔ}} | сярэдні пад’ём, задні рад, агублены | к'''о'''т |} У залежнасці ад пазіцыі галосныя ў беларускай мове могуць мяняць свой характар без змянення асноўных акустычных якасцей. Усе галосныя пасля мяккіх зычных пачынаюцца са становішча языка, вельмі падобнага да яго становішча пры вымаўленні галоснага [і], а ў цэнтральнай фазе становяцца больш пярэднімі і крыху больш высокімі па пад’ёме{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=21}}. === /{{IPA link|a}}/ (/а/) === Пры яго ўтварэнні ніжняя [[Сківіцы|сківіца]] апушчана, рот шырока раскрыты, а язык нязначна падымаецца ў напрамку да сярэдне-задняй часткі паднябення. Губы пры гэтым займаюць нейтральнае становішча{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=37}}. Па губной артыкуляцыі адрозніваецца ад іншых галосных толькі тым, што адлегласць паміж верхняй і ніжняй губамі найбольшая. Бакавыя краі языка злёгку падымаюцца ўверх, дакранаючыся да карэнных зубоў і самых краёў паднябення. Цэнтральная падоўжная частка языка аказваецца значна ніжэй яго краёў. Кончык языка адцягнуты ад ніжніх зубоў унутр ротавай поласці. Уся пярэдняя частка языка плоская і прыціснута да ніжняга паднябення. Такім чынам, галосны [а] — ніжняга пад’ёму сярэдне-задняга рада, неагублены{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=37}}. У [[націск|ненаціскным]] становішчы артыкуляцыя гэтага гука адрозніваецца ад апісанай меншай выразнасцю пад’ёму языка і меншай ступенню раскрыцця рота. Вышэйшы пункт пад’ёму языка ссоўваецца ў напрамку да сярэдзіны зоны{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=37}}. Пасля мяккіх зычных, асабліва ў ненаціскным становішчы, [а] пераходзіць у разрад зычных сярэдняга рада{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=37}}. === /{{IPA link|i}}/ (/і/) === Гук [і] характарызуецца самым высокім пад’ёмам языка. Шчыліна для праходу паветра паміж зубамі вузкая, ніжняя сківіца апушчана вельмі нязначна. Уся маса цела языка і нават яго корань рухаюцца наперад. Пярэдняя частка спінкі языка прыўзнята да пярэдніх верхніх зубоў і пярэдняй часткі паднябення. Пры ўтварэнні [і] узнікае досыць вузкая шчыліна паміж цвёрдым паднябеннем і сярэдзінай спінкі языка. У ненаціскным становішчы якіх-небудзь прыкметных адрозненняў у артыкуляцыі [і] не назіраецца. Характэрнай асаблівасцю яго з’яўляецца тое, што яму могуць папярэднічаць толькі мяккія зычныя. Праход у поласць [[нос]]а закрыты, губы ўдзелу ва ўтварэнні гэтага гука не прымаюць. Галосны [і] — верхняга пад’ёму пярэдняга рада, неагублены{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=37}}. === [{{IPA link|ɨ}}] ([ы]) === Галосны гук [ы] сустракаецца толькі пасля цвёрдых зычных. Пры яго вымаўленні пярэдняя частка языка злёгку адцягнута ад зубоў і высока падымаецца да сярэдзіны паднябення. Праход паміж паднябеннем і языком некалькі шырэйшы, чым пры артыкуляцыі [і]. Губы звычайна нейтральныя, але часам заўважаецца іх лёгкае гарызантальнае нацяжэнне. Праход у поласць носа закрыты. Гук [ы] — верхняга пад’ёму сярэдняга рада, неагублены{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=37}}. У ненаціскным становішчы [ы] у носьбітаў літаратурнага вымаўлення можа адрознівацца толькі крыху ніжэйшай ступенню пад’ёму языка{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=37}}. === /{{IPA link|u}}/ (/у/) === Гук [у] утвараецца пры моцна ўзнятай і адцягнутай назад задняй частцы спінкі языка. Увесь язык сабраны ў камяк, кончык яго далёка адсунуты ад ніжніх зубоў. Галосны [у] з’яўляецца моцна агубленым ([[Лабіялізацыя|лабіялізаваным]]). Губы пры яго вымаўленні выцягнуты наперад і ўтвараюць вельмі вузкі круглы праход для паветра. Галосны [у] — верхняга пад’ёму задняга рада, лабіялізаваны. У моўнай плыні пераход ад артыкуляцыі папярэдняга зычнага да артыкуляцыі [у] ажыццяўляецца дастаткова хутка, таму што ўжо пры вымаўленні гэтага зычнага губы поўнасцю падрыхтаваны для артыкуляцыі [у], гэта значыць выцягнуты ўперад і акруглены. У выніку ўсе зычныя, якія знаходзяцца ў адным складзе з [у] аказваюцца агубленымі. Гэты гук выяўляе найменшую залежнасць ад фанетычнай пазіцыі. У прыватнасці на вытрымку практычна не аказваюць уплыву мяккія зычныя. Свае слыхавыя ўласцівасці ён захоўвае і ва ўсіх ненаціскных пазіцыях{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=38}}. === /{{IPA link|ɔ}}/ (/о/) === Гук [о] па становішчы губ пры яго вымаўленні вельмі нагадвае [у], толькі праход для паветра паміж імі значна большы. Краі задняй часткі языка высока падымаюцца ў напрамку да мяккага паднябення і прыціскаюцца да карэнных зубоў і нават краёў паднябення. Сярэдняя падоўжная частка языка знаходзіцца некалькі ніжэй яго краёў, кончык далёка адцягнуты ўнутр ротавай поласці. Вышэйшы пункт пад’ёму знаходзіцца некалькі ніжэй, чым пры ўтварэнні [у]. Мяккае паднябенне закрывае праход у поласць носа. Гук [о] — сярэдняга пад’ёму задняга рада, лабіялізаваны{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=38—39}}. Як і пры вымаўленні [у], губы моцна выцягваюцца наперад яшчэ да пачатку артыкуляцыі [о] і папярэднія зычныя аказваюцца лабіялізаванымі. Характэрна, што ў пачатковай фазе (экскурсіі) выцягванне губ больш моцнае. К канцу гука губы рухаюцца ў нейтральнае становішча. Таму ў большасці гаворачых па-беларуску гэты гук пад моцным націскам у пачатковай фазе вельмі нагадвае па артыкуляцыі [у], а ў канцавой фазе да некаторай ступені сходны з [а]. У становішчы пасля мяккіх зычных моцным змяненням падвяргаецца экскурсія{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=39}}. === /{{IPA link|ɛ}}/ (/э/) === Галосны [э] у пачатку слова, у сярэдзіне пасля цвёрдых зычных і пры ізаляваным вымаўленні ўтвараецца пры значным раскрыцці рота, пад’ёме спінкі языка да сярэдняй часткі паднябення і пасіўных губах. Краі языка падымаюцца значна вышэй, чым сярэдзіна, і прыціскаюцца да бакавых зубоў і краёў паднябення. Кончык языка крыху адцягнуты ад ніжніх зубоў, але не прыціснуты і распластаны, як пры [а], а звычайна патоўшчаны і злёгку прыўзняты. Мяккае паднябенне паднятае і закрывае праход у поласць носа. Гук [э] — сярэдняга пад’ёму пярэдняга рада, неагублены. Не пад націскам пасля цвёрдых зычных [э] сустракаецца амаль выключна ў [[Запазычаныя словы|запазычаннях]]. Пасля мяккіх зычных [э] у значнай ступені мяняе свае артыкуляцыйныя якасці і становіцца галосным сярэдне-высокага пад’ёму{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=39—40}}. == Зычныя == Артыкуляцыйна-фізіялагічная класіфікацыя зычных<ref name="Даведнік">{{Кніга|загаловак=Беларуская мова: энцыклапедычны даведнік|адказны=пад агул. рэд. Д.В. Дзятко|год=2022|месца=Мн.|выдавецтва=Беларусь|старонкі=89|старонак=495|isbn=978-985-01-1558-4}}</ref>: {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! rowspan="5" |Спосаб утварэння ! rowspan="5" |Удзел голасу і шуму ! colspan="11" |Месца ўтварэння |- ! colspan="4" |губныя ! colspan="7" |язычныя |- ! colspan="2" rowspan="2" |губна-губныя ! colspan="2" rowspan="2" |губна-зубныя ! colspan="4" |пярэдне&shy;язычныя !сярэдне&shy;язычныя ! colspan="2" |[[Заднеязычныя зычныя|задне&shy;язычныя]] |- ! colspan="2" | зубныя ! colspan="2" | пярэдне-паднябенныя ! colspan="2" | сярэдне-паднябенныя !задне-паднябенныя |- !<small>цвёрдыя</small> !<small>мяккія</small> !<small>цвёрдыя</small> !<small>мяккія</small> !<small>цвёрдыя</small> !<small>мяккія</small> !<small>мяккія</small> !<small>цвёрдыя</small> ! colspan="2" |<small>мяккія</small> !<small>цвёрдыя</small> |- ! rowspan="2" | Змычныя (выбухныя) !<small>глухія</small> | {{IPA link|p}} [п] |{{IPA link|pʲ}} [п’] | | | {{IPA link|t̪}} [т] | | | | |{{IPA link|kʲ}} [к’] | {{IPA link|k}} [к] |- !<small>звонкія</small> |{{IPA link|b}} [б] |{{IPA link|bʲ}} [б’] | | |{{IPA link|d̪}} [д] | | | | |{{IPA link|ɡʲ}} [г’] |{{IPA link|ɡ}} [г] |- ! rowspan="2" | Змычна-шчылінныя (афрыкаты) !<small>глухія</small> | | | | | {{IPA link|t͡s̪}} [ц] | | {{IPA link|t͟͡sʲ}} [ц’]{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=61}} | {{IPA link|t͡ʂ}} [ч] | | | |- !<small>звонкія</small> | | | | |{{IPA link|d͡z̪}} [z] | |{{IPA link|d͟͡zʲ}} [z’]{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=61}} |{{IPA link|d͡ʐ}} [ž] | | | |- ! rowspan="2" | Шчылінныя (фрыкатыўныя) !<small>глухія</small> | | | {{IPA link|f}} [ф] |{{IPA link|fʲ}} [ф’] | {{IPA link|s̪}} [с] | | {{IPA link|s̠ʲ}} [с’]{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=61}} | {{IPA link|ʂ}} [ш] | |{{IPA link|xʲ}} [х’] | {{IPA link|x}} [х] |- !<small>звонкія</small> | | | | |{{IPA link|z̪}} [з] | |{{IPA link|z̠ʲ}} [з’]{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=61}} |{{IPA link|ʐ}} [ж] | |{{IPA link|ɣʲ}} [γ’] |{{IPA link|ɣ}} [γ] |- !Апраксіманты ! rowspan="4" |<small>санорныя</small> |{{IPA link|w}} [ў] | |{{IPA link|ʋ}} [в] |{{IPA link|ʋʲ}} [в’] | | | | |{{IPA link|j}} [й] | | |- ! Дрыжачыя (вібранты) | | | | | | | |{{IPA link|r}} [р] | | | |- ! Насавыя | {{IPA link|m}} [м] |{{IPA link|mʲ}} [м’] | | | {{IPA link|n̪}} [н] | | {{IPA link|nʲ}} [н’]{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=61}} | | | | |- ! Ротавыя (бакавыя) | | | | | {{IPA link|ɫ̪}} [л] |{{IPA link|lʲ}} [л’] | | | | | |} === Велярызацыя === Утварэнне цвёрдых гукаў суправаджаецца [[велярызацыя]]й — пад’ёмам задняй часткі языка да мяккага паднябення{{Sfn|Беларуская мова|1994|с=47}}. === Палаталізацыя === [[Палаталізацыя]] зычных заключаецца ў тым, што побач з асноўнымі артыкуляцыямі дадаткова падымаецца сярэдняя частка языка да паднябення, таму рэзка змяняецца форма ротавай поласці і гук набывае спецыфічную афарбоўку, якую і прынята называць мяккасцю. Зразумела, што палаталізавацца не можа [й], паколькі яго асноўная артыкуляцыя звязана з пад’ёмам сярэдняй часткі языка. Таму яго называюць палатальным у адрозненне ад усіх іншых мяккіх, або палаталізаваных гукаў{{Sfn|Беларуская мова|1994|с=46}}. Большасць зычных сучаснай беларускай мовы ўтвараюць пары па цвёрдасці і мяккасці. Не мае адпаведнага цвёрдага гук [й], адпаведны мяккі адсутнічае ў гукаў [ў], [z]{{efn|Пару паводле цвёрдасці-мяккасці ўтвараюць [д] і [z’].}}. У асобную групу вылучаюцца зацвярдзелыя зычныя [ж], [ш], [ž], [ч], [р], [ц]{{efn|name=tc|Пару паводле цвёрдасці-мяккасці ўтвараюць [т] і [ц’].}}. === Апікальныя і дарсальныя зычныя === Вымаўленне зубных зычных [т], [д], [с], [з], [н], [л], [л’], [ц], [z] і альвеалярнага [р] звязана са змыканнем кончыка языка з верхнімі зубамі або ўтварэннем шчыліны паміж гэтымі органамі. Таму іх называюць не проста пярэднеязычнымі, а кончыкавымі (апікальнымі). Астатнія пярэднеязычныя з’яўляюцца спінкавымі (дарсальнымі){{Sfn|ФБЛМ|1989|с=60}}. === Свісцячыя і шыпячыя зычныя === Паводле акустычнага ўражання вылучаюцца '''свісцячыя''' зычныя: [с], [з], [ц], [z], [с’], [з’], [ц’], [z’] — і '''шыпячыя''' зычныя: [ш], [ж], [ч], [ž]. Пярэдняя частка языка прымае актыўны ўдзел ва ўтварэнні зычных шыпячых, аднак адносна цвёрдага паднябення месца іх артыкуляцыі значна далей ссунута ў ротавую поласць, чым у іншых пярэднеязычных гукаў. === /{{IPA link|ʋ}}/ (/в/) і /{{IPA link|ʋʲ}}/ (/в’/) === Зычныя фанемы /в/ і /в’/ назіраюцца ў наступных артыкуляцыях<ref name="Канвертар">{{Cite web|url=https://bnkorpus.info/articles/fanietycny-kanviertar-BelG2P.html|title=Беларускі фанетычны канвертар (BelG2P) – ад вытокаў да рэалізацыі|author=Алесь Булойчык, Уладзімір Кошчанка|website=Нацыянальны корпус беларускай мовы}}</ref>: * губна-зубны [{{IPA link|ʋ}}] перад [{{IPA link|a}}], [{{IPA link|ɨ}}], [{{IPA link|ɛ}}] і ў канцы слова пасля зычнага: ''варона'' — {{IPA|[ʋaˈrɔn̪a]}}, ''вырай'' — {{IPA|[ˈʋɨraj]}}, ''вэрхал'' — {{IPA|[ˈʋɛrxaɫ]}}, ''нерв'' — {{IPA|[ˈnʲɛrʋ]}}; * губна-зубны [{{IPA link|ʋʲ}}] перад [{{IPA link|a}}], [{{IPA link|i}}], [{{IPA link|ɛ}}]: ''вядомы'' — {{IPA|[ʋʲaˈd̪ɔmɨ]}}, ''вір'' — {{IPA|[ˈʋʲir]}}, ''верх'' — {{IPA|[ˈʋʲɛrx]}}; * губна-губныя [{{IPA link|β̞}}] і [{{IPA link|β̞ʲ}}] перад [{{IPA link|u}}], [{{IPA link|ɔ}}]: ''вёска'' — {{IPA|[ˈβ̞ʲɔs̪ka]}}, ''возера'' — {{IPA|[ˈβ̞ɔẕʲɛra]}}, ''вюрмскі'' — {{IPA|[ˈβ̞ʲurms̪kʲi]}}, ''вуда'' — {{IPA|[ˈβ̞ud̪a]}}; * губна-губны [{{IPA link|w}}] пасля галосных перад зычнымі і ў канцы слова пасля галоснай: ''шоўк'' — {{IPA|[ˈʂɔwk]}}, ''быў'' — {{IPA|[ˈbɨw]}}. Пры вымаўленні гука [в] ніжняя губа ўнутраным бокам змыкаецца з верхнімі зубамі па краях, а спераду паміж ёю і двума пярэднімі цэнтральнымі зубамі застаецца шчыліна. Верхняя губа пры гэтам нейтральная. Язык, як і пры артыкуляцыі іншых губных цвёрдых, адцягваецца ад зубоў у глыбіню ротавай поласці і прыкметна прыўзнімаецца ў напрамку да мяккага паднябення{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=43}}. Ступень выражанасці губна-зубной артыкуляцыі фанемы /в/ розная перад рознымі галоснымі. Найбольш ярка яна выражана перад галоснымі [ы] і [э], менш выразная перад галосным [а], яшчэ менш выразная перад [о] і амаль зусім не выражана перад [у], дзе гук [в] практычна не адрозніваецца ад губна-губнога [ў]{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=45—46}}. === [{{IPA link|w}}] ([ў]) === Пры ўтварэнні [ў] становішча губ аналагічнае іх становішчу пры галосным [у], толькі крыху меншы праход для паветранага струменя. Язык адцягнуты назад і падняты ўверх значна больш, чым пры [у]. У выніку ўтвараюцца дзве больш вузкія, чым пры [у], шчыліны: паміж верхняй і ніжняй губамі і паміж мяккім паднябеннем і задняй часткай спінкі языка. Зычны [ў] шчылінны губна-губны (білабіяльны). Але шчыліна па сваіх памерах значная і шум не утвараецца, таму яго адносяць да плаўных{{Sfn|Беларуская мова|1994|с=47}}. === /{{IPA link|j}}/ (/й/) === Утварэнне зычнага [й] пасля галосных перад зычнымі і перад паўзай характарызуецца ўзнікненнем шчыліны дзякуючы пад’ёму сярэдзіны языка да сярэдзіннай часткі цвёрдага паднябення. Становішча языка падобнае на яго становішча пры артыкуляцыі галоснага [і], але пры вымаўленні [й] зона датыкання языка да паднябення большая, чым пры вымаўленні [і]. Яго разам з [ў] называюць паўгалосным або нескладовым галосным. Але дакладней абодва гэтыя гукі адносіць да зычных хоць бы на той падставе, што, як і ўсе іншыя зычныя, яны не ўтвараюць самастойнага склада{{Sfn|Беларуская мова|1994|с=47}}. Другі варыянт [й] сустракаецца перад галоснымі (''яма, ехаць, краіна''). У гэтым выпадку утвараецца доўгая і дастаткова вузкая шчыліна, асабліва вузкая насупраць задняй часткі цвёрдага паднябення. Гэта сярэднеязычны зычны гук. Паколькі шчыліна вельмі вузкая, у ей узнікаюць завіхрэнні паветранай плыні, якія ўспрымаюцца як шум. Па меры набліжэння да галоснага гук паступова ўзмацняецца, набліжаючыся да галоснага [і], што абумоўлена змяншэннем пад’ёму языка. Паступова змяншаецца і шум. Якой-небудзь прыкметнай мяжы паміж [й] і наступным галосным не назіраецца{{Sfn|Беларуская мова|1994|с=47}}. === /{{IPA link|d͟͡zʲ}}/ (/z’/) і /{{IPA link|t͟͡sʲ}}/ (/ц’/) === Зычныя [z’], [ц’] і гістарычна, і функцыянальна з’яўляюцца парнымі з [д], [т]. Аднак іх вымаўленне істотна адрозніваецца ад вымаўлення апошніх і складае адну з адметных рыс беларускай фанетыкі, якая атрымала назву [[Дзеканне|дзекання]] і [[Цеканне|цекання]]. Мяккія [ц’], [z’] па спосабе ўтварэння належаць не да змычных, як [д], [т], а да змычна-шчылінных. Пры іх вымаўленні спачатку ўзнікае змыканне языка з цвёрдым паднябеннем, а затым наступае хуткае ўтварэнне шчыліны, якая існуе пэўны час, перш чым органы мовы пяройдуць да артыкуляцый, неабходных для ўтварэння наступнага гука. Пры гэтым з бакоў язык прыціскаецца да карэнных зубоў і разцоў, а таксама да краёў паднябення такім чынам, што плошча змыкання аказваецца істотна большай параўнанні з [д] і [т]. Спераду таксама ўзнікае дастаткова вялікая зона змыкання. Часта кончык языка апушчаны і не прыціскаецца да верхняга паднябення. Зона змычкі спераду ніколі не захоплівае зубы, а цалкам прыходзіцца на паднябенне. У некаторых выпадках змычка спінкі языка з паднябеннем вельмі слабая{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=56—57}}. У час размыкания толькі пярэдняя частка языка адрываецца ад паднябення, а з бакоў змычка захоўваецца. Сярэдзіна языка прагінаецца, у выніку чаго паміж паднябеннем і спінкай языка утвараецца шчыліна, у якой узнікае шум, характэрны для [з’], [с’], але з рэзкім пачаткам. Зрух месца ўтварэння змычкі прыводзіць да таго, што гучанне [z’], [ц’] набывае больш або менш значнае шапеляватае (нагадвае [ж], [ш]) адценне. Таму мяккія змычна-шчылінныя [z’], [ц’] нельга аднесці да тыповых свісцячых, як [z], [ц]{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=57}}. === /{{IPA link|z̠ʲ}}/ (/з’/) і {{IPA link|s̠ʲ}} (/с’/) === Да шапеляватых адносяцца таксама і мяккія шчылінныя [с’], [з’]. Шчыліна ў іх таксама утвараецца значна глыбей у ротавай поласці, у заальвеалярнай зоне, паміж спінкай языка і паднябеннем. Бакі языка прыціскаюцца толькі да крайніх карэнных зубоў і паднябення, а кончык апускаецца да ніжніх зубоў. Сама шчыліна шырэйшая, чым у час вымаўлення цвёрдых [с], [з], нягледзячы на тое, што плошча змыкання языка з паднябеннем значна большая. Язык займае вельмі высокае становішча, блізкае да яго становішча пры вымаўленні галоснага [і]{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=57—58}}. === /{{IPA link|nʲ}}/ (/н’/) === Істотна адрозніваецца і артыкуляцыя мяккага [н’] ад артыкуляцыі цвёрдага [н]. У момант змычкі кончык языка апушчаны і звычайна не датыкаецца да пярэдніх зубоў і паднябення. Змычка ўтвараецца пярэдняй часткай спінкі языка і яго краямі, якія прыціскаюцца да заальвеалярнай зоны цвёрдага паднябення. Гэта азначае, што месца артыкуляцыі ссунута ў заднюю зону. Плошча змыкання значна большая, чым у [н]. Уся пярэдняя частка языка высока паднята ў напрамку да цвёрдага паднябення{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=58}}. === /{{IPA link|r}}/ (/р/) === Зычны [р] адносіцца да дрыжачых. Пры яго артыкуляцыі кончык языка падымаецца вышэй узроўню верхніх зубоў, злёгку выцягваецца ў напрамку да альвеол або нават да заальвеалярнай зоны. Задняя частка языка крыху прыўзнята да мяккага паднябення, якое закрывае праход у поласць носа. Гук утвараецца ў выніку ваганняў галасавых звязак. У той жа час кончык языка робіць вагальныя рухі, то збліжаючыся з паднябеннем, то аддаляючыся ад яго{{Sfn|Беларуская мова|1994|с=47}}. === /{{IPA link|m}}/ (/м/) === Фанема /м/ рэалізуецца ў<ref name="Канвертар" />: * губна-губным насавым зычным гуку [{{IPA link|m}}]: ''[m]аці''; * губна-зубным насавым зычным гуку [{{IPA link|ɱ}}] перад /ф/ і /в/: ''а[ɱ]фара''. == Асаблівасці ў спалучэнні і вымаўленні гукаў == * [[Аканне]] і [[яканне]] — вымаўленне [о], [а], [э] як [а] у [[націск|ненаціскных]] [[склад]]ах. * Заўсёды цвёрдыя шыпячыя і [р]. * Фрыкатыўны гук [γ]. Выбухны гук [[Звонкі велярны выбухны зычны|[г]]] у беларускіх словах сустракаецца даволі рэдка, апроч іншаземных слоў і пры азванчэнні глухога [к] перад звонкімі [з], [д], [γ] (як у словах ''вакзал'' [вагза́л], ''анекдот'' [ан’эгдо́т], ''пакгаўз'' [пагγаўс])<ref>{{Кніга|аўтар=Андрэй Каляда|загаловак=Сцэнічная мова|год=2006|месца=Мінск|выдавецтва=«Беллітфонд»}}</ref>. У [[Беларуская альтэрнатыўная арфаграфія (2005)|альтэрнатыўным правапісе]] выбухны гук абазначаецца на пісьме літарай '''[[ґ]]'''. * Адсутнасць [[Рэдукаваныя галосныя|рэдукаваных галосных]]<ref>Сучасная беларуская мова, 1995. C.35.</ref>. * Зычныя могуць адрознівацца даўжынёй гучання, якая ўказвае на стык [[Марфема|марфем]]: ''аддаць'' — [ад:а́ц’], ''адтуль'' — [ат:ул’]. Таксама даўжыня гучання зычных можа служыць для адрознення слоў, набываючы, такім чынам, [[фанема|фаналагічнае]] значэнне: ''насенне—на сене'', ''мяккі ж— мякіш''. Да такіх належаць: [з’:], [с’:], [z’:], [ц’:], [ж:], [ч:], [л’:], [н’:], якія шырока ўжываюцца на месцы гістарычнага спалучэння «мяккі зычны+j». * Пераход гука [у] ў гук [ў] пасля галосных{{efn|Але не кожнае спалучэнне "галосны+ў" з'яўляецца вынікам такога пераходу.}}. * Наяўнасць [[Прыстаўны гук|прыстаўных]] і [[Эпентэза|ўстаўных]] галосных перад збегам зычных і зычных перад націскнымі галоснымі, а таксама наяўнасць устаўнога гука [й] у некаторых{{efn|Паводле некаторых аўтараў (Сцяцко), заўсёды.}} іншамоўных словах. * У выніку [[Падзенне рэдукаваных|фанетычных працэсаў]] — [[Чаргаванне гукаў|чаргаванне]] складоў ''ро, ло, ле'' адпаведна са складамі ''ры, лы, лі''. == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Падлужны. Фанетыка беларускай літаратурнай мовы|ref=ФБЛМ}} * Беларуская мова: Вучэб. дапам. / Э. Д. Блінава, Н. В. Гаўрош, М. Ц. Кавалёва і інш.; Пад рэд. М. С. Яўневіча. — Мн. : Выш. школа, 1991. ISBN 5-339-00539-9 * {{Крыніцы/Беларуская мова: энцыклапедыя|аўтар=[[Аляксандр Іосіфавіч Падлужны|А. І. Падлужны]]|артыкул=Артыкуляцыя гукаў|старонкі=45—48|ref=Беларуская мова}} * {{Крыніцы/Сучасная беларуская мова}} == Спасылкі == * {{Cite web|url=https://bnkorpus.info/articles/fanietycny-kanviertar-BelG2P.html|title=Беларускі фанетычны канвертар (BelG2P) – ад вытокаў да рэалізацыі}} [[Катэгорыя:Беларуская фанетыка| ]] 1t4yvcb8xzu3lwzz2ymvq9iabv70x21 5122650 5122341 2026-04-06T10:58:58Z Jaŭhien 59102 Гл. таксама 5122650 wikitext text/x-wiki '''Фанетычная сістэма беларускай мовы''' — [[Фанетычная сістэма|гукавы лад]] [[Беларуская мова|беларускай]] [[Літаратурная мова|літаратурнай]] мовы. == Гукавы склад == У беларускай літаратурнай мове 45 [[гук мовы|гукаў]]: 6 [[Галосны гук|галосных]] і 39 [[Зычны гук|зычных]]. Часам да іх далучаюць 9 падоўжаных зычных гукаў, якія могуць выконваць [[фанема|фаналагічную]] функцыю. Некаторыя аўтары залічваюць у асноўны гукавы склад толькі 32 зычныя гукі, а 7 зычных азначаюць як рэдкія. '''Галосныя''': [а], [о], [у], [ы], [э]{{efn|Абазначаецца таксама знакам [е].}}, [і]. '''Зычныя''': [б], [б’], [в], [в’], [γ]{{efn|name=gh|Фрыкатыўны гук.}} [γ’]{{efn|name=gh}}, [г’]{{efn|name=kg|Выбухны гук. У асноўным сустракаецца ў запазычаных словах.}}, [г’]{{efn|name=kg}}, [з], [з’], [д], [z]{{efn|Абазначаецца таксама як [дз].}}, [z’]{{efn|Абазначаецца таксама як [дз’].}}, [ж], [ž]{{efn|Абазначаецца таксама як [дж].}}, [й], [к], [к’], [л], [л’], [м], [м’], [н], [н’], [п], [п’], [р], [с], [с’], [т], [ў], [ф], [ф’], [х], [х’], [ц], [ц’], [ч], [ш]. '''Падоўжаныя зычныя''' з фаналагічнай функцыяй: [ж:], [з’:], [z’:], [л’:], [н’:], [с’:] [ц’:] [ч:] [ш:]. == Артыкуляцыйная база == Агульныя рысы [[Артыкуляцыя (фанетыка)|артыкуляцыйнай]] базы беларускай мовы — агульная ненапружанасць пры гукаўтварэнні, моцнае памякчэнне ([[палаталізацыя]]) адных [[зычны]]х і цвёрдасць іншых. З агульнай ненапружанасці вынікаюць: * губна-губная артыкуляцыя пры вымаўленні /в/ пасля галосных і перад [у], [о]; * адсутнасць розніцы ў артыкуляцыі [[Губы|губ]] пры ўтварэнні цвёрдых і мяккіх губных [б], [п], [м], іх цвёрдае вымаўленне ў канцы [[слова|слоў]] і перад зычнымі: ''сем'', ''дроб'', ''сям’я'' — [с’амйа]. * ператварэнне зубных [д], [т] пры памякчэнні ў змычна-шчылінныя [z’] і [ц’] адпаведна праз ненапружанасць кончыка [[язык]]а ([[дзеканне]] і [[цеканне]]); * працяжнае вымаўленне [γ]. Характэрная і досыць яркая рыса — схільнасць да моцнага памякчэння зычных («мяккасць») і [[велярызацыя]] ўсіх цвёрдых зычных. Пры вымаўленні мяккіх зычных [z’], [ц’], [з’], [с’], [н’] кончык языка апускаецца да ніжніх [[зуб]]оў, а месца змычкі языка пераносіцца на [[паднябенне]], што робіць гэтыя гукі гіпермяккімі. Вымаўленне цвёрдых гукаў суправаджаецца заўсёды пад’ёмам задняй часткі спінкі языка да цвёрдага паднябення, што надае ім асаблівую цвёрдасць{{Sfn|Беларуская мова|1994|с=45}}. Пераважная колькасць гукаў утвараюцца ў цэнтры [[рот]]авай поласці пры высокім агульным пад’ёме языка, самая актыўная частка яго — сярэдняя. У задняй частцы ротавай поласці ўтвараецца нязначная колькасць гукаў{{efn|Для параўнання: у [[каўказскія мовы|каўказскіх]] мовах больш характэрная заднеязычная, гартанная артыкуляцыя; ва ўкраінскай мове больш зычных утвараецца ў пярэдняй частцы ротавай поласці, артыкулююць кончык языка і яго пярэдняя частка, таму ўкраінскія зычныя — больш напружаныя<ref>Сучасная беларуская мова, 1995. C.34,35.</ref>.}}. == Галосныя == Артыкуляцыйна-фізіялагічная класіфікацыя галосных{{Sfn|Беларуская мова|1994|с=46}}: {| class="wikitable" |- ! ! Пярэднія !! Сярэднія !! Заднія |- ! Верхнія | {{IPA link|i}} || align="center" | {{IPA link|ɨ}} || align="right" | {{IPA link|u}} |- ! Сярэднія | align="right" | {{IPA link|ɛ}} || || align="right" | {{IPA link|ɔ}} |- ! Ніжнія | || align="right" | {{IPA link|a}} || |} {| class="wikitable" ! [[Фанетычная транскрыпцыя беларускай мовы|Беларуская<br />транскрыпцыя]] ! [[МФА]] ! Апісанне ! Прыклады |- | align="center" | '''і''' | align="center" | {{IPA link|i}} | верхні пад’ём, пярэдні рад, неагублены | л'''і'''ст |- | align="center" | '''э''' | align="center" | {{IPA link|ɛ}} | сярэдні пад’ём, пярэдні рад, неагублены | г'''э'''ты |- | align="center" | '''ы''' | align="center" | {{IPA link|ɨ}} | верхні пад’ём, сярэдні рад, неагублены | м'''ы'''ш |- | align="center" | '''а''' | align="center" | {{IPA link|a}} | ніжні пад’ём, сярэдні рад, неагублены | к'''а'''т |- | align="center" | '''у''' | align="center" | {{IPA link|u}} | верхні пад’ём, задні рад, агублены | ш'''у'''м |- | align="center" | '''о''' | align="center" | {{IPA link|ɔ}} | сярэдні пад’ём, задні рад, агублены | к'''о'''т |} У залежнасці ад пазіцыі галосныя ў беларускай мове могуць мяняць свой характар без змянення асноўных акустычных якасцей. Усе галосныя пасля мяккіх зычных пачынаюцца са становішча языка, вельмі падобнага да яго становішча пры вымаўленні галоснага [і], а ў цэнтральнай фазе становяцца больш пярэднімі і крыху больш высокімі па пад’ёме{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=21}}. === /{{IPA link|a}}/ (/а/) === Пры яго ўтварэнні ніжняя [[Сківіцы|сківіца]] апушчана, рот шырока раскрыты, а язык нязначна падымаецца ў напрамку да сярэдне-задняй часткі паднябення. Губы пры гэтым займаюць нейтральнае становішча{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=37}}. Па губной артыкуляцыі адрозніваецца ад іншых галосных толькі тым, што адлегласць паміж верхняй і ніжняй губамі найбольшая. Бакавыя краі языка злёгку падымаюцца ўверх, дакранаючыся да карэнных зубоў і самых краёў паднябення. Цэнтральная падоўжная частка языка аказваецца значна ніжэй яго краёў. Кончык языка адцягнуты ад ніжніх зубоў унутр ротавай поласці. Уся пярэдняя частка языка плоская і прыціснута да ніжняга паднябення. Такім чынам, галосны [а] — ніжняга пад’ёму сярэдне-задняга рада, неагублены{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=37}}. У [[націск|ненаціскным]] становішчы артыкуляцыя гэтага гука адрозніваецца ад апісанай меншай выразнасцю пад’ёму языка і меншай ступенню раскрыцця рота. Вышэйшы пункт пад’ёму языка ссоўваецца ў напрамку да сярэдзіны зоны{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=37}}. Пасля мяккіх зычных, асабліва ў ненаціскным становішчы, [а] пераходзіць у разрад зычных сярэдняга рада{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=37}}. === /{{IPA link|i}}/ (/і/) === Гук [і] характарызуецца самым высокім пад’ёмам языка. Шчыліна для праходу паветра паміж зубамі вузкая, ніжняя сківіца апушчана вельмі нязначна. Уся маса цела языка і нават яго корань рухаюцца наперад. Пярэдняя частка спінкі языка прыўзнята да пярэдніх верхніх зубоў і пярэдняй часткі паднябення. Пры ўтварэнні [і] узнікае досыць вузкая шчыліна паміж цвёрдым паднябеннем і сярэдзінай спінкі языка. У ненаціскным становішчы якіх-небудзь прыкметных адрозненняў у артыкуляцыі [і] не назіраецца. Характэрнай асаблівасцю яго з’яўляецца тое, што яму могуць папярэднічаць толькі мяккія зычныя. Праход у поласць [[нос]]а закрыты, губы ўдзелу ва ўтварэнні гэтага гука не прымаюць. Галосны [і] — верхняга пад’ёму пярэдняга рада, неагублены{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=37}}. === [{{IPA link|ɨ}}] ([ы]) === Галосны гук [ы] сустракаецца толькі пасля цвёрдых зычных. Пры яго вымаўленні пярэдняя частка языка злёгку адцягнута ад зубоў і высока падымаецца да сярэдзіны паднябення. Праход паміж паднябеннем і языком некалькі шырэйшы, чым пры артыкуляцыі [і]. Губы звычайна нейтральныя, але часам заўважаецца іх лёгкае гарызантальнае нацяжэнне. Праход у поласць носа закрыты. Гук [ы] — верхняга пад’ёму сярэдняга рада, неагублены{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=37}}. У ненаціскным становішчы [ы] у носьбітаў літаратурнага вымаўлення можа адрознівацца толькі крыху ніжэйшай ступенню пад’ёму языка{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=37}}. === /{{IPA link|u}}/ (/у/) === Гук [у] утвараецца пры моцна ўзнятай і адцягнутай назад задняй частцы спінкі языка. Увесь язык сабраны ў камяк, кончык яго далёка адсунуты ад ніжніх зубоў. Галосны [у] з’яўляецца моцна агубленым ([[Лабіялізацыя|лабіялізаваным]]). Губы пры яго вымаўленні выцягнуты наперад і ўтвараюць вельмі вузкі круглы праход для паветра. Галосны [у] — верхняга пад’ёму задняга рада, лабіялізаваны. У моўнай плыні пераход ад артыкуляцыі папярэдняга зычнага да артыкуляцыі [у] ажыццяўляецца дастаткова хутка, таму што ўжо пры вымаўленні гэтага зычнага губы поўнасцю падрыхтаваны для артыкуляцыі [у], гэта значыць выцягнуты ўперад і акруглены. У выніку ўсе зычныя, якія знаходзяцца ў адным складзе з [у] аказваюцца агубленымі. Гэты гук выяўляе найменшую залежнасць ад фанетычнай пазіцыі. У прыватнасці на вытрымку практычна не аказваюць уплыву мяккія зычныя. Свае слыхавыя ўласцівасці ён захоўвае і ва ўсіх ненаціскных пазіцыях{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=38}}. === /{{IPA link|ɔ}}/ (/о/) === Гук [о] па становішчы губ пры яго вымаўленні вельмі нагадвае [у], толькі праход для паветра паміж імі значна большы. Краі задняй часткі языка высока падымаюцца ў напрамку да мяккага паднябення і прыціскаюцца да карэнных зубоў і нават краёў паднябення. Сярэдняя падоўжная частка языка знаходзіцца некалькі ніжэй яго краёў, кончык далёка адцягнуты ўнутр ротавай поласці. Вышэйшы пункт пад’ёму знаходзіцца некалькі ніжэй, чым пры ўтварэнні [у]. Мяккае паднябенне закрывае праход у поласць носа. Гук [о] — сярэдняга пад’ёму задняга рада, лабіялізаваны{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=38—39}}. Як і пры вымаўленні [у], губы моцна выцягваюцца наперад яшчэ да пачатку артыкуляцыі [о] і папярэднія зычныя аказваюцца лабіялізаванымі. Характэрна, што ў пачатковай фазе (экскурсіі) выцягванне губ больш моцнае. К канцу гука губы рухаюцца ў нейтральнае становішча. Таму ў большасці гаворачых па-беларуску гэты гук пад моцным націскам у пачатковай фазе вельмі нагадвае па артыкуляцыі [у], а ў канцавой фазе да некаторай ступені сходны з [а]. У становішчы пасля мяккіх зычных моцным змяненням падвяргаецца экскурсія{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=39}}. === /{{IPA link|ɛ}}/ (/э/) === Галосны [э] у пачатку слова, у сярэдзіне пасля цвёрдых зычных і пры ізаляваным вымаўленні ўтвараецца пры значным раскрыцці рота, пад’ёме спінкі языка да сярэдняй часткі паднябення і пасіўных губах. Краі языка падымаюцца значна вышэй, чым сярэдзіна, і прыціскаюцца да бакавых зубоў і краёў паднябення. Кончык языка крыху адцягнуты ад ніжніх зубоў, але не прыціснуты і распластаны, як пры [а], а звычайна патоўшчаны і злёгку прыўзняты. Мяккае паднябенне паднятае і закрывае праход у поласць носа. Гук [э] — сярэдняга пад’ёму пярэдняга рада, неагублены. Не пад націскам пасля цвёрдых зычных [э] сустракаецца амаль выключна ў [[Запазычаныя словы|запазычаннях]]. Пасля мяккіх зычных [э] у значнай ступені мяняе свае артыкуляцыйныя якасці і становіцца галосным сярэдне-высокага пад’ёму{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=39—40}}. == Зычныя == Артыкуляцыйна-фізіялагічная класіфікацыя зычных<ref name="Даведнік">{{Кніга|загаловак=Беларуская мова: энцыклапедычны даведнік|адказны=пад агул. рэд. Д.В. Дзятко|год=2022|месца=Мн.|выдавецтва=Беларусь|старонкі=89|старонак=495|isbn=978-985-01-1558-4}}</ref>: {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! rowspan="5" |Спосаб утварэння ! rowspan="5" |Удзел голасу і шуму ! colspan="11" |Месца ўтварэння |- ! colspan="4" |губныя ! colspan="7" |язычныя |- ! colspan="2" rowspan="2" |губна-губныя ! colspan="2" rowspan="2" |губна-зубныя ! colspan="4" |пярэдне&shy;язычныя !сярэдне&shy;язычныя ! colspan="2" |[[Заднеязычныя зычныя|задне&shy;язычныя]] |- ! colspan="2" | зубныя ! colspan="2" | пярэдне-паднябенныя ! colspan="2" | сярэдне-паднябенныя !задне-паднябенныя |- !<small>цвёрдыя</small> !<small>мяккія</small> !<small>цвёрдыя</small> !<small>мяккія</small> !<small>цвёрдыя</small> !<small>мяккія</small> !<small>мяккія</small> !<small>цвёрдыя</small> ! colspan="2" |<small>мяккія</small> !<small>цвёрдыя</small> |- ! rowspan="2" | Змычныя (выбухныя) !<small>глухія</small> | {{IPA link|p}} [п] |{{IPA link|pʲ}} [п’] | | | {{IPA link|t̪}} [т] | | | | |{{IPA link|kʲ}} [к’] | {{IPA link|k}} [к] |- !<small>звонкія</small> |{{IPA link|b}} [б] |{{IPA link|bʲ}} [б’] | | |{{IPA link|d̪}} [д] | | | | |{{IPA link|ɡʲ}} [г’] |{{IPA link|ɡ}} [г] |- ! rowspan="2" | Змычна-шчылінныя (афрыкаты) !<small>глухія</small> | | | | | {{IPA link|t͡s̪}} [ц] | | {{IPA link|t͟͡sʲ}} [ц’]{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=61}} | {{IPA link|t͡ʂ}} [ч] | | | |- !<small>звонкія</small> | | | | |{{IPA link|d͡z̪}} [z] | |{{IPA link|d͟͡zʲ}} [z’]{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=61}} |{{IPA link|d͡ʐ}} [ž] | | | |- ! rowspan="2" | Шчылінныя (фрыкатыўныя) !<small>глухія</small> | | | {{IPA link|f}} [ф] |{{IPA link|fʲ}} [ф’] | {{IPA link|s̪}} [с] | | {{IPA link|s̠ʲ}} [с’]{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=61}} | {{IPA link|ʂ}} [ш] | |{{IPA link|xʲ}} [х’] | {{IPA link|x}} [х] |- !<small>звонкія</small> | | | | |{{IPA link|z̪}} [з] | |{{IPA link|z̠ʲ}} [з’]{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=61}} |{{IPA link|ʐ}} [ж] | |{{IPA link|ɣʲ}} [γ’] |{{IPA link|ɣ}} [γ] |- !Апраксіманты ! rowspan="4" |<small>санорныя</small> |{{IPA link|w}} [ў] | |{{IPA link|ʋ}} [в] |{{IPA link|ʋʲ}} [в’] | | | | |{{IPA link|j}} [й] | | |- ! Дрыжачыя (вібранты) | | | | | | | |{{IPA link|r}} [р] | | | |- ! Насавыя | {{IPA link|m}} [м] |{{IPA link|mʲ}} [м’] | | | {{IPA link|n̪}} [н] | | {{IPA link|nʲ}} [н’]{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=61}} | | | | |- ! Ротавыя (бакавыя) | | | | | {{IPA link|ɫ̪}} [л] |{{IPA link|lʲ}} [л’] | | | | | |} === Велярызацыя === Утварэнне цвёрдых гукаў суправаджаецца [[велярызацыя]]й — пад’ёмам задняй часткі языка да мяккага паднябення{{Sfn|Беларуская мова|1994|с=47}}. === Палаталізацыя === [[Палаталізацыя]] зычных заключаецца ў тым, што побач з асноўнымі артыкуляцыямі дадаткова падымаецца сярэдняя частка языка да паднябення, таму рэзка змяняецца форма ротавай поласці і гук набывае спецыфічную афарбоўку, якую і прынята называць мяккасцю. Зразумела, што палаталізавацца не можа [й], паколькі яго асноўная артыкуляцыя звязана з пад’ёмам сярэдняй часткі языка. Таму яго называюць палатальным у адрозненне ад усіх іншых мяккіх, або палаталізаваных гукаў{{Sfn|Беларуская мова|1994|с=46}}. Большасць зычных сучаснай беларускай мовы ўтвараюць пары па цвёрдасці і мяккасці. Не мае адпаведнага цвёрдага гук [й], адпаведны мяккі адсутнічае ў гукаў [ў], [z]{{efn|Пару паводле цвёрдасці-мяккасці ўтвараюць [д] і [z’].}}. У асобную групу вылучаюцца зацвярдзелыя зычныя [ж], [ш], [ž], [ч], [р], [ц]{{efn|name=tc|Пару паводле цвёрдасці-мяккасці ўтвараюць [т] і [ц’].}}. === Апікальныя і дарсальныя зычныя === Вымаўленне зубных зычных [т], [д], [с], [з], [н], [л], [л’], [ц], [z] і альвеалярнага [р] звязана са змыканнем кончыка языка з верхнімі зубамі або ўтварэннем шчыліны паміж гэтымі органамі. Таму іх называюць не проста пярэднеязычнымі, а кончыкавымі (апікальнымі). Астатнія пярэднеязычныя з’яўляюцца спінкавымі (дарсальнымі){{Sfn|ФБЛМ|1989|с=60}}. === Свісцячыя і шыпячыя зычныя === Паводле акустычнага ўражання вылучаюцца '''свісцячыя''' зычныя: [с], [з], [ц], [z], [с’], [з’], [ц’], [z’] — і '''шыпячыя''' зычныя: [ш], [ж], [ч], [ž]. Пярэдняя частка языка прымае актыўны ўдзел ва ўтварэнні зычных шыпячых, аднак адносна цвёрдага паднябення месца іх артыкуляцыі значна далей ссунута ў ротавую поласць, чым у іншых пярэднеязычных гукаў. === /{{IPA link|ʋ}}/ (/в/) і /{{IPA link|ʋʲ}}/ (/в’/) === Зычныя фанемы /в/ і /в’/ назіраюцца ў наступных артыкуляцыях<ref name="Канвертар">{{Cite web|url=https://bnkorpus.info/articles/fanietycny-kanviertar-BelG2P.html|title=Беларускі фанетычны канвертар (BelG2P) – ад вытокаў да рэалізацыі|author=Алесь Булойчык, Уладзімір Кошчанка|website=Нацыянальны корпус беларускай мовы}}</ref>: * губна-зубны [{{IPA link|ʋ}}] перад [{{IPA link|a}}], [{{IPA link|ɨ}}], [{{IPA link|ɛ}}] і ў канцы слова пасля зычнага: ''варона'' — {{IPA|[ʋaˈrɔn̪a]}}, ''вырай'' — {{IPA|[ˈʋɨraj]}}, ''вэрхал'' — {{IPA|[ˈʋɛrxaɫ]}}, ''нерв'' — {{IPA|[ˈnʲɛrʋ]}}; * губна-зубны [{{IPA link|ʋʲ}}] перад [{{IPA link|a}}], [{{IPA link|i}}], [{{IPA link|ɛ}}]: ''вядомы'' — {{IPA|[ʋʲaˈd̪ɔmɨ]}}, ''вір'' — {{IPA|[ˈʋʲir]}}, ''верх'' — {{IPA|[ˈʋʲɛrx]}}; * губна-губныя [{{IPA link|β̞}}] і [{{IPA link|β̞ʲ}}] перад [{{IPA link|u}}], [{{IPA link|ɔ}}]: ''вёска'' — {{IPA|[ˈβ̞ʲɔs̪ka]}}, ''возера'' — {{IPA|[ˈβ̞ɔẕʲɛra]}}, ''вюрмскі'' — {{IPA|[ˈβ̞ʲurms̪kʲi]}}, ''вуда'' — {{IPA|[ˈβ̞ud̪a]}}; * губна-губны [{{IPA link|w}}] пасля галосных перад зычнымі і ў канцы слова пасля галоснай: ''шоўк'' — {{IPA|[ˈʂɔwk]}}, ''быў'' — {{IPA|[ˈbɨw]}}. Пры вымаўленні гука [в] ніжняя губа ўнутраным бокам змыкаецца з верхнімі зубамі па краях, а спераду паміж ёю і двума пярэднімі цэнтральнымі зубамі застаецца шчыліна. Верхняя губа пры гэтам нейтральная. Язык, як і пры артыкуляцыі іншых губных цвёрдых, адцягваецца ад зубоў у глыбіню ротавай поласці і прыкметна прыўзнімаецца ў напрамку да мяккага паднябення{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=43}}. Ступень выражанасці губна-зубной артыкуляцыі фанемы /в/ розная перад рознымі галоснымі. Найбольш ярка яна выражана перад галоснымі [ы] і [э], менш выразная перад галосным [а], яшчэ менш выразная перад [о] і амаль зусім не выражана перад [у], дзе гук [в] практычна не адрозніваецца ад губна-губнога [ў]{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=45—46}}. === [{{IPA link|w}}] ([ў]) === Пры ўтварэнні [ў] становішча губ аналагічнае іх становішчу пры галосным [у], толькі крыху меншы праход для паветранага струменя. Язык адцягнуты назад і падняты ўверх значна больш, чым пры [у]. У выніку ўтвараюцца дзве больш вузкія, чым пры [у], шчыліны: паміж верхняй і ніжняй губамі і паміж мяккім паднябеннем і задняй часткай спінкі языка. Зычны [ў] шчылінны губна-губны (білабіяльны). Але шчыліна па сваіх памерах значная і шум не утвараецца, таму яго адносяць да плаўных{{Sfn|Беларуская мова|1994|с=47}}. === /{{IPA link|j}}/ (/й/) === Утварэнне зычнага [й] пасля галосных перад зычнымі і перад паўзай характарызуецца ўзнікненнем шчыліны дзякуючы пад’ёму сярэдзіны языка да сярэдзіннай часткі цвёрдага паднябення. Становішча языка падобнае на яго становішча пры артыкуляцыі галоснага [і], але пры вымаўленні [й] зона датыкання языка да паднябення большая, чым пры вымаўленні [і]. Яго разам з [ў] называюць паўгалосным або нескладовым галосным. Але дакладней абодва гэтыя гукі адносіць да зычных хоць бы на той падставе, што, як і ўсе іншыя зычныя, яны не ўтвараюць самастойнага склада{{Sfn|Беларуская мова|1994|с=47}}. Другі варыянт [й] сустракаецца перад галоснымі (''яма, ехаць, краіна''). У гэтым выпадку утвараецца доўгая і дастаткова вузкая шчыліна, асабліва вузкая насупраць задняй часткі цвёрдага паднябення. Гэта сярэднеязычны зычны гук. Паколькі шчыліна вельмі вузкая, у ей узнікаюць завіхрэнні паветранай плыні, якія ўспрымаюцца як шум. Па меры набліжэння да галоснага гук паступова ўзмацняецца, набліжаючыся да галоснага [і], што абумоўлена змяншэннем пад’ёму языка. Паступова змяншаецца і шум. Якой-небудзь прыкметнай мяжы паміж [й] і наступным галосным не назіраецца{{Sfn|Беларуская мова|1994|с=47}}. === /{{IPA link|d͟͡zʲ}}/ (/z’/) і /{{IPA link|t͟͡sʲ}}/ (/ц’/) === Зычныя [z’], [ц’] і гістарычна, і функцыянальна з’яўляюцца парнымі з [д], [т]. Аднак іх вымаўленне істотна адрозніваецца ад вымаўлення апошніх і складае адну з адметных рыс беларускай фанетыкі, якая атрымала назву [[Дзеканне|дзекання]] і [[Цеканне|цекання]]. Мяккія [ц’], [z’] па спосабе ўтварэння належаць не да змычных, як [д], [т], а да змычна-шчылінных. Пры іх вымаўленні спачатку ўзнікае змыканне языка з цвёрдым паднябеннем, а затым наступае хуткае ўтварэнне шчыліны, якая існуе пэўны час, перш чым органы мовы пяройдуць да артыкуляцый, неабходных для ўтварэння наступнага гука. Пры гэтым з бакоў язык прыціскаецца да карэнных зубоў і разцоў, а таксама да краёў паднябення такім чынам, што плошча змыкання аказваецца істотна большай параўнанні з [д] і [т]. Спераду таксама ўзнікае дастаткова вялікая зона змыкання. Часта кончык языка апушчаны і не прыціскаецца да верхняга паднябення. Зона змычкі спераду ніколі не захоплівае зубы, а цалкам прыходзіцца на паднябенне. У некаторых выпадках змычка спінкі языка з паднябеннем вельмі слабая{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=56—57}}. У час размыкания толькі пярэдняя частка языка адрываецца ад паднябення, а з бакоў змычка захоўваецца. Сярэдзіна языка прагінаецца, у выніку чаго паміж паднябеннем і спінкай языка утвараецца шчыліна, у якой узнікае шум, характэрны для [з’], [с’], але з рэзкім пачаткам. Зрух месца ўтварэння змычкі прыводзіць да таго, што гучанне [z’], [ц’] набывае больш або менш значнае шапеляватае (нагадвае [ж], [ш]) адценне. Таму мяккія змычна-шчылінныя [z’], [ц’] нельга аднесці да тыповых свісцячых, як [z], [ц]{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=57}}. === /{{IPA link|z̠ʲ}}/ (/з’/) і {{IPA link|s̠ʲ}} (/с’/) === Да шапеляватых адносяцца таксама і мяккія шчылінныя [с’], [з’]. Шчыліна ў іх таксама утвараецца значна глыбей у ротавай поласці, у заальвеалярнай зоне, паміж спінкай языка і паднябеннем. Бакі языка прыціскаюцца толькі да крайніх карэнных зубоў і паднябення, а кончык апускаецца да ніжніх зубоў. Сама шчыліна шырэйшая, чым у час вымаўлення цвёрдых [с], [з], нягледзячы на тое, што плошча змыкання языка з паднябеннем значна большая. Язык займае вельмі высокае становішча, блізкае да яго становішча пры вымаўленні галоснага [і]{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=57—58}}. === /{{IPA link|nʲ}}/ (/н’/) === Істотна адрозніваецца і артыкуляцыя мяккага [н’] ад артыкуляцыі цвёрдага [н]. У момант змычкі кончык языка апушчаны і звычайна не датыкаецца да пярэдніх зубоў і паднябення. Змычка ўтвараецца пярэдняй часткай спінкі языка і яго краямі, якія прыціскаюцца да заальвеалярнай зоны цвёрдага паднябення. Гэта азначае, што месца артыкуляцыі ссунута ў заднюю зону. Плошча змыкання значна большая, чым у [н]. Уся пярэдняя частка языка высока паднята ў напрамку да цвёрдага паднябення{{Sfn|ФБЛМ|1989|с=58}}. === /{{IPA link|r}}/ (/р/) === Зычны [р] адносіцца да дрыжачых. Пры яго артыкуляцыі кончык языка падымаецца вышэй узроўню верхніх зубоў, злёгку выцягваецца ў напрамку да альвеол або нават да заальвеалярнай зоны. Задняя частка языка крыху прыўзнята да мяккага паднябення, якое закрывае праход у поласць носа. Гук утвараецца ў выніку ваганняў галасавых звязак. У той жа час кончык языка робіць вагальныя рухі, то збліжаючыся з паднябеннем, то аддаляючыся ад яго{{Sfn|Беларуская мова|1994|с=47}}. === /{{IPA link|m}}/ (/м/) === Фанема /м/ рэалізуецца ў<ref name="Канвертар" />: * губна-губным насавым зычным гуку [{{IPA link|m}}]: ''[m]аці''; * губна-зубным насавым зычным гуку [{{IPA link|ɱ}}] перад /ф/ і /в/: ''а[ɱ]фара''. == Асаблівасці ў спалучэнні і вымаўленні гукаў == * [[Аканне]] і [[яканне]] — вымаўленне [о], [а], [э] як [а] у [[націск|ненаціскных]] [[склад]]ах. * Заўсёды цвёрдыя шыпячыя і [р]. * Фрыкатыўны гук [γ]. Выбухны гук [[Звонкі велярны выбухны зычны|[г]]] у беларускіх словах сустракаецца даволі рэдка, апроч іншаземных слоў і пры азванчэнні глухога [к] перад звонкімі [з], [д], [γ] (як у словах ''вакзал'' [вагза́л], ''анекдот'' [ан’эгдо́т], ''пакгаўз'' [пагγаўс])<ref>{{Кніга|аўтар=Андрэй Каляда|загаловак=Сцэнічная мова|год=2006|месца=Мінск|выдавецтва=«Беллітфонд»}}</ref>. У [[Беларуская альтэрнатыўная арфаграфія (2005)|альтэрнатыўным правапісе]] выбухны гук абазначаецца на пісьме літарай '''[[ґ]]'''. * Адсутнасць [[Рэдукаваныя галосныя|рэдукаваных галосных]]<ref>Сучасная беларуская мова, 1995. C.35.</ref>. * Зычныя могуць адрознівацца даўжынёй гучання, якая ўказвае на стык [[Марфема|марфем]]: ''аддаць'' — [ад:а́ц’], ''адтуль'' — [ат:ул’]. Таксама даўжыня гучання зычных можа служыць для адрознення слоў, набываючы, такім чынам, [[фанема|фаналагічнае]] значэнне: ''насенне—на сене'', ''мяккі ж— мякіш''. Да такіх належаць: [з’:], [с’:], [z’:], [ц’:], [ж:], [ч:], [л’:], [н’:], якія шырока ўжываюцца на месцы гістарычнага спалучэння «мяккі зычны+j». * Пераход гука [у] ў гук [ў] пасля галосных{{efn|Але не кожнае спалучэнне "галосны+ў" з'яўляецца вынікам такога пераходу.}}. * Наяўнасць [[Прыстаўны гук|прыстаўных]] і [[Эпентэза|ўстаўных]] галосных перад збегам зычных і зычных перад націскнымі галоснымі, а таксама наяўнасць устаўнога гука [й] у некаторых{{efn|Паводле некаторых аўтараў (Сцяцко), заўсёды.}} іншамоўных словах. * У выніку [[Падзенне рэдукаваных|фанетычных працэсаў]] — [[Чаргаванне гукаў|чаргаванне]] складоў ''ро, ло, ле'' адпаведна са складамі ''ры, лы, лі''. == Гл. таксама == * [[Фанетычная транскрыпцыя беларускай мовы]] == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Падлужны. Фанетыка беларускай літаратурнай мовы|ref=ФБЛМ}} * Беларуская мова: Вучэб. дапам. / Э. Д. Блінава, Н. В. Гаўрош, М. Ц. Кавалёва і інш.; Пад рэд. М. С. Яўневіча. — Мн. : Выш. школа, 1991. ISBN 5-339-00539-9 * {{Крыніцы/Беларуская мова: энцыклапедыя|аўтар=[[Аляксандр Іосіфавіч Падлужны|А. І. Падлужны]]|артыкул=Артыкуляцыя гукаў|старонкі=45—48|ref=Беларуская мова}} * {{Крыніцы/Сучасная беларуская мова}} == Спасылкі == * {{Cite web|url=https://bnkorpus.info/articles/fanietycny-kanviertar-BelG2P.html|title=Беларускі фанетычны канвертар (BelG2P) – ад вытокаў да рэалізацыі}} [[Катэгорыя:Беларуская фанетыка| ]] g7srmbe73bt8qnr7ub3s8ssaluwgxpy 0 1555 5122042 4876893 2026-04-06T00:59:41Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122042 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Брэсцкі раён |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = раён |Гімн = |Уваходзіць у = [[Брэсцкая вобласць]] |Уключае = |Сталіца = |Буйныгорад = |Буйныягарады = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = <small>'''Родная мова:'''</small> [[Беларуская мова|беларуская]] 40,45 %, [[руская мова|руская]] 54,83 %<br/><small>'''Размаўляюць дома:'''</small> беларуская 13,72 %, руская 83,83 %<ref name="belstat2009">[https://archive.today/20120523225241/belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/itogi1.php Вынікі перапісу 2009 года]</ref> |Насельніцтва = |Год перапісу = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = [[беларусы]] — 83,02 %, <br /> [[рускія]] — 8,13 %, <br /> [[украінцы]] — 6,93 %, <br /> іншыя — 1,92 %<ref name="belstat2009" /> |Канфесійны склад = |Плошча = 1&nbsp;544,97<ref>[http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc «Дзяржаўны зямельны кадастр Рэспублікі Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304203801/http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc |date=4 сакавіка 2016 }} (па стане на 1 студзеня 2011 г.)</ref> |Месца па плошчы = 12 |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавы пояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Заўвагі = }} '''Брэсцкі раён''' — [[Раён|адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка]] ў складзе [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Працягласць раёна з поўначы на поўдзень — 100 км, з захаду на ўсход — 35 км. Агульная працягласць межаў складае 387 км. На захадзе і поўдні раёна маюць статус дзяржаўных: 140 км мяжы з [[Польшча]]й і 37 км — з [[Украіна]]й. Утвораны 15 студзеня 1940 года, у 1956 годзе да раёна далучаны [[Дамачаўскі раён]]. Плошча 1,6 тыс. км². Цэнтр раёна — горад [[Брэст]] (не ўваходзіць у склад раёна). == Адміністрацыйны падзел == У раён уваходзяць гарадскі пасёлак Дамачава і 148 сельскіх населеных пунктаў. Падзяляецца на 11 сельсаветаў: [[Дамачаўскі сельсавет|Дамачаўскі]], [[Знаменскі сельсавет (Брэсцкі раён)|Знаменскі]], [[Клейнікаўскі сельсавет|Клейнікаўскі]], [[Лышчыцкі сельсавет|Лышчыцкі]], [[Матыкальскі сельсавет|Матыкальскі]], [[Мухавецкі сельсавет|Мухавецкі]], [[Радваніцкі сельсавет|Радваніцкі]], [[Тамашоўскі сельсавет|Тамашоўскі]], [[Тэльмінскі сельсавет|Тэльмінскі]], [[Чарнаўчыцкі сельсавет|Чарнаўчыцкі]], [[Чэрнінскі сельсавет|Чэрнінскі]]. == Гісторыя == Брэсцкі раён утвораны 15 студзеня 1940 года ў складзе Брэсцкай вобласці [[БССР]]. 12 кастрычніка 1940 года падзелены на 18 сельсаветаў: [[Астрамечаўскі сельсавет|Астрамечаўскі]], [[Бярозаўскі сельсавет (Брэсцкі раён)|Бярозаўскі]], [[Гершонскі сельсавет|Гершонскі]], [[Жыравецкі сельсавет|Жыравецкі]], [[Збірагскі сельсавет|Збірагскі]], [[Казловіцкі сельсавет (Брэсцкі раён)|Казловіцкі]], [[Клейнікаўскі сельсавет|Клейнікаўскі]], [[Лышчыцкі сельсавет|Лышчыцкі]], [[Матыкальскі сельсавет|Матыкальскі]], [[Пугачоўскі сельсавет (Брэсцкі раён)|Пугачоўскі]], [[Рэчыцкі сельсавет (Брэсцкі раён)|Рэчыцкі]], [[Страдзецкі сельсавет|Страдзецкі]], [[Сычэўскі сельсавет|Сычэўскі]], [[Трышынскі сельсавет|Трышынскі]], [[Тэльмінскі сельсавет|Тэльмінскі]], [[Цюхініцкі сельсавет|Цюхініцкі]], [[Чарнаўчыцкі сельсавет|Чарнаўчыцкі]], [[Чэрнеўскі сельсавет (Брэсцкі раён)|Чэрнеўскі]]. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Бярозаўскі, Збірагскі, Казловіцкі, Клейнікаўскі, Пугачоўскі, Сычэўскі сельсаветы, Страдзецкі сельсавет перададзены ў склад [[Дамачаўскі раён|Дамачаўскага раёна]]. 17 снежня 1956 года да раёна далучаны гарадскі пасёлак [[Дамачава]] і [[Дурыцкі сельсавет|Дурыцкі]], [[Ліпінкаўскі сельсавет|Ліпінкаўскі]], [[Ляплёўскі сельсавет|Ляплёўскі]], [[Меднаўскі сельсавет|Меднаўскі]], [[Тамашоўскі сельсавет|Тамашоўскі]], [[Чэрскі сельсавет (Брэсцкі раён)|Чэрскі]] сельсаветы скасаванага Дамачаўскага раёна<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР Аб ліквідацыі некаторых раёнаў Беларускай ССР ад 17 снежня 1956 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1956, № 12.</ref>. 3 чэрвеня 1957 года скасаваны Ляплёўскі і Тэльмінскі сельсаветы. 8 жніўня 1959 года да раёна далучаны [[Радваніцкі сельсавет|Радваніцкі]] і [[Стрыганецкі сельсавет]]ы скасаванага [[Жабінкаўскі раён|Жабінкаўскага раёна]]. 8 верасня 1959 года скасаваны Дурыцкі, Ліпінкаўскі і Цюхініцкі сельсаветы, Рэчыцкі сельсавет перайменаваны ў Клейнікаўскі. 14 красавіка 1960 года Стрыганецкі сельсавет перададзены [[Кобрынскі раён|Кобрынскаму раёну]]. 22 сакавіка 1962 года Чэрнеўскі сельсавет перайменаваны ў Тэльмінскі. 25 снежня 1962 года да раёна далучаны [[Арэхаўскі сельсавет (Маларыцкі раён)|Арэхаўскі]], [[Велікарыцкі сельсавет|Велікарыцкі]], [[Гвозніцкі сельсавет|Гвозніцкі]], [[Лукаўскі сельсавет (Маларыцкі раён)|Лукаўскі]], [[Макранскі сельсавет (Маларыцкі раён)|Макранскі]], [[Олтушскі сельсавет|Олтушскі]], [[Хаціслаўскі сельсавет]]ы і гарадскі пасёлак [[Маларыта]] скасаванага [[Маларыцкі раён|Маларыцкага раёна]], якія 6 студзеня 1965 года былі вернуты зноў утворанаму Маларыцкаму раёну. 4 студзеня 1965 года да раёна далучаны гарадскі пасёлак [[Жабінка]], [[Сакскі сельсавет|Сакскі]] і [[Сцяпанкаўскі сельсавет]] Кобрынскага раёна, утвораны [[Пятровіцкі сельсавет (Брэсцкі раён)|Пятровіцкі сельсавет]], скасаваны Астрамечаўскі сельсавет. 30 ліпеня 1966 года гарадскі пасёлак Жабінка, Пятровіцкі, Сакскі і Сцяпанкаўскі сельсаветы перададзены зноў утворанаму Жабінкаўскаму раёну. 1 красавіка 1968 года Трышынскі сельсавет перайменаваны ў [[Вычулкаўскі сельсавет]], які 8 мая 1970 года перайменаваны ў [[Чэрнінскі сельсавет]]. 20 верасня 1971 года Жыравецкі сельсавет перайменаваны ў [[Мухавецкі сельсавет|Мухавецкі]]. 18 снежня 1972 года скасаваны Чэрскі сельсавет. На 1 студзеня 1974 года ў складзе раёна было 148 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|17}}</ref>. 20 снежня 1974 года Меднаўскі сельсавет перайменаваны ў [[Знаменскі сельсавет (Брэсцкі раён)|Знаменскі]]. 21 снежня 2007 года са складу Гершонскага сельсавета былі выключаныя вёскі Аркадзія, Бярнады, Гершоны, Кацельня-Баярская, Міцькі, якія былі ўключаны ў гарадскую рысу Брэста, а сельсавет быў перайменаваны ў [[Страдзецкі сельсавет|Страдзецкі]]<ref>[http://www.levonevski.net/pravo/normreg2009/num09/d09141.html Решение Брестского областного Совета депутатов от 21.12.2007 № 84 «Об изменениях в административно-территориальном устройстве Брестского района»]</ref>. 17 верасня 2013 года скасаваны Страдзецкі сельсавет, Дамачаўскі пассавет рэарганізаваны ў [[Дамачаўскі сельсавет]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913b0060247&p1=1 Решение Брестского областного совета депутатов № 306 от 17 сентября 2013 г. «Об изменениях в административно-территориальном устройстве Брестского района Брестской области»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210625080221/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913b0060247&p1=1 |date=25 чэрвеня 2021 }}</ref>. == Геаграфія == Большая частка тэрыторыі раёна размяшчаецца ў межах [[Брэсцкае Палессе|Брэсцкага Палесся]], невялікая паўночная частка — на [[Прыбугская раўніна|Прыбугскай раўніне]]. Пераважаюць вышыні 130—150 м, найвышэйшы пункт 186,1 м (каля [[Заполле (Брэсцкі раён)|в. Заполле]]). Мяжуе на поўдні з [[Валынская вобласць|Валынскай вобласцю]] [[Украіна|Украіны]], на усходзе — з [[Маларыцкі раён|Маларыцкім]] і [[Жабінкаўскі раён|Жабінкаўскім]], на поўначы — з [[Камянецкі раён|Камянецкім]] раёнамі, на захадзе — з [[Польшча]]й. Працякаюць рэкі [[Буг]] з прытокамі [[Лясная (рака)|Лясная]], [[Мухавец]], [[Спанаўка]], [[Капаеўка]], [[Серадовая рэчка]] і інш. Значнае гаспадарчае значэнне мае [[Мухавец|рака Мухавец]], якая ўваходзіць у сістэму [[Дняпроўска-Бугскі канал|Дняпроўска-Бугскага воднага шляху]]. Азёры: [[Селяхоўскае]], [[Страдзецкае]], [[Рагазнянскае]], [[Чорнае (возера, Брэсцкі раён)|Чорнае]], [[Белае (возера, Брэсцкі раён)|Белае]], [[Тайнае]], [[Мяднянскае]]. Каля Селяхоўскага возера знаходзіцца біялагічны заказнік Селяхі. Пад лясамі 34,9 % тэрыторыі раёна. Буйныя лясныя масівы — Тэльмінскі, Мухавецкі, Белаазерскі і інш. Балоты займаюць 4,4 тыс. га. Агульная плошча сельска-гаспадарчых угоддзяў 72,3 тыс. га, з іх асушаных 24,1 тыс. га. Помнікі прыроды — [[Мяднянскія ельнікі]], Лютаўскія букі. Глебы пераважаюць дзярнова-падзолістыя, забалочаныя, поймавыя і дзярнова-карбанатныя. Якасць ворных зямель складала 41 бал, кармавых угоддзяў — 29, усіх сельхозугоддзяў — 36 балаў. Карысныя выкапні: [[торф]], [[гліна]], [[будаўнічыя пяскі]], [[мел]]. == Клімат == Сярэдняя тэмпература [[студзень|студзеня]] −4,4 °C, [[ліпень|ліпеня]] 18,8 °C. Ападкаў 548 мм за год. Вегетацыйны перыяд 208 сутак. == Насельніцтва == Колькасць насельніцтва:<ref>без раённага цэнтра</ref> * 1992 — 42,7 тыс. * 2008 — 34,9 тыс. == Эканоміка == === Сельская гаспадарка === Асноўныя галіны [[сельская гаспадарка|сельскай гаспадаркі]] — малочна-мясная жывёлагадоўля (буйная [[карова|рагатая жывёла]], [[свінагадоўля]], [[авечкагадоўля]], [[конегадоўля]]), буракаводства. Вырошчваюць збожжавыя, кармавыя культуры, [[бульба|бульбу]], [[агародніна|агародніну]]. У аграпрамысловы комплекс раёна ўваходзяць 5 адкрытых акцыянерных таварыстваў: «Камароўка», птушкафабрыка «Меднаўская», «За мір», «Агра-сад Світанак», ГК «Бярэсце», два вытворчыя кааператывы: «Астрамечава», «Чарнаўчыцы», тры камунальныя ўнітарныя прадпрыемствы: «Маладая гвардыя», «Саўгас Брэсцкі», селекцыйна-гібрыдны цэнтр «Заходні», дзяржаўнае ўнітарнае сельскагаспадарчае прадпрыемства «Племзавод Мухавец». Агратэхнічнае абслугоўванне сельскагаспадарчых арганізацый ажыццяўляе ААТ «Брэсцкі райаграсэрвіс». === Прамысловасць === Працуюць прадпрыемствы харчовай і будаўнічых матэрыялаў прамысловасці: * ААТ «Брэсцкае марожанае» * ААТ «Чарнаўчыцкі завод ЖБВ» * ІП ЗАТ «БЕЛС» * ПУП «Мясныя далікатэсы» На тэрыторыі Брэсцкага раёна дзейнічае свабодная эканамічная зона «Брэст». == Адукацыя == У сістэме адукацыі раёна 17 ясляў-садоў, 16 сярэдніх і 6 базавых школ, 1 вучэбна-педагагічны комплекс «дзіцячы сад — пачатковая агульнаадукацыйная школа», 1 пачатковая агульнаадукацыйная школа. Дзейнічаюць 2 навучальна-вытворчыя камбінаты, дом дзіцячай творчасці, цэнтр карэкцыйна-развіваючага навучання і рэабілітацыі, сацыяльна-педагагічны цэнтр, цэнтр дзіцяча-юнацкага турызму і экскурсій, 40 клубных устаноў, 24 бібліятэкі. Дзейнічае музей касманаўтыкі з раздзеламі пра ўраджэнца раёна лётчыка-касманаўта П. І. Клімука ў в. Тамашоўка. Выдаецца газета «[[Заря над Бугом]]». == Транспарт == Па тэрыторыі раёна праходзяць чыгункі Брэст — Баранавічы, Брэст — Лунінец, Брэст — Беласток, Брэст — Ковель. Аўтадарогамі звязаны з [[Баранавічы|Баранавічамі]], [[Пінск]]ам, [[Камянец|Камянцом]], [[Маларыта]]й. У раёне 3 пункты пропуску праз дзяржаўную граніцу [[Рэспубліка Беларусь|Рэспублікі Беларусь]]: Казловічы — Кукарыкі, Дамачава — Славіцічы, Тамашоўка — Пулемец. == Памятныя мясціны == {{main|Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Брэсцкага раёна}} * [[Спаса-Увазнясенская царква (Вельямовічы)|Царква Ушэсця ў в. Вельямовічы]], 1868 г. * [[Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Вістычы)|Крыжаўзвіжанская царква]] XIX ст. у в. [[Вістычы]] * Крапасны форт № 5 у в. Гершоны, 1878—1888 гг. * Ільінская царква канца XVII — пач. XIX ст. у [[Дубок (Брэсцкі раён)|в. Дубок]] * [[Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Збірагі)|Свята-Параскева-Пятніцкая царква]] і званіца ў в. [[Збірагі]], 1610 * Сядзіба ў в. Малыя Зводы, 1875 * [[Свята-Пакроўская царква (Малыя Шчытнікі)|Пакроўская царква]] ў в. [[Малыя Шчытнікі]], 1742 * [[Свята-Пакроўская царква (Покры)|Пакроўская царква]] ў в. [[Покры]], 1739 * [[Сядзібна-паркавы комплекс Нямцэвічаў (Скокі)|Сядзіба Нямцэвічаў]] 2-й пал. VIII ст. у в. Скокі * Сядзібны дом канца XIX — пач. XX ст. і царква 2-й пал. XIX ст. у в. Сычы * [[Троіцкі касцёл (Чарнаўчыцы)|Троіцкі касцёл]] (1583) і [[Царква Параскевы Пятніцы (Чарнаўчыцы)|царква Параскевы Пятніцы]] (1733) у в. [[Чарнаўчыцы]] * [[Свята-Міхайлаўская царква (Чэрск)|Свята-Міхайлаўская царква]] і званіца ў в. [[Чэрск (Брэсцкі раён)|Чэрск]], 1701 * [[Спаса-Праабражэнская царква (Шумакі)|Спаса-Праабражэнская царква]] ў в. [[Шумакі]], 1609 * [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Шэбрын)|Прачысценская царква]] ў в. [[Шэбрын]], 1793 * [[Сядзібна-паркавы комплекс Дабрынецкіх (Вельямовічы)|Сядзібна-паркавы комплекс Дабрынецкіх]] <center> <gallery> Выява:Palace of Nemcevichi Skoki Brest region.JPG|Сядзіба Нямцэвічаў у в. Скокі Выява:Царква Ушэсця Гасподняга ў Вельямовічах.jpg|Царква Ушэсця Гасподняга ў Вельямовічах Выява:Vistyčy. Вістычы (2007).jpg|Крыжаўзвіжанская царква XIX ст. у в. Вістычы Выява:Чарнаўчыцкая царква Параскевы Пятніцы.JPG|Чарнаўчыцкая царква Параскевы Пятніцы Выява:Kaścioł Najśviaciejšaj Trojcy (Čarnaŭčycy) 001.Jpeg|Троіцкі касцёл са званіцай у в. Чарнаўчыцы </gallery> </center> == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Лідзія Дзмітрыеўна Брызга]], Герой Сацыялістычнай Працы * [[Кастусь Жмінько]], беларускі паэт, мастак * [[Пётр Ілліч Клімук]], беларускі і савецкі касманаўт * [[Антон Якаўлевіч Пыцель]] (1902—1982) — беларускі савецкі вучоны. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3}} * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == * [http://brest.brest-region.by/index.php?lang=ru Сайт Брэсцкага раённага выканаўчага камітэта] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191002030718/http://brest.brest-region.by/index.php?lang=ru |date=2 кастрычніка 2019 }} {{Брэсцкі раён}} {{Брэсцкая вобласць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Брэсцкі раён у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Брэсцкая вобласць БССР|child|загаловак=Брэсцкі раён у [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] (з 1940)}} }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Брэсцкі раён| ]] [[Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1940 годзе]] 96lrbkllxgssat6oa7rnrxrkgn90ix8 0 1582 5122047 4797981 2026-04-06T01:00:31Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122047 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Бярозаўскі раён |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = |Статут = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Брэсцкая вобласць]] |Уключае = |Сталіца = |Буйныгорад = |Буйныягарады = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = <small>'''Родная мова:'''</small> [[Беларуская мова|беларуская]] 61,72 %, [[руская мова|руская]] 36,19 %<br/><small>'''Размаўляюць дома:'''</small> беларуская 28,8 %, руская 67,89 %<ref name="belstat2009">[https://archive.today/20120523225241/belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/itogi1.php Вынікі перапісу 2009 года]</ref> |Насельніцтва = |Год перапісу = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = [[беларусы]] — 90,77 %, <br /> [[рускія]] — 5,66 %, <br /> [[украінцы]] — 1,79 %, <br /> іншыя — 1,78 %<ref name="belstat2009" /> |Канфесійны склад = |Плошча = 1&nbsp;412,77<ref>[http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc «Дзяржаўны зямельны кадастр Рэспублікі Беларусь»] (па стане на 1 студзеня 2011 г.)</ref> |Месца па плошчы = 13 |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавы пояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Заўвагі = }} '''Бяро́заўскі раё́н''' — [[раён|адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка]] ў складзе [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Размяшчаецца ў цэнтральнай частцы вобласці. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Бяроза (горад)|Бяроза]]. Плошча раёна складае 1412 км². Насельніцтва 64,5 тысяч чалавек (2014)<ref>Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Бярозаўскага раёна / Ю. І. Наркевіч. — Мн., 2014.</ref>, гарадскога 56 %. Сярэдняя шчыльнасць 57 чалавек на 1 км². На тэрыторыі раёна горад [[Белаазёрск]], 110 сельскіх населеных пунктаў. Падзяляецца на 11 сельсаветаў: Бярозаўскі, Здзітаўскі, Малецкі, Міжлескі, Першамайскі, Пескаўскі, Сакалоўскі, Сігневіцкі, Спораўскі, Стрыгінскі, Сялецкі. == Геаграфія == Раён займае паўднёва-ўсходнюю частку [[Прыбужская раўніна|Прыбужскай раўніны]] і паўночна-заходнюю частку [[Прыпяцкае Палессе|Прыпяцкага Палесся]]. Пашыраны краявыя ўтварэнні [[сожскае зледзяненне|сожскага]] ўзросту па лініі [[Малеч]] — [[Бяроза (горад)|Бяроза]] — [[Бронная Гара]]. Па тэрыторыі раёна працякае рака [[Ясельда]] з прытокамі [[Вінец (канал)|Вінец]], [[Жыгулянка]]. Знаходзяцца азёры [[Чорнае (возера, Бярозаўскі раён)|Чорнае]], [[Спораўскае]], [[Белае (возера, Бярозаўскі раён)|Белае]], вадасховішча [[Сялец (вадасховішча)|Сялец]]. 100 км² пад рэкамі і азёрамі. Балота [[Аброўскае]]. Лес займае 22,3 % тэрыторыі раёна. == Транспарт == На тэрыторыі раёна праходзіць лінія [[Беларуская чыгунка|Беларускай чыгункі]] з захаду на ўсход, аўтамабільная дарога М1/Е30 мяжа Рэспублікі Польшча — Брэст — Мінск — мяжа Расійскай Федэрацыі. == Гісторыя == Утвораны 15 студзеня 1940 года ў складзе [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[БССР]]. 12 кастрычніка 1940 года падзелены на 18 сельсаветаў: [[Альшэўскі сельсавет|Альшэўскі]], [[Блудзенскі сельсавет|Блудзенскі]], [[Высокаўскі сельсавет (Бярозаўскі раён)|Высокаўскі]], [[Спораўскі сельсавет|Здзітаўскі]], [[Кабакоўскі сельсавет|Кабакоўскі]], [[Машковіцкі сельсавет|Машковіцкі]], [[Міжлескі сельсавет|Міжлескі]], [[Нарутавіцкі сельсавет|Нарутавіцкі]], [[Пескаўскі сельсавет (Бярозаўскі раён)|Пескаўскі]], [[Пешкаўскі сельсавет|Пешкаўскі]], [[Равяціцкі сельсавет|Равяціцкі]], [[Сакалоўскі сельсавет (Бярозаўскі раён)|Сакалоўскі]], [[Самойлавіцкі сельсавет|Самойлавіцкі]], [[Сашыцкі сельсавет|Сашыцкі]], [[Сігневіцкі сельсавет|Сігневіцкі]], [[Совінскі сельсавет|Совінскі]], [[Сялецкі сельсавет (Бярозаўскі раён)|Сялецкі]], [[Углянскі сельсавет|Углянскі]]. === Вялікая Айчынная вайна === З канца чэрвеня 1941 года раён акупіраваны нямецкімі войскамі. Ужо на пачатку ліпеня былі праведзены карныя аперацыі супраць партыйнага і камсамольскага актыву, арганізатараў і членаў калгасаў, сем’яў камандзіраў і палітработнікаў РСЧА, якія не паспелі эвакуіравацца. У вёсцы [[Блудзень]] была створана першае камсамольскае падполле (кіруючае ядро — С. П. Ручыц, У. К. Саўчук, В. М. Галёнка) у раёне, а да канца 1941 года пачалі з’яўляцца першыя партызанскія групы (Л. Р. Здановіч, [[Юлій Антановіч Бярэнчык|Ю. А. Бярэнчык]]). У маі 1942 года быў створаны Бярозаўскі «Камітэт барацьбы з нямецкімі акупантамі» на чале з Л. Р. Здановічам. Камітэт дапамагаў каардынаваць дзейнасць разрозненых партызанскіх груп. У 1943 годзе на тэрыторыі раёна дзейнічалі [[Партызанская брыгада імя П. К. Панамарэнкі (Я. П. Урбановіч, М. У. Сенькін)|партызанскія брыгады імя П. К. Панамарэнкі]], [[Партызанская брыгада «Савецкая Беларусь» (М. У. Бабкоў)|«Савецкая Беларусь»]], [[Партызанская брыгада імя Я. М. Свярдлова|імя Я. М. Свярдлова]], [[Партызанская брыгада імя Ф. Э. Дзяржынскага (В. М. Манахаў)|імя Ф. Э. Дзяржынскага]]. З лета 1943 года за партызанскімі атрадамі імя Дзімітрава і імя М. Ф. Гастэлы [[Партызанская брыгада імя П. К. Панамарэнкі (Я. П. Урбановіч, М. У. Сенькін)|партызанскай брыгады імя П. К. Панамарэнкі]] была замацавана заходняя частка раёна, усходняя з верасня знаходзілася пад кантролем [[Партызанская брыгада «Савецкая Беларусь» (М. У. Бабкоў)|партызанскай брыгады «Савецкая Беларусь»]], а паўночная — партызанскага атрада імя М. І. Калініна<ref>Память: историко-документальная хроника Березовского района / Белорусская Советская Энциклопедия; Редкол.: И. П. Шамякин (главный редактор) и др. — Минск: Издательство «Белорусская Советская Энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1987. — 438, [1] с.: ил., цв. ил., портр., карты. — С. 116—118.</ref>. 24 чэрвеня 1943 года [[ЦК КП(б)Б]] зацвердзіў сакратаром Бярозаўскага падпольнага раённага камітэта КП(б)Б камандзіра партызанскага атрада № 345 Сямёна Адамавіча Яроцкага. Па ўказанні ЦК КП(б)Б і Беларускага штаба партызанскага руху 20 снежня 1943 года атрад перадыслацыраваўся з Бярэзінскага ў Бярозаўскі раён. 7 лютага 1944 года был укамплектаваны склад падпольнага райкама партыі. Падпольны райкам выдаваў газету «Пламя». 1 верасня 1943 года пачаў працу Бярозаўскі падпольны райкам камсамола, які стварыў сетку камсамольскіх арганізацый і груп, а ў партызанскіх атрадах раёна першасныя камсамольскія арганізацыі. Ядро падпольнага райкама камсамола знаходзілася ў [[Партызанская брыгада імя П. К. Панамарэнкі (Я. П. Урбановіч, М. У. Сенькін)|партызанскай брыгадзе імя П. К. Панамарэнкі]]. Вясной 1944 года Бярозаўскі падпольны райкам КП(б)Б, выконваючы рашэнне партыі аб правядзенні вясновай сяўбы, аказаў сялянам раёна дапамогу ў правядзенні пасяўной. Напрыклад, [[Партызанская брыгада «Савецкая Беларусь» (М. У. Бабкоў)|брыгада «Савецкая Беларусь»]] выдала сялянам 320 цэнтнераў бульбы, 32 цэнтнераў аўса, 16 цэнтнераў ячменю, вылучыла 40 коней<ref>Память… — С. 118—119.</ref>. Нямецкія акупацыйныя ўлады не маглі змірыцца з фактам існавання ў тыле сваіх войскаў партызанскіх сіл. Таму супраць партызан, якія базіраваліся ў раёне, праводзіліся карныя аперацыі і экспедыцыі.<!--: «Міхель» (жнівень—верасень 1942),--> === Пасляваенны час === 16 ліпеня 1954 года скасаваны Машковіцкі, Нарутавіцкі, Равяціцкі, Сашыцкі сельсаветы, Альшэўскі сельсавет перайменаваны ў [[Ніўкаўскі сельсавет|Ніўкаўскі]], Высокаўскі сельсавет — у [[Перасудавіцкі сельсавет|Перасудавіцкі]], Пешкаўскі — у [[Боркаўскі сельсавет|Боркаўскі]], Совінскі — у [[Стрыгінскі сельсавет|Стрыгінскі]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Брестской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 12 студзеня 1960 года скасаваны Ніўкаўскі сельсавет, утвораны рабочы пасёлак [[Белаазёрск|Бярозаўскі]]. 14 красавіка 1960 года да раёна далучаны [[Малецкі сельсавет|Малецкі]] і [[Падкрайчаўскі сельсавет]]ы [[Пружанскі раён|Пружанскага раёна]]. 25 чэрвеня 1960 года рабочы пасёлак Бярозаўскі перайменаваны ў [[Белаазёрск]]. 21 студзеня 1961 года скасаваны Падкрайчаўскі сельсавет. 25 снежня 1962 года да раёна далучаны [[Аброўскі сельсавет|Аброўскі]], [[Бусяжскі сельсавет|Бусяжскі]], [[Быценскі сельсавет|Быценскі]], [[Бялавіцкі сельсавет (Івацэвіцкі раён)|Бялавіцкі]], [[Верашкоўскі сельсавет|Верашкоўскі]], [[Волькаўскі сельсавет|Волькаўскі]], [[Дабромысленскі сельсавет|Дабромысленскі]], [[Даманаўскі сельсавет|Даманаўскі]], [[Доўгаўскі сельсавет (Івацэвіцкі раён)|Доўгаўскі]], [[Жытлінскі сельсавет|Жытлінскі]], [[Козікаўскі сельсавет|Козікаўскі]], [[Кушняроўскі сельсавет|Кушняроўскі]], [[Любішчыцкі сельсавет|Любішчыцкі]], [[Святавольскі сельсавет|Святавольскі]], [[Стайкаўскі сельсавет (Івацэвіцкі раён)|Стайкаўскі]], [[Яглевіцкі сельсавет]]ы, гарадскі пасёлак [[Івацэвічы]], горад [[Косава (горад)|Косава]] скасаванага [[Івацэвіцкі раён|Івацэвіцкага раёна]]. 14 красавіка 1964 года ўтвораны [[Асавецкі сельсавет (Бярозаўскі раён)|Асавецкі сельсавет]], Самойлавіцкі сельсавет перайменаваны ў [[Бярозаўскі сельсавет (Бярозаўскі раён)|Бярозаўскі]], скасаваны Кабакоўскі сельсавет. 1 жніўня 1964 года Блудзенскі сельсавет перайменаваны ў [[Першамайскі сельсавет (Бярозаўскі раён)|Першамайскі]]. 6 студзеня 1965 года Аброўскі, Бусяжскі, Быценскі, Бялавіцкі, Верашкоўскі, Волькаўскі, Дабромысленскі, Даманаўскі, Доўгаўскі, Жытлінскі, Козікаўскі, Кушняроўскі, Любішчыцкі, Святавольскі, Стайкаўскі, Яглевіцкі сельсаветы, гарадскі пасёлак Івацэвічы і горад Косава вернуты зноў утворанаму Івацэвіцкаму раёну. 16 верасня 1970 года рабочы пасёлак Белаазёрск атрымаў статус горада раённага падпарадкавання. 15 сакавіка 1971 года ўтвораны [[Белаазёрскі сельсавет]]. На 1 студзеня 1974 года ў складзе раёна было 117 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|16}}</ref>. 21 лістапада 1977 года Асавецкі сельсавет перайменаваны ў [[Нарутавіцкі сельсавет|Нарутавіцкі]], Перасудавіцкі — у [[Высокаўскі сельсавет (Бярозаўскі раён)|Высокаўскі]], 18 студзеня 1988 года Здзітаўскі — у [[Спораўскі сельсавет|Спораўскі]], Углянскі — у [[Здзітаўскі сельсавет|Здзітаўскі]]. 20 кастрычніка 1995 года горад Бяроза і Бярозаўскі раён аб’яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку. 26 лютага 2002 года скасаваны Высокаўскі сельсавет. 17 верасня 2013 года скасаваны Белаазёрскі, Боркаўскі, Нарутавіцкі сельсаветы<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913b0060246&p1=1 Решение Брестского областного Совета депутатов от 17 сентября 2013 г. № 305 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Берёзовского, Ивацевичского, Малоритского, Пинского районов Брестской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200616154707/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913b0060246&p1=1 |date=16 чэрвеня 2020 }}</ref>. == Дэмаграфія == * 1996 — 75,4 тысяч чалавек * 2014 — 64,5 тысяч чалавек == Славутасці == 15 аб’ектаў Бярозаўскага раёна ўнесены ў [[Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Бярозаўскага раёна|Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцяў Рэспублікі Беларусь]]. Найбольш значныя з іх: * [[Бярозаўскі кляштар картэзіянцаў|Руіны кляштара картэзіянцаў]] (XVII стагоддзе) у горадзе [[Бяроза (горад)|Бярозе]]. * [[Сядзібна-паркавы комплекс Пуслоўскіх (Старыя Пескі)|Сядзібна-паркавы комплекс Пуслоўскіх]] у вёсцы [[Старыя Пескі]]. * [[Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Сігневічы)|Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі]] (1785—1795 гг.) у вёсцы [[Сігневічы|Сігневічах]]. * [[Свята-Мікалаеўская царква (Чарнякава)|Свята-Мікалаеўская царква]] ў вёсцы [[Чарнякава]]. * царква Маці Божай сярэдзіны XIX ст. у в. Сакалова. * сядзіба 2-й пал. XVIII ст. — 1-й пал. XIX ст. і Троіцкая царква (1827) y в. [[Новыя Пескі]]. * Царква Іаана Багаслова (1817) y в. [[Стрыгінь]]. * [[Касцёл Святога Аляксея (Сялец)|Касцёл Святога Аляксея]] (1912) і Успенская царква (1863—1870) y аграгарадку [[Сялец (Бярозаўскі раён)|Сяльцы]]. == Вядомыя асобы == * [[Ніна Іосіфаўна Мацяш|Ніна Мацяш]] (1943, в. [[Нівы (Бярозаўскі раён)|Нівы]] — 2008) — беларуская [[Паэт|паэтэса]] і [[перакладчыца]] * [[Адам Цітус Пуслоўскі|Адам Пуслоўскі]] (1803, в. [[Пескі (Бярозаўскі раён)|Пескі]] — 1854) — удзельнік [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання 1830—1831 гадоў]] на [[Беларускае Палессе|Беларускім Палессі]] == Гл. таксама == * [[Кобрынская пушча]] == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3}} * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} {{Бярозаўскі раён}} {{Брэсцкая вобласць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Бярозаўскі раён у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Брэсцкая вобласць БССР|child|загаловак=Бярозаўскі раён у [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] (з 1940)}} }} [[Катэгорыя:Бярозаўскі раён| ]] [[Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1940 годзе]] te4q9ddy4qwdrwoca0zjind1faenptj 0 1613 5122416 4828907 2026-04-06T09:54:06Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Валынь]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5122416 wikitext text/x-wiki '''Валыня́не''' (гіст. ''велыня́не'') — [[Усходнія славяне|усходнеславянскае]] этнапалітычнае [[Правадырства|аб’яднанне]] перыяду ранняга [[Сярэдневякоўе|Сярэднявечча]]. У час [[Славянская каланізацыя Беларусі|славянскай каланізацыі]] занялі значныя землі на поўдні і паўднёвым захадзе сучаснай [[Беларусь|Беларусі]]. Лічыцца, што дамінуючага культурнага ўплыву ў Беларусі не мелі{{sfn|Ермаловіч|1990|с=26}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{h|Ермаловіч|1990|Ермаловіч М. Старажытная Беларусь: Полацкі і новагародскі перыяды. — Мн.: Маст. літ., 1990. ISBN 5-340-00614-X.}} {{Славянскія плямёны}} [[Катэгорыя:Славянскія плямёны]] [[Катэгорыя:Славянскія плямёны ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Сярэдневяковая Украіна]] [[Катэгорыя:Валынь]] ge0k35cz54szbsj2dip8jpcuxxvuiyy 0 1674 5122297 5008371 2026-04-06T09:35:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122297 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Воранаўскі раён |Арыгінальная назва = |Герб = BIA Woronów COA.svg |Сцяг = BIA Woronów flag.jpg |Краіна = [[Беларусь]] |Статут = раён |Гімн = |Уваходзіць у = [[Гродзенская вобласць]] |Уключае = |Сталіца = [[Воранава]] |Буйныгорад = |Буйныягарады = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = <small>'''Родная мова:'''</small> [[Беларуская мова|беларуская]] 73,56 %, [[руская мова|руская]] 14,99 %<br /><small>'''Размаўляюць дома:'''</small> беларуская 67,86 %, руская 22,13 %<ref name="belstat2009" /> |Насельніцтва = 30&nbsp;477 чал.<ref name="belstat2009">[https://archive.today/20120523225241/belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/itogi1.php Вынікі перапісу 2009 года]</ref> |Год перапісу = 2009 |Месца па насельніцтве = 10 |Шчыльнасць = 21,49 |Месца па шчыльнасці = 12 |Нацыянальны склад = [[палякі]] — 80,77 %, <br /> [[беларусы]] — 13,0 %, <br /> [[рускія]] — 3,02 %, <br /> [[літоўцы]] — 1,55 %, <br /> іншыя — 1,66 %<ref name="belstat2009" /> |Канфесійны склад = |Плошча = 1&nbsp;418,39<ref>[http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc «Дзяржаўны зямельны кадастр Рэспублікі Беларусь»] (па стане на 1 студзеня 2011 г.)</ref> |Месца па плошчы = 11 |Максімальная вышыня = 215 |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Заўвагі = }} '''Воранаўскі раён''' — [[Раёны Беларусі|адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка]] ў складзе [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Утвораны 15 студзеня 1940 года, у сучасных межах з 1962 года. Цэнтр раёна — гарадскі пасёлак [[Воранава]]. == Гісторыя == [[Файл:1940. Воранаўскі раён Баранавіцкай вобласці.svg|міні|злева|Воранаўскі раён у складзе Баранавіцкай вобласці. 1940]] Першыя згадкі пра некаторыя паселішчы Воранаўскага раёна датуюцца 1217 годам. У летапісе «Манумента Германіка» згадваюцца [[Радунь]] і [[Жырмуны]]. У 1557 годзе Радунская воласць была прыпісаная да каралеўскіх уладанняў [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]]. У XV стагоддзі Воранаўшчына ўваходзіла ў склад [[Віленскае ваяводства|Віленскага]] і [[Троцкае ваяводства|Троцкага]] ваяводстваў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Акрамя дзяржаўных земляў тут былі маёнткі [[Гаштольды|Гаштольдаў]], [[Глінскія|Глінскіх]], [[Тышкевічы|Тышкевічаў]], [[Сапегі|Сапегаў]]. У часы [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] воранаўская зямля знаходзілася ў складзе [[Лідскі павет (Расійская імперыя)|Лідскага павета]]. У 1915—1918 гадах тэрыторыя была акупавана войскамі [[Германская імперыя|кайзераўскай Германіі]], у 1919—1939 гадах занята польскімі войскамі, а ў 1939 годзе савецкімі і ўвайшла ў склад [[БССР]]. Воранаўскі раён утвораны 15 студзеня 1940 года ў складзе [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]]. 12 кастрычніка 1940 года падзелены на 10 сельсаветаў: [[Беняконскі сельсавет|Беняконскі]], [[Вяканцаўскі сельсавет|Вяканцаўскі]], [[Вянцукскі сельсавет|Вянцукскі]], [[Даўгялаўскі сельсавет|Даўгялаўскі]], [[Канвалішкаўскі сельсавет|Канвалішкаўскі]], [[Кодзеўскі сельсавет|Кодзеўскі]], [[Піраганцаўскі сельсавет|Піраганцаўскі]], [[Рамашканцаўскі сельсавет|Рамашканцаўскі]], [[Ромуцеўскі сельсавет|Ромуцеўскі]], [[Свільскі сельсавет (Воранаўскі раён)|Свільскі]]. Цэнтр раёна размяшчаўся на чыгуначнай станцыі (з 12 кастрычніка 1940 года гарадскі пасёлак) Воранава. Тэрыторыя раёна складала 944,4 км². У сакавіку 1940 года мелася 400 населеных пунктаў, 38050 жыхароў, 6717 гаспадарак (2065 хутарскіх). Ворнай зямлі налічвалася 33260 га. Адбывалася ліквідацыя маёнткаў польскіх памешчыкаў (7 тыс. га ўгоддзяў), асаднікаў (700 га) і інш. На пачатак 1941 года працавалі 3 калгасы. На тэрыторыі раёна ўзніклі і дзейнічалі (агітацыя, тэрор) польскія падпольныя арганізацыі. 24—27 чэрвеня 1941 года адбываліся баі з матарызаванымі калонамі германскага 57-га танкавага корпуса вялі дывізіі 21-га стралковага корпуса 13-й арміі Заходняга фронта. Раён вызвалены 11—14 ліпеня 1944 года войскамі 31-й арміі 3-га Беларускага фронта пры падтрымцы партызан. 3 20 верасня 1944 года раён у складзе Гродзенскай вобласці. Вялася барацьба з падполлем польскай Арміі Краёвай. Толькі ў жніўні — лістападзе 1944 года загінулі 35 савецкіх работнікаў, актывістаў калгасаў, ваеннаслужачых, а ўсяго да пачатку 1950-х гадоў — больш за 100 чалавек. У другой палове 1945 года ў раёне 18501 жыхар. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Вянцукскі, Ромуцеўскі і Свільскі сельсаветы, Вяканцаўскі сельсавет перайменаваны ў [[Пажыжмаўскі сельсавет|Пажыжмаўскі]], Рамашканцаўскі — у [[Воранаўскі сельсавет|Воранаўскі]]. 3 красавіка 1959 года да раёна далучаны [[Асаўскі сельсавет (Воранаўскі раён)|Асаўскі]] і [[Жырмунскі сельсавет|Жырмунскі]] сельсаветы [[Радунскі раён|Радунскага раёна]], [[Тракельскі сельсавет]] [[Лідскі раён|Лідскага раёна]]. 20 мая 1960 года скасаваны Даўгялаўскі і Кодзеўскі сельсаветы, утвораны [[Паляцкішскі сельсавет]]. 25 снежня 1962 года ў сувязі са скасаваннем [[Радунскі раён|Радунскага раёна]] да Воранаўскага раёна далучаны гарадскі пасёлак [[Радунь]], [[Забалацкі сельсавет (Воранаўскі раён)|Забалацкі]], [[Нацкі сельсавет (Воранаўскі раён)|Нацкі]], [[Пашкавіцкі сельсавет|Пашкавіцкі]], [[Слабодкаўскі сельсавет (Воранаўскі раён)|Слабодкаўскі]], [[Смільгінскі сельсавет|Смільгінскі]], [[Чыжунскі сельсавет|Чыжунскі]] і [[Якубаўскі сельсавет|Якубаўскі]] сельсаветы. 19 лістапада 1963 года Асаўскі сельсавет перайменаваны ў [[Пагародзенскі сельсавет|Пагародзенскі]]. 17 красавіка 1964 года скасаваны Воранаўскі сельсавет, яго населеныя пункты перададзены ў падпарадкаванне Воранаўскаму пассавету. 11 студзеня 1966 года скасаваны Пажыжмаўскі сельсавет. У 1969 годзе 49,8 тыс. жыхароў; цагельня, агароднінасушыльны завод, хлебакамбінат, маслазавод; 22 калгасы, 7 саўгасаў, у 1970 годзе эксперыментальная база «Кастрычнік». 11 лютага 1972 года Слабодкаўскі сельсавет перайменаваны ў [[Старасмільгінскі сельсавет|Старасмільгінскі]], Чыжунскі — у [[Доцішскі сельсавет|Доцішскі]], Якубаўскі — у [[Місявіцкі сельсавет|Місявіцкі]], скасаваны Смільгінскі сельсавет. 19 красавіка 1973 года Тракельскі сельсавет перайменаваны ў [[Бастунскі сельсавет|Бастунскі]], 15 мая 1978 года Пашкавіцкі сельсавет — у [[Больцішскі сельсавет|Больцішскі]], Старасмільгінскі сельсавет — у [[Гіркаўскі сельсавет|Гіркаўскі]]. 19 студзеня 1996 года з населеных пунктаў, падпарадкаваных Воранаўскаму пассавету, утвораны [[Воранаўскі сельсавет]]. У 2002—2003 гадах калгасы пераўтвораны ў сельскагаспадарчыя вытворчыя кааператывы, саўгасы і эксперыментальныя базы — ва ўнітарныя прадпрыемствы. На сярэдзіну 2004 года ў раёне 13 СВК, 4 РУСП, 12 фермерскіх гаспадарак; прадпрыемствы па пераапрацоўцы сельгассыравіны, будматэрыялаў. Працавалі 13 сярэдніх, 16 базавых, 8 пачатковых школ, 2 школы-інтэрнаты, недзяржаўная сярэдняя школа з літоўскай мовай навучання, ПТВ № 190, 22 дашкольныя ўстановы, 6 дзіцячых музычных школ, 39 бібліятэк, 5 бальніц, 2 амбулаторыі, 22 фельчарска-акушэрскія пункты; раённы і гарадскі Дамы культуры, 17 сельскіх дамоў культуры, 15 сельскіх клубаў, дзейнічалі 175 мастацкіх калектываў, 2 цэнтры пазашкольнай работы і інш. З 1991 года выдаецца раённая «Воранаўская газета». 5 кастрычніка 2007 года скасаваны Нацкі сельсавет<ref>[http://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2007-272/2007-272(005-009).pdf&oldDocPage=4 Решение Гродненского областного Совета депутатов от 5 октября 2007 г. № 48 О решении вопросов административно-территориального устройства Вороновского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210831131845/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2007-272%2F2007-272%28005-009%29.pdf&oldDocPage=4 |date=31 жніўня 2021 }}</ref>. 18 кастрычніка 2013 года скасаваны Воранаўскі і Паляцкішскі сельсаветы<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913r0060827&p1=1 Решение Гродненского областного Совета депутатов от 18 октября 2013 г. № 258 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Вороновского района Гродненской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200721223751/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913r0060827&p1=1 |date=21 ліпеня 2020 }}</ref>. 23 студзеня 2014 года Радунскі пассавет рэарганізаваны ў [[Радунскі сельсавет]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D914r0062685&p1=1 Решение Гродненского областного Совета депутатов от 23 января 2014 г. № 289 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Вороновского района Гродненской области]</ref>. == Прырода == У тэктанічных адносінах раён прымеркаваны да поўначы [[Беларуская антэкліза|Беларускай антэклізы]], усходнюю палову займае [[Воранаўская брахіантыкліналь]] [[Цэнтральнабеларускі масіў|Цэнтральнабеларускага масіву]], ад якой крышталічныя пароды паніжаюцца ва ўсе бакі. Зверху залягаюць [[антрапаген]]авыя адклады магутнасцю 100—140 м (у лагчынах ледавіковага выворвання да 240 м) пааэерскага (на крайнім захадзе і паўночным захадзе), сожскага, дняпроўскага, радзей бярэзінскага і беларускага зледзяненняў. Пад антрапагенавымі ляжаць [[мелавы перыяд|мелавыя]] магутнасцю да 100 м, верхнепратэразойскія ([[венд]]скія да 50 м) адклады. Пароды крышталічнага фундамента залягаюць на глыбіні 200—350 м (50—150 м ніжэй узроўню мора). Тэрыторыя размешчана ў межах [[Лідская раўніна|Лідскай раўніны]] (як асобны геамарфалагічны раён выдзяляецца Воранаўская раўніна). Пераважае вышыня 160—180 метраў над узроўнем мора, на асобных участках поўдня і паўночнага ўсходу вышыні павялічавюцца, і там адзначаны буйнаўзгорыстыя і градава-ўзгорыстыя формы. Найвышэйшы пункт рэльефу над узроўнем мора 215 м (каля в. [[Тракелі (Воранаўскі раён)|Тракелі]]), найніжэйшы — 134 м (в. [[Смільгіні (Місявіцкі сельсавет)|Смільгіні]]). Сваеасаблівай рысай геамарфалогіі раёна служыць паўднёвая мяжа паазерскага зледзянення, якая праходзіць па паўночным усходзе Воранаўскай раўніны і выражана краявымі марэннымі комплексамі. Паўночная частка тэрыторыі з вышынямі 150–170 м занята водна-ледавіковымі раўнінамі паазерскага і сожскага ўзросту, якія рассечаны лагчынамі сцёку расталых ледавіковых вод. У вярхоўях [[Жыжма|Жыжмы]] выдзяляецца забалочаная азёрна-алювіяльная раўніна. [[Карысныя выкапні]]: [[торф]], цагельныя гліны, пясчана-жвіровы матэрыял. Сярэдняя тэмпература студзеня −5,8&nbsp;°C, ліпеня 17,7&nbsp;°C. [[ападкі|Ападкаў]] выпадае 615 мм у год. [[Вегетацыйны перыяд]] — 193 сутак. На тэрыторыі раёна 66 малых рэк і ручаёў, якія належаць да воднага басейну [[Нёман]]а. Асноўныя рэкі: [[Дзітва]] з прытокамі [[Каменка (прыток Дзітвы)|Каменка]], [[Нача (прыток Дзітвы)|Начка]], [[Радунька]]; [[Жыжма]] (прыток р. Гаўя), [[Ула (прыток Мяркіса)|Ула]] і [[Шальча]] (прытокі р. Мяркіс). Налічваецца 28 штучных вадаёмаў, 23 нізінныя балоты (16,8 тыс. га). У забалочанай пойме Дзітвы на мяжы Воранаўскага і Лідскага раёнаў — гідралагічны заказнік «Мешкалы». Лясы пераважна [[хваёвыя лясы|хваёвыя]] і [[яловыя лясы|яловыя]], у далінах рэк участкі з насаджэннямі бярозы і вольхі. Лясы займаюць 26 % тэрыторыі раёна. Глебы [[дзярнова-падзолістыя глебы|дзярнова-падзолістыя]], [[дзярнова-карбанатныя глебы|дзярнова-карбанатныя]], [[дзярнова-падзолістыя забалочаныя глебы|дзярнова-падзолістыя забалочаныя]], [[тарфяна-балотныя глебы|тарфяна-балотныя]]. == Насельніцтва == Раён налічвае 336 сельскіх населеных пунктаў (2010), а таксама 2 гарадскія пасёлкі — Воранава і [[Радунь]]. На тэрыторыі раёна жыве 32,8 тыс. чалавек (на 1 студзеня 2007 года). З іх: <br />гарадское насельніцтва — 9,2 тыс. чалавек; <br />сельскае насельніцтва — 23,6 тыс. чалавек. Нацыянальны склад: <br />[[палякі]] — 83 %; <br />[[беларусы]] — 10,5 %; <br />[[літоўцы]] — 1,9 % і інш. У 2006 г. у раёне нарадзілася 302 чалавека, памёр — 601 чалавек. У 2008 г. у раёне нарадзілася 363 чалавекі, памёрла — 602 чалавека. У 2009 г. у раёне нарадзілася 307 чалавек, памёрла — 637 чалавек. == Гаспадарка == Агульная плошча сельгасугоддзяў складае 86,3 тыс. га, з іх асушаных 23,4 тыс. га. У раёне 16 калгасаў і 4 саўгасы. Асноўныя галіны [[сельская гаспадарка|сельскай гаспадаркі]]: мяса-малочная [[жывёлагадоўля]], ільнаводства, вырошчваюць збожжавыя, кармавыя культуры, [[бульба|бульбу]]. Прадпрыемствы: па перапрацоўцы сельскагаспадарчай сыравіны, вытворчасць будаўнічых матэрыялаў. == Транспарт == Па тэрыторыі раёна праходзяць чыгуначная лінія Мінск — Вільнюс, магістраль Слонім — Ліда — Мяжа Літоўскай Рэспублікі (Беняконі) {{Таблічка-by|M|11}} ({{Таблічка-by|Е|85}}), 2 [[Аўтамабільныя дарогі Беларусі|аўтадарогі рэспубліканскага падпарадкавання]] Іўе — Тракелі — Радунь {{Таблічка-by|Р|135}} і Гродна — Астрына — Радунь — граніца Літоўскай Рэспублікі (Доцішкі) {{Таблічка-by|Р|145}}. == Адукацыя і культура == У раёне 13 сярэдніх, 17 базавых, 16 пачатковых, 22 дашкольныя ўстановы, ПТВ-190, 2 школы-інтэрнаты, 1 спартыўная і 6 музычных школ, 42 клубы, 48 бібліятэк, 36 бальнічных устаноў. == Сродкі масавай інфармацыі == Мясцовая прэса прадстаўлена раённым грамадска-палітычным выданнем [http://voran.by/ «Воранаўская газета»], тыраж 4 тыс. асобнікаў (2009). Заснавальнік — Воранаўскі райвыканкам. Аб'ём вяшчання раённага радыё «Голас Іўеўшчыны» складае каля 1 гадзіны ў тыдзень. Трансляцыя ідзе па правадной сетцы раніцай ці позна вечарам у выглядзе кароткіх блокаў мясцовых навін. == Рэлігія == У раёне суіснуюць 3 рэлігійных канфесіі, агульная колькасць [[Рэлігійная суполка|рэлігійных суполак]] — 16: * [[Каталіцкая царква|Рымска-Каталіцкая Царква]] — 13 суполак * [[Руская Праваслаўная Царква]] — 2 суполкі * [[Пратэстантызм|Пратэстанцтва]] — 1 суполка (Хрысціян Веры Евангельскай) == Славутасці == {{main|Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Воранаўскага раёна}} [[Image:Hajciuniški.jpg|thumb|[[дом-крэпасць Нонхартаў|Дом-крэпасць у Гайцюнішках]]]] Архітэктурныя помнікі: [[Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Беняконі)|касцёл Яна Хрысціцеля]] (1900—1906) у вёсцы [[Беняконі]], [[Бальценіцкі парк|парк]] (2-я палавіна 18 — пачатак 19 ст.) у вёсцы [[Больцінікі]], [[дом-крэпасць Нонхартаў|Гайцюнішскі дом-крэпасць]] і [[Капліца-пахавальня Нонхартаў|Гайцюнішская капліца]], парк (канец 18 ст.) у вёсцы [[Пагародна|Гародна]], касцёл (1789) у вёсцы [[Жырмуны]], [[Петрапаўлаўскі касцёл, Забалаць|Петрапаўлаўскі касцёл]] (1803—1812) у вёсцы [[Забалаць (Воранаўскі раён)|Забалаць]], [[Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса (Канвелішкі)|касцёл Сэрца Ісуса]] (1916) у вёсцы [[Канвелішкі]]. == Вядомыя асобы == * [[Сяргей Уладзіміравіч Абламейка|Сяргей Абламейка]], беларускі матэматык * [[Пятро Бітэль]] (1912, [[Радунь]] — 1991) — беларускі [[паэт]], [[перакладчык]], [[краязнавец]] * [[Міхаіл Піліпавіч Буклярэвіч|Міхаіл Буклярэвіч]], беларускі рымска-каталіцкі святар *[[Людвік Нарбут]] (1832, в. [[Шаўры]] — 1863) — вайсковец, адзін з кіраўнікоў [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—64 гадоў]] на тэрыторыі былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] * [[Станіслаў Нарбут]], беларускі ўрач * [[Вандалін Шукевіч]], польска-беларускі археолаг * [[Віктар Шэйман]], беларускі дзяржаўны дзеяч * [[Станіслаў Баніфацы Юндзіл]], прыродазнавец, адзін з першых даследчыкаў расліннага і жывёльнага свету Беларусі == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|9-1}} * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. == Спасылкі == {{Commons|Category:Voranava district}} * [http://voronovo.grodno-region.by/ Воранаўскі раённы выканаўчы камітэт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191204135753/http://voronovo.grodno-region.by/ |date=4 снежня 2019 }} {{ref-ru}} * [http://www.region.grodno.by/by/oblast/regions/Voronovo Інфармацыя на старонцы Гродзенскага аблвыканкама] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140419155726/http://www.region.grodno.by/by/oblast/regions/Voronovo |date=19 красавіка 2014 }} * [http://www.emaps-online.com/rus_win/maps/oblast/obl_grodno/regions/reg_voronovo/map.shtml Мапы і агульныя звесткі на emaps-online] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200215020932/http://www.emaps-online.com/rus_win/maps/oblast/obl_grodno/regions/reg_voronovo/map.shtml |date=15 лютага 2020 }} {{ref-ru}} * [http://globustut.by/_regs/voron.htm Славутасці на партале globustut.by] {{ref-ru}} * [http://radzima.org/be/rayon/voranauski.html Фотаздымкі на сайце Radzima.org] {{Вонкавыя спасылкі}} {{Воранаўскі раён}} {{Адміністрацыйны падзел Гродзенскай вобласці}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Воранаўскі раён у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Баранавіцкая вобласць|child|загаловак=Воранаўскі раён у [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]] (1940—1944)}} |спіс2 = {{Гродзенская вобласць БССР|child|загаловак=Воранаўскі раён у [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] (з 1944)}} }} [[Катэгорыя:Воранаўскі раён| ]] [[Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1940 годзе]] [[Катэгорыя:Баранавіцкая вобласць]] okzjdlub2vi6z56nox2z9eu3kcrile3 0 1751 5122325 5053505 2026-04-06T09:40:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122325 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Віцебскі раён |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статут = раён |Гімн = |Уваходзіць у = [[Віцебская вобласць]] |Уключае = |Сталіца = [[Віцебск]] |Датаўтварэння = [[17 ліпеня]] [[1924]],<br />[[27 ліпеня]] [[1937]] |Скасаванне = [[15 лютага]] [[1931]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = <small>'''Родная мова:'''</small> [[Беларуская мова|беларуская]] 53,32 %, [[руская мова|руская]] 45,38 %<br/><small>'''Размаўляюць дома:'''</small> беларуская 11,49 %, руская 87,45 %<ref name="belstat2009" /> |Насельніцтва = 40&nbsp;552 чал.<ref name="belstat2009">[https://archive.today/20120523225241/belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/itogi1.php Вынікі перапісу 2009 года]</ref> |Год перапісу = 2009 |Месца па насельніцтве = 2 |Шчыльнасць = 14,84 |Месца па шчыльнасці = 8 |Нацыянальны склад = [[беларусы]] — 87,56 %, <br /> [[рускія]] — 10,08 %, <br /> [[украінцы]] — 1,09 %, <br /> іншыя — 1,27 %<ref name="belstat2009" /> |Канфесійны склад = |Плошча = 2737,85<ref>[http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc «Дзяржаўны зямельны кадастр Рэспублікі Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304203801/http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc |date=4 сакавіка 2016 }} (па стане на 1 студзеня 2011 г.)</ref> |Месца па плошчы = 3 |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = Vitebsk-obl-Vitebsk.png |Часавыпояс = [[UTC+2]] |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = http://vitebsk.vitebsk-region.gov.by |Заўвагі = }} '''Ві́цебскі раён''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Утвораны [[17 ліпеня]] [[1924]] года (у сучасных межах з 1960 г.). Плошча — 2737,85 км². Раённы цэнтр — [[Віцебск]]. Працягласць раёна з поўдня на поўнач каля 100 км, з захаду на ўсход каля 50 км. Мяжуе: на ўсходзе з [[Лёзненскі раён|Лёзненскім раёнам]] і [[Смаленская вобласць|Смаленскай вобласцю]] [[Расія|Расійскай Федэрацыі]], на паўночным усходзе з [[Пскоўская вобласць|Пскоўскай вобласцю]] [[Расія|Расійскай Федэрацыі]], на поўначы з [[Гарадоцкі раён|Гарадоцкім раёнам]], на захадзе з [[Шумілінскі раён|Шумілінскім]] і [[Бешанковіцкі раён|Бешанковіцкім раёнамі]], на поўдні з [[Сенненскі раён|Сенненскім раёнам]]. == Геаграфія == === Рэльеф === [[File:Sosna-Lake-Dolzha.JPG|thumb|left|[[Сосна (возера)|Возера Сосна]]]] Паверхня раёна пагорыста-раўнінная, расчлененая далінамі рэк. Агульны нахіл тэрыторыі з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Амаль 2/3 тэрыторыі на вышыні 150—200 м. У цэнтры і на ўсходзе [[Віцебскае ўзвышша]] (вышыня 180—200 м, адносныя перавышэнні ад 10 да 25 м.), на захадзе [[Полацкая нізіна|Полацкая]], на паўночным усходзе [[Суражская нізіна|Суражская]] нізіны. Найвышэйшы пункт 266 м над узроўнем мора (каля былой вёскі Хамутоўка, [[Вымнянскі сельсавет]]), а самы нізкі — 120 м. (зрэз Заходняй Дзвіны ля вёскі [[Старое Сяло (Віцебскі раён)|Старое Сяло]], [[Лятчанскі сельсавет]]). Невялікую паўночную частку раёна займае [[Гарадоцкае ўзвышша]]. Раён налічвае 68 азёр. Больш 45 % плошчы занята лясамі, 5 % знаходзіцца пад вадой і [[балота]]мі. Азёры: [[Астравіта (возера, Віцебскі раён)|Астравіта]], [[Гародна (возера, Віцебскі раён)|Гародна]], [[Замошша (возера, Віцебскі раён)|Замошша]], [[Заронава (возера)|Заронава]], [[Мошна (возера)|Мошна]], [[Сяляева]], [[Сосна (возера)|Сосна]] і інш. * [[Бязуння|Рака Бязуння]]<ref name="ep">{{кніга|загаловак=Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1|адказны=Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.|месца=Мн.|выдавецтва=БелСЭ|год=1983|том=1|старонкі=370|старонак=575|тыраж=10&nbsp;000}}</ref> * [[Волкунь|Рака Волкунь]] * [[Ворле|Рака Ворле]] * [[Дрыгіч|Рака Дрыгіч]] * [[Думанка|Рака Думанка]] === Заказнікі === '''Заказнікі рэспубліканскага значэння''': * Заказнік-журавіннік «[[Запольскі біялагічны заказнік|Запольскі]]» * Заказнік-журавіннік «[[Мошна (заказнік)|Мошна]]» * Заказнік-журавіннік «[[Чысцік (заказнік)|Чысцік]]» '''Заказнікі мясцовага значэння''': * Арніталагічны заказнік «[[Дымаўшчына (заказнік)|Дымаўшчына]]» * Батанічны заказнік «[[Акцябрскі біялагічны мясцовага заказнік|Акцябрскі]]» * Батанічны заказнік «[[Віцебскі біялагічны заказнік|Віцебскі]]» * Батанічны заказнік «[[Прыдзвінне (заказнік)|Прыдзвінне]]» * Батанічны заказнік «[[Тулаўскі біялагічны заказнік|Тулаўскі]]» * Батанічны заказнік «[[Чортава Барада (біялагічны заказнік)|Чортава барада]]» == Гісторыя == У 1918 годзе [[Віцебскі павет (Расійская імперыя)|Віцебскі павет]] з’яўляўся тэрыторыяй шматлікіх антысавецкіх паўстанняў. У лістападзе 1918 года было задушана паўстанне ў Вазнясенскай воласці. Адзін з лідараў паўстання быў расстраляны, 5 чал. было перададзена ЧК, а яшчэ 5 былі абвешчаны па-за законам. У ходзе раззбраення было адабрана каля 1500 вінтовак<ref>Известия Западной Коммуны. −1918. — № 278. — 27 ноября.</ref>. Пасля стварэння [[БССР|Беларускай ССР]] Віцебскі павет увайшоў у яе склад, у лютым 1919 года ў склад [[ЛітБелССР|Літоўска-Беларускай ССР]], павет у складзе [[Віцебская губерня|Віцебскай губерні]] адышоў да [[РСФСР]]. Да 1920 года ў [[Віцебскі павет (Расійская імперыя)|Віцебскі павет]] уваходзілі 23 воласці. 3 сакавіка 1924 года тэрыторыя павета ў межах адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу 1920 года была вернута ў склад Беларускай ССР. 17 ліпеня 1924 года ўтвораны Віцебскі раён у складзе [[Віцебская акруга|Віцебскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — горад [[Віцебск]]. 20 жніўня 1924 года падзелены на 12 сельсаветаў: [[Астровенскі сельсавет|Астровенскі]], [[Бабініцкі сельсавет (Віцебскі раён)|Бабініцкі]], [[Войтаўскі сельсавет|Войтаўскі]], [[Машканскі сельсавет|Машканскі]], [[Пліскі сельсавет (Віцебскі раён)|Пліскі]], [[Рудакоўскі сельсавет (Віцебскі раён)|Рудакоўскі]], [[Рудніцкі сельсавет|Рудніцкі]], [[Сініцкі сельсавет|Сініцкі]], [[Сялюцкі сельсавет|Сялюцкі]], [[Чэрніцкі сельсавет|Чэрніцкі]], [[Шумнянскі сельсавет|Шумнянскі]] і [[Ялагаўскі сельсавет|Ялагаўскі (Ялагінскі)]]. 29 кастрычніка 1924 года Чэрніцкі сельсавет перайменаваны ў [[Замастоцкі сельсавет (Віцебскі раён)|Замастоцкі]]. 26 сакавіка 1927 года да раёна далучаны [[Бараўлянскі сельсавет (Віцебскі раён)|Бараўлянскі]], [[Віцебскі сельсавет|Віцебскі]], [[Даўжанскі сельсавет|Даўжанскі]], [[Заронаўскі сельсавет|Заронаўскі]], [[Кабішчанскі сельсавет|Кабішчанскі]], [[Курынскі сельсавет|Курынскі]], [[Лятчанскі сельсавет|Лятчанскі (Вялікалятчанскі)]], [[Мікалаёўскі сельсавет (Віцебскі раён)|Мікалаёўскі]], [[Міхалёўскі сельсавет (Віцебскі раён)|Міхалёўскі]], [[Старасельскі сельсавет (Віцебскі раён)|Старасельскі]] сельсаветы скасаванага [[Кузняцоўскі раён|Кузняцоўскага раёна]]. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года раён у прамым падпарадкаванні БССР. 15 лютага 1931 года раён скасаваны: Замастоцкі і Машканскі сельсаветы перададзены [[Багушэўскі раён|Багушэўскаму раёну]]; Астровенскі, Пліскі і Сініцкі сельсаветы — [[Бешанковіцкі раён|Бешанковіцкаму раёну]]; Кабішчанскі і Мікалаёўскі сельсаветы — [[Гарадоцкі раён|Гарадоцкаму раёну]]; Заронаўскі сельсавет — [[Сіроцінскі раён|Сіроцінскаму раёну]]; Войтаўскі і Курынскі сельсаветы — [[Суражскі раён|Суражскаму раёну]]; Бабініцкі, Бараўлянскі, Віцебскі, Даўжанскі, Лятчанскі (Вялікалятчанскі), Міхалёўскі, Рудакоўскі, Рудніцкі, Старасельскі, Сялюцкі, Шумнянскі, Ялагаўскі (Ялагінскі) сельсаветы ўключаны ў гарадскую рысу горада Віцебска. У канцы 1920-х гадоў мясцовая прамысловасць складалася з лесапільнага, 2 цагельных заводаў, 10 млыноў, электрастанцыі, механічнай майстэрні, 2 торфараспрацоўкі, 9 арцеляў, якія аб’ядноўвалі 151 саматужніка. Развівалася сельская гаспадарка і спажывецкая кааперацыя, якая ў 1929 годзе была рэарганізавана: 9 спажывецкіх таварыстваў аб’яднаны ў адзін райспажыўсаюз, 7 сельскагаспадарчых крэдытных таварыстваў — у сельгасбанк і райкаапсаюз. У 1929 годзе было створана 28 калгасаў. У 1930 годзе ў раёне ўжо дзейнічалі 48 калгасаў і 18 саўгасаў. Іх спецыялізацыяй была мяса-малочная жывёлагадоўля і агародніцтва. У 1918/1929 навучальных гадах у школах раёна навучалася 8,4 тыс. вучняў, у 1930/1931 гадах — 12,3 тыс. вучняў. 27 ліпеня 1937 года Віцебскі раён утвораны зноў, у яго склад уключана 14 сельсаветаў: Бабініцкі, Бараўлянскі, Віцебскі, Даўжанскі, Заронаўскі, Лятчанскі, Мікалаёўскі, Міхалёўскі, Рудакоўскі, Рудніцкі, Старасельскі, Сялюцкі, Шумнянскі, Ялагаўскі. З 20 лютага 1938 года раён у складзе [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Перад вайной у раёне працавалі 2 бальніцы, 5 урачэбна-амбулаторных і ветфельчарскі пункты, 11 аптэк. З сярэдзіны ліпеня 1941 года раён быў акупаваны нямецкімі войскамі. У гады нямецкай акупацыі на тэрыторыі раёна дзейнічалі Віцебскія падпольныя райкамы КП(б)Б (31 мая 1942—1 лістапада 1943 гады) і ЛКСМБ (10 мая 1942—11 лістапада 1943 гады), партызанскія брыгады і асобныя атрады. У лютым 1942 года у час Маскоўскай бітвы на тэрыторыі сучаснага Віцебскага раёна вялі баі часці 249-й стралковай дывізіі і 51-й стралковай брыгады 4-й ударнай арміі Калінінскага фронту, якія наблізіліся да [[Віцебск]]а на адлегласць каля 7 км, але потым, адышлі на тэрыторыю [[РСФСР]]. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой Сусветнай вайны]] раён страціў 413 населеных пункта. 15 лютага 1949 года да раёна далучаны [[Каралёўскі сельсавет]] [[Лёзненскі раён|Лёзненскага раёна]], 24 жніўня 1951 года — [[Акцябрскі сельсавет (Віцебскі раён)|Акцябрскі сельсавет]] таго ж раёна. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Даўжанскі, Каралёўскі, Лятчанскі, Міхалёўскі, Рудніцкі, Сялюцкі, Ялагаўскі сельсаветы, утвораны [[Варонаўскі сельсавет]], Віцебскі сельсавет перайменаваны ў [[Біцялёўскі сельсавет|Біцялёўскі]], Шумнянскі сельсавет — у [[Русакоўскі сельсавет|Русакоўскі]]. 20 студзеня 1960 года да раёна далучаны [[Асінаўскі сельсавет (Віцебскі раён)|Асінаўскі]] і [[Замастоцкі сельсавет (Віцебскі раён)|Замастоцкі]] сельсаветы скасаванага Багушэўскага раёна, [[Астроўскі сельсавет (Віцебскі раён)|Астроўскі]], [[Балашоўскі сельсавет|Балашоўскі]], [[Ботаніцкі сельсавет|Ботаніцкі]], [[Войтаўскі сельсавет|Войтаўскі]], [[Запольскі сельсавет (Віцебскі раён)|Запольскі]], [[Котаўскі сельсавет|Котаўскі]], [[Краўцоўскі сельсавет (Віцебскі раён)|Краўцоўскі]], [[Курынскі сельсавет|Курынскі]], [[Навасёлкаўскі сельсавет (Віцебскі раён)|Навасёлкаўскі]], [[Тарасенскі сельсавет|Тарасенскі]], [[Янавіцкі сельсавет (Віцебскі раён)|Янавіцкі]] сельсаветы, гарадскія пасёлкі [[Сураж (Віцебскі раён)|Сураж]] і [[Янавічы]] скасаванага [[Суражскі раён|Суражскага раёна]]. 22 снежня 1960 года скасаваны Астроўскі, Балашоўскі, Бараўлянскі, Біцялёўскі, Ботаніцкі, Войтаўскі, Котаўскі, Краўцоўскі, Мікалаёўскі, Навасёлкаўскі, Рудакоўскі, Русакоўскі, Старасельскі, Тарасенскі, Янавіцкі сельсаветы, утвораны [[Вымнянскі сельсавет|Вымнянскі]], [[Лятчанскі сельсавет|Лятчанскі]], [[Мазалаўскі сельсавет (Віцебскі раён)|Мазалаўскі]] і [[Ноўкінскі сельсавет|Ноўкінскі]] сельсаветы. 25 снежня 1962 года да раёна далучаны гарадскі пасёлак [[Шуміліна]], [[Дабейскі сельсавет|Дабейскі]], 9 населеных пунктаў [[Лаўжанскі сельсавет|Лаўжанскага]], [[Лескавіцкі сельсавет|Лескавіцкі]], [[Пагарэлецкі сельсавет (Віцебскі раён)|Пагарэлецкі]] і [[Сіроцінскі сельсавет|Сіроцінскі]] сельсаветы скасаванага [[Шумілінскі раён|Шумілінскага раёна]], [[Астровенскі сельсавет|Астровенскі]] і [[Пліскі сельсавет (Віцебскі раён)|Пліскі]] сельсаветы [[Бешанковіцкі раён|Бешанковіцкага раёна]], гарадскія пасёлкі Сураж і Янавічы, Запольскі і 10 населеных пунктаў Курынскага сельсавета перададзены ў склад Лёзненскага раёна. 22 студзеня 1963 года Вымнянскі сельсавет перададзены Лёзненскаму раёну, 12 лютага 1965 года Астровенскі і Пліскі сельсаветы — Бешанковіцкаму раёну, 30 ліпеня 1966 года Дабейскі, Лескавіцкі, Пагарэлецкі, Сіроцінскі сельсаветы — адноўленаму Шумілінскаму раёну. 2 жніўня 1966 года да раёна далучаны гарадскія пасёлкі Сураж і Янавічы, Вымнянскі і Запольскі сельсаветы Лёзненскага раёна. 31 ліпеня 1970 года ўтвораны гарадскі пасёлак [[Руба]] ў адміністрацыйным падпарадкаванні Віцебскага гарсавета. 24 студзеня 1972 года Асінаўскі сельсавет перайменаваны ў [[Шапечынскі сельсавет|Шапечынскі]]. 6 кастрычніка 1981 года ўтвораны [[Задуброўскі сельсавет]]. 27 снежня 1990 года з часткі Бабініцкага сельсавета ўтвораны [[Тулаўскі сельсавет (Віцебскі раён)|Тулаўскі сельсавет]]. Па стане на 1 студзеня 1992 года ў раёне было 384 населеныя пункты. Раён падзяляўся на 14 сельсаветаў (Акцябрскі, Бабініцкі, Варонаўскі, Вымнянскі, Задуброўскі, Замастоцкі, Запольскі, Заронаўскі, Курынскі, Лятчанскі, Мазалаўскі, Ноўкінскі, Тулаўскі, Шапечынскі). Дзейнічалі 20 калгасаў, 10 саўгасаў, 40 фермерскіх гаспадарак, асацыяцыя сельскагаспадарчых кааператываў і сялянскіх фермерскіх гаспадарак, 2 вытворча-камерцыйныя таварыствы. 8 красавіка 2004 года скасаваны Замастоцкі сельсавет<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83/2004-83(003-027).pdf&oldDocPage=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211005192131/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83%2F2004-83%28003-027%29.pdf&oldDocPage=1 |date=5 кастрычніка 2021 }}</ref>. У 2000-я гады на тэрыторыі раёна добраўпарадкаваны 16 аграгарадкоў (Акцябрская, Альгова, Бабінічы, Вароны, Вымна, Задуброўе, Замасточча, Заронава, Кіраўская, Копці, Мазалава, Ноўка, Тарасенкі, Тулава, Шапечына, Шапурова). 28 лютага 2011 года указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь «Аб зацвярджэнні афіцыйных геральдычных сімвалаў адміністрацыйна-тэрытарыяльных і тэрытарыяльных адзінак Віцебскай вобласці» № 86 быў зацверджаны герб і сцяг Віцебскага раёна. 20 чэрвеня 2013 года Суражскі і Янавіцкі пассаветы рэарганізаваны ў сельсаветы<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913v0059409&p1=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 20 июня 2013 г. № 278 О некоторых вопросах административно-территориального устройства районов Витебской области]</ref>. 26 ліпеня 2017 года сесія Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў прыняла рашэнне аб уключэнні ў межы Віцебска гарадскога пасёлка Руба. == Насельніцтва == На тэрыторыі раёна знаходзіцца 367 населеных пунктаў. Колькасць насельніцтва: : 1992 — 47,8 тыс. : 2009 — 42 тыс. : 2016 — 37,3 тыс. Гарадское насельніцтва складае 2,1 тыс. чалавек (гарадскія пасёлкі [[Сураж (Віцебскі раён)|Сураж]] і [[Янавічы]]). Колькасць людзей пенсіённага ўзросту — 12,3 тыс. [[2009]]. == Адміністрацыйны падзел == Адміністрацыйна падзяляецца на 15 сельсаветаў: Акцябрскі, Бабініцкі, Варонаўскі, Вымнянскі, Задуброўскі, Запольскі, Заронаўскі, Курынскі, Лятчанскі, Мазалаўскі, Ноўкінскі, Суражскі, Тулаўскі, Шапечынскі і Янавіцкі. Буйныя населеныя пункты раёна: [[Акцябрская (Віцебскі раён)|Акцябрскі]], [[Альгова (Віцебскі раён)|Альгова]], [[Бабінічы (Віцебскі раён)|Бабінічы]], [[Вымна (аграгарадок)|Вымна]], Кіраўская, [[Копці (Віцебскі раён)|Копці]], [[Лужасна]], [[Мазалава (Віцебскі раён)|Мазалава]], [[Ноўка (Віцебскі раён)|Ноўка]], [[Сасноўка (Віцебскі раён)|Сасноўка]], [[Тулава (Віцебскі раён)|Тулава]]. == Эканоміка і транспарт == Пад сельскагаспадарчымі ўгоддзямі занята 115,6 тыс. га, з іх асушаных 35,2 тыс. га. Сельскагаспадарчая вытворчасць спецыялізуецца на малочна-мясной жывёлагадоўлі, агародніцтве, бульбаводстве. Развіта таксама птушкагадоўля. На паўночным усходзе займаюцца льнаводствам, вырошчваннем збожжавых. У раёне працуюць 2 рэспубліканскія гаспадаркі — эксперыментальныя базы імя Шмырова і «Тулава». Створаны цяплічны камбінат ААТ «Рудакова», комплекс па адкорме буйной рагатай жывёлы ЗАТ «Ліпаўцы», комплекс па вытворчасці свініны «Лучоса». Праз тэрыторыю раёна праходзіць аўтамабільныя дарога {{таблічка-by|М|8}} (Мяжа Расійскай Федэрацыі (Езярышча)—мяжа Украіны (Новая Гута), якая з’яўляецца часткай еўрапейскага маршрута {{таблічка-eu|95}} (Санкт-Пецярбург—Мерзіфон), аўтамабільная дарога {{таблічка-by|М|3}} (Мінск—Віцебск), якая звязвае абласны цэнтр са сталіцай рэспублікі. Па тэрыторыі праходзіць шэраг аўтамабільных дарог рэспубліканскага значэння: {{таблічка-by|Р|20}} (Віцебск—Полацк—мяжа Латвійскай Рэспублікі (Грыгарошчына)), {{таблічка-by|Р|21}} (Віцебск—мяжа Расійскай Федэрацыі (Лёзна), {{таблічка-by|Р|25}} (Віцебск—Сянно—Талачын), {{таблічка-by|Р|87}} (Віцебск—Орша), {{таблічка-by|Р|112}} (Віцебск—Сураж—мяжа Расійскай Федэрацыі (Стайкі), {{таблічка-by|Р|115}} (), {{таблічка-by|Р|151}} (). == Сацыяльная сфера == === Адукацыя === {{main|Адукацыя ў Віцебскім раёне}} У Віцебскім раёне дзейнічае 36 устаноў адукацыі, з іх 14 устаноў дашкольнага выхавання, аграрны каледж УА «Віцебская дзяржаўная акадэмія ветэрынарнай медыцыны», дзіцяча-юнацкая спартыўная школа. Установы сярэдняй адукацыі раёна наведваюць 3202 чалавекі, дашкольнага выхавання — 1195. У сістэме адукацыі Віцебскага раёна працуе 1206 педработнікаў. === Ахова здароўя === На тэрыторыі Віцебскага раёна знаходзяцца: абласная псіханеўралагічная бальніца, рэспубліканская туберкулёзная бальніца «Сасноўка», 5 бальніц (на 200 месцаў), 1 здраўпункт, 9 амбулаторый, 19 фельчарска-акушэрскіх пунктаў. Працуюць медыцынскія пункты ў Варонаўскім і Сялюцкім дамах-інтэрнатах. У раёне працуе 75 дактароў і 216 работнікаў сярэдняга медперсанала. Забеспячэнне медыкаментамі насельніцтва раёна здзяйсняецца праз раённую аптэку № 161 і праз 6 аптэк. На тэрыторыі раёна размешчаны аздараўленчы комплекс «Жалязнякі», санаторыі «Железнодорожник» і «Лётцы». == Культура == У ліпені 1953 года пры Віцебскім райвыканкаме ўтвораны аддзел культуры, а яго загадчыкам быў прызначаны В. А. Хаванскі. У гэты час у раёне працавала 10 хат-чытальняў, 1 сельская бібліятэка, 2 сельскія клубы. Пасля аб’яднання ў 1960 годзе Віцебскага і Суражскага раёнаў на тэрыторыі раёна працавалі 23 клубныя ўстановы і 15 бібліятэк. У 1972 годзе ў раёне было 40 бібліятэк, 77 клубных устаноў, была адкрыта Сялюцкая дзіцячая музычная школа<ref name="ReferenceA">У мірнай працы / Падрых. У. І. Мезенцаў // Памяць Віцебскага раёна: Гісторыка-дакументальная хроніка / Рэдкал.: А. П. Красоўскі [і інш.]; Укл. У. І. Мезенцаў; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: Мастацкая літаратура, 2004. — 772 с.: іл. — С. 657—658. — ISBN 985-02-0647-0.</ref>. У 1990-я гады ў раёне было створана некалькі фальклорных калектываў: дзіцячыя пры Мазалаўскім сельскім Доме культуры (1998; далей — СДК), Сушчоўскім СДК (1990), Бабініцкім СДК (1996); дарослыя — пры Суражскім гарадскім Доме культуры (1997), пры Акцябрскім СДК (1998), фальклорна-абрадавая група пры Ноўкінскім СДК, пры Варонаўскім СДК «Спадчына» (1993), пры гэтай жа ўстанове ў 1998 годзе створаны народны фальклорны ансамбль<ref name="ReferenceA"/>. === Сродкі масавай інфармацыі === Мясцовая прэса прадстаўлена газетай «[[Жыццё Прыдзвіння]]». Выдаецца з 11 ліпеня 1938 г. Наклад — каля 3,3 тыс. асобнікаў (2011), выходзіць па аўторках і суботах. Заснавальнік — Віцебскі раённы выканаўчы камітэт. === Музеі === [[Выява:Здравнево.jpg|thumb|180px|[[Здраўнёва]]]] Дзейнічае [[Віцебскі раённы гісторыка-краязнаўчы музей|раённы музей]]. Адчынены 1 сакавіка 2004 гады ў вёсцы Акцябрская Віцебскага раёна Віцебскай вобласці. З’яўляецца структурным падраздзяленнем у складзе аддзела культуры Віцебскага раённага выканаўчага камітэта. У фондах Віцебскага раённага гісторыка-краязнаўчага музея налічваецца 12477 прадметаў асноўнага фонду, 2826 навукова-дапаможнага фонду. Сабраны прадметы археалогіі, побыту і этнаграфіі, калекцыі нумізматыкі, баністыкі, фалерыстыкі, філатэліі. Дзейнічаюць пастаянныя выстаўкі «Старонкі гісторыі» і «Віцебскі раён. Побыт і культура 20 ст.» Асноўныя кірункі дзейнасці: * зменныя выстаўкі з фондаў, прыватных калекцый, фондаў іншых музеяў; * экскурсіі па выставах; * музейна-педагагічныя заняткі (лекцыі); * тэматычныя вечары; * культурна-адукацыйныя мерапрыемствы. == Вядомыя асобы == [[Выява:Nikiforovskiy N J.jpg|thumb|left|Мікалай Нікіфароўскі]] * [[Дзмітрый Кузьміч Абраменка]] (1910, в. [[Філіпкава]] — 1981) — поўны кавалер Ордэна Славы. * [[Антон Лаўрэнцьевіч Амбросаў]] (1912, в. [[Дрыколле]] — 1984) — фітапатолаг-вірусолаг. * [[Аляксей Гаўрылавіч Антонаў]] (1922, в. [[Вымна (аграгарадок)|Вымна]] — 1990) — Заслужаны ўрач БССР. [[Герой Сацыялістычнай Працы]]. * [[Алесь Асіпенка]] (1919, в. [[Пушкары (Варонаўскі сельсавет)|Пушкары]] — 1994) — беларускі [[празаік]], кінасцэнарыст. * [[Ягор Васілевіч Васілеўскі]] (1922, в. [[Гарбачова (Віцебскі раён)|Гарбачова]] — 1991) — [[Герой Савецкага Саюза]] (1946). * [[Пётр Лукіч Даўбешкін]] (1912, в. [[Паўлавічы (Віцебскі раён)|Паўлавічы]] — 1943) — Герой Савецкага Саюза (1943). * [[Уладзімір Ануфрыевіч Канаваленка]] (1917, в. [[Скрэбні (Віцебскі раён)|Скрэбні]] — 1944) — Герой Савецкага Саюза. * [[Міхась Лынькоў|Міхал Ціханавіч Лынькоў]] (1899, в. [[Зазыбы 2]] — 1975) — беларускі [[пісьменнік]], літаратуразнаўца, [[грамадскі дзеяч]], акадэмік АН БССР. * [[Ігнат Антонавіч Манькоўскі]] (1765—1832) — [[публіцыст]], асветнік, грамадскі дзеяч [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] (трымаў маёнтак у в. Буёва). * [[Фёдар Андрэевіч Махноў]] (1878—1912) — адзін з самых высокіх людзей у гісторыі. * [[Мікалай Якаўлевіч Нікіфароўскі]] (1845, в. [[Вымна (аграгарадок)|Вымна]] — 1910) — беларускі [[этнограф]], [[фалькларыст]], літаратар і педагог (нарадзіўся ў в. Вымна). * [[Іван Паўлавіч Собалеў]] (1907, в. [[Шапуры]] — 1989) — Герой Савецкага Саюза (1943). * [[Мінай Піліпавіч Шмыроў]] (1891, в. [[Пунішча (Віцебскі раён)|Пунішча]] — 1964) — адзін з арганізатараў і кіраўнікоў партызанскага руху ў Віцебскай вобласці ў Вялікую Айчынную вайну. * [[Уладзімір Рыгоравіч Плешчанка|Уладзімір Плешчанка]] ([[1948]], в. [[Вароны (Віцебскі раён)|Вароны]] — 2006) — беларускі палітык і [[Палітычныя зняволеныя|палітвязень]]. * [[Міхаіл Барысавіч Кандраценка]] (1924, в. Трыніўкі — 2004) — [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (1971). * [[Рыгор Логвінавіч Шакулаў]] (1910, в. Паўлавічы — 1987) — пісьменнік, паэт. * [[Уладзімір Сяргеевіч Багданаў]] (1927—1989) — беларускі гісторык. Доктар гістарычных навук (1984), прафесар (1985). * [[Дзмітрый Дзмітрыевіч Сямёнаў]] — беларускі і расійскі педагог. * [[Дар’я Аляксандраўна Шышкіна]] (нар. 1921) — навуковец, кандыдат гістарычных навук, дацэнт. * [[Ганна Лявонаўна Арлоўская]] (1923, в. Балітчыхіна — 2010) — [[Беларусь|беларуская]] педагог, Заслужаны настаўнік БССР. * [[Аляксандр Феліксавіч Рыпінскі|Аляксандр Рыпінскі]] (1809, в. [[Кукавячына]] — 1886) — беларускі паэт, фалькларыст, графік і кнігавыдавец, удзельнік паўстання 1830—1831 гадоў. == Памятныя мясціны == [[Выява:Łužasna. Лужасна (11.08.2007).jpg|thumb|left|[[Лужаснянскі дзяржаўны аграрны каледж імя Ф. А. Сурганава]] (былая земляробчая школа)]] {{main|Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Віцебскага раёна}} На тэрыторыі раёна знаходзяцца больш за 200 помнікаў гісторыі і культуры. У рэспубліканскі спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей уключаны 54 помнікі гісторыі і культуры раёна. У раёне захаваліся: будынак паштовай станцыі 1843 г. у вёсцы Бараўляны, будынак земляробчай школы 2-й палавіны XIX ст., Пакроўская царква канца XIX ст. у вёсцы Лужасна<ref>Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мн., 1985. — С. 181—182.</ref>. * [[Астраўская Свята-Троіцкая царква]] * [[Храпавіцкая Свята-Петра-Паўлаўская царква]] * [[Храпавіцкая Свята-Троіцкая царква]] * [[Бабініцкая царква]] * [[Тадулінскі Свята-Успенскі манастыр]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. * {{крыніцы/БелЭн|4}} * Віцебскі раён // Рэспубліка Беларусь: вобласці і раёны : энцыклапедычны даведнік / склад. Л. В. Календа. — Мн., 2004. — С. 119—121. * {{Крыніцы/ГВБ|10-2||7—13}} == Спасылкі == * [https://www.radzima.net/be/rayon/vicebski.html Спіс населенных пунктаў па сельсаветах] * [http://vitebsk.vitebsk-region.gov.by Віцебскі раённы выканаўчы камітэт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121119014727/http://vitebsk.vitebsk-region.gov.by/ |date=19 лістапада 2012 }} {{ref-ru}} * [http://pridvinie.vlib.by/index.php/vitsebski-rajon Рэсурс Віцебскай абласной бібліятэкі «Прыдзвінскі край: гісторыя і сучаснасць»] * [http://www.radzima.org/be/rayon/vitsebski.html Фотаздымкі на сайце Radzima.org] * [http://vitebsk.vitebsk-region.gov.by/ru/references/map Карта Віцебскага раёна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100414131048/http://vitebsk.vitebsk-region.gov.by/ru/references/map |date=14 красавіка 2010 }} * [http://globustut.by/_regs/viteb.htm Славутасці на партале globustut.by] {{ref-ru}} * [http://www.kraj.vitebsk.net/?page=intrp&sod=_vit_r Сайт «Наш Край» — пра наваколлі Віцебска] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100704151728/http://kraj.vitebsk.net/?page=intrp&sod=_vit_r |date=4 ліпеня 2010 }} {{Віцебскі раён}} {{Адміністрацыйны падзел Віцебскай вобласці}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Віцебскі раён у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Віцебская акруга|child|загаловак=Віцебскі раён у [[Віцебская акруга|Віцебскай акрузе]] (1924—1930)}} |спіс2 = {{Віцебская вобласць БССР|child|загаловак=Віцебскі раён у [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці БССР]] (з 1938)}} }} [[Катэгорыя:Віцебскі раён| ]] [[Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1931 годзе]] [[Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1937 годзе]] kgb13fbzlhmcuoj1u6gaijj732dhb8p 0 2546 5122100 4938855 2026-04-06T06:59:13Z Ziv 148479 ([[c:GR|GR]]) [[File:Caravaggio-Crucifixion of Peter.jpg]] → [[File:Crucifixion of Saint Peter-Caravaggio (c.1600).jpg]] → File replacement: update from a old version to a newer one with better quality ([[c:c:GR]]) 5122100 wikitext text/x-wiki {{Святы |пол = м |імя святога = Апостал Пётр |выява = Petersinai.jpg |памер выявы = 300px |подпіс = Св. Пётр, з іконы 6 ст. у манастыры Св. Кацярыны на гары Сінай |тып(колер) = |арыгінальнае імя = |імя ў міру = |манаскае імя = |нарадзіўся = невядома |месца нараджэння = |памёр = |месца смерці = |шануецца = большасцю хрысціянскіх цэркваў |услаўлены = |беатыфікаваны = |кананізаваны = |у ліку = |дзень памяці = [[29 ліпеня]] |дзень памяці ў {{#time:Y}} = |заступнік = |галоўная святыня = |атрыбуты = |дэкананізаваны = |працы = |падзвіжніцтва = }} '''Пётр'''<ref name=AK>{{кніга|аўтар = Анатоль Клышка|частка = |загаловак = Новы Запавет |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мінск |выдавецтва = Пазітыў-цэнтр |год = 2014 |том = |старонкі = |старонак = 610 |серыя = |isbn = 978-985-6983-42-2 |тыраж = 3000}}</ref><ref name=VS>{{кніга|аўтар = Васіль Сёмуха |частка = |загаловак = Біблія. Кнігі Сьвятога Пісаньня Старога і Новага Запавету. Кананічныя. У беларускім перакладзе |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = DUNCANVILLE, USA |выдавецтва = WORLD WIDE PRINTING |год = 2002 |том = |старонкі = |старонак = 1538 |серыя = |isbn = 1-58712-085-2 |тыраж = 10000}}</ref>, або '''Пё́тра'''<ref name=UC>{{кніга|аўтар = Уладзіслаў Чарняўскі |частка = |загаловак = Біблія. Кнігі Святога Пісання Старога і Новага Запаветаў |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мінск |выдавецтва = Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь |год = 2012 |том = |старонкі = |старонак = 1127 |серыя = |isbn = 978-985-6183-14-6 |тыраж = 4000}}</ref> ({{lang-la|Petrus}}, {{lang-gr|Πέτρος|Petros}}, сір.-арам.: ܫܡܥܘܢ ܟܐܦܐ|ܫܸܡܥܘܿܢ ܟܹ݁ܐܦ݂ܵܐ, ''Шымаён Кеппа'', {{lang-he|שמעון בר יונה}} {{transl|ar|''Шымон Бар Ёна''}}; памёр каля 64 г. н.э.<ref name="britannica">{{cite encyclopedia|title = Saint Peter the Apostle|year=2013|author=O'Connor, Daniel William|encyclopedia= [[Encyclopædia Britannica]]|publisher=Encyclopædia Britannica Online|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/453832/Saint-Peter-the-Apostle|accessdate=12 April 2013}}</ref>), таксама вядомы як '''Сымо́н Пётр''', '''Сімяо́н''', '''Сымо́н'''<ref name=VS/>, '''Сі́ман'''<ref name=AK/> або '''Сімо́н'''<ref name=UC/> — адзін з [[Дванаццаць апосталаў|Дванаццаці апосталаў]] [[Ісус Хрыстос|Ісуса Хрыста]], лідараў ранняй хрысціянскай царквы. [[Каталіцтва|Каталіцкая Царква]] лічыць яго першым [[Папства|Папам]], пасвечаным Ісусам у [[Евангелле паводле Матфея|Евангеллі ад Матфея]] 16:18. Старажытныя хрысціянскія царквы ўсе ўважаюць Пятра ў якасці асноўнага святога і звязаць яго з заснавальнікам [[Антыяхійская царква|Антыяхійскай царквы]], а пазней і [[Рымская дыяцэзія|царквы ў Рыме]]<ref>[http://www.newadvent.org/cathen/11744a.htm#IV Peter, in the Catholic Encyclopedia 1913]</ref>, але адмаўляюць уладу яго пераемнікаў у сучасным хрысціянстве. Паводле хрысціянскай традыцыі Пётр быў укрыжаваны ў [[Рым]]е падчас кіравання імператара [[Нерон]]а. Традыцыйна лічыцца, што ён быў укрыжаваны ўніз галавой па яго ўласнай просьбе, так як ён бачыў сябе нявартым быць укрыжаваным такім жа чынам, як і Ісус. Традыцыя лічыць, што ён быў укрыжаваны на месцы [[Клеменцінская капліца|Клеменцінскай капліцы]]. Яго рэшткі, як лічацца, знаходзяцца ў [[Сабор Святога Пятра|базыліцы Святога Пятра]], на месцы якога [[Павел VI|папа Павел VI]] абвясціў у 1968 годзе пра адкрыццё рымскіх могілак першага стагоддзя. Два ліста ў Новым Запавеце традыцыйна адносяцца да Пятра, некаторыя даследчыкі аспрэчваюць аўтарства Пятра<ref name="Martin 2009">[[Dale Martin]] 2009 (lecture). {{YouTube|XJ9Gt_R5a-k|"24. Apocalyptic and Accommodation"}}. [[Yale University]]. Accessed July 22, 2013. [http://www.cosmolearning.com/video-lectures/apocalyptic-and-accommodation-6817/ Lecture 24 (transcript)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140906132019/http://www.cosmolearning.com/video-lectures/apocalyptic-and-accommodation-6817/ |date=6 верасня 2014 }}</ref>. Традыцыйна лічыцца, што [[Евангелле паводле Марка|Евангелле ад Марка]] было напісана пад уплывам пропаведзі і сведчанняў відавочцаў Пятра. Некалькі іншых кніг, якая носіць яго імя — [[Дзеі Пятра]], [[Евангелле ад Пятра]], [[Пропаведзь Пятра]], [[Апакаліпсіс Пятра]], і [[Дыдахе|суды Пятра]] — лічацца хрысціянскімі цэрквамі [[Новазапаветныя апокрыфы|апакрыфічнымі]]<ref>{{CathEncy|wstitle=Fathers of the Church|author=Chapman, Henry Palmer}}</ref><ref>Thomas Patrick Halton, [http://books.google.ca/books?id=uqzY1zBtKg0C&pg=PA5#v=onepage&q=%22I%20simon%20Peter%22%20%22Ones%20who%20are%20scattered%22&f=false ''On Illustrious Men''], v. 100, CUA Press, 1999, pp 5-7 ISBN 0-8132-0100-4.</ref><ref>[http://www.newadvent.org/fathers/2708.htm «The Early Church Fathers»], Chapter 1, New Advent</ref>. == Імя == Сапраўднае імя '''Шымон''' ([[іўрыт|іўр.]]: ''שמעון'' — які слухае і чуе). Ад Ісуса атрымаў мянушку '''Кефас''' ([[арамейская мова|арам.]]: ''כיפא'' — камень, скала). Пры перакладзе на [[грэчаская мова|грэчаскую мову]], часцінка скалы ці галька — Петра (''Πέτρα''), слова жаночага роду. [[Матфей (евангеліст)|Мацвей]], а за ім [[Марк (евангеліст)|Марк]], [[Лука (евангеліст)|Лука]] і [[Ян (апостал)|Ян]] у сваіх [[Евангелле|Евангеллях]] выправілі жаночы род на мужчынскі, атрымалася '''Петрос''' (''Πέτρος'') — на [[лацінская мова|лацінскай мове]] ''Petrus''. Гэтак атрымалася Пётр ці Сымон-Пётр, у мусульман — '''Шамаон бен Ёнах'''. == Біяграфія == [[Файл:Ancient capernum is.JPG|thumb|Руіны старажытнага Капернаума на паўночным баку [[Галілейскае мора|Галілейскага мора]].]] Гісторыя жыцця Пятра распавядаецца ва ўсіх чатырох кананічных Евангеллях, [[Дзеянні апосталаў|Дзеях апосталаў]], новазапаветніх лістах, іншых апавяданнях ранняй Царквы. У Новым Запавеце Пётр з’яўляецца адным з першых вучняў, пакліканых на служэнне Ісусу. Пётр стаў першым у пералічэнні апосталаў Ісуса ў ранняй царкве<ref name="ODCC Peter">"Peter, St. " F. L., Cross, ''The Oxford Dictionary of the Christian Church'', Oxford University Press, 2005</ref>. Пётр быў рыбаком з галілейскага горада [[Віфсаіда|Віфсаіды]], размешчанага каля [[Галілейскае мора|Генісарэдкага возера]] (Ян. 1:44). Ён быў названы Сымон, сын Ёны або Яна. [[Сінаптычныя Евангеллі]] апавядаюць, як [[Вылячэнне цешчы Пятра|цешча Пятра была вылячоная Ісусам]] у іх доме ў [[Капернаум]]е (Матф. 8: 14-17, Мк. 1: 29-31, Лк. 04:38); гэты факт у спалучэнні з 1 Кар. 9:5 выразна паказвае Пятра як жанатага чалавека. [[Файл:The Calling of Saints Peter and Andrew - Caravaggio (1571-1610).jpg|thumb|left|''Пакліканне Пятра і Андрэя'', [[Караваджа]]]] У [[сінаптычныя Евангеллі|сінаптычных Евангеллях]] Пётр (тады яшчэ Сымон) паказваецца рыбаком разам са сваім братам [[Андрэй Першазваны|Андрэем]] і сынамі Зевядзея, Якавам і Янам. [[Евангелле паводле Яна|Евангелле ад Яна]] таксама адлюстроўвае Пятра як рыбака, нават пасля [[Уваскрэсенне Ісуса Хрыста|ўваскрэсення Ісуса]], у апавяданні пра [[цудоўны лоў рыбы]]. У [[Евангелле паводле Матфея|Евангеллі ад Матфея]] і [[Евангелле паводле Марка|Марка]] Ісус называе Сымона і яго брата Андрэя «''лаўцамі людзей''» (Матф. 4: 18-19, Мк. 1: 16-17). Пазней на месцы мяркуемага размяшчэня дома Пятра была пабудавана Францысканская царква<ref>[http://www.mfa.gov.il/MFA/MFAArchive/2000_2009/2000/3/Capernaum-%20The%20Church%20of%20the%20House%20of%20Peter Capernaum- The Church of the House of Peter]</ref>. У [[Евангелле паводле Лукі|Евангеллі ад Лукі]] апавядаецца, Сымон Пётр валодаў лодкай, якую Ісус выкарыстоўвае, каб прапаведаваць народу на беразе Генісарэцкага возера (Лк. 5: 3). Пасля Ісус уражвае Сымона і яго супрацоўнікаў Якава і Яна (Андрэй не згадваецца), кажучы ім, каб закінулі свае сеткі, пасля чаго яны ловяць велізарную колькасць рыбы. Адразу пасля гэтага, яны ідуць за ім (Лк. 5: 4-11). У [[Евангелле паводле Яна|Евангеллі ад Яна]] даецца спіс «першых вучняў» (Ян 1:35-42), там зазначаецца, што два вучня [[Ян Хрысціцель|Яна Хрысціцеля]] (Андрэй і неназваны вучань) чулі, як Ян Хрысціцель аб’явіў Ісуса як «''[[Ягня Божае|Божым Ягняці]]''», а затым пайшлі за Ісусам. Андрэй пайшоў да свайго брата Сымона і сказаў: «''Мы знайшлі Месію''», а затым прывёў Сымона да Ісуса. [[Файл:Altar piece of Taulumäki Church by Eero Järnefelt.JPG|thumb|[[Хаджэнне па вадзе Ісуса Хрыста|Святы Пётр тоне ў вадзе]], [[Эра Ярнефельт]]]] Ісус назваў Сымона каменем (па-грэчаску Петра), на якім будзе ўзведзена хрысціянская царква. У трох з чатырох Евангелляў; ад [[Евангелле паводле Матфея|Матфея]], [[Евангелле паводле Марка|Марка]] і [[Евангелле паводле Яна|Яна]], — распавядаецца гісторыя пра [[Хаджэнне па вадзе Ісуса Хрыста|Ісуса, Які ішоў па вадзе]]. Матфей дадае, што Пётр пайшоў па вадзе, але хутка пачаў тануць, калі яго вера завагалася (Матф. 14:28-31). У пачатку [[Тайная вячэра|Апошняй Вячэры]] Ісус [[Ногаамавенне|абмыў ногі]] сваім вучням. Пётр першапачаткова адмаўляецца дазволіць Ісусу абмыць ногі, але калі Ісус кажа: «''Калі я памыю табе ногі, ты не маеш долі са Мною''», Пётр кажа: «''Госпадзе, не толькі ногі мае, але і рукі і галаву''» (Ян. 13: 2-11). Мыццё ног часта практыкуецца як абрад у [[Страсны чацвер]] у некаторых хрысціянскіх канфесій. Тры [[сінаптычныя Евангеллі]] ўсе згадваюць, што, калі Ісус быў арыштаваны, адзін з яго вучняў адрэзаў вуха рабу першасвятара (Матф. 26:51, Марк. 14:47, Лук. 22:50). У [[Евангелле паводле Яна|Евангеллі ад Яна]] дадаткова паведамляецца імя Пятра і [[Малх]]а, якому адсеклі вуха (Ян. 18:10). Лука дадае, што [[Вылячэнне служкі з адсечаным вухам|Ісус дакрануўся да вуха і цудоўным чынам ацаліў яго]] (Лк. 22:49-51). Гэта вылячэнне вуха слугі з’яўляецца апошнім з [[Цуды Ісуса Хрыста|37 цудаў Ісуса]], якія апісваюцца ў [[Біблія|Бібліі]]. [[Файл:Crucifixion of Saint Peter-Caravaggio (c.1600).jpg|thumb|left|[[Караваджа]]. Укрыжаванне апостала Пятра.]] Стаўшы актыўным паслядоўнікам Хрыста, адным з дванаццаці абраных ім пасланнікаў-апосталаў, Пётр аддаўся місіянерскай дзейнасці, пропаведзі веравучэння на прасторах ад [[Вавілон]]а да [[Рым]]а, дзе яго разам з другім апосталам [[Павел (апостал)|Паўлам]] напаткала пакутніцкая смерць праз распяцце ўніз галавою на крыжы ў часы панавання рымскага імператара [[Нерон]]а не пазней за [[68]] год (паводле адных звестак [[13.10]].[[64]], паводле іншых — [[29.6]].[[69]]).<ref name="СкТв">Скарына Ф.: Творы… С. 178.</ref> [[Файл:Vatican City at Large.jpg|thumb|[[Сабор Святога Пятра]] пабудаваны на месцы, якое лічыцца месцам пахавання Пятра. Выгляд з боку [[Тыбр]]а]] Перш чым стаць адным з галоўных прапаведнікаў новага веравызнання, Пётр у самы рашучы момант тройчы адмовіўся ад свайго настаўніка, хоць за некалькі дзён перад гэтым кляўся, што гатовы за яго жыццё ахвяраваць сваім жыццём. Паводле евангелляў, ён горка перажываў сваю здраду настаўніку, і таму Хрыстос, пасля свайго ўваскрасення, дараваў яму яго адступніцтва. Пётр, паводле царкоўнага падання, адыграў вялікую ролю ў развіцці ранняга [[хрысціянства]], бо, спачатку стаўшы біскупам [[Антыёхія|Антыёхіі]], потым стаўшы рымскім біскупам, на працягу 25 гадоў узначальваў хрысціянскую царкву ў Рыме і прыняў там пакутніцкую смерць на крыжы. Сучасная каталіцкая традыцыя лічыць яго першым [[Папы рымскія|рымскім папам]]. Пяру апостала Пятра прыпісваецца аўтарства двух саборных пасланняў, якія ўключаны ў «Апостал».<ref name="СкТв"/> Лічыцца, што Пётр пахаваны ў пячорах, над якімі зараз [[Сабор Святога Пятра|Сабор Св. Пятра ў Ватыкане]] (або каля [[Апіева дарога|Апіевай дарогі]]), але беспаспяховасць [[Археалогія|археалагічных]] раскопак спарадзіла сумневы ў сапраўднасці звестак пра месца яго пахавання<ref name=par>Партрэты…</ref>. == Спавяданне Пятра == {{main|Спавяданне Пятра}} [[Файл:El Greco - Las lágrimas de San Pedro.jpg|thumb|''Слёзы св. Пятра'', [[Эль Грэка]]]] У дыялогу паміж Ісусам і Яго вучнямі (Матф. 16: 13-19) Ісус пытаецца: «''За каго людзі ўважаюць Мяне, Сына Чалавечага''?» Вучні даюць розныя адказы. Калі ён пытаецца, «''А вы за каго ўважаеце Мяне''?» Сымон Пётр адказвае: «''Ты Хрыстос, Сын Бога жывога''». Затым Ісус заяўляе: ''Дабрашчасны ты, Сымон, сын Ёнаў, бо не плоць і кроў адкрылі табе гэта, а Айцец Мой, Які ёсць у нябёсах; і Я кажу табе: ты Пётр, і на камені гэтым Я збудую Царкву Маю, і брамы пякельныя не адолеюць яе. І дам табе ключы Царства Нябеснага: і што звяжаш на зямлі, тое будзе звязана ў нябёсах; і што развяжаш на зямлі, тое будзе развязана ў нябёсах.'' Некаторыя каталіцкія даследчыкі лічаць, што Пётр быў сімвалам стабільнасці. У той час як ён быў адным з першых вучняў і адказваў ад імя вучняў, Пётр таксама быў узорам «малавер’я». У Матф. 14 Ісус кажа Пятру: «''Малавер, чаму ты засумняваўся''?» Пасля Пётр ў канчатковым выніку тры разы адрачэцца ад Ісуса. Такім чынам, у святле падзеі Вялікадня, Пётр стаў узорам у дараванага грэшніка<ref>[[Daniel J. Harrington|Harrington, Daniel J.]] «Peter the Rock.» ''America,'' August 18-25, 2008. Accessed Oct. 9, 2009: p. 30.</ref>. За межамі каталіцкай царквы існуюць розныя меркаванні з нагоды тлумачэння гэтага ўрыўка ў адносінах да таго, колькі ўлады і адказнасці Ісус, калі ўвогуллі даў, Пятру<ref>{{cite web|title=What did Jesus mean when he said, "Upon this rock I will build my church"?|url=https://bible.org/question/what-did-jesus-mean-when-he-said-%E2%80%9Cupon-rock-i-will-build-my-church%E2%80%9D|website=Bible.org|accessdate=10 February 2015}}</ref>. Ва [[Праваслаўе|Усходняй Праваслаўнай Царкве]] гэты ўрывак інтэрпрэтуецца, як не маючы на ўвазе асаблівае месца асобы Пятра, але становішча Пятра як прадстаўніка апосталаў. Слова выкарыстанае як «камень» (Петра) граматычна ставіцца да «''невялікага каменьчыка масіўнага выступу''»<ref>{{Cite book | last = Rienecker | first = Fritz | authorlink = Frotz Rienecker | last2 = Rogers | first2 = Cleon | author2-link = Cleon Rogers | title = Linguistic key to the Greek New Testament | place = Grand Rapids MI | publisher = Regency Reference Library ([[Zondervan Publishing House]]) | year = 1976 | volume = | edition = | page = [https://archive.org/details/linguistickeytog0000rien/page/49 49] | pages = | url =https://archive.org/details/linguistickeytog0000rien| doi = | id = | isbn = 0-310-32050-X | postscript = <!-- None -->}}</ref>, а не да масіўвых валуноў. Такім чынам, праваслаўная традыцыя разумее словы Ісуса, як на спасылку на апостальскую веру. «''Петрас''» раней не выкарыстоўвалася ў якасці імя, аднак ў грэка-моўным свеце стала папулярным хрысціянскім імем з-за значнасці і вядомасці Пятра ў ранняй хрысціянскай царкве. == Адрачэнне Пятра == {{main|Адрачэнне апостала Пятра}} [[Файл:Gerard van Honthorst - The Denial of St Peter - WGA11661.jpg|thumbnail| [[Герыт ван Хонтхорст]]. Адрачэнне Пятра]] Усе чатыры кананічных Евангелля апавядаюць, што падчас [[Тайная вячэра|Апошняй Вячэры]], Ісус прадказаў, што Пётр адмовіцца ад Яго тры разы да ранішняга спеву пеўня («''перш чым заспявае певень двойчы''» ў Марка). У Евангеллях апісваюцца тры абвяржэння наступным чынам: * Першае адрачэнне адбылося, калі жанчына, служка першасвятара, убачыла Сымона Пятра і сказала, што і ён быў разам з Ісусам. Паводле [[Евангелле паводле Марка|Евангелля ад Марка]] (але не ва ўсіх рукапісах) пасля «''праспяваў певень''». У [[Евангелле паводле Лукі|Лукі]] і [[Евангелле паводле Яна|Яна]] апавядаецца пра агонь, каля якога грэўся Пётр сярод іншых людзей: у Лукі, Пётр «''сядзеў''», а ў [[Евангелле паводле Яна|Яна]] ён «''стаяў''». * Другое адрачэнне адбылося, калі Сымон Пётр пайшоў да брамы ад вогнішча, але тая ж самая служанка (у Марка) або іншы служанка (у Матфея) або чалавек (у Лукі і ў Яна, у якога гэта, аднак, ўжо трэцяе адрачэнне) расказалі мінакам, што Сымон быў паслядоўнікам Ісуса. Па словах Яна «''праспяваў певень''». * Трэцяе адрачэнне здарылася з-за Галілейскага акцэнту Пятра, што было прынята ў якасці доказу, што ён сапраўды з’яўляецца вучнем Ісуса. У Матфея, Марка і Лукі «праспяваў певень». Ян, аднак, не згадвае пра Галілейскі акцэнт. Матфей дадае, што гэта быў яго акцэнт, які выдаў яго, як жыхара [[Галілея|Галілеі]]. У Лукі апавяданне трохі адрозніваецца, у ім, замест абвінавачвання натоўпу, Сымона Пятра абвінавачвае трэцяя асоба. У Яна змяшчана другое адрачэнне, калі Пётр грэўся ля вогнішча, і дадае падрабязнасці трэцяга адрачэння словы кагосьці, што Пятра бачылі ў [[Гефсіманія|Гефсіманскім садзе]], калі [[Арышт Ісуса|Ісус быў арыштаваны]]. У Лукі змешчана прадказанне Ісуса пра адрачэнне Пятра разам з прадказаннем, што ўсе апосталы («вы», у множным ліку) будуць «''прасеяны як пшаніца''», але што гэта будзе задача Пятра («ты», у адзіночным ліку), калі ён зноў звярнецца, ўмацаваць сваіх братоў. У сцэне ўспаміну<ref name="May Metzger">May, Herbert G. and Bruce M. Metzger. The New Oxford Annotated Bible with the Apocrypha. 1977.</ref> ў Яна, Пётр сцвярджае тры разы, што ён любіць Ісуса, такім чыным адбываецца пакаянне і прыняцце Пятра. == Роля ў ранняй Царкве == [[Файл:JanStyka-SaintPeter.jpg|thumb|280px|''Св. Пётр прапаведвае Евангелле ў катакомбах'', [[Ян Стыка]]]] Аўтар [[Дзеянні апосталаў|Дзеяння апосталаў]] адлюстроўвае Пятра як важную фігуру ў ранняй хрысціянскай абшчыне. Так, Пётр пропаведвае падчас [[Пяцідзесятніца|Пяцідзесятніцы]] і бярэ узяў на сябе ініцыятыву ў выбары замены [[Іуда Іскарыёт|Іўды Іскарыёта]] ({{Біблія|Дз|1:15}}). Апостал быў двойчы разам з Янам пастаўлены перад [[сынедрыён]]ам і дапытаны ім (Дз. 4:7-22, 5:18-42). Пётр зрабіў місіянерскае падарожжа ў [[Лод|Ліду]], [[Яффа|Іёпію]] і [[Кейсарыя|Кесарыю]] (9:32 — 10:2) для прапаведзі Евангелля язычнікам. Прыкладна з сярэдзіны кнігі Дзеянняў апосталаў ўвагу звяртаецца з Пятра на дзейнасць Паўла, і Біблія у асноўным маўчыць пра тое, што адбылося з Пятром пасля гэтага. У кнізе Дзеянняў апосталаў апісваецца, што Пётр і Ян былі адпраўленыя з [[Іерусалім]]а ў [[Самарыя|Самарыю]] (Дз. 8:14). Пётр (Кіфа) коратка згадваецца ў [[Галатам|лісце Паўла да Галатаў]], падчас паездкі Паўла ў Іерусалім, дзе ён сустрэў Пятра (Гал. 1:18). У Дз. 12 распавядаецца, як Пётр, які быў у Іерусаліме, быў пасаджаны ў турму [[Ірад Агрыпа І|царом Ірадам]] (42-44 гг.), але быў [[Вызваленне апостала Пятра|выратаваны анёлам]]. Пасля свайго вызвалення Пётр пакінуў Іерусалім і пайшоў у «''іншае месца''» (Дзеі 12: 1-18). Адносна наступнай дзейнасці Пятра няма поўнай інфармацыі<ref>[http://www.newadvent.org/cathen/11744a.htm#IV St. Peter in Jerusalem and Palestine after the Ascension]</ref>. Падчас [[Іерусалімскі сабор|Савета ў Іерусаліме]] (каля 50 г.) Павел і кіраўнікі Іерусалімскай царквы сустрэліся для вырашэння пытання хрысціян з былых язычнікаў. У Дзеяннях паказаны Пётр і іншыя лідары, як паспяхова супрацьстаялі хрысціян-фарысэяў, якія настойвалі на [[Абразанне|абразанні]] былых язычнікаў<ref name="Harris">[[Stephen L Harris|Harris, Stephen L.]], Understanding the Bible. Palo Alto: Mayfield. 1985. ([http://books.google.com/books?id=13MbAQAAMAAJ 2002 edition])</ref>. Царква ў Рыме ўжо квітнела, калі Павел пісаў свой ліст да [[Рымлянам|Рымлянаў]] (57 г. н.э.)<ref name="Franzen, p.26">Franzen, p.26</ref>, у ім ён па імені вітае у Рыме каля пяцідзесяці чалавек (Рым. 16), але імя Пятра, якога ён ведаў, адсутнічае. Таксама няма згадкі пра Пятра ў Рыме пазней, падчас двухгадовага знаходжання там Паўла ў Дзеях 28 (60-62 гг.). Царкоўныя гісторыкі лічаць, што Пётр і Павел, былі закатаваныя падчас валадарання Нерона<ref name="ODCC self">«Paul, St» Cross, F. L., ed. The Oxford dictionary of the Christian church. New York: Oxford University Press. 2005</ref><ref name="Pennington, p. 2">Pennington, p. 2</ref><ref name="St-Paul-Outside-the-Walls homepage">[http://www.vatican.va/various/basiliche/san_paolo/en/basilica/tomba.htm St-Paul-Outside-the-Walls homepage]</ref>, каля 65 года пасля Вялікага пажару ў Рыме<ref name="Wylen, pp.190-192">Wylen, pp.190-192</ref><ref name="Dunn, pp. 33-34">Dunn, pp. 33-34</ref>. == Працы == Традыцыйна да аўтарства Пятра адносяць два ліста ([[Першы ліст Пятра|першы]] і [[Другі ліст Пятра|другі]] лісты Пётра). Абодва творы дэманструюць высокую якасць культурнай і гарадской [[грэчаская мова|грэчаскай мовы]], што можа быць незвычайна для арамейскай мовы рыбака, для якога грэчаская была другой ці нават трэцяй мовай. Тэкставыя асаблівасці гэтых двух лістоў такія, што частка навукоўцаў сумняюцца, што яны былі напісаныя адной рукой. Некаторыя навукоўцы паказваюць на адсутнасць спасылак на другі ліст Пятра сярод ранніх бацькоў царквы. Першы ліст лічыцца ранейшым. Шэраг навукоўцаў сцвярджаюць, што ён быў напісаны з дапамогай сакратара<ref name="ce-epistles">{{cathEncy|wstitle=Epistles of St. Peter|volume=11|author=Vander Heeren, Achille}}</ref>, аб чым можа сведчыць сказ: «''Гэта сцісла напісаў я вам праз Сілуана, вернага, як думаю, вашага брата, каб упэўніць вас, суцяшаючы і сведчачы, што гэта ў ісціне мілата Божая, у якой вы стаіце''» ({{Біблія|1Пятр|5:12}}). Іншыя даследчыкі лічаць, што гэты сказ паказвае не імя сакратара, а чалавека, які нёс яго ліст атрымальнікм<ref>{{cite book |last1=Ehrman |first1=Bart D. |authorlink1=Bart D. Ehrman |title= Forged|url=https://archive.org/details/forgedwritinginn00ehrm |year= 2011|publisher=HarperOne, [[HarperCollins]] |isbn=978-0-06-201262-3 |page=[https://archive.org/details/forgedwritinginn00ehrm/page/76 76]}}</ref>. Ліст згадвае пра рымскія ганенні на хрысціян. Рымскі гісторык [[Публій Карнелій Тацыт|Тацыт]] і біёграф [[Гай Светоній Транквіл|Светоній]] паведамляюць, што [[Нерон]] пераследваў хрысціянаў, і Тацыт датуе гэтую падзею адразу пасля пажару Рыма ў 64 г. Згодна хрысціянскай традыцыі, [[Яўсевій Кесарыйскі]] сцвярджаў, што Пётр быў забіты падчас пераследаў Нерона, і выказваў здагадку, што ріскі пераслед, які згадваецца ў Першым лісце Пятра, павінен быць ганеннямі Нерона<ref name="ce-epistles"/>. З іншага боку, многія сучасныя навукоўцы сцвярджаюць, што першы ліст Пятра ставіцца да пераследу хрысціянаў у Малой Азііпадчас кіравання імператара [[Даміцыян]]а (81-96). Другі ліст Пятра падобны на [[Ліст Іуды|ліст Іўды]], таму некаторыя сучасныя навукоўцы датуюць яго канцом 150 г. Іншыя сцвярджаюць, што ліст Іуды быў скапіяваны з другога ліста Пятра. Многія навукоўцы адзначылі падабенства паміж апокрыфічным [[Другі ліст Клімента|Другім лістом Клімента]] (II ст.) і другім лістом Пятра. Іеранім піша, што Пётр «''напісаў два ліста, якія называюцца апостальскімі, другі з якіх з-за яго адрозненнеў ад першага ў стылі, на думку многіх, не з’яўляецца яго''». (De Viris Illustribus 1)<ref>{{cite web|last1=saint|first1=Jerome|title=De Viris Illustribus (On Illustrious Men) Chapter 1|url=http://www.newadvent.org/fathers/2708.htm|publisher=newadvent.org|accessdate=9 June 2015}}</ref>. Але ён сам падтрымліваў ліст і тлумачыў розніцу ў стылі, характары і структуры слоў па здагадцы, што Пётр выкарыстаў розных памочнікаў для двух лістоў<ref name="Jerome">{{cite web|last1=saint|first1=Jerome|title=Epistle 120 – To Hedibia Question 11|url=http://www.tertullian.org/fathers/jerome_hedibia_2_trans.htm|publisher=tertullian.org|accessdate=9 June 2015}}</ref>; і з таго часу лісты разглядаліся як частка [[Новы Запавет|Новага Запавету]]. Тым не менш, нават у раннія часы вяліся спрэчкі з нагоды яе аўтарства, і другі ліст Пётра часта не ўключаўся ў біблейскі канон; гэта было зроблена толькі ў 4-м стагоддзі пасля шэрагу сабораў. [[Сірыйская праваслаўная царква]] да гэтага часу не прызнавала кананічнасць ліста да 6-га стагоддзя<ref name="ce-epistles"/>. == Іканаграфія == Верагодных выяў не існуе, а [[іканаграфія|іканаграфічная]] традыцыя, пачынаецца каля [[4 ст.]] Напрыклад, на [[медальён]]е 4 ст. з пазалочанага шкла, дзе Пётр выяўлены разам з [[Павел (апостал)|Паўлам]], ён паказаны з кароткай [[барада|барадой]] і шапкай валасоў. Часта на выявах Пётр паказваецца з двума ключамі ад [[Царства нябеснае|царства нябеснага]]<ref name=par/>. == Гл. таксама == * [[Крыж Святога Пятра]] {{commonscat|Saint Peter}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар = [[Енё Гергей|Гергей Е.]] |частка = |загаловак = История папства |арыгінал = A papasag tortenete / Пер. с венг. О. В. Громова. |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = М. |выдавецтва = Республика |год = 1996 |том = |старонкі = |старонак = 463 |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Гергей }}; * {{крыніцы/СкарынаТв|178}}. * {{крыніцы/Партрэты|}} == Спасылкі == {{вікіцытатнік}} {{Евангелісты}} {{Апосталы}} {{Папы рымскія}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Асобы]] [[Катэгорыя:12 апосталаў]] [[Катэгорыя:Апосталы]] [[Катэгорыя:Папы Рымскія]] [[Катэгорыя:Апостал Пётр]] h980h0cvsqt521td58mazn3pmo0omq6 0 2681 5121333 4852420 2026-04-05T13:29:11Z ~2026-20979-70 166249 5121333 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Серабранка}} {{Мікрараён |Назва = Серабранка |Арыгінальная назва = |Выява = Minsk Belaruss4.JPG |Каментары = Праспект Ракасоўскага |Горад = [[Мінск]] |Адміністрацыйная акруга горада = |Адміністрацыйны раён горада = [[Ленінскі раён (Мінск)|Ленінскі раён]] |Першае згадванне = |Дата заснавання = [[1551]] |Каардынаты = |Ранейшы статус = маёнтак, пасёлак |Год уключэння ў межы горада = |Ранейшыя назвы = Срэбны Лог, Срэбныя Млыны |Этнахаронім = |Паштовыя індэксы = 220085, 220094, 220095, 220111, 220101 |Плошча = 4,6 |Насельніцтва = 150 тыс. }} '''Серабра́нка''' — [[жылы раён]] у паўднёва-ўсходняй частцы [[Мінск]]а. Размешчаны ў спрыяльных прыродных умовах: на захадзе — [[Водна-зялёны дыяметр Мінска|Мінскі водна-зялёны дыяметр]], на поўдні — [[Чыжоўскае вадасховішча]], на ўсходзе і поўначы — пойма ручая [[Сляпянская водная сістэма|Сляпянка]]. Серабранка — прыклад комплекснай забудовы буйнога жылога масіву на базе [[індустрыяльнае домабудаванне|індустрыяльнага домабудавання]]. == Гісторыя == [[Файл:Minsk-Rokossovskogo-1980-1a.JPG|міні|злева|Серабранка ў 1980-я гг.]] Назву атрымала ад маёнтка Сярэбраны Лог (вядомы з 1551 года), у XIX стагоддзі называўся Сярэбраны Млын, быў месцам адпачынку мінчукоў. У 1895 годзе тут быў чыгуналіцейны завод. У XX стагоддзі тут існавалі Сярэбраная вуліца і Сярэбраны завулак. У паўночнай частцы знаходзіліся [[Шэйпічы (вёска, Мінск)|вёска]] і [[Шэйпічы (пасёлак)|пас. Шэйпічы]], на месцы якіх у 1980-я гады створаны адзін з мікрараёнаў<ref name="АБ"/>. [[Файл:Park near lake in Čyžoŭka district - panoramio.jpg|міні|злева|Серабранка з боку Чыжоўскага вадасховішча]] Забудоўваецца з [[1969]] года паводле праекта дэталёвай планіроўкі і забудовы 1967 года (інстытут «[[Мінскпраект]]», арх. [[В. Анікін]], [[Н. Афанасьева]], [[Я. Дзятлаў]], [[Л. Есьман]], [[У. Ігнацьеў]]) і больш позніх праектаў забудовы мікрараёнаў (арх. [[В. Анікін]], [[А. Гуль]], [[Я. Сап’янік]], [[Дз. Кудраўцаў]], [[Г. Горына]], [[Г. Сысоеў]], [[М. Чаркасава]], [[I. Папова]], інжынеры П. Палунін, В. Матораў). Тэрыторыя раёна складае 460 [[га]], разлічаная на 145 тыс. жыхароў. Уключае дзевяць [[мікрараён]]аў<ref name="АБ">{{крыніцы/Архітэктура Беларусі (1993)|Серабранка}}</ref>. У пачатку 1990-х гадоў забудова раёна была збольшага завершана, пазней былі пабудаваны асобныя будынкі (жылыя дамы, убудаваныя аб’екты абслугоўвання, гіпермаркет). == Планіроўка == Па перыметры абмежаваны вуліцамі Ванеева, Малініна, Якубава. Кампазіцыйна заснаваны на дзвюх узаемна перпендыкулярных восях — [[Праспект Ракасоўскага (Мінск)|праспекце Ракасоўскага]] і [[Вуліца Пляханава (Мінск)|вуліцы Пляханава]], уздоўж якіх размешчаныя гандлёвыя і культурна-побытавыя ўстановы, сканцэнтраваныя каля [[прыпынак грамадскага транспарту|прыпынкаў грамадскага транспарту]] і асноўных пешаходных напрамкаў (т. зв. прынцып факусіроўкі). Установы, якія не залежаць ад транспартных магістралей (школы, дзіцячыя сады-яслі, спартовыя збудаванні), размешчаны ў глыбіні мікрараёнаў у зялёных зонах. Па перыметры раён абмежаваны вуліцамі [[Вуліца Ванеева (Мінск)|Ванеева]], [[Вуліца Якубава (Мінск)|Якубава]], [[Вуліца Малініна (Мінск)|Малініна]] (з сумежнымі паркавымі зонамі адпачынку, [[спартыўны комплекс|спартыўнымі комплексамі]] і ўчасткам Сляпянскай воднай сістэмы)<ref name="АБ"/>. == Забудова == Раён забудаваны пераважна [[Панэльнае домабудаванне|буйнапанельнымі]] пяці-, дзевяці-, дванаццаціпавярховымі дамамі. Значнае месца ў забудове адведзена падоўжаным шматсекцыйным дзевяціпавярховым жылым дамам, першыя паверхі якіх маюць убудаваныя і прыбудаваныя аб’екты абслугоўвання. На ўчастках з актыўным [[рэльеф]]ам уздоўж р. [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслач]] жылыя дамы маюць больш жывапісную канфігурацыю плана, [[сілуэт]] і [[пластыка (архітэктура)|пластыку]] фасадаў<ref name="АБ"/>. Практыка праектавання і будаўніцтва Серабранкі — прыклад комплекснай забудовы буйнога жылога масіву на базе індустрыяльнага домабудавання. Мікрараёны адрозніваюцца адзін ад аднаго [[прасторавая кампазіцыя|прасторавай кампазіцыяй]], выкарыстаннем у архітэктуры будынкаў колеру, розных відаў апрацоўкі панелей і экранаў з глыбокім дэкаратыўным [[Рэльеф (скульптура)|рэльефам]]<ref name="АБ"/>. == Азеляненне == Архітэктурна-планіровачная арганізацыя ансамбля праспекта Ракасоўскага звязаная з [[бульвар]]ам (арх. [[В. Звалінскі]]), які на ўсім працягу ад вул. Ванеева да вул. Малініна служыць для [[Пешаходная зона|пешаходнай сувязі]] паміж цэнтрамі, аб’ектамі культурна-побытавага абслугоўвання і транспартнымі прыпынкамі. [[Фантан]]ы і іншыя [[малыя архітэктурныя формы]], [[пляцоўка адпачынку|пляцоўкі адпачынку]], розныя прыёмы [[азеляненне|азелянення]] ствараюць спрыяльнае асяроддзе для кароткачасовага [[адпачынак|адпачынку]] і [[прагулка|прагулак]]. Заканчваецца бульвар уваходам у [[Парк імя Грэкавай Н.Р.|ландшафтны парк]] на паўночным беразе [[Чыжоўскае вадасховішча|Чыжоўскага вадасховішча]] (арх. [[У. Бачкоў]], [[С. Барысовіч]], [[Б. Юрцін]]), які з’яўляецца часткай гарадскога [[Мінскі водна-зялёны дыяметр|водна-зялёнага дыяметру]]. Галоўная кампазіцыйна-планіровачная вось парку заснаваная на прадаўжэнні бульвара<ref name="АБ"/>. [[File:The road to Serabranka District.jpg|thumb|Святлана Ермаковіч. «Дарога на Серабранку», 2013|250px]] == Асноўныя вуліцы == * [[Праспект Ракасоўскага (Мінск)|Праспект Ракасоўскага]], * вул. Ванеева, * вул. Малініна, * вул. Пляханава, * вул. Якубава. == Інфраструктура == [[Файл:Minsk trolleybus BKM-213 2118 (19914029841).jpg|міні|злева|Тралейбус у ДС Серабранка]] === Грамадская інфраструктура === У жылым раёне існуе развітая гарадская інфраструктура: сетка гандлёвых аб’ектаў, аптэк і іншых аб’ектаў грамадскага абслугоўвання, у тым ліку [[кінатэатр]] «Салют», аддзяленні паштовай сувязі [[Белпошта|РУП «Белпошта»]] і аддзяленні [[Беларусбанк|ААБ «Беларусбанк»]]. Раён абслугоўвае дарослая (№ 23) і дзіцячая (№ 7) паліклінікі. У кожным мікрараёне маюцца школы і дзіцячыя дашкольныя установы. У мікрараёне Серабранка-8 размешчаны ГЦ «Гіпа». === Транспарт === Праз раён праходзяць [[Мінскі аўтобус|аўтобусныя]], [[Мінскі тралейбус|тралейбусныя]] і [[Мінскі трамвай|трамвайныя]] маршруты. Раён абслугоўвае дыспетчарская станцыя Серабранка, побач з раёнам знаходзяцца [[Усходні аўтавакзал (Мінск)|аўтавакзал Усходні]] і [[тралейбусны парк]] № 2. <div class="NavFrame" style="width:100%; background:#bcd2ee; margin-bottom:1px;"> <div class="NavHead" style="background:#FA8072; padding-bottom: 2px; padding-top: 2px; text-align:center; padding-left:1em">''' Транспартная інфраструктура мікрараёна'''<ref>[http://minsktrans.by/city/#minsk/bus Афіцыйная старонка ДП «Мінсктранс»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141228123949/http://www.minsktrans.by/city/#minsk/bus |date=28 снежня 2014 }}.</ref></div> <div class="NavContent" style="margin-bottom: 0.1em; padding: 0.2em; border-left-style:solid; border-left-width:3px; border-left-color:#c6e2ff; background-color:#c6e2ff;text-align:center;"> {| class="wikitable" cellpadding="0" cellspacing="0" style="text-align:center; font-size:90%;" |- ! style="width:10%; background:#b9d3ee;" | Нумар маршрута: ! style="width:10%; background:#b9d3ee;" | Назва маршрута: ! style="width:10%; background:#b9d3ee;" | Заўвагі: |- ! style="width:10%; background:#bcd2ee;" colspan="3" | [[Мінскі аўтобус|Аўтобусныя маршруты:]] |- | style="background:#b9d3ee;" | 2с | style="background:#b9d3ee;" | д/с Лошыца-2 — ст.м Трактарны Завод | style="background:#b9d3ee;" | |- | style="background:#b9d3ee;" | 9 | style="background:#b9d3ee;" | Серабранка-9 — Завод ЖБВ | style="background:#b9d3ee;" |Панядзелак — пятніца |- | style="background:#b9d3ee;" | 9д | style="background:#b9d3ee;" | д/с Шабаны — Серабранка-9 | style="background:#b9d3ee;" | |- | style="background:#b9d3ee;" | 55 | style="background:#b9d3ee;" | Аўтавакзал Усходні — чыг.ст. Мінск-Паўднёвы | style="background:#b9d3ee;" |Панядзелак — пятніца |- | style="background:#b9d3ee;" | | style="background:#b9d3ee;" | | style="background:#b9d3ee;" | |- | style="background:#b9d3ee;" | 84 | style="background:#b9d3ee;" | д/с Малінаўка-4 — Сляпянка | style="background:#b9d3ee;" | |- | style="background:#b9d3ee;" | 93 | style="background:#b9d3ee;" | д/с Шабаны — Стары Аэрапорт | style="background:#b9d3ee;" | |- | style="background:#b9d3ee;" | 118 | style="background:#b9d3ee;" | д/с Серабранка — РК Аўтазаводская | style="background:#b9d3ee;" |Панядзелак — пятніца |- | style="background:#b9d3ee;" | 127 | style="background:#b9d3ee;" | д/с Серабранка — пл. Незалежнасці | style="background:#b9d3ee;" | |- | style="background:#b9d3ee;" | 151с | style="background:#b9d3ee;" | д/с Серабранка — ГЦ Ждановічы | style="background:#b9d3ee;" | |- ! style="width:10%; background:#bcd2ee;" colspan="3" | [[Мінскі тралейбус|Тралейбусныя маршруты:]] |- | style="background:#b9d3ee;" | 15 | style="background:#b9d3ee;" | д/с Лошыца-2 — д/с Дражня | style="background:#b9d3ee;" |Панядзелак — пятніца |- | style="background:#b9d3ee;" | 19 | style="background:#b9d3ee;" | д/с Серабранка — ст.м. Аўтазаводская | style="background:#b9d3ee;" | |- | style="background:#b9d3ee;" | 20 | style="background:#b9d3ee;" | д/с Серабранка — Вакзал | style="background:#b9d3ee;" | |- | style="background:#b9d3ee;" | 24 | style="background:#b9d3ee;" | д/с Серабранка — д/с Лошыца-2 | style="background:#b9d3ee;" | |- | style="background:#b9d3ee;" | 30 | style="background:#b9d3ee;" | д/с Серабранка — Вакзал | style="background:#b9d3ee;" |Панядзелак — пятніца |- | style="background:#b9d3ee;" | 35 | style="background:#b9d3ee;" | д/с Славінскага — д/с Серабранка | style="background:#b9d3ee;" | |- | style="background:#b9d3ee;" | 36 | style="background:#b9d3ee;" | д/с Паўднёвы Захад — д/с Серабранка | style="background:#b9d3ee;" | |- | style="background:#b9d3ee;" | 41 | style="background:#b9d3ee;" | д/с Уручча-2 — д/с Малініна | style="background:#b9d3ee;" | |- | style="background:#b9d3ee;" | 49 | style="background:#b9d3ee;" | д/с Чыжоўка-1 — А. Кашавога | style="background:#b9d3ee;" | |- | style="background:#b9d3ee;" | 56 | style="background:#b9d3ee;" | д/с Серабранка — Дражня | style="background:#b9d3ee;" | |- | style="background:#b9d3ee;" | 82 | style="background:#b9d3ee;" | д/а Серабранка — Каржанеўскага | style="background:#b9d3ee;" |Панядзелак — пятніца |- ! style="width:10%; background:#bcd2ee;" colspan="3" | [[Мінскі трамвай|Трамвайныя маршруты:]] |- | style="background:#b9d3ee;" | 3 | style="background:#b9d3ee;" | д/с Возера — д/с Серабранка | style="background:#b9d3ee;" | |- | style="background:#b9d3ee;" | 6 | style="background:#b9d3ee;" | д/с Серабранка — д/с Зялёны Луг | style="background:#b9d3ee;" | |- | style="background:#b9d3ee;" | 7 | style="background:#b9d3ee;" | д/с Серабранка — Мяснікова | style="background:#b9d3ee;" | |- | style="background:#b9d3ee;" | 9 | style="background:#b9d3ee;" | д/с Серабранка — Трактарны завод | style="background:#b9d3ee;" | Панядзелак — пятніца |- |} </div> </div> == Гл. таксама == * [[Чыжоўскае вадасховішча]] * [[Усходні аўтавакзал (Мінск)|Аўтавакзал Усходні]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Архітэктура Беларусі (1993)|Серабранка}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Мікрараёны Мінска}} [[Катэгорыя:Жылыя раёны Мінска]] [[Катэгорыя:Ленінскі раён (Мінск)]] [[Катэгорыя:Серабранка (жылы раён, Мінск)| ]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Анатоля Гуля]] dicadh5nnf8hf4imdv246dg5920e7i4 0 2856 5122646 4835929 2026-04-06T10:57:03Z Jaŭhien 59102 Афармленне, вікіфікацыя, узор 5122646 wikitext text/x-wiki '''Фанетычная транскрыпцыя беларускай мовы''' адлюстроўвае асаблівасці беларускага вуснага маўлення. Яна ажыццяўляецца паводле спецыяльнай сістэмы запісу. Кожная [[літара]] ў [[Транскрыпцыя (мовазнаўства)|транскрыпцыі]] абазначае толькі адзін [[гук мовы|гук]] (а не спалучэнне гукаў) і заключаецца ў квадратныя дужкі [ ]. Беларуская транскрыпцыя грунтуецца на базе літар [[Беларускі алфавіт|беларускага алфавіта]]. Але паколькі ў беларускай мове гукаў больш, чым літар, то для абазначэння некаторых гукаў выкарыстоўваюцца асобныя літары з іншых графічных сістэм ([[Лацінскі алфавіт|лацінскай]], [[Грэчаскі алфавіт|грэчаскай]]), а таксама спецыяльныя [[Дыякрытычныя знакі|дыякрытычныя значкі]]. == Асноўныя правілы == Гукі, якія абазначаюцца літарамі ''а'', ''о'', ''у'', ''ы'', ''і'', ''э'', у транскрыпцыі перадаюцца адпаведнымі знакамі [а], [о], [у], [ы], [і], [э]. Ётавыя [[галосныя]] ''е,'' ё, ''ю'', ''я'' перадаюцца як [э], [о], [у], [а] з пазначэннем [[Мяккі зычны|мяккасці]] папярэдняга [[Зычныя|зычнага]]. [[Дыграф]]ы ''[[дз]]'' і ''[[Дж (дыграф)|дж]]'' звычайна транскрыбіруюцца з дапамогай лацінскіх сімвалаў [z] і [ž] адпаведна, што ўказвае на іх злітнае вымаўленне. Калі літара ''г'' абазначае фрыкатыўны гук, яна адлюстроўваецца ў транскрыпцыі знакам «γ» (''ся''[γ]''óння''), калі [[Звонкі велярны выбухны зычны|выбухны]] — знакам «г» ([г]''ýзік''). У поўнай (навуковай) транскрыпцыі выкарыстоўваюцца наступныя знакі: * (’) — абазначае мяккасць зычнага: [с’м’]''ех'', [б’]''яроза'', ''б''[л’]''іскавіца''; * (:) — абазначае падаўжэнне зычнага: ''узбярэ''[ж:]''а'', ''світа''[н:]''е'', ''паме''[ж:]''а''; * (´) — абазначае асноўны [[націск]] над галосным націскнога [[Склад (мова)|склада]], заўсёды пазначаецца ў транскрыпцыі асобных слоў: [в’іхл’а́ц’], [в’і́шн’а]; * (`) — абазначае пабочны націск у складаных словах: [мно̀γастано́чны]; * (⁀)<ref>{{Кніга|загаловак=Беларуская мова: энцыклапедычны даведнік|адказны=пад агул. рэд. Д.В. Дзятко|год=2022|месца=Мн.|выдавецтва=Беларусь|старонкі=297|старонак=495|isbn=978-985-01-1558-4}}</ref> — абазначае адно фанетычнае слова: [у⁀ха́ц’э], [на⁀ву́ха], [γл’а́н’⁀жа]. Не выкарыстоўваюцца ў фанетычнай транскрыпцыі [[вялікая літара]], [[знакі прыпынку]] і знак пераносу. Малыя паўзы у сярэдзіне фразы азначаюцца як [/], вялікія паўзы як [//]<ref>Сучасная беларуская літаратурная мова, Мінск:Вышэйшая школа, 2017 г., стар. 52-53</ref>. === Узор фанетычнай транскрыпцыі === Якраз у той дзень яшчэ з раніцы павісла ў паветры страшэнная парнасць. Усё жывое быццам анямела і прынікла да зямлі. Падвечар на поўдні пачалі падымацца адна за другой папялістыя хмаркі. Яны выплывалі з-за гарызонта, паволі рассцілаліся па небе, насцігалі адна другую, зліваліся і раслі ў вялікую чорную хмару. [йакра́с у⁀то́й z’э́н’ / йашчэ́ з⁀ра́н’іцы / пав’і́сла ў⁀пав’э́тры / страшэ́н:айа па́рнас’ц’ || ус’о́ жыво́йэ бы́ц:ам ан’ам’э́ла / і⁀прын’і́кла да⁀з’амл’і́ // падв’э́чар на⁀по́ўдн’і / пачал’і́ падыма́ц:а адна́ за⁀друγо́й пап’ал’íстыйа хма́рк’і // йаны́ выплыва́л’і з:а⁀γарызо́нта || паво́л’і рас’ц’іла́л’ic’а па⁀н’э́б’э // нас’ц’іγа́л’і адна́ друγу́йу | з’л’іва́л’іс’а й⁀рас’л’і́ ў⁀в’ал’і́куйу чо́рнуйу хма́ру] == Гл. таксама == * [[Транскрыпцыя (мовазнаўства)|Транскрыпцыя]] * [[Арфаэпія]] * [[МФА]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Фанетыка і фаналогія}} [[Катэгорыя:Беларуская мова]] [[Катэгорыя:Беларуская фанетыка]] 977eg4mq8gl3ww7l037nfo8jvje49w5 5122657 5122646 2026-04-06T11:01:51Z Jaŭhien 59102 вікіфікацыя 5122657 wikitext text/x-wiki '''Фанетычная транскрыпцыя беларускай мовы''' адлюстроўвае асаблівасці беларускага вуснага маўлення. Яна ажыццяўляецца паводле спецыяльнай сістэмы запісу. Кожная [[літара]] ў [[Транскрыпцыя (мовазнаўства)|транскрыпцыі]] абазначае толькі адзін [[гук мовы|гук]] (а не спалучэнне гукаў) і заключаецца ў квадратныя дужкі [ ]. Беларуская транскрыпцыя грунтуецца на базе літар [[Беларускі алфавіт|беларускага алфавіта]]. Але паколькі ў [[Беларуская мова|беларускай мове]] гукаў больш, чым літар, то для абазначэння некаторых гукаў выкарыстоўваюцца асобныя літары з іншых графічных сістэм ([[Лацінскі алфавіт|лацінскай]], [[Грэчаскі алфавіт|грэчаскай]]), а таксама спецыяльныя [[Дыякрытычныя знакі|дыякрытычныя значкі]]. == Асноўныя правілы == Гукі, якія абазначаюцца літарамі ''а'', ''о'', ''у'', ''ы'', ''і'', ''э'', у транскрыпцыі перадаюцца адпаведнымі знакамі [а], [о], [у], [ы], [і], [э]. Ётавыя [[галосныя]] ''е,'' ё, ''ю'', ''я'' перадаюцца як [э], [о], [у], [а] з пазначэннем [[Мяккі зычны|мяккасці]] папярэдняга [[Зычныя|зычнага]]. [[Дыграф]]ы ''[[дз]]'' і ''[[Дж (дыграф)|дж]]'' звычайна транскрыбіруюцца з дапамогай лацінскіх сімвалаў [z] і [ž] адпаведна, што ўказвае на іх злітнае вымаўленне. Калі літара ''г'' абазначае фрыкатыўны гук, яна адлюстроўваецца ў транскрыпцыі знакам «γ» (''ся''[γ]''óння''), калі [[Звонкі велярны выбухны зычны|выбухны]] — знакам «г» ([г]''ýзік''). У поўнай (навуковай) транскрыпцыі выкарыстоўваюцца наступныя знакі: * (’) — абазначае мяккасць зычнага: [с’м’]''ех'', [б’]''яроза'', ''б''[л’]''іскавіца''; * (:) — абазначае падаўжэнне зычнага: ''узбярэ''[ж:]''а'', ''світа''[н:]''е'', ''паме''[ж:]''а''; * (´) — абазначае асноўны [[націск]] над галосным націскнога [[Склад (мова)|склада]], заўсёды пазначаецца ў транскрыпцыі асобных слоў: [в’іхл’а́ц’], [в’і́шн’а]; * (`) — абазначае пабочны націск у складаных словах: [мно̀γастано́чны]; * (⁀)<ref>{{Кніга|загаловак=Беларуская мова: энцыклапедычны даведнік|адказны=пад агул. рэд. Д.В. Дзятко|год=2022|месца=Мн.|выдавецтва=Беларусь|старонкі=297|старонак=495|isbn=978-985-01-1558-4}}</ref> — абазначае адно фанетычнае слова: [у⁀ха́ц’э], [на⁀ву́ха], [γл’а́н’⁀жа]. Не выкарыстоўваюцца ў фанетычнай транскрыпцыі [[вялікая літара]], [[знакі прыпынку]] і знак пераносу. Малыя паўзы у сярэдзіне фразы азначаюцца як [/], вялікія паўзы як [//]<ref>Сучасная беларуская літаратурная мова, Мінск:Вышэйшая школа, 2017 г., стар. 52-53</ref>. === Узор фанетычнай транскрыпцыі === Якраз у той дзень яшчэ з раніцы павісла ў паветры страшэнная парнасць. Усё жывое быццам анямела і прынікла да зямлі. Падвечар на поўдні пачалі падымацца адна за другой папялістыя хмаркі. Яны выплывалі з-за гарызонта, паволі рассцілаліся па небе, насцігалі адна другую, зліваліся і раслі ў вялікую чорную хмару. [йакра́с у⁀то́й z’э́н’ / йашчэ́ з⁀ра́н’іцы / пав’і́сла ў⁀пав’э́тры / страшэ́н:айа па́рнас’ц’ || ус’о́ жыво́йэ бы́ц:ам ан’ам’э́ла / і⁀прын’і́кла да⁀з’амл’і́ // падв’э́чар на⁀по́ўдн’і / пачал’і́ падыма́ц:а адна́ за⁀друγо́й пап’ал’íстыйа хма́рк’і // йаны́ выплыва́л’і з:а⁀γарызо́нта || паво́л’і рас’ц’іла́л’ic’а па⁀н’э́б’э // нас’ц’іγа́л’і адна́ друγу́йу | з’л’іва́л’іс’а й⁀рас’л’і́ ў⁀в’ал’і́куйу чо́рнуйу хма́ру] == Гл. таксама == * [[Транскрыпцыя (мовазнаўства)|Транскрыпцыя]] * [[Арфаэпія]] * [[МФА]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Фанетыка і фаналогія}} [[Катэгорыя:Беларуская мова]] [[Катэгорыя:Беларуская фанетыка]] q8ecxwu57wfrl6i52loj0jz5xz0lqem 5122659 5122657 2026-04-06T11:04:53Z Jaŭhien 59102 /* Узор фанетычнай транскрыпцыі */ арфаграфія 5122659 wikitext text/x-wiki '''Фанетычная транскрыпцыя беларускай мовы''' адлюстроўвае асаблівасці беларускага вуснага маўлення. Яна ажыццяўляецца паводле спецыяльнай сістэмы запісу. Кожная [[літара]] ў [[Транскрыпцыя (мовазнаўства)|транскрыпцыі]] абазначае толькі адзін [[гук мовы|гук]] (а не спалучэнне гукаў) і заключаецца ў квадратныя дужкі [ ]. Беларуская транскрыпцыя грунтуецца на базе літар [[Беларускі алфавіт|беларускага алфавіта]]. Але паколькі ў [[Беларуская мова|беларускай мове]] гукаў больш, чым літар, то для абазначэння некаторых гукаў выкарыстоўваюцца асобныя літары з іншых графічных сістэм ([[Лацінскі алфавіт|лацінскай]], [[Грэчаскі алфавіт|грэчаскай]]), а таксама спецыяльныя [[Дыякрытычныя знакі|дыякрытычныя значкі]]. == Асноўныя правілы == Гукі, якія абазначаюцца літарамі ''а'', ''о'', ''у'', ''ы'', ''і'', ''э'', у транскрыпцыі перадаюцца адпаведнымі знакамі [а], [о], [у], [ы], [і], [э]. Ётавыя [[галосныя]] ''е,'' ё, ''ю'', ''я'' перадаюцца як [э], [о], [у], [а] з пазначэннем [[Мяккі зычны|мяккасці]] папярэдняга [[Зычныя|зычнага]]. [[Дыграф]]ы ''[[дз]]'' і ''[[Дж (дыграф)|дж]]'' звычайна транскрыбіруюцца з дапамогай лацінскіх сімвалаў [z] і [ž] адпаведна, што ўказвае на іх злітнае вымаўленне. Калі літара ''г'' абазначае фрыкатыўны гук, яна адлюстроўваецца ў транскрыпцыі знакам «γ» (''ся''[γ]''óння''), калі [[Звонкі велярны выбухны зычны|выбухны]] — знакам «г» ([г]''ýзік''). У поўнай (навуковай) транскрыпцыі выкарыстоўваюцца наступныя знакі: * (’) — абазначае мяккасць зычнага: [с’м’]''ех'', [б’]''яроза'', ''б''[л’]''іскавіца''; * (:) — абазначае падаўжэнне зычнага: ''узбярэ''[ж:]''а'', ''світа''[н:]''е'', ''паме''[ж:]''а''; * (´) — абазначае асноўны [[націск]] над галосным націскнога [[Склад (мова)|склада]], заўсёды пазначаецца ў транскрыпцыі асобных слоў: [в’іхл’а́ц’], [в’і́шн’а]; * (`) — абазначае пабочны націск у складаных словах: [мно̀γастано́чны]; * (⁀)<ref>{{Кніга|загаловак=Беларуская мова: энцыклапедычны даведнік|адказны=пад агул. рэд. Д.В. Дзятко|год=2022|месца=Мн.|выдавецтва=Беларусь|старонкі=297|старонак=495|isbn=978-985-01-1558-4}}</ref> — абазначае адно фанетычнае слова: [у⁀ха́ц’э], [на⁀ву́ха], [γл’а́н’⁀жа]. Не выкарыстоўваюцца ў фанетычнай транскрыпцыі [[вялікая літара]], [[знакі прыпынку]] і знак пераносу. Малыя паўзы у сярэдзіне фразы азначаюцца як [/], вялікія паўзы як [//]<ref>Сучасная беларуская літаратурная мова, Мінск:Вышэйшая школа, 2017 г., стар. 52-53</ref>. === Узор фанетычнай транскрыпцыі === Якраз у той дзень яшчэ з раніцы павісла ў паветры страшэнная парнасць. Усё жывое быццам анямела і прынікла да зямлі. Падвечар на поўдні пачалі падымацца адна за другой папялістыя хмаркі. Яны выплывалі з-за гарызонта, паволі рассцілаліся па небе, насцігалі адна другую, зліваліся і раслі ў вялікую чорную хмару. [йакра́с у⁀то́й z’э́н’ / йашчэ́ з⁀ра́н’іцы / пав’і́сла ў⁀пав’э́тры / страшэ́н:айа па́рнас’ц’ || ус’о́ жыво́йэ бы́ц:ам ан’ам’э́ла / і⁀прын’і́кла да⁀з’амл’і́ // падв’э́чар на⁀по́ўдн’і / пачал’і́ падыма́ц:а адна́ за⁀друγо́й пап’ал’і́стыйа хма́рк’і // йаны́ выплыва́л’і з:а⁀γарызо́нта || паво́л’і рас’ц’іла́л’іс’а па⁀н’э́б’э // нас’ц’іγа́л’і адна́ друγу́йу | з’л’іва́л’іс’а й⁀рас’л’і́ ў⁀в’ал’і́куйу чо́рнуйу хма́ру] == Гл. таксама == * [[Транскрыпцыя (мовазнаўства)|Транскрыпцыя]] * [[Арфаэпія]] * [[МФА]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Фанетыка і фаналогія}} [[Катэгорыя:Беларуская мова]] [[Катэгорыя:Беларуская фанетыка]] nxb2v5t51rsdgx6ydajp0dnfuavkukz 0 3323 5121404 4920080 2026-04-05T15:48:03Z Ereblas 79630 /* Вядомыя асобы */ 5121404 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Сараева |арыгінальная назва = {{lang-bs|Sarajevo}} |падначаленне = |краіна = Боснія і Герцагавіна |герб = Coat_of_arms_of_Sarajevo.svg |сцяг = Flag_of_Sarajevo.svg |шырыня герба = 80 |шырыня сцяга = 160 |выява = Sarajevo.jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 43|lat_min = 52|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 18|lon_min = 25|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |рэгіён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Сараева''' ({{lang-bs|Sarajevo}} {{IPA|[sǎrajɛʋɔ]}}) — горад у [[Боснія і Герцагавіна|Босніі і Герцагавіне]], [[сталіца]] краіны. Размешчаны на вышыні 500 м над узроўнем мора, стаіць на берагах ракі [[Міляцка]]. Індустрыяльны і культурны цэнтр краіны. == Гісторыя == Упершыню згадваецца ў [[1244]] пад назвай Врхбосна. У [[1435]] заваяваны туркамі-асманамі. 3 1507 называецца Сараева. На гэты час прыпадае росквіт горада як гандлёвага і рамеснага цэнтра. У XVII—XIX ст. неаднаразова зруйнаваны пажарамі. 3 сярэдзіны XIX ст. адміністрацыйны і палітычны цэнтр баснійскага намесніцтва Асманскай імперыі. У 1878—1908 галоўны горад Босніі, акупіраванай [[Аўстра-Венгрыя]]й. У 1908—18 адміністрацыйны цэнтр правінцый Боснія і Герцагавіна. 28.6.1914 у Сараеве забіты аўстрыйскі наследнік прастола Франц Фердынанд ([[Сараеўскае забойства]]). Са снежня 1918 у складзе [[Каралеўства Югаславія|Каралеўства сербаў, харватаў і славенцаў]] (з 1929 [[Югаславія]]). У ІІ сусветную вайну акупіраваны нацыстамі (1941-45). Адзін з цэнтраў Народна-вызваленчай вайны ў Югаславіі 1941-45. 3 1946 сталіца Босніі і Герцагавіны. У 1984 ў Сараеве адбыліся XIV [[Зімовыя Алімпійскія гульні 1984|зімовыя Алімпійскія гульні]]. У выніку [[Аблога Сараева|ваенных дзеянняў]] пач. 1990-х г. горад перажыў цяжкія разбурэнні і пашкоджанні. == Насельніцтва == Па дадзеных перапісу [[1991]], колькасць насельніцтва складала 429 672; на 2006 год — каля 800 000. {{Wikidata/Population}} == Гаспадарка == Тут знаходзяцца шматлікія прамысловыя прадпрыемствы (машынабудаванне, у т.л. аўтамабільная, электра-тэхнічная, радыёэлектронная прамысловасць; хімічная, тэкстыльная, гарбарна-абутковая, дрэваапрацоўчая, харчасмакавая). Саматужны выраб дываноў і рамёствы. == Транспарт == Вузел чыгунак і аўтадарог. Міжнародны аэрапорт. == Культура, адукацыя, навука == Акадэмія навук і мастацтваў Босніі і Герцагавіны. Універсітэт, кансерваторыя. Музей Босніі і Герцагавіны. Мастацкая галерэя. == Архітэктура і планіроўка == Каларыт старога горада ствараюць пабудаваныя паводле ўсходняй традыцыі кварталы са шчыльнай планіроўкай. Захавалася сярэдневяковая Старая царква з абразамі XV—XVII ст. Узоры рэгіянальнага варыянта класічнага стылю турэцкай архітэктуры: мячэці Хусрэў-бега (1531) з мінарэтам выш. 45 м (арх. Сінан), Алі-Пашы (1561), Царова (1566) і інш., медрэсэ Хусрэў-бега (1537) і інш. Адметныя крытыя базары XVI ст. — паўпадземны безістэні Хусрэў-бега (1557, даўж. 109 м), купальны Бруса-безістэні (1557), каменныя масты — Козі (да 1550), Лацінскі (да 1565), Шэхерчэхайін (1620). 3 2-й пал. ХІХ ст. ўзводзіліся жылая забудова і грамадскія будынкі ў аўстрыйскіх архітэктурных стылях (гістарызм, сецэсіён) з выкарыстаннем усходніх ([[Сараеўская ратуша|ратуша]], [[Сабор Найсвяцейшага Сэрца Ісуса (Сараева)|кафедральны каталіцкі сабор]]) і класічных матываў (Прэзідыум урада, чыгуначнае ўпраўленне, Міністэрства фінансаў, тэатр, музей). Пабудовы 1918-45 і 2-й пал. ХХ ст. ў духу функцыяналізму: банкі, Вышэйшая педагагічная школа, чыгуначны вакзал, новыя карпусы ўніверсітэта, аэрапорт. Паводле генплана 1963 створаны новыя раёны (Габрычава). == Вядомыя асобы == {{main|Вядомыя асобы Сараева}} * [[Эмір Кустурыца]] (нар. 1954) — [[кінарэжысёр]], [[сцэнарыст]]. * [[Алена Лолавіч]] (нар. 1981) — сербская [[гарналыжніца]]. * [[Саша Чаджа]] (нар. 1989) — сербская [[баскетбалістка]]. == Гарады-пабрацімы == {{Wikidata/SisterCities}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|14|Сара́ева||175}} * {{ВСЭ3|Сара́ево|22|587}} * {{крыніцы/БСГН|Сара́ево|559}} * {{крыніцы/ГНМ (2002)|Сара́ево|368}} * {{крыніцы/ГЭС (1989)|Сара́ево|414}} * {{Крыніцы/СГНЗС|Сара́ево|323}} * {{Крыніцы/ЭГС|Сара́ево|589}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Боснія і Герцагавіна ў тэмах}} {{Сталіцы Еўропы}} [[Катэгорыя:Гарады Федэрацыі Босніі і Герцагавіны]] [[Катэгорыя:Сараева| ]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў XV стагоддзі]] 86vdqqlku1t82onf4sd234zelmg48m5 0 10214 5122144 5115006 2026-04-06T08:28:28Z Peisatai 111348 /* Назва */ 5122144 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Лінкаўшчына}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Лінкаўшчына |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 55|lat_min = 35|lat_sec = 14.1 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 28|lon_sec = 7.3 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Мёрскі |сельсавет = Перабродскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 2153 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 2 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |OpenStreetMap = 1685970520 }} '''Лі́нкаўшчына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Linkaŭščyna}}, {{lang-ru|Линковщина}}) — [[вёска]] ў [[Мёрскі раён|Мёрскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Перабродскі сельсавет|Перабродскага сельсавета]]. == Назва == На думку [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|В. Жучкевіча]], назва вёскі Лінкаўшчына вытворная ад прозвішча {{нп3|Лінкоў|Лінкоў|ru|Линков}}<ref>В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 202.</ref>. Ёсць літоўскае, латышскае прозвішча ''Linka''<ref>{{Кніга|аўтар=Алесь Мікус|загаловак=Вітаўты і Вітарты: Двухасноўныя імёны старабалцкага тыпу на ўсходзе|год=2025|месца=Масква|старонкі=51}}</ref>. == Гісторыя == У 1921—1939 гадах вёска ў складзе [[Пераброддзе (гміна)|гміны Пераброддзе]] [[Дзісенскі павет (1921—1940)|Дзісенскага павета]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]] [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]<ref>Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1938, wolumin — 1, s. 6.</ref><ref>https://www.senat.gov.pl/gfx/senat/pl/senatopracowania/70/plik/m-631.pdf {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220427214757/https://www.senat.gov.pl/gfx/senat/pl/senatopracowania/70/plik/m-631.pdf |date=27 красавіка 2022 }}</ref><ref>https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/;3950665</ref><ref>Piotr Eberhardt, ''Formowanie się polskiej granicy wschodniej po II wojnie światowej'', «Dzieje Najnowsze», Rocznik L — 2018 (2), 2018, s. 95-100.</ref>. == Насельніцтва == * 1921 год — 101 жыхар, 18 двароў<ref name="skorowidz2">Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej — Tom VII — Część II — Ziemia Wileńska — Powiaty: Brasław, Duniłowicze, Brasław i Wilejka, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1923, s 71.</ref>. * 1931 год — 122 жыхары, 18 двароў<ref>Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1938, wolumin — 1, s. 11</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{SgKP|V|241|Linkowszczyzna, folwark, powiat dzisieński, gmina Przebrodź}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Перабродскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Перабродскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Мёрскага раёна]] f8n0ha8ms8a1llr9wqzxt0v7m7nvnvq 0 10772 5122030 4888383 2026-04-06T00:57:41Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122030 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Асіпавічы}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Асіпавічы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir =N |lat_deg = 52|lat_min = 08|lat_sec = 13 |lon_dir =E |lon_deg = 24|lon_min = 48|lon_sec = 56 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Драгічынскі |сельсавет = Антопальскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 1644 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242986877 }} '''Асі́павічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Asipavičy}}, {{lang-ru|Осиповичи}}) — [[вёска]] ў [[Драгічынскі раён|Драгічынскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Антопальскі сельсавет|Антопальскага сельсавета]]. За 31 кіламетр на паўднёвы захад ад Драгічына, 136 кіламетраў ад Брэста, 15 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Гарадзец (на лініі Брэст-Гомель). З [[12 кастрычніка]] [[1940]] года па [[16 ліпеня]] [[1954]] года цэнтр [[Асіпавіцкі сельсавет (Антопальскі раён)|Асіпавіцкага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Брестской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. З 16 ліпеня 1954 года па [[17 верасня]] [[2013]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Галоўчыцкі сельсавет (Драгічынскі раён)|Галоўчыцкага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/main.aspx?guid=3871&p0=D913b0060248&p1=1 Решение Брестского областного совета депутатов №307 от 17 сентября 2013 г. «Об изменениях в административно-территориальном устройстве Дрогичинского района Брестской области»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140203194846/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=3871&p0=D913b0060248&p1=1 |date=3 лютага 2014 }}{{ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 205 двароў, 509 жыхароў ([[1995]])<ref name="b2">{{Крыніцы/БелЭн|2}} — С. 31.</ref> * 186 гаспадарак, 489 жыхароў ([[2005]]) == Інфраструктура == * Сярэдняя школа * Фельчарска-акушэрскі пункт * Дом культуры і бібліятэка * Магазін * Лазня * Аддзяленне сувязі == Вядомыя асобы == * [[Васіль Іванавіч Сянкевіч]] (нар. 1959) — беларускі мовазнавец. * [[Мікалай Іванавіч Сянкевіч]] (нар. 1957) — беларускі пісьменнік, журналіст, педагог. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Антопальскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Антопальскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Драгічынскага раёна]] ttimkif5ebnujptgxuz0skd67qwf86x 0 10849 5121690 5117951 2026-04-05T19:12:59Z Için warum 153459 /* Назва */ 5121690 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Віры |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 12|lat_sec = 46 |lon_dir = |lon_deg = 24|lon_min = 54|lon_sec = 40 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Драгічынскі |сельсавет = Імянінскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242986924 }} '''Віры́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Viry}}, {{lang-ru|Виры}}) — [[вёска]] ў [[Драгічынскі раён|Драгічынскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Імянінскі сельсавет|Імянінскага сельсавета]]. == Назва == Паводле В. Жучкевіча, Э. Мурзаева, В. Лучыка, у аснове назвы Віры тэрмін са значэннем «вір, вадаварот, яма, глыбокае месца ў рацэ»<ref>В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 52.</ref><ref>Э. М. Мурзаев. Словарь народных географических терминов. Москва, 1984.</ref><ref>В. В. Лучик. Етимологічний словник топонімів України. Київ, 2014. С. 120.</ref>. Было старое віленскае прозвішча Вір, горадзенскае Вірэвіч, з-пад Горадні ([[Азёры (Гродзенскі раён)|Азёры]]) - Вірэйшэвіч, з [[Вялікія Эйсманты|Эйсмантаў]] Віровіч.<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS9S-J34Z-H?i=58&cat=1647808</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QS7-99D3-LSWJ-C?i=699&cat=2325238</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QS7-99D3-LSWF-S?i=709&cat=2325238</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QS7-L9DF-GQB8?i=471&cat=2325238</ref> Аснова ''Vir''- выкарыстоўвалася ў старажытных балцка-літоўскіх імёнах<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 163.</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Імянінскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Імянінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Драгічынскага раёна]] i9rvhui34a8j2d4vlazgtoqvy790vyw 5122178 5121690 2026-04-06T08:56:23Z Peisatai 111348 /* Назва */ 5122178 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Віры |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 12|lat_sec = 46 |lon_dir = |lon_deg = 24|lon_min = 54|lon_sec = 40 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Драгічынскі |сельсавет = Імянінскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242986924 }} '''Віры́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Viry}}, {{lang-ru|Виры}}) — [[вёска]] ў [[Драгічынскі раён|Драгічынскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Імянінскі сельсавет|Імянінскага сельсавета]]. == Назва == Паводле беларускага савецкага географа В. Жучкевіча, рускага Э. Мурзаева, украінскага В. Лучыка, у аснове назваў тыпу Віры тэрмін са значэннем «вір, вадаварот, яма, глыбокае месца ў рацэ»<ref>В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 52.</ref><ref>Э. М. Мурзаев. Словарь народных географических терминов. Москва, 1984.</ref><ref>В. В. Лучик. Етимологічний словник топонімів України. Київ, 2014. С. 120.</ref>. Сапраўды, ёсць блр. ''вір'' з тым жа значэннем. З іншага боку, было старое віленскае прозвішча Вір, горадзенскае Вірэвіч, з-пад Горадні ([[Азёры (Гродзенскі раён)|Азёры]]) - Вірэйшэвіч, з [[Вялікія Эйсманты|Эйсмантаў]] Віровіч.<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS9S-J34Z-H?i=58&cat=1647808</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QS7-99D3-LSWJ-C?i=699&cat=2325238</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QS7-99D3-LSWF-S?i=709&cat=2325238</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QS7-L9DF-GQB8?i=471&cat=2325238</ref> Аснова ''Vir''- выкарыстоўвалася ў старажытных балцка-літоўскіх імёнах<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 163.</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Імянінскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Імянінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Драгічынскага раёна]] ta7g6evgifwl972y70u6u3af7kmruqu 4 11057 5121462 5045239 2026-04-05T17:21:57Z Plaga med 116903 /* Запыты/Requests for bot flag */ + запыт 5121462 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць|Запыты на статус бота]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]] <div style="float:right; margin-left:5px; padding:0px; border: solid 1px #BFB086; width:13em"> <div style="font-size:100%; line-height:150%; padding: .5em; border-bottom: solid 1px #BFB086; background-color:#FFF6D9;"> '''Інфармацыя'''</div> <div style="background:#fff; padding: 0em .5em 0em 0.5em; padding-bottom: 1em; font-size: 90%;"> * [[Адмысловае:Listusers/bot|Спіс ботаў]] * [[Вікіпедыя:Запыты на статус бота/Архіў|Архіў запытаў]] </div></div> {{змест справа}} [[Вікіпедыя:Бот|Бот]] Вікіпедыі — гэта [[Камп’ютарная праграма|праграма]], якая з-пад свайго ўліковага запісу выконвае рэдагаванні, якія нерацыянальна рабіць уручную. Як правіла, працуюць з Вікіпедыяй на ўзроўні [[:mw:API:Main page|API MediaWiki]]. [[Вікіпедыя:Бюракраты|Бюракраты]] могуць надававаць і пазбаўляць статусу [[Вікіпедыя:Бот|бота]], выкарыстоўваючы старонку [[Адмысловае:UserRights|кіравання правамі ўдзельніка]]. == Запыты на статус бота == Патэнцыйныя ботаўладальнікі могуць падаваць запыты на гэтай старонцы, іншыя ўдзельнікі могуць іх падтрымаць або выступіць супраць. Таксама тут прымаюцца запыты на пазбаўленне правоў бота, калі ён не выкарыстоўваецца або выкарыстоўваецца не па прызначэнні. Просьбы да бота можна размяшчаць тут: [[Вікіпедыя:Заданні для ботаў]]. ;Для запаўнення заяўкі варта ўказаць: * імя бота, * '''адказнага''' ботаўладальніка * мэту стварэння бота * тэхнічныя падрабязнасці ;Загатоўка === <nowiki>[[user:UserBot|UserBot]]</nowiki> === * Botmaster: <nowiki>[[w:be:user:User]] ([[w:be:user talk:User|talk]])</nowiki> * Bot's name: <nowiki>[[user:UserBot]] ([[Special:Contributions/UserBot|contributions]])</nowiki> * List of botflags on other wikipedias: * Purpose: interwiki * Technical details: ;Болей * [[Вікіпедыя:Бот|Правілы выкарыстання ботаў]] * '''en:''' Requests for the [[m:bot|bot]] flag should be made on this page. This wiki uses the [[m:bot policy|standard bot policy]], and allows [[m:bot policy#Global_bots|global bots]] and [[m:bot policy#Automatic_approval|automatic approval of certain types of bots]]. == Запыты/Requests for bot flag == <div style="font-size:20px;" align="center">{{Кнопка 2|Падаць заяўку на правы бота<br /><small>New request</small>|url={{fullurl:Вікіпедыя:Запыты на статус бота|action=edit&section=2}}||class=mw-ui-progressive}}</div> <!---ДАДАВАЙЦЕ НОВЫЯ ЗАПЫТЫ НІЖЭЙ ГЭТАГА РАДКА!---> === [[user:UserBot|Plaga med Bot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Plaga med]] ([[w:be:user talk:Plaga med|talk]]) * Bot's name: [[user:Plaga med Bot]] ([[Special:Contributions/Plaga med Bot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: * Purpose: аўтаматычныя і напаўаўтаматычныя праўкі ў праекце. Калі будуць нейкія заўвагі, прэтэнзіі, прашу адразу паведамляь непасрэдна мне. * Technical details: Буду эксперэментаваць. Планую пачынаць рабіць скрыпты на базе Pywikibot. === [[user:BarnesBot‬|BarnesBot‬]] === * Botmaster: [[User:IshaBarnes]] ([[user talk:IshaBarnes|talk]]) * Bot's name: [[user:BarnesBot]] ([[Special:Contributions/BarnesBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: - * Purpose: паўаўтаматычныя і аўтаматычныя праўкі ў агульнай прасторы * Technical details: [[w:en:User:Joeytje50/JWB]] : Якія б задачы вы хацелі вырашаць сваім ботам у першую чаргу? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:18, 28 верасня 2025 (+03) ::Для пачатку - прастаўленне і ўдакладненне спасылак у артыкулах. Напрыклад, [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A6%D1%83%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D1%96&diff=prev&oldid=5039008 вось такія змены]. Пазней можа вазьмуся за нешта больш складанае. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 14:53, 28 верасня 2025 (+03) : За тыдзень галасоў супраць не паявілася. Удзельнік дасведчаны. Запрасіў адпаведны сцяг на Meta-Wiki. {{done}}. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:57, 6 кастрычніка 2025 (+03) ::Выдайце, калі ласка, таксама сцяг аўтадаглядчыка для бота. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:47, 9 кастрычніка 2025 (+03) ::: Здаецца праўкі бота аўтаматычна будуць даглядацца, бо сцяг бота гэта прадугледжвае. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:58, 10 кастрычніка 2025 (+03) ::: Сцяг быў нададзены. Плённай працы! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:20, 13 кастрычніка 2025 (+03) ::::Дзякуй! [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:02, 14 кастрычніка 2025 (+03) === [[user:Железный капут|Железный капут]] === * Botmaster: [[User:MBH|MBH]] ([[User talk:MBH|talk]]), [[User:Iluvatar]] ([[User talk:Iluvatar|talk]]) * Bot's name: [[user:Железный капут]] ([[Special:Contributions/Железный капут|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: [https://xtools.wmcloud.org/ec/uk.wikipedia.org/Железный_капут Украінская] (bot, rollbacker), [https://xtools.wmcloud.org/ec/ru.wikipedia.org/Железный_капут Руская] (bot, rollbacker) * Purpose: Антывандальны бот, які дапамагае адсочваць новыя праўкі і адзначаць патэнцыйна вандальныя для наступнай ручной адмены праз зручны дыскорд-інтэрфейс. У цэлым яго працу можна паглядзець на старонках укладу: [https://ru.wikipedia.org/wiki/Служебная:Вклад/Железный_капут ru], [https://uk.wikipedia.org/wiki/Спеціальна:Внесок/Железный_капут uk]. Артыкул пра бота ў [[:en:Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2024-07-04/In_focus#Automation|Signpost]]. * Technical details: Код [https://github.com/Saisengen/wikibots/blob/main/other-bots/new-edits-check.cs 1] (C#), [https://github.com/Saisengen/wikibots/tree/main/discord-py-bots 2] (python), [https://discord.gg/Drzx7FsrzU Дыскорд з якога будзе весціся маніторынг]. Хостынг: WMCS (Toolforge — /rv/). Лакалізацыю таксама ўжо падрыхтавалі. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:28, 21 лютага 2025 (+03) *:@[[Удзельнік:Iluvatar|Iluvatar]] , праблема тут, што "Удзельнік:Железный капут" проста старонка асноўнай прасторы, а не ўліковы запіс удзельніка, прынамсі да глабальнага запісу [[metawiki:Special:CentralAuth/Железный_капут|ён не далучаны]]. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:22, 21 лютага 2025 (+03) *::Так, уладальнік уліковага запісу (MBH) павінен увайсці ў сістэму, каб далучыць да SUL. [[Удзельнік:Iluvatar|Iluvatar]] ([[Размовы з удзельнікам:Iluvatar|размовы]]) 21:26, 21 лютага 2025 (+03) :Карысная можа быць прылада, хоць трошку разгрузіць даглядчыкаў. Пакуль маніторынг будзе праз дыскорд Рускай Вікіпедыі, бо наш аказаўся не вельмі то і жывы, потым можна будзе перайсці на яго, калі ажыве, або стварыць новы. Калі патрэба будзе. Сцяг бота выдаю. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 20:55, 21 лютага 2025 (+03) ::Пакуль выдача сцяга "ў працэсе". -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:51, 22 лютага 2025 (+03) :::{{зроблена}}, сцяг выдаў. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 09:16, 6 сакавіка 2025 (+03) === [[User:Leaderbot]] === For [[meta:Global reminder bot]] - the bot will rarely run here, but this process appears to be required according to the rules of this wiki. Please ping me in a response. The bot flag is NOT required. [[Удзельнік:Leaderboard|Leaderboard]] ([[Размовы з удзельнікам:Leaderboard|размовы]]) 14:13, 5 лістапада 2024 (+03) ::@[[Удзельнік:Maksim L.|Maksim L.]], гэта бот робіць апавяшчэнні ўдзельнікам, у якіх сканчаецца той ці іншы сцяг, кшталту [https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Dyskusja_wikipedysty:Igor123121&diff=prev&oldid=75141198 такога]. Сцяг бота непатрэбны, просіць толькі згоду на працу ў раздзеле. Дамо ўхвалу? :[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 11:02, 6 лістапада 2024 (+03) :@[[Удзельнік:Leaderboard|Leaderboard]], okay, no problem. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 15:04, 6 лістапада 2024 (+03) ::@[[Удзельнік:Maksim L.|Maksim L.]] Thanks, I take it as a sign that I can run the bot without the flag. Please ping me if there are any issues. [[Удзельнік:Leaderboard|Leaderboard]] ([[Размовы з удзельнікам:Leaderboard|размовы]]) 15:47, 6 лістапада 2024 (+03) === [[user:MBHbot|MBHbot]] === * Botmaster: [[user:MBH]] ([[user talk:BeMBH12|talk]]) * Bot's name: [[user:MBHbot]] ([[Special:Contributions/MBHbot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: 10 проектов, включая рувики (1,5 млн. правок с 2011) и Склад, см. [[special:centralauth/MBHbot]] * Purpose: У адказ на [[Размовы з удзельнікам:Хомелка#Флаг бота|гэты запыт]]. Калі коратка, просяць сцяга бота і выключэнне з чэкліста AWB для замены "накірункі на кірункі, накірунак на кірунак". Першапачаткова гэты запыт узнік ад удзельніка @MocnyDuham, за падрабязнасцямі мусім звяртацца да яго * Technical details: :* [[user:MBH]], сцяг бота выдаў. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 17:45, 30 жніўня 2023 (+03) === [[user:Beafk|Beafk]] === * Botmaster: [[user:Be112]] ([[user talk:Be112|talk]]) * Bot's name: [[user:Beafk]] ([[Special:Contributions/Beafk|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: * Purpose: Сцяг будзе часовым, на 7 дзён, каб праўкамі па выдаленні тэлефонных нумароў не засмечваць стужку і не ствараць вялікай колькасці недагледжаных старонак. Далейшых планаў удзельніка не ведаю, калі яны ёсць, можна будзе разглядзець выдачу сталага сцягу. Узоры работы бота можна паглядзець ва ўнёску акаўнта бот-майстра. * Technical details: : Выдаў сцяг на 7 дзён. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:15, 13 лютага 2023 (+03) === [[user:ZlyiLevBot|ZlyiLevBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:ZlyiLev]] ([[w:be:user talk:ZlyiLev|talk]]) * Bot's name: [[user:ZlyiLevBot]] ([[Special:Contributions/ZlyiLevBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: no * Purpose: аўтаматычныя праўкі без забруджвання апошніх змен (катэгорыі, арфаграфія) * Technical details: AutoWikiBrowser : {{У|ZlyiLev}}, сцяг выдаў. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:21, 9 лістапада 2021 (+03) === [[user:Belarus2578Bot|Belarus2578Bot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Belarus2578]] ([[w:be:user talk:Belarus2578|talk]]) * Bot's name: [[user:Belarus2578]] ([[Special:Contributions/Belarus2578|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: no * Purpose: interwiki * Technical details: AutoWikiBrowser : {{У|Belarus2578}}, сцяг бота выдаў. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:57, 17 лютага 2021 (+03) === [[user:VitBot|VitBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Vit Koz]] ([[w:be:user talk:Vit Koz|talk]]) * Bot's name: [[user:VitBot]] ([[Special:Contributions/VitBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: no * Purpose: interwiki * Technical details: AutoWikiBrowser : Вітаю, {{у|Vit Koz}}. Зрабіце некалькі правак з уліковага запісу будучага бота, без іх яго паказвае незарэгістраваным і даць сцяг немагчыма. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:21, 6 снежня 2018 (MSK) :: Напэўна, {{у|Vit Koz}}, Вы стварылі старонку "Удзельнік:VitBot" у асноўнай прасторы, а не зарэгістраваліся як яшчэ адзін удзельнік? Бо ў журнале рэгістрацыі ўдзельнікаў VitBot'а няма. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 13:32, 7 снежня 2018 (MSK) : O.K. [[Удзельнік:VitBot|VitBot]] ([[Размовы з удзельнікам:VitBot|размовы]]) 15:48, 8 снежня 2018 (MSK) :: {{у|Vit Koz}}, цяпер бачу, сёння зарэгістраваліся а 15:45, сцяг выдаў. {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:39, 8 снежня 2018 (MSK) === [[user:StachLysyBot|StachLysyBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:StachLysy]] ([[w:be:user talk:StachLysy|talk]]) * Bot's name: [[user:StachLysyBot]] ([[Special:Contributions/StachLysyBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: * Purpose: аўтаматычныя праўкі без забруджвання апошніх зменаў * Technical details: ужыванне AWB --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 13:54, 24 лістапада 2018 (MSK) : Галасоў супраць няма, {{зроблена}}, бот удзельніка [[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]]. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:18, 6 снежня 2018 (MSK) === [[user:ArtificialBot|ArtificialBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Artificial123]] ([[w:be:user talk:Artificial123|talk]]) * Bot's name: [[user:ArtificialBot]] ([[Special:Contributions/ArtificialBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: - * Purpose: заліўка аб'ектаў NGC * Technical details: python : {{done}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 00:17, 14 лютага 2017 (+03) === [[user:MrZabejBot|MrZabejBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Mr. Zabej]] ([[w:be:user talk:Mr. Zabej|talk]]) * Bot's name: [[user:MrZabejBot]] ([[Special:Contributions/MrZabejBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: - * Purpose: bewiki //замена лацінскіх "і" на беларускія "і". * Technical details: python [[User:Mr. Zabej]], замена "і" можа быць праблемнай, бо амаль у кожным артыкуле ёсць слушныя лацінскія "i", таму трэба бачыць узор працы бота. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:29, 12 снежня 2016 (+03) : Узор бачу пад Вашым асноўным уліковым запісам, гэта замена менавіта Мiнск/Мінск, замены пэўных словаў будуць і далей або плануеце іншыя спосабы? --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:43, 12 снежня 2016 (+03) :: [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]], так, магчыма будуць іншыя замены не толькі і, і гэта першае што патрапілася. Там буду глядзець на запыты для ботаў. Наконт "і" Замяняцца будуць выпадкі калі "і" убудавана ў адпаведнае беларускае слова, асобная замена не будзе адбывацца, бо вядома, могуць быць лацінскія словы, якім яно патрэбна --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 01:05, 13 снежня 2016 (+03) ::: {{зроблена}} [[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]], выдаў Вашаму боту лакальны сцяг. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:08, 13 снежня 2016 (+03) === [[user:RotlinkBot|RotlinkBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Rotlink]] ([[w:be:user talk:Rotlink|talk]]) * Bot's name: [[user:RotlinkBot]] ([[Special:Contributions/RotlinkBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: ruwiki, elwiki * Purpose: Поиск контента мертвых ссылок на web-архивах и добавление параметра archiveurl к тем внешним ссылкам, которые его не имели (например, в результате работы [[:ru:User:WebCite Archiver|WebCite Archiver]]). Отличие от [[:ru:User:WebCite Archiver|WebCite Archiver]] в том, что [[User:RotlinkBot|RotlinkBot]] работает только с мёртвыми ссылками, которые уже поздно сохранять на [[:ru:WebCite]]. * Technical details: Бот написан на Scala, используются [http://code.google.com/p/wiki-java/ Java Wiki Bot Framework] и [https://github.com/sweble/sweble-wikitext/ Sweble Parser]. {{За}} --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 09:25, 28 кастрычніка 2013 (FET) {{done}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 10:16, 28 кастрычніка 2013 (FET) === [[user:IluvatarBot|IluvatarBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Iluvatar]] ([[w:be:user talk:Iluvatar|talk]]) * Bot's name: [[user:IluvatarBot]] ([[Special:Contributions/IluvatarBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: ruwiki (home), enwiki * Purpose: interwiki * Technical details: стандартный скрипт interwiki.py. Запускается на тулсервере каждую минуту по 5 новых статей в русскоязычном разделе. Параметры запуска -autonomous -new:5 -namespace:0 *{{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 16:05, 28 снежня 2011 (UTC) {{done}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 20:47, 10 студзеня 2012 (UTC) === [[user:Голем|Голем]] === * Botmaster: [[w:be:user:Mashiah Davidson]] ([[w:be:user talk:Mashiah Davidson|talk]]) * Bot's name: [[user:Голем]] ([[Special:Contributions/Голем|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: ru, uk, be-x-old * Purpose: Проект «Связность»: это бот основателя проекта, он иногда может делать тестовые правки, и желательно, чтобы они не засоряли список наблюдения * Technical details: всё то же самое, что у бота РобоСтася [[Удзельнік:Lvova|Lvova]] 16:56, 2 ліпеня 2011 (UTC) <br/>{{за}}--[[Удзельнік:Амба|Амба]] 17:45, 2 ліпеня 2011 (UTC) :* {{done}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 19:59, 10 ліпеня 2011 (UTC) ===[[User:Kgsbot|Kgsbot]]=== * '''Bot :''' - [[User:Kgsbot|Kgsbot]] * '''Bot User: '''-[[User:Kiran Gopi|Kiran Gopi]] and Home Wiki User Page [[:ml:User:Kiran Gopi|User Kiran Gopi]] . I am an active wikipedian in ml wiki. If needed to contact immedietly you can leave message on my Home wiki [[:ml:User_Talk:Kiran Gopi|Talk]] page. * '''Purpose:'''-I would like to run the bot for only interwiki links. Other bot flags on de, en,li,lmo, ml, pl,simple [http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?user=Kgsbot wikipedias] * '''Frequency:'''-Once in day or two * '''Details:''' - This is using pywiki and using the latest interwiki.py for creating interwiki links.<br/ > Many Thanks [[Удзельнік:Kiran Gopi|Kiran Gopi]] 09:19, 15 верасня 2010 (UTC) # {{за}} У іншых Віксах праблем няма, пагатоў ''толькі'' інтэрвікі, можна даць статус. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 09:24, 15 верасня 2010 (UTC) {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 12:05, 17 верасня 2010 (UTC) === [[user:WikitanvirBot|WikitanvirBot]] === * Botmaster: [[User:Wikitanvir|Wikitanvir]] * Bot's name: [[user:WikitanvirBot|WikitanvirBot]] ([[Special:Contributions/WikitanvirBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: [http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?user=WikitanvirBot See here] * Purpose: Interwiki * Technical details: Using pywikipedia. Will patrol recent changes and new pages, and add, modify, or remove interwiki whenever applicable Thanks in advance. &mdash;&nbsp;[[User:Wikitanvir|Tanvir]]&nbsp;&bull; 04:53, 30 верасня 2010 (UTC) : {{за}} Праўда, пакуль, статус бота ў яго ёсць толькі ў "роднай" Віксе, а мы падключым і паназіраем :) --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 14:00, 30 верасня 2010 (UTC) {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 06:20, 7 кастрычніка 2010 (UTC) === [[user:Ebrambot|Ebrambot]] === * Botmaster: [[:fa:user:Ebraminio]] ([[:fa:user talk:Ebrambot|talk]]) * Bot's name: [[user:Ebrambot]] ([[Special:Contributions/Ebrambot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: ar, arz, az, be_x_old, bs, ca, ckb, cs, da, de, en, es, fa, fi, fr, he, id, it, ja, nl, nn, pt, ru, sv, sw, tr, zh * Purpose: interwiki * Technical details: Autonomous interwiki thanks. --[[Удзельнік:Ebraminio|Ebraminio]] 04:52, 20 кастрычніка 2010 (UTC) * {{за}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 06:05, 20 кастрычніка 2010 (UTC) {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 17:17, 25 кастрычніка 2010 (UTC) === [[User:Mjbmrbot|Mjbmrbot]] === Hi, i want get bot flag for my bot account with the following specifications : * Operator : [[User:Mjbmr|Mjbmr]] * Automatic or Manually Assisted : Automatic * Programming Language(s) : Python (pywikipedia) * Function Summary : Interwiki * Already has a bot flag (Y/N) : Yes, [http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?user=Mjbmrbot see here] * Function Details : Just interwikis, thanks [[:fa:کاربر:Mjbmr|<span style="text-shadow:grey 0.1em 0.1em 0.1em; class=texhtml">Mjbmr</span>]] <sup>[[:fa:بحث کاربر:mjbmr|<code style="color:red">Talk</code>]]</sup> 10:17, 7 лістапада 2010 (UTC) : {{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 08:05, 8 лістапада 2010 (UTC) * {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 18:46, 24 лістапада 2010 (UTC) === [[user:LankLinkBot|LankLinkBot]] === * Botmaster: [[:be:user:Lankier]] ([[:be:user talk:Lankier|talk]]) ([[:ru:user:Lankier]]/[[:ru:user talk:Lankier|ru:talk]]) * Bot's name: [[user:LankLinkBot]] ([[Special:Contributions/LankLinkBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: ru * Purpose: В данный момент обновление и добавление информации в infobox районов и городов областного подчинения (см. [[:ru:Обсуждение участника:Lankier#Уточнение площадей районов и городов Белоруссии в бевики]]). В будущем может будут и другие запросы. * Technical details: самописные скрипты на базе pywikipedia. --[[Удзельнік:Lankier|Lankier]] 08:40, 26 лістапада 2010 (UTC) * {{За}} - очень полезный бот---[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]] / [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]] 10:51, 26 лістапада 2010 (UTC) * {{за}} - думаю, можна не чакаць доўга, а адразу даць сцяг. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 12:05, 26 лістапада 2010 (UTC) :* {{Зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 12:34, 26 лістапада 2010 (UTC) === [[user:JackieBot|JackieBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Jackie]] ([[w:be:user talk:Jackie|talk]]) * Bot's name: [[user:Jackie]] ([[Special:Contributions/Jackie|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: много ([http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?user=JackieBot SUL]) * Purpose: interwiki, реже ссылки commonscat на пространствах статей и категорий * Technical details: pywikipedia * Comment: сейчас в ру-вики влито и вливается 1,5-2 тысячи статей о Белоруссии, большинство из которых, естественно, должны быть с интервиками на be-вики. По мере сил разгребаю ботом. -- [[Удзельнік:Jackie|Jackie]] 12:31, 11 снежня 2010 (UTC) :* {{за}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 16:23, 17 снежня 2010 (UTC) :* {{за}} --[[Удзельнік:Амба|Амба]] 16:26, 17 снежня 2010 (UTC) ::* {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 11:45, 18 снежня 2010 (UTC) === [[user:DEagleBot|DEagleBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Dark Eagle]] ([[w:be:user talk:Dark Eagle|talk]]) * Bot's name: [[user:DEagleBot]] ([[Special:Contributions/DEagleBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: lv * Purpose: interwiki * Technical details: pywikipedia [[Удзельнік:Dark Eagle|Dark Eagle]] 20:27, 30 студзеня 2011 (UTC) :* {{за}}--[[Удзельнік:Амба|Амба]] 21:06, 30 студзеня 2011 (UTC) :* {{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 19:43, 31 студзеня 2011 (UTC) ::* {{done}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 19:39, 6 лютага 2011 (UTC) ===[[User:Ripchip Bot|Ripchip Bot]]=== * '''Contributions:''' [[Special:Contributions/Ripchip Bot|contributions here]] * '''Operator:''' [[User:Beria|<font size="3" face="Vivaldi" color="#4069e1">Béria Lima</font>]] (main wiki: [[:pt:User:Beria|pt.wiki]]) * '''Programming language:''' [[:m:Pywikipediabot|Pywikipedia]] ([[:en:Python|Python]]) * '''List of bot flags on other wikipedias:''' Wikipedias: [[:pt:Special:Contributions/Ripchip Bot|pt.wiki]], [[:en:Special:Contributions/Ripchip Bot|en.wiki]], [[:es:Special:Contributions/Ripchip Bot|es.wiki]], [[:fr:Special:Contributions/Ripchip Bot|fr.wiki]], [[:it:Special:Contributions/Ripchip Bot|it.wiki]], [[:ru:Special:Contributions/Ripchip Bot|ru.wiki]], [[:ca:Special:Contributions/Ripchip Bot|ca.wiki]], [[:war:Special:Contributions/Ripchip Bot|war.wiki]], [[:io:Special:Contributions/Ripchip Bot|io.wiki]], [[:af:Special:Contributions/Ripchip Bot|af.wiki]], [[:qu:Special:Contributions/Ripchip Bot|qu.wiki]], [[:ast:Special:Contributions/Ripchip Bot|ast.wiki]], [[:yo:Special:Contributions/Ripchip Bot|yo.wiki]], [[:mn:Special:Contributions/Ripchip Bot|mn.wiki]], [[:be-x-old:Special:Contributions/Ripchip Bot|be-x-old.wiki]]. - Wikiquotes: [[:pt:Special:Contributions/Ripchip Bot|pt.wikiquote]], [[:it:Special:Contributions/Ripchip Bot|it.wikiquote]]. ([{{fullurl:tools:~vvv/sulutil.php|user=Ripchip+Bot&uselang=en}} bot flags on other wikis]) * '''Purpose:''' maintain interwiki links. Thanks in advance. [[User:Beria|<font size="3" face="Vivaldi" color="#4069e1">Béria Lima</font>]] <sup>[[User talk:Beria|<font size="3" face="Vivaldi" color="#4069e1">msg</font>]]</sup> 20:51, 14 сакавіка 2011 (UTC) :* {{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 21:00, 14 сакавіка 2011 (UTC) :* {{за}} --[[Удзельнік:LexArt|LexArt]] 21:27, 14 сакавіка 2011 (UTC) :Already done. [[Удзельнік:Manuelt15|Manuelt15]] 22:33, 19 сакавіка 2011 (UTC) ::{{done}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 08:35, 20 сакавіка 2011 (UTC) === [[user:CzechoBot|CzechoBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Чаховіч Уладзіслаў]] ([[w:be:user talk:Чаховіч Уладзіслаў|talk]]) * Bot's name: [[user:CzechoBot]] ([[Special:Contributions/CzechoBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: * Purpose: Катэгорыі, шаблоны * Technical details: --[[Удзельнік:CzechoBot|CzechoBot]] 11:05, 17 красавіка 2011 (UTC) :* {{за}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 16:03, 17 красавіка 2011 (UTC) * {{зроблена}} Супраць нікога няма, ды і мала хто ёсць. Даю сцяг. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 19:21, 18 красавіка 2011 (UTC) === [[user:CocuBot|CocuBot]] === * Botmaster: [[w:no:user:Cocu]] ([[w:no:user talk:Cocu|talk]]) * Bot's name: [[user:CocuBot]] ([[Special:Contributions/CocuBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: [http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?user=CocuBot 18] * Purpose: interwiki in the main and category namespace * Technical details: Pywikipedia --[[Удзельнік:Cocu|Cocu]] 18:02, 3 мая 2011 (UTC) :#{{за}}--[[Удзельнік:Амба|Амба]] 18:19, 3 мая 2011 (UTC) :#{{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 14:50, 4 мая 2011 (UTC) {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 17:01, 14 мая 2011 (UTC) === [[user:Vagobot|Vagobot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Vago]] ([[w:be:user talk:Vago|talk]]) * Bot's name: [[user:Vagobot]] ([[Special:Contributions/Vagobot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: * Purpose: interwiki * Technical details: Python --[[Удзельнік:Vago|Vago]] 11:51, 22 ліпеня 2011 (UTC) :* {{за}}. --[[Удзельнік:Амба|Амба]] 16:46, 30 ліпеня 2011 (UTC) {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 18:14, 30 ліпеня 2011 (UTC) === [[user:GedawyBot|GedawyBot]] === * Botmaster: [[w:ar:user:محمد الجداوي]] ([[w:ar:user talk:محمد الجداوي|talk]]) * Bot's name: [[user:GedawyBot]] ([[Special:Contributions/GedawyBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: [http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?rights=1&user=GedawyBot] * Purpose: interwiki * Technical details: It doesn't make edits on templates. :* {{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 05:53, 12 жніўня 2011 (UTC) ::* {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 16:07, 27 жніўня 2011 (UTC) === [[User:HiW-Bot|HiW-Bot]] === * Operator : [[:de:Benutzer:Hedwig in Washington|Hedwig in Washington]] * Automatic or Manually Assisted : automatic * Programming Language(s) : Python (pywikipedia), daily update * Function Summary : Interwiki, Internationalization by removing chaos in Babel so it can be used properly and easy. Double redirects will be added shortly * Already has a bot flag (Y/N) : Yes, DE, EN, AR, NN and LB, others pending [http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?user=HiW-Bot see here] * Function Details : just using the standard interwiki.py; parameters: -auto -all - log -catr --[[Удзельнік:Hedwig in Washington|Hedwig in Washington]] 19:18, 1 верасня 2011 (UTC) *{{за}}--[[Удзельнік:Амба|Амба]] 21:14, 11 верасня 2011 (UTC) ** {{done}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 17:55, 18 верасня 2011 (UTC) === [[User:Acebot|Acebot]] === * Botmaster: [[:ru:user:Ace111]] ([[User talk:Ace111|talk]]) * Bot's name: [[User:Acebot|Acebot]] ([[Special:Contributions/Acebot|contributions]]) * List of botflags on other Wikipedias: ru, uk, en, tt, kk, az, meta * Purpose: Обновление статистики по разделам Википедии [[Шаблон:NUMBEROF]] * Technical details: Участник [[User:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] предложил на странице обсуждения моего бота [[:ru:Обсуждение участника:Acebot#Шаблон:NUMBEROF/data]] обновлять статистику [[Шаблон:NUMBEROF]] также и в белорусской Википедии, что позволяет иметь всегда актуальные данные в статьях о разделах Википедии (см. примеры в [[Шаблон:Раздзел Вікіпедыі]] и на моей странице [[Удзельнік:Ace111]]). В течение уже больше года Acebot делает аналогичные обновления в нескольких разделах, проблем пока не возникало. Обновления можно делать раз в сутки, первая правка уже сделана, см. [http://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Шаблон:NUMBEROF/data&action=history историю правок]. — [[Удзельнік:Ace111|Ace111]] 23:08, 9 кастрычніка 2011 (UTC) *{{за}}--[[Удзельнік:Амба|Амба]] 23:24, 9 кастрычніка 2011 (UTC) : {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 17:42, 11 кастрычніка 2011 (UTC) === [[User:Amolbot|Amolbot]] === * Operator : [[User:Mehdi|Mehdi]] * Automatic or Manually Assisted : only automatic * Programming Language(s) : Python (pywikipedia) * Function Summary : Interwiki * Already has a bot flag (Y/N) : Yes, [http://toolserver.org/~quentinv57/sulinfo/Amolbot see here] * Function Details : standard interwiki.py -- <span style="font: 18px 'Pristina'">[[user:Mehdi|<span style="color: blue">Mehdi</span>]]</span><span style="font: 14px 'Pristina'"><sup>[[user_talk:Mehdi|<span style="color: red">Talk</span>]]</sup></span> 05:59, 5 красавіка 2012 (UTC) * {{За}}---<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 10:42, 6 красавіка 2012 (UTC) : {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 14:34, 6 красавіка 2012 (UTC) :Thank You so much.-- <span style="font: 18px 'Pristina'">[[user:Mehdi|<span style="color: blue">Mehdi</span>]]</span><span style="font: 14px 'Pristina'"><sup>[[user_talk:Mehdi|<span style="color: red">Talk</span>]]</sup></span> 15:15, 6 красавіка 2012 (UTC) === [[Удзельнік:Knedlik-Pod|Knedlik-Pod]] === * Botmaster: [[w:be:Удзельнік:Renessaince]] ([[w:be:user talk:Renessaince|talk]]) * Bot’s name: [[Удзельнік:Knedlik-Pod|Knedlik-Pod]] ([[Special:Contributions/Knedlik-Pod|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: be-x-old * Purpose: interwiki. Ручны рэжым, працуе ў тым ліку з шаблёнамі * Technical details: pywikipedia; [[Вікіпедыя:Бот|Для таго каб боты не забруджвалі сваімі змяненнямі старонку свежых правак]]. --[[Удзельнік:Renessaince|Renessaince]] ([[Размовы з удзельнікам:Renessaince|размовы]]) 21:22, 5 красавіка 2012 (UTC) * {{За}}---<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 10:41, 6 красавіка 2012 (UTC) : {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 14:35, 6 красавіка 2012 (UTC) :: Дзякуй. --[[Удзельнік:Renessaince|Renessaince]] ([[Размовы з удзельнікам:Renessaince|размовы]]) 19:08, 6 красавіка 2012 (UTC) === [[User:DarafshBot|DarafshBot]] === * Operator : [[User:درفش کاویانی|درفش کاویانی]] * Automatic or Manually Assisted : only automatic * Programming Language(s) : Python (pywikipedia) * Function Summary : Interwiki * Already has a bot flag (Y/N) : Yes, [http://toolserver.org/~quentinv57/sulinfo/DarafshBot see here] * Function Details : standard interwiki.py Thanks [[Удзельнік:درفش کاویانی|درفش کاویانی]] ([[Размовы з удзельнікам:درفش کاویانی|размовы]]) 02:45, 12 красавіка 2012 (UTC) :* {{done}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 07:08, 17 красавіка 2012 (UTC) === [[user:JYBot|JYBot]] === * Botmaster: [[:fa:user:Javadyou]] ([[:fa:user talk:Javadyou|talk]]) * Bot's name: [[user:JYBot]] ([[Special:Contributions/JYBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: [http://toolserver.org/~quentinv57/sulinfo/JYBot see here] * Purpose: interwiki * Technical details: interwiki with -autonomous option in ns:0 :*{{за}}--[[Удзельнік:Амба|Амба]] ([[Размовы з удзельнікам:Амба|размовы]]) 14:09, 4 мая 2012 (UTC) :*{{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 18:46, 5 мая 2012 (UTC) :*{{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 18:46, 5 мая 2012 (UTC) === [[user:MahdiBot|MahdiBot]] === * Botmaster: [[:fa:user:Mahdiz]] ([[:fa:user talk:Mahdiz|talk]]) * Bot's name: [[user:MahdiBot]] ([[Special:Contributions/MahdiBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: [http://toolserver.org/~quentinv57/sulinfo/MahdiBot see here] * Purpose: interwiki * Technical details: interwiki with -autonomous option in ns:0 im done 46 edit trail./thanks alot--[[Удзельнік:Mahdiz|Mahdiz]] ([[Размовы з удзельнікам:Mahdiz|размовы]]) 15:41, 17 чэрвеня 2012 (UTC) :* {{done}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:12, 22 жніўня 2012 (UTC) === [[user:ZiyadBot|ZiyadBot]] === * Botmaster: [[w:ar:مستخدم:زياد|زياد]] ([[w:ar:نقاش المستخدم:زياد|talk]]) * Bot's name: [[user:ZiyadBot]] ([[Special:Contributions/ZiyadBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: Ar * Purpose: Add categories according English article + interwiki + Cosmotic changes (Not alone) + Coord + remove of non exist picture + add commons cat * Technical details: this bot is using python language and use trust script which used in many version on wikipedia or at lease by myself in Arabic version. [[Удзельнік:زياد|زياد]] ([[Размовы з удзельнікам:زياد|размовы]]) 18:28, 12 верасня 2012 (UTC) # {{супраць}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:19, 13 верасня 2012 (UTC) : Правак няма, наогул нідзе. Пакуль, сцяг даваць не будзем. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 10:09, 24 верасня 2012 (UTC) === [[user:malarzBOT|malarzBOT]] === * Botmaster: [[:pl:user:malarz pl]] ([[:pl:user talk:malarz pl|talk]]) * Bot's name: [[user:malarzBOT]] ([[Special:Contributions/malarzBOT|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: pl, en, de, se * Purpose: interwiki * Technical details: pywikipediabot [[Удзельнік:Malarz pl|Malarz pl]] ([[Размовы з удзельнікам:Malarz pl|размовы]]) 10:04, 29 верасня 2012 (UTC) : {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 17:09, 3 кастрычніка 2012 (UTC) ::thanks [[Удзельнік:Malarz pl|Malarz pl]] ([[Размовы з удзельнікам:Malarz pl|размовы]]) 11:24, 4 кастрычніка 2012 (UTC) === [[User:YurikBot|YurikBot]] === * Botmaster: [[w:en:user:Yurik]] ([[w:en:user talk:Yurik|Yurik]]) * Bot's name: [[user:YurikBot]] ([[Special:Contributions/YurikBot|contributions]], [[:ru:Special:Contributions/YurikBot|ru contributions]]), [[:uk:Special:Contributions/YurikBot|uk contributions]] * List of botflags on other wikipedias: Before my wikibreak, had all of them (before the global), now I only have these: : af an ang ar ast ay ba be-x-old bg bm bn bs bug ca ceb chr csb cv cy da de el eo et eu fa fj fo fur ga gd got gu haw hi hu ia id ilo io jbo ka kl ko ku kw lad li ln lo lv mg mi mt na nah nap nds nl oc om os pdc pt qu rm roa-rup ru sa sc scn sco se sh si sk sl so sq sr su sw ta th tl tpi tr uk ur vec vi wa war yi zh zh-min-nan * Purpose: cyrilic/latin case mixes, maybe interwiki, double redirects, etc * Technical details: pywikibot-based, over 5 years old, but now revised and improved Hi, I would like to get back the bot status. At this point I will start with running [[:en:user:Yurik/CaseCheckerBot|Cyrillic/Latin case checker bot]] that will fix any link or page title that has characters identical in both (like A,B,C,E,H,K,M,O,...). I wrote this bot over five years ago. Why would you want to trust me? I wrote MediaWiki API, improved many bots (as part of pywikibot framework) including interwiki bot, have over 3 million bot edits across all languages. Also, please create a page [[ВП:КЛ]] or similar. All changes by the bot will have this link in the comments to explain the change to the user. Expand below to the example text. Thanks! --[[Ҡатнашыусы:Yurik|Yurik]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Yurik|әңгәмә]]) 06:06, 14 декабрь 2012 (UTC) <div class="NavFrame collapsed"> <div class="NavHead">Example explanation page</div> <div class="NavContent"> <nowiki> '''Attention administrators''' This page needs to be translated, and can be moved to any place you like, as long as there is a redirect to it. English text does not need to be here. A casechecker bot verifies that all articles and links use one type of letters in each word - either Cyrillic or Latin characters. Whenever it finds an article with the mix, and the letters look identical (such as 'C', 'O', 'P', and many other), it renames the article, or changes the link, even if it does not exist (red link). The bot puts '''<nowiki>[[ВП:КЛ]]</nowiki>''' in the comments, followed by the changes made. Examples in [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BB%D1%83%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%BD%D0%B0%D1%8F:%D0%92%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4/YurikBot RU Wiki], [http://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%86%D1%96%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0:%D0%92%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%BE%D0%BA/YurikBot UK Wiki] Also, there are two additional subpages - one for all errors bot finds, and one for all names that have been checked to be ok. See examples on the [[:ru:ВП:КЛ|Russian ВП:КЛ]] Please contact me at [[:en:User:Yurik]] or [[:ru:User:Yurik]] if you have any questions or concerns. <nowiki> [[ru:ВП:КЛ]] [[be-x-old:ВП:КЛ]] [[bg:ВП:КЛ]] [[cv:ВП:КЛ]] [[os:ВП:КЛ]] [[sh:ВП:КЛ]] [[sr:ВП:КЛ]] [[uk:ВП:КЛ]] </nowiki> </div></div> :*{{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:17, 15 снежня 2012 (UTC) [[crh:Vikipediya:Botlar#Requests]] [[is:Wikipedia:Vélmenni#Bot policy]] [[uk:Вікіпедія:Боти#Заявки/Requests for bot flag]] === [[user:KrBot|KrBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Ivan A. Krestinin]] ([[w:be:user talk:Ivan A. Krestinin|talk]]) * Bot's name: [[user:KrBot]] ([[Special:Contributions/KrBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: ruwiki, wikidata, ukwiki * Purpose: выполнение [https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9E%D0%B1%D1%81%D1%83%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%3AIvan_A._Krestinin&diff=59211634&oldid=59106954 просьбы] участницы Хомелка: «Добрый день, пришла к вам по поводу [https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%93%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D1%82%D0%BE%D0%BD,_%D0%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BB&curid=285075&diff=59204073&oldid=53286065 этой правки]. Дело в том, что в be.wiki тоже много включений этого шаблона, могли бы вы запустить своего бота и там?--[[User:Хомелка|Хомелка]] :) / [[user talk:Хомелка|обс]] 07:03, 30 октября 2013 (UTC)» * Бот удаляет параметры шаблона {{tl|Бібліяінфармацыя}}, если значения параметров совпадают со значениями на Викиданных. Если на Викиданных значений нет, то бот пытается перенести их туда. — [[Удзельнік:Ivan A. Krestinin|Ivan A. Krestinin]] ([[Размовы з удзельнікам:Ivan A. Krestinin|размовы]]) 20:58, 30 кастрычніка 2013 (FET) : {{done}} Выдаў перад галасамі ўдзельнікаў, калі будуць галасы супраць -- статус скасуем. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 22:45, 30 кастрычніка 2013 (FET) === [[user:KasparBot|KasparBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:T.seppelt]] ([[w:be:user talk:T.seppelt|talk]]) * Bot's name: [[user:KasparBot]] ([[Special:Contributions/KasparBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: wikidata, enwiki, frwiki, cawiki, mkwiki, dawiki, kowiki, jawiki * Purpose: Authority control managing * Technical details: #1 move authority control information ([[:Шаблон:Вонкавыя спасылкі]]) to wikidata and replace the template with a blank <nowiki>{{Вонкавыя спасылкі}}</nowiki> <small>(see [[:en:Wikipedia:Bots/Requests for approval/KasparBot]])</small>, #2 add <nowiki>{{Вонкавыя спасылкі}}</nowiki> to pages with authority control information on wikidata but without a local template transclusion on bewiki <small>(see [[:en:Wikipedia:Bots/Requests for approval/KasparBot 2]])</small> please have also a look on [https://tools.wmflabs.org/kasparbot/ac.php?select-project-bewiki=1 the bot's tool page] to inspect the expected edits for #1. (I will fix the "template can only be replaced manually"-problem). -- [[Удзельнік:T.seppelt|T.seppelt]] ([[Размовы з удзельнікам:T.seppelt|размовы]]) 12:19, 12 ліпеня 2015 (MSK) :[[User:Maksim L.]] Do you want me to make some test edits? Kind regards, --[[Удзельнік:T.seppelt|T.seppelt]] ([[Размовы з удзельнікам:T.seppelt|размовы]]) 10:36, 22 ліпеня 2015 (MSK) :: [[Удзельнік:T.seppelt|T.seppelt]], {{done}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 10:50, 22 ліпеня 2015 (MSK) :::Thanks, -- [[Удзельнік:T.seppelt|T.seppelt]] ([[Размовы з удзельнікам:T.seppelt|размовы]]) 11:56, 24 ліпеня 2015 (MSK) === [[user:Artsiom91Bot|Artsiom91Bot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Artsiom91]] ([[w:be:user talk:Artsiom91|talk]]) * Bot's name: [[user:Artsiom91Bot]] ([[Special:Contributions/Artsiom91Bot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: * Purpose: аўтаматычныя праўкі без забружвання апошніх зменаў * Technical details: ужыванне AWB --[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 00:20, 23 ліпеня 2015 (MSK) : {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 14:30, 24 ліпеня 2015 (MSK) === [[user:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] === * Botmaster: [[w:en:user:Cyberpower678]] ([[w:en:user talk:Cyberpower678|talk]]) * Bot's name: [[user:InternetArchiveBot]] ([[Special:Contributions/InternetArchiveBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: Too many to list * Purpose: Rescue dead links by supplying archive URLs of the originals and add links to book references that allow readers to preview the page being referenced on the book. * Technical details: Written in PHP, IABot goes around Wikipedia searching for dead links. If it finds a dead link, it will attempt to search for an archive URL and apply it to the reference. IABot will also seek out book references. It will then attempt to link the reference to a digital copy of the book at archive.org, pointing to the referenced page if applicable.—[[:en:User:Cyberpower678|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">CYBERPOWER</span>''']] <span style="font-family:Rockwell">([[:en:User talk:Cyberpower678|<span style="color:red">размовы</span>]])</span> 00:39, 11 кастрычніка 2019 (+03) :{{ping|Maksim L.}} Pinging the last active bureaucrat on this page. Any chance of trial or approval? :-)—[[:en:User:Cyberpower678|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">CYBERPOWER</span>''']] <span style="font-family:Rockwell">([[:en:User talk:Cyberpower678|<span style="color:red">размовы</span>]])</span> 21:44, 21 кастрычніка 2019 (+03) :: {{done}}, {{у|Cyberpower678}}. There is a time limit for community consensus. The {{ш|ping}} does not ping :-) --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 10:33, 22 кастрычніка 2019 (+03) 2z7rg3xx1hcc21yrf4m3d4aa0dabczx 5121463 5121462 2026-04-05T17:22:23Z Plaga med 116903 /* Plaga med Bot */ 5121463 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць|Запыты на статус бота]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]] <div style="float:right; margin-left:5px; padding:0px; border: solid 1px #BFB086; width:13em"> <div style="font-size:100%; line-height:150%; padding: .5em; border-bottom: solid 1px #BFB086; background-color:#FFF6D9;"> '''Інфармацыя'''</div> <div style="background:#fff; padding: 0em .5em 0em 0.5em; padding-bottom: 1em; font-size: 90%;"> * [[Адмысловае:Listusers/bot|Спіс ботаў]] * [[Вікіпедыя:Запыты на статус бота/Архіў|Архіў запытаў]] </div></div> {{змест справа}} [[Вікіпедыя:Бот|Бот]] Вікіпедыі — гэта [[Камп’ютарная праграма|праграма]], якая з-пад свайго ўліковага запісу выконвае рэдагаванні, якія нерацыянальна рабіць уручную. Як правіла, працуюць з Вікіпедыяй на ўзроўні [[:mw:API:Main page|API MediaWiki]]. [[Вікіпедыя:Бюракраты|Бюракраты]] могуць надававаць і пазбаўляць статусу [[Вікіпедыя:Бот|бота]], выкарыстоўваючы старонку [[Адмысловае:UserRights|кіравання правамі ўдзельніка]]. == Запыты на статус бота == Патэнцыйныя ботаўладальнікі могуць падаваць запыты на гэтай старонцы, іншыя ўдзельнікі могуць іх падтрымаць або выступіць супраць. Таксама тут прымаюцца запыты на пазбаўленне правоў бота, калі ён не выкарыстоўваецца або выкарыстоўваецца не па прызначэнні. Просьбы да бота можна размяшчаць тут: [[Вікіпедыя:Заданні для ботаў]]. ;Для запаўнення заяўкі варта ўказаць: * імя бота, * '''адказнага''' ботаўладальніка * мэту стварэння бота * тэхнічныя падрабязнасці ;Загатоўка === <nowiki>[[user:UserBot|UserBot]]</nowiki> === * Botmaster: <nowiki>[[w:be:user:User]] ([[w:be:user talk:User|talk]])</nowiki> * Bot's name: <nowiki>[[user:UserBot]] ([[Special:Contributions/UserBot|contributions]])</nowiki> * List of botflags on other wikipedias: * Purpose: interwiki * Technical details: ;Болей * [[Вікіпедыя:Бот|Правілы выкарыстання ботаў]] * '''en:''' Requests for the [[m:bot|bot]] flag should be made on this page. This wiki uses the [[m:bot policy|standard bot policy]], and allows [[m:bot policy#Global_bots|global bots]] and [[m:bot policy#Automatic_approval|automatic approval of certain types of bots]]. == Запыты/Requests for bot flag == <div style="font-size:20px;" align="center">{{Кнопка 2|Падаць заяўку на правы бота<br /><small>New request</small>|url={{fullurl:Вікіпедыя:Запыты на статус бота|action=edit&section=2}}||class=mw-ui-progressive}}</div> <!---ДАДАВАЙЦЕ НОВЫЯ ЗАПЫТЫ НІЖЭЙ ГЭТАГА РАДКА!---> === [[user:Plaga med Bot|Plaga med Bot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Plaga med]] ([[w:be:user talk:Plaga med|talk]]) * Bot's name: [[user:Plaga med Bot]] ([[Special:Contributions/Plaga med Bot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: * Purpose: аўтаматычныя і напаўаўтаматычныя праўкі ў праекце. Калі будуць нейкія заўвагі, прэтэнзіі, прашу адразу паведамляь непасрэдна мне. * Technical details: Буду эксперэментаваць. Планую пачынаць рабіць скрыпты на базе Pywikibot. === [[user:BarnesBot‬|BarnesBot‬]] === * Botmaster: [[User:IshaBarnes]] ([[user talk:IshaBarnes|talk]]) * Bot's name: [[user:BarnesBot]] ([[Special:Contributions/BarnesBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: - * Purpose: паўаўтаматычныя і аўтаматычныя праўкі ў агульнай прасторы * Technical details: [[w:en:User:Joeytje50/JWB]] : Якія б задачы вы хацелі вырашаць сваім ботам у першую чаргу? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:18, 28 верасня 2025 (+03) ::Для пачатку - прастаўленне і ўдакладненне спасылак у артыкулах. Напрыклад, [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A6%D1%83%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D1%96&diff=prev&oldid=5039008 вось такія змены]. Пазней можа вазьмуся за нешта больш складанае. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 14:53, 28 верасня 2025 (+03) : За тыдзень галасоў супраць не паявілася. Удзельнік дасведчаны. Запрасіў адпаведны сцяг на Meta-Wiki. {{done}}. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:57, 6 кастрычніка 2025 (+03) ::Выдайце, калі ласка, таксама сцяг аўтадаглядчыка для бота. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:47, 9 кастрычніка 2025 (+03) ::: Здаецца праўкі бота аўтаматычна будуць даглядацца, бо сцяг бота гэта прадугледжвае. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:58, 10 кастрычніка 2025 (+03) ::: Сцяг быў нададзены. Плённай працы! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:20, 13 кастрычніка 2025 (+03) ::::Дзякуй! [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:02, 14 кастрычніка 2025 (+03) === [[user:Железный капут|Железный капут]] === * Botmaster: [[User:MBH|MBH]] ([[User talk:MBH|talk]]), [[User:Iluvatar]] ([[User talk:Iluvatar|talk]]) * Bot's name: [[user:Железный капут]] ([[Special:Contributions/Железный капут|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: [https://xtools.wmcloud.org/ec/uk.wikipedia.org/Железный_капут Украінская] (bot, rollbacker), [https://xtools.wmcloud.org/ec/ru.wikipedia.org/Железный_капут Руская] (bot, rollbacker) * Purpose: Антывандальны бот, які дапамагае адсочваць новыя праўкі і адзначаць патэнцыйна вандальныя для наступнай ручной адмены праз зручны дыскорд-інтэрфейс. У цэлым яго працу можна паглядзець на старонках укладу: [https://ru.wikipedia.org/wiki/Служебная:Вклад/Железный_капут ru], [https://uk.wikipedia.org/wiki/Спеціальна:Внесок/Железный_капут uk]. Артыкул пра бота ў [[:en:Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2024-07-04/In_focus#Automation|Signpost]]. * Technical details: Код [https://github.com/Saisengen/wikibots/blob/main/other-bots/new-edits-check.cs 1] (C#), [https://github.com/Saisengen/wikibots/tree/main/discord-py-bots 2] (python), [https://discord.gg/Drzx7FsrzU Дыскорд з якога будзе весціся маніторынг]. Хостынг: WMCS (Toolforge — /rv/). Лакалізацыю таксама ўжо падрыхтавалі. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:28, 21 лютага 2025 (+03) *:@[[Удзельнік:Iluvatar|Iluvatar]] , праблема тут, што "Удзельнік:Железный капут" проста старонка асноўнай прасторы, а не ўліковы запіс удзельніка, прынамсі да глабальнага запісу [[metawiki:Special:CentralAuth/Железный_капут|ён не далучаны]]. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:22, 21 лютага 2025 (+03) *::Так, уладальнік уліковага запісу (MBH) павінен увайсці ў сістэму, каб далучыць да SUL. [[Удзельнік:Iluvatar|Iluvatar]] ([[Размовы з удзельнікам:Iluvatar|размовы]]) 21:26, 21 лютага 2025 (+03) :Карысная можа быць прылада, хоць трошку разгрузіць даглядчыкаў. Пакуль маніторынг будзе праз дыскорд Рускай Вікіпедыі, бо наш аказаўся не вельмі то і жывы, потым можна будзе перайсці на яго, калі ажыве, або стварыць новы. Калі патрэба будзе. Сцяг бота выдаю. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 20:55, 21 лютага 2025 (+03) ::Пакуль выдача сцяга "ў працэсе". -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:51, 22 лютага 2025 (+03) :::{{зроблена}}, сцяг выдаў. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 09:16, 6 сакавіка 2025 (+03) === [[User:Leaderbot]] === For [[meta:Global reminder bot]] - the bot will rarely run here, but this process appears to be required according to the rules of this wiki. Please ping me in a response. The bot flag is NOT required. [[Удзельнік:Leaderboard|Leaderboard]] ([[Размовы з удзельнікам:Leaderboard|размовы]]) 14:13, 5 лістапада 2024 (+03) ::@[[Удзельнік:Maksim L.|Maksim L.]], гэта бот робіць апавяшчэнні ўдзельнікам, у якіх сканчаецца той ці іншы сцяг, кшталту [https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Dyskusja_wikipedysty:Igor123121&diff=prev&oldid=75141198 такога]. Сцяг бота непатрэбны, просіць толькі згоду на працу ў раздзеле. Дамо ўхвалу? :[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 11:02, 6 лістапада 2024 (+03) :@[[Удзельнік:Leaderboard|Leaderboard]], okay, no problem. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 15:04, 6 лістапада 2024 (+03) ::@[[Удзельнік:Maksim L.|Maksim L.]] Thanks, I take it as a sign that I can run the bot without the flag. Please ping me if there are any issues. [[Удзельнік:Leaderboard|Leaderboard]] ([[Размовы з удзельнікам:Leaderboard|размовы]]) 15:47, 6 лістапада 2024 (+03) === [[user:MBHbot|MBHbot]] === * Botmaster: [[user:MBH]] ([[user talk:BeMBH12|talk]]) * Bot's name: [[user:MBHbot]] ([[Special:Contributions/MBHbot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: 10 проектов, включая рувики (1,5 млн. правок с 2011) и Склад, см. [[special:centralauth/MBHbot]] * Purpose: У адказ на [[Размовы з удзельнікам:Хомелка#Флаг бота|гэты запыт]]. Калі коратка, просяць сцяга бота і выключэнне з чэкліста AWB для замены "накірункі на кірункі, накірунак на кірунак". Першапачаткова гэты запыт узнік ад удзельніка @MocnyDuham, за падрабязнасцямі мусім звяртацца да яго * Technical details: :* [[user:MBH]], сцяг бота выдаў. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 17:45, 30 жніўня 2023 (+03) === [[user:Beafk|Beafk]] === * Botmaster: [[user:Be112]] ([[user talk:Be112|talk]]) * Bot's name: [[user:Beafk]] ([[Special:Contributions/Beafk|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: * Purpose: Сцяг будзе часовым, на 7 дзён, каб праўкамі па выдаленні тэлефонных нумароў не засмечваць стужку і не ствараць вялікай колькасці недагледжаных старонак. Далейшых планаў удзельніка не ведаю, калі яны ёсць, можна будзе разглядзець выдачу сталага сцягу. Узоры работы бота можна паглядзець ва ўнёску акаўнта бот-майстра. * Technical details: : Выдаў сцяг на 7 дзён. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:15, 13 лютага 2023 (+03) === [[user:ZlyiLevBot|ZlyiLevBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:ZlyiLev]] ([[w:be:user talk:ZlyiLev|talk]]) * Bot's name: [[user:ZlyiLevBot]] ([[Special:Contributions/ZlyiLevBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: no * Purpose: аўтаматычныя праўкі без забруджвання апошніх змен (катэгорыі, арфаграфія) * Technical details: AutoWikiBrowser : {{У|ZlyiLev}}, сцяг выдаў. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:21, 9 лістапада 2021 (+03) === [[user:Belarus2578Bot|Belarus2578Bot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Belarus2578]] ([[w:be:user talk:Belarus2578|talk]]) * Bot's name: [[user:Belarus2578]] ([[Special:Contributions/Belarus2578|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: no * Purpose: interwiki * Technical details: AutoWikiBrowser : {{У|Belarus2578}}, сцяг бота выдаў. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:57, 17 лютага 2021 (+03) === [[user:VitBot|VitBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Vit Koz]] ([[w:be:user talk:Vit Koz|talk]]) * Bot's name: [[user:VitBot]] ([[Special:Contributions/VitBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: no * Purpose: interwiki * Technical details: AutoWikiBrowser : Вітаю, {{у|Vit Koz}}. Зрабіце некалькі правак з уліковага запісу будучага бота, без іх яго паказвае незарэгістраваным і даць сцяг немагчыма. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:21, 6 снежня 2018 (MSK) :: Напэўна, {{у|Vit Koz}}, Вы стварылі старонку "Удзельнік:VitBot" у асноўнай прасторы, а не зарэгістраваліся як яшчэ адзін удзельнік? Бо ў журнале рэгістрацыі ўдзельнікаў VitBot'а няма. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 13:32, 7 снежня 2018 (MSK) : O.K. [[Удзельнік:VitBot|VitBot]] ([[Размовы з удзельнікам:VitBot|размовы]]) 15:48, 8 снежня 2018 (MSK) :: {{у|Vit Koz}}, цяпер бачу, сёння зарэгістраваліся а 15:45, сцяг выдаў. {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:39, 8 снежня 2018 (MSK) === [[user:StachLysyBot|StachLysyBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:StachLysy]] ([[w:be:user talk:StachLysy|talk]]) * Bot's name: [[user:StachLysyBot]] ([[Special:Contributions/StachLysyBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: * Purpose: аўтаматычныя праўкі без забруджвання апошніх зменаў * Technical details: ужыванне AWB --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 13:54, 24 лістапада 2018 (MSK) : Галасоў супраць няма, {{зроблена}}, бот удзельніка [[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]]. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:18, 6 снежня 2018 (MSK) === [[user:ArtificialBot|ArtificialBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Artificial123]] ([[w:be:user talk:Artificial123|talk]]) * Bot's name: [[user:ArtificialBot]] ([[Special:Contributions/ArtificialBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: - * Purpose: заліўка аб'ектаў NGC * Technical details: python : {{done}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 00:17, 14 лютага 2017 (+03) === [[user:MrZabejBot|MrZabejBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Mr. Zabej]] ([[w:be:user talk:Mr. Zabej|talk]]) * Bot's name: [[user:MrZabejBot]] ([[Special:Contributions/MrZabejBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: - * Purpose: bewiki //замена лацінскіх "і" на беларускія "і". * Technical details: python [[User:Mr. Zabej]], замена "і" можа быць праблемнай, бо амаль у кожным артыкуле ёсць слушныя лацінскія "i", таму трэба бачыць узор працы бота. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:29, 12 снежня 2016 (+03) : Узор бачу пад Вашым асноўным уліковым запісам, гэта замена менавіта Мiнск/Мінск, замены пэўных словаў будуць і далей або плануеце іншыя спосабы? --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:43, 12 снежня 2016 (+03) :: [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]], так, магчыма будуць іншыя замены не толькі і, і гэта першае што патрапілася. Там буду глядзець на запыты для ботаў. Наконт "і" Замяняцца будуць выпадкі калі "і" убудавана ў адпаведнае беларускае слова, асобная замена не будзе адбывацца, бо вядома, могуць быць лацінскія словы, якім яно патрэбна --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 01:05, 13 снежня 2016 (+03) ::: {{зроблена}} [[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]], выдаў Вашаму боту лакальны сцяг. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:08, 13 снежня 2016 (+03) === [[user:RotlinkBot|RotlinkBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Rotlink]] ([[w:be:user talk:Rotlink|talk]]) * Bot's name: [[user:RotlinkBot]] ([[Special:Contributions/RotlinkBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: ruwiki, elwiki * Purpose: Поиск контента мертвых ссылок на web-архивах и добавление параметра archiveurl к тем внешним ссылкам, которые его не имели (например, в результате работы [[:ru:User:WebCite Archiver|WebCite Archiver]]). Отличие от [[:ru:User:WebCite Archiver|WebCite Archiver]] в том, что [[User:RotlinkBot|RotlinkBot]] работает только с мёртвыми ссылками, которые уже поздно сохранять на [[:ru:WebCite]]. * Technical details: Бот написан на Scala, используются [http://code.google.com/p/wiki-java/ Java Wiki Bot Framework] и [https://github.com/sweble/sweble-wikitext/ Sweble Parser]. {{За}} --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 09:25, 28 кастрычніка 2013 (FET) {{done}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 10:16, 28 кастрычніка 2013 (FET) === [[user:IluvatarBot|IluvatarBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Iluvatar]] ([[w:be:user talk:Iluvatar|talk]]) * Bot's name: [[user:IluvatarBot]] ([[Special:Contributions/IluvatarBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: ruwiki (home), enwiki * Purpose: interwiki * Technical details: стандартный скрипт interwiki.py. Запускается на тулсервере каждую минуту по 5 новых статей в русскоязычном разделе. Параметры запуска -autonomous -new:5 -namespace:0 *{{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 16:05, 28 снежня 2011 (UTC) {{done}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 20:47, 10 студзеня 2012 (UTC) === [[user:Голем|Голем]] === * Botmaster: [[w:be:user:Mashiah Davidson]] ([[w:be:user talk:Mashiah Davidson|talk]]) * Bot's name: [[user:Голем]] ([[Special:Contributions/Голем|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: ru, uk, be-x-old * Purpose: Проект «Связность»: это бот основателя проекта, он иногда может делать тестовые правки, и желательно, чтобы они не засоряли список наблюдения * Technical details: всё то же самое, что у бота РобоСтася [[Удзельнік:Lvova|Lvova]] 16:56, 2 ліпеня 2011 (UTC) <br/>{{за}}--[[Удзельнік:Амба|Амба]] 17:45, 2 ліпеня 2011 (UTC) :* {{done}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 19:59, 10 ліпеня 2011 (UTC) ===[[User:Kgsbot|Kgsbot]]=== * '''Bot :''' - [[User:Kgsbot|Kgsbot]] * '''Bot User: '''-[[User:Kiran Gopi|Kiran Gopi]] and Home Wiki User Page [[:ml:User:Kiran Gopi|User Kiran Gopi]] . I am an active wikipedian in ml wiki. If needed to contact immedietly you can leave message on my Home wiki [[:ml:User_Talk:Kiran Gopi|Talk]] page. * '''Purpose:'''-I would like to run the bot for only interwiki links. Other bot flags on de, en,li,lmo, ml, pl,simple [http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?user=Kgsbot wikipedias] * '''Frequency:'''-Once in day or two * '''Details:''' - This is using pywiki and using the latest interwiki.py for creating interwiki links.<br/ > Many Thanks [[Удзельнік:Kiran Gopi|Kiran Gopi]] 09:19, 15 верасня 2010 (UTC) # {{за}} У іншых Віксах праблем няма, пагатоў ''толькі'' інтэрвікі, можна даць статус. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 09:24, 15 верасня 2010 (UTC) {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 12:05, 17 верасня 2010 (UTC) === [[user:WikitanvirBot|WikitanvirBot]] === * Botmaster: [[User:Wikitanvir|Wikitanvir]] * Bot's name: [[user:WikitanvirBot|WikitanvirBot]] ([[Special:Contributions/WikitanvirBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: [http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?user=WikitanvirBot See here] * Purpose: Interwiki * Technical details: Using pywikipedia. Will patrol recent changes and new pages, and add, modify, or remove interwiki whenever applicable Thanks in advance. &mdash;&nbsp;[[User:Wikitanvir|Tanvir]]&nbsp;&bull; 04:53, 30 верасня 2010 (UTC) : {{за}} Праўда, пакуль, статус бота ў яго ёсць толькі ў "роднай" Віксе, а мы падключым і паназіраем :) --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 14:00, 30 верасня 2010 (UTC) {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 06:20, 7 кастрычніка 2010 (UTC) === [[user:Ebrambot|Ebrambot]] === * Botmaster: [[:fa:user:Ebraminio]] ([[:fa:user talk:Ebrambot|talk]]) * Bot's name: [[user:Ebrambot]] ([[Special:Contributions/Ebrambot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: ar, arz, az, be_x_old, bs, ca, ckb, cs, da, de, en, es, fa, fi, fr, he, id, it, ja, nl, nn, pt, ru, sv, sw, tr, zh * Purpose: interwiki * Technical details: Autonomous interwiki thanks. --[[Удзельнік:Ebraminio|Ebraminio]] 04:52, 20 кастрычніка 2010 (UTC) * {{за}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 06:05, 20 кастрычніка 2010 (UTC) {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 17:17, 25 кастрычніка 2010 (UTC) === [[User:Mjbmrbot|Mjbmrbot]] === Hi, i want get bot flag for my bot account with the following specifications : * Operator : [[User:Mjbmr|Mjbmr]] * Automatic or Manually Assisted : Automatic * Programming Language(s) : Python (pywikipedia) * Function Summary : Interwiki * Already has a bot flag (Y/N) : Yes, [http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?user=Mjbmrbot see here] * Function Details : Just interwikis, thanks [[:fa:کاربر:Mjbmr|<span style="text-shadow:grey 0.1em 0.1em 0.1em; class=texhtml">Mjbmr</span>]] <sup>[[:fa:بحث کاربر:mjbmr|<code style="color:red">Talk</code>]]</sup> 10:17, 7 лістапада 2010 (UTC) : {{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 08:05, 8 лістапада 2010 (UTC) * {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 18:46, 24 лістапада 2010 (UTC) === [[user:LankLinkBot|LankLinkBot]] === * Botmaster: [[:be:user:Lankier]] ([[:be:user talk:Lankier|talk]]) ([[:ru:user:Lankier]]/[[:ru:user talk:Lankier|ru:talk]]) * Bot's name: [[user:LankLinkBot]] ([[Special:Contributions/LankLinkBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: ru * Purpose: В данный момент обновление и добавление информации в infobox районов и городов областного подчинения (см. [[:ru:Обсуждение участника:Lankier#Уточнение площадей районов и городов Белоруссии в бевики]]). В будущем может будут и другие запросы. * Technical details: самописные скрипты на базе pywikipedia. --[[Удзельнік:Lankier|Lankier]] 08:40, 26 лістапада 2010 (UTC) * {{За}} - очень полезный бот---[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]] / [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]] 10:51, 26 лістапада 2010 (UTC) * {{за}} - думаю, можна не чакаць доўга, а адразу даць сцяг. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 12:05, 26 лістапада 2010 (UTC) :* {{Зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 12:34, 26 лістапада 2010 (UTC) === [[user:JackieBot|JackieBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Jackie]] ([[w:be:user talk:Jackie|talk]]) * Bot's name: [[user:Jackie]] ([[Special:Contributions/Jackie|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: много ([http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?user=JackieBot SUL]) * Purpose: interwiki, реже ссылки commonscat на пространствах статей и категорий * Technical details: pywikipedia * Comment: сейчас в ру-вики влито и вливается 1,5-2 тысячи статей о Белоруссии, большинство из которых, естественно, должны быть с интервиками на be-вики. По мере сил разгребаю ботом. -- [[Удзельнік:Jackie|Jackie]] 12:31, 11 снежня 2010 (UTC) :* {{за}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 16:23, 17 снежня 2010 (UTC) :* {{за}} --[[Удзельнік:Амба|Амба]] 16:26, 17 снежня 2010 (UTC) ::* {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 11:45, 18 снежня 2010 (UTC) === [[user:DEagleBot|DEagleBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Dark Eagle]] ([[w:be:user talk:Dark Eagle|talk]]) * Bot's name: [[user:DEagleBot]] ([[Special:Contributions/DEagleBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: lv * Purpose: interwiki * Technical details: pywikipedia [[Удзельнік:Dark Eagle|Dark Eagle]] 20:27, 30 студзеня 2011 (UTC) :* {{за}}--[[Удзельнік:Амба|Амба]] 21:06, 30 студзеня 2011 (UTC) :* {{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 19:43, 31 студзеня 2011 (UTC) ::* {{done}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 19:39, 6 лютага 2011 (UTC) ===[[User:Ripchip Bot|Ripchip Bot]]=== * '''Contributions:''' [[Special:Contributions/Ripchip Bot|contributions here]] * '''Operator:''' [[User:Beria|<font size="3" face="Vivaldi" color="#4069e1">Béria Lima</font>]] (main wiki: [[:pt:User:Beria|pt.wiki]]) * '''Programming language:''' [[:m:Pywikipediabot|Pywikipedia]] ([[:en:Python|Python]]) * '''List of bot flags on other wikipedias:''' Wikipedias: [[:pt:Special:Contributions/Ripchip Bot|pt.wiki]], [[:en:Special:Contributions/Ripchip Bot|en.wiki]], [[:es:Special:Contributions/Ripchip Bot|es.wiki]], [[:fr:Special:Contributions/Ripchip Bot|fr.wiki]], [[:it:Special:Contributions/Ripchip Bot|it.wiki]], [[:ru:Special:Contributions/Ripchip Bot|ru.wiki]], [[:ca:Special:Contributions/Ripchip Bot|ca.wiki]], [[:war:Special:Contributions/Ripchip Bot|war.wiki]], [[:io:Special:Contributions/Ripchip Bot|io.wiki]], [[:af:Special:Contributions/Ripchip Bot|af.wiki]], [[:qu:Special:Contributions/Ripchip Bot|qu.wiki]], [[:ast:Special:Contributions/Ripchip Bot|ast.wiki]], [[:yo:Special:Contributions/Ripchip Bot|yo.wiki]], [[:mn:Special:Contributions/Ripchip Bot|mn.wiki]], [[:be-x-old:Special:Contributions/Ripchip Bot|be-x-old.wiki]]. - Wikiquotes: [[:pt:Special:Contributions/Ripchip Bot|pt.wikiquote]], [[:it:Special:Contributions/Ripchip Bot|it.wikiquote]]. ([{{fullurl:tools:~vvv/sulutil.php|user=Ripchip+Bot&uselang=en}} bot flags on other wikis]) * '''Purpose:''' maintain interwiki links. Thanks in advance. [[User:Beria|<font size="3" face="Vivaldi" color="#4069e1">Béria Lima</font>]] <sup>[[User talk:Beria|<font size="3" face="Vivaldi" color="#4069e1">msg</font>]]</sup> 20:51, 14 сакавіка 2011 (UTC) :* {{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 21:00, 14 сакавіка 2011 (UTC) :* {{за}} --[[Удзельнік:LexArt|LexArt]] 21:27, 14 сакавіка 2011 (UTC) :Already done. [[Удзельнік:Manuelt15|Manuelt15]] 22:33, 19 сакавіка 2011 (UTC) ::{{done}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 08:35, 20 сакавіка 2011 (UTC) === [[user:CzechoBot|CzechoBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Чаховіч Уладзіслаў]] ([[w:be:user talk:Чаховіч Уладзіслаў|talk]]) * Bot's name: [[user:CzechoBot]] ([[Special:Contributions/CzechoBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: * Purpose: Катэгорыі, шаблоны * Technical details: --[[Удзельнік:CzechoBot|CzechoBot]] 11:05, 17 красавіка 2011 (UTC) :* {{за}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 16:03, 17 красавіка 2011 (UTC) * {{зроблена}} Супраць нікога няма, ды і мала хто ёсць. Даю сцяг. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 19:21, 18 красавіка 2011 (UTC) === [[user:CocuBot|CocuBot]] === * Botmaster: [[w:no:user:Cocu]] ([[w:no:user talk:Cocu|talk]]) * Bot's name: [[user:CocuBot]] ([[Special:Contributions/CocuBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: [http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?user=CocuBot 18] * Purpose: interwiki in the main and category namespace * Technical details: Pywikipedia --[[Удзельнік:Cocu|Cocu]] 18:02, 3 мая 2011 (UTC) :#{{за}}--[[Удзельнік:Амба|Амба]] 18:19, 3 мая 2011 (UTC) :#{{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 14:50, 4 мая 2011 (UTC) {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 17:01, 14 мая 2011 (UTC) === [[user:Vagobot|Vagobot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Vago]] ([[w:be:user talk:Vago|talk]]) * Bot's name: [[user:Vagobot]] ([[Special:Contributions/Vagobot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: * Purpose: interwiki * Technical details: Python --[[Удзельнік:Vago|Vago]] 11:51, 22 ліпеня 2011 (UTC) :* {{за}}. --[[Удзельнік:Амба|Амба]] 16:46, 30 ліпеня 2011 (UTC) {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 18:14, 30 ліпеня 2011 (UTC) === [[user:GedawyBot|GedawyBot]] === * Botmaster: [[w:ar:user:محمد الجداوي]] ([[w:ar:user talk:محمد الجداوي|talk]]) * Bot's name: [[user:GedawyBot]] ([[Special:Contributions/GedawyBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: [http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?rights=1&user=GedawyBot] * Purpose: interwiki * Technical details: It doesn't make edits on templates. :* {{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 05:53, 12 жніўня 2011 (UTC) ::* {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 16:07, 27 жніўня 2011 (UTC) === [[User:HiW-Bot|HiW-Bot]] === * Operator : [[:de:Benutzer:Hedwig in Washington|Hedwig in Washington]] * Automatic or Manually Assisted : automatic * Programming Language(s) : Python (pywikipedia), daily update * Function Summary : Interwiki, Internationalization by removing chaos in Babel so it can be used properly and easy. Double redirects will be added shortly * Already has a bot flag (Y/N) : Yes, DE, EN, AR, NN and LB, others pending [http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?user=HiW-Bot see here] * Function Details : just using the standard interwiki.py; parameters: -auto -all - log -catr --[[Удзельнік:Hedwig in Washington|Hedwig in Washington]] 19:18, 1 верасня 2011 (UTC) *{{за}}--[[Удзельнік:Амба|Амба]] 21:14, 11 верасня 2011 (UTC) ** {{done}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 17:55, 18 верасня 2011 (UTC) === [[User:Acebot|Acebot]] === * Botmaster: [[:ru:user:Ace111]] ([[User talk:Ace111|talk]]) * Bot's name: [[User:Acebot|Acebot]] ([[Special:Contributions/Acebot|contributions]]) * List of botflags on other Wikipedias: ru, uk, en, tt, kk, az, meta * Purpose: Обновление статистики по разделам Википедии [[Шаблон:NUMBEROF]] * Technical details: Участник [[User:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] предложил на странице обсуждения моего бота [[:ru:Обсуждение участника:Acebot#Шаблон:NUMBEROF/data]] обновлять статистику [[Шаблон:NUMBEROF]] также и в белорусской Википедии, что позволяет иметь всегда актуальные данные в статьях о разделах Википедии (см. примеры в [[Шаблон:Раздзел Вікіпедыі]] и на моей странице [[Удзельнік:Ace111]]). В течение уже больше года Acebot делает аналогичные обновления в нескольких разделах, проблем пока не возникало. Обновления можно делать раз в сутки, первая правка уже сделана, см. [http://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Шаблон:NUMBEROF/data&action=history историю правок]. — [[Удзельнік:Ace111|Ace111]] 23:08, 9 кастрычніка 2011 (UTC) *{{за}}--[[Удзельнік:Амба|Амба]] 23:24, 9 кастрычніка 2011 (UTC) : {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 17:42, 11 кастрычніка 2011 (UTC) === [[User:Amolbot|Amolbot]] === * Operator : [[User:Mehdi|Mehdi]] * Automatic or Manually Assisted : only automatic * Programming Language(s) : Python (pywikipedia) * Function Summary : Interwiki * Already has a bot flag (Y/N) : Yes, [http://toolserver.org/~quentinv57/sulinfo/Amolbot see here] * Function Details : standard interwiki.py -- <span style="font: 18px 'Pristina'">[[user:Mehdi|<span style="color: blue">Mehdi</span>]]</span><span style="font: 14px 'Pristina'"><sup>[[user_talk:Mehdi|<span style="color: red">Talk</span>]]</sup></span> 05:59, 5 красавіка 2012 (UTC) * {{За}}---<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 10:42, 6 красавіка 2012 (UTC) : {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 14:34, 6 красавіка 2012 (UTC) :Thank You so much.-- <span style="font: 18px 'Pristina'">[[user:Mehdi|<span style="color: blue">Mehdi</span>]]</span><span style="font: 14px 'Pristina'"><sup>[[user_talk:Mehdi|<span style="color: red">Talk</span>]]</sup></span> 15:15, 6 красавіка 2012 (UTC) === [[Удзельнік:Knedlik-Pod|Knedlik-Pod]] === * Botmaster: [[w:be:Удзельнік:Renessaince]] ([[w:be:user talk:Renessaince|talk]]) * Bot’s name: [[Удзельнік:Knedlik-Pod|Knedlik-Pod]] ([[Special:Contributions/Knedlik-Pod|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: be-x-old * Purpose: interwiki. Ручны рэжым, працуе ў тым ліку з шаблёнамі * Technical details: pywikipedia; [[Вікіпедыя:Бот|Для таго каб боты не забруджвалі сваімі змяненнямі старонку свежых правак]]. --[[Удзельнік:Renessaince|Renessaince]] ([[Размовы з удзельнікам:Renessaince|размовы]]) 21:22, 5 красавіка 2012 (UTC) * {{За}}---<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 10:41, 6 красавіка 2012 (UTC) : {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 14:35, 6 красавіка 2012 (UTC) :: Дзякуй. --[[Удзельнік:Renessaince|Renessaince]] ([[Размовы з удзельнікам:Renessaince|размовы]]) 19:08, 6 красавіка 2012 (UTC) === [[User:DarafshBot|DarafshBot]] === * Operator : [[User:درفش کاویانی|درفش کاویانی]] * Automatic or Manually Assisted : only automatic * Programming Language(s) : Python (pywikipedia) * Function Summary : Interwiki * Already has a bot flag (Y/N) : Yes, [http://toolserver.org/~quentinv57/sulinfo/DarafshBot see here] * Function Details : standard interwiki.py Thanks [[Удзельнік:درفش کاویانی|درفش کاویانی]] ([[Размовы з удзельнікам:درفش کاویانی|размовы]]) 02:45, 12 красавіка 2012 (UTC) :* {{done}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 07:08, 17 красавіка 2012 (UTC) === [[user:JYBot|JYBot]] === * Botmaster: [[:fa:user:Javadyou]] ([[:fa:user talk:Javadyou|talk]]) * Bot's name: [[user:JYBot]] ([[Special:Contributions/JYBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: [http://toolserver.org/~quentinv57/sulinfo/JYBot see here] * Purpose: interwiki * Technical details: interwiki with -autonomous option in ns:0 :*{{за}}--[[Удзельнік:Амба|Амба]] ([[Размовы з удзельнікам:Амба|размовы]]) 14:09, 4 мая 2012 (UTC) :*{{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 18:46, 5 мая 2012 (UTC) :*{{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 18:46, 5 мая 2012 (UTC) === [[user:MahdiBot|MahdiBot]] === * Botmaster: [[:fa:user:Mahdiz]] ([[:fa:user talk:Mahdiz|talk]]) * Bot's name: [[user:MahdiBot]] ([[Special:Contributions/MahdiBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: [http://toolserver.org/~quentinv57/sulinfo/MahdiBot see here] * Purpose: interwiki * Technical details: interwiki with -autonomous option in ns:0 im done 46 edit trail./thanks alot--[[Удзельнік:Mahdiz|Mahdiz]] ([[Размовы з удзельнікам:Mahdiz|размовы]]) 15:41, 17 чэрвеня 2012 (UTC) :* {{done}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:12, 22 жніўня 2012 (UTC) === [[user:ZiyadBot|ZiyadBot]] === * Botmaster: [[w:ar:مستخدم:زياد|زياد]] ([[w:ar:نقاش المستخدم:زياد|talk]]) * Bot's name: [[user:ZiyadBot]] ([[Special:Contributions/ZiyadBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: Ar * Purpose: Add categories according English article + interwiki + Cosmotic changes (Not alone) + Coord + remove of non exist picture + add commons cat * Technical details: this bot is using python language and use trust script which used in many version on wikipedia or at lease by myself in Arabic version. [[Удзельнік:زياد|زياد]] ([[Размовы з удзельнікам:زياد|размовы]]) 18:28, 12 верасня 2012 (UTC) # {{супраць}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:19, 13 верасня 2012 (UTC) : Правак няма, наогул нідзе. Пакуль, сцяг даваць не будзем. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 10:09, 24 верасня 2012 (UTC) === [[user:malarzBOT|malarzBOT]] === * Botmaster: [[:pl:user:malarz pl]] ([[:pl:user talk:malarz pl|talk]]) * Bot's name: [[user:malarzBOT]] ([[Special:Contributions/malarzBOT|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: pl, en, de, se * Purpose: interwiki * Technical details: pywikipediabot [[Удзельнік:Malarz pl|Malarz pl]] ([[Размовы з удзельнікам:Malarz pl|размовы]]) 10:04, 29 верасня 2012 (UTC) : {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 17:09, 3 кастрычніка 2012 (UTC) ::thanks [[Удзельнік:Malarz pl|Malarz pl]] ([[Размовы з удзельнікам:Malarz pl|размовы]]) 11:24, 4 кастрычніка 2012 (UTC) === [[User:YurikBot|YurikBot]] === * Botmaster: [[w:en:user:Yurik]] ([[w:en:user talk:Yurik|Yurik]]) * Bot's name: [[user:YurikBot]] ([[Special:Contributions/YurikBot|contributions]], [[:ru:Special:Contributions/YurikBot|ru contributions]]), [[:uk:Special:Contributions/YurikBot|uk contributions]] * List of botflags on other wikipedias: Before my wikibreak, had all of them (before the global), now I only have these: : af an ang ar ast ay ba be-x-old bg bm bn bs bug ca ceb chr csb cv cy da de el eo et eu fa fj fo fur ga gd got gu haw hi hu ia id ilo io jbo ka kl ko ku kw lad li ln lo lv mg mi mt na nah nap nds nl oc om os pdc pt qu rm roa-rup ru sa sc scn sco se sh si sk sl so sq sr su sw ta th tl tpi tr uk ur vec vi wa war yi zh zh-min-nan * Purpose: cyrilic/latin case mixes, maybe interwiki, double redirects, etc * Technical details: pywikibot-based, over 5 years old, but now revised and improved Hi, I would like to get back the bot status. At this point I will start with running [[:en:user:Yurik/CaseCheckerBot|Cyrillic/Latin case checker bot]] that will fix any link or page title that has characters identical in both (like A,B,C,E,H,K,M,O,...). I wrote this bot over five years ago. Why would you want to trust me? I wrote MediaWiki API, improved many bots (as part of pywikibot framework) including interwiki bot, have over 3 million bot edits across all languages. Also, please create a page [[ВП:КЛ]] or similar. All changes by the bot will have this link in the comments to explain the change to the user. Expand below to the example text. Thanks! --[[Ҡатнашыусы:Yurik|Yurik]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Yurik|әңгәмә]]) 06:06, 14 декабрь 2012 (UTC) <div class="NavFrame collapsed"> <div class="NavHead">Example explanation page</div> <div class="NavContent"> <nowiki> '''Attention administrators''' This page needs to be translated, and can be moved to any place you like, as long as there is a redirect to it. English text does not need to be here. A casechecker bot verifies that all articles and links use one type of letters in each word - either Cyrillic or Latin characters. Whenever it finds an article with the mix, and the letters look identical (such as 'C', 'O', 'P', and many other), it renames the article, or changes the link, even if it does not exist (red link). The bot puts '''<nowiki>[[ВП:КЛ]]</nowiki>''' in the comments, followed by the changes made. Examples in [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BB%D1%83%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%BD%D0%B0%D1%8F:%D0%92%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4/YurikBot RU Wiki], [http://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%86%D1%96%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0:%D0%92%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%BE%D0%BA/YurikBot UK Wiki] Also, there are two additional subpages - one for all errors bot finds, and one for all names that have been checked to be ok. See examples on the [[:ru:ВП:КЛ|Russian ВП:КЛ]] Please contact me at [[:en:User:Yurik]] or [[:ru:User:Yurik]] if you have any questions or concerns. <nowiki> [[ru:ВП:КЛ]] [[be-x-old:ВП:КЛ]] [[bg:ВП:КЛ]] [[cv:ВП:КЛ]] [[os:ВП:КЛ]] [[sh:ВП:КЛ]] [[sr:ВП:КЛ]] [[uk:ВП:КЛ]] </nowiki> </div></div> :*{{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:17, 15 снежня 2012 (UTC) [[crh:Vikipediya:Botlar#Requests]] [[is:Wikipedia:Vélmenni#Bot policy]] [[uk:Вікіпедія:Боти#Заявки/Requests for bot flag]] === [[user:KrBot|KrBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Ivan A. Krestinin]] ([[w:be:user talk:Ivan A. Krestinin|talk]]) * Bot's name: [[user:KrBot]] ([[Special:Contributions/KrBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: ruwiki, wikidata, ukwiki * Purpose: выполнение [https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9E%D0%B1%D1%81%D1%83%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%3AIvan_A._Krestinin&diff=59211634&oldid=59106954 просьбы] участницы Хомелка: «Добрый день, пришла к вам по поводу [https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%93%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D1%82%D0%BE%D0%BD,_%D0%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BB&curid=285075&diff=59204073&oldid=53286065 этой правки]. Дело в том, что в be.wiki тоже много включений этого шаблона, могли бы вы запустить своего бота и там?--[[User:Хомелка|Хомелка]] :) / [[user talk:Хомелка|обс]] 07:03, 30 октября 2013 (UTC)» * Бот удаляет параметры шаблона {{tl|Бібліяінфармацыя}}, если значения параметров совпадают со значениями на Викиданных. Если на Викиданных значений нет, то бот пытается перенести их туда. — [[Удзельнік:Ivan A. Krestinin|Ivan A. Krestinin]] ([[Размовы з удзельнікам:Ivan A. Krestinin|размовы]]) 20:58, 30 кастрычніка 2013 (FET) : {{done}} Выдаў перад галасамі ўдзельнікаў, калі будуць галасы супраць -- статус скасуем. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 22:45, 30 кастрычніка 2013 (FET) === [[user:KasparBot|KasparBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:T.seppelt]] ([[w:be:user talk:T.seppelt|talk]]) * Bot's name: [[user:KasparBot]] ([[Special:Contributions/KasparBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: wikidata, enwiki, frwiki, cawiki, mkwiki, dawiki, kowiki, jawiki * Purpose: Authority control managing * Technical details: #1 move authority control information ([[:Шаблон:Вонкавыя спасылкі]]) to wikidata and replace the template with a blank <nowiki>{{Вонкавыя спасылкі}}</nowiki> <small>(see [[:en:Wikipedia:Bots/Requests for approval/KasparBot]])</small>, #2 add <nowiki>{{Вонкавыя спасылкі}}</nowiki> to pages with authority control information on wikidata but without a local template transclusion on bewiki <small>(see [[:en:Wikipedia:Bots/Requests for approval/KasparBot 2]])</small> please have also a look on [https://tools.wmflabs.org/kasparbot/ac.php?select-project-bewiki=1 the bot's tool page] to inspect the expected edits for #1. (I will fix the "template can only be replaced manually"-problem). -- [[Удзельнік:T.seppelt|T.seppelt]] ([[Размовы з удзельнікам:T.seppelt|размовы]]) 12:19, 12 ліпеня 2015 (MSK) :[[User:Maksim L.]] Do you want me to make some test edits? Kind regards, --[[Удзельнік:T.seppelt|T.seppelt]] ([[Размовы з удзельнікам:T.seppelt|размовы]]) 10:36, 22 ліпеня 2015 (MSK) :: [[Удзельнік:T.seppelt|T.seppelt]], {{done}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 10:50, 22 ліпеня 2015 (MSK) :::Thanks, -- [[Удзельнік:T.seppelt|T.seppelt]] ([[Размовы з удзельнікам:T.seppelt|размовы]]) 11:56, 24 ліпеня 2015 (MSK) === [[user:Artsiom91Bot|Artsiom91Bot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Artsiom91]] ([[w:be:user talk:Artsiom91|talk]]) * Bot's name: [[user:Artsiom91Bot]] ([[Special:Contributions/Artsiom91Bot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: * Purpose: аўтаматычныя праўкі без забружвання апошніх зменаў * Technical details: ужыванне AWB --[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 00:20, 23 ліпеня 2015 (MSK) : {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 14:30, 24 ліпеня 2015 (MSK) === [[user:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] === * Botmaster: [[w:en:user:Cyberpower678]] ([[w:en:user talk:Cyberpower678|talk]]) * Bot's name: [[user:InternetArchiveBot]] ([[Special:Contributions/InternetArchiveBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: Too many to list * Purpose: Rescue dead links by supplying archive URLs of the originals and add links to book references that allow readers to preview the page being referenced on the book. * Technical details: Written in PHP, IABot goes around Wikipedia searching for dead links. If it finds a dead link, it will attempt to search for an archive URL and apply it to the reference. IABot will also seek out book references. It will then attempt to link the reference to a digital copy of the book at archive.org, pointing to the referenced page if applicable.—[[:en:User:Cyberpower678|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">CYBERPOWER</span>''']] <span style="font-family:Rockwell">([[:en:User talk:Cyberpower678|<span style="color:red">размовы</span>]])</span> 00:39, 11 кастрычніка 2019 (+03) :{{ping|Maksim L.}} Pinging the last active bureaucrat on this page. Any chance of trial or approval? :-)—[[:en:User:Cyberpower678|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">CYBERPOWER</span>''']] <span style="font-family:Rockwell">([[:en:User talk:Cyberpower678|<span style="color:red">размовы</span>]])</span> 21:44, 21 кастрычніка 2019 (+03) :: {{done}}, {{у|Cyberpower678}}. There is a time limit for community consensus. The {{ш|ping}} does not ping :-) --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 10:33, 22 кастрычніка 2019 (+03) 4dmxggtdj3gtb4kdhyl0390hzurx2g3 5121476 5121463 2026-04-05T17:46:34Z Plaga med 116903 5121476 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ {{Вікіпедыя:Запыты на статус бота/Шапка}} {{змест справа}} [[Вікіпедыя:Бот|Бот]] Вікіпедыі — гэта [[Камп’ютарная праграма|праграма]], якая з-пад свайго ўліковага запісу выконвае рэдагаванні, якія нерацыянальна рабіць уручную. Як правіла, працуюць з Вікіпедыяй на ўзроўні [[:mw:API:Main page|API MediaWiki]]. [[Вікіпедыя:Бюракраты|Бюракраты]] могуць надававаць і пазбаўляць статусу [[Вікіпедыя:Бот|бота]], выкарыстоўваючы старонку [[Адмысловае:UserRights|кіравання правамі ўдзельніка]]. == Запыты на статус бота == Патэнцыйныя ботаўладальнікі могуць падаваць запыты на гэтай старонцы, іншыя ўдзельнікі могуць іх падтрымаць або выступіць супраць. Таксама тут прымаюцца запыты на пазбаўленне правоў бота, калі ён не выкарыстоўваецца або выкарыстоўваецца не па прызначэнні. Просьбы да бота можна размяшчаць тут: [[Вікіпедыя:Заданні для ботаў]]. ;Для запаўнення заяўкі варта ўказаць: * імя бота, * '''адказнага''' ботаўладальніка * мэту стварэння бота * тэхнічныя падрабязнасці ;Загатоўка === <nowiki>[[user:UserBot|UserBot]]</nowiki> === * Botmaster: <nowiki>[[w:be:user:User]] ([[w:be:user talk:User|talk]])</nowiki> * Bot's name: <nowiki>[[user:UserBot]] ([[Special:Contributions/UserBot|contributions]])</nowiki> * List of botflags on other wikipedias: * Purpose: interwiki * Technical details: ;Болей * [[Вікіпедыя:Бот|Правілы выкарыстання ботаў]] * '''en:''' Requests for the [[m:bot|bot]] flag should be made on this page. This wiki uses the [[m:bot policy|standard bot policy]], and allows [[m:bot policy#Global_bots|global bots]] and [[m:bot policy#Automatic_approval|automatic approval of certain types of bots]]. == Запыты/Requests for bot flag == <div style="font-size:20px;" align="center">{{Кнопка 2|Падаць заяўку на правы бота<br /><small>New request</small>|url={{fullurl:Вікіпедыя:Запыты на статус бота|action=edit&section=2}}||class=mw-ui-progressive}}</div> <!---ДАДАВАЙЦЕ НОВЫЯ ЗАПЫТЫ НІЖЭЙ ГЭТАГА РАДКА!---> === [[user:Plaga med Bot|Plaga med Bot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Plaga med]] ([[w:be:user talk:Plaga med|talk]]) * Bot's name: [[user:Plaga med Bot]] ([[Special:Contributions/Plaga med Bot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: * Purpose: аўтаматычныя і напаўаўтаматычныя праўкі ў праекце. Калі будуць нейкія заўвагі, прэтэнзіі, прашу адразу паведамляь непасрэдна мне. * Technical details: Буду эксперэментаваць. Планую пачынаць рабіць скрыпты на базе Pywikibot. === [[user:BarnesBot‬|BarnesBot‬]] === * Botmaster: [[User:IshaBarnes]] ([[user talk:IshaBarnes|talk]]) * Bot's name: [[user:BarnesBot]] ([[Special:Contributions/BarnesBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: - * Purpose: паўаўтаматычныя і аўтаматычныя праўкі ў агульнай прасторы * Technical details: [[w:en:User:Joeytje50/JWB]] : Якія б задачы вы хацелі вырашаць сваім ботам у першую чаргу? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:18, 28 верасня 2025 (+03) ::Для пачатку - прастаўленне і ўдакладненне спасылак у артыкулах. Напрыклад, [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A6%D1%83%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D1%96&diff=prev&oldid=5039008 вось такія змены]. Пазней можа вазьмуся за нешта больш складанае. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 14:53, 28 верасня 2025 (+03) : За тыдзень галасоў супраць не паявілася. Удзельнік дасведчаны. Запрасіў адпаведны сцяг на Meta-Wiki. {{done}}. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:57, 6 кастрычніка 2025 (+03) ::Выдайце, калі ласка, таксама сцяг аўтадаглядчыка для бота. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:47, 9 кастрычніка 2025 (+03) ::: Здаецца праўкі бота аўтаматычна будуць даглядацца, бо сцяг бота гэта прадугледжвае. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:58, 10 кастрычніка 2025 (+03) ::: Сцяг быў нададзены. Плённай працы! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:20, 13 кастрычніка 2025 (+03) ::::Дзякуй! [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:02, 14 кастрычніка 2025 (+03) === [[user:Железный капут|Железный капут]] === * Botmaster: [[User:MBH|MBH]] ([[User talk:MBH|talk]]), [[User:Iluvatar]] ([[User talk:Iluvatar|talk]]) * Bot's name: [[user:Железный капут]] ([[Special:Contributions/Железный капут|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: [https://xtools.wmcloud.org/ec/uk.wikipedia.org/Железный_капут Украінская] (bot, rollbacker), [https://xtools.wmcloud.org/ec/ru.wikipedia.org/Железный_капут Руская] (bot, rollbacker) * Purpose: Антывандальны бот, які дапамагае адсочваць новыя праўкі і адзначаць патэнцыйна вандальныя для наступнай ручной адмены праз зручны дыскорд-інтэрфейс. У цэлым яго працу можна паглядзець на старонках укладу: [https://ru.wikipedia.org/wiki/Служебная:Вклад/Железный_капут ru], [https://uk.wikipedia.org/wiki/Спеціальна:Внесок/Железный_капут uk]. Артыкул пра бота ў [[:en:Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2024-07-04/In_focus#Automation|Signpost]]. * Technical details: Код [https://github.com/Saisengen/wikibots/blob/main/other-bots/new-edits-check.cs 1] (C#), [https://github.com/Saisengen/wikibots/tree/main/discord-py-bots 2] (python), [https://discord.gg/Drzx7FsrzU Дыскорд з якога будзе весціся маніторынг]. Хостынг: WMCS (Toolforge — /rv/). Лакалізацыю таксама ўжо падрыхтавалі. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:28, 21 лютага 2025 (+03) *:@[[Удзельнік:Iluvatar|Iluvatar]] , праблема тут, што "Удзельнік:Железный капут" проста старонка асноўнай прасторы, а не ўліковы запіс удзельніка, прынамсі да глабальнага запісу [[metawiki:Special:CentralAuth/Железный_капут|ён не далучаны]]. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:22, 21 лютага 2025 (+03) *::Так, уладальнік уліковага запісу (MBH) павінен увайсці ў сістэму, каб далучыць да SUL. [[Удзельнік:Iluvatar|Iluvatar]] ([[Размовы з удзельнікам:Iluvatar|размовы]]) 21:26, 21 лютага 2025 (+03) :Карысная можа быць прылада, хоць трошку разгрузіць даглядчыкаў. Пакуль маніторынг будзе праз дыскорд Рускай Вікіпедыі, бо наш аказаўся не вельмі то і жывы, потым можна будзе перайсці на яго, калі ажыве, або стварыць новы. Калі патрэба будзе. Сцяг бота выдаю. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 20:55, 21 лютага 2025 (+03) ::Пакуль выдача сцяга "ў працэсе". -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:51, 22 лютага 2025 (+03) :::{{зроблена}}, сцяг выдаў. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 09:16, 6 сакавіка 2025 (+03) === [[User:Leaderbot]] === For [[meta:Global reminder bot]] - the bot will rarely run here, but this process appears to be required according to the rules of this wiki. Please ping me in a response. The bot flag is NOT required. [[Удзельнік:Leaderboard|Leaderboard]] ([[Размовы з удзельнікам:Leaderboard|размовы]]) 14:13, 5 лістапада 2024 (+03) ::@[[Удзельнік:Maksim L.|Maksim L.]], гэта бот робіць апавяшчэнні ўдзельнікам, у якіх сканчаецца той ці іншы сцяг, кшталту [https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Dyskusja_wikipedysty:Igor123121&diff=prev&oldid=75141198 такога]. Сцяг бота непатрэбны, просіць толькі згоду на працу ў раздзеле. Дамо ўхвалу? :[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 11:02, 6 лістапада 2024 (+03) :@[[Удзельнік:Leaderboard|Leaderboard]], okay, no problem. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 15:04, 6 лістапада 2024 (+03) ::@[[Удзельнік:Maksim L.|Maksim L.]] Thanks, I take it as a sign that I can run the bot without the flag. Please ping me if there are any issues. [[Удзельнік:Leaderboard|Leaderboard]] ([[Размовы з удзельнікам:Leaderboard|размовы]]) 15:47, 6 лістапада 2024 (+03) === [[user:MBHbot|MBHbot]] === * Botmaster: [[user:MBH]] ([[user talk:BeMBH12|talk]]) * Bot's name: [[user:MBHbot]] ([[Special:Contributions/MBHbot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: 10 проектов, включая рувики (1,5 млн. правок с 2011) и Склад, см. [[special:centralauth/MBHbot]] * Purpose: У адказ на [[Размовы з удзельнікам:Хомелка#Флаг бота|гэты запыт]]. Калі коратка, просяць сцяга бота і выключэнне з чэкліста AWB для замены "накірункі на кірункі, накірунак на кірунак". Першапачаткова гэты запыт узнік ад удзельніка @MocnyDuham, за падрабязнасцямі мусім звяртацца да яго * Technical details: :* [[user:MBH]], сцяг бота выдаў. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 17:45, 30 жніўня 2023 (+03) === [[user:Beafk|Beafk]] === * Botmaster: [[user:Be112]] ([[user talk:Be112|talk]]) * Bot's name: [[user:Beafk]] ([[Special:Contributions/Beafk|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: * Purpose: Сцяг будзе часовым, на 7 дзён, каб праўкамі па выдаленні тэлефонных нумароў не засмечваць стужку і не ствараць вялікай колькасці недагледжаных старонак. Далейшых планаў удзельніка не ведаю, калі яны ёсць, можна будзе разглядзець выдачу сталага сцягу. Узоры работы бота можна паглядзець ва ўнёску акаўнта бот-майстра. * Technical details: : Выдаў сцяг на 7 дзён. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:15, 13 лютага 2023 (+03) === [[user:ZlyiLevBot|ZlyiLevBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:ZlyiLev]] ([[w:be:user talk:ZlyiLev|talk]]) * Bot's name: [[user:ZlyiLevBot]] ([[Special:Contributions/ZlyiLevBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: no * Purpose: аўтаматычныя праўкі без забруджвання апошніх змен (катэгорыі, арфаграфія) * Technical details: AutoWikiBrowser : {{У|ZlyiLev}}, сцяг выдаў. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:21, 9 лістапада 2021 (+03) === [[user:Belarus2578Bot|Belarus2578Bot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Belarus2578]] ([[w:be:user talk:Belarus2578|talk]]) * Bot's name: [[user:Belarus2578]] ([[Special:Contributions/Belarus2578|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: no * Purpose: interwiki * Technical details: AutoWikiBrowser : {{У|Belarus2578}}, сцяг бота выдаў. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:57, 17 лютага 2021 (+03) === [[user:VitBot|VitBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Vit Koz]] ([[w:be:user talk:Vit Koz|talk]]) * Bot's name: [[user:VitBot]] ([[Special:Contributions/VitBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: no * Purpose: interwiki * Technical details: AutoWikiBrowser : Вітаю, {{у|Vit Koz}}. Зрабіце некалькі правак з уліковага запісу будучага бота, без іх яго паказвае незарэгістраваным і даць сцяг немагчыма. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:21, 6 снежня 2018 (MSK) :: Напэўна, {{у|Vit Koz}}, Вы стварылі старонку "Удзельнік:VitBot" у асноўнай прасторы, а не зарэгістраваліся як яшчэ адзін удзельнік? Бо ў журнале рэгістрацыі ўдзельнікаў VitBot'а няма. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 13:32, 7 снежня 2018 (MSK) : O.K. [[Удзельнік:VitBot|VitBot]] ([[Размовы з удзельнікам:VitBot|размовы]]) 15:48, 8 снежня 2018 (MSK) :: {{у|Vit Koz}}, цяпер бачу, сёння зарэгістраваліся а 15:45, сцяг выдаў. {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:39, 8 снежня 2018 (MSK) === [[user:StachLysyBot|StachLysyBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:StachLysy]] ([[w:be:user talk:StachLysy|talk]]) * Bot's name: [[user:StachLysyBot]] ([[Special:Contributions/StachLysyBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: * Purpose: аўтаматычныя праўкі без забруджвання апошніх зменаў * Technical details: ужыванне AWB --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 13:54, 24 лістапада 2018 (MSK) : Галасоў супраць няма, {{зроблена}}, бот удзельніка [[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]]. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:18, 6 снежня 2018 (MSK) === [[user:ArtificialBot|ArtificialBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Artificial123]] ([[w:be:user talk:Artificial123|talk]]) * Bot's name: [[user:ArtificialBot]] ([[Special:Contributions/ArtificialBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: - * Purpose: заліўка аб'ектаў NGC * Technical details: python : {{done}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 00:17, 14 лютага 2017 (+03) === [[user:MrZabejBot|MrZabejBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Mr. Zabej]] ([[w:be:user talk:Mr. Zabej|talk]]) * Bot's name: [[user:MrZabejBot]] ([[Special:Contributions/MrZabejBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: - * Purpose: bewiki //замена лацінскіх "і" на беларускія "і". * Technical details: python [[User:Mr. Zabej]], замена "і" можа быць праблемнай, бо амаль у кожным артыкуле ёсць слушныя лацінскія "i", таму трэба бачыць узор працы бота. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:29, 12 снежня 2016 (+03) : Узор бачу пад Вашым асноўным уліковым запісам, гэта замена менавіта Мiнск/Мінск, замены пэўных словаў будуць і далей або плануеце іншыя спосабы? --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:43, 12 снежня 2016 (+03) :: [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]], так, магчыма будуць іншыя замены не толькі і, і гэта першае што патрапілася. Там буду глядзець на запыты для ботаў. Наконт "і" Замяняцца будуць выпадкі калі "і" убудавана ў адпаведнае беларускае слова, асобная замена не будзе адбывацца, бо вядома, могуць быць лацінскія словы, якім яно патрэбна --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 01:05, 13 снежня 2016 (+03) ::: {{зроблена}} [[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]], выдаў Вашаму боту лакальны сцяг. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:08, 13 снежня 2016 (+03) === [[user:RotlinkBot|RotlinkBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Rotlink]] ([[w:be:user talk:Rotlink|talk]]) * Bot's name: [[user:RotlinkBot]] ([[Special:Contributions/RotlinkBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: ruwiki, elwiki * Purpose: Поиск контента мертвых ссылок на web-архивах и добавление параметра archiveurl к тем внешним ссылкам, которые его не имели (например, в результате работы [[:ru:User:WebCite Archiver|WebCite Archiver]]). Отличие от [[:ru:User:WebCite Archiver|WebCite Archiver]] в том, что [[User:RotlinkBot|RotlinkBot]] работает только с мёртвыми ссылками, которые уже поздно сохранять на [[:ru:WebCite]]. * Technical details: Бот написан на Scala, используются [http://code.google.com/p/wiki-java/ Java Wiki Bot Framework] и [https://github.com/sweble/sweble-wikitext/ Sweble Parser]. {{За}} --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 09:25, 28 кастрычніка 2013 (FET) {{done}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 10:16, 28 кастрычніка 2013 (FET) === [[user:IluvatarBot|IluvatarBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Iluvatar]] ([[w:be:user talk:Iluvatar|talk]]) * Bot's name: [[user:IluvatarBot]] ([[Special:Contributions/IluvatarBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: ruwiki (home), enwiki * Purpose: interwiki * Technical details: стандартный скрипт interwiki.py. Запускается на тулсервере каждую минуту по 5 новых статей в русскоязычном разделе. Параметры запуска -autonomous -new:5 -namespace:0 *{{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 16:05, 28 снежня 2011 (UTC) {{done}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 20:47, 10 студзеня 2012 (UTC) === [[user:Голем|Голем]] === * Botmaster: [[w:be:user:Mashiah Davidson]] ([[w:be:user talk:Mashiah Davidson|talk]]) * Bot's name: [[user:Голем]] ([[Special:Contributions/Голем|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: ru, uk, be-x-old * Purpose: Проект «Связность»: это бот основателя проекта, он иногда может делать тестовые правки, и желательно, чтобы они не засоряли список наблюдения * Technical details: всё то же самое, что у бота РобоСтася [[Удзельнік:Lvova|Lvova]] 16:56, 2 ліпеня 2011 (UTC) <br/>{{за}}--[[Удзельнік:Амба|Амба]] 17:45, 2 ліпеня 2011 (UTC) :* {{done}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 19:59, 10 ліпеня 2011 (UTC) ===[[User:Kgsbot|Kgsbot]]=== * '''Bot :''' - [[User:Kgsbot|Kgsbot]] * '''Bot User: '''-[[User:Kiran Gopi|Kiran Gopi]] and Home Wiki User Page [[:ml:User:Kiran Gopi|User Kiran Gopi]] . I am an active wikipedian in ml wiki. If needed to contact immedietly you can leave message on my Home wiki [[:ml:User_Talk:Kiran Gopi|Talk]] page. * '''Purpose:'''-I would like to run the bot for only interwiki links. Other bot flags on de, en,li,lmo, ml, pl,simple [http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?user=Kgsbot wikipedias] * '''Frequency:'''-Once in day or two * '''Details:''' - This is using pywiki and using the latest interwiki.py for creating interwiki links.<br/ > Many Thanks [[Удзельнік:Kiran Gopi|Kiran Gopi]] 09:19, 15 верасня 2010 (UTC) # {{за}} У іншых Віксах праблем няма, пагатоў ''толькі'' інтэрвікі, можна даць статус. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 09:24, 15 верасня 2010 (UTC) {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 12:05, 17 верасня 2010 (UTC) === [[user:WikitanvirBot|WikitanvirBot]] === * Botmaster: [[User:Wikitanvir|Wikitanvir]] * Bot's name: [[user:WikitanvirBot|WikitanvirBot]] ([[Special:Contributions/WikitanvirBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: [http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?user=WikitanvirBot See here] * Purpose: Interwiki * Technical details: Using pywikipedia. Will patrol recent changes and new pages, and add, modify, or remove interwiki whenever applicable Thanks in advance. &mdash;&nbsp;[[User:Wikitanvir|Tanvir]]&nbsp;&bull; 04:53, 30 верасня 2010 (UTC) : {{за}} Праўда, пакуль, статус бота ў яго ёсць толькі ў "роднай" Віксе, а мы падключым і паназіраем :) --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 14:00, 30 верасня 2010 (UTC) {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 06:20, 7 кастрычніка 2010 (UTC) === [[user:Ebrambot|Ebrambot]] === * Botmaster: [[:fa:user:Ebraminio]] ([[:fa:user talk:Ebrambot|talk]]) * Bot's name: [[user:Ebrambot]] ([[Special:Contributions/Ebrambot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: ar, arz, az, be_x_old, bs, ca, ckb, cs, da, de, en, es, fa, fi, fr, he, id, it, ja, nl, nn, pt, ru, sv, sw, tr, zh * Purpose: interwiki * Technical details: Autonomous interwiki thanks. --[[Удзельнік:Ebraminio|Ebraminio]] 04:52, 20 кастрычніка 2010 (UTC) * {{за}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 06:05, 20 кастрычніка 2010 (UTC) {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 17:17, 25 кастрычніка 2010 (UTC) === [[User:Mjbmrbot|Mjbmrbot]] === Hi, i want get bot flag for my bot account with the following specifications : * Operator : [[User:Mjbmr|Mjbmr]] * Automatic or Manually Assisted : Automatic * Programming Language(s) : Python (pywikipedia) * Function Summary : Interwiki * Already has a bot flag (Y/N) : Yes, [http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?user=Mjbmrbot see here] * Function Details : Just interwikis, thanks [[:fa:کاربر:Mjbmr|<span style="text-shadow:grey 0.1em 0.1em 0.1em; class=texhtml">Mjbmr</span>]] <sup>[[:fa:بحث کاربر:mjbmr|<code style="color:red">Talk</code>]]</sup> 10:17, 7 лістапада 2010 (UTC) : {{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 08:05, 8 лістапада 2010 (UTC) * {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 18:46, 24 лістапада 2010 (UTC) === [[user:LankLinkBot|LankLinkBot]] === * Botmaster: [[:be:user:Lankier]] ([[:be:user talk:Lankier|talk]]) ([[:ru:user:Lankier]]/[[:ru:user talk:Lankier|ru:talk]]) * Bot's name: [[user:LankLinkBot]] ([[Special:Contributions/LankLinkBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: ru * Purpose: В данный момент обновление и добавление информации в infobox районов и городов областного подчинения (см. [[:ru:Обсуждение участника:Lankier#Уточнение площадей районов и городов Белоруссии в бевики]]). В будущем может будут и другие запросы. * Technical details: самописные скрипты на базе pywikipedia. --[[Удзельнік:Lankier|Lankier]] 08:40, 26 лістапада 2010 (UTC) * {{За}} - очень полезный бот---[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]] / [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]] 10:51, 26 лістапада 2010 (UTC) * {{за}} - думаю, можна не чакаць доўга, а адразу даць сцяг. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 12:05, 26 лістапада 2010 (UTC) :* {{Зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 12:34, 26 лістапада 2010 (UTC) === [[user:JackieBot|JackieBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Jackie]] ([[w:be:user talk:Jackie|talk]]) * Bot's name: [[user:Jackie]] ([[Special:Contributions/Jackie|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: много ([http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?user=JackieBot SUL]) * Purpose: interwiki, реже ссылки commonscat на пространствах статей и категорий * Technical details: pywikipedia * Comment: сейчас в ру-вики влито и вливается 1,5-2 тысячи статей о Белоруссии, большинство из которых, естественно, должны быть с интервиками на be-вики. По мере сил разгребаю ботом. -- [[Удзельнік:Jackie|Jackie]] 12:31, 11 снежня 2010 (UTC) :* {{за}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 16:23, 17 снежня 2010 (UTC) :* {{за}} --[[Удзельнік:Амба|Амба]] 16:26, 17 снежня 2010 (UTC) ::* {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 11:45, 18 снежня 2010 (UTC) === [[user:DEagleBot|DEagleBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Dark Eagle]] ([[w:be:user talk:Dark Eagle|talk]]) * Bot's name: [[user:DEagleBot]] ([[Special:Contributions/DEagleBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: lv * Purpose: interwiki * Technical details: pywikipedia [[Удзельнік:Dark Eagle|Dark Eagle]] 20:27, 30 студзеня 2011 (UTC) :* {{за}}--[[Удзельнік:Амба|Амба]] 21:06, 30 студзеня 2011 (UTC) :* {{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 19:43, 31 студзеня 2011 (UTC) ::* {{done}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 19:39, 6 лютага 2011 (UTC) ===[[User:Ripchip Bot|Ripchip Bot]]=== * '''Contributions:''' [[Special:Contributions/Ripchip Bot|contributions here]] * '''Operator:''' [[User:Beria|<font size="3" face="Vivaldi" color="#4069e1">Béria Lima</font>]] (main wiki: [[:pt:User:Beria|pt.wiki]]) * '''Programming language:''' [[:m:Pywikipediabot|Pywikipedia]] ([[:en:Python|Python]]) * '''List of bot flags on other wikipedias:''' Wikipedias: [[:pt:Special:Contributions/Ripchip Bot|pt.wiki]], [[:en:Special:Contributions/Ripchip Bot|en.wiki]], [[:es:Special:Contributions/Ripchip Bot|es.wiki]], [[:fr:Special:Contributions/Ripchip Bot|fr.wiki]], [[:it:Special:Contributions/Ripchip Bot|it.wiki]], [[:ru:Special:Contributions/Ripchip Bot|ru.wiki]], [[:ca:Special:Contributions/Ripchip Bot|ca.wiki]], [[:war:Special:Contributions/Ripchip Bot|war.wiki]], [[:io:Special:Contributions/Ripchip Bot|io.wiki]], [[:af:Special:Contributions/Ripchip Bot|af.wiki]], [[:qu:Special:Contributions/Ripchip Bot|qu.wiki]], [[:ast:Special:Contributions/Ripchip Bot|ast.wiki]], [[:yo:Special:Contributions/Ripchip Bot|yo.wiki]], [[:mn:Special:Contributions/Ripchip Bot|mn.wiki]], [[:be-x-old:Special:Contributions/Ripchip Bot|be-x-old.wiki]]. - Wikiquotes: [[:pt:Special:Contributions/Ripchip Bot|pt.wikiquote]], [[:it:Special:Contributions/Ripchip Bot|it.wikiquote]]. ([{{fullurl:tools:~vvv/sulutil.php|user=Ripchip+Bot&uselang=en}} bot flags on other wikis]) * '''Purpose:''' maintain interwiki links. Thanks in advance. [[User:Beria|<font size="3" face="Vivaldi" color="#4069e1">Béria Lima</font>]] <sup>[[User talk:Beria|<font size="3" face="Vivaldi" color="#4069e1">msg</font>]]</sup> 20:51, 14 сакавіка 2011 (UTC) :* {{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 21:00, 14 сакавіка 2011 (UTC) :* {{за}} --[[Удзельнік:LexArt|LexArt]] 21:27, 14 сакавіка 2011 (UTC) :Already done. [[Удзельнік:Manuelt15|Manuelt15]] 22:33, 19 сакавіка 2011 (UTC) ::{{done}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 08:35, 20 сакавіка 2011 (UTC) === [[user:CzechoBot|CzechoBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Чаховіч Уладзіслаў]] ([[w:be:user talk:Чаховіч Уладзіслаў|talk]]) * Bot's name: [[user:CzechoBot]] ([[Special:Contributions/CzechoBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: * Purpose: Катэгорыі, шаблоны * Technical details: --[[Удзельнік:CzechoBot|CzechoBot]] 11:05, 17 красавіка 2011 (UTC) :* {{за}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 16:03, 17 красавіка 2011 (UTC) * {{зроблена}} Супраць нікога няма, ды і мала хто ёсць. Даю сцяг. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 19:21, 18 красавіка 2011 (UTC) === [[user:CocuBot|CocuBot]] === * Botmaster: [[w:no:user:Cocu]] ([[w:no:user talk:Cocu|talk]]) * Bot's name: [[user:CocuBot]] ([[Special:Contributions/CocuBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: [http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?user=CocuBot 18] * Purpose: interwiki in the main and category namespace * Technical details: Pywikipedia --[[Удзельнік:Cocu|Cocu]] 18:02, 3 мая 2011 (UTC) :#{{за}}--[[Удзельнік:Амба|Амба]] 18:19, 3 мая 2011 (UTC) :#{{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 14:50, 4 мая 2011 (UTC) {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 17:01, 14 мая 2011 (UTC) === [[user:Vagobot|Vagobot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Vago]] ([[w:be:user talk:Vago|talk]]) * Bot's name: [[user:Vagobot]] ([[Special:Contributions/Vagobot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: * Purpose: interwiki * Technical details: Python --[[Удзельнік:Vago|Vago]] 11:51, 22 ліпеня 2011 (UTC) :* {{за}}. --[[Удзельнік:Амба|Амба]] 16:46, 30 ліпеня 2011 (UTC) {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 18:14, 30 ліпеня 2011 (UTC) === [[user:GedawyBot|GedawyBot]] === * Botmaster: [[w:ar:user:محمد الجداوي]] ([[w:ar:user talk:محمد الجداوي|talk]]) * Bot's name: [[user:GedawyBot]] ([[Special:Contributions/GedawyBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: [http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?rights=1&user=GedawyBot] * Purpose: interwiki * Technical details: It doesn't make edits on templates. :* {{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 05:53, 12 жніўня 2011 (UTC) ::* {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 16:07, 27 жніўня 2011 (UTC) === [[User:HiW-Bot|HiW-Bot]] === * Operator : [[:de:Benutzer:Hedwig in Washington|Hedwig in Washington]] * Automatic or Manually Assisted : automatic * Programming Language(s) : Python (pywikipedia), daily update * Function Summary : Interwiki, Internationalization by removing chaos in Babel so it can be used properly and easy. Double redirects will be added shortly * Already has a bot flag (Y/N) : Yes, DE, EN, AR, NN and LB, others pending [http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?user=HiW-Bot see here] * Function Details : just using the standard interwiki.py; parameters: -auto -all - log -catr --[[Удзельнік:Hedwig in Washington|Hedwig in Washington]] 19:18, 1 верасня 2011 (UTC) *{{за}}--[[Удзельнік:Амба|Амба]] 21:14, 11 верасня 2011 (UTC) ** {{done}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 17:55, 18 верасня 2011 (UTC) === [[User:Acebot|Acebot]] === * Botmaster: [[:ru:user:Ace111]] ([[User talk:Ace111|talk]]) * Bot's name: [[User:Acebot|Acebot]] ([[Special:Contributions/Acebot|contributions]]) * List of botflags on other Wikipedias: ru, uk, en, tt, kk, az, meta * Purpose: Обновление статистики по разделам Википедии [[Шаблон:NUMBEROF]] * Technical details: Участник [[User:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] предложил на странице обсуждения моего бота [[:ru:Обсуждение участника:Acebot#Шаблон:NUMBEROF/data]] обновлять статистику [[Шаблон:NUMBEROF]] также и в белорусской Википедии, что позволяет иметь всегда актуальные данные в статьях о разделах Википедии (см. примеры в [[Шаблон:Раздзел Вікіпедыі]] и на моей странице [[Удзельнік:Ace111]]). В течение уже больше года Acebot делает аналогичные обновления в нескольких разделах, проблем пока не возникало. Обновления можно делать раз в сутки, первая правка уже сделана, см. [http://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Шаблон:NUMBEROF/data&action=history историю правок]. — [[Удзельнік:Ace111|Ace111]] 23:08, 9 кастрычніка 2011 (UTC) *{{за}}--[[Удзельнік:Амба|Амба]] 23:24, 9 кастрычніка 2011 (UTC) : {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 17:42, 11 кастрычніка 2011 (UTC) === [[User:Amolbot|Amolbot]] === * Operator : [[User:Mehdi|Mehdi]] * Automatic or Manually Assisted : only automatic * Programming Language(s) : Python (pywikipedia) * Function Summary : Interwiki * Already has a bot flag (Y/N) : Yes, [http://toolserver.org/~quentinv57/sulinfo/Amolbot see here] * Function Details : standard interwiki.py -- <span style="font: 18px 'Pristina'">[[user:Mehdi|<span style="color: blue">Mehdi</span>]]</span><span style="font: 14px 'Pristina'"><sup>[[user_talk:Mehdi|<span style="color: red">Talk</span>]]</sup></span> 05:59, 5 красавіка 2012 (UTC) * {{За}}---<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 10:42, 6 красавіка 2012 (UTC) : {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 14:34, 6 красавіка 2012 (UTC) :Thank You so much.-- <span style="font: 18px 'Pristina'">[[user:Mehdi|<span style="color: blue">Mehdi</span>]]</span><span style="font: 14px 'Pristina'"><sup>[[user_talk:Mehdi|<span style="color: red">Talk</span>]]</sup></span> 15:15, 6 красавіка 2012 (UTC) === [[Удзельнік:Knedlik-Pod|Knedlik-Pod]] === * Botmaster: [[w:be:Удзельнік:Renessaince]] ([[w:be:user talk:Renessaince|talk]]) * Bot’s name: [[Удзельнік:Knedlik-Pod|Knedlik-Pod]] ([[Special:Contributions/Knedlik-Pod|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: be-x-old * Purpose: interwiki. Ручны рэжым, працуе ў тым ліку з шаблёнамі * Technical details: pywikipedia; [[Вікіпедыя:Бот|Для таго каб боты не забруджвалі сваімі змяненнямі старонку свежых правак]]. --[[Удзельнік:Renessaince|Renessaince]] ([[Размовы з удзельнікам:Renessaince|размовы]]) 21:22, 5 красавіка 2012 (UTC) * {{За}}---<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 10:41, 6 красавіка 2012 (UTC) : {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 14:35, 6 красавіка 2012 (UTC) :: Дзякуй. --[[Удзельнік:Renessaince|Renessaince]] ([[Размовы з удзельнікам:Renessaince|размовы]]) 19:08, 6 красавіка 2012 (UTC) === [[User:DarafshBot|DarafshBot]] === * Operator : [[User:درفش کاویانی|درفش کاویانی]] * Automatic or Manually Assisted : only automatic * Programming Language(s) : Python (pywikipedia) * Function Summary : Interwiki * Already has a bot flag (Y/N) : Yes, [http://toolserver.org/~quentinv57/sulinfo/DarafshBot see here] * Function Details : standard interwiki.py Thanks [[Удзельнік:درفش کاویانی|درفش کاویانی]] ([[Размовы з удзельнікам:درفش کاویانی|размовы]]) 02:45, 12 красавіка 2012 (UTC) :* {{done}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 07:08, 17 красавіка 2012 (UTC) === [[user:JYBot|JYBot]] === * Botmaster: [[:fa:user:Javadyou]] ([[:fa:user talk:Javadyou|talk]]) * Bot's name: [[user:JYBot]] ([[Special:Contributions/JYBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: [http://toolserver.org/~quentinv57/sulinfo/JYBot see here] * Purpose: interwiki * Technical details: interwiki with -autonomous option in ns:0 :*{{за}}--[[Удзельнік:Амба|Амба]] ([[Размовы з удзельнікам:Амба|размовы]]) 14:09, 4 мая 2012 (UTC) :*{{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 18:46, 5 мая 2012 (UTC) :*{{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 18:46, 5 мая 2012 (UTC) === [[user:MahdiBot|MahdiBot]] === * Botmaster: [[:fa:user:Mahdiz]] ([[:fa:user talk:Mahdiz|talk]]) * Bot's name: [[user:MahdiBot]] ([[Special:Contributions/MahdiBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: [http://toolserver.org/~quentinv57/sulinfo/MahdiBot see here] * Purpose: interwiki * Technical details: interwiki with -autonomous option in ns:0 im done 46 edit trail./thanks alot--[[Удзельнік:Mahdiz|Mahdiz]] ([[Размовы з удзельнікам:Mahdiz|размовы]]) 15:41, 17 чэрвеня 2012 (UTC) :* {{done}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:12, 22 жніўня 2012 (UTC) === [[user:ZiyadBot|ZiyadBot]] === * Botmaster: [[w:ar:مستخدم:زياد|زياد]] ([[w:ar:نقاش المستخدم:زياد|talk]]) * Bot's name: [[user:ZiyadBot]] ([[Special:Contributions/ZiyadBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: Ar * Purpose: Add categories according English article + interwiki + Cosmotic changes (Not alone) + Coord + remove of non exist picture + add commons cat * Technical details: this bot is using python language and use trust script which used in many version on wikipedia or at lease by myself in Arabic version. [[Удзельнік:زياد|زياد]] ([[Размовы з удзельнікам:زياد|размовы]]) 18:28, 12 верасня 2012 (UTC) # {{супраць}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:19, 13 верасня 2012 (UTC) : Правак няма, наогул нідзе. Пакуль, сцяг даваць не будзем. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 10:09, 24 верасня 2012 (UTC) === [[user:malarzBOT|malarzBOT]] === * Botmaster: [[:pl:user:malarz pl]] ([[:pl:user talk:malarz pl|talk]]) * Bot's name: [[user:malarzBOT]] ([[Special:Contributions/malarzBOT|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: pl, en, de, se * Purpose: interwiki * Technical details: pywikipediabot [[Удзельнік:Malarz pl|Malarz pl]] ([[Размовы з удзельнікам:Malarz pl|размовы]]) 10:04, 29 верасня 2012 (UTC) : {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 17:09, 3 кастрычніка 2012 (UTC) ::thanks [[Удзельнік:Malarz pl|Malarz pl]] ([[Размовы з удзельнікам:Malarz pl|размовы]]) 11:24, 4 кастрычніка 2012 (UTC) === [[User:YurikBot|YurikBot]] === * Botmaster: [[w:en:user:Yurik]] ([[w:en:user talk:Yurik|Yurik]]) * Bot's name: [[user:YurikBot]] ([[Special:Contributions/YurikBot|contributions]], [[:ru:Special:Contributions/YurikBot|ru contributions]]), [[:uk:Special:Contributions/YurikBot|uk contributions]] * List of botflags on other wikipedias: Before my wikibreak, had all of them (before the global), now I only have these: : af an ang ar ast ay ba be-x-old bg bm bn bs bug ca ceb chr csb cv cy da de el eo et eu fa fj fo fur ga gd got gu haw hi hu ia id ilo io jbo ka kl ko ku kw lad li ln lo lv mg mi mt na nah nap nds nl oc om os pdc pt qu rm roa-rup ru sa sc scn sco se sh si sk sl so sq sr su sw ta th tl tpi tr uk ur vec vi wa war yi zh zh-min-nan * Purpose: cyrilic/latin case mixes, maybe interwiki, double redirects, etc * Technical details: pywikibot-based, over 5 years old, but now revised and improved Hi, I would like to get back the bot status. At this point I will start with running [[:en:user:Yurik/CaseCheckerBot|Cyrillic/Latin case checker bot]] that will fix any link or page title that has characters identical in both (like A,B,C,E,H,K,M,O,...). I wrote this bot over five years ago. Why would you want to trust me? I wrote MediaWiki API, improved many bots (as part of pywikibot framework) including interwiki bot, have over 3 million bot edits across all languages. Also, please create a page [[ВП:КЛ]] or similar. All changes by the bot will have this link in the comments to explain the change to the user. Expand below to the example text. Thanks! --[[Ҡатнашыусы:Yurik|Yurik]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Yurik|әңгәмә]]) 06:06, 14 декабрь 2012 (UTC) <div class="NavFrame collapsed"> <div class="NavHead">Example explanation page</div> <div class="NavContent"> <nowiki> '''Attention administrators''' This page needs to be translated, and can be moved to any place you like, as long as there is a redirect to it. English text does not need to be here. A casechecker bot verifies that all articles and links use one type of letters in each word - either Cyrillic or Latin characters. Whenever it finds an article with the mix, and the letters look identical (such as 'C', 'O', 'P', and many other), it renames the article, or changes the link, even if it does not exist (red link). The bot puts '''<nowiki>[[ВП:КЛ]]</nowiki>''' in the comments, followed by the changes made. Examples in [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BB%D1%83%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%BD%D0%B0%D1%8F:%D0%92%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4/YurikBot RU Wiki], [http://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%86%D1%96%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0:%D0%92%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%BE%D0%BA/YurikBot UK Wiki] Also, there are two additional subpages - one for all errors bot finds, and one for all names that have been checked to be ok. See examples on the [[:ru:ВП:КЛ|Russian ВП:КЛ]] Please contact me at [[:en:User:Yurik]] or [[:ru:User:Yurik]] if you have any questions or concerns. <nowiki> [[ru:ВП:КЛ]] [[be-x-old:ВП:КЛ]] [[bg:ВП:КЛ]] [[cv:ВП:КЛ]] [[os:ВП:КЛ]] [[sh:ВП:КЛ]] [[sr:ВП:КЛ]] [[uk:ВП:КЛ]] </nowiki> </div></div> :*{{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:17, 15 снежня 2012 (UTC) [[crh:Vikipediya:Botlar#Requests]] [[is:Wikipedia:Vélmenni#Bot policy]] [[uk:Вікіпедія:Боти#Заявки/Requests for bot flag]] === [[user:KrBot|KrBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Ivan A. Krestinin]] ([[w:be:user talk:Ivan A. Krestinin|talk]]) * Bot's name: [[user:KrBot]] ([[Special:Contributions/KrBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: ruwiki, wikidata, ukwiki * Purpose: выполнение [https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9E%D0%B1%D1%81%D1%83%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%3AIvan_A._Krestinin&diff=59211634&oldid=59106954 просьбы] участницы Хомелка: «Добрый день, пришла к вам по поводу [https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%93%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D1%82%D0%BE%D0%BD,_%D0%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BB&curid=285075&diff=59204073&oldid=53286065 этой правки]. Дело в том, что в be.wiki тоже много включений этого шаблона, могли бы вы запустить своего бота и там?--[[User:Хомелка|Хомелка]] :) / [[user talk:Хомелка|обс]] 07:03, 30 октября 2013 (UTC)» * Бот удаляет параметры шаблона {{tl|Бібліяінфармацыя}}, если значения параметров совпадают со значениями на Викиданных. Если на Викиданных значений нет, то бот пытается перенести их туда. — [[Удзельнік:Ivan A. Krestinin|Ivan A. Krestinin]] ([[Размовы з удзельнікам:Ivan A. Krestinin|размовы]]) 20:58, 30 кастрычніка 2013 (FET) : {{done}} Выдаў перад галасамі ўдзельнікаў, калі будуць галасы супраць -- статус скасуем. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 22:45, 30 кастрычніка 2013 (FET) === [[user:KasparBot|KasparBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:T.seppelt]] ([[w:be:user talk:T.seppelt|talk]]) * Bot's name: [[user:KasparBot]] ([[Special:Contributions/KasparBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: wikidata, enwiki, frwiki, cawiki, mkwiki, dawiki, kowiki, jawiki * Purpose: Authority control managing * Technical details: #1 move authority control information ([[:Шаблон:Вонкавыя спасылкі]]) to wikidata and replace the template with a blank <nowiki>{{Вонкавыя спасылкі}}</nowiki> <small>(see [[:en:Wikipedia:Bots/Requests for approval/KasparBot]])</small>, #2 add <nowiki>{{Вонкавыя спасылкі}}</nowiki> to pages with authority control information on wikidata but without a local template transclusion on bewiki <small>(see [[:en:Wikipedia:Bots/Requests for approval/KasparBot 2]])</small> please have also a look on [https://tools.wmflabs.org/kasparbot/ac.php?select-project-bewiki=1 the bot's tool page] to inspect the expected edits for #1. (I will fix the "template can only be replaced manually"-problem). -- [[Удзельнік:T.seppelt|T.seppelt]] ([[Размовы з удзельнікам:T.seppelt|размовы]]) 12:19, 12 ліпеня 2015 (MSK) :[[User:Maksim L.]] Do you want me to make some test edits? Kind regards, --[[Удзельнік:T.seppelt|T.seppelt]] ([[Размовы з удзельнікам:T.seppelt|размовы]]) 10:36, 22 ліпеня 2015 (MSK) :: [[Удзельнік:T.seppelt|T.seppelt]], {{done}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 10:50, 22 ліпеня 2015 (MSK) :::Thanks, -- [[Удзельнік:T.seppelt|T.seppelt]] ([[Размовы з удзельнікам:T.seppelt|размовы]]) 11:56, 24 ліпеня 2015 (MSK) === [[user:Artsiom91Bot|Artsiom91Bot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Artsiom91]] ([[w:be:user talk:Artsiom91|talk]]) * Bot's name: [[user:Artsiom91Bot]] ([[Special:Contributions/Artsiom91Bot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: * Purpose: аўтаматычныя праўкі без забружвання апошніх зменаў * Technical details: ужыванне AWB --[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 00:20, 23 ліпеня 2015 (MSK) : {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 14:30, 24 ліпеня 2015 (MSK) === [[user:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] === * Botmaster: [[w:en:user:Cyberpower678]] ([[w:en:user talk:Cyberpower678|talk]]) * Bot's name: [[user:InternetArchiveBot]] ([[Special:Contributions/InternetArchiveBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: Too many to list * Purpose: Rescue dead links by supplying archive URLs of the originals and add links to book references that allow readers to preview the page being referenced on the book. * Technical details: Written in PHP, IABot goes around Wikipedia searching for dead links. If it finds a dead link, it will attempt to search for an archive URL and apply it to the reference. IABot will also seek out book references. It will then attempt to link the reference to a digital copy of the book at archive.org, pointing to the referenced page if applicable.—[[:en:User:Cyberpower678|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">CYBERPOWER</span>''']] <span style="font-family:Rockwell">([[:en:User talk:Cyberpower678|<span style="color:red">размовы</span>]])</span> 00:39, 11 кастрычніка 2019 (+03) :{{ping|Maksim L.}} Pinging the last active bureaucrat on this page. Any chance of trial or approval? :-)—[[:en:User:Cyberpower678|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">CYBERPOWER</span>''']] <span style="font-family:Rockwell">([[:en:User talk:Cyberpower678|<span style="color:red">размовы</span>]])</span> 21:44, 21 кастрычніка 2019 (+03) :: {{done}}, {{у|Cyberpower678}}. There is a time limit for community consensus. The {{ш|ping}} does not ping :-) --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 10:33, 22 кастрычніка 2019 (+03) l648c3dag2l7hu6cktzextxv2gonkqv 5122697 5121476 2026-04-06T11:44:03Z Plaga med 116903 /* Запыты/Requests for bot flag */ 5122697 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ {{Вікіпедыя:Запыты на статус бота/Шапка}} {{змест справа}} [[Вікіпедыя:Бот|Бот]] Вікіпедыі — гэта [[Камп’ютарная праграма|праграма]], якая з-пад свайго ўліковага запісу выконвае рэдагаванні, якія нерацыянальна рабіць уручную. Як правіла, працуюць з Вікіпедыяй на ўзроўні [[:mw:API:Main page|API MediaWiki]]. [[Вікіпедыя:Бюракраты|Бюракраты]] могуць надававаць і пазбаўляць статусу [[Вікіпедыя:Бот|бота]], выкарыстоўваючы старонку [[Адмысловае:UserRights|кіравання правамі ўдзельніка]]. == Запыты на статус бота == Патэнцыйныя ботаўладальнікі могуць падаваць запыты на гэтай старонцы, іншыя ўдзельнікі могуць іх падтрымаць або выступіць супраць. Таксама тут прымаюцца запыты на пазбаўленне правоў бота, калі ён не выкарыстоўваецца або выкарыстоўваецца не па прызначэнні. Просьбы да бота можна размяшчаць тут: [[Вікіпедыя:Заданні для ботаў]]. ;Для запаўнення заяўкі варта ўказаць: * імя бота, * '''адказнага''' ботаўладальніка * мэту стварэння бота * тэхнічныя падрабязнасці ;Загатоўка === <nowiki>[[user:UserBot|UserBot]]</nowiki> === * Botmaster: <nowiki>[[w:be:user:User]] ([[w:be:user talk:User|talk]])</nowiki> * Bot's name: <nowiki>[[user:UserBot]] ([[Special:Contributions/UserBot|contributions]])</nowiki> * List of botflags on other wikipedias: * Purpose: interwiki * Technical details: ;Болей * [[Вікіпедыя:Бот|Правілы выкарыстання ботаў]] * '''en:''' Requests for the [[m:bot|bot]] flag should be made on this page. This wiki uses the [[m:bot policy|standard bot policy]], and allows [[m:bot policy#Global_bots|global bots]] and [[m:bot policy#Automatic_approval|automatic approval of certain types of bots]]. == Запыты/Requests for bot flag == <div style="font-size:20px;" align="center">{{Кнопка 2|Падаць заяўку на правы бота<br /><small>New request</small>|url={{fullurl:Вікіпедыя:Запыты на статус бота|action=edit&section=2}}||class=mw-ui-progressive}}</div> <!---ДАДАВАЙЦЕ НОВЫЯ ЗАПЫТЫ НІЖЭЙ ГЭТАГА РАДКА!---> === [[user:Plaga med Bot|Plaga med Bot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Plaga med]] ([[w:be:user talk:Plaga med|talk]]) * Bot's name: [[user:Plaga med Bot]] ([[Special:Contributions/Plaga med Bot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: * Purpose: аўтаматычныя і напаўаўтаматычныя праўкі ў праекце. Калі будуць нейкія заўвагі, прэтэнзіі, прашу адразу паведамляь непасрэдна мне. * Technical details: Буду эксперэментаваць. Планую пачынаць рабіць скрыпты на базе Pywikibot. : Падаў заяўку на мета. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:44, 6 красавіка 2026 (+03) === [[user:BarnesBot‬|BarnesBot‬]] === * Botmaster: [[User:IshaBarnes]] ([[user talk:IshaBarnes|talk]]) * Bot's name: [[user:BarnesBot]] ([[Special:Contributions/BarnesBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: - * Purpose: паўаўтаматычныя і аўтаматычныя праўкі ў агульнай прасторы * Technical details: [[w:en:User:Joeytje50/JWB]] : Якія б задачы вы хацелі вырашаць сваім ботам у першую чаргу? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:18, 28 верасня 2025 (+03) ::Для пачатку - прастаўленне і ўдакладненне спасылак у артыкулах. Напрыклад, [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A6%D1%83%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D1%96&diff=prev&oldid=5039008 вось такія змены]. Пазней можа вазьмуся за нешта больш складанае. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 14:53, 28 верасня 2025 (+03) : За тыдзень галасоў супраць не паявілася. Удзельнік дасведчаны. Запрасіў адпаведны сцяг на Meta-Wiki. {{done}}. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:57, 6 кастрычніка 2025 (+03) ::Выдайце, калі ласка, таксама сцяг аўтадаглядчыка для бота. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:47, 9 кастрычніка 2025 (+03) ::: Здаецца праўкі бота аўтаматычна будуць даглядацца, бо сцяг бота гэта прадугледжвае. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:58, 10 кастрычніка 2025 (+03) ::: Сцяг быў нададзены. Плённай працы! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:20, 13 кастрычніка 2025 (+03) ::::Дзякуй! [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:02, 14 кастрычніка 2025 (+03) === [[user:Железный капут|Железный капут]] === * Botmaster: [[User:MBH|MBH]] ([[User talk:MBH|talk]]), [[User:Iluvatar]] ([[User talk:Iluvatar|talk]]) * Bot's name: [[user:Железный капут]] ([[Special:Contributions/Железный капут|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: [https://xtools.wmcloud.org/ec/uk.wikipedia.org/Железный_капут Украінская] (bot, rollbacker), [https://xtools.wmcloud.org/ec/ru.wikipedia.org/Железный_капут Руская] (bot, rollbacker) * Purpose: Антывандальны бот, які дапамагае адсочваць новыя праўкі і адзначаць патэнцыйна вандальныя для наступнай ручной адмены праз зручны дыскорд-інтэрфейс. У цэлым яго працу можна паглядзець на старонках укладу: [https://ru.wikipedia.org/wiki/Служебная:Вклад/Железный_капут ru], [https://uk.wikipedia.org/wiki/Спеціальна:Внесок/Железный_капут uk]. Артыкул пра бота ў [[:en:Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2024-07-04/In_focus#Automation|Signpost]]. * Technical details: Код [https://github.com/Saisengen/wikibots/blob/main/other-bots/new-edits-check.cs 1] (C#), [https://github.com/Saisengen/wikibots/tree/main/discord-py-bots 2] (python), [https://discord.gg/Drzx7FsrzU Дыскорд з якога будзе весціся маніторынг]. Хостынг: WMCS (Toolforge — /rv/). Лакалізацыю таксама ўжо падрыхтавалі. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:28, 21 лютага 2025 (+03) *:@[[Удзельнік:Iluvatar|Iluvatar]] , праблема тут, што "Удзельнік:Железный капут" проста старонка асноўнай прасторы, а не ўліковы запіс удзельніка, прынамсі да глабальнага запісу [[metawiki:Special:CentralAuth/Железный_капут|ён не далучаны]]. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:22, 21 лютага 2025 (+03) *::Так, уладальнік уліковага запісу (MBH) павінен увайсці ў сістэму, каб далучыць да SUL. [[Удзельнік:Iluvatar|Iluvatar]] ([[Размовы з удзельнікам:Iluvatar|размовы]]) 21:26, 21 лютага 2025 (+03) :Карысная можа быць прылада, хоць трошку разгрузіць даглядчыкаў. Пакуль маніторынг будзе праз дыскорд Рускай Вікіпедыі, бо наш аказаўся не вельмі то і жывы, потым можна будзе перайсці на яго, калі ажыве, або стварыць новы. Калі патрэба будзе. Сцяг бота выдаю. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 20:55, 21 лютага 2025 (+03) ::Пакуль выдача сцяга "ў працэсе". -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:51, 22 лютага 2025 (+03) :::{{зроблена}}, сцяг выдаў. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 09:16, 6 сакавіка 2025 (+03) === [[User:Leaderbot]] === For [[meta:Global reminder bot]] - the bot will rarely run here, but this process appears to be required according to the rules of this wiki. Please ping me in a response. The bot flag is NOT required. [[Удзельнік:Leaderboard|Leaderboard]] ([[Размовы з удзельнікам:Leaderboard|размовы]]) 14:13, 5 лістапада 2024 (+03) ::@[[Удзельнік:Maksim L.|Maksim L.]], гэта бот робіць апавяшчэнні ўдзельнікам, у якіх сканчаецца той ці іншы сцяг, кшталту [https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Dyskusja_wikipedysty:Igor123121&diff=prev&oldid=75141198 такога]. Сцяг бота непатрэбны, просіць толькі згоду на працу ў раздзеле. Дамо ўхвалу? :[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 11:02, 6 лістапада 2024 (+03) :@[[Удзельнік:Leaderboard|Leaderboard]], okay, no problem. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 15:04, 6 лістапада 2024 (+03) ::@[[Удзельнік:Maksim L.|Maksim L.]] Thanks, I take it as a sign that I can run the bot without the flag. Please ping me if there are any issues. [[Удзельнік:Leaderboard|Leaderboard]] ([[Размовы з удзельнікам:Leaderboard|размовы]]) 15:47, 6 лістапада 2024 (+03) === [[user:MBHbot|MBHbot]] === * Botmaster: [[user:MBH]] ([[user talk:BeMBH12|talk]]) * Bot's name: [[user:MBHbot]] ([[Special:Contributions/MBHbot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: 10 проектов, включая рувики (1,5 млн. правок с 2011) и Склад, см. [[special:centralauth/MBHbot]] * Purpose: У адказ на [[Размовы з удзельнікам:Хомелка#Флаг бота|гэты запыт]]. Калі коратка, просяць сцяга бота і выключэнне з чэкліста AWB для замены "накірункі на кірункі, накірунак на кірунак". Першапачаткова гэты запыт узнік ад удзельніка @MocnyDuham, за падрабязнасцямі мусім звяртацца да яго * Technical details: :* [[user:MBH]], сцяг бота выдаў. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 17:45, 30 жніўня 2023 (+03) === [[user:Beafk|Beafk]] === * Botmaster: [[user:Be112]] ([[user talk:Be112|talk]]) * Bot's name: [[user:Beafk]] ([[Special:Contributions/Beafk|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: * Purpose: Сцяг будзе часовым, на 7 дзён, каб праўкамі па выдаленні тэлефонных нумароў не засмечваць стужку і не ствараць вялікай колькасці недагледжаных старонак. Далейшых планаў удзельніка не ведаю, калі яны ёсць, можна будзе разглядзець выдачу сталага сцягу. Узоры работы бота можна паглядзець ва ўнёску акаўнта бот-майстра. * Technical details: : Выдаў сцяг на 7 дзён. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:15, 13 лютага 2023 (+03) === [[user:ZlyiLevBot|ZlyiLevBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:ZlyiLev]] ([[w:be:user talk:ZlyiLev|talk]]) * Bot's name: [[user:ZlyiLevBot]] ([[Special:Contributions/ZlyiLevBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: no * Purpose: аўтаматычныя праўкі без забруджвання апошніх змен (катэгорыі, арфаграфія) * Technical details: AutoWikiBrowser : {{У|ZlyiLev}}, сцяг выдаў. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:21, 9 лістапада 2021 (+03) === [[user:Belarus2578Bot|Belarus2578Bot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Belarus2578]] ([[w:be:user talk:Belarus2578|talk]]) * Bot's name: [[user:Belarus2578]] ([[Special:Contributions/Belarus2578|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: no * Purpose: interwiki * Technical details: AutoWikiBrowser : {{У|Belarus2578}}, сцяг бота выдаў. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:57, 17 лютага 2021 (+03) === [[user:VitBot|VitBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Vit Koz]] ([[w:be:user talk:Vit Koz|talk]]) * Bot's name: [[user:VitBot]] ([[Special:Contributions/VitBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: no * Purpose: interwiki * Technical details: AutoWikiBrowser : Вітаю, {{у|Vit Koz}}. Зрабіце некалькі правак з уліковага запісу будучага бота, без іх яго паказвае незарэгістраваным і даць сцяг немагчыма. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:21, 6 снежня 2018 (MSK) :: Напэўна, {{у|Vit Koz}}, Вы стварылі старонку "Удзельнік:VitBot" у асноўнай прасторы, а не зарэгістраваліся як яшчэ адзін удзельнік? Бо ў журнале рэгістрацыі ўдзельнікаў VitBot'а няма. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 13:32, 7 снежня 2018 (MSK) : O.K. [[Удзельнік:VitBot|VitBot]] ([[Размовы з удзельнікам:VitBot|размовы]]) 15:48, 8 снежня 2018 (MSK) :: {{у|Vit Koz}}, цяпер бачу, сёння зарэгістраваліся а 15:45, сцяг выдаў. {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:39, 8 снежня 2018 (MSK) === [[user:StachLysyBot|StachLysyBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:StachLysy]] ([[w:be:user talk:StachLysy|talk]]) * Bot's name: [[user:StachLysyBot]] ([[Special:Contributions/StachLysyBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: * Purpose: аўтаматычныя праўкі без забруджвання апошніх зменаў * Technical details: ужыванне AWB --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 13:54, 24 лістапада 2018 (MSK) : Галасоў супраць няма, {{зроблена}}, бот удзельніка [[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]]. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:18, 6 снежня 2018 (MSK) === [[user:ArtificialBot|ArtificialBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Artificial123]] ([[w:be:user talk:Artificial123|talk]]) * Bot's name: [[user:ArtificialBot]] ([[Special:Contributions/ArtificialBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: - * Purpose: заліўка аб'ектаў NGC * Technical details: python : {{done}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 00:17, 14 лютага 2017 (+03) === [[user:MrZabejBot|MrZabejBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Mr. Zabej]] ([[w:be:user talk:Mr. Zabej|talk]]) * Bot's name: [[user:MrZabejBot]] ([[Special:Contributions/MrZabejBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: - * Purpose: bewiki //замена лацінскіх "і" на беларускія "і". * Technical details: python [[User:Mr. Zabej]], замена "і" можа быць праблемнай, бо амаль у кожным артыкуле ёсць слушныя лацінскія "i", таму трэба бачыць узор працы бота. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:29, 12 снежня 2016 (+03) : Узор бачу пад Вашым асноўным уліковым запісам, гэта замена менавіта Мiнск/Мінск, замены пэўных словаў будуць і далей або плануеце іншыя спосабы? --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:43, 12 снежня 2016 (+03) :: [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]], так, магчыма будуць іншыя замены не толькі і, і гэта першае што патрапілася. Там буду глядзець на запыты для ботаў. Наконт "і" Замяняцца будуць выпадкі калі "і" убудавана ў адпаведнае беларускае слова, асобная замена не будзе адбывацца, бо вядома, могуць быць лацінскія словы, якім яно патрэбна --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 01:05, 13 снежня 2016 (+03) ::: {{зроблена}} [[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]], выдаў Вашаму боту лакальны сцяг. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:08, 13 снежня 2016 (+03) === [[user:RotlinkBot|RotlinkBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Rotlink]] ([[w:be:user talk:Rotlink|talk]]) * Bot's name: [[user:RotlinkBot]] ([[Special:Contributions/RotlinkBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: ruwiki, elwiki * Purpose: Поиск контента мертвых ссылок на web-архивах и добавление параметра archiveurl к тем внешним ссылкам, которые его не имели (например, в результате работы [[:ru:User:WebCite Archiver|WebCite Archiver]]). Отличие от [[:ru:User:WebCite Archiver|WebCite Archiver]] в том, что [[User:RotlinkBot|RotlinkBot]] работает только с мёртвыми ссылками, которые уже поздно сохранять на [[:ru:WebCite]]. * Technical details: Бот написан на Scala, используются [http://code.google.com/p/wiki-java/ Java Wiki Bot Framework] и [https://github.com/sweble/sweble-wikitext/ Sweble Parser]. {{За}} --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 09:25, 28 кастрычніка 2013 (FET) {{done}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 10:16, 28 кастрычніка 2013 (FET) === [[user:IluvatarBot|IluvatarBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Iluvatar]] ([[w:be:user talk:Iluvatar|talk]]) * Bot's name: [[user:IluvatarBot]] ([[Special:Contributions/IluvatarBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: ruwiki (home), enwiki * Purpose: interwiki * Technical details: стандартный скрипт interwiki.py. Запускается на тулсервере каждую минуту по 5 новых статей в русскоязычном разделе. Параметры запуска -autonomous -new:5 -namespace:0 *{{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 16:05, 28 снежня 2011 (UTC) {{done}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 20:47, 10 студзеня 2012 (UTC) === [[user:Голем|Голем]] === * Botmaster: [[w:be:user:Mashiah Davidson]] ([[w:be:user talk:Mashiah Davidson|talk]]) * Bot's name: [[user:Голем]] ([[Special:Contributions/Голем|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: ru, uk, be-x-old * Purpose: Проект «Связность»: это бот основателя проекта, он иногда может делать тестовые правки, и желательно, чтобы они не засоряли список наблюдения * Technical details: всё то же самое, что у бота РобоСтася [[Удзельнік:Lvova|Lvova]] 16:56, 2 ліпеня 2011 (UTC) <br/>{{за}}--[[Удзельнік:Амба|Амба]] 17:45, 2 ліпеня 2011 (UTC) :* {{done}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 19:59, 10 ліпеня 2011 (UTC) ===[[User:Kgsbot|Kgsbot]]=== * '''Bot :''' - [[User:Kgsbot|Kgsbot]] * '''Bot User: '''-[[User:Kiran Gopi|Kiran Gopi]] and Home Wiki User Page [[:ml:User:Kiran Gopi|User Kiran Gopi]] . I am an active wikipedian in ml wiki. If needed to contact immedietly you can leave message on my Home wiki [[:ml:User_Talk:Kiran Gopi|Talk]] page. * '''Purpose:'''-I would like to run the bot for only interwiki links. Other bot flags on de, en,li,lmo, ml, pl,simple [http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?user=Kgsbot wikipedias] * '''Frequency:'''-Once in day or two * '''Details:''' - This is using pywiki and using the latest interwiki.py for creating interwiki links.<br/ > Many Thanks [[Удзельнік:Kiran Gopi|Kiran Gopi]] 09:19, 15 верасня 2010 (UTC) # {{за}} У іншых Віксах праблем няма, пагатоў ''толькі'' інтэрвікі, можна даць статус. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 09:24, 15 верасня 2010 (UTC) {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 12:05, 17 верасня 2010 (UTC) === [[user:WikitanvirBot|WikitanvirBot]] === * Botmaster: [[User:Wikitanvir|Wikitanvir]] * Bot's name: [[user:WikitanvirBot|WikitanvirBot]] ([[Special:Contributions/WikitanvirBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: [http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?user=WikitanvirBot See here] * Purpose: Interwiki * Technical details: Using pywikipedia. Will patrol recent changes and new pages, and add, modify, or remove interwiki whenever applicable Thanks in advance. &mdash;&nbsp;[[User:Wikitanvir|Tanvir]]&nbsp;&bull; 04:53, 30 верасня 2010 (UTC) : {{за}} Праўда, пакуль, статус бота ў яго ёсць толькі ў "роднай" Віксе, а мы падключым і паназіраем :) --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 14:00, 30 верасня 2010 (UTC) {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 06:20, 7 кастрычніка 2010 (UTC) === [[user:Ebrambot|Ebrambot]] === * Botmaster: [[:fa:user:Ebraminio]] ([[:fa:user talk:Ebrambot|talk]]) * Bot's name: [[user:Ebrambot]] ([[Special:Contributions/Ebrambot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: ar, arz, az, be_x_old, bs, ca, ckb, cs, da, de, en, es, fa, fi, fr, he, id, it, ja, nl, nn, pt, ru, sv, sw, tr, zh * Purpose: interwiki * Technical details: Autonomous interwiki thanks. --[[Удзельнік:Ebraminio|Ebraminio]] 04:52, 20 кастрычніка 2010 (UTC) * {{за}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 06:05, 20 кастрычніка 2010 (UTC) {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 17:17, 25 кастрычніка 2010 (UTC) === [[User:Mjbmrbot|Mjbmrbot]] === Hi, i want get bot flag for my bot account with the following specifications : * Operator : [[User:Mjbmr|Mjbmr]] * Automatic or Manually Assisted : Automatic * Programming Language(s) : Python (pywikipedia) * Function Summary : Interwiki * Already has a bot flag (Y/N) : Yes, [http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?user=Mjbmrbot see here] * Function Details : Just interwikis, thanks [[:fa:کاربر:Mjbmr|<span style="text-shadow:grey 0.1em 0.1em 0.1em; class=texhtml">Mjbmr</span>]] <sup>[[:fa:بحث کاربر:mjbmr|<code style="color:red">Talk</code>]]</sup> 10:17, 7 лістапада 2010 (UTC) : {{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 08:05, 8 лістапада 2010 (UTC) * {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 18:46, 24 лістапада 2010 (UTC) === [[user:LankLinkBot|LankLinkBot]] === * Botmaster: [[:be:user:Lankier]] ([[:be:user talk:Lankier|talk]]) ([[:ru:user:Lankier]]/[[:ru:user talk:Lankier|ru:talk]]) * Bot's name: [[user:LankLinkBot]] ([[Special:Contributions/LankLinkBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: ru * Purpose: В данный момент обновление и добавление информации в infobox районов и городов областного подчинения (см. [[:ru:Обсуждение участника:Lankier#Уточнение площадей районов и городов Белоруссии в бевики]]). В будущем может будут и другие запросы. * Technical details: самописные скрипты на базе pywikipedia. --[[Удзельнік:Lankier|Lankier]] 08:40, 26 лістапада 2010 (UTC) * {{За}} - очень полезный бот---[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]] / [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]] 10:51, 26 лістапада 2010 (UTC) * {{за}} - думаю, можна не чакаць доўга, а адразу даць сцяг. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 12:05, 26 лістапада 2010 (UTC) :* {{Зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 12:34, 26 лістапада 2010 (UTC) === [[user:JackieBot|JackieBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Jackie]] ([[w:be:user talk:Jackie|talk]]) * Bot's name: [[user:Jackie]] ([[Special:Contributions/Jackie|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: много ([http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?user=JackieBot SUL]) * Purpose: interwiki, реже ссылки commonscat на пространствах статей и категорий * Technical details: pywikipedia * Comment: сейчас в ру-вики влито и вливается 1,5-2 тысячи статей о Белоруссии, большинство из которых, естественно, должны быть с интервиками на be-вики. По мере сил разгребаю ботом. -- [[Удзельнік:Jackie|Jackie]] 12:31, 11 снежня 2010 (UTC) :* {{за}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 16:23, 17 снежня 2010 (UTC) :* {{за}} --[[Удзельнік:Амба|Амба]] 16:26, 17 снежня 2010 (UTC) ::* {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 11:45, 18 снежня 2010 (UTC) === [[user:DEagleBot|DEagleBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Dark Eagle]] ([[w:be:user talk:Dark Eagle|talk]]) * Bot's name: [[user:DEagleBot]] ([[Special:Contributions/DEagleBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: lv * Purpose: interwiki * Technical details: pywikipedia [[Удзельнік:Dark Eagle|Dark Eagle]] 20:27, 30 студзеня 2011 (UTC) :* {{за}}--[[Удзельнік:Амба|Амба]] 21:06, 30 студзеня 2011 (UTC) :* {{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 19:43, 31 студзеня 2011 (UTC) ::* {{done}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 19:39, 6 лютага 2011 (UTC) ===[[User:Ripchip Bot|Ripchip Bot]]=== * '''Contributions:''' [[Special:Contributions/Ripchip Bot|contributions here]] * '''Operator:''' [[User:Beria|<font size="3" face="Vivaldi" color="#4069e1">Béria Lima</font>]] (main wiki: [[:pt:User:Beria|pt.wiki]]) * '''Programming language:''' [[:m:Pywikipediabot|Pywikipedia]] ([[:en:Python|Python]]) * '''List of bot flags on other wikipedias:''' Wikipedias: [[:pt:Special:Contributions/Ripchip Bot|pt.wiki]], [[:en:Special:Contributions/Ripchip Bot|en.wiki]], [[:es:Special:Contributions/Ripchip Bot|es.wiki]], [[:fr:Special:Contributions/Ripchip Bot|fr.wiki]], [[:it:Special:Contributions/Ripchip Bot|it.wiki]], [[:ru:Special:Contributions/Ripchip Bot|ru.wiki]], [[:ca:Special:Contributions/Ripchip Bot|ca.wiki]], [[:war:Special:Contributions/Ripchip Bot|war.wiki]], [[:io:Special:Contributions/Ripchip Bot|io.wiki]], [[:af:Special:Contributions/Ripchip Bot|af.wiki]], [[:qu:Special:Contributions/Ripchip Bot|qu.wiki]], [[:ast:Special:Contributions/Ripchip Bot|ast.wiki]], [[:yo:Special:Contributions/Ripchip Bot|yo.wiki]], [[:mn:Special:Contributions/Ripchip Bot|mn.wiki]], [[:be-x-old:Special:Contributions/Ripchip Bot|be-x-old.wiki]]. - Wikiquotes: [[:pt:Special:Contributions/Ripchip Bot|pt.wikiquote]], [[:it:Special:Contributions/Ripchip Bot|it.wikiquote]]. ([{{fullurl:tools:~vvv/sulutil.php|user=Ripchip+Bot&uselang=en}} bot flags on other wikis]) * '''Purpose:''' maintain interwiki links. Thanks in advance. [[User:Beria|<font size="3" face="Vivaldi" color="#4069e1">Béria Lima</font>]] <sup>[[User talk:Beria|<font size="3" face="Vivaldi" color="#4069e1">msg</font>]]</sup> 20:51, 14 сакавіка 2011 (UTC) :* {{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 21:00, 14 сакавіка 2011 (UTC) :* {{за}} --[[Удзельнік:LexArt|LexArt]] 21:27, 14 сакавіка 2011 (UTC) :Already done. [[Удзельнік:Manuelt15|Manuelt15]] 22:33, 19 сакавіка 2011 (UTC) ::{{done}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 08:35, 20 сакавіка 2011 (UTC) === [[user:CzechoBot|CzechoBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Чаховіч Уладзіслаў]] ([[w:be:user talk:Чаховіч Уладзіслаў|talk]]) * Bot's name: [[user:CzechoBot]] ([[Special:Contributions/CzechoBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: * Purpose: Катэгорыі, шаблоны * Technical details: --[[Удзельнік:CzechoBot|CzechoBot]] 11:05, 17 красавіка 2011 (UTC) :* {{за}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 16:03, 17 красавіка 2011 (UTC) * {{зроблена}} Супраць нікога няма, ды і мала хто ёсць. Даю сцяг. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 19:21, 18 красавіка 2011 (UTC) === [[user:CocuBot|CocuBot]] === * Botmaster: [[w:no:user:Cocu]] ([[w:no:user talk:Cocu|talk]]) * Bot's name: [[user:CocuBot]] ([[Special:Contributions/CocuBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: [http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?user=CocuBot 18] * Purpose: interwiki in the main and category namespace * Technical details: Pywikipedia --[[Удзельнік:Cocu|Cocu]] 18:02, 3 мая 2011 (UTC) :#{{за}}--[[Удзельнік:Амба|Амба]] 18:19, 3 мая 2011 (UTC) :#{{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 14:50, 4 мая 2011 (UTC) {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 17:01, 14 мая 2011 (UTC) === [[user:Vagobot|Vagobot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Vago]] ([[w:be:user talk:Vago|talk]]) * Bot's name: [[user:Vagobot]] ([[Special:Contributions/Vagobot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: * Purpose: interwiki * Technical details: Python --[[Удзельнік:Vago|Vago]] 11:51, 22 ліпеня 2011 (UTC) :* {{за}}. --[[Удзельнік:Амба|Амба]] 16:46, 30 ліпеня 2011 (UTC) {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 18:14, 30 ліпеня 2011 (UTC) === [[user:GedawyBot|GedawyBot]] === * Botmaster: [[w:ar:user:محمد الجداوي]] ([[w:ar:user talk:محمد الجداوي|talk]]) * Bot's name: [[user:GedawyBot]] ([[Special:Contributions/GedawyBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: [http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?rights=1&user=GedawyBot] * Purpose: interwiki * Technical details: It doesn't make edits on templates. :* {{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 05:53, 12 жніўня 2011 (UTC) ::* {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 16:07, 27 жніўня 2011 (UTC) === [[User:HiW-Bot|HiW-Bot]] === * Operator : [[:de:Benutzer:Hedwig in Washington|Hedwig in Washington]] * Automatic or Manually Assisted : automatic * Programming Language(s) : Python (pywikipedia), daily update * Function Summary : Interwiki, Internationalization by removing chaos in Babel so it can be used properly and easy. Double redirects will be added shortly * Already has a bot flag (Y/N) : Yes, DE, EN, AR, NN and LB, others pending [http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?user=HiW-Bot see here] * Function Details : just using the standard interwiki.py; parameters: -auto -all - log -catr --[[Удзельнік:Hedwig in Washington|Hedwig in Washington]] 19:18, 1 верасня 2011 (UTC) *{{за}}--[[Удзельнік:Амба|Амба]] 21:14, 11 верасня 2011 (UTC) ** {{done}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 17:55, 18 верасня 2011 (UTC) === [[User:Acebot|Acebot]] === * Botmaster: [[:ru:user:Ace111]] ([[User talk:Ace111|talk]]) * Bot's name: [[User:Acebot|Acebot]] ([[Special:Contributions/Acebot|contributions]]) * List of botflags on other Wikipedias: ru, uk, en, tt, kk, az, meta * Purpose: Обновление статистики по разделам Википедии [[Шаблон:NUMBEROF]] * Technical details: Участник [[User:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] предложил на странице обсуждения моего бота [[:ru:Обсуждение участника:Acebot#Шаблон:NUMBEROF/data]] обновлять статистику [[Шаблон:NUMBEROF]] также и в белорусской Википедии, что позволяет иметь всегда актуальные данные в статьях о разделах Википедии (см. примеры в [[Шаблон:Раздзел Вікіпедыі]] и на моей странице [[Удзельнік:Ace111]]). В течение уже больше года Acebot делает аналогичные обновления в нескольких разделах, проблем пока не возникало. Обновления можно делать раз в сутки, первая правка уже сделана, см. [http://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Шаблон:NUMBEROF/data&action=history историю правок]. — [[Удзельнік:Ace111|Ace111]] 23:08, 9 кастрычніка 2011 (UTC) *{{за}}--[[Удзельнік:Амба|Амба]] 23:24, 9 кастрычніка 2011 (UTC) : {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 17:42, 11 кастрычніка 2011 (UTC) === [[User:Amolbot|Amolbot]] === * Operator : [[User:Mehdi|Mehdi]] * Automatic or Manually Assisted : only automatic * Programming Language(s) : Python (pywikipedia) * Function Summary : Interwiki * Already has a bot flag (Y/N) : Yes, [http://toolserver.org/~quentinv57/sulinfo/Amolbot see here] * Function Details : standard interwiki.py -- <span style="font: 18px 'Pristina'">[[user:Mehdi|<span style="color: blue">Mehdi</span>]]</span><span style="font: 14px 'Pristina'"><sup>[[user_talk:Mehdi|<span style="color: red">Talk</span>]]</sup></span> 05:59, 5 красавіка 2012 (UTC) * {{За}}---<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 10:42, 6 красавіка 2012 (UTC) : {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 14:34, 6 красавіка 2012 (UTC) :Thank You so much.-- <span style="font: 18px 'Pristina'">[[user:Mehdi|<span style="color: blue">Mehdi</span>]]</span><span style="font: 14px 'Pristina'"><sup>[[user_talk:Mehdi|<span style="color: red">Talk</span>]]</sup></span> 15:15, 6 красавіка 2012 (UTC) === [[Удзельнік:Knedlik-Pod|Knedlik-Pod]] === * Botmaster: [[w:be:Удзельнік:Renessaince]] ([[w:be:user talk:Renessaince|talk]]) * Bot’s name: [[Удзельнік:Knedlik-Pod|Knedlik-Pod]] ([[Special:Contributions/Knedlik-Pod|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: be-x-old * Purpose: interwiki. Ручны рэжым, працуе ў тым ліку з шаблёнамі * Technical details: pywikipedia; [[Вікіпедыя:Бот|Для таго каб боты не забруджвалі сваімі змяненнямі старонку свежых правак]]. --[[Удзельнік:Renessaince|Renessaince]] ([[Размовы з удзельнікам:Renessaince|размовы]]) 21:22, 5 красавіка 2012 (UTC) * {{За}}---<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 10:41, 6 красавіка 2012 (UTC) : {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 14:35, 6 красавіка 2012 (UTC) :: Дзякуй. --[[Удзельнік:Renessaince|Renessaince]] ([[Размовы з удзельнікам:Renessaince|размовы]]) 19:08, 6 красавіка 2012 (UTC) === [[User:DarafshBot|DarafshBot]] === * Operator : [[User:درفش کاویانی|درفش کاویانی]] * Automatic or Manually Assisted : only automatic * Programming Language(s) : Python (pywikipedia) * Function Summary : Interwiki * Already has a bot flag (Y/N) : Yes, [http://toolserver.org/~quentinv57/sulinfo/DarafshBot see here] * Function Details : standard interwiki.py Thanks [[Удзельнік:درفش کاویانی|درفش کاویانی]] ([[Размовы з удзельнікам:درفش کاویانی|размовы]]) 02:45, 12 красавіка 2012 (UTC) :* {{done}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 07:08, 17 красавіка 2012 (UTC) === [[user:JYBot|JYBot]] === * Botmaster: [[:fa:user:Javadyou]] ([[:fa:user talk:Javadyou|talk]]) * Bot's name: [[user:JYBot]] ([[Special:Contributions/JYBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: [http://toolserver.org/~quentinv57/sulinfo/JYBot see here] * Purpose: interwiki * Technical details: interwiki with -autonomous option in ns:0 :*{{за}}--[[Удзельнік:Амба|Амба]] ([[Размовы з удзельнікам:Амба|размовы]]) 14:09, 4 мая 2012 (UTC) :*{{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 18:46, 5 мая 2012 (UTC) :*{{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 18:46, 5 мая 2012 (UTC) === [[user:MahdiBot|MahdiBot]] === * Botmaster: [[:fa:user:Mahdiz]] ([[:fa:user talk:Mahdiz|talk]]) * Bot's name: [[user:MahdiBot]] ([[Special:Contributions/MahdiBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: [http://toolserver.org/~quentinv57/sulinfo/MahdiBot see here] * Purpose: interwiki * Technical details: interwiki with -autonomous option in ns:0 im done 46 edit trail./thanks alot--[[Удзельнік:Mahdiz|Mahdiz]] ([[Размовы з удзельнікам:Mahdiz|размовы]]) 15:41, 17 чэрвеня 2012 (UTC) :* {{done}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:12, 22 жніўня 2012 (UTC) === [[user:ZiyadBot|ZiyadBot]] === * Botmaster: [[w:ar:مستخدم:زياد|زياد]] ([[w:ar:نقاش المستخدم:زياد|talk]]) * Bot's name: [[user:ZiyadBot]] ([[Special:Contributions/ZiyadBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: Ar * Purpose: Add categories according English article + interwiki + Cosmotic changes (Not alone) + Coord + remove of non exist picture + add commons cat * Technical details: this bot is using python language and use trust script which used in many version on wikipedia or at lease by myself in Arabic version. [[Удзельнік:زياد|زياد]] ([[Размовы з удзельнікам:زياد|размовы]]) 18:28, 12 верасня 2012 (UTC) # {{супраць}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:19, 13 верасня 2012 (UTC) : Правак няма, наогул нідзе. Пакуль, сцяг даваць не будзем. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 10:09, 24 верасня 2012 (UTC) === [[user:malarzBOT|malarzBOT]] === * Botmaster: [[:pl:user:malarz pl]] ([[:pl:user talk:malarz pl|talk]]) * Bot's name: [[user:malarzBOT]] ([[Special:Contributions/malarzBOT|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: pl, en, de, se * Purpose: interwiki * Technical details: pywikipediabot [[Удзельнік:Malarz pl|Malarz pl]] ([[Размовы з удзельнікам:Malarz pl|размовы]]) 10:04, 29 верасня 2012 (UTC) : {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 17:09, 3 кастрычніка 2012 (UTC) ::thanks [[Удзельнік:Malarz pl|Malarz pl]] ([[Размовы з удзельнікам:Malarz pl|размовы]]) 11:24, 4 кастрычніка 2012 (UTC) === [[User:YurikBot|YurikBot]] === * Botmaster: [[w:en:user:Yurik]] ([[w:en:user talk:Yurik|Yurik]]) * Bot's name: [[user:YurikBot]] ([[Special:Contributions/YurikBot|contributions]], [[:ru:Special:Contributions/YurikBot|ru contributions]]), [[:uk:Special:Contributions/YurikBot|uk contributions]] * List of botflags on other wikipedias: Before my wikibreak, had all of them (before the global), now I only have these: : af an ang ar ast ay ba be-x-old bg bm bn bs bug ca ceb chr csb cv cy da de el eo et eu fa fj fo fur ga gd got gu haw hi hu ia id ilo io jbo ka kl ko ku kw lad li ln lo lv mg mi mt na nah nap nds nl oc om os pdc pt qu rm roa-rup ru sa sc scn sco se sh si sk sl so sq sr su sw ta th tl tpi tr uk ur vec vi wa war yi zh zh-min-nan * Purpose: cyrilic/latin case mixes, maybe interwiki, double redirects, etc * Technical details: pywikibot-based, over 5 years old, but now revised and improved Hi, I would like to get back the bot status. At this point I will start with running [[:en:user:Yurik/CaseCheckerBot|Cyrillic/Latin case checker bot]] that will fix any link or page title that has characters identical in both (like A,B,C,E,H,K,M,O,...). I wrote this bot over five years ago. Why would you want to trust me? I wrote MediaWiki API, improved many bots (as part of pywikibot framework) including interwiki bot, have over 3 million bot edits across all languages. Also, please create a page [[ВП:КЛ]] or similar. All changes by the bot will have this link in the comments to explain the change to the user. Expand below to the example text. Thanks! --[[Ҡатнашыусы:Yurik|Yurik]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Yurik|әңгәмә]]) 06:06, 14 декабрь 2012 (UTC) <div class="NavFrame collapsed"> <div class="NavHead">Example explanation page</div> <div class="NavContent"> <nowiki> '''Attention administrators''' This page needs to be translated, and can be moved to any place you like, as long as there is a redirect to it. English text does not need to be here. A casechecker bot verifies that all articles and links use one type of letters in each word - either Cyrillic or Latin characters. Whenever it finds an article with the mix, and the letters look identical (such as 'C', 'O', 'P', and many other), it renames the article, or changes the link, even if it does not exist (red link). The bot puts '''<nowiki>[[ВП:КЛ]]</nowiki>''' in the comments, followed by the changes made. Examples in [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BB%D1%83%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%BD%D0%B0%D1%8F:%D0%92%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4/YurikBot RU Wiki], [http://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%86%D1%96%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0:%D0%92%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%BE%D0%BA/YurikBot UK Wiki] Also, there are two additional subpages - one for all errors bot finds, and one for all names that have been checked to be ok. See examples on the [[:ru:ВП:КЛ|Russian ВП:КЛ]] Please contact me at [[:en:User:Yurik]] or [[:ru:User:Yurik]] if you have any questions or concerns. <nowiki> [[ru:ВП:КЛ]] [[be-x-old:ВП:КЛ]] [[bg:ВП:КЛ]] [[cv:ВП:КЛ]] [[os:ВП:КЛ]] [[sh:ВП:КЛ]] [[sr:ВП:КЛ]] [[uk:ВП:КЛ]] </nowiki> </div></div> :*{{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:17, 15 снежня 2012 (UTC) [[crh:Vikipediya:Botlar#Requests]] [[is:Wikipedia:Vélmenni#Bot policy]] [[uk:Вікіпедія:Боти#Заявки/Requests for bot flag]] === [[user:KrBot|KrBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Ivan A. Krestinin]] ([[w:be:user talk:Ivan A. Krestinin|talk]]) * Bot's name: [[user:KrBot]] ([[Special:Contributions/KrBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: ruwiki, wikidata, ukwiki * Purpose: выполнение [https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9E%D0%B1%D1%81%D1%83%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%3AIvan_A._Krestinin&diff=59211634&oldid=59106954 просьбы] участницы Хомелка: «Добрый день, пришла к вам по поводу [https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%93%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D1%82%D0%BE%D0%BD,_%D0%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BB&curid=285075&diff=59204073&oldid=53286065 этой правки]. Дело в том, что в be.wiki тоже много включений этого шаблона, могли бы вы запустить своего бота и там?--[[User:Хомелка|Хомелка]] :) / [[user talk:Хомелка|обс]] 07:03, 30 октября 2013 (UTC)» * Бот удаляет параметры шаблона {{tl|Бібліяінфармацыя}}, если значения параметров совпадают со значениями на Викиданных. Если на Викиданных значений нет, то бот пытается перенести их туда. — [[Удзельнік:Ivan A. Krestinin|Ivan A. Krestinin]] ([[Размовы з удзельнікам:Ivan A. Krestinin|размовы]]) 20:58, 30 кастрычніка 2013 (FET) : {{done}} Выдаў перад галасамі ўдзельнікаў, калі будуць галасы супраць -- статус скасуем. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 22:45, 30 кастрычніка 2013 (FET) === [[user:KasparBot|KasparBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:T.seppelt]] ([[w:be:user talk:T.seppelt|talk]]) * Bot's name: [[user:KasparBot]] ([[Special:Contributions/KasparBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: wikidata, enwiki, frwiki, cawiki, mkwiki, dawiki, kowiki, jawiki * Purpose: Authority control managing * Technical details: #1 move authority control information ([[:Шаблон:Вонкавыя спасылкі]]) to wikidata and replace the template with a blank <nowiki>{{Вонкавыя спасылкі}}</nowiki> <small>(see [[:en:Wikipedia:Bots/Requests for approval/KasparBot]])</small>, #2 add <nowiki>{{Вонкавыя спасылкі}}</nowiki> to pages with authority control information on wikidata but without a local template transclusion on bewiki <small>(see [[:en:Wikipedia:Bots/Requests for approval/KasparBot 2]])</small> please have also a look on [https://tools.wmflabs.org/kasparbot/ac.php?select-project-bewiki=1 the bot's tool page] to inspect the expected edits for #1. (I will fix the "template can only be replaced manually"-problem). -- [[Удзельнік:T.seppelt|T.seppelt]] ([[Размовы з удзельнікам:T.seppelt|размовы]]) 12:19, 12 ліпеня 2015 (MSK) :[[User:Maksim L.]] Do you want me to make some test edits? Kind regards, --[[Удзельнік:T.seppelt|T.seppelt]] ([[Размовы з удзельнікам:T.seppelt|размовы]]) 10:36, 22 ліпеня 2015 (MSK) :: [[Удзельнік:T.seppelt|T.seppelt]], {{done}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 10:50, 22 ліпеня 2015 (MSK) :::Thanks, -- [[Удзельнік:T.seppelt|T.seppelt]] ([[Размовы з удзельнікам:T.seppelt|размовы]]) 11:56, 24 ліпеня 2015 (MSK) === [[user:Artsiom91Bot|Artsiom91Bot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Artsiom91]] ([[w:be:user talk:Artsiom91|talk]]) * Bot's name: [[user:Artsiom91Bot]] ([[Special:Contributions/Artsiom91Bot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: * Purpose: аўтаматычныя праўкі без забружвання апошніх зменаў * Technical details: ужыванне AWB --[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 00:20, 23 ліпеня 2015 (MSK) : {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 14:30, 24 ліпеня 2015 (MSK) === [[user:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] === * Botmaster: [[w:en:user:Cyberpower678]] ([[w:en:user talk:Cyberpower678|talk]]) * Bot's name: [[user:InternetArchiveBot]] ([[Special:Contributions/InternetArchiveBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: Too many to list * Purpose: Rescue dead links by supplying archive URLs of the originals and add links to book references that allow readers to preview the page being referenced on the book. * Technical details: Written in PHP, IABot goes around Wikipedia searching for dead links. If it finds a dead link, it will attempt to search for an archive URL and apply it to the reference. IABot will also seek out book references. It will then attempt to link the reference to a digital copy of the book at archive.org, pointing to the referenced page if applicable.—[[:en:User:Cyberpower678|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">CYBERPOWER</span>''']] <span style="font-family:Rockwell">([[:en:User talk:Cyberpower678|<span style="color:red">размовы</span>]])</span> 00:39, 11 кастрычніка 2019 (+03) :{{ping|Maksim L.}} Pinging the last active bureaucrat on this page. Any chance of trial or approval? :-)—[[:en:User:Cyberpower678|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">CYBERPOWER</span>''']] <span style="font-family:Rockwell">([[:en:User talk:Cyberpower678|<span style="color:red">размовы</span>]])</span> 21:44, 21 кастрычніка 2019 (+03) :: {{done}}, {{у|Cyberpower678}}. There is a time limit for community consensus. The {{ш|ping}} does not ping :-) --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 10:33, 22 кастрычніка 2019 (+03) 4xts1r4b2wo30dkoasrct5wzjt70qt5 0 11174 5122428 5118994 2026-04-06T09:55:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122428 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Крамно |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 16|lat_sec = 7.7 |lon_dir = |lon_deg = 25|lon_min = 18|lon_sec = 53 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Драгічынскі |сельсавет = Бездзежскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 147 |насельніцтва = 314 |год перапісу = 2005 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242988055 }} '''Крамно́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Крымно́'''</ref> ({{lang-be-trans|Kramno}}, {{lang-ru|Кремно}}) — [[вёска]] ў [[Драгічынскі раён|Драгічынскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]]. У складзе [[Бездзежскі сельсавет|Бездзежскага сельсавета]]. За 19 км ад Драгічына, 129 км ад Брэста, 26 км ад чыгуначнай станцыі Драгічын (на лініі Брэст-Гомель). == Гісторыя == З 1795 года ў складзе Расійскай імперыі. З 1801 года ў [[Кобрынскі павет (Расійская імперыя)|Кобрынскім павеце]] Гродзенскай губерні. Паводле перапісу 1897 года 518 жыхароў, з іх мужчын 249, жанчын 269, пераважнае веравызнанне — праваслаўе (505 чалавек).<ref name=":0">{{Кніга|спасылка=http://archive.org/details/nasmesta|загаловак=Населенные места Российской империи в 500 и более жителей|год=1905|старонак=403}}</ref> У 1920—1939 гадах у складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], спачатку ў [[Кобрынскі павет (1921—1940)|Кобрынскім павеце]], з 12 снежня 1920 года разам з [[Гміна Бездзеж|гмінай Бездзеж]] у складзе новастворанага [[Драгічынскі павет|Драгічынскага павета]]. З 19 лютага 1921 года разам з цэлым паветам увайшло ў склад новастворанага [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. Паводле перапісу за 1921 год — 109 дамоў, 542 жыхары (253 мужчыны і 289 жанчын), з якіх 298 лічылі сябе палякамі, 192 тутэйшымі, 4 яўрэямі, 3 беларусамі. 45 чалавек указалі іншую нацыянальнасць. 538 жыхары былі праваслаўнага веравызнання і 4 вызнавалі юдаізм.<ref name=":1">{{Артыкул|спасылка=https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/2225/edition/3106|загаловак=Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych. T. 8, Województwo poleskie|год=1924}}</ref> [[Файл:Gmina Bezd.jpg|міні|313x313пкс|Вынікі перапісу насельніцтва 1921 года ў гміне Бездзеж Драгічынскага раёна (вёска Крамно пад нумарам 8)]] З 1939 года ў складзе [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Да 9 чэрвеня 1958 года вёска ўваходзіла ў склад Бездзежскага сельсавета<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 9 чэрвеня 1958 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1958, № 6.</ref><ref>{{Cite web|url=https://brestregion.com/map.php?name=Kremno&id=1474&lng=ru|title=Кремно, Дрогичинский район, Брестская область|website=brestregion.com|access-date=2026-03-02}}</ref>, да 14 красавіка 1960 года — у склад [[Гутаўскі сельсавет|Гутаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 14 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 10.</ref>.[[Файл:Аэрофотосъемка времен второй мировой войны.jpg|міні|315x315пкс|Аэрафотаздымка часоў Другой сусветнай вайны (меркавана 1944 год, вёска Крамно абведзена чырвоным прамавугольнікам).]] == Насельніцтва == * 518 жыхароў (1897)<ref name=":0" /> * 109 гаспадарак, 542 жыхары (1921)<ref name=":1" /> * 147 гаспадарак, 314 жыхароў (2005) * 221 жыхар (2009)<ref name=":2">{{Cite web|url=https://archive.ph/20150625174005/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/bresckaja.htm|title=Колькасць насельніцтва Брэсцкай вобласці ў 2009 годзе}}</ref> * 126 жыхароў (2019)<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm|title=Колькасць насельніцтва Брэсцкай вобласці ў 2009 і 2019 гадах}}</ref> == Вядомыя асобы == * [[Мікалай Андрэевіч Максімовіч]] (нар. 1956) — беларускі ўрач-педыятр. Доктар медыцынскіх навук (2013), прафесар (2014). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бездзежскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Бездзежскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Драгічынскага раёна]] 8emys6egfsfzl72dapt45l0e4lpmw1t 0 11608 5122490 4891323 2026-04-06T10:04:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122490 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Першамайск |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 11|lat_sec = 53 |lon_dir = |lon_deg = 24|lon_min = 49|lon_sec = 05 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Драгічынскі |сельсавет = Антопальскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = Прышыхвасты |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 72 |насельніцтва = 181 |год перапісу = 2005 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |OpenStreetMap = 242986900 }} {{Значэнні|Першамайск}} '''Першама́йск'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Прышы́хвасты, Прышы́хусты, Прышы́хасты, мн.'''</ref> ({{lang-be-trans|Pieršamajsk}}, {{lang-ru|Першемайск}}, былая назва '''Прышы́хвасты''') — [[вёска]] ў [[Драгічынскі раён|Драгічынскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Антопальскі сельсавет|Антопальскага сельсавета]]. За 25 кіламетраў на захад ад Драгічына, 130 кіламетраў ад Брэста, 3,5 км ад чыгуначнай станцыі Гарадзец. У 1940—1960 гадах цэнтр [[Першамайскі сельсавет (Драгічынскі раён)|Першамайскага сельсавета]]. == Насельніцтва == * 72 гаспадаркі, 181 жыхар (2005) == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Антопальскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Антопальскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Драгічынскага раёна]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] e0q69amow18lde07gm4ewjxf1ydc6sg 0 16261 5121995 4770154 2026-04-06T00:44:28Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5121995 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = горад |беларуская назва = Васілевічы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = Coat of Arms of Vasilevičy, Belarus.svg |сцяг = Flag of Vasilevičy, Belarus.svg |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Vasilievičy (10).jpg |подпіс = Будынак гарадскога савета дэпутатаў |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 16|lat_sec = 04 |lon_dir = E|lon_deg = 29|lon_min = 48|lon_sec = 08 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Рэчыцкі |сельсавет = |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = [[15 стагоддзе|XV ст.]] |ранейшыя назвы = |статус з = 1971 |плошча = 6.775<ref name="Homieĺ"/> |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 142 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = |тэлефонны код = +375 2340 |паштовы індэкс = 247550 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Vasilievičy |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242979086 }} {{значэнні|Васілевічы (значэнні)}} '''Васіле́вічы'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Vasilievičy}}) — горад раённага падпарадкавання ў [[Рэчыцкі раён|Рэчыцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. За 45 км ад [[Рэчыца|Рэчыцы]], 86 км ад [[Гомель|Гомеля]]. [[Васілевічы (станцыя)|Чыгуначны вузел]] (лініі на Гомель, [[Калінкавічы]], [[Хойнікі]]), аўтадарогай злучаны з аўтамагістраллю Гомель—Калінкавічы. Насельніцтва — 3&nbsp;349 чалавек (2017)<ref name="2017-Estimate"/>. == Герб == Герб Васілевічаў зацверджаны рашэннем Васілевіцкага райвыканкама № 82 ад 27 верасня 2001 года. Унесены ў Гербавы мартыкул Беларусі 28 снежня 2001 года (№ 77). Уяўляе з сабе іспанскі шчыт, дзе на блакітным полі выяўлены сярэбраны абрыс хваёвага дрэва. Абрыс дрэва сімвалізуе лясную і дрэваапрацоўчую прамысловасць, блакітнае поле — вадаёмы. == Гісторыя == [[Выява:Isaak Serbov 012.jpg|thumb|250px|left|Жыхары Васілевічаў на фатаграфіі [[Ісаак Абрамавіч Сербаў|І. Сербава]]]] Тэрыторыя горада была заселена ўжо ў [[бронзавы век|бронзавым веку]]. Паводле падання, калодзежы, называныя «зоўжынымі» ці «іоўжынымі» былі выкапаны на загад кіеўскай княгіні [[Вольга (княгіня Кіеўская)|Вольгі]], падчас паходу супраць [[Драўляне|драўлян]]. У пісьмовых крыніцах упершыню згадваецца ў [[XV]] ст. як вёска ў [[Менскае ваяводства|Менскім ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], шляхецкая ўласнасць. Як сведчыць [[Літоўская метрыка]], у [[1466]] годзе вёскай валодала памешчыца Іванава. Паводле рэвізіі Рэчыцкай воласці за [[1560]] год у вёсцы было 17 дымоў і 7 службаў. Праходзіў тракт [[Рэчыца]] — [[Мазыр]]. Пэўны час вёскай валодалі Патоцкія, потым Масальскія. Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|2-га падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У [[1795]] годзе, вёска ў [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкім павеце]], уладанне графа Юдзіцкага. Дзейнічала Свята-Мікалаеўская царква (у ёй захоўваліся спавядальныя ведамасці з [[1800]] года і метрычныя кнігі з [[1822]] года). У [[1825]] годзе замест старога пабудаваны новы драўляны будынак царквы. У [[1866]] годзе адкрыта народнае вучылішча, дзейнічала таксама царкоўна-прыходская школа. У [[1877]] годзе ў ваколіцах сяла, дзе залягае самы глыбокі на Палессі тарфянік, заснавана метэаралагічная станцыя для вывучэння клімату Палесся. Апісваючы паселішчы Беларускага Палесся [[Адам Ганоры Кіркор|А. Г. Кіркор]] у выданні «Жывапісная Расія» адзначыў, што Васілевічы «казённая вёска… на мяжы непраходных балот, якія называюцца Хмяльніцкімі». Вёскі значна павялічылася пасля пракладання чыгункі [[Лунінец]] — Гомель і адкрыцця [[Васілевічы (станцыя)|чыгуначнай станцыі]] ([[15 студзеня]] [[1886]] года). Цэнтр воласці, у склад якой у [[1890]] годзе ўваходзілі 17 паселішч з 1085 дварамі. Працавала паштова-тэлеграфная кантора. Паводле [[Перапіс насельніцтва Расійскай імперыі (1897)|перапісу 1897 года]] дзейнічалі яўрэйскі малітоўны дом, хлебазапасны магазін, 5 магазінаў, 2 [[вятрак|ветраных млына]], 2 конных млына, 2 кузні, 2 тракціры. У [[1904]]—[[1913]] гадах працаваў дрэваапрацоўчы завод з паравым рухавіком, прадукцыя якога экспанавалася на [[Сусветная выстаўка (1905)|Міжнароднай выстаўцы 1905 года ў Льежы]] і адзначана Вялікім Залатым Медалём. [[23 верасня]] [[1911]] года пачала працу чыгуначная лінія Васілевічы—Хойнікі. У [[1914]] годзе дала першую прадукцыю фабрыка па вытворчасці шпуль. У пачатку [[1918]] года занятая германскімі войскамі. У жніўні [[1918]] года партызанскі атрад разграміў нямецкі гарнізон, які размяшчаўся ў Васілевічах. Каля вёскі [[30 сакавіка]] [[1919]] года былі разгромлены [[Стракапытаўскае паўстанне|стракапытаўскія фарміраванні]], якія адступалі з Гомеля і спрабавалі прарвацца праз фронт у Польшчу. У пачатку сакавіка [[1920]] года мястэчка было занята польскімі войскамі, потым занята бальшавікамі ў пачатку чэрвеня [[1920]] года. У час пагрому, учыненага [[16 красавіка]] [[1921]] года бандай [[Іван Галака|Галакі]], загінулі 13 жыхароў. З [[26 чэрвеня]] [[1919]] года — цэнтр воласці [[Гомельская губерня|Гомельскай губерні]] [[РСФСР]]. З [[8 снежня]] [[1926]] года ў складзе [[БССР]]. З [[8 снежня]] [[1926]] года да [[4 жніўня]] [[1927]] года і з [[20 лютага]] [[1938]] года да [[16 верасня]] [[1959]] года цэнтр [[Васілевіцкі раён|Васілевіцкага раёна]]. У [[1927]]—[[1938]] гадах і з [[1959]] года ў Рэчыцкім раёне. З 8 снежня 1926 года па 29 красавіка 1950 года і з 16 ліпеня 1954 года па 29 лістапада 1959 года цэнтр [[Васілевіцкі сельсавет (Васілевіцкі раён)|Васілевіцкага сельсавета]] У [[1925]]—[[1927]] гадах працаваў [[Буда-Кашалёўскі дзяржаўны аграрна-тэхнічны каледж|лясны тэхнікум]] (да гэтага знаходзіўся ў Гомелі, потым у [[Буда-Кашалёва]]). У [[1929]] годзе арганізаваны [[калгас]], працавалі торфазавод, 2 кузні, слясарня, паравы млын, цагляны завод, смалакурня, дрэваапрацоўчая майстэрня, 7-гадовая школа, хата-чытальня, аддзяленне спажывецкай кааперацыі, сельскагаспадарчае крэдытнае таварыства, бальніца. У [[1934]] годзе створана [[Машынна-трактарная станцыя|МТС]]. З [[15 ліпеня]] [[1935]] года — мястэчка. У час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] у чэрвені [[1941]] года ў Васілевічах была сфарміравана кавалерыйскай група пад кіраўніцтвам А. І. Бацкалевіча, якая пэўны час вяла баявыя дзеянні ў тыле наступаючай нямецкай арміі. З [[24 жніўня]] [[1941]] да снежня [[1943]] года дзейнічала [[Васілевіцкае патрыятычнае падполле|патрыятычнае падполле]] (кіраўнікі Л. П. Курганская-Сакалова, Т. М. Астапенка, А. І. Белы). Вясной [[1942]] года налічвалася 5 падпольных груп. Загінулі 32 падпольшчыкі (пахаваны ў брацкай магіле ў скверы па вул. Камсамольскай). Акупанты расстралялі 41 жыхара (пахаваныя ў магіле ахвяр фашызму, за 2,5 км да захаду ад горада). Вызвалена [[18 снежня]] [[1943]] года часткамі [[65-я армія, СССР|65-й арміі]] [[Беларускі фронт (1943)|Беларускага фронту]]. Разам з салдатамі Савецкай Арміі ў вызваленні Васілевіч удзельнічалі партызаны, сярод якіх быў камандзір кавалерыйскага эскадрона лейтэнант [[Мікалай Трафімавіч Маструкоў]] (пасмяротна прысвоена званне [[Герой Савецкага Саюза]]). 428 жыхароў загінулі на фронце. З 29 красавіка 1950 года — гарадскі пасёлак, з 19 лістапада 1971 года — горад раённага падпарадкавання<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР ад 19 лістапада 1971 г. Аб пераўтварэнні гарадскіх пасёлкаў Жыткавічы Жыткавіцкага раёна і Васілевічы Рэчыцкага раёна Гомельскай вобласці ў гарады раённага падпарадкавання // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1971, № 33 (1335).</ref>. Працавалі мэблевая фабрыка, завод масла і сухога малака, цагляны завод, філіял Рэчыцкага камбіната бытавога абслугоўвання, цэхі па вытворчасці безалкагольных напояў і каўбас, цэх прапіткі стаўбоў, лясгас, лесаўчастак Хойніцкага леспрамгаса. Дзейнічаюць сярэдняя і мастацкая школы, школа-інтэрнат для слабабачачых дзяцей, гідраметэастанцыя, 2 бібліятэкі, Дом культуры, Дом школьніка, бальніца і паліклініка, 2 дзіцячых садка, аддзяленне сувязі. == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours">{{Graph:Chart|width=300|height=128|type=rect|x=1847,1885,1897,1970,1995,1909,2009,2016,2017|y=956,1057,1704,6900,5100,2564,3923,3353,3349}}</div> * '''[[XVIII стагоддзе]]''': [[1795]] — 57 двароў * '''[[XIX стагоддзе]]''': [[1847]] — 956 чал., 92 двары; [[1885]] — 1057 чал., 116 двароў; [[1897]] — 1704 чал., 294 двары; у аднайменным пасёлку 20 чал., 4 двары (згодна з перапісам). * '''[[XX стагоддзе]]''': [[1909]] — 2564 чал., 460 двароў; на чыгуначнай станцыі 31 чал., 7 будынкаў; 1959 — 6400 чал.{{sfn|БелЭн|1997}}; [[1970]] — 6900 чал.{{sfn|Беларусь|1995}}{{sfn|БелЭн|1997}}; [[1995]] — 5100 чал.{{sfn|Беларусь|1995}}{{sfn|БелЭн|1997}} * '''[[XXI стагоддзе]]''': [[2009]] — 3923 чал., у тым ліку мужчыны — 1854, жанчыны — 2069 (перапіс)<ref name="dneprovec"/>; [[2016]] — 3353 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; [[2017]] — 3349 чал.<ref name="2017-Estimate"/> == Эканоміка == Прадпрыемствы харчовай (піўзавод), дрэваапрацоўчай, будаўнічых матэрыялаў прамысловасці. Гасцініца. == Забудова == Планіроўка складаецца з кароткіх шыротных вуліц, звязаных 2 магістральнымі вуліцамі. Забудова цагляная і драўляная. На поўначы і ўсходзе — сетка меліярацыйных каналаў. == Славутасці == [[Файл:Vasilevichi 7.jpg|міні|справа]] * [[Свята-Мікалаеўская царква (Васілевічы)|Свята-Мікалаеўская царква]] (1996) * Свята-Мікалаеўская царква (1825). Страчана ў 1940 годзе. == Вядомыя асобы == {{main|Вядомыя асобы Васілевічаў}} * [[Хаім Юдкавіч Бейлькін]] — [[гісторык]], [[доктар гістарычных навук]], прафесар. * [[Уладзімір Якаўлевіч Навуменка]] (1932—2005) — [[географ]], Заслужаны работнік вышэйшай школы БССР (1982)<ref>{{крыніцы/БелЭн|11}} — С. 112.</ref>. * [[Таццяна Піліпаўна Заранок]] — беларуская [[актрыса]], [[народная артыстка БССР]]. * [[Юрый Мікалаевіч Захаранка]] — [[міністр унутраных спраў Рэспублікі Беларусь]] (1994—1995). * [[Еўдакія Арцёмаўна Кухарава]] — [[Герой Сацыялістычнай Працы]]. * [[Сцяпан Сцяпанавіч Лаўшук]] — доктар філалагічных навук, літаратуразнавец і [[крытык]]. * [[Іван Якаўлевіч Навуменка]] — [[Народны пісьменнік Беларусі]] (1995). Старшыня [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савета Беларускай ССР]] (1985—1990). * [[Валерый Гур’евіч Ціхіня]] (нар. 1940) навуковец-[[юрыст]]. Член-карэспандэнт [[НАНБ|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (1994), доктар юрыдычных навук (1985), прафесар (1987). Заслужаны юрыст БССР (1990) * [[Уладзімір Уладзіміравіч Казлоў]] (нар. 1985) — беларускі [[лёгкаатлет]]. == Гл. таксама == * [[Гарады Гомельскай вобласці]] * [[Гарады Беларусі]] == Зноскі == {{Reflist|refs= <ref name="Homieĺ">Рашэнне Гомельскага абластнога Савета дэпутатаў ад 10 лістапада 2011 г. № 146</ref> <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> <ref name="dneprovec">[http://dneprovec.by/engine/print.php?newsid=423 Итоги переписи населения 2009 года по Речицкому району]</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|2-2}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Васілевічы|152}} * {{крыніцы/БелЭн|4|Васіле́вічы||23}} == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Vasilievičy|Васілевічы}} {{OSM relation|5598662|Васілевічы}} {{Рэчыцкі раён}} {{Гомельская вобласць}} [[Катэгорыя:Васілевічы| ]] tlxnt51wfe2zrqh7sy56ze5q9ht9aim 0 16293 5122315 5001289 2026-04-06T09:38:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122315 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Спасылка=Бярозаўка}} {{НП-Беларусь |беларуская назва = Бярозаўка |статус = горад |выява = Byarozavka1.JPG |подпіс = [[Шклозавод «Нёман»]] |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |статус з = 1990 }} '''Бяро́заўка'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Biarozaŭka}}) — горад у [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Размешчаны на левым беразе [[Нёман|р. Нёман]] (за 1,5 км ад ракі), за 27 км на паўднёвы ўсход ад [[Ліда|Ліды]], на аўтадарозе Ліда — [[Навагрудак]], за 7 км ад чыгуначнай станцыі [[Нёман (станцыя)|Нёман]]. Насельніцтва 10 311 чал. (2018)<ref name="2017-Estimate"/>. {{змест злева}} == Гісторыя == У 1861 годзе ўрочышча Бярозаўка вядома ў [[Лідскі павет (Расійская імперыя)|Лідскім павеце]] Віленскай губерні, у складзе маёнтка Вашкевічы, уласнасць памешчыка Зянона Ленскага. У 1875 годзе ім была заснавана гута па вырабе шкла каля хутара [[Устрынь-Боркі|Устрынь Боркі]] Лідскага павета (цяпер урочышча Устронь у Навагрудскім раёне). У канцы 1884 года Зянон Ленскі атрымаў дазвол на будаўніцтва ў сваім маёнтку Заенчыцы (пры ўпадзенні ў [[Нёман]] [[Чорная (левы прыток Нёмана)|Чорнай рэчкі]]) шклозавода. Першую прадукцыю завод даў у 1885. У 1891 годзе арандатарамі завода сталі чэшскія майстры прамысловага шкларобства [[Вільгельм Краеўскі]] і [[Юліус Столе]]. Ужо ў 1892 яны праводзяць першыя ўдалыя варкі крыштальнага шкла. У 1894 Краеўскі і Столе пачынаюць будаваць уласны завод у 4 км ад арэндаванага, у 1896 атрымліваюць тут першую прадукцыю. З таго часу завод Ленскага сталі называць «Нёман-А» ці «Старая гута», а новы — «Нёман-Б» ці «Новая гута». На кожным з заводаў у 1897 працавала больш як па 100 чал. У 1898 годзе за 3 км ад ракі Нёман ва ўрочышчы Бярозаўка А. Квяцінскі будуе яшчэ адзін завод, які неўзабаве ў 1900 пераходзіць да В. Краеўскага і Ю. Столе. У 1902 апошнія закрылі «Старую гуту», а яе назву «Нёман-А» прысвоілі заводу ў Бярозаўцы, які становіцца галоўным. Зараз на месцы размяшчэння «Старой гуты» захавалася толькі вялікая колькасць шклобою і вогнетрывалага лому ад збураных печаў ды асобныя кусты бэзу, парэчак і агрэсту. А вакол дзеючага завода вырас горад Бярозаўка. [[Шклозавод «Нёман»]] склаўся на базе заводаў «Нёман-А» (хутар Бярозаўка) і «Нёман-Б» ([[Новая Гута (Навагрудскі раён)|хутар Новая Гута]]). У 1908 годзе на першым заводзе працавалі 552 рабочыя, на другім — 454. У 1913 годзе быў закрыты адзін завод, пасля пачатку [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]], з набліжэннем фронту ў 1915 годзе — другі. У верасні 1915 Бярозаўку акупіравалі германскія войскі. У студзені 1919 на кароткі час устаноўлена савецкая ўлада. 3 красавіка 1919 тэрыторыя акупіравана польскімі войскамі. У ліпені 1920 вызвалена Чырвонай Арміяй, у верасні зноў занята польскімі войскамі. З [[1921]] года Бярозаўка ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], у [[Навагрудскі павет (1921—1940)|Навагрудскім павеце]] [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Нвагрудскага ваяводства]]. У 1921 годзе 12 двароў, 65 жыхароў. У 1927 на заводзе ў Бярозаўцы працавалі 338 чал. 17 мая 1929 тут адбылася буйная забастоўка з удзелам 700 рабочых, якая доўжылася каля 1,5 месяца. З [[1939]] года ў [[БССР]]. Шклозавод быў нацыяналізаваны. 3 4.12.1939 ў [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]], з 15.1.1940 ў [[Навагрудскі раён|Навагрудскім раёне]], з 12.10.1940. цэнтр Бярозаўскага сельсаета. У 1940 годзе вёска, 135 двароў, 1730 жыхароў; працавалі шклозавод (760 рабочых), электрастанцыя, лесапільны завод, млын, клуб, бальніца, сталовая, сярэдняя школа. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] ў канцы чэрвеня 1941 года акупіравана нацыстамі, якія загубілі тут 200 савецкіх ваеннапалонных. Пры вызваленні вёскі ў ліпені 1944 загінулі 20 савецкіх воінаў і партызан. У 1945 годзе на адноўленым шклозаводзе працавалі 326 чал., пры ім адкрылася рамеснае вучылішча № 17, у 1947 — школа майстроў. 3 8.1.1954 Бярозаўка ў Гродзенскай вобласці. [[15 мая]] [[1959]] года пераўтворана ў [[рабочы пасёлак]]<ref>Административно-территориальное устройство БССР: Справочник: В 2-х т. Т.2: (1944—1980 гг.)/Гл. арх. упр. при Совете Министров БССР, Ин-т философии и права АН БССР; Сост. Гриневич С. Д. и др. — Мн.: Беларусь, 1987.- 283 с. С. 92</ref>. [[25 снежня]] [[1962]] года перададзена ў [[Лідскі раён]]. У 1967 на шклозаводзе працавалі 1700 рабочых. [[24 чэрвеня]] [[1968]] года пераўтворана ў [[Пасёлкі гарадскога тыпу Беларусі|гарадскі пасёлак]]<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР ад 24 чэрвеня 1968 г. Аб пераўтварэнні рабочых пасёлкаў Бярозаўка Лідскага раёна і Краснасельскі Ваўкавыскага раёна Гродзенскай вобласці ў гарадскія пасёлкі // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1968, № 18 (1212).</ref>. У 1969 годзе ў Бярозаўцы 5,1 тыс. жыхароў. У 1982 годзе на базе школы майстроў адкрыта Нёманскае тэхнічнае вучылішча шкляной прамысловасці № 159 (з 1984 сярэдняе прафесійна-тэхнічнае вучылішча № 116 шкляной прамысловасці). З 1995 года Бярозаўка — [[горад]]. У 1996 годзе налічвала 11 тыс. жыхароў. == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours">{{Graph:Chart|width=288|height=128|type=rect|x=1969,1991,1994,2004,2009,2013,2018,2022|y=5100,11800,12500,12000,11800,10600,10311,9900}}</div> * '''XX стагоддзе''': 1969 — 5,1 тыс. чал.; 1991 — 11,8 тыс. чал.; 1994 — 12,5 тыс. чал. * '''XXI стагоддзе''': 2004 — 12,0 тыс. чал.; 2006 — 11,8 тыс. чал.; 2009 — 11,7 тыс. чал.; 2013 — 10,6 тыс. чал.; 2015 — 10 533 чал.<ref name="2015-Estimate"/>; 2016 — 10 478 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 — 10 393 чал.<ref name="2017-Estimate"/>; 2018 — 10 311 чал.; 2023 — 9 657 чал.; 2025 — 9 395 чал. == Эканоміка == [[Шклозавод «Нёман»]] з’яўляецца галоўным прадпрыемствам Бярозаўкі. Ён выпускае посуд, вазы, дэкаратыўна-мастацкія вырабы. Частка вырабаў экспартуецца за мяжу. Прадпрыемствы сацыяльна-бытавога абслугоўвання. Гасцініца. == Рэлігія == [[Файл:Holy Spirit Church in Biarozauka.jpg|міні|злева|[[Касцёл Спаслання Святога Духа (Бярозаўка)]]]] У 1928 годзе ў Бярозаўцы створана парафія Спаслання Святога Духа. У 1932 годзе пабудаваны касцёл у [[Закапанскі стыль|новазакапанскім стылі]], разбураны ў 1954 годзе<ref>[https://supron-licvin.livejournal.com/28266.html Уплыў закапанскага стылю на будаўніцтва касцёлаў у Заходняй Беларусі]</ref>. У 1992 годзе пабудаваны новы касцёл, які быў кансекраваны 18 жніўня 2001 года<ref>[https://catholic.by/3/kasciol/parishes/21-grodna/3541-byarozauka-parafiya-spaslannya-svyatoga-dukha Бярозаўка — парафія Спаслання Святога Духа]</ref>. У 1994 годзе пабудавана [[Царква ў гонар абраза Божай Маці «Жыровіцкі» (Бярозаўка)|царква Жыровіцкай Маці Божай]]<ref>[https://hram.by/%D0%A6%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0_%D1%9E_%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0_%D0%91%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%B0%D1%86%D1%96_%D0%96%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%86%D0%BA%D1%96_%D0%91%D1%8F%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D1%9E%D0%BA%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%A0%D0%B0%D1%91%D0%BD Царква ў гонар абраза Божай Маці «Жыровіцкі»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221231073005/https://hram.by/%D0%A6%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0_%D1%9E_%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0_%D0%91%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%B0%D1%86%D1%96_%D0%96%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%86%D0%BA%D1%96_%D0%91%D1%8F%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D1%9E%D0%BA%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%A0%D0%B0%D1%91%D0%BD |date=31 снежня 2022 }}</ref>. == Культура == Бярозаўскі музей шкла. Музей гісторыі Бярозаўкі, музей «Сялянская хатка» ў 3-й школе. == Вядомыя асобы == {{main|Вядомыя асобы Бярозаўкі}} * [[Вітольд Ашурак]] (1970—2021) — беларускі грамадскі актывіст і палітычны зняволены. * [[Зміцер Вайцюшкевіч]] (нар. 1971) — беларускі спявак і музыкант. * [[Леанід Аляксандравіч Каравайка|Леанід Каравайка]] (нар. 1954) — беларускі дыпламат. * [[Яраслаў Канстанцінавіч Кардаш|Яраслаў Кардаш]] (нар. 1991) — беларускі барэц грэка-рымскага стылю. * [[Чэслаў Міхневіч]] (нар. 1970) — польскі футбаліст і трэнер. * [[Ала Віктараўна Смаляк|Ала Смаляк]] (нар. 1973) — член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|7-га]] склікання. == Зноскі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> <ref name="2015-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2015}}</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Бяро́заўка|141}} * {{Крыніцы/ГВБ|9-2}} * {{Крыніцы/ЭГБ|5|Нёманскі шклозавод}} == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Biarozaŭka|Бярозаўка}} {{OSM relation|6722391|Бярозаўка}} * {{ref-en}} {{ref-de}} [http://www.pressglas-korrespondenz.de/aktuelles/pdf/pk-2008-1w-sg-stolle-niemen-2.pdf Geschichte der Glaswerke Julius Stolle, Njoman, Weißrussland, 1883—1998] (pdf; 0,9 MB) * [http://pawet.net/library/history/city_district/economy/neman/Шклозавод_'Нёман'.html Герасімовіч М. Ф. Шклозавод «Нёман». Кароткі агляд станаўлення і развіцця] // на [[pawet.net]]e * [http://xn--80abdlkt0ao7m.regiony.by/ Сайт горада на праекце Regiony.BY] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150420024524/http://xn--80abdlkt0ao7m.regiony.by/ |date=20 красавіка 2015 }} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Лідскі раён}} {{Гарады Гродзенскай вобласці}} {{Населеныя пункты на Нёмане}} [[Катэгорыя:Бярозаўка (горад)| ]] 57hp662xkj6a14uzbmf7ww16dnsg6l6 4 16411 5121284 5120445 2026-04-05T12:14:54Z MakEditor 165254 /* Вакол ліхтарнага слупа (гурт) */ Адказ 5121284 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)]] == : {{Выдаліць}}, значнасць прадмету артыкула не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:33, 3 красавіка 2026 (+03) ::Гэты гурт даволі папулярны, каб пра яго быў артыкул. Па [https://music.yandex.by/artist/5578874 звесткам] Яндекс Музыкі зараз ён мае 75 565 слухачоў у месяц. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:14, 5 красавіка 2026 (+03) == [[Аляксандр Іосіфавіч Урбановіч]] == : {{Выдаліць}}, кандыдат навук, дацэнт, меў навуковыя інтарэсы, усё. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:51, 29 сакавіка 2026 (+03) : {{Выдаліць}} значнасць не падмацаваны крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:53, 30 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}, вядомы навуковец, шмат навуковых прац. Ёсць крынiцы. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 12:52, 30 сакавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:James M Irons]], колькасць навуковых прац не мае асаблівай ролі, важней паказаць прызнанне яго заслуг у навуковым свеце. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:17, 30 сакавіка 2026 (+03) == [[Тымаці Оліфант]] == : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:43, 26 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць, крыніцы ёсць тут https://en.wikipedia.org/wiki/Timothy_Olyphant. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 20:27, 29 сакавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]], тое што яны ёсць у АнглВікі добра, але Беларуская Вікіпедыя, гэта іншы праект. Артыкул нават на стаб не цягне. : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць. Крыніцы таксама. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:36, 31 сакавіка 2026 (+03) == [[TDK]] == : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:46, 23 сакавіка 2026 (+03) ::Артыкул невялікі, можна выправіць. Я папрацую бліжэйшым часам. ::{{Зраблю|10-04-2026}} [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:16, 28 сакавіка 2026 (+03) == [[King Promise]] == : {{Выдаліць}} значнасць не падмацаваны крыніцамі, толькі сайт творцы. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:51, 23 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Крыніцы ёсць.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 15:33, 2 красавіка 2026 (+03) == [[EIZVA]] == * {{выдаліць}}, значнасць прадмету артыкула не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:19, 8 сакавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] == * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03) *:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная <nowiki>[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03) == [[Валер Віктаравіч Руселік]] == Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:49, 25 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} няма значнасць. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:45, 3 сакавіка 2026 (+03) : Не праходзіць як журналіст ды блогер? Усё ж нават "зоркай" Белсата яго [https://nashaniva.com/372748 называюць]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:16, 4 сакавіка 2026 (+03) == Казахі у == Артыкулы аўтаматычнага перакладу з памылкамі ўжо ў назве, іх немагчыма вычытаць нават з вялікім жаданнем. * [[Казахі у Манголіі]] * [[Казахі у Туркменіі]] * [[Казахі у Іране]]--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 20 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:48, 3 сакавіка 2026 (+03) == [[Depo DIY]] == : {{Выдаліць}}, камерцыйная рэклама, кросвікіспам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:02, 5 лютага 2026 (+03) ::Я б усё ж прапанаваў {{пакінуць}}. Стыль уласна артыкула не рэкламны. Найвялікшая сетка будаўляных крамаў у Латвіі, да таго ж і міжнароднай можна лічыць. Чаму тут выдаліць, а [[IKEA]] ці [[Lidl]] заставіць? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:00, 5 лютага 2026 (+03) ::Бачу, што стваральнік у розных вікі прасоўвае артыкул - ну так, не вельмі добра выглядае. Але ўсё ж не спам, тэкст чытэльны, інфармацыя карысная. Можна было б па [[ВП:НЕДАВЕДНІК]] выдаляць, але ўсё ж фірма не шараговая, нейкая значнасць ёсць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:05, 5 лютага 2026 (+03) ::: З аднога боку 2200 супрацоўнікаў, з іншага — ''Page on [eswiki] deleted'', ''Page on [enwiki] deleted''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:38, 5 лютага 2026 (+03) ::::Дивись мій акаунт в Українській та Латиській вікіпедії. Ти справді думаєш, що я тут рекламою займаюся? [[Удзельнік:Votre Provocateur|Votre Provocateur]] ([[Размовы з удзельнікам:Votre Provocateur|размовы]]) 22:33, 5 лютага 2026 (+03) ::::: Тут абмяркоўваем артыкул, а не тваю персону. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:55, 5 лютага 2026 (+03) ::::Выдаленне ў іншых раздзелах, шчыра кажучы, не аргумент. Іх там можа і не цікавяць мелкія па іх мерках фірмы з усходняй Еўропы. Гэтак жа бы выдалілі пра наш [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:22, 6 лютага 2026 (+03) ::::: Існуе кансэнсус аб тым, што ў БелВікі дапушчальны пэўны беларусацэнтрызм, але як гэта прыцягнуць да дадзенага кейса, невядома. Таксама мабыць [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]] паводле маштабаў дзейнасці пасалідней будуць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:34, 6 лютага 2026 (+03) ::::::Мяркую, што А-100 і Еўраопт можна аднесці да лідараў ў сваіх галінах эканомікі ўнутры Беларусі, і таму маем пра іх артыкулы, а не толькі праз беларусацэнтрызм. ::::::Аналагічна з гэтым Depo: у сваёй нішы лічыцца лідарам, недзе у топах латвійскіх кампаній. Я б і артыкулы пра Rimi і Maxima прывітаў, калі б хто стварыў, хоць яны да Беларусі ніякага дачынення не маюць. Дадаць толькі ў артыкул [[Эканоміка Латвіі]] параграф пра рытэйл і цалкам натуральна будзе мець артыкулы пра згаданыя там фірмы. ::::::Я ўвогуле лічу, што можна пісаць хоць пра найвялікшыя фірмы Науру. Толькі каб захоўвалася структура: спачатку пра эканоміку краіны і яе галіны, а потым дэталі. Але гэта так, рэмарка. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:29, 7 лютага 2026 (+03) ::::::: Калі казаць пра лідараў рынку паводле краін, то Науру не падтрымаю, карлікавымі прынята лічыць краіны меншыя за [[Люксембург]]. Depo DIY здэцца сапраўды лідар у нішы, але не лідар у галіне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:53, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Няма значнасці [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:48, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Рэкламны змест. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:32, 11 сакавіка 2026 (+03) == [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР]] == Няма крыніц, няма нейтральнасці. Мяркую, сам тэкст скапіяваны аднекуль, чым парушае аўтарскія правы. Увогуле, выглядае як нейкая савецкая агітка.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:23, 28 студзеня 2026 (+03) : Я папрацую з артыкулам. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 28 студзеня 2026 (+03) :Іх трэба раздзяліць на два. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:59, 12 сакавіка 2026 (+03) :: [[Індустрыялізацыя ў БССР]] і [[Калектывізацыя ў БССР]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:05, 13 сакавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} skrj4g8t0g7g43sphwfik1z62pcme1q 5121288 5121284 2026-04-05T12:18:00Z JerzyKundrat 174 5121288 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)]] == : {{Выдаліць}}, значнасць прадмету артыкула не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:33, 3 красавіка 2026 (+03) ::Гэты гурт даволі папулярны, каб пра яго быў артыкул. Па [https://music.yandex.by/artist/5578874 звесткам] Яндекс Музыкі зараз ён мае 75 565 слухачоў у месяц. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:14, 5 красавіка 2026 (+03) ::: Почему бы о нём не написать статью по-русски? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:17, 5 красавіка 2026 (+03) == [[Аляксандр Іосіфавіч Урбановіч]] == : {{Выдаліць}}, кандыдат навук, дацэнт, меў навуковыя інтарэсы, усё. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:51, 29 сакавіка 2026 (+03) : {{Выдаліць}} значнасць не падмацаваны крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:53, 30 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}, вядомы навуковец, шмат навуковых прац. Ёсць крынiцы. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 12:52, 30 сакавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:James M Irons]], колькасць навуковых прац не мае асаблівай ролі, важней паказаць прызнанне яго заслуг у навуковым свеце. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:17, 30 сакавіка 2026 (+03) == [[Тымаці Оліфант]] == : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:43, 26 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць, крыніцы ёсць тут https://en.wikipedia.org/wiki/Timothy_Olyphant. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 20:27, 29 сакавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]], тое што яны ёсць у АнглВікі добра, але Беларуская Вікіпедыя, гэта іншы праект. Артыкул нават на стаб не цягне. : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць. Крыніцы таксама. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:36, 31 сакавіка 2026 (+03) == [[TDK]] == : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:46, 23 сакавіка 2026 (+03) ::Артыкул невялікі, можна выправіць. Я папрацую бліжэйшым часам. ::{{Зраблю|10-04-2026}} [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:16, 28 сакавіка 2026 (+03) == [[King Promise]] == : {{Выдаліць}} значнасць не падмацаваны крыніцамі, толькі сайт творцы. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:51, 23 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Крыніцы ёсць.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 15:33, 2 красавіка 2026 (+03) == [[EIZVA]] == * {{выдаліць}}, значнасць прадмету артыкула не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:19, 8 сакавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] == * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03) *:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная <nowiki>[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03) == [[Валер Віктаравіч Руселік]] == Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:49, 25 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} няма значнасць. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:45, 3 сакавіка 2026 (+03) : Не праходзіць як журналіст ды блогер? Усё ж нават "зоркай" Белсата яго [https://nashaniva.com/372748 называюць]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:16, 4 сакавіка 2026 (+03) == Казахі у == Артыкулы аўтаматычнага перакладу з памылкамі ўжо ў назве, іх немагчыма вычытаць нават з вялікім жаданнем. * [[Казахі у Манголіі]] * [[Казахі у Туркменіі]] * [[Казахі у Іране]]--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 20 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:48, 3 сакавіка 2026 (+03) == [[Depo DIY]] == : {{Выдаліць}}, камерцыйная рэклама, кросвікіспам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:02, 5 лютага 2026 (+03) ::Я б усё ж прапанаваў {{пакінуць}}. Стыль уласна артыкула не рэкламны. Найвялікшая сетка будаўляных крамаў у Латвіі, да таго ж і міжнароднай можна лічыць. Чаму тут выдаліць, а [[IKEA]] ці [[Lidl]] заставіць? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:00, 5 лютага 2026 (+03) ::Бачу, што стваральнік у розных вікі прасоўвае артыкул - ну так, не вельмі добра выглядае. Але ўсё ж не спам, тэкст чытэльны, інфармацыя карысная. Можна было б па [[ВП:НЕДАВЕДНІК]] выдаляць, але ўсё ж фірма не шараговая, нейкая значнасць ёсць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:05, 5 лютага 2026 (+03) ::: З аднога боку 2200 супрацоўнікаў, з іншага — ''Page on [eswiki] deleted'', ''Page on [enwiki] deleted''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:38, 5 лютага 2026 (+03) ::::Дивись мій акаунт в Українській та Латиській вікіпедії. Ти справді думаєш, що я тут рекламою займаюся? [[Удзельнік:Votre Provocateur|Votre Provocateur]] ([[Размовы з удзельнікам:Votre Provocateur|размовы]]) 22:33, 5 лютага 2026 (+03) ::::: Тут абмяркоўваем артыкул, а не тваю персону. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:55, 5 лютага 2026 (+03) ::::Выдаленне ў іншых раздзелах, шчыра кажучы, не аргумент. Іх там можа і не цікавяць мелкія па іх мерках фірмы з усходняй Еўропы. Гэтак жа бы выдалілі пра наш [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:22, 6 лютага 2026 (+03) ::::: Існуе кансэнсус аб тым, што ў БелВікі дапушчальны пэўны беларусацэнтрызм, але як гэта прыцягнуць да дадзенага кейса, невядома. Таксама мабыць [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]] паводле маштабаў дзейнасці пасалідней будуць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:34, 6 лютага 2026 (+03) ::::::Мяркую, што А-100 і Еўраопт можна аднесці да лідараў ў сваіх галінах эканомікі ўнутры Беларусі, і таму маем пра іх артыкулы, а не толькі праз беларусацэнтрызм. ::::::Аналагічна з гэтым Depo: у сваёй нішы лічыцца лідарам, недзе у топах латвійскіх кампаній. Я б і артыкулы пра Rimi і Maxima прывітаў, калі б хто стварыў, хоць яны да Беларусі ніякага дачынення не маюць. Дадаць толькі ў артыкул [[Эканоміка Латвіі]] параграф пра рытэйл і цалкам натуральна будзе мець артыкулы пра згаданыя там фірмы. ::::::Я ўвогуле лічу, што можна пісаць хоць пра найвялікшыя фірмы Науру. Толькі каб захоўвалася структура: спачатку пра эканоміку краіны і яе галіны, а потым дэталі. Але гэта так, рэмарка. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:29, 7 лютага 2026 (+03) ::::::: Калі казаць пра лідараў рынку паводле краін, то Науру не падтрымаю, карлікавымі прынята лічыць краіны меншыя за [[Люксембург]]. Depo DIY здэцца сапраўды лідар у нішы, але не лідар у галіне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:53, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Няма значнасці [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:48, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Рэкламны змест. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:32, 11 сакавіка 2026 (+03) == [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР]] == Няма крыніц, няма нейтральнасці. Мяркую, сам тэкст скапіяваны аднекуль, чым парушае аўтарскія правы. Увогуле, выглядае як нейкая савецкая агітка.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:23, 28 студзеня 2026 (+03) : Я папрацую з артыкулам. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 28 студзеня 2026 (+03) :Іх трэба раздзяліць на два. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:59, 12 сакавіка 2026 (+03) :: [[Індустрыялізацыя ў БССР]] і [[Калектывізацыя ў БССР]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:05, 13 сакавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} a7sw4d87uy4i5bbnerhpuqvbwt0jw9b 5121300 5121288 2026-04-05T12:29:58Z MakEditor 165254 /* Вакол ліхтарнага слупа (гурт) */ Адказ 5121300 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)]] == : {{Выдаліць}}, значнасць прадмету артыкула не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:33, 3 красавіка 2026 (+03) ::Гэты гурт даволі папулярны, каб пра яго быў артыкул. Па [https://music.yandex.by/artist/5578874 звесткам] Яндекс Музыкі зараз ён мае 75 565 слухачоў у месяц. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:14, 5 красавіка 2026 (+03) ::: Почему бы о нём не написать статью по-русски? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:17, 5 красавіка 2026 (+03) ::::Можна. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:29, 5 красавіка 2026 (+03) == [[Аляксандр Іосіфавіч Урбановіч]] == : {{Выдаліць}}, кандыдат навук, дацэнт, меў навуковыя інтарэсы, усё. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:51, 29 сакавіка 2026 (+03) : {{Выдаліць}} значнасць не падмацаваны крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:53, 30 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}, вядомы навуковец, шмат навуковых прац. Ёсць крынiцы. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 12:52, 30 сакавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:James M Irons]], колькасць навуковых прац не мае асаблівай ролі, важней паказаць прызнанне яго заслуг у навуковым свеце. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:17, 30 сакавіка 2026 (+03) == [[Тымаці Оліфант]] == : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:43, 26 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць, крыніцы ёсць тут https://en.wikipedia.org/wiki/Timothy_Olyphant. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 20:27, 29 сакавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]], тое што яны ёсць у АнглВікі добра, але Беларуская Вікіпедыя, гэта іншы праект. Артыкул нават на стаб не цягне. : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць. Крыніцы таксама. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:36, 31 сакавіка 2026 (+03) == [[TDK]] == : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:46, 23 сакавіка 2026 (+03) ::Артыкул невялікі, можна выправіць. Я папрацую бліжэйшым часам. ::{{Зраблю|10-04-2026}} [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:16, 28 сакавіка 2026 (+03) == [[King Promise]] == : {{Выдаліць}} значнасць не падмацаваны крыніцамі, толькі сайт творцы. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:51, 23 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Крыніцы ёсць.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 15:33, 2 красавіка 2026 (+03) == [[EIZVA]] == * {{выдаліць}}, значнасць прадмету артыкула не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:19, 8 сакавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] == * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03) *:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная <nowiki>[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03) == [[Валер Віктаравіч Руселік]] == Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:49, 25 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} няма значнасць. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:45, 3 сакавіка 2026 (+03) : Не праходзіць як журналіст ды блогер? Усё ж нават "зоркай" Белсата яго [https://nashaniva.com/372748 называюць]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:16, 4 сакавіка 2026 (+03) == Казахі у == Артыкулы аўтаматычнага перакладу з памылкамі ўжо ў назве, іх немагчыма вычытаць нават з вялікім жаданнем. * [[Казахі у Манголіі]] * [[Казахі у Туркменіі]] * [[Казахі у Іране]]--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 20 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:48, 3 сакавіка 2026 (+03) == [[Depo DIY]] == : {{Выдаліць}}, камерцыйная рэклама, кросвікіспам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:02, 5 лютага 2026 (+03) ::Я б усё ж прапанаваў {{пакінуць}}. Стыль уласна артыкула не рэкламны. Найвялікшая сетка будаўляных крамаў у Латвіі, да таго ж і міжнароднай можна лічыць. Чаму тут выдаліць, а [[IKEA]] ці [[Lidl]] заставіць? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:00, 5 лютага 2026 (+03) ::Бачу, што стваральнік у розных вікі прасоўвае артыкул - ну так, не вельмі добра выглядае. Але ўсё ж не спам, тэкст чытэльны, інфармацыя карысная. Можна было б па [[ВП:НЕДАВЕДНІК]] выдаляць, але ўсё ж фірма не шараговая, нейкая значнасць ёсць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:05, 5 лютага 2026 (+03) ::: З аднога боку 2200 супрацоўнікаў, з іншага — ''Page on [eswiki] deleted'', ''Page on [enwiki] deleted''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:38, 5 лютага 2026 (+03) ::::Дивись мій акаунт в Українській та Латиській вікіпедії. Ти справді думаєш, що я тут рекламою займаюся? [[Удзельнік:Votre Provocateur|Votre Provocateur]] ([[Размовы з удзельнікам:Votre Provocateur|размовы]]) 22:33, 5 лютага 2026 (+03) ::::: Тут абмяркоўваем артыкул, а не тваю персону. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:55, 5 лютага 2026 (+03) ::::Выдаленне ў іншых раздзелах, шчыра кажучы, не аргумент. Іх там можа і не цікавяць мелкія па іх мерках фірмы з усходняй Еўропы. Гэтак жа бы выдалілі пра наш [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:22, 6 лютага 2026 (+03) ::::: Існуе кансэнсус аб тым, што ў БелВікі дапушчальны пэўны беларусацэнтрызм, але як гэта прыцягнуць да дадзенага кейса, невядома. Таксама мабыць [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]] паводле маштабаў дзейнасці пасалідней будуць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:34, 6 лютага 2026 (+03) ::::::Мяркую, што А-100 і Еўраопт можна аднесці да лідараў ў сваіх галінах эканомікі ўнутры Беларусі, і таму маем пра іх артыкулы, а не толькі праз беларусацэнтрызм. ::::::Аналагічна з гэтым Depo: у сваёй нішы лічыцца лідарам, недзе у топах латвійскіх кампаній. Я б і артыкулы пра Rimi і Maxima прывітаў, калі б хто стварыў, хоць яны да Беларусі ніякага дачынення не маюць. Дадаць толькі ў артыкул [[Эканоміка Латвіі]] параграф пра рытэйл і цалкам натуральна будзе мець артыкулы пра згаданыя там фірмы. ::::::Я ўвогуле лічу, што можна пісаць хоць пра найвялікшыя фірмы Науру. Толькі каб захоўвалася структура: спачатку пра эканоміку краіны і яе галіны, а потым дэталі. Але гэта так, рэмарка. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:29, 7 лютага 2026 (+03) ::::::: Калі казаць пра лідараў рынку паводле краін, то Науру не падтрымаю, карлікавымі прынята лічыць краіны меншыя за [[Люксембург]]. Depo DIY здэцца сапраўды лідар у нішы, але не лідар у галіне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:53, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Няма значнасці [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:48, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Рэкламны змест. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:32, 11 сакавіка 2026 (+03) == [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР]] == Няма крыніц, няма нейтральнасці. Мяркую, сам тэкст скапіяваны аднекуль, чым парушае аўтарскія правы. Увогуле, выглядае як нейкая савецкая агітка.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:23, 28 студзеня 2026 (+03) : Я папрацую з артыкулам. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 28 студзеня 2026 (+03) :Іх трэба раздзяліць на два. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:59, 12 сакавіка 2026 (+03) :: [[Індустрыялізацыя ў БССР]] і [[Калектывізацыя ў БССР]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:05, 13 сакавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} rdar2lsyxutxybmtan2c56m6gljhcqy 5121303 5121300 2026-04-05T12:36:25Z MakEditor 165254 /* Вакол ліхтарнага слупа (гурт) */ Адказ 5121303 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)]] == : {{Выдаліць}}, значнасць прадмету артыкула не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:33, 3 красавіка 2026 (+03) ::Гэты гурт даволі папулярны, каб пра яго быў артыкул. Па [https://music.yandex.by/artist/5578874 звесткам] Яндекс Музыкі зараз ён мае 75 565 слухачоў у месяц. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:14, 5 красавіка 2026 (+03) ::: Почему бы о нём не написать статью по-русски? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:17, 5 красавіка 2026 (+03) ::::Можна. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:29, 5 красавіка 2026 (+03) ::::Але гэта праца удзельнікаў рускай Вікіпедыі. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:36, 5 красавіка 2026 (+03) == [[Аляксандр Іосіфавіч Урбановіч]] == : {{Выдаліць}}, кандыдат навук, дацэнт, меў навуковыя інтарэсы, усё. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:51, 29 сакавіка 2026 (+03) : {{Выдаліць}} значнасць не падмацаваны крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:53, 30 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}, вядомы навуковец, шмат навуковых прац. Ёсць крынiцы. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 12:52, 30 сакавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:James M Irons]], колькасць навуковых прац не мае асаблівай ролі, важней паказаць прызнанне яго заслуг у навуковым свеце. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:17, 30 сакавіка 2026 (+03) == [[Тымаці Оліфант]] == : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:43, 26 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць, крыніцы ёсць тут https://en.wikipedia.org/wiki/Timothy_Olyphant. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 20:27, 29 сакавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]], тое што яны ёсць у АнглВікі добра, але Беларуская Вікіпедыя, гэта іншы праект. Артыкул нават на стаб не цягне. : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць. Крыніцы таксама. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:36, 31 сакавіка 2026 (+03) == [[TDK]] == : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:46, 23 сакавіка 2026 (+03) ::Артыкул невялікі, можна выправіць. Я папрацую бліжэйшым часам. ::{{Зраблю|10-04-2026}} [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:16, 28 сакавіка 2026 (+03) == [[King Promise]] == : {{Выдаліць}} значнасць не падмацаваны крыніцамі, толькі сайт творцы. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:51, 23 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Крыніцы ёсць.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 15:33, 2 красавіка 2026 (+03) == [[EIZVA]] == * {{выдаліць}}, значнасць прадмету артыкула не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:19, 8 сакавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] == * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03) *:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная <nowiki>[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03) == [[Валер Віктаравіч Руселік]] == Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:49, 25 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} няма значнасць. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:45, 3 сакавіка 2026 (+03) : Не праходзіць як журналіст ды блогер? Усё ж нават "зоркай" Белсата яго [https://nashaniva.com/372748 называюць]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:16, 4 сакавіка 2026 (+03) == Казахі у == Артыкулы аўтаматычнага перакладу з памылкамі ўжо ў назве, іх немагчыма вычытаць нават з вялікім жаданнем. * [[Казахі у Манголіі]] * [[Казахі у Туркменіі]] * [[Казахі у Іране]]--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 20 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:48, 3 сакавіка 2026 (+03) == [[Depo DIY]] == : {{Выдаліць}}, камерцыйная рэклама, кросвікіспам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:02, 5 лютага 2026 (+03) ::Я б усё ж прапанаваў {{пакінуць}}. Стыль уласна артыкула не рэкламны. Найвялікшая сетка будаўляных крамаў у Латвіі, да таго ж і міжнароднай можна лічыць. Чаму тут выдаліць, а [[IKEA]] ці [[Lidl]] заставіць? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:00, 5 лютага 2026 (+03) ::Бачу, што стваральнік у розных вікі прасоўвае артыкул - ну так, не вельмі добра выглядае. Але ўсё ж не спам, тэкст чытэльны, інфармацыя карысная. Можна было б па [[ВП:НЕДАВЕДНІК]] выдаляць, але ўсё ж фірма не шараговая, нейкая значнасць ёсць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:05, 5 лютага 2026 (+03) ::: З аднога боку 2200 супрацоўнікаў, з іншага — ''Page on [eswiki] deleted'', ''Page on [enwiki] deleted''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:38, 5 лютага 2026 (+03) ::::Дивись мій акаунт в Українській та Латиській вікіпедії. Ти справді думаєш, що я тут рекламою займаюся? [[Удзельнік:Votre Provocateur|Votre Provocateur]] ([[Размовы з удзельнікам:Votre Provocateur|размовы]]) 22:33, 5 лютага 2026 (+03) ::::: Тут абмяркоўваем артыкул, а не тваю персону. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:55, 5 лютага 2026 (+03) ::::Выдаленне ў іншых раздзелах, шчыра кажучы, не аргумент. Іх там можа і не цікавяць мелкія па іх мерках фірмы з усходняй Еўропы. Гэтак жа бы выдалілі пра наш [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:22, 6 лютага 2026 (+03) ::::: Існуе кансэнсус аб тым, што ў БелВікі дапушчальны пэўны беларусацэнтрызм, але як гэта прыцягнуць да дадзенага кейса, невядома. Таксама мабыць [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]] паводле маштабаў дзейнасці пасалідней будуць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:34, 6 лютага 2026 (+03) ::::::Мяркую, што А-100 і Еўраопт можна аднесці да лідараў ў сваіх галінах эканомікі ўнутры Беларусі, і таму маем пра іх артыкулы, а не толькі праз беларусацэнтрызм. ::::::Аналагічна з гэтым Depo: у сваёй нішы лічыцца лідарам, недзе у топах латвійскіх кампаній. Я б і артыкулы пра Rimi і Maxima прывітаў, калі б хто стварыў, хоць яны да Беларусі ніякага дачынення не маюць. Дадаць толькі ў артыкул [[Эканоміка Латвіі]] параграф пра рытэйл і цалкам натуральна будзе мець артыкулы пра згаданыя там фірмы. ::::::Я ўвогуле лічу, што можна пісаць хоць пра найвялікшыя фірмы Науру. Толькі каб захоўвалася структура: спачатку пра эканоміку краіны і яе галіны, а потым дэталі. Але гэта так, рэмарка. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:29, 7 лютага 2026 (+03) ::::::: Калі казаць пра лідараў рынку паводле краін, то Науру не падтрымаю, карлікавымі прынята лічыць краіны меншыя за [[Люксембург]]. Depo DIY здэцца сапраўды лідар у нішы, але не лідар у галіне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:53, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Няма значнасці [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:48, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Рэкламны змест. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:32, 11 сакавіка 2026 (+03) == [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР]] == Няма крыніц, няма нейтральнасці. Мяркую, сам тэкст скапіяваны аднекуль, чым парушае аўтарскія правы. Увогуле, выглядае як нейкая савецкая агітка.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:23, 28 студзеня 2026 (+03) : Я папрацую з артыкулам. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 28 студзеня 2026 (+03) :Іх трэба раздзяліць на два. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:59, 12 сакавіка 2026 (+03) :: [[Індустрыялізацыя ў БССР]] і [[Калектывізацыя ў БССР]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:05, 13 сакавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} 2abpoi0gmliad8fb6fvq2gqf22anera 5121304 5121303 2026-04-05T12:39:53Z JerzyKundrat 174 /* Вакол ліхтарнага слупа (гурт) */ 5121304 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)]] == : {{Выдаліць}}, значнасць прадмету артыкула не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:33, 3 красавіка 2026 (+03) ::Гэты гурт даволі папулярны, каб пра яго быў артыкул. Па [https://music.yandex.by/artist/5578874 звесткам] Яндекс Музыкі зараз ён мае 75 565 слухачоў у месяц. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:14, 5 красавіка 2026 (+03) ::: Почему бы о нём не написать статью по-русски? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:17, 5 красавіка 2026 (+03) ::::Можна. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:29, 5 красавіка 2026 (+03) ::::Але гэта праца удзельнікаў рускай Вікіпедыі. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:36, 5 красавіка 2026 (+03) ::::: Очень жаль. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:39, 5 красавіка 2026 (+03) == [[Аляксандр Іосіфавіч Урбановіч]] == : {{Выдаліць}}, кандыдат навук, дацэнт, меў навуковыя інтарэсы, усё. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:51, 29 сакавіка 2026 (+03) : {{Выдаліць}} значнасць не падмацаваны крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:53, 30 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}, вядомы навуковец, шмат навуковых прац. Ёсць крынiцы. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 12:52, 30 сакавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:James M Irons]], колькасць навуковых прац не мае асаблівай ролі, важней паказаць прызнанне яго заслуг у навуковым свеце. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:17, 30 сакавіка 2026 (+03) == [[Тымаці Оліфант]] == : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:43, 26 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць, крыніцы ёсць тут https://en.wikipedia.org/wiki/Timothy_Olyphant. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 20:27, 29 сакавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]], тое што яны ёсць у АнглВікі добра, але Беларуская Вікіпедыя, гэта іншы праект. Артыкул нават на стаб не цягне. : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць. Крыніцы таксама. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:36, 31 сакавіка 2026 (+03) == [[TDK]] == : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:46, 23 сакавіка 2026 (+03) ::Артыкул невялікі, можна выправіць. Я папрацую бліжэйшым часам. ::{{Зраблю|10-04-2026}} [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:16, 28 сакавіка 2026 (+03) == [[King Promise]] == : {{Выдаліць}} значнасць не падмацаваны крыніцамі, толькі сайт творцы. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:51, 23 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Крыніцы ёсць.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 15:33, 2 красавіка 2026 (+03) == [[EIZVA]] == * {{выдаліць}}, значнасць прадмету артыкула не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:19, 8 сакавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] == * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03) *:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная <nowiki>[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03) == [[Валер Віктаравіч Руселік]] == Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:49, 25 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} няма значнасць. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:45, 3 сакавіка 2026 (+03) : Не праходзіць як журналіст ды блогер? Усё ж нават "зоркай" Белсата яго [https://nashaniva.com/372748 называюць]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:16, 4 сакавіка 2026 (+03) == Казахі у == Артыкулы аўтаматычнага перакладу з памылкамі ўжо ў назве, іх немагчыма вычытаць нават з вялікім жаданнем. * [[Казахі у Манголіі]] * [[Казахі у Туркменіі]] * [[Казахі у Іране]]--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 20 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:48, 3 сакавіка 2026 (+03) == [[Depo DIY]] == : {{Выдаліць}}, камерцыйная рэклама, кросвікіспам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:02, 5 лютага 2026 (+03) ::Я б усё ж прапанаваў {{пакінуць}}. Стыль уласна артыкула не рэкламны. Найвялікшая сетка будаўляных крамаў у Латвіі, да таго ж і міжнароднай можна лічыць. Чаму тут выдаліць, а [[IKEA]] ці [[Lidl]] заставіць? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:00, 5 лютага 2026 (+03) ::Бачу, што стваральнік у розных вікі прасоўвае артыкул - ну так, не вельмі добра выглядае. Але ўсё ж не спам, тэкст чытэльны, інфармацыя карысная. Можна было б па [[ВП:НЕДАВЕДНІК]] выдаляць, але ўсё ж фірма не шараговая, нейкая значнасць ёсць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:05, 5 лютага 2026 (+03) ::: З аднога боку 2200 супрацоўнікаў, з іншага — ''Page on [eswiki] deleted'', ''Page on [enwiki] deleted''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:38, 5 лютага 2026 (+03) ::::Дивись мій акаунт в Українській та Латиській вікіпедії. Ти справді думаєш, що я тут рекламою займаюся? [[Удзельнік:Votre Provocateur|Votre Provocateur]] ([[Размовы з удзельнікам:Votre Provocateur|размовы]]) 22:33, 5 лютага 2026 (+03) ::::: Тут абмяркоўваем артыкул, а не тваю персону. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:55, 5 лютага 2026 (+03) ::::Выдаленне ў іншых раздзелах, шчыра кажучы, не аргумент. Іх там можа і не цікавяць мелкія па іх мерках фірмы з усходняй Еўропы. Гэтак жа бы выдалілі пра наш [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:22, 6 лютага 2026 (+03) ::::: Існуе кансэнсус аб тым, што ў БелВікі дапушчальны пэўны беларусацэнтрызм, але як гэта прыцягнуць да дадзенага кейса, невядома. Таксама мабыць [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]] паводле маштабаў дзейнасці пасалідней будуць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:34, 6 лютага 2026 (+03) ::::::Мяркую, што А-100 і Еўраопт можна аднесці да лідараў ў сваіх галінах эканомікі ўнутры Беларусі, і таму маем пра іх артыкулы, а не толькі праз беларусацэнтрызм. ::::::Аналагічна з гэтым Depo: у сваёй нішы лічыцца лідарам, недзе у топах латвійскіх кампаній. Я б і артыкулы пра Rimi і Maxima прывітаў, калі б хто стварыў, хоць яны да Беларусі ніякага дачынення не маюць. Дадаць толькі ў артыкул [[Эканоміка Латвіі]] параграф пра рытэйл і цалкам натуральна будзе мець артыкулы пра згаданыя там фірмы. ::::::Я ўвогуле лічу, што можна пісаць хоць пра найвялікшыя фірмы Науру. Толькі каб захоўвалася структура: спачатку пра эканоміку краіны і яе галіны, а потым дэталі. Але гэта так, рэмарка. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:29, 7 лютага 2026 (+03) ::::::: Калі казаць пра лідараў рынку паводле краін, то Науру не падтрымаю, карлікавымі прынята лічыць краіны меншыя за [[Люксембург]]. Depo DIY здэцца сапраўды лідар у нішы, але не лідар у галіне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:53, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Няма значнасці [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:48, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Рэкламны змест. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:32, 11 сакавіка 2026 (+03) == [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР]] == Няма крыніц, няма нейтральнасці. Мяркую, сам тэкст скапіяваны аднекуль, чым парушае аўтарскія правы. Увогуле, выглядае як нейкая савецкая агітка.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:23, 28 студзеня 2026 (+03) : Я папрацую з артыкулам. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 28 студзеня 2026 (+03) :Іх трэба раздзяліць на два. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:59, 12 сакавіка 2026 (+03) :: [[Індустрыялізацыя ў БССР]] і [[Калектывізацыя ў БССР]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:05, 13 сакавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} fnc5ln1bdc8kqc5wl1hxw8tu8h7kkgl 0 16878 5122175 5119355 2026-04-06T08:51:41Z Peisatai 111348 /* Імя */ 5122175 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Вітаўт | арыгінальнае імя = | партрэт = Vytautas the great.jpg | шырыня партрэта = | подпіс = Партрэт з брэсцкага [[Касцёл Святой Тройцы і кляштар аўгусцінцаў (Брэст)|аўгусцінскага манастыра]]. Невядомы аўтар, другая палова XVII стагоддзя. Прыжыццёвыя выявы Вітаўта не захаваліся. | герб = Vitaŭt Vialiki, Pahonia. Вітаўт Вялікі, Пагоня (1483) .jpg | подпіс герба = Герб Вітаўта з хронікі Ульрыха Рыхенталя | тытул = [[Спіс вялікіх князёў літоўскіх|Вялікі князь літоўскі]] | парадак = | парадак-жан = | пад імем = | сцяг = | перыядпачатак = [[4 жніўня]] [[1392]] | перыядканец = [[27 кастрычніка]] [[1430]] | перыяд праўлення = | папярэднік = [[Ягайла Альгердавіч]] <br /> [[Скіргайла Альгердавіч]] (як намеснік Ягайлы, 1386—1392) | пераемнік = [[Свідрыгайла Альгердавіч]] | каранацыя = | адрачэнне = | наследнік = | дата нараджэння = каля [[1350]] | месца нараджэння = Старыя Трокі | дата смерці = 27.10.1430 | месца смерці = | пахаваны = | дынастыя = | бацька = | маці = | жонка = | дзеці = | гады службы = | прыналежнасць = | род войскаў = | званне = | камандаваў = | бітвы = | манаграма = | рэлігія = | узнагароды = | аўтограф = | Commons = Vytautas the Great | сайт = | Rodovid = 116571 }} '''Вітаўт''', у хрышчэнні '''Аляксандр''' (каля [[1350]] — {{ДС|27|10|1430}}<ref name="БС">{{кніга |частка = Витовт |загаловак = Биографический справочник |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 116 |старонак = 737 }}</ref>) — [[Князі гарадзенскія|князь гарадзенскі]] (1370—1382), [[князі луцкія|князь луцкі]] (1370—1382), [[Вялікія князі літоўскія|вялікі князь літоўскі]] (1392—1430), абвешчаны кароль [[Гусіты|гусітаў]]<ref name="Turnbull">''{{нп3|Стэфан Торнбал|Turnbull S.|en|Stephen Turnbull (historian)}}, {{нп3|Ангус Макбрайд|McBride A.|en|Angus McBride}}'' [http://www.worldcat.org/title/hussite-wars-1419-1436/oclc/55706276 The Hussite Wars 1419-36] // Men-at-arms series. — 409. — Oxford: Osprey Publishing, 2004. — 51 p. — P. 47. — ISBN 1-84176-665-8.</ref>. Сын [[Кейстут]]а, пляменнік [[Альгерд]]а і стрыечны брат [[Ягайла|Ягайлы]]. Адзін з найбольш вядомых уладароў Вялікага Княства Літоўскага, яшчэ пры жыцці называны Вялікім<ref>[http://library.by/portalus/modules/belarus/readme.php?subaction=showfull&id=1142360294&archive=&start_from=&ucat=8& Aeneas Sylvius. De Lituania//Scriptores rerum Prussicarum. Band 4. Leipzig. 1870. S. 237—239.]</ref>. Прыняў [[каталіцтва]] і імя Віганд у 1382 годзе, другі раз быў ахрышчаны па [[праваслаўе|праваслаўным]] абрадзе ў 1384 годзе пад імем Аляксандр і трэці раз у 1386 паводле каталіцкага абраду таксама пад імем Аляксандр<ref name="Шабульдо">''Шабульдо Ф. М.'' [http://www.history.org.ua/?l=EHU&verbvar=Vitovt&abcvar=33&bbcvar=3 Вітовт] // Енциклопедія історії України. — Т. 1. — К.: Наукова думка, 2005. — С. 580—581.</ref>. == Імя == Вітаўт — імя з шэрагу старабалцкіх (старалітоўскіх) двухасноўных імёнаў. Такія імёны дайшлі з [[Індаеўрапейцы|індаеўрапейскай]] эпохі і ўласцівыя іменнікам народаў індаеўрапейскага паходжання<ref>T. Milewski. Indoeuropejskie imiona osobowe. Wrocław-Warszawa-Kraków, 1969. С. 11-13.</ref>. Першая аснова ''Vy-'' знаходзіцца ў [[аблаўт]]ных дачыненнях з асновамі ''Vai-, Vei-, Vie-, Vi-''<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 154, 159—160.</ref>, якія, у сваю чаргу, звязаныя з літ. ''vyti'' «гнаць, даганяць» і далей індаеўрапейскім *''ṷei''- «рушыць, імкнуцца; гнаць», ад якога і блр. ''вайна, ваяваць''<ref>J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1124.</ref>''.'' Другая аснова ''Taut-'' звязаная з літ. ''tauta''<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 148—149.</ref>, лат. ''tauta'' «народ», пруск. ''tauto'' «краіна», усё да індаеўрапейскага *''teuta'' «народ; краіна»<ref>J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1084.</ref>. Пры аналізе двухсастаўных індаеўрапейскіх антрапонімаў кідаецца ў вочы падабенства адлюстраваных у іх тэм: барацьба і вайна, народ і войска, розум, справядлівасць, улада і г. д.<ref>С. Валянтас. Двусоставные антропонимы — реликты поэзии балтов // Балто-славянские исследования. XVI. Сборник научных трудов. М., 2004. С. 203, 213—214.</ref>. Па-польску Вітаўт — Witold, а паводле сучаснай расійскай даследчыцы А. Супяранскай, імя Вітольд (Witold) мяркуецца ад старажытнагерманскага ''hwit, wit'' «белы» і ''hull'' «пагорак»<ref>Суперанская А. В. Современный словарь личных имен: Сравнение. Происхождение. Написание. — Москва, 2005. — С. 66.</ref>. == Біяграфія == === Раннія гады === Пэўная дата нараджэння Вітаўта не вядома, яе прыклада вызначаюць каля 1350 года. Храніст {{нп3|Конрад Бітшын||de|Konrad Bitschin}} у апісанні [[Бітва пад Рудавай (1370)|бітвы пад Рудавай]] 1370 года згадаў, што яе ўдзельніку Вітаўту было дваццаць гадоў. Паводле [[Марцін Кромер|Кромера]], у 1430 годзе Вітаўту было восемдзесят<ref name="Барбашев">''[[Аляксандр Іпалітавіч Барбашоў|Барбашёв А. И]].'' [http://www.archive.org/download/Barbashev_A_I/Barbashev_A_I_Vitovt_i_ego_politika_do_Grunvaljdenskoj_bitvy_1885.pdf Витовт и его политика до Грюнвальдской битвы (1410 г.).] — СПб.: Типография Н. Н. Скороходова, 1885. — Глава II. — С. 18.</ref>. Бацька Вітаўта [[Кейстут]] і яго дзядзька [[Альгерд]] уладарылі сумесна і не змагаліся за ўладу паміж сабой. Альгерд быў вялікім князем і займаўся ўсходнімі і паўднёвымі справамі, Кейстут зацята змагаўся барацьбу з [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскімі Ордэнам]] на паўночным захадзе<ref name="be">''Rowell S. C''. Baltic Europe // ''Michael Jones''. The New Cambridge Medieval History c.1300—c.1415. — V. VI. — Cambridge University Press, 2000. — pp. 709—710. — ISBN 0-521-36290-3.</ref>. Маці Вітаўта — [[Бірута]], другая жонка Кейстута, пра яе вядома вельмі мала. [[Файл:Vitaŭt. Вітаўт (XVIII).jpg|thumb|У маладосці. Невядомы мастак, [[18 стагоддзе|XVIII ст.]]<ref>[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Великий князь Витовт. — Минск: ФУАинформ, 2010. С. 5.</ref>]] Упершыню Вітаўт згаданы ў канцы 1360-х гадоў. У 1368 і 1372 гадах удзельнічаў у [[Літоўска-маскоўская вайна 1368—1372 гадоў|паходах Альгерда на Маскву]]. У 1374 годзе атрымаў [[Гарадзенскае княства]], у 1376 годзе як князь гарадзенскі ўдзельнічаў у паходзе на [[Каралеўства Польскае (1025—1385)|Польшчу]]. З 1377 года здзейсняў самастойныя паходы ў землі Тэўтонскага ордэна<ref name="Барбашев"/>. Пасля смерці Альгерда ў 1377 годзе, Кейстут прызнаў вялікім князем літоўскім яго старэйшага з другога шлюбу сына [[Ягайла|Ягайлу]] і працягваў звычайнае для сябе змаганне з крыжакамі<ref name="kia">''Kiaupa Z. Kiaupienė J., Kunevičius A''. The History of Lithuania Before 1795 / English ed. — Vilnius: Lithuanian Institute of History, 2000. — P. 124—126. — ISBN 9986-810-13-2.</ref>. Аднак, відаць, Ягайла баяўся ўплывовага дзядзьку, таксама ёсць думка, што супраць Кейстута яго настройвала маці [[Ульяна Цвярская|Ульяна Аляксандраўна]] і зяць [[Вайдыла]]<ref name="Koncius">''Koncius J. B''. Vytautas the Great, Grand Duke of Lithuania. — Miami: Franklin Press, 1964. — pp. 21-23.</ref><ref name="Барбашев3">''Барбашев А. И.'' Витовт и его политика до Грюнвальдской битвы (1410 г.). — СПб.: Типография Н. Н. Скороходова, 1885. — Глава II. — С. 21—22.</ref>. У лютым 1380 годзе Ягайла без згоды Кейстута заключыў пяцімесячнае перамір’е з [[Лівонскі ордэн|Лівонскім ордэнам]] для сваіх зямель у Літве, а таксама дла [[Полацк]]а, толькі што адабранага брата і канкурэнта [[Андрэй Альгердавіч|Андрэя Альгердавіча]]<ref name="kia"/>. 31 мая 1380 года вялікі князь Ягайла заключы з вялікім магістрам [[Вінрых фон Кніпродэ|Вінрыхам фон Кніпродэ]] тайны [[Давыдзішкаўскі дагавор]], падставіўшы такім чынам пад удар крыжакоў землі Кейстута, на якія дзеянне дагавора не распаўсюджвалася<ref name="Jonynas">''Jonynas I''. Dovydiškės sutartis // Vaclovas Biržiška. Lietuviškoji enciklopedija. — VI. — Kaunas: Spaudos Fondas, 1937. — P. 1341—1344.</ref>. === Барацьба за ўладу === {{main|Грамадзянская вайна ў Вялікім Княстве Літоўскім 1381—1384 гадоў|l1=Грамадзянская вайна 1381-1384 гадоў|Грамадзянская вайна ў Вялікім Княстве Літоўскім, 1389-1392|l2=Грамадзянская вайна 1389-1392 гадоў}} [[Файл:Wojciech-Gerson-Kiejstut i Witold.jpg|thumb|250px|злева|Ягайла змяшчае Вітаўта і [[Кейстут]]а ў вязніцу. [[Войцех Герсан|В. Герсан]], 1873]] У лютым 1381 года крыжакі ўварваліся ў землі Кейстута і рушылі да [[Трокі|Трокаў]]. Быў разбураны Новы Гарадок і ўзята ў палон каля 3 000 чалавек<ref name="Ivinskis271"/>. {{нп3|Комтурства|Комтур|ru|Комтурство}} [[Аструда|Астэродэ]] Гюнтэр Гоенштейн паведаміў Кейстуту пра заключэнне Давыдзішкаўскага дагавора<ref name="Ivinskis271">''Ivinskis Z''. Lietuvos istorija iki Vytauto Didžiojo mirties. — Rome: Lietuvių katalikų mokslo akademij, 1978. — P. 271—273.</ref>, пасля гэтага Кейстут вырашыў пачаць вайну з Ягайлам. У канцы 1381 годзе Кейстут павёў войскі на [[Прусія|Прусію]], але дарогай рэзка павярнуў да Вільні<ref name="Koncius"/>. Незадаволены ўчынкам бацькі Вітаўт ад’ехаў ад яго ў [[Драгічын]] і потым [[Гродна]]. Кейстут лёгка ўзяў Вільню, паланіў самога Ягайлу, быў знойдзены сакрэтны дагавор з Ордэнам, якім даказаў Вітаўту планы Ягайлы<ref name="Барбашев3"/>. Падчас перамоў з [[Ягайла]]м у [[Вільнюс|Вільні]] (1382), Вітаўта разам з Кейстутам схапілі і змясцілі ў [[Крэўскі замак]]. У замку Кейстута задушылі, аднак Вітаўт дапамогай жонкі [[Ганна Святаслаўна|Ганны Святаслаўны]] здолеў уцячы. Падчас барацьбы са стрыечным братам Вітаўт вымушаны быў двойчы бегчы ва ўладанні Тэўтонскага ордэна (1382—1384, 1389—1392) і перадаць ордэну [[Жамойць]]. Праз Берасце і Мазовію прыбыў у Прусію, дзе 21 кастрычніка 1383 года прыняў каталіцтва з імем Віганд. Па вяртанні на радзіму ў 1384 года перайшоў у праваслаўе з імем Аляксандр, аднак пазней вярнуўся ў каталіцтва, захаваўшы другое імя. У 1384 годзе атрымаў ад Ягайлы частку спадчыны па бацьку. Пасля [[Крэўская унія|уніі Вялікага Княства Літоўскага з Польшчай]] у 1385 годзе Вітаўт узначаліў групоўку вялікалітоўскіх феадалаў, якія былі супраць уніі з Польшчай<ref name="БС"/>. Вітаўт дамагаўся ад польскага караля Ягайлы прызнання за сабой Вялікага Княства Літоўскага. З дапамогай [[Лівонскі ордэн|лівонскага ланду Ордэна]] ў [[Грамадзянская вайна ў ВКЛ 1389—1392 гадоў|вайну 1389—1392 гадоў]] спрабаваў скінуць намесніка Ягайлы на літоўскім стальцы — свайго стрыечнага брата [[Скіргайла|Скіргайлу]] і пачаць уладарыць незалежна ад польскага караля. У выніку ў 1392 годзе паміж Вітаўтам і Ягайлам заключана кампраміснае [[Востраўскае пагадненне]], была прызнана фактычная вярхоўная ўлада Вітаўта ў ВКЛ, але Ягайла дэ-юрэ захоўваў тытул вярхоўнага князя літоўскага<ref name="БС"/>. Вітаўт вярнуў свае вотчынныя землі — [[Троцкае княства|Троцкага княства]], раней адданыя Ягайлам Скіргайле. Вітаўт фармальна станавіўся намеснікам Ягайлы ў ВКЛ, а фактычна — уладаром. Вітаўт праводзіў палітыку цэнтралізацыі і ўмацавання велікакняжацкай улады. Вёў актыўную знешнюю палітыку. Падчас Вітаўта ВКЛ працягвала падтрымліваць [[Цвярское княства|Цвярское]] і {{нп3|Вялікае Княства Разанскае|Разанскае|ru|Великое княжество Рязанское}} вялікія княствы супраць [[Вялікае Княства Маскоўскае|Масквы]]<ref name="БС"/>. У 1395 годзе далучыў да дзяржавы [[Смаленскае княства]]. === Бітва на Ворскле === {{main|Бітва на Ворскле, 1399}} [[Файл:Facial Chronicle - b.11, p.421 - Battle at Vorskla.jpg|thumb|Бітва на Ворскле. Мініяцюра [[XVI стагоддзе|XVI ст.]] з {{нп3|Ілюстраваны летапісны звод Івана Грознага|Ілюстраванага летапіснага зводу|ru|Лицевой летописный свод}}.]] [[Файл:VytautoDidžiojoBažnyčia.jpg|thumb|[[Фара Вітаўта (Каўнас)|Касцёл Вітаўта]] ў [[Каўнас]]е, пабудаваны каля 1400]] Пасля паражэння [[Тахтамыш]]а ад войска [[Тамерлан]]а ў 1395 годзе, спусташэння і аслаблення Залатой Арды вялікі князь Вітаўт даў прытулак Тахтамышу, а пасля сыходу Тамерлана на Блізкі Усход здзейсніў некалькі паходаў углыб ардынскай тэрыторыі. Вялікалітоўскія войскі спачатку перайшла [[Дон]] і нанеслі паражэнне татарскай ардзе паблізу [[Волга|Волгі]], узяўлі тысячы палонных. У 1397 годзе Вітаўт здзейсніў паход ў [[Крым]], дзе таксама перамог варожых Тахтамышу татар. Вітаўт імкнуўся, каб [[Баніфацый IX|Папа Рымскі]] абвясціў [[Крыжовыя паходы|крыжовы паход]], які дазволіў бы яму перамагчы [[Залатая Арда|Залатую Арду]], узяць пад сваю ўладу падпарадкаваныя ёй рускія землі і атрымаць каралеўскую карону<ref>''Bumblauskas A''. Senosios Lietuvos istorija 1009—1795. — Vilnius: R. Paknio leidykla, 2005. — ISBN 9986-830-89-3. — P. 146. {{ref-lt}}</ref>. Вітаўт вёў трывалую барацьбу супраць татар, ачысціў ад іх тэрыторыю паміж [[Дняпро]]м і [[Азоўскае мора|Азоўскім морам]]. У 1399 годзе ў [[Бітва на Ворскле (1399)|бітве на Ворскле]] ўзначаленае Вітаўтам аб’яднанае войска, у якім, апроч уласных вялікалітоўскіх сіл, былі палякі, крыжакі і татары Тахтамыша, пацярпела цяжкае паражэнне ад войскаў хана [[Цімур Кутлуг|Цімура Кутлуга]] і {{нп3|цемнік|цемніка|ru|Темник (воинское звание)}} {{нп3|Эдыгей|Эдыгея|ru|Едигей}}<ref name="БС"/>. Войскі Вітаўта фарсіравала раку і атакавалі войскі Цімура Кутлуга, але войскі Эдыгея тым часам здзейснілі флангавыя абходы і прыціснулі войскі Вітаўта да ракі і нанеслі вельмі цяжкія страты. Сам Вітаўт быў паранены і ледзь не патануў. Планы Вітаўта па ананаванні ўсімі землямі колішняй [[Русь|Русі]] такім чынам сарваліся. Нягледзячы на гэта, кантроль ВКЛ над Паўночным Прычарнамор’ем захаваўся. Паражэнне на Ворскле аслабіла пазіцыі Вітаўта. Яму давялося адмовіцца ад амбіцыйных планаў на ўсходзе. [[Смаленскае княства]] аднавіла самастойнасць . Па патрабаванні Польшчы ў 1401 годзе была заключана [[Віленска-Радамская унія 1401|Віленска-Радамская унія]]<ref name="БС" />, якой быў замацаваны прадугледжаны Крэўскім актам [[сюзерэн]]ітэт Польшчы над Вялікім Княствам Літоўскім. Вітаўт і яго прыбліжаныя былі вымушаны прынесці пісьмовае абяцанне вернасці Польшчы. Вітаўт быў прызнаны вялікім князем літоўскім, але толькі пажыццёва, перададзеныя яму ўладанні пасля смерці павінны былі адысці да Ягайлы і Каралеўства Польскага. У падзяку за выратаванне пад Ворсклай вялікі князь Вітаўт заклаў у Коўне [[Фара Вітаўта (Каўнас)|касцёл Ушэсця Найсвяцейшай Дзевы Марыі]], вядомы цяпер як касцёл Вітаўта. Акрамя гэтага храма, князем заснаваныя касцёлы Звеставання Найсвяцейшай Панне Марыі і Святога Бенедыкта ў Старых Троках, касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Новых Троках, іншыя храмы і манастыры. Царкоўная палітыка Вітаўта мусіла развеяць распаўсюджаныя ў Заходняй Еўропе ўяўленні пра літоўцаў як язычніках, і спыніць агрэсію Тэўтонскага ордэна. Пасля [[Літоўска-маскоўская вайна 1406—1408 гадоў|стаяння на Угры]] ў 1408 годзе была часткова вызначына ўсходняя мяжа ВКЛ па рэках [[Угра|Угры]] і [[Ака|Ацэ]]. === Вялікая вайна і Грунвальдская бітва === {{main|Вялікая вайна, 1409-1411|Бітва пад Грунвальдам, 1410}} [[Файл:Vytautas dydysis.jpg|thumb|злева|[[Ян Матэйка]]. «''[[Грунвальдская бітва (карціна)|Грунвальдская битва]]''», 1878. Фрагмент карціны з выявай Вітаўта]] [[Файл:Jagiello z Witoldem.jpg|thumb|Вітаўт і [[Ягайла]] моляцца напярэдадні [[Грунвальдская бітва|Грунвальдскай бітвы]]. [[Ян Матэйка|Я. Матэйка]], [[1855]]]] Вітаўт і Ягайла былі арганізатарамі разгрому войскаў Тэўтонскага ордэна пад камандаваннем вялікага магістра [[Ульрых фон Юнгінген|Ульрыха фон Юнгінгена]] ў [[Грунвальдская бітва|Грунвальдскай бітве]] ў 1410 годзе. Роля Вітаўта, прызначанага Ягайлам галоўнакамандуючым<ref name="БС"/>, у гэтай бітве была значнай, нягледзячы на тое, што ход бітвы і ацэнка дзеянняў удзельнікаў застаюцца дыскусійнымі. Бітва пад Грунвальдам паклала канец гегемоніі Ордэна і змяніла геапалітычнае становішча Вялікага Княства Літоўскага. Ордэн па [[Першы Торунскі мір|Торунскім дагаворы]] саступаў у пажыццёвае ўладанне Вітаўту [[Жамойць]], захопленую Ордэнам у 1398 года. За Жамойць Вялікае Княства Літоўскае яшчэ двойчы ўступала ва ўзброеныя канфлікты з Ордэнам (1414, 1422), пакуль немцы канчаткова не адмовіліся ад Жамойці ў [[Мельнскі мір|Мельнскім мірным дагаворы]] ([[1422]])<ref name="БС"/>. === Унутраная палітыка === [[Файл:Vitaŭt Vialiki, Kalumny. Вітаўт Вялікі, Калюмны (1555).jpg|thumb|злева|На велікакняжацкім стальцы. Невядомы мастак, [[1555]]]] Праводзіў палітыку цэнтралізацыі і ўмацавання велікакняжаскай улады. Паступова ліквідаваў буйныя ўдзельныя княствы, аддаваў родным і стрыечным братам менш значныя ўдзелы. Да дзяржаўнага кіравання (удзел у соймах і радзе) прыцягваў ваеннаслужбовы [[Стан (сацыяльная група)|стан]] — баяр-шляхту, за службу раздаваў ёй землі. За Вітаўтам [[старабеларуская мова]] (тады часта «рускай») была афіцыйнай у дзяржаве; лаціна ўжывалася ў сувязях Заходняй Еўропай і ў каталіцкім касцёле{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. У 1413 годзе падпісаў [[Гарадзельская унія|Гарадзельскую унію]]<ref name="БС" />, якая дэ-юрэ давала каталікам перавагі ў заняцці дзяржаўных пасад, дэ-факта Вітаўт прызначаў на пасады гледзячы толькі на сваё ўласнае меркаванне. Заснаваў у ВКЛ праваслаўную мітраполію незалежную ад маскоўскай, першым мітрапалітам якой на Новагародскім саборы абраны [[Рыгор Цамблак]]. У часы Вітаўта ў 1420 годзе [[Віцебск]], [[Полацк]] і [[Вільнюс|Вільню]] наведаў [[Геранім Пражскі]] — паплечнік [[Ян Гус|Яна Гуса]]. У 1422 годзе ў [[Чэхія|Чэхію]] прыбыў намеснік Вітаўта [[Жыгімонт Карыбутавіч]] з 5-тысячным войскам, такім чынам Вітаўт змагаўся за вяртанне Жамойці. Паводле Мельніцкага дагавора (1422) Ордэн перадаў Жамойць Вітаўту ў пажыццёвае валоданне. У часы Вітаўта ВКЛ дасягнула найбольшай магутнасці і памераў: ад пскоўскай мяжы да Чорнага мора і ад Акі і Курска да [[Галічына|Галіцыі]]. === Усходняя палітыка === У 1397 годзе Вітаўт разарыў {{нп3|Вялікае Княства Разанскае|Разанскае княства|ru|Великое княжество Рязанское}} ў адсутнасць вялікага князя [[Алег Іванавіч Разанскі|Алега Іванавіча]], у чым яму не перашкаджаў зяць, маскоўскі князь [[Васіль I Дзмітрыевіч|Васіль]], з якім яны сустрэліся ў [[Каломна|Каломне]]. У 1404 годзе Вітаўт зноў {{нп3|Аблога Смаленска, 1404|далучыў Смаленск|ru|Осада Смоленска (1404)}} з дапамогай польскіх войск<ref name="БС"/>, але незадаволены збліжэннем Вітаўта з Польшчай [[Свідрыгайла Альгердавіч]] ад’ехаў на маскоўскую службу і атрымаў ад Васіля Дзмітрыевіча некалькі гарадоў у кармленне (пасля паходу Едыгея на Маскву вярнуўся ў ВКЛ). Вітаўт умешваўся ў справы [[Наўгародская дзяржава|Наўгародскай]] і [[Пскоўская рэспубліка|Пскоўскай]] рэспублік і тройчы (1406—1408) урываўся ў межы [[Вялікае Княства Маскоўскае|Маскоўскага княства]]. Уладанні ВКЛ пры Вітаўце на ўсходзе дасягалі вярхоўяў [[Ака|Акі]] і [[Мажайск]]а. Вітаўт адабраў у татараў Паўднёвае Падолле і пашырыў свае ўладанні на поўдні да [[Чорнае мора|Чорнага мора]]. За час яго ўладарства ў [[Прычарнамор'е|Прычарнамор’і]] пабудаваны крэпасці {{нп3|Дашаў||be-x-old|Дашаў}} ([[Ачакіў|Ачакаў]]), {{нп3|Саколец||be-x-old|Саколец}} ([[Вазнэсэнск|Вазнясенск]]), {{нп3|Балаклей||be-x-old|Балаклей}} (на [[Паўднёвы Буг|Бугу]]), [[Каравул]] ([[Рашкаў]]), {{нп3|Хаджыбей||ru|Хаджибей}} (пазней [[Адэса]]). Дачка Вітаўта [[Соф’я Вітаўтаўна|Соф’я]] выйшла замуж за вялікага князя маскоўскага [[Васіль I Дзмітрыевіч|Васіля Дзмітрыевіч]]. У сваім завяшчанні Васіль (1423) аддаваў жонку і сыноў пад апеку Вітаўта<ref>''Вернадский Г. В.'' [http://www.kulichki.com/~gumilev/VGV/vgv400.htm#vgv410para01 Россия в средние века].</ref>, пасля чаго ў 1427 годзе Соф’я афіцыйна перадала Маскоўскае княства пад руку Вітаўта, які прыкладна ў гэты час заключыў дагаворы з князямі [[князі цвярскія|цвярскім]] (1427), [[князі разанскія|разанскім]] (1430) і [[князі пронскія|пронскімі]] (1430), паводле якіх яны станавіліся яго васаламі. Самым крайнім усходнім уладаннем Вітаўта была [[Тульская вобласць|Тульская зямля]], якая ў 1430—1434 гады перадавалася яму па дамове з разанскім князем {{нп3|Іван Фёдаравіч, князь разанскі|Іванам Фёдаравічам|ru|Иван Фёдорович (князь рязанский)}}. === Рэлігійная палітыка === Падпісаўшы пад ціскам польскага кліру [[Віленска-Радамская унія 1401|Віленска-Радамскую]] (1401) і [[Гарадзельская унія|Гарадзельскую]] (1413) уніі, Вітаўт фактычна даў [[Каталіцызм|каталікам]] перавагі ў дзяржаўным жыцці краіны, што стала адной з прычын працяглай рэлігійнай барацьбы ў дзяржаве і значна аслабляла яе. У 1415 годзе Вітаўт уставіў у Вялікім Княстве Літоўскім аўтакефальную [[Літоўская мітраполія#Пасля 1415 года|Літоўска-Кіеўскую мітраполію]]. Першым аўтакефальным мітрапалітам на Новагародскім саборы абралі [[Рыгор Цамблак|Рыгора Цамблака]]. У 1417 годзе Ягайла і Вітаўт звярталіся да айцоў [[Канстанцкі сабор|Канстанцкага сабору]] з просьбай скасаваць практыку перахрышчвання «русінаў», то-бок праваслаўных, пры іх пераходзе ў каталіцтва<ref>{{Артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/6411256/|загаловак=Браки князя Свидригайла Ольгердовича|год=2014|выданне=По любви, въ правду, безо всякие хитрости. Друзья и коллеги к 80-летию В.А. Кучкина. Сборник статей. М.: Индрик|старонкі=256|автор=Полехов С.В.}}</ref>. === Адносіны з Залатой Ардой === У 1422 годзе Вітаўт даў прытулак залатаардынскаму хану [[Улу-Мухамед|Мухамеду]], разгромленаму {{нп3|Барах-хан|Баракам|ru|Барак-хан}}. У 1424 годзе войскі вялікага князя разграмілі прэтэндэта на залатаардынскі сталец {{нп3|Худайдат|Худайдату|ru|Худайдат}}, які здзяйсняў набег на [[Адоеўскае княства]]. У канцы 1424 года Вітаўт падтрымаў Мухамеда, які выступіўшы з ВКЛ, авалодаў спачатку [[Крым]]ам, а ў 1426 годзе і {{нп3|Сарай-Берке|Сараем|ru|Новый Сарай}}<ref>{{кніга |аўтар = Почекаев Р. Ю. |загаловак = Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды |месца = СПб. |выдавецтва = Евразия |год = 2010 |старонак = 408 |isbn = 978-5-91852-010-9}}</ref>. === З’езд у Луцку === [[Файл:MakevichusVytautLutsk.jpg|thumb|Вітаўт Вялікі на кангрэсе ў Луцку. Ё. Мацкявічус, 1934]] Вітаўт двойчы адмаўляўся прыняць каралеўскі тытул, але ўрэшце згадзіўся на гэта. [[З’езд у Луцку|З’езд]], які адбыўся ў [[Луцк]]у 9-29 студзеня 1429 годзе, пры ўдзеле караля Германіі (Рымскага караля) і будучага імператара [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]] [[Сігізмунд I Люксембургскі|Жыгімонта]], Вітаўта, Ягайлы, легата Папы Рымскага, князёў разанскіх, адоеўскіх, наўгародскіх, пскоўскіх, а таксама пасланнікаў вялікага князя маскоўскага і вялікага князя цвярскога, Тэўтонскага ордэна, Залатой Арды, малдаўскага гаспадара, дацкага караля, візантыйскага імператара, паказаў узросшую ролю Вялікага Княства Літоўскага. Падчас з’езду Жыгімонт паставіў пытанне пра каранацыю Вітаўта. Ягайла пагадзіўся з каранацыяй, але польская знаць прымусіла яго адклікаць згоду. Тым не менш, падрыхтоўка каранацыі ішла ў абход Польшчы. Прызначаная на Расство Найсвяцейшай Дзевы Марыі (8 верасня 1430) цырымонія не адбылася, бо палякі не прапусцілі дэлегацыю ад Жыгімонта, якая везла зробленыя ў Нюрнбергу кароны Вітаўта і яго жонкі [[Ульяна Іванаўна Гальшанская|Ульяны]]. У кастрычніку ў Вільні Ягайла, відаць, прапаноўваў кампраміс, дапускаў каранацыю, з тым, каб пасля смерці Вітаўта карона караля літоўскага адыходзіла б да аднаго з сыноў Ягайлы. Апошнія лісты Вітаўта сведчаць, што ён згаджаўся на такое рашэнне. Аднак яго імкненне каранавацца каралём і забяспечыць суверэнітэт дзяржаве не ажыццявіліся: Вітаўт памёр 27 кастрычніка 1430 года ў Троках. [[Файл:Vitaŭt. Вітаўт (1443).jpg|thumb|злева|Пахаванне Вітаўта. Мініяцюра, 1443 год.]] Пасля смерці Вітаўта вялікім князем быў абраны [[Свідрыгайла Альгердавіч|Свідрыгайла]], які разарваў унію з Польшчай. == Вынікі ўладарства == [[Файл:VKL-1462-ru.png|thumb|Вялікае Княства Літоўскае пры Вітаўце]] У часы Вітаўта Вялікае Княства Літоўскае дасягнула найбольшай магутнасці і памераў: ад [[Пскоў]]скай мяжы да [[Чорнае мора|Чорнага мора]] і ад Акі і [[Курск]]а да [[Галіцыя|Галіцыі]]. Каб узмацніць свае пазіцыі Вітаўт двойчы, у 1429 і 1430 гадах, склікаў з’езды ўладароў [[Еўропа|Еўропы]] і хацеў каралеўскі тытул. Але польскія [[магнат]]ы затрымалі імператарскіх паслоў, што везлі карону. Стары Вітаўт не дачакаўся здзяйснення гэтага свайго плану, памёр у [[Тракай|Троках]], пахаваны ў [[Архікафедральны сабор Святога Станіслава (Вільнюс)|Віленскім кафедральным касцёле]]. Падчас княжання Вітаўта самакіраванне паводле [[Магдэбургскае права|магдэбургскага права]] атрымалі [[Брэст|Берасце]] (1390) і [[Гродна|Горадня]] (няпоўнае ў 1391). У 1413 годзе [[Віцебск]], [[Полацк]], [[Вільнюс|Вільню]] і [[Гродна|Горадню]] ў почце Вітаўта наведаў [[Геранім Пражскі]] (паплечнік [[Ян Гус|Яна Гуса]]), які пераконваў Вітаўта прыязна ставіцца да гусітаў<ref>А. Будилович. Не был ли православным человеком Иероним Пражский? // Христианское чтение. 1870, ч. I.</ref>. У 1422 годзе на запрашэнне руху гусітаў у [[Чэхія|Чэхію]] прыбыў намеснік Вітаўта, [[Жыгімонт Карыбутавіч]] з 5-тысячным войскам. У 1424 годзе Жыгімонт Карыбутавіча заняў [[Прага|Прагу]] і абвясціў сябе каралём, пэўны час імкнуўся ўмацаваць сваю ўладу. Але з прычыны ўскладненай сітуацыі ў Вялікім Княстве Літоўскім вярнуўся туды. Пасля смерці Вітаўта вялікім князем абралі [[Свідрыгайла Альгердавіч|Свідрыгайлу]], неўзабаве праз пераварот велікакняжаскі сталец заняў брат Вітаўта [[Жыгімонт Кейстутавіч]]. == У літаратуры і мастацтве == Паэт-лацініст [[Мікалай Гусоўскі]] ў паэме «[[Песня пра зубра]]» (1523) паказвае Вітаўта легендарным князем «залатога века», узорам уладара<ref>Мікульскі Ю. Князь Вітаўт вачыма нашых продкаў// Беларуская думка. — 2012. — № 5.</ref>. На заказ літоўскіх уладаў [[Мсціслаў Валерыянавіч Дабужынскі|Мсціслаў Дабужынскі]] напісаў партрэт Вітаўта<ref>{{артыкул|аўтар=Горный Сергей.|загаловак=«Витовт» М. В. Добужинского|спасылка=http://www.russianresources.lt/archive/Dobuj/Dobuj_20.html|выданне=Наше эхо|месца=Коўна|год=1931|нумар=698|archive-url=https://web.archive.org/web/20170814042025/http://www.russianresources.lt/archive/Dobuj/Dobuj_20.html|archive-date=14 жніўня 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170814042025/http://www.russianresources.lt/archive/Dobuj/Dobuj_20.html|archivedate=14 жніўня 2017}}</ref>. Князю Вітаўту пасвечана п’еса [[Аляксей Ануфрыевіч Дудараў|Аляксея Дударава]] «Князь Вітаўт». У 2013 годзе ў [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета|Нацыянальным акадэмічным Вялікім тэатры оперы і балета]] адбылася прэм’ера балета «[[Вітаўт (балет)|Вітаўт]]» кампазітара Вячаслава Кузняцова<ref>Бунцэвіч Н. Балет «Вітаўт»: Вітаміны перамогі ці поўны аўт?// Беларуская думка. — 2013, ноябрь. -№ 11.</ref>. == Памяць == У гонар вялікага князя Вітаўта названы мноства аб’ектаў у [[Літва|Літве]], [[Беларусь|Беларусі]] і [[Польшча|Польшчы]]. {{нп3|Імя Вітаўтас|Вітаўтас|ru|Витаутас (имя)}} — папулярнае імя ў Літве ({{lang-lt|Vytautas}}), меней папулярна яго ў Беларусі (Вітаўт) і Польшчы ({{lang-pl|Witold}}). Імя Вітаўта Вялікага нададзена [[Універсітэт Вітаўта Вялікага|ўніверсітэту]] у [[Коўна]]. Помнікі вялікаму князю стаяць у [[Каўнас]]е, [[Мястэчка Кярнаве|Кярнаве]], [[Вільнюс]]е, {{нп3|Сянеі-Тракаі||lt|Senieji Trakai}}, [[Бірштанас]]е, {{нп3|Бятыгала|Бятыгале|lt|Betygala}}, [[Пярлая|Пярлаі]], {{нп3|Вялюана|Вялюане|lt|Veliuona}} і {{нп3|Помнікі Вітаўту ў Літве|многіх іншых гарадах Літвы|lt|Sąrašas:Vytauto Didžiojo paminklai}}, а таксама ў [[Гродна|Гродне]]. Скульптурная фігура Вітаўта ёсць часткай манумента «[[Тысячагоддзе Расіі]]»<ref>''Смирнов В. Г.'' Россия в бронзе. Памятник «Тысячелетию России» и его герои. — [2-е изд., перераб. и доп.]. — Москва: Вече, 2002. — 302 c. — ISBN — 5-945382-01-9.</ref> і помніка {{нп3|Грунвальд, помнік|«Грунвальд»|pl|Pomnik Grunwaldzki w Krakowie}} у [[Кракаў|Кракаве]]<ref>''Urbańczyk A.'' [http://books.google.com.by/books?ei=FvxbTLjWAY2kOInZsKQP&ct=result&hl=ru&id=kpRLAAAAIAAJ&dq=Pomnik+Grunwaldzki+w+Krakowie+Witold&q=Witold#search_anchor Pomnik Grunwaldzki w Krakowie]. — Kraków: Wydawn. Literackie, 1974. — 153 s. — S. 151</ref>. 25 ліпеня 2009 года ў [[Брэст|Брэсце]] адкрылася [[Помнік Тысячагоддзя Брэста|скульптурная кампазіцыя]], прысвечаная 990-гадовай гісторыі горада. Сярод шасці бронзавых фігур у кампазіцыі помніка тры скульптуры гістарычных дзеячаў — Вітаўта, [[Мікалай Радзівіл Чорны|Мікалая Радзівіла «Чорнага»]] і князя [[Уладзімір Васількавіч|Васількавіча]]<ref>[http://nn.by/?c=ar&i=28027 Вітаўт, Радзівіл Чорны і князь Васількавіч] // «[[Наша ніва (1991)|Наша Ніва]]», [[26 ліпеня]] [[2009]].</ref>. <center><gallery perrow="3" widths="200px" heights="240px"> Выява:1000 Vitovt.jpg|<center>[[Тысячагоддзе Расіі|Помнік «Тысячагоддзе Расіі»]] у Вялікім Ноўгарадзе, [[1862]]</center> Выява:Veliuona vytautas.jpg|<center>Помнік у Вялюане, [[1930]]</center> Выява:Grunwald (Žalgiris) monument in Krakow (detail Vytautas).jpg|<center>{{нп3|Грунвальд, помнік|Помнік «Грунвальд»|pl|Pomnik Grunwaldzki w Krakowie}} у Кракаве <br />([[1910]], адноўлены ў [[1976]])</center> Staue of Vitaut.JPG|<center>Драўляны помнік у Гродне</center> </gallery></center> Апошні па часе помнік усталяваны 23 верасня 2010 года ў [[Пеляса|Пелясе]] [[Воранаўскі раён|Воранаўскага раёна]] Гродзенскай вобласці Беларусі. Аўтар — літоўскі скульптар {{нп3|Альгімантас Сакалаўскас||lt|Algimantas Sakalauskas}}. Скульптура вышынёй больш за 6 метраў выраблена з дуба асаблівага віду. Імем «Вітаўт» называны [[тралейбус]] [[АКСМ-420]] вытворчасці [[Белкамунмаш]] (2007). === У беларускай тапаніміцы === Памяць пра Вітаўта стала замацавалася ў беларускай тапаніміі XVI—XVII стагоддзяў. Даследчыкі адзначаюць, што ў дакументах гэтага перыяду фігуруе дастаткова шмат назваў геаграфічных і іншых аб’ектаў, знітаваных з імем Вітаўта. Вось толькі некаторыя з іх: Вітаўтавы (Вітавы) дарогі, шляхі, брады, масты, калодзежы і іншыя аб'екты вядомы ў розных частках Беларусі і беларускіх этнічных зямель.<ref>{{Артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/29527197/|аўтар=[[Зміцер Скварчэўскі]]|загаловак=Вобраз князя Вітаўта ў міфалагічнай свядомасці беларусаў|год=2011|выданне=Druvis|нумар=3|старонкі=103―111}}</ref> * Вітаўтаў брод ([[Бабруйскі раён]]), * Вітаўтаў дуб ([[Бешанковіцкі раён]]), * Вітаўтаў мост (на [[Цна (прыток Свіслачы)|Цне]] пад [[Мінск]]ам) * Вітаўтавы талеркі і Вітаўтавы відэльцы — камяні з шасцю адшліфаванымі паглыбленнямі і выявамі відэльцаў каля Ушачаў. * Поле Вітаўка ([[Бярэзінскі раён]]) * Вітаўтава студня ([[Барысаўскі раён]]) * Вітаў лог ([[Барысаўскі раён]]) * [[Вітаў калодзеж]] ([[Гомельскі раён]]) * Вітава возера (Ушацкі раён) і іншыя. === У фальклоры === У канцы XIX стагоддзя на Смаленшчыне запісана паданне, згодна з якім Вітаўт меў беларускае сялянскае паходжанне, а перад смерцю наказаў разбудзіць яго, калі на дзяржаву нападуць ворагі. Пасля смерці Вітаўта людзі вырашылі праверыць абяцанне і разбудзілі яго проста так, за што ён пракляў іх і асудзіў на вечныя [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|бунты]].<ref>[http://elib.bspu.by/bitstream/doc/30523/1/образ%20князя%20витовта%20в%20народной%20культуре%20белорусов.pdf]</ref> == Галерэя == <center><gallery widths="150" heights="150" caption="Іканаграфія вялікага князя Вітаўта" perrow="4"> Выява:Vitaŭt Vialiki. Вітаўт Вялікі (XVII).jpg|З [[Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Тракай)|Троцкага касцёла Найсв. Дзевы Марыі]]. Невядомы мастак, кан. [[XVII стагоддзе|XVII ст.]] Выява:Vitaŭt Vialiki. Вітаўт Вялікі (A. Guagnini, 1578).jpg|[[Аляксандр Гваньіні|А. Гваньіні]], [[1578]] Выява:Vitaŭt Vialiki. Вітаўт Вялікі (1836).jpg|[[Міхал Балінскі|М. Балінскі]], [[1836]] Выява:Vitaŭt Vialiki. Вітаўт Вялікі (1837-38).jpg|[[Леанард Ходзька|Л. Ходзька]], [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] </gallery></center> == Гл. таксама == * [[Пояс Вітаўта]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Скварчэўскі Д.'' [http://www.arche.by/by/page/science/14693 Вобраз князя Вітаўта ў міфалагічнай свядомасці беларусаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130515044659/http://www.arche.by/by/page/science/14693 |date=15 мая 2013 }} // DRUVIS. 2011. № 3. — С. 102—111. * {{артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/36252601/|аўтар=Микульский Ю. Н.|загаловак=Литовский князь Витовт как православный ктитор (1392-1430 гг.)|выданне=Беларуская Даўніна|нумар=2|старонкі=28-33|рік=2015}} * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=1|старонкі=448|артыкул=Вітаўт|аўтар=[[Анатоль Пятровіч Грыцкевіч|Грыцкевіч А.]]}} * {{Літаратура/ЭГБ|2}} * Уладзімір Прышляк. [http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/almanach/08/10.htm Гістарычная постаць Вітаўта ў сучаснай беларускай гістарыяграфіі і навукова-папулярнай літаратуры] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081007193647/http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/almanach/08/10.htm |date=7 кастрычніка 2008 }} // «[[Гістарычны Альманах]]». Том 8, 2003. * [http://slounik.org/27667.html Vitaŭt] // {{Літаратура/Гістарычны слоўнік Беларусі (1998)}} * Міхась Белямук. Вялікі князь Вітаўт і ягоная маестатная пячатка [http://kamunikat.org/download.php?item=12283-8.pdf&pubref=12283] // «[[Białoruskie Zeszyty Historyczne]]» № 31, чэрвень 2009. ISSN 1232-7468. * [http://vn.belinter.net/vkl/book7.html Пакаленне шостае: Ягайла, Вітаўт і іх старэйшыя сучаснікі (1370-ыя — 1390-ыя гады)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090105234642/http://vn.belinter.net/vkl/book7.html |date=5 студзеня 2009 }} // [[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В. Л.]]. Пачаткі Вялікага княства Літоўскага: Падзеі і асобы. — Мн.: Полымя, 1993. — 160 с.: іл. — ISBN 5-345-00627-Х. * [https://pawet.net/library/history/bel_history/_belz/1932c/%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%BF%D1%80%D0%B0_%D0%BF%D0%BE%D1%88%D1%83%D0%BA%D1%96_%D0%BC%D0%B0%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%8B_%D0%B2%D1%96%D1%82%D0%B0%D1%9E%D1%82%D0%B0.html Артыкулы пра пошукі магілы Вітаўта // Наша слова.pdf № 50, 14 снежня 2022.] // на [[pawet.net]] == Спасылкі == {{Commons|Category:Vytautas the Great}} * [http://www.beljews.info/xiv.html Яўрэйскі погляд на Вітаўта // Эл.рэсурс beljews.info] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20050822145700/http://www.beljews.info/xiv.html |date=22 жніўня 2005 }} {{Вялікія князі літоўскія}} {{Wikidata/Ancestors}} {{нашчадкі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вялікія князі літоўскія]] [[Катэгорыя:Князі гарадзенскія]] [[Катэгорыя:Князі троцкія]] [[Катэгорыя:Гедзімінавічы]] [[Катэгорыя:Князі луцкія]] do9b1ezp8s8ducgkq33mcv00t9qa96j 0 16893 5121805 5079595 2026-04-05T20:14:49Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121805 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Акцябрскі}} {{НП-Беларусь |статус = Гарадскі пасёлак |беларуская назва = Акцябрскі |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = 90 |шырыня сцяга = 160 |выява = |подпіс = |lat_deg= 52|lat_min= 38|lat_sec= 50 |lon_deg= 28|lon_min= 53|lon_sec= |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |выгляд раздзела = |раздзел = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = '''Рудабелка''' |статус з = 1954 |плошча = |выгляд вышыні = |вышыня цэнтра НП = |клімат = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |шчыльнасць = |агламерацыя = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |этнохороним = |часавы пояс = +2 |DST = так |тэлефонны код = +375 2357 |паштовы індэкс = 247300 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |выгляд ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Akciabrski |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |OpenStreetMap = 242978949 }} '''Акця́брскі'''<ref name="NNP"/> — гарадскі пасёлак у [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], цэнтр [[Акцябрскі раён|Акцябрскага раёна]], на р. [[Нератоўка]]. Знаходзіцца ў 190 км ад [[Гомель|Гомеля]]. [[Акцябрскі (прыпыначны пункт)|Прыпыначны пункт]] на чыгунцы [[Бабруйск]] — [[Рабкор]]. Аўтадарогамі злучаны з [[Глуск]]ам, [[Азарычы|Азарычамі]], [[Парычы|Парычамі]], [[Капаткевічы|Капаткевічамі]]. Насельніцтва 6 596 чал. (2017)<ref name="2017-Estimate"/>. == Гісторыя == Утвораны 31 жніўня 1954 года аб’яднаннем вёсак [[Карпілаўка (Акцябрскі раён)|Карпілаўка]], [[Рудабелка]] і [[Рудня (Акцябрскі раён)|Рудня]] з атрыманнем статуса райцэнтра. Вёска Рудабелка вядомая з сярэдзіны [[XV стагоддзе|XV ст.]] як велікакняжацкае ўладанне, здавалася ў заставу (арэнду) Радзівілам, Вішнявецкім і іншым. З 1685 года зрабілася прыватнай уласнасцю Радзівілаў. У канцы [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] належала памешчыку Дамініку Лапе, які заснаваў тут маёнтак Карпілаўка і ў першай палове [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] правёў буйныя меліярацыйныя мерапрыемствы. У 1863 годзе аткрыта народнае вучылішча. У 1918—1920 гадах існавала «[[Рудабельская рэспубліка]]» (захаванне савецкай улады на тэрыторыі, акупаванай спачатку нямецкімі, а потым — польскімі войскамі). 28 чэрвеня 1939 года быў створаны Акцябрскі раён [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]] з цэнтрам у Карпілаўцы. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] — адзін з цэнтраў Акцябрска-Любанскай партызанскай зоны (існавала савецкая ўлада, працавалі школы, выдаваліся газеты). У пачатку красавіка 1942 года ў ходзе карнай аперацыі немцаў усе 3 вёскі (Карпілаўка, Рудабелка і Рудня) амаль цалкам спаленыя, знішчана больш за 2,5 тысяч жыхароў. Вызвалены 27 чэрвеня 1944 года. У 1962—1966 гадах — у [[Светлагорскі раён|Светлагорскім раёне]]<ref name="Памяць"/><ref name="HVB"/>. 20 кастрычніка 1995 года адміністрацыйныя адзінкі [[Акцябрскі раён]] і пасёлак Акцябрскі, якія маюць агульны адміністрацыйны цэнтр, аб’яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку — [[Акцябрскі раён]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=p39500434&q_id=10536748|title=Указ Президента Республики Беларусь от 20 октября 1995 года № 434 "Об объединении административных единиц Республики Беларусь, имеющих общий административный центр"|archive-url=https://web.archive.org/web/20240408143508/https://etalonline.by/document/?regnum=p39500434&q_id=10536748|archive-date=8 красавіка 2024|access-date=|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == Для пасёлка характэрна наступная дынаміка змянення колькасці жыхароў: * [[1959]] — 2 954 чал. (перапіс)<ref name="belstat2009"/> * [[1970]] — 4 273 чал. (перапіс)<ref name="belstat2009"/> * [[1979]] — 5 825 чал. (перапіс)<ref name="belstat2009"/> * [[1989]] — 7 253 чал. (перапіс)<ref name="belstat2009"/> * [[1999]] — 8 440 чал. (перапіс)<ref name="belstat2009"/> * [[2009]] — 7 367 чал. (перапіс)<ref name="belstat2009"/> * [[2016]] — 6 753 чал.<ref name="2016-Estimate"/> * [[2017]] — 6 596 чал.<ref name="2017-Estimate"/> == Эканоміка == Прадпрыемствы харчовай (завод сухога абястлушчанага малака, хлебазавод), дрэваапрацоўчай прамысловасці. Цэнтр КСУП "Саўгас «Акцябрскі». Камбінат бытавога абслугоўвання, аўтапарк, райаграсэрвіс, лясгас, будаўнічая арганізацыя. Гасцініца «Арэса». Метэастанцыя. == Культура == * З 1998 года раз на два гады праводзіцца Рэспубліканскі фестываль фальклорнага мастацтва «Берагіня»; * [[Цэнтр гісторыі і культуры Акцябрскага раёна]]. ** [[Карцінная галерэя імя Леаніда Ніканоравіча Дробава]]. == Сацыяльная сфера == Прафесійна-тэхнічнае вучылішча сельскай гаспадаркі, раённая гімназія, 2 сярэднія, дзіцяча-юнацкія спартыўная і музычная (адкрыта 01.09.1969) школы, 3 дашкольныя ўстановы, Дом культуры, Цэнтр гісторыі і культуры (з 14.11.1995), карцінная галерэя (з 1990 года), 2 бібліятэкі, кінатэатр, райбальніца, 2 аптэкі, раённы вузел сувязі, друкарня, заапарк. Выдаецца раённая газета «Чырвоны Кастрычнік» (з 1939 года). 23.11.1996 года адкрыта праваслаўная Свята-Пакроўская царква, будуецца рымска-каталіцкі касцёл. == Архітэктура і славутасці == === Планіроўка === Планіроўка квартальная, выцягнутая з поўдня на поўнач. Рака падзяляе пасёлак на паўночную і паўднёвую часткі. Асноўным планіровачным ядром з’яўляецца цэнтральная плошча, вакол якой размешчаны адміністрацыйныя будынкі, гандлёвы цэнтр і асноўныя месцы адпачынку. На ўсходзе ў апошнія дзесяцігоддзі склаўся мікрараён, забудаваны 3- і 5-павярховымі жылымі дамамі. У 1987—93 гадах у асноўным на поўначы пасёлка ўзведзена 189 мураваных, катэджнага тыпу дамоў, у якіх размясціліся перасяленцы з забруджаных радыяцыяй месц пасля [[Чарнобыльская аварыя|Чарнобыльскай аварыі 1986 года]]. На месцы былой лесапілкі ў цэнтры пасёлка будуецца новы квартал (з 2010 года). [http://dorogiby.info/node/640 Карта пасёлка] === Помнікі === * Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан на вуліцы Савецкая. У 59 магілах пахаваны 272 воіны [[Чырвоная Армія|Чырвонай Арміі]] (загінулі ў чэрвені 1944 года пры вызваленні раёна ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў) і 41 партызан (загінулі ў Вялікую Айчынную вайну). У 1959 годзе пастаўлены помнік — скульптура воіна (рэканструяваны ў 1984 годзе). * Магіла ахвяр фашызму на вуліцы Бумажкова. Пахаваны астанкі 643 жыхароў, якіх 2 красавіка 1942 года спалілі жывымі карнікі ў памяшканні клуба спіртзавода. У 1959 годзе пастаўлены абеліск. * Магіла ахвяр фашызму на вуліцы Гастэлы. Пахаваны астанкі 486 жыхароў былой вёскі Карпілаўка, якіх 3 красавіка 1942 года расстралялі, а потым спалілі карнікі. У 1959 годзе пастаўлены абеліск. * Магіла ахвяр фашызму на вуліцы Савецкая, каля сярэдняй школы № 1. Пахаваны астанкі 700 жыхароў, якіх 2 красавіка 1942 года расстралялі, а потым спалілі карнікі. У 1972 годзе на магіле пастаўлены помнік — скульптура жанчыны ў жалобе. * Магіла ахвяр фашызму. За 0,5 км ад пасёлка, каля дарогі на Азарычы. Пахаваны астанкі 800 жыхароў былой вёскі Рудня, якіх 2 красавіка 1942 года спалілі карнікі. У 1975 годзе ўстаноўлены 2 стэлы. * Мемарыяльная дошка ў гонар партызан. Партызанская плошча, на будынку раённага Савета дэпутатаў. Устаноўлена ў 1959 годзе ў памяць аб знаходжанні ў Рудабелцы цэнтра партызанскай зоны. * Мемарыяльная дошка на месцы базіравання Акцябрскага падпольнага райкома КП(б)Б і штаба 123-й партызанскай брыгады імя 25-годдзя БССР. Устаноўлена ў 1959 годзе на будынку № 40 па вуліцы Савецкай. * Помнік [[Ціхан Піменавіч Бумажкоў|Ц. П. Бумажкову]]. Устаноўлены ў 1961 годзе на вул. Савецкай перад кінатэатрам. * Помнік [[Ленін]]у (1953 год) на Партызанскай плошчы. * Помнік «Барацьбітам за савецкую ўладу» на Цэнтральнай плошчы. * Сцяна прысвячэння — помнік [[Герой Савецкага Саюза|Героям Савецкага Саюза]] — воінам-землякам і воінам, атрымаўшым гэта званне за вызваленне Акцябрскага раёна. Цэнтральная плошча. == Вядомыя асобы == * [[Лявонцій Яфімавіч Адзінец]] — удзельнік устанаўлення савецкай улады ў Беларусі і [[Грамадзянская вайна ў Расіі|Грамадзянскай вайны]], адзін з арганізатараў Мінскага падполля ў час Другой сусветнай вайны. * [[Яўген Міхайлавіч Грыдзюшка]] — гітарыст, кампазітар і музычны педагог, адзін з пачынальнікаў беларускай гітарнай школы. * [[Міхаіл Дзям’янавіч Лапа]] — дзекабрыст. * [[Аляксандр Раманавіч Салавей]] — удзельнік устанаўлення савецкай улады ў Беларусі і Грамадзянскай вайны. * [[Алег Віктаравіч Таргонскі]] (нар. 1980) — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Алег Васілевіч Цылько]] (нар. 1971) — беларускі службовец, дэпутат. == Зноскі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> <ref name="Памяць">Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Акцябрскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 1997.</ref> <ref name="HVB">Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: БелЭн, 2004.</ref> <ref name="belstat2009">[https://archive.today/20120523225241/belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/itogi1.php Вынікі перапісу 2009 года]</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Акцябрскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 1997. == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Akciabrski|Акцябрскі}} {{OSM relation|5598651|Акцябрскі}} {{Акцябрскі раён}} {{Гомельская вобласць}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Гомельскай вобласці]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] [[Катэгорыя:Акцябрскі (гарадскі пасёлак)| ]] ml35m2dht47wr0h4zl0w0dsx5n78xh2 0 16896 5121493 5106843 2026-04-05T18:31:20Z Için warum 153459 5121493 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = гарадскі пасёлак |беларуская назва = Бешанковічы |выява = Beshenkovichi 2a.jpg |подпіс = Агульны выгляд Бешанковічаў |вобласць = Віцебская |раён = Бешанковіцкі |першае згадванне = XV стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = 1938 }} '''Бешанко́вічы'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Biešankovičy}}) — гарадскі пасёлак у [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], цэнтр [[Бешанковіцкі раён|Бешанковіцкага раёна]]. Прыстань на левым беразе ракі [[Дзвіна]]. Месціцца за 51 км ад [[Віцебск]]а, 38 км ад чыгуначнай станцыі [[Чашнікі (станцыя)|Чашнікі]] на лініі [[Орша]] — [[Лепель]]. Вузел аўтамабільных дарог на [[Віцебск]], [[Шуміліна]], [[Лепель]], [[Чашнікі]], [[Сянно]]. == Назва == Паводле [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|Вадзіма Жучкевіча]], у аснове назвы — прозвішча Бешанковіч. Блізкія прозвішчы: Бешаны, Бешчань, Бешчаў, Бешанкоў<ref>Жучкевич В. А. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Мн., 1974. Стар. 27-28.</ref>. Паводле кнігі «Памяць», назву Бешанковічы атрымалі ад слова «бешань» — надзвычай імклівая плынь на сярэдзіне ракі<ref name="pam" />. На думку [[Аляксандр Фёдаравіч Рогалеў|А. Рогалева]], назва Бешанковічы звязана з мянушкай Бешанок (або Башанок), якую трэба разумець як «меншы ў сям'і (сын) Бешана ці Башана». Мянушка Бешан (Башан) суадносіцца з рускім дыялектным словам ''башыла'' — «свавольнік, гарэза»<ref>А. Ф. Рогалеў. Назвы Бацькаўшчыны (тапанімія Беларусі). Гомель, 2008. С. 95.</ref>. Ёсці легенда аб тым, як два браты-яўрэі Шэнкі пасяліліся ў гэтым краі. «Два» па-лацінску «бі», два браты па прозвішчы Шэнкі — бі Шэнкі. Так атрымаліся Бешанковічы. Па іншай легендзе, назву пасёлку далі немцы. Па-нямецку beschenken азначае «адорваць». Маўляў, населеным пунктам валодаў нейкі немец і гэтіа быў ягоны падарунак<ref>І. Грэчка. Туман над Дзвіною // Настаўніцкая газета. 11 лістапада 2017 г.</ref>. Быў антрапонім XV ст. з-пад Наваградка ([[Забердава]]) – «Яковъ Бешенка»<ref>Lietuvos Metrika. Kn. 3 (1440-1498). Vilnius, 1998. С. 53.</ref>. Ёсць таксама ў тым жа рэгіёне (па іншы бок Нёмана) тапонім [[Бешанкі|Бе́шанкі]]. У1800 годўзе фіксавалася старое літоўскае (з-пад [[Вількамір|Вількаміра]]) прозвішча Бешэніс<ref>{{Cite web|url=https://eais.archyvai.lt/repo-ext-viewer/?manifest=https://eais.archyvai.lt/repo-ext-api/view/266606985/273169598/lt/iiif/manifest&lang=lt&page=80|title=Ukmergės dekanato RKB gimimo metrikų aktų knyga}}</ref>. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Паводле падання, спачатку Бешанковічы месціліся вышэй па цячэнні [[Заходняя Дзвіна|Дзвіны]], на левым беразе, на месцы цяперашніх [[Мількавічы (Бешанковіцкі раён)|Мількавічаў]]. Пазней былі перанесены на 6,5 км ніжэй<ref name="pam">Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Бешанковіцкага раёна / БелСЭ; [Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.; Мастак А. М. Хількевіч]. — Мн.: БелСЭ імя П. Броўкі, 1991. — 423 с.: іл. — С. 18. — ISBN 5-85700-053-X.</ref>. Паводле гісторыка [[Аляксей Парфенавіч Сапуноў|Аляксея Сапунова]], населены пункт упершыню ўпамінаецца ў 1447 годзе, калі вялікі князь ''«[[Казімір IV Ягелончык|Казімір]] у памяць выратавання сваёй жонкі ў 20-ы дзень ліпеня ад утаплення загадаў пабудаваць у Беларусі шэсць цэркваў у імя святога Ільі-прарока»''<ref>Витебская губерния: историко-географический и статистический обзор / Сост. по программе и под ред. В. М. Долгорукова. Вып. 1: История. Природа. Население. Просвещение. — Витебск: Губернская типография, 1890. — [2], 387 с., [16] л. ил., цв. карт. — С. 32.</ref>. Гісторык [[Восіп Вікенцьевіч Турчыновіч|Восіп Турчыновіч]] называе 1460 год, калі ''«у памяць выратавання каралевы Елісаветы ад утаплення 20 ліпеня ў дзень прарока Ільі Казімір загадаў пабудаваць у Беларусі некалькі цэркваў праваслаўных па берагах рэк Дзвіны, Дняпра і Сажа: у Віцебску, Бешанковічах, Магілёве, Крычаве, Оршы і Чэрыкаве, падараваў гэтым храмам у карыстанне перавозы»''<ref>Турчинович, И. В. Обозрение истории Белоруссии с древнейших времен / сочинение О. Турчиновича. — СПб.: издание В. А. Исакова, 1857. — XII, 303 с. — С. 115.</ref>. У пачатку XVI стагоддзя вёска Бешанковічы ўваходзіла ў склад Крывінскай воласці [[Полацкае ваяводства|Полацкага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і належала [[Друцкія-Сакалінскія|Друцкім-Сакалінскім]]. У 1605 годзе Бешанковічы перайшлі да [[Язерскія|Язерскіх]], з 1615 года — у валоданні аршанскага маршалка [[М. Адравонж]]а. У 1630 годзе Бешанковічы набыў ваявода віленскі [[Казімір Леў Сапега]], неўзабаве паселішча атрымала статус [[мястэчка]], а ў 1634 годзе [[магдэбургскае права]]. Пры Сапегах Бешанковічы разбудаваліся, у мястэчку штогод праводзіліся 2 кірмашы, самы вядомы быў [[Бешанковіцкі кірмаш|Петрапаўлаўскі]], які пачынаўся 29 чэрвеня (дзень святых Пятра і Паўла) і стаяў 4 тыдні. Штогод на яго з’язджалася да 4—5 тысяч чалавек. У 1650 годзе Казімір Леў Сапега збудаваў тут касцёл. У 1656 годзе пасля смерці Сапегі Бешанковічы перайшлі ў спадчыну яго стрыечнай пляменніцы Ганне Сапега, якая была жонкай [[Станіслаў Нарушэвіч (сын Крыштафа)|Станіслава Нарушэвіча]]. З канца XVII ст. праз шлюб іх дачкі Яаны Тэадоры з [[Ян Агінскі|Янам Агінскім]] Бешанковічы перайшлі ва ўласнасць [[Агінскія|Агінскім]], пры якіх у мястэчку пабудаваны першыя камяніцы. У [[Паўночная вайна (1700—1721)|Паўночную вайну]] (1700—1721) у 1708 годзе тут размяшчаліся маскоўскія войскі, тры разы мястэчка наведаў маскоўскі цар [[Пётр I (імператар расійскі)|Пётр I]]. З сярэдзіны XVIII ст. Бешанковічы — горад (места), у якім было каля 1,5 тысячы двароў; цэнтр ганчарнага і мылаварнага рамёстваў, вырабу гонты; працаваў гасціны двор. Князь [[Міхал Казімір Агінскі]] 2 лютага 1762 года выдаў мяшчанам ліст, якім вызваляў іх ад значнай часткі [[Паншчына|паншчыны]], акрамя згону за млын. Міхал Казімір Агінскі збудаваў у горадзе палац, заклаў парк з некалькімі экзотамі, вадаёмамі, гаспадарчымі пабудовамі. [[Файл:Biešankovičy, Chraptovič. Бешанковічы, Храптовіч (N. Orda, 20.06.1876).jpg|міні|230пкс|[[Бешанковіцкі палацава-паркавы ансамбль|Палац Храптовічаў]]. [[Напалеон Орда]], 1876 г.]] Пасля [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай]] (1772) Бешанковічы былі падзелены на 2 часткі, задзвінская частка Бешанковічаў з 500 дварамі апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Граніца праходзіла па Дзвіне, праз што была пабудавана галоўная [[мытня]]. У 1783 годзе Агінскі зрабіў даравальны запіс, паводле якога Бешанковічы сталі ўласнасцю [[Іахім Храптовіч|Іахіма Храптовіча]]. З 1785 года пачаўся эканамічны заняпад Бешанковічаў, прычынай былі некалькі пажараў і перавод галоўнай мытні ў [[Полацк]] і [[Талачын]]. На 1785 год на частцы Вялікага Княства Літоўскага было 1000 двароў, дзейнічалі касцёл і царква. === Пад уладай Расійскай імперыі === [[Файл:Biešankovičy, Illinskaja. Бешанковічы, Ільлінская (1863).jpg|thumb|злева|230пкс|Праект [[Свята-Ільінская царква (Бешанковічы)|царквы]], 1863 г.]] У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Бешанковічы цалкам апынуліся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Расійскія ўлады панізілі статус паселішча да [[мястэчка]] [[Лепельскі павет|Лепельскага павета]] [[Віцебская губерня|Віцебскай губерні]]; у гэты час больш за чвэрць ягоных жыхароў займаліся толькі сельскай гаспадаркай. У [[Вайна 1812 года|вайну 1812 года]] з 11 ліпеня да 20 кастрычніка Бешанковічы займалі французскія войскі, некалькі дзён тут месціўся штаб [[Напалеон I Банапарт|Напалеона]]. У верасні 1821 года на агляд расійскай гвардыі ў мястэчка прыязджаў расійскі імператар [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандр I]]. На 1868 год у Бешанковічах 392 будынкі; працавалі [[Народныя вучылішчы|народнае вучылішча]], 2 гарбарныя заводы, бровар, 115 крам, у наваколлі 17 вадзяных і ветраных млыноў. Ужо ў сярэдзіне XIX стагоддзя галоўныя вуліцы былі брукаванымі. З 1881 года Дзвіной з [[Ула (аграгарадок)|Улы]] на [[Віцебск]] рэгулярна хадзіў параход, а з 1892 года — 4 параходы. Паводле вынікаў перапісу 1897 года, у мястэчку было 1099 будынкаў. У пачатку XX стагоддзя — 7 мураваных і 1243 драўляныя дамы, пошта, тэлеграф, царкоўна-прыходская школа, 3 народныя вучылішчы, 127 крам, лякарня. <gallery caption="Бешанковічы за часамі [[вайна 1812 года|вайны 1812 года]]" widths="150" heights="150" class="center"> Biešankovičy, Dźvina. Бешанковічы, Дзьвіна (C. Faber du Faur, 29.07.1812).jpg|Агульны выгляд мястэчка Biešankovičy, Zadźvinskaja Słabodka, Mikolskaja. Бешанковічы, Задзьвінская Слабодка, Мікольская (C. Faber du Faur, 29.07.1812).jpg|Царква Святога Мікалая Biešankovičy, Chraptovič-Pietrapaŭłaŭskaja. Бешанковічы, Храптовіч-Петрапаўлаўская (C. Faber du Faur, 28.07.1812).jpg|Царква Святых Апосталаў Пятра і Паўла Biešankovičy, Pietrapaŭłaŭskaja. Бешанковічы, Петрапаўлаўская (28.07.1812).jpg|Царква Святых Апосталаў Пятра і Паўла </gallery> <gallery widths="150" heights="150" class="center"> Biešankovičy, Chraptovič. Бешанковічы, Храптовіч (A. Adam, 24.07.1812).jpg|Палац Храптовічаў Biešankovičy, Dźvina. Бешанковічы, Дзьвіна (C. Faber du Faur, 30.07.1812) (2).jpg|Сінагога Biešankovičy, Dźvina. Бешанковічы, Дзьвіна (A. Adam, 24.07.1812).jpg|Пераход цераз раку Biešankovičy. Бешанковічы (A. Adam, 25.07.1812).jpg|Каля мястэчка </gallery> === Найноўшы час === 26 лістапада 1917 года ўладу ў мястэчку захапілі [[бальшавікі]]. Пасля лютаўскага наступлення 1918 года нямецкіх войскаў Бешанковічы апынуліся ў прыфрантавой паласе. У сувязі з заняццем немцамі большай часткі Лепельскага павета яго выканаўчы камітэт часова быў пераведзены ў Бешанковічы. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] Бешанковічы абвяшчаліся часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]], аднак 16 студзеня мястэчка ўвайшло ў склад [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]]; у [[Лепельскі павет|Лепельскім]] (1919—1923) і [[Бачэйкаўскі павет|Бачэйкаўскім]] паветах (1923—1924). У 1924 годзе ў выніку [[Узбуйненне БССР|першага ўзбуйнення]] Бешанковічы вернуты ў склад [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. З 1924 года цэнтр [[Бешанковіцкі раён|Бешанковіцкага раёна]] [[Віцебская акруга|Віцебскай акругі]] (да 1930 года), з 1938 года — гарадскі пасёлак у [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з 6 ліпеня 1941 года да 25 чэрвеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. 7 чэрвеня 1966 года ў мяжу гарадскога пасёлка Бешанковічы ўключана вёска [[Стрэлка (Бешанковіцкі раён)|Стрэлка]]<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 7 чэрвеня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1966, № 22 (1142).</ref>. <gallery caption="Бешанковічы на старых здымках" widths="150" heights="150" class="center"> Biešankovičy, Chraptovič. Бешанковічы, Храптовіч (1901-17).jpg|Палац Храптовічаў, да {{nowrap|1918 г.}} Biešankovičy, Chraptovič. Бешанковічы, Храптовіч (1903).jpg|Палац Храптовічаў, 1903 г. Biešankovičy, Śviatych Kazimiera i Rafała. Бешанковічы, Сьвятых Казімера і Рафала (1913).jpg|Касцёл Святых Казіміра і Рафала, 1913 г. Biešankovičy, Śviatych Kazimiera i Rafała. Бешанковічы, Сьвятых Казімера і Рафала (1913) (2).jpg|Касцёл з боку апсіды, {{nowrap|1913 г.}} </gallery><gallery widths="150" heights="150" class="center"> Biešankovičy, Śviatych Kazimiera i Rafała. Бешанковічы, Сьвятых Казімера і Рафала (1913) (3).jpg|Інтэр’ер касцёла, 1913 г. Biešankovičy, Rynak. Бешанковічы, Рынак (1910-17).jpg|Помнік, 1910-я гг. Biešankovičy, Zadźvinskaja Słabodka, Mikolskaja. Бешанковічы, Задзьвінская Слабодка, Мікольская (1901-17).jpg|Царква на Задзвінскай Слабодцы, да 1918 г. Biešankovičy, Dźvina, Chraptovič. Бешанковічы, Дзьвіна, Храптовіч (1901-17).jpg|Параходная прыстань і свірны Храптовічаў, да 1918 г. </gallery> == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours">{{Graph:Chart|width=250|height=250|type=rect|x=1897,1939,1969,2004,2008,2009,2010,2016,2017|y=4423, 4300,4700,8200,7900,7900,7300,6701,6647}}</div> * 1552 — 34 двары * 1750 — 5,5 тыс. чал. * 1897 — 4&nbsp;423 чал.<ref name="blr" /> * 1939 — 4,3 тыс. чал.<ref name="blr" /> * 1969 — 4,7 тыс. чал.<ref name="blr" /> * 2004 — 8,2 тыс. чал. * 2008 — 7,9 тыс. чал. * 2009 — 7,9 тыс. чал. * 2010 — 7,3 тыс. чал. * 2016 — 6&nbsp;701 чал.<ref name="2016-Estimate" /> * 2017 — 6&nbsp;647 чал.<ref name="2017-Estimate" /> == Эканоміка == Прадпрыемствы лёгкай (ільнозавод), харчовай прамысловасці (малочны завод), камбінат будматэрыялаў. Вядомыя як цэнтр традыцыйных ганчарных вырабаў, так званай бешанковіцкай керамікі (фабрыка мастацкіх вырабаў). Гасцініца (вул. Камуністычная, 22). Дом паляўнічага. == Культура і адукацыя == Дзейнічаюць [[Бешанковіцкі гісторыка-краязнаўчы музей]] і сярэдняя школа. == Славутасці == [[Файл:Belarus-Beshankovichy-Church of Prophet Elijah-5.jpg|thumb|Свята-Ільінская царква]] [[Файл:Ghetto Beshenkovichi 2f.jpg|thumb|Пантонны мост]] * [[Бешанковіцкі палацава-паркавы ансамбль|Палацава-паркавы ансамбль Храптовічаў]] (XVII — першая палова XVIII стагоддзя) — {{ГККРБ 4|212Г000141}} * [[Свята-Ільінская царква (Бешанковічы)|Свята-Ільінская царква]] (1870) — {{ГККРБ 4|213Г000143}} * [[Касцёл Святых Пятра і Паўла (Бешанковічы)|Касцёл Святых Пятра і Паўла]] (2011) * Земляныя ўмацаванні [[Вайна 1812 года|вайны 1812 г.]] * Памятны купальны крыж царквы Св. Мікалая * Яўрэйскія могілкі * Капліца на могілках * [[Брацкая магіла (Бешанковічы)|Брацкая магіла]] (1941—1944) — {{ГККРБ 4|213Д000142}}; * Драўляны падвесны мост * [[Пантонны мост]], прыкладна да 2010 года на яго месцы размяшчалася паромная пераправа * [[Курган Славы (Бешанковічы)|Курган Славы]] * [[Дуб Напалеона]] === Страчаная спадчына === * [[Касцёл Святых Казіміра і Рафаіла (Бешанковічы)|Касцёл Святых Казіміра і Рафаіла]] == Вядомыя асобы == * [[Віктар Васільевіч Аўчыннікаў]] (нар. 1952), беларускі ўрач і палітык. * [[Іаакім Іванавіч Берасцень]] (1877—1926), палітык і рэвалюцыянер. * [[Аркадзь Андрэевіч Гейнэ]] (1919—1942), беларускі паэт. * [[Эльвіра Ціханаўна Круцько]] (нар. 1949), беларуская спецыялістка ў галіне хіміі. * [[Таццяна Сяргееўна Маркевіч]] (нар. 1988), беларуская валейбалістка. * [[Фёдар Іосіфавіч Нікановіч]] (1854—1911), святар і палітык. * [[Міхаіл Мікалаевіч Ткачэнка]] (1922—1948), лётчык-штурмавік, [[Герой Савецкага Саюза]]. * [[Саламон Барысавіч Юдовін]] (1892—1954), беларускі графік. * [[Майсей Ісакавіч Юдовін]] (1898—1966), беларускі паэт. * [[Валерыя Турчына]] (нар. 2005) — беларуская валейбалістка. == Заўвагі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> <ref name="blr">{{кніга|загаловак=Беларусь: Энцыклапедычны даведнік|адказны=Рэдкал.: Б. І. Сачанка і інш|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1995|старонак=800|isbn =985-11-0026-9|тыраж=5000}}</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)}} * {{кніга|аўтар=Долготович Б. Д.|загаловак=Почётные граждане белорусских городов: биограф. справочник|адказны=Б. Д. Долготович|месца=Мн.|выдавецтва=Беларусь|год=2008|старонкі=71—72|старонак=368|isbn=978-985-01-0784-8|тыраж=2000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == {{навігацыя}} {{OSM relation|6722290|Бешанковічы}} * {{Radzima2|beshankovichy}} * {{ГБ|http://globustut.by/beshenkovi/index.htm}} {{Бешанковіцкі раён}} {{Віцебская вобласць}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Бешанковічы| ]] 6pbcxgp9fp434b9iwmugnwryxc8mto6 5122176 5121493 2026-04-06T08:52:55Z Peisatai 111348 /* Назва */ 5122176 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = гарадскі пасёлак |беларуская назва = Бешанковічы |выява = Beshenkovichi 2a.jpg |подпіс = Агульны выгляд Бешанковічаў |вобласць = Віцебская |раён = Бешанковіцкі |першае згадванне = XV стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = 1938 }} '''Бешанко́вічы'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Biešankovičy}}) — гарадскі пасёлак у [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], цэнтр [[Бешанковіцкі раён|Бешанковіцкага раёна]]. Прыстань на левым беразе ракі [[Дзвіна]]. Месціцца за 51 км ад [[Віцебск]]а, 38 км ад чыгуначнай станцыі [[Чашнікі (станцыя)|Чашнікі]] на лініі [[Орша]] — [[Лепель]]. Вузел аўтамабільных дарог на [[Віцебск]], [[Шуміліна]], [[Лепель]], [[Чашнікі]], [[Сянно]]. == Назва == Паводле [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|Вадзіма Жучкевіча]], у аснове назвы — прозвішча Бешанковіч. Блізкія прозвішчы: Бешаны, Бешчань, Бешчаў, Бешанкоў<ref>Жучкевич В. А. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Мн., 1974. Стар. 27-28.</ref>. Паводле кнігі «Памяць», назву Бешанковічы атрымалі ад слова «бешань» — надзвычай імклівая плынь на сярэдзіне ракі<ref name="pam" />. На думку [[Аляксандр Фёдаравіч Рогалеў|А. Рогалева]], назва Бешанковічы звязана з мянушкай Бешанок (або Башанок), якую трэба разумець як «меншы ў сям'і (сын) Бешана ці Башана». Мянушка Бешан (Башан) суадносіцца з рускім дыялектным словам ''башыла'' — «свавольнік, гарэза»<ref>А. Ф. Рогалеў. Назвы Бацькаўшчыны (тапанімія Беларусі). Гомель, 2008. С. 95.</ref>. Ёсці легенда аб тым, як два браты-яўрэі Шэнкі пасяліліся ў гэтым краі. «Два» па-лацінску «бі», два браты па прозвішчы Шэнкі — бі Шэнкі. Так атрымаліся Бешанковічы. Па іншай легендзе, назву пасёлку далі немцы. Па-нямецку beschenken азначае «адорваць». Маўляў, населеным пунктам валодаў нейкі немец і гэтіа быў ягоны падарунак<ref>І. Грэчка. Туман над Дзвіною // Настаўніцкая газета. 11 лістапада 2017 г.</ref>. З іншага боку, быў антрапонім XV ст. з-пад Наваградка ([[Забердава]]) – «Яковъ Бешенка»<ref>Lietuvos Metrika. Kn. 3 (1440-1498). Vilnius, 1998. С. 53.</ref>. І менавіта ў тым жа рэгіёне (па іншы бок Нёмана) тапонім [[Бешанкі|Бе́шанкі]]. Таксама, у 1800 годзе фіксавалася старое літоўскае (з-пад [[Вількамір|Вількаміра]]) прозвішча Бешэніс<ref>{{Cite web|url=https://eais.archyvai.lt/repo-ext-viewer/?manifest=https://eais.archyvai.lt/repo-ext-api/view/266606985/273169598/lt/iiif/manifest&lang=lt&page=80|title=Ukmergės dekanato RKB gimimo metrikų aktų knyga}}</ref>. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Паводле падання, спачатку Бешанковічы месціліся вышэй па цячэнні [[Заходняя Дзвіна|Дзвіны]], на левым беразе, на месцы цяперашніх [[Мількавічы (Бешанковіцкі раён)|Мількавічаў]]. Пазней былі перанесены на 6,5 км ніжэй<ref name="pam">Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Бешанковіцкага раёна / БелСЭ; [Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.; Мастак А. М. Хількевіч]. — Мн.: БелСЭ імя П. Броўкі, 1991. — 423 с.: іл. — С. 18. — ISBN 5-85700-053-X.</ref>. Паводле гісторыка [[Аляксей Парфенавіч Сапуноў|Аляксея Сапунова]], населены пункт упершыню ўпамінаецца ў 1447 годзе, калі вялікі князь ''«[[Казімір IV Ягелончык|Казімір]] у памяць выратавання сваёй жонкі ў 20-ы дзень ліпеня ад утаплення загадаў пабудаваць у Беларусі шэсць цэркваў у імя святога Ільі-прарока»''<ref>Витебская губерния: историко-географический и статистический обзор / Сост. по программе и под ред. В. М. Долгорукова. Вып. 1: История. Природа. Население. Просвещение. — Витебск: Губернская типография, 1890. — [2], 387 с., [16] л. ил., цв. карт. — С. 32.</ref>. Гісторык [[Восіп Вікенцьевіч Турчыновіч|Восіп Турчыновіч]] называе 1460 год, калі ''«у памяць выратавання каралевы Елісаветы ад утаплення 20 ліпеня ў дзень прарока Ільі Казімір загадаў пабудаваць у Беларусі некалькі цэркваў праваслаўных па берагах рэк Дзвіны, Дняпра і Сажа: у Віцебску, Бешанковічах, Магілёве, Крычаве, Оршы і Чэрыкаве, падараваў гэтым храмам у карыстанне перавозы»''<ref>Турчинович, И. В. Обозрение истории Белоруссии с древнейших времен / сочинение О. Турчиновича. — СПб.: издание В. А. Исакова, 1857. — XII, 303 с. — С. 115.</ref>. У пачатку XVI стагоддзя вёска Бешанковічы ўваходзіла ў склад Крывінскай воласці [[Полацкае ваяводства|Полацкага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і належала [[Друцкія-Сакалінскія|Друцкім-Сакалінскім]]. У 1605 годзе Бешанковічы перайшлі да [[Язерскія|Язерскіх]], з 1615 года — у валоданні аршанскага маршалка [[М. Адравонж]]а. У 1630 годзе Бешанковічы набыў ваявода віленскі [[Казімір Леў Сапега]], неўзабаве паселішча атрымала статус [[мястэчка]], а ў 1634 годзе [[магдэбургскае права]]. Пры Сапегах Бешанковічы разбудаваліся, у мястэчку штогод праводзіліся 2 кірмашы, самы вядомы быў [[Бешанковіцкі кірмаш|Петрапаўлаўскі]], які пачынаўся 29 чэрвеня (дзень святых Пятра і Паўла) і стаяў 4 тыдні. Штогод на яго з’язджалася да 4—5 тысяч чалавек. У 1650 годзе Казімір Леў Сапега збудаваў тут касцёл. У 1656 годзе пасля смерці Сапегі Бешанковічы перайшлі ў спадчыну яго стрыечнай пляменніцы Ганне Сапега, якая была жонкай [[Станіслаў Нарушэвіч (сын Крыштафа)|Станіслава Нарушэвіча]]. З канца XVII ст. праз шлюб іх дачкі Яаны Тэадоры з [[Ян Агінскі|Янам Агінскім]] Бешанковічы перайшлі ва ўласнасць [[Агінскія|Агінскім]], пры якіх у мястэчку пабудаваны першыя камяніцы. У [[Паўночная вайна (1700—1721)|Паўночную вайну]] (1700—1721) у 1708 годзе тут размяшчаліся маскоўскія войскі, тры разы мястэчка наведаў маскоўскі цар [[Пётр I (імператар расійскі)|Пётр I]]. З сярэдзіны XVIII ст. Бешанковічы — горад (места), у якім было каля 1,5 тысячы двароў; цэнтр ганчарнага і мылаварнага рамёстваў, вырабу гонты; працаваў гасціны двор. Князь [[Міхал Казімір Агінскі]] 2 лютага 1762 года выдаў мяшчанам ліст, якім вызваляў іх ад значнай часткі [[Паншчына|паншчыны]], акрамя згону за млын. Міхал Казімір Агінскі збудаваў у горадзе палац, заклаў парк з некалькімі экзотамі, вадаёмамі, гаспадарчымі пабудовамі. [[Файл:Biešankovičy, Chraptovič. Бешанковічы, Храптовіч (N. Orda, 20.06.1876).jpg|міні|230пкс|[[Бешанковіцкі палацава-паркавы ансамбль|Палац Храптовічаў]]. [[Напалеон Орда]], 1876 г.]] Пасля [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай]] (1772) Бешанковічы былі падзелены на 2 часткі, задзвінская частка Бешанковічаў з 500 дварамі апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Граніца праходзіла па Дзвіне, праз што была пабудавана галоўная [[мытня]]. У 1783 годзе Агінскі зрабіў даравальны запіс, паводле якога Бешанковічы сталі ўласнасцю [[Іахім Храптовіч|Іахіма Храптовіча]]. З 1785 года пачаўся эканамічны заняпад Бешанковічаў, прычынай былі некалькі пажараў і перавод галоўнай мытні ў [[Полацк]] і [[Талачын]]. На 1785 год на частцы Вялікага Княства Літоўскага было 1000 двароў, дзейнічалі касцёл і царква. === Пад уладай Расійскай імперыі === [[Файл:Biešankovičy, Illinskaja. Бешанковічы, Ільлінская (1863).jpg|thumb|злева|230пкс|Праект [[Свята-Ільінская царква (Бешанковічы)|царквы]], 1863 г.]] У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Бешанковічы цалкам апынуліся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Расійскія ўлады панізілі статус паселішча да [[мястэчка]] [[Лепельскі павет|Лепельскага павета]] [[Віцебская губерня|Віцебскай губерні]]; у гэты час больш за чвэрць ягоных жыхароў займаліся толькі сельскай гаспадаркай. У [[Вайна 1812 года|вайну 1812 года]] з 11 ліпеня да 20 кастрычніка Бешанковічы займалі французскія войскі, некалькі дзён тут месціўся штаб [[Напалеон I Банапарт|Напалеона]]. У верасні 1821 года на агляд расійскай гвардыі ў мястэчка прыязджаў расійскі імператар [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандр I]]. На 1868 год у Бешанковічах 392 будынкі; працавалі [[Народныя вучылішчы|народнае вучылішча]], 2 гарбарныя заводы, бровар, 115 крам, у наваколлі 17 вадзяных і ветраных млыноў. Ужо ў сярэдзіне XIX стагоддзя галоўныя вуліцы былі брукаванымі. З 1881 года Дзвіной з [[Ула (аграгарадок)|Улы]] на [[Віцебск]] рэгулярна хадзіў параход, а з 1892 года — 4 параходы. Паводле вынікаў перапісу 1897 года, у мястэчку было 1099 будынкаў. У пачатку XX стагоддзя — 7 мураваных і 1243 драўляныя дамы, пошта, тэлеграф, царкоўна-прыходская школа, 3 народныя вучылішчы, 127 крам, лякарня. <gallery caption="Бешанковічы за часамі [[вайна 1812 года|вайны 1812 года]]" widths="150" heights="150" class="center"> Biešankovičy, Dźvina. Бешанковічы, Дзьвіна (C. Faber du Faur, 29.07.1812).jpg|Агульны выгляд мястэчка Biešankovičy, Zadźvinskaja Słabodka, Mikolskaja. Бешанковічы, Задзьвінская Слабодка, Мікольская (C. Faber du Faur, 29.07.1812).jpg|Царква Святога Мікалая Biešankovičy, Chraptovič-Pietrapaŭłaŭskaja. Бешанковічы, Храптовіч-Петрапаўлаўская (C. Faber du Faur, 28.07.1812).jpg|Царква Святых Апосталаў Пятра і Паўла Biešankovičy, Pietrapaŭłaŭskaja. Бешанковічы, Петрапаўлаўская (28.07.1812).jpg|Царква Святых Апосталаў Пятра і Паўла </gallery> <gallery widths="150" heights="150" class="center"> Biešankovičy, Chraptovič. Бешанковічы, Храптовіч (A. Adam, 24.07.1812).jpg|Палац Храптовічаў Biešankovičy, Dźvina. Бешанковічы, Дзьвіна (C. Faber du Faur, 30.07.1812) (2).jpg|Сінагога Biešankovičy, Dźvina. Бешанковічы, Дзьвіна (A. Adam, 24.07.1812).jpg|Пераход цераз раку Biešankovičy. Бешанковічы (A. Adam, 25.07.1812).jpg|Каля мястэчка </gallery> === Найноўшы час === 26 лістапада 1917 года ўладу ў мястэчку захапілі [[бальшавікі]]. Пасля лютаўскага наступлення 1918 года нямецкіх войскаў Бешанковічы апынуліся ў прыфрантавой паласе. У сувязі з заняццем немцамі большай часткі Лепельскага павета яго выканаўчы камітэт часова быў пераведзены ў Бешанковічы. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] Бешанковічы абвяшчаліся часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]], аднак 16 студзеня мястэчка ўвайшло ў склад [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]]; у [[Лепельскі павет|Лепельскім]] (1919—1923) і [[Бачэйкаўскі павет|Бачэйкаўскім]] паветах (1923—1924). У 1924 годзе ў выніку [[Узбуйненне БССР|першага ўзбуйнення]] Бешанковічы вернуты ў склад [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. З 1924 года цэнтр [[Бешанковіцкі раён|Бешанковіцкага раёна]] [[Віцебская акруга|Віцебскай акругі]] (да 1930 года), з 1938 года — гарадскі пасёлак у [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з 6 ліпеня 1941 года да 25 чэрвеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. 7 чэрвеня 1966 года ў мяжу гарадскога пасёлка Бешанковічы ўключана вёска [[Стрэлка (Бешанковіцкі раён)|Стрэлка]]<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 7 чэрвеня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1966, № 22 (1142).</ref>. <gallery caption="Бешанковічы на старых здымках" widths="150" heights="150" class="center"> Biešankovičy, Chraptovič. Бешанковічы, Храптовіч (1901-17).jpg|Палац Храптовічаў, да {{nowrap|1918 г.}} Biešankovičy, Chraptovič. Бешанковічы, Храптовіч (1903).jpg|Палац Храптовічаў, 1903 г. Biešankovičy, Śviatych Kazimiera i Rafała. Бешанковічы, Сьвятых Казімера і Рафала (1913).jpg|Касцёл Святых Казіміра і Рафала, 1913 г. Biešankovičy, Śviatych Kazimiera i Rafała. Бешанковічы, Сьвятых Казімера і Рафала (1913) (2).jpg|Касцёл з боку апсіды, {{nowrap|1913 г.}} </gallery><gallery widths="150" heights="150" class="center"> Biešankovičy, Śviatych Kazimiera i Rafała. Бешанковічы, Сьвятых Казімера і Рафала (1913) (3).jpg|Інтэр’ер касцёла, 1913 г. Biešankovičy, Rynak. Бешанковічы, Рынак (1910-17).jpg|Помнік, 1910-я гг. Biešankovičy, Zadźvinskaja Słabodka, Mikolskaja. Бешанковічы, Задзьвінская Слабодка, Мікольская (1901-17).jpg|Царква на Задзвінскай Слабодцы, да 1918 г. Biešankovičy, Dźvina, Chraptovič. Бешанковічы, Дзьвіна, Храптовіч (1901-17).jpg|Параходная прыстань і свірны Храптовічаў, да 1918 г. </gallery> == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours">{{Graph:Chart|width=250|height=250|type=rect|x=1897,1939,1969,2004,2008,2009,2010,2016,2017|y=4423, 4300,4700,8200,7900,7900,7300,6701,6647}}</div> * 1552 — 34 двары * 1750 — 5,5 тыс. чал. * 1897 — 4&nbsp;423 чал.<ref name="blr" /> * 1939 — 4,3 тыс. чал.<ref name="blr" /> * 1969 — 4,7 тыс. чал.<ref name="blr" /> * 2004 — 8,2 тыс. чал. * 2008 — 7,9 тыс. чал. * 2009 — 7,9 тыс. чал. * 2010 — 7,3 тыс. чал. * 2016 — 6&nbsp;701 чал.<ref name="2016-Estimate" /> * 2017 — 6&nbsp;647 чал.<ref name="2017-Estimate" /> == Эканоміка == Прадпрыемствы лёгкай (ільнозавод), харчовай прамысловасці (малочны завод), камбінат будматэрыялаў. Вядомыя як цэнтр традыцыйных ганчарных вырабаў, так званай бешанковіцкай керамікі (фабрыка мастацкіх вырабаў). Гасцініца (вул. Камуністычная, 22). Дом паляўнічага. == Культура і адукацыя == Дзейнічаюць [[Бешанковіцкі гісторыка-краязнаўчы музей]] і сярэдняя школа. == Славутасці == [[Файл:Belarus-Beshankovichy-Church of Prophet Elijah-5.jpg|thumb|Свята-Ільінская царква]] [[Файл:Ghetto Beshenkovichi 2f.jpg|thumb|Пантонны мост]] * [[Бешанковіцкі палацава-паркавы ансамбль|Палацава-паркавы ансамбль Храптовічаў]] (XVII — першая палова XVIII стагоддзя) — {{ГККРБ 4|212Г000141}} * [[Свята-Ільінская царква (Бешанковічы)|Свята-Ільінская царква]] (1870) — {{ГККРБ 4|213Г000143}} * [[Касцёл Святых Пятра і Паўла (Бешанковічы)|Касцёл Святых Пятра і Паўла]] (2011) * Земляныя ўмацаванні [[Вайна 1812 года|вайны 1812 г.]] * Памятны купальны крыж царквы Св. Мікалая * Яўрэйскія могілкі * Капліца на могілках * [[Брацкая магіла (Бешанковічы)|Брацкая магіла]] (1941—1944) — {{ГККРБ 4|213Д000142}}; * Драўляны падвесны мост * [[Пантонны мост]], прыкладна да 2010 года на яго месцы размяшчалася паромная пераправа * [[Курган Славы (Бешанковічы)|Курган Славы]] * [[Дуб Напалеона]] === Страчаная спадчына === * [[Касцёл Святых Казіміра і Рафаіла (Бешанковічы)|Касцёл Святых Казіміра і Рафаіла]] == Вядомыя асобы == * [[Віктар Васільевіч Аўчыннікаў]] (нар. 1952), беларускі ўрач і палітык. * [[Іаакім Іванавіч Берасцень]] (1877—1926), палітык і рэвалюцыянер. * [[Аркадзь Андрэевіч Гейнэ]] (1919—1942), беларускі паэт. * [[Эльвіра Ціханаўна Круцько]] (нар. 1949), беларуская спецыялістка ў галіне хіміі. * [[Таццяна Сяргееўна Маркевіч]] (нар. 1988), беларуская валейбалістка. * [[Фёдар Іосіфавіч Нікановіч]] (1854—1911), святар і палітык. * [[Міхаіл Мікалаевіч Ткачэнка]] (1922—1948), лётчык-штурмавік, [[Герой Савецкага Саюза]]. * [[Саламон Барысавіч Юдовін]] (1892—1954), беларускі графік. * [[Майсей Ісакавіч Юдовін]] (1898—1966), беларускі паэт. * [[Валерыя Турчына]] (нар. 2005) — беларуская валейбалістка. == Заўвагі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> <ref name="blr">{{кніга|загаловак=Беларусь: Энцыклапедычны даведнік|адказны=Рэдкал.: Б. І. Сачанка і інш|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1995|старонак=800|isbn =985-11-0026-9|тыраж=5000}}</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)}} * {{кніга|аўтар=Долготович Б. Д.|загаловак=Почётные граждане белорусских городов: биограф. справочник|адказны=Б. Д. Долготович|месца=Мн.|выдавецтва=Беларусь|год=2008|старонкі=71—72|старонак=368|isbn=978-985-01-0784-8|тыраж=2000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == {{навігацыя}} {{OSM relation|6722290|Бешанковічы}} * {{Radzima2|beshankovichy}} * {{ГБ|http://globustut.by/beshenkovi/index.htm}} {{Бешанковіцкі раён}} {{Віцебская вобласць}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Бешанковічы| ]] 5wa3sq9a13etuegj2v8rsnl23mp1piy 5122177 5122176 2026-04-06T08:55:20Z Peisatai 111348 /* Назва */ 5122177 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = гарадскі пасёлак |беларуская назва = Бешанковічы |выява = Beshenkovichi 2a.jpg |подпіс = Агульны выгляд Бешанковічаў |вобласць = Віцебская |раён = Бешанковіцкі |першае згадванне = XV стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = 1938 }} '''Бешанко́вічы'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Biešankovičy}}) — гарадскі пасёлак у [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], цэнтр [[Бешанковіцкі раён|Бешанковіцкага раёна]]. Прыстань на левым беразе ракі [[Дзвіна]]. Месціцца за 51 км ад [[Віцебск]]а, 38 км ад чыгуначнай станцыі [[Чашнікі (станцыя)|Чашнікі]] на лініі [[Орша]] — [[Лепель]]. Вузел аўтамабільных дарог на [[Віцебск]], [[Шуміліна]], [[Лепель]], [[Чашнікі]], [[Сянно]]. == Назва == Назва Бешанковічаў прыцягнула ўвагу многіх даследчыкаў: * Паводле [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|Вадзіма Жучкевіча]], у аснове назвы — прозвішча Бешанковіч. Як аналогіі ён падае шырокі шэраг прозвішчаў: Бешаны, Бешчань, Бешчаў, Бешанкоў<ref>Жучкевич В. А. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Мн., 1974. Стар. 27-28.</ref>. * Паводле кнігі «Памяць», назву Бешанковічы атрымалі ад слова «бешань» — надзвычай імклівая плынь на сярэдзіне ракі<ref name="pam" />. Слова бешань у слоўніках не зафіксавана. * На думку гомельскага філолага [[Аляксандр Фёдаравіч Рогалеў|А. Рогалева]], назва Бешанковічы звязана з мянушкай Бешанок (або Башанок), якую трэба разумець як «меншы ў сям'і (сын) Бешана ці Башана». Мянушка Бешан (Башан) суадносіцца з рускім дыялектным словам ''башыла'' — «свавольнік, гарэза»<ref>А. Ф. Рогалеў. Назвы Бацькаўшчыны (тапанімія Беларусі). Гомель, 2008. С. 95.</ref>. * У "Настаўніцкай газеце" ў 2017 г. друкавалася легенда: ''два браты-яўрэі Шэнкі пасяліліся ў гэтым краі. «Два» па-лацінску «бі», два браты па прозвішчы Шэнкі — бі Шэнкі. Так атрымаліся Бешанковічы. Па іншай легендзе, назву пасёлку далі немцы. Па-нямецку beschenken азначае «адорваць». Маўляў, населеным пунктам валодаў нейкі немец і гэта быў ягоны падарунак''<ref>І. Грэчка. Туман над Дзвіною // Настаўніцкая газета. 11 лістапада 2017 г.</ref>. З іншага боку, быў антрапонім XV ст. з-пад Наваградка ([[Забердава]]) – «Яковъ Бешенка»<ref>Lietuvos Metrika. Kn. 3 (1440-1498). Vilnius, 1998. С. 53.</ref>. І менавіта ў тым жа рэгіёне (па іншы бок Нёмана) тапонім [[Бешанкі|Бе́шанкі]]. Таксама, у 1800 годзе фіксавалася старое літоўскае (з-пад [[Вількамір|Вількаміра]]) прозвішча Бешэніс<ref>{{Cite web|url=https://eais.archyvai.lt/repo-ext-viewer/?manifest=https://eais.archyvai.lt/repo-ext-api/view/266606985/273169598/lt/iiif/manifest&lang=lt&page=80|title=Ukmergės dekanato RKB gimimo metrikų aktų knyga}}</ref>. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Паводле падання, спачатку Бешанковічы месціліся вышэй па цячэнні [[Заходняя Дзвіна|Дзвіны]], на левым беразе, на месцы цяперашніх [[Мількавічы (Бешанковіцкі раён)|Мількавічаў]]. Пазней былі перанесены на 6,5 км ніжэй<ref name="pam">Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Бешанковіцкага раёна / БелСЭ; [Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.; Мастак А. М. Хількевіч]. — Мн.: БелСЭ імя П. Броўкі, 1991. — 423 с.: іл. — С. 18. — ISBN 5-85700-053-X.</ref>. Паводле гісторыка [[Аляксей Парфенавіч Сапуноў|Аляксея Сапунова]], населены пункт упершыню ўпамінаецца ў 1447 годзе, калі вялікі князь ''«[[Казімір IV Ягелончык|Казімір]] у памяць выратавання сваёй жонкі ў 20-ы дзень ліпеня ад утаплення загадаў пабудаваць у Беларусі шэсць цэркваў у імя святога Ільі-прарока»''<ref>Витебская губерния: историко-географический и статистический обзор / Сост. по программе и под ред. В. М. Долгорукова. Вып. 1: История. Природа. Население. Просвещение. — Витебск: Губернская типография, 1890. — [2], 387 с., [16] л. ил., цв. карт. — С. 32.</ref>. Гісторык [[Восіп Вікенцьевіч Турчыновіч|Восіп Турчыновіч]] называе 1460 год, калі ''«у памяць выратавання каралевы Елісаветы ад утаплення 20 ліпеня ў дзень прарока Ільі Казімір загадаў пабудаваць у Беларусі некалькі цэркваў праваслаўных па берагах рэк Дзвіны, Дняпра і Сажа: у Віцебску, Бешанковічах, Магілёве, Крычаве, Оршы і Чэрыкаве, падараваў гэтым храмам у карыстанне перавозы»''<ref>Турчинович, И. В. Обозрение истории Белоруссии с древнейших времен / сочинение О. Турчиновича. — СПб.: издание В. А. Исакова, 1857. — XII, 303 с. — С. 115.</ref>. У пачатку XVI стагоддзя вёска Бешанковічы ўваходзіла ў склад Крывінскай воласці [[Полацкае ваяводства|Полацкага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і належала [[Друцкія-Сакалінскія|Друцкім-Сакалінскім]]. У 1605 годзе Бешанковічы перайшлі да [[Язерскія|Язерскіх]], з 1615 года — у валоданні аршанскага маршалка [[М. Адравонж]]а. У 1630 годзе Бешанковічы набыў ваявода віленскі [[Казімір Леў Сапега]], неўзабаве паселішча атрымала статус [[мястэчка]], а ў 1634 годзе [[магдэбургскае права]]. Пры Сапегах Бешанковічы разбудаваліся, у мястэчку штогод праводзіліся 2 кірмашы, самы вядомы быў [[Бешанковіцкі кірмаш|Петрапаўлаўскі]], які пачынаўся 29 чэрвеня (дзень святых Пятра і Паўла) і стаяў 4 тыдні. Штогод на яго з’язджалася да 4—5 тысяч чалавек. У 1650 годзе Казімір Леў Сапега збудаваў тут касцёл. У 1656 годзе пасля смерці Сапегі Бешанковічы перайшлі ў спадчыну яго стрыечнай пляменніцы Ганне Сапега, якая была жонкай [[Станіслаў Нарушэвіч (сын Крыштафа)|Станіслава Нарушэвіча]]. З канца XVII ст. праз шлюб іх дачкі Яаны Тэадоры з [[Ян Агінскі|Янам Агінскім]] Бешанковічы перайшлі ва ўласнасць [[Агінскія|Агінскім]], пры якіх у мястэчку пабудаваны першыя камяніцы. У [[Паўночная вайна (1700—1721)|Паўночную вайну]] (1700—1721) у 1708 годзе тут размяшчаліся маскоўскія войскі, тры разы мястэчка наведаў маскоўскі цар [[Пётр I (імператар расійскі)|Пётр I]]. З сярэдзіны XVIII ст. Бешанковічы — горад (места), у якім было каля 1,5 тысячы двароў; цэнтр ганчарнага і мылаварнага рамёстваў, вырабу гонты; працаваў гасціны двор. Князь [[Міхал Казімір Агінскі]] 2 лютага 1762 года выдаў мяшчанам ліст, якім вызваляў іх ад значнай часткі [[Паншчына|паншчыны]], акрамя згону за млын. Міхал Казімір Агінскі збудаваў у горадзе палац, заклаў парк з некалькімі экзотамі, вадаёмамі, гаспадарчымі пабудовамі. [[Файл:Biešankovičy, Chraptovič. Бешанковічы, Храптовіч (N. Orda, 20.06.1876).jpg|міні|230пкс|[[Бешанковіцкі палацава-паркавы ансамбль|Палац Храптовічаў]]. [[Напалеон Орда]], 1876 г.]] Пасля [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай]] (1772) Бешанковічы былі падзелены на 2 часткі, задзвінская частка Бешанковічаў з 500 дварамі апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Граніца праходзіла па Дзвіне, праз што была пабудавана галоўная [[мытня]]. У 1783 годзе Агінскі зрабіў даравальны запіс, паводле якога Бешанковічы сталі ўласнасцю [[Іахім Храптовіч|Іахіма Храптовіча]]. З 1785 года пачаўся эканамічны заняпад Бешанковічаў, прычынай былі некалькі пажараў і перавод галоўнай мытні ў [[Полацк]] і [[Талачын]]. На 1785 год на частцы Вялікага Княства Літоўскага было 1000 двароў, дзейнічалі касцёл і царква. === Пад уладай Расійскай імперыі === [[Файл:Biešankovičy, Illinskaja. Бешанковічы, Ільлінская (1863).jpg|thumb|злева|230пкс|Праект [[Свята-Ільінская царква (Бешанковічы)|царквы]], 1863 г.]] У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Бешанковічы цалкам апынуліся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Расійскія ўлады панізілі статус паселішча да [[мястэчка]] [[Лепельскі павет|Лепельскага павета]] [[Віцебская губерня|Віцебскай губерні]]; у гэты час больш за чвэрць ягоных жыхароў займаліся толькі сельскай гаспадаркай. У [[Вайна 1812 года|вайну 1812 года]] з 11 ліпеня да 20 кастрычніка Бешанковічы займалі французскія войскі, некалькі дзён тут месціўся штаб [[Напалеон I Банапарт|Напалеона]]. У верасні 1821 года на агляд расійскай гвардыі ў мястэчка прыязджаў расійскі імператар [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандр I]]. На 1868 год у Бешанковічах 392 будынкі; працавалі [[Народныя вучылішчы|народнае вучылішча]], 2 гарбарныя заводы, бровар, 115 крам, у наваколлі 17 вадзяных і ветраных млыноў. Ужо ў сярэдзіне XIX стагоддзя галоўныя вуліцы былі брукаванымі. З 1881 года Дзвіной з [[Ула (аграгарадок)|Улы]] на [[Віцебск]] рэгулярна хадзіў параход, а з 1892 года — 4 параходы. Паводле вынікаў перапісу 1897 года, у мястэчку было 1099 будынкаў. У пачатку XX стагоддзя — 7 мураваных і 1243 драўляныя дамы, пошта, тэлеграф, царкоўна-прыходская школа, 3 народныя вучылішчы, 127 крам, лякарня. <gallery caption="Бешанковічы за часамі [[вайна 1812 года|вайны 1812 года]]" widths="150" heights="150" class="center"> Biešankovičy, Dźvina. Бешанковічы, Дзьвіна (C. Faber du Faur, 29.07.1812).jpg|Агульны выгляд мястэчка Biešankovičy, Zadźvinskaja Słabodka, Mikolskaja. Бешанковічы, Задзьвінская Слабодка, Мікольская (C. Faber du Faur, 29.07.1812).jpg|Царква Святога Мікалая Biešankovičy, Chraptovič-Pietrapaŭłaŭskaja. Бешанковічы, Храптовіч-Петрапаўлаўская (C. Faber du Faur, 28.07.1812).jpg|Царква Святых Апосталаў Пятра і Паўла Biešankovičy, Pietrapaŭłaŭskaja. Бешанковічы, Петрапаўлаўская (28.07.1812).jpg|Царква Святых Апосталаў Пятра і Паўла </gallery> <gallery widths="150" heights="150" class="center"> Biešankovičy, Chraptovič. Бешанковічы, Храптовіч (A. Adam, 24.07.1812).jpg|Палац Храптовічаў Biešankovičy, Dźvina. Бешанковічы, Дзьвіна (C. Faber du Faur, 30.07.1812) (2).jpg|Сінагога Biešankovičy, Dźvina. Бешанковічы, Дзьвіна (A. Adam, 24.07.1812).jpg|Пераход цераз раку Biešankovičy. Бешанковічы (A. Adam, 25.07.1812).jpg|Каля мястэчка </gallery> === Найноўшы час === 26 лістапада 1917 года ўладу ў мястэчку захапілі [[бальшавікі]]. Пасля лютаўскага наступлення 1918 года нямецкіх войскаў Бешанковічы апынуліся ў прыфрантавой паласе. У сувязі з заняццем немцамі большай часткі Лепельскага павета яго выканаўчы камітэт часова быў пераведзены ў Бешанковічы. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] Бешанковічы абвяшчаліся часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]], аднак 16 студзеня мястэчка ўвайшло ў склад [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]]; у [[Лепельскі павет|Лепельскім]] (1919—1923) і [[Бачэйкаўскі павет|Бачэйкаўскім]] паветах (1923—1924). У 1924 годзе ў выніку [[Узбуйненне БССР|першага ўзбуйнення]] Бешанковічы вернуты ў склад [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. З 1924 года цэнтр [[Бешанковіцкі раён|Бешанковіцкага раёна]] [[Віцебская акруга|Віцебскай акругі]] (да 1930 года), з 1938 года — гарадскі пасёлак у [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з 6 ліпеня 1941 года да 25 чэрвеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. 7 чэрвеня 1966 года ў мяжу гарадскога пасёлка Бешанковічы ўключана вёска [[Стрэлка (Бешанковіцкі раён)|Стрэлка]]<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 7 чэрвеня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1966, № 22 (1142).</ref>. <gallery caption="Бешанковічы на старых здымках" widths="150" heights="150" class="center"> Biešankovičy, Chraptovič. Бешанковічы, Храптовіч (1901-17).jpg|Палац Храптовічаў, да {{nowrap|1918 г.}} Biešankovičy, Chraptovič. Бешанковічы, Храптовіч (1903).jpg|Палац Храптовічаў, 1903 г. Biešankovičy, Śviatych Kazimiera i Rafała. Бешанковічы, Сьвятых Казімера і Рафала (1913).jpg|Касцёл Святых Казіміра і Рафала, 1913 г. Biešankovičy, Śviatych Kazimiera i Rafała. Бешанковічы, Сьвятых Казімера і Рафала (1913) (2).jpg|Касцёл з боку апсіды, {{nowrap|1913 г.}} </gallery><gallery widths="150" heights="150" class="center"> Biešankovičy, Śviatych Kazimiera i Rafała. Бешанковічы, Сьвятых Казімера і Рафала (1913) (3).jpg|Інтэр’ер касцёла, 1913 г. Biešankovičy, Rynak. Бешанковічы, Рынак (1910-17).jpg|Помнік, 1910-я гг. Biešankovičy, Zadźvinskaja Słabodka, Mikolskaja. Бешанковічы, Задзьвінская Слабодка, Мікольская (1901-17).jpg|Царква на Задзвінскай Слабодцы, да 1918 г. Biešankovičy, Dźvina, Chraptovič. Бешанковічы, Дзьвіна, Храптовіч (1901-17).jpg|Параходная прыстань і свірны Храптовічаў, да 1918 г. </gallery> == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours">{{Graph:Chart|width=250|height=250|type=rect|x=1897,1939,1969,2004,2008,2009,2010,2016,2017|y=4423, 4300,4700,8200,7900,7900,7300,6701,6647}}</div> * 1552 — 34 двары * 1750 — 5,5 тыс. чал. * 1897 — 4&nbsp;423 чал.<ref name="blr" /> * 1939 — 4,3 тыс. чал.<ref name="blr" /> * 1969 — 4,7 тыс. чал.<ref name="blr" /> * 2004 — 8,2 тыс. чал. * 2008 — 7,9 тыс. чал. * 2009 — 7,9 тыс. чал. * 2010 — 7,3 тыс. чал. * 2016 — 6&nbsp;701 чал.<ref name="2016-Estimate" /> * 2017 — 6&nbsp;647 чал.<ref name="2017-Estimate" /> == Эканоміка == Прадпрыемствы лёгкай (ільнозавод), харчовай прамысловасці (малочны завод), камбінат будматэрыялаў. Вядомыя як цэнтр традыцыйных ганчарных вырабаў, так званай бешанковіцкай керамікі (фабрыка мастацкіх вырабаў). Гасцініца (вул. Камуністычная, 22). Дом паляўнічага. == Культура і адукацыя == Дзейнічаюць [[Бешанковіцкі гісторыка-краязнаўчы музей]] і сярэдняя школа. == Славутасці == [[Файл:Belarus-Beshankovichy-Church of Prophet Elijah-5.jpg|thumb|Свята-Ільінская царква]] [[Файл:Ghetto Beshenkovichi 2f.jpg|thumb|Пантонны мост]] * [[Бешанковіцкі палацава-паркавы ансамбль|Палацава-паркавы ансамбль Храптовічаў]] (XVII — першая палова XVIII стагоддзя) — {{ГККРБ 4|212Г000141}} * [[Свята-Ільінская царква (Бешанковічы)|Свята-Ільінская царква]] (1870) — {{ГККРБ 4|213Г000143}} * [[Касцёл Святых Пятра і Паўла (Бешанковічы)|Касцёл Святых Пятра і Паўла]] (2011) * Земляныя ўмацаванні [[Вайна 1812 года|вайны 1812 г.]] * Памятны купальны крыж царквы Св. Мікалая * Яўрэйскія могілкі * Капліца на могілках * [[Брацкая магіла (Бешанковічы)|Брацкая магіла]] (1941—1944) — {{ГККРБ 4|213Д000142}}; * Драўляны падвесны мост * [[Пантонны мост]], прыкладна да 2010 года на яго месцы размяшчалася паромная пераправа * [[Курган Славы (Бешанковічы)|Курган Славы]] * [[Дуб Напалеона]] === Страчаная спадчына === * [[Касцёл Святых Казіміра і Рафаіла (Бешанковічы)|Касцёл Святых Казіміра і Рафаіла]] == Вядомыя асобы == * [[Віктар Васільевіч Аўчыннікаў]] (нар. 1952), беларускі ўрач і палітык. * [[Іаакім Іванавіч Берасцень]] (1877—1926), палітык і рэвалюцыянер. * [[Аркадзь Андрэевіч Гейнэ]] (1919—1942), беларускі паэт. * [[Эльвіра Ціханаўна Круцько]] (нар. 1949), беларуская спецыялістка ў галіне хіміі. * [[Таццяна Сяргееўна Маркевіч]] (нар. 1988), беларуская валейбалістка. * [[Фёдар Іосіфавіч Нікановіч]] (1854—1911), святар і палітык. * [[Міхаіл Мікалаевіч Ткачэнка]] (1922—1948), лётчык-штурмавік, [[Герой Савецкага Саюза]]. * [[Саламон Барысавіч Юдовін]] (1892—1954), беларускі графік. * [[Майсей Ісакавіч Юдовін]] (1898—1966), беларускі паэт. * [[Валерыя Турчына]] (нар. 2005) — беларуская валейбалістка. == Заўвагі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> <ref name="blr">{{кніга|загаловак=Беларусь: Энцыклапедычны даведнік|адказны=Рэдкал.: Б. І. Сачанка і інш|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1995|старонак=800|isbn =985-11-0026-9|тыраж=5000}}</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)}} * {{кніга|аўтар=Долготович Б. Д.|загаловак=Почётные граждане белорусских городов: биограф. справочник|адказны=Б. Д. Долготович|месца=Мн.|выдавецтва=Беларусь|год=2008|старонкі=71—72|старонак=368|isbn=978-985-01-0784-8|тыраж=2000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == {{навігацыя}} {{OSM relation|6722290|Бешанковічы}} * {{Radzima2|beshankovichy}} * {{ГБ|http://globustut.by/beshenkovi/index.htm}} {{Бешанковіцкі раён}} {{Віцебская вобласць}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Бешанковічы| ]] nru5inmkkk0euiytfi8n8mlkizui5xo 0 16899 5122296 5056487 2026-04-06T09:35:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122296 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Воранава (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = гарадскі пасёлак |беларуская назва = Воранава |вобласць = Гродзенская |раён = Воранаўскі |дата заснавання = |першае згадванне = 1536 |ранейшыя назвы = |статус з = 1940 }} '''Во́ранава'''<ref name="NNP"/> ([[Інструкцыя па транслітарацыі (2007)|афіц. транс.]]: ''Voranava'') — гарадскі пасёлак у [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], цэнтр [[Воранаўскі раён|Воранаўскага раёна]]. За 133 км ад [[Гродна]], 1 км ад чыгуначнай станцыі на лініі [[Ліда (станцыя)|Ліда]] — [[Вільня]], на аўтадарозе Ліда — Вільня. Насельніцтва — 6.427 чал. (2017)<ref name="2017-Estimate"/>. == Назва == Даўняя назва — Балотна (Блотна, Балотнае) ад ракі Балатнянка (цяпер — ручай). У 1728 годзе маладажоны [[Юзаф Сцыпіён|Юзаф]] і Вераніка Сцыпіёны дэ Кампа атрымалі ў спадчыну Балотнае. У гонар маладой пані Веранікі (Вярэны) маёнтак быў пераназваны ў Вярэнаў. Тую ж назву атрымала і новазаснаванае каля маёнтка мястэчка, якое раней таксама звалася Балотнае. Потым, пры расійскай уладзе, мястэчка Вярэнаў, нейкім чынам стала Воранавым. На пачатку 1929 года, па хадайніцтву лідскага старасты, мястэчку Воранава была вернута гістарычная назва Вярэнаў. Пасля 1939 года мястэчка зноў атрымала «птушыную» назву<ref>[https://pawet.net/library/history/city_district/data_people/ahulnaie/05d/%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%8B,_%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D1%96%D0%BA%D1%96_%D1%96_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%BB%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F.html pawet.net]</ref>. == Гісторыя == Вядома з XVI ст. у [[ВКЛ]]. Балотна тады прыватная ўласнасць у [[Віленскае ваяводства|Віленскім ваяводстве]] ВКЛ. У больш позніх польскіх і рускіх крыніцах згадваецца як ''Werenów'', ''Воронов''. У XVI—VIII ст. належала [[Гаштольды|Гаштольдам]], [[Сцыпіёны|Сцыпіёнам]], [[Зарэцкія|Зарэцкім]]. Паміж 1501—1539 гг. канцлер ВКЛ [[Альбрэхт Гаштольд]] фундаваў тут касцёл. У 1536 г. маёнтак Балотнаі — уласнасць драгіцкага намесніка Я. Давойны, потым — полацкага ваяводы С. Давойны, цэнтр каталіцкай парафіі. Касцёл меў 5 сялянскіх дымоў. У 1591 годзе згадваецца як мястэчка Блотнае, уласнасць Гаштольдаў у Лідскім павеце Віленскага ваяв. На карце [[Тамаш Макоўскі|Т. Макоўскага]] (1613) адзначана як [[мястэчка]]. У 17 ст. дзейнічаў кляштар каталіцкага [[ордэн піяраў|ордэна піяраў]]; у 1690 годзе ў мястэчку 61 двор, карчма, касцёл; у 1694 г. 24 сялянския двары, бровар, пякарня. На пачатку XVIII стагоддзя — уласнасць мсціслаўскага ваяводы [[Аляксандр Ян Масевіч|Аляксандра Яна Масевіча]], які заснаваў тут новы касцёл Святога Тадэвуша (1705). У 1720-х гадах мястэчка перайшло ва ўласнасць Сцыпіёнаў, найперш лідскага старосты [[Ян Сцыпіён|Яна Сцыпіёна дэль Кампа]]; цэнтр староства. У 1735 г. кашталян смаленскі і староста лідскі Ян Сцыпіён заснаваў тут пры кляштары школу і калегіум [[піяры|піяраў]] на ўзор езуіцкіх вучылішчаў, дзе выкладалі матэматыку, рыторыку, філасофію, дзейнічала да 1755 г. (пераведеныя ў Ліду). 3 1738 г. Воранава — цэнтр парафіяльнай акругі Радунскага каталіцкага дэканата. 3 1742 г. ўласнасць віленскага біскупа, з 1758 г. стольніка ВКЛ С. Быкоўскага. У 1767 г. ў мястэчку 44 дамы (22 яўрэі). Мяшчане мелі надзелы ад 0,25 да 0,5 га; 2 млыны, каля 300 жыхароў. У 1769 г. ўласнасць [[Дамінік Александровіч|Дамініка Александровіча]], 60 дамоў. Сяляне адбывалі паншчыну па 3 дні на тыдзень, плацілі чынш па 30 злотых, давалі дзякла. Пасля [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795) — у складзе Расійскай імперыі, у Віленскай, з 1797 года — Літоўскай, з 1801 года — Гродзенскай, з 1842 года — Віленскай губернях. У 1846 г. пацверджаны статус мястэчка; у 1865 г. ў Беняконскай вол. Лідскага павета, уласнасць Зарэцкіх, 42 двары, 468 жыхароў, у т.л. 333 яўрэі, 117 католікаў; парафіяльны касцёл, сінагога, яўрэйскі малітоўны дом, 2 гарбарні, вадзяны млын, 2 скурзаводы, 12 крам, 4 кірмашы на год, штотыднёвыя таржкі. 3 1849 г. паштовая станцыя, 29 камплектных і 9 дадатковых коней. Мястэчка славілася выпечкай пернікаў, абаранкаў і інш. Непадалёк аднайменны фальварак, 125 жыхароў (100 католікаў), бровар, касцёл у імя збавіцеля. У 1884 г. з увядзеннем чыгуначнага ўчастка Вільня—Ліда ў Воранаве — чыгуначная станцыя. У 1886 г. 1,1 тыс. жыхароў, мяшчанскае праўленне. У 1897 г. 1574 жыхары, паштовае аддзяленне, урачэбны прыёмны пакой, мануфактурная і 24 малочныя лаўкі, 5 кузняў, 7 корчмаў, штотыднёвы кірмаш; у фальварку 2 двары, 87 жыхароў. Паводле перапісу ў пач. 20 ст. ў мястэчку 500 жыхароў, школа; у фальварку 7 жыхароў, 1076 дзес. зямлі, на хутары 36 жыхароў, 103 дзес. зямлі. У Першую сусветную вайну з верасня 1915 да 5.1.1919 г. акупіраваны германскімі, з красавіка 1919 г. да ліпеня 1920 г. і з верасня 1920 г. — польскімі войскамі. 3 1.1.1919 года ў [[БССР]]. 3 сакавіка 1921 года ў складзе Польшчы, у Беняконскай гміне Лідскага павета Навагрудскага ваяв., у мястэчку 161 двор, 1232 жыхары (1203 палякі, 6 беларусаў); у фальварку 8 двароў, 94 жыхары (палякі); на чыгуначным прыпынку 7 двароў, у 1921 г. 49 жыхароў. 19 верасня 1939 года заняты войскамі Чырвонай Арміі і ўвайшоў у склад БССР. 3 15.1.1940 г. цэнтр Воранаўскага раёна Баранавіцкай вобласці. 3 12.10.1940 г. гарадскі пасёлак, 1850 жыхароў, райбальніца, радзільны дом, райамбулаторыя, дзіцячы сад, Дом культуры, электрастанцыя (75 кВт), хлебапякарня, МТС, 2 школы (у т.л. няпоўная сярэдняя школа), 2 лесапільныя заводы, 3 вадзяныя і 2 паравыя млыны. 23 чэрвеня 1941 года акупіравана нацыстамі. 14 лістапада 1941 года каля чыгуначнага паўстанка яны расстралялі 268 чалавек, у т.л. 16 прафесароў з Вільні. 11 мая 1942 года каля шашы на Ліду загубілі больш за 1.290 чалавек; усяго больш за 2,6 тысяч жыхароў пасёлка і Вільні. Вызвалены 11 ліпеня 1944 года войскамі 3-га Беларускага фронта ў ходзе Віленскай аперацыі. 3 20 верасня 1944 года — у Гродзенскай вобласці. У 1970 г. 3,6 тыс. жыхароў; хлебакамбінат, малочны завод, камбінат бытавога абслугоўвання, райаб’яднанне «Сельгастэхніка», ПТВ механізацыі сельскай гаспадаркі, сярэдняя, музычная і спартыўная школы, школа-інтэрнат, 2 дашкольныя ўстановы, Дом піянераў, Дом культуры, кінатэатр, бальніца, 2 бібліятэкі і інш. == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours"> <center><timeline> ImageSize = width:auto height:180 barincrement:27 PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:8000 ScaleMajor = unit:year increment:2000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:500 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1865 from:0 till:468 bar:1886 from:0 till:1100 bar:1897 from:0 till:1574 bar:1921 from:0 till:1232 bar:1970 from:0 till:3600 bar:1995 from:0 till:6600 bar:2006 from:0 till:6500 bar:2009 from:0 till:6400 bar:2015 from:0 till:6200 bar:2020 from:0 till:6300 bar:2025 from:0 till:5532 TextData= fontsize:10px pos:(10,195) text: </timeline></center> </div> * 1865—468 чал. * 1886 — 1,1 тыс. чал. * 1897 — 1.574 чал. * 1921 — 1.232 чал. * 1970 — 3,6 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}} * 1995 — 6,6 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}} * 2006 — 6,5 тыс. чал. * 2009 — 6,4 тыс. чал. * 2014 — 6,3 тыс. чал. * 2015 — 6,2 тыс. чал. * 2016 — 6.434 чал.<ref name="2016-Estimate"/> * 2017 — 6.427 чал.<ref name="2017-Estimate"/> * 2025 — 5.532 чал. == Эканоміка == Прадпрыемствы харчовай прамысловасці. Гасцініца «Воранава». Дзейнічае мытны пост. == Адукацыя і культура == Працуюць музеі: з 1986 г. пры Воранаўскай дапаможнай школе-інтэрнаце краязнаўча-этнаграфічны музей; з 2004 г. пры сярэдняй школе музей гісторыі г.п. Воранава, пры ПТВ № 190 музей «Вытокі». Дзейнічаюць пры Доме культуры з 1981 г. народны ансамбль народнай музыкі і песні «Лявоны», з 1995 г. народны вакальны ансамбль «Каляровыя сны», з 1996 г. народны духавы аркестр. Цэнтр пазашкольнай работы. == Рэкрэацыйная сфера == Зона адпачынку — парк у цэнтры пасёлка і вадасховішча на р. Жыжма. == Славутасці == * Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан * Магілы ахвяр фашызма (1834 і 800 жыхароў) * Мемарыяльная дошка супрацоўнікам міліцыі, загінулым «у барацьбе з ворагамі нашай Радзімы ў 1940-53 г.» * [[Касцёл Божай Міласэрднасці (Воранава)|Касцёл Божай Міласэрнасці]] * [[Свята-Аляксандра-Неўская царква (Воранава)|Свята-Аляксандра-Неўская царква]] (2000) * Сядзіба Сцыпіёнаў (XIX ст.) * Сінагога (пач. XX ст.) <gallery caption="Краявіды Воранава"> Файл:Woronowo-pallotyni-kosciol-qs.jpg|Касцёл Божай Міласэрнасці ў Воранаве Файл:Woronowo-church-qsqs-1rrr.JPG|Касцёл Божай Міласэрнасці Файл:Воранаўскі раённы суд.jpg|Будынак Воранаўскага раённага суда Файл:Будынак аптэкара.jpg|Будынак аптэкара Файл:Раённы дом культуры.jpg|Раённы дом культуры Файл:Сядзіба Сцыпіёнаў.jpg|Сядзіба Сцыпіёнаў Файл:Рэдакцыя Воранава.jpg|Будынак рэдакцыі ў Воранаве Файл:Царква імя Аляксандра Неўскага ў Воранаве.JPG|Царква імя Аляксандра Неўскага ў Воранаве Файл:Сінагога ў Воранаве.jpg|Будынак дзіцячай спартыўнай школы Файл:Воранаўская сельгастэхніка.jpg|Воранаўская сельгастэхніка Файл:Помнік невядомаму салдату.jpg|Брацкія могілкі Вялікай Айчынная вайны і помнік невядомаму салдату ў Воранаве Файл:Помнік невядомаму салдату2.jpg|Помнік невядомаму салдату ў Воранаве (1954 год) Файл:Воранаўскае возера.jpg|Воранаўскае возера восень 2015 году Файл:Мемарыяльная дошка супрацоўнікам міліцыі.JPG|Мемарыяльная дошка супрацоўнікам міліцыі, якія загінулі ў 1940-53 г. </gallery> == Гл. таксама == * [[Пасёлкі гарадскога тыпу Гродзенскай вобласці]] * [[Пасёлкі гарадскога тыпу Беларусі]] * [[ЖФК Вікторыя]] == Зноскі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|9-1}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Во́ранава|178}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{OSM relation|6722371|Воранава}} * [http://www.radzima.org/be/pub/949_m/ Здымкі на Radzima.org] * [http://globustut.by/voronovo/index.htm Здымкі на Globustut.by] {{Вонкавыя спасылкі}} {{Воранаўскі раён}} {{Гродзенская вобласць}} [[Катэгорыя:Воранава| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] ngbgvzlc7xj6jyfy32ihtzg7odii5sy 0 16976 5122310 5091217 2026-04-06T09:37:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122310 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Радунь, значэнні}} {{НП-Беларусь |статус = гарадскі пасёлак |беларуская назва = Радунь |вобласць = Гродзенская |раён = Воранаўскі |сельсавет = Радунскі |дата заснавання = |першае згадванне = 1217 |ранейшыя назвы = |статус з = }} '''Радунь'''<ref name="NNP"/> — гарадскі пасёлак у [[Воранаўскі раён|Воранаўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. За 30 км ад [[Воранава|г.п. Воранава]], 93 км ад [[Гродна]], 24 км ад чыгуначнай станцыі Бастуны на лініі [[Вільня]]—[[Ліда]]. Вузел аўтадарог на Вільню, Ліду, [[Іўе]], [[Васілішкі]], [[Астрына|Астрыну]]. == Назва == На думку беларускага географа [[Вадзім Жучкевіч|В. Жучкевіча]] тапонім «Ра́дунь»<ref name="NNP"/>, найбольш імаверна, утварыўся ад назвы рэчкі [[Радунька]]<ref name="KTSB"/>. == Гісторыя == Паводле археалагічных даследаванняў мяркуецца, што старажытнае славянскае паселішча з’явілася тут каля ХІ ст. У 1217 г. згадваецца ў летапісе «Манумента Германіка» ў аповедзе пра крыжовы паход нямецкіх рыцараў супраць прыбалтыйскіх плямёнаў. 3 1259 г. ў складзе дзяржавы Міндоўга, у Дайноўскім княстве. У XIV ст. мястэчка, у 1328 г. 5 вуліц, 4 крамы, рынак, 12 заможных гандляроў. У [[1387]] г. згадваецца ў грамаце караля польскага і вялікага князя літоўскага [[Ягайла|Ягайлы]] князю [[Скіргайла|Скіргайлу Альгердавічу]], якому падараваны ''«град Радыня и вся тая волость со всякою службою, все люди и села…»'' [[Файл:Радунь._Умацаваны_гаспадарскі_двор_радуньскага_старасты,_сяр._XVII_ст.jpg|thumb|300пкс|злева|[[Радунскі замак|Умацаваны гаспадарскі двор]] у сярэдзіне XVII ст. Мастацкая рэканструкцыя [[Павел Юр’евіч Татарнікаў|П. Татарнікава]]]] У 1440 г. Радуня — гаспадарскі двор, уласнасць караля [[Казімір IV|Казіміра IV]]. У актах вялікіх князёў літоўскіх Аляксандра і Жыгімонта I Старога адміністратары ў Радунскім старостве названы намеснікамі і дзяржаўцамі. У 1522 г. за пазыку грошай (1000 коп) кароль [[Жыгімонт I Стары]] даў гаспадарскі двор Радунь намесніку і дзяржаўцу староства, падляшаму ваяводзе і гаспадарскаму маршалку Я. Касцевічу (1498—1527). Станам на [[1538]] у Радуні было, апрача Рынку, 7 вуліц і 210 хрысціянскіх дамоў, 43 крамы, у якіх гандлявалі півам, мёдам, гарэлкай і інш. У 1528 г. згадваецца Радунскі павет у Троцкім павеце ВКЛ, меў сваю ўзброеную харугву. У ХV—ХVI ст. цэнтр Радунскага староства ў складзе каралеўскай эканоміі. Цягам [[14 стагоддзе|XIV]]—[[17 стагоддзе|ХVII]] стагоддзяў у ваколіцах горада існаваў [[Радунскі замак|замак]] на беразе р. Радунька (за 2 км ад Радуні, цяпер в. [[Гарадзішча (Воранаўскі раён)|Гарадзішча]]). Быў 4-вугольны ў плане, умацаваны 5-метровым валам і абкружаны глыбокім ровам. Перад уязной вежай-брамай быў пад’ёмны мост. У сярэдзіне ХVI ст. ўтвораны Радунскі дэканат у складзе 11 парафій (7522 вернікі). У 1556 г. пабудаваны драўляны касцёл. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай у 1567 г. Радунскае староства далучана да [[Лідскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Лідскага павета]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]] ВКЛ і падзялялася на 4 войтаўствы. Гораду (мястэчку) належалі 40 валок зямлі і 10 засценкаў, 141 двор, касцёл (заснаваны каралевай Бонай, 1541). У [[1649]] [[Спіс каралёў польскіх|кароль]] і [[Вялікія князі літоўскія|вялікі князь]] [[Уладзіслаў Ваза]] надаў гораду [[Магдэбургскае права]] і [[герб]]: «у срэбным полі чырвоны рак»<ref name="knihi"/>. [[Выява:Raduń. Радунь (1792).jpg|thumb|165px|злева|[[Герб Радуні|Гарадскі герб]] з прывілею [[1792]]]] Пад час вайны Расіі з Польшчай у 1655 г. мястэчка і касцёл былі спалены. У другой пал. [[18 стагоддзе|ХVIII ст.]] Радунь перайшла ў прыватнае ўладанне Тышкевічаў. У 1777 г. ў Радунскім дэканаце 11 школ, у 1781 г. 6 шпіталяў. У выніку [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] ([[1795]]) Радунь апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у Віленскай, з 1797 г. ў Літоўскай, з 1801 г. ў Гродзенскай, з 1842 г. ў Віленскай губернях, у [[Лідскі павет (Расійская імперыя)|Лідскім павеце]], мястэчка. Станам на [[1829]] у мястэчку было 88 будынкаў (47 хрысціянскіх і 41 іўдзейскі) і 8 вінакурняў<ref name="miastečki"/>, на [[1861]] — 121 двор, на [[1866]] — 91 двор. Паводле вынікаў перапісу ([[1897]]) — 313 будынкаў, гарбарня, млын, народнае вучылішча. Згодна з [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскім мірным дагаворам]] ([[1921]]) Радунь апынулася ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], дзе зрабілася цэнтрам гміны Лідскага павета. <center><gallery caption="Мястэчка на старых здымках" widths=150 heights=150> Выява:Raduń. Радунь (1933).jpg|Касцёл Выява:Raduń, Maci Božaj Ružancovaj. Радунь, Маці Божай Ружанцовай (1933) (2).jpg|Касцёл, інтэр'ер Выява:Raduń. Радунь (1930th).jpg|Вуліца Выява:Radunskaja synagoga. Радунская сынагога (1920-29).jpg|Сінагога </gallery></center> У [[1939]] Радунь увайшла ў [[БССР]], дзе ў [[1940]] зрабілася цэнтрам [[Радунскі раён|раёна]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з 24 чэрвеня [[1941]] да [[13 ліпеня]] [[1944]] мястэчка знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. Да пачатку 1950-х гадоў у раёне вялася барацьба з антысавецкім падполлем. [[30 красавіка]] [[1958]] вёска Радунь атрымала афіцыйны статус [[пасёлак гарадскога тыпу|пасёлка гарадскога тыпу]]<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР Аб пераўтварэнні вёскі Радунь, Радунскага раёна, Гродзенскай вобласці, у гарадскі пасёлак ад 30 красавіка 1958 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1958, № 4.</ref>. [[25 снежня]] [[1962]] Радунскі раён расфарміравалі, мястэчка ўвайшло ў склад Воранаўскага раёна. == Насельніцтва == * '''XIX стагоддзе''': 1829 год — 379 чал., у тым ліку 174 хрысціяніны і 205 іўдзеяў<ref name="Sorkina"/>; 1863 год — 737 чал.; 1866 год — 869 чал., у тым ліку 361 каталік і 508 іўдзеяў<ref name="HSKP"/>; 1881 год — 1526 чал. (757 муж. і 769 жан.); 1897 год — 1621 чал., у тым ліку 896 іўдзеяў * '''XX стагоддзе''': 1905 год — 1394 чал.; 1999 год — 3,4 тыс. чал.<ref name="EHB"/> * '''XXI стагоддзе''': 2006 год — 2,8 тыс. чал.<ref name="TEB"/>; 2008 год — 2,7 тыс. чал. 2015 год — 2,4 тыс. чал.; 2016 год — 2&nbsp;355 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 год — 2&nbsp;299 чал.<ref name="2017-Estimate"/>; 2025 год — 2&nbsp;001 чал. == Эканоміка == Прадпрыемствы харчовай прамысловасці. == Інфраструктура == [[Файл:Bank w Raduniu.JPG|thumb|Банк]] У Радуні працуюць 2 сярэднія школы, школа-інтэрнат, дзіцячая музычная школа, 2 бібліятэкі, дом культуры. == Славутасці == * [[Радунскі замак]] (не існуе) * Гістарычная забудова (XIX — пач. XX стагоддзяў; фрагменты) * Ешыбот (1882) * [[Радунскі касцёл Маці Божай Ружанцовай|Касцёл Маці Божай Ружанцовай]] (1929—1933) * Сінагога (XIX ст.) * Могілкі: яўрэйскія; хрысціянскія * Магіла ахвяр фашызму, расстраляных вясной 1942 г. * Брацкія магілы савецкіх воінаў (загінулі 13.7.1944 г.), партызан і супрацоўнікаў органаў дзяржаўнай бяспекі (загінулі ў 1944—45 гг.), партыйных і савецкіх работнікаў, забітых у 1945—48 гг. * Помнік савецкім салдатам, якія загінулі ў бітве з салдатамі [[Армія Краёва|Арміяй Краёвай]] пад [[Сурканты|Суркантамі]] (надпіс іншы, «Загінулі ў барацьбе з захопнікам»)<ref name="Drużyńska"/> <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Радунь. Касцёл Маці Божай Ружанцовай. (01).jpg|Касцёл Маці Божай Ружанцовай Радунь. Ешыва (02).jpg|Ешыбот Радунь. Новая царква.jpg|Новая царква Радунь. Шэраговая забудова (03).jpg|Гістарычная забудова Pomnik Sowieckiego Żołnierza w Parku w Raduniu.JPG| Помнік савецкім салдатам </gallery> == Вядомыя асобы == * [[Юрый Іванавіч Бандажэўскі|Юрый Бандажэўскі]] (нар. 1957) — беларускі навуковец, доктар медыцынскіх навук * [[Пятро Бітэль]] ([[1912]]—[[1991]]) — беларускі [[паэт]], [[перакладчык]], [[краязнавец]], настаўнік * [[Уладзімір Пятровіч Адаскевіч|Уладзімір Адаскевіч]] (нар. 1956) — беларускі ўрач-дэрматавенеролаг. Доктар медыцынскі навук (1996), прафесар (2000). == Гл. таксама == * [[Пасёлкі гарадскога тыпу Гродзенскай вобласці]] * [[Пасёлкі гарадскога тыпу Беларусі]] == Зноскі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> <ref name="KTSB">{{Крыніцы/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі|к}} С. 316—317.</ref> <ref name="knihi">[http://knihi.com/hierb/radun.html Радунь] // {{Крыніцы/Геральдыка беларускіх гарадоў|к}}</ref> <ref name="miastečki">{{Крыніцы/Мястэчкі Беларусі, 2010|к}} С. 155.</ref> <ref name="Sorkina">[[Іна Соркіна]]. Мястэчкі Лідскага ўезда ў XIX — пачатку XX ст. // Ліда і Лідчына: да 685-годдзя з дня заснавання горада: матэрыялы рэспуб. навук.-практ. канф., (Ліда, 3 кастр. 2008 г.) / рэдкал.: Худык А. П. (гал. рэд.). — Ліда, 2008.</ref> <ref name="HSKP">Raduń // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|9}} S. 450.</ref> <ref name="EHB">Радунь // {{Крыніцы/ЭГБ|6-1к}} С. 69.</ref> <ref name="TEB">Радунь // {{Крыніцы/Турыстычная энцыклапедыя Беларусі|к}}</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> <ref name="Drużyńska">J. Drużyńska, S. M. Jankowski. Wyklęte życiorysy. — Poznań: Dom Wydawniczy REBIS, 2009. ISBN 978-83-7510-373-1. — S. 212. {{ref-pl}}</ref> }} == Літаратура == * Raduń // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|9}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IX/450 450]—451. * {{Крыніцы/Геральдыка беларускіх гарадоў}} * {{Крыніцы/ЭГБ|6-1}} * {{Крыніцы/Мястэчкі Беларусі (2010)}} * {{Крыніцы/ГВБ|9-1}} == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Raduń|Радунь}} * [http://radzima.org/be/pub/1306_m/ мяст. Радунь] на [[Radzima.org]] {{Вонкавыя спасылкі}} {{Радунскі сельсавет}} {{Воранаўскі раён}} {{Гродзенская вобласць}} [[Катэгорыя:Радунь| ]] qmde9d2bi3e5r8k7m0137hfyhbx7yf0 0 17047 5121657 4586989 2026-04-05T19:05:18Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121657 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = пасёлак |беларуская назва = Вяльмоў |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 28|lat_sec = 05 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 21|lon_sec = 46 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |пасялковы савет = Камарынскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044052 }} '''Вяльмо́ў'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Велімо́ў, Вялі́маў'''</ref> ({{lang-be-trans|Viaĺmoŭ}}, {{lang-ru|Вельмов}}) — былы [[пасёлак]] у [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіў у склад [[Камарынскі пасялковы савет|Камарынскага пасялковага савета]]. Пасля [[Чарнобыльская аварыя|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] і радыяцыйнага забруджвання жыхары (14 сем'яў) пераселены ў [[1986]] годзе ў чыстыя месцы. Ліквідаваны [[20 жніўня]] [[2008]] года<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf «Об упразднении сельских населенных пунктов Брагинского района». Решение Брагинского районного Совета депутатов от 20 августа 2008 г. № 68] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180317234647/http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf |date=17 сакавіка 2018 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 41 км на поўдзень ад [[Брагін]]а, 7 км ад чыгуначнай станцыі [[Станцыя Пасудава|Пасудава]] (на лініі [[Оўруч]] — [[Палтава]]), 160 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Водная сістэма === На ўсходзе меліярацыйны канал. == Транспартная сістэма == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[аўтамабільная дарога|аўтадарозе]] Камарын — Брагін. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы мерыдыянальнай арыентацыі. Забудавана рэдка драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Вядомая з пачатку [[XX]] стагоддзя. У 1908 годзе сяліба ў Савіцкай воласці [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1930 годзе арганізаваны [[калгас]]. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] у чэрвені 1943 года нямецкія акупанты цалкам спалілі вёску і забілі 20 жыхароў (пахаваны ў магіле ахвяр фашызму на паўднёвай ускраіне). Паводле перапісу 1959 года ў складзе [[калгас]]а «Ленінскі шлях» (цэнтр — вёска Калыбань). Да 8 студзеня 1987 года пасёлак уваходзіў у склад [[Калыбанскі сельсавет|Калыбанскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 8 студзеня 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>, да 13 снежня 1991 года — у склад [[Гдзенскі сельсавет|Гдзенскага сельсавета]], пасля — у адміністрацыйным падпарадкаванні [[Камарынскі пассавет|Камарынскага пассавета]]. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — жыхароў няма. === Дынаміка === * 1908 год — 18 двароў, 90 жыхароў. * 1940 год — 46 двароў, 180 жыхароў. * 1959 год — 100 жыхароў (паводле перапісу). * 1986 год — жыхары (14 сем'яў) выселены. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Беларусі, адселеныя пасля Чарнобыльскай катастрофы]] fvn4yv87dkqm02roq7yaqiya1tfzokw 0 17049 5121766 4586969 2026-04-05T19:29:43Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121766 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Карлаўка}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Карлаўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 24|lat_sec = 41 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 30|lon_sec = 37 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Камарынскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 140 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044051 }} '''Ка́рлаўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Karlaŭka}}, {{lang-ru|Карловка}}) — [[вёска]] ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Камарынскі сельсавет|Камарынскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 58 км на паўднёвы ўсход ад [[Брагін]]а, 12 км ад чыгуначнай станцыі [[Ёлча (станцыя)|Ёлча]] (на лініі [[Оўруч]] — [[Палтава]]), 188 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сістэма == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[аўтамабільная дарога|аўтадарозе]] Камарын — Брагін. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход, да якой далучаюцца 3 завулка. Забудова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Вядомая з [[XIX]] стагоддзя як вёска ў Ёлчанскай воласці [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Паводле перапісу 1897 года вёска Карлаўка Кацічаў. З 8 снежня 1926 года па 30 снежня 1927 года цэнтр [[Карлаўскі сельсавет|Карлаўскага сельсавета]] [[Камарынскі раён|Камарынскага раёна]] [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай акругі]]. У 1929 годзе арганізаваны [[калгас]]. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў баях за вызваленне вёскі і яе наваколлі загінулі 18 салдат (пахаваны ў брацкіх магілах на могілках). У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Камарынскі» (цэнтр — гарадскі пасёлак [[Камарын]]). Ёсць бібліятэка, крама. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 72 гаспадаркі, 140 жыхароў. === Дынаміка === * 1897 год — 32 двары, 224 жыхара (паводле перапісу). * 1908 год — 34 двары. * 1959 год — 408 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 72 гаспадаркі, 140 жыхароў. * 2006 год (01.01.2006) — 70 гаспадарак, 130 чалавек, з якіх 13 ва ўзросце да 16 гадоў, 36 — у працаздольным і 81 — старэйшым за працаздольны. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Камарынскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Камарынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брагінскага раёна]] o3npkrqtjozz1nhexfp5f06ecmppghk 0 17050 5121739 4586977 2026-04-05T19:23:46Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121739 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Кацічаў |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 25|lat_sec = 57 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 28|lon_sec = 40 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Камарынскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XVIII стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 17 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044054 }} '''Каці́чаў'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Стары́ Каці́чаў'''</ref> ({{lang-be-trans|Kacičaŭ}}, {{lang-ru|Катичев}}) — [[вёска]] ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Камарынскі сельсавет|Камарынскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 54 км на паўднёвы ўсход ад [[Брагін]]а, 10 км ад чыгуначнай станцыі [[Ёлча (станцыя)|Ёлча]] (на лініі [[Оўруч]] — [[Палтава]]), 172 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сістэма == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[аўтамабільная дарога|аўтадарозе]] Камарын — Брагін. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі, да якой на поўдні далучаецца завулак. Забудова няшчыльная, драўляная, сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XVIII]] стагоддзя. У 1811 годзе згадана як вёска ў [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], валоданне Ракіцкіх. У 1850 годзе валоданне абшарніка Празора. Паводле перапісу 1897 года вёска Карлаў-Кацічаў. У 1908 годзе ў Ёлчанскай воласці. З 8 снежня 1926 года па 30 снежня 1927 года цэнтр [[Кацічаўскі сельсавет|Кацічаўскага сельсавета]] [[Камарынскі раён|Камарынскага раёна]] [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай акругі]]. У 1929 годзе арганізаваны [[калгас]] «Чырвоная кветка», працавалі конны млын і гамарня. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] на франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 23 жыхара вёскі. У памяць пра загінулых у 1979 годзе ў цэнтры вёскі ўсталяваны абеліск. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Краснае» (цэнтр — вёска [[Краснае (Брагінскі раён)|Краснае]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 12 гаспадарак, 17 жыхароў. === Дынаміка === * 1834 год — 12 двароў. * 1850 год — 105 жыхароў. * 1897 год — 32 двары, 224 жыхара (паводле перапісу). * 1908 год — 243 жыхара. * 1959 год — 234 жыхара (паводле перапісу). * 2004 год — 12 гаспадарак, 17 жыхароў. * 2006 год (01.01.2006) — 11 гаспадарак, 15 чалавек, з якіх 1 ва ўзросце да 16 гадоў, 1 — у працаздольным і 13 — старэйшым за працаздольны. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Камарынскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Камарынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брагінскага раёна]] ancn2frmnma539wawg3fmzh7lcmjs54 0 17064 5121620 4587165 2026-04-05T19:00:18Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121620 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Іванкі}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Іванкі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 26|lat_sec = 02 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 31|lon_sec = 50 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Камарынскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 78 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042242 }} '''Іва́нкі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Ivanki}}, {{lang-ru|Иванки}}) — [[вёска]] ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Камарынскі сельсавет|Камарынскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 53 км на паўднёвы ўсход ад [[Брагін]]а, 9 км ад чыгуначнай станцыі [[Станцыя Ёлча|Ёлча]] (на лініі [[Оўруч]] — [[Палтава]]), 171 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сістэма == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[аўтамабільная дарога|аўтадарозе]] Камарын — Брагін. Планіроўка складаецца з крывалінейнай вуліцы мерыдыянальнай арыентацыі, да якой на поўначы далучаецца завулак. Забудова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснавана ў [[XIX]] стагоддзі перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1930 годзе арганізаваны [[калгас]]. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] на франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 17 жыхароў вёскі, у памяць пра якіх у 1967 годзе ў цэнтры вёскі збудаваны абеліск. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Камарынскі» (цэнтр — гарадскі пасёлак [[Камарын]]). Да 26 верасня 1972 года вёска ўваходзіла ў склад [[Новаялчанскі сельсавет|Новаялчанскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 26 верасня 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 31 (1369).</ref>, да 12 лістапада 2013 года — у склад Камарынскага пассавета<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913g0061458&p1=1 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 12 ноября 2013 г. № 276 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Брагинского района Гомельской области]</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 44 двары, 78 жыхароў. === Дынаміка === * 1959 год — 307 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 44 двары, 78 жыхароў. * 2006 год — 41 гаспадарка, 79 чалавек, з якіх 8 ва ўзросце да 16 гадоў, 29 — у працаздольным і 42 — старэйшым за працаздольны. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Камарынскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Камарынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брагінскага раёна]] 5crgfe1pdkudlteas679vtu01zadabt 0 17077 5121663 5113101 2026-04-05T19:06:18Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121663 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = Пасёлак |беларуская назва = Жалібор |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 29|lat_sec = 52 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 16|lon_sec = 53 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = |пасялковы савет = Камарынскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243043078 }} '''Жалібо́р'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Žalibor}}, {{lang-ru|Желибор}}) — былы<ref name=":0">[http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf «Об упразднении сельских населенных пунктов Брагинского района». Решение Брагинского районного Совета депутатов от 20 августа 2008 г. № 68] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180317234647/http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf|date=17 сакавіка 2018}}{{Ref-ru}}</ref> [[пасёлак]] у [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіла ў склад [[Камарынскі сельсавет|Камарынскага пассавета]]. За 44 км на поўдзень ад [[Брагін]]а, 163 км ад [[Гомель|Гомеля]]. Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[аўтамабільная дарога|аўтадарозе]] [[Камарын]] — Брагін. == Гісторыя == Вядомы з 2-й паловы XIX стагоддзя. Паводле перапісу 1897 года — фальварак. У 1908 годзе ў Савіцкай воласці [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1930 годзе арганізаваны [[калгас]] «XII кастрычнік», працавалі [[вятрак]] і воўначасальня. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў маі 1942 года фашысты цалкам спалілі мястэчка і забілі 9 жыхароў. У 1959 годзе ўваходзіў у склад [[калгас]]а імя В. І. Леніна (цэнтр — вёска [[Крукі (Брагінскі раён)|Крукі]]). Пасля [[Чарнобыльская аварыя|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] і радыяцыйнага забруджвання жыхары (7 сем’яў) пераселены ў 1986 годзе ў чыстыя месцы. Да 8 студзеня 1987 года Жалібор уваходзіў у склад [[Крукоўскі сельсавет|Крукоўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 8 студзеня 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>, да 13 снежня 1991 года — у склад [[Гдзенскі сельсавет|Гдзенскага сельсавета]], пасля — у адміністрацыйным падпарадкаванні [[Камарынскі пассавет|Камарынскага пассавета]]. Ліквідаваны 20 жніўня 2008 года<ref name=":0" />. Быў забудаваны драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу ўздоўж прасёлкавай дарогі. == Насельніцтва == * 1897 год — 1 двор, 3 жыхары (перапіс). * 1908 год — 20 двароў, 147 жыхароў. * 1940 год — 42 двары, 248 жыхароў. * 1959 год — 102 жыхары (перапіс). * 1986 год — жыхары (7 сем’яў) пераселены. * 2004 год — жыхароў няма. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} onjbnxmyhen7f56siserm6w06018898 0 17078 5121666 5056900 2026-04-05T19:06:48Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121666 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Залессе |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 29|lat_sec = 25 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 21|lon_sec = 21 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |пасялковы савет = Камарынскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044055 }} {{значэнні2|тып=тапонім|Залессе}}'''Зале́ссе'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zaliessie}}, {{lang-ru|Залесье}}) — былая [[вёска]] ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]], уваходзіла ў склад [[Камарынскі сельсавет|Камарынскага пассавета]]. На тэрыторыі [[Палескі дзяржаўны радыяцыйна-экалагічны запаведнік|Палескага радыяцыйна-экалагічнага запаведніка]]. За 50 км на поўдзень ад [[Брагін]]а, 4 км ад чыгуначнай станцыі [[Пасудава (станцыя)|Пасудава]] (на лініі [[Оўруч]] — [[Палтава]]), 163 км ад [[Гомель|Гомеля]]. Транспартная сувязь па прасёлкавай, затым [[аўтамабільная дарога|аўтадарозе]] [[Камарын]] — [[Брагін]]. На ўсход ад вёскі меліярацыйны канал. == Гісторыя == Заснавана ў XIX стагоддзі. Найболей інтэнсіўна вёска будавалася ў 1920-я гады. У 1930 годзе арганізаваны [[калгас]]. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] у верасні 1943 года фашысты спалілі 110 двароў і забілі 2 жыхароў. На франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 112 мясцовых жыхароў. У памяць загінулых у цэнтры вёскі пастаўлены абеліск. Была цэнтрам саўгаса «Пасудава», дзейнічала васьмігадовая школа, клуб, бібліятэка, аддзяленне сувязі, сталовая, 2 крамы. Пасля [[Чарнобыльская аварыя|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] і радыяцыйнага забруджвання жыхары (204 сям’і) пераселены ў 1986 годзе ў чыстыя месцы. Да 8 студзеня 1987 года вёска ўваходзіла ў склад [[Калыбанскі сельсавет|Калыбанскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 8 студзеня 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>, да 13 снежня 1991 года — у склад [[Гдзенскі сельсавет|Гдзенскага сельсавета]], пасля — у адміністрацыйным падпарадкаванні [[Камарынскі пассавет|Камарынскага пассавета]]. Ліквідавана 20 жніўня 2008 года<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf «Об упразднении сельских населенных пунктов Брагинского района». Решение Брагинского районного Совета депутатов от 20 августа 2008 г. № 68] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180317234647/http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf |date=17 сакавіка 2018 }}{{Ref-ru}}</ref>. Планіроўка складалася з 4 кароткіх просталінейных вуліц блізкіх да мерыдыянальнай арыентацыі, забудова з драўляных дамоў сядзібнага тыпу. == Насельніцтва == * 1940 год — 130 двароў, 580 жыхароў. * 1986 год — жыхары (204 сям’і) пераселены. * 2010 год — жыхароў няма. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} laxhie9wozc86zfc2jab7zeh4dyaj1p 0 17079 5121890 5056902 2026-04-05T21:34:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121890 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Калыбань |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 28|lat_sec = 07 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 23|lon_sec = 08 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |пасялковы савет = Камарынскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XVIII стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044056 }} '''Калы́бань'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kalybań}}, {{lang-ru|Колыбань}}) — былая [[вёска]] ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіла ў склад [[Камарынскі сельсавет|Камарынскага пассавета]]. На тэрыторыі [[Палескі дзяржаўны радыяцыйна-экалагічны запаведнік|Палескага радыяцыйна-экалагічнага запаведніка]]. На рацэ [[Брагінка|Брагінцы]] (прыток [[Дняпро|Дняпра]]). За 41 км на поўдзень ад [[Брагін]]а, 7 км ад чыгуначнай станцыі [[Пасудава (станцыя)|Пасудава]] (на лініі [[Оўруч]] — [[Палтава]]), 171 км ад [[Гомель|Гомеля]]. Транспартная сувязь па прасёлкавай, затым [[аўтамабільная дарога|аўтадарозе]] [[Камарын]] — Брагін. == Гісторыя == Выяўленыя каля вёскі [[гарадзішча]] I-га тысячагоддзя да н.э. і курганны могільнік сведчаць пра засяленне мясцін са старажытнасці. Вядома з XVIII стагоддзя як вёска ва ўладанні Патоцкіх, затым Масальскіх. У 1876 годзе дваранін Местар меў тут 1971 дзесяціну зямлі, вадзяны і конны млыны. У 1885 годзе быў конны млын. У пажары 16 жніўня 1895 года згарэла палова вёскі. Паводле перапісу 1897 года ў вёсцы [[хлебазапасны магазін]], карчма; побач была аднайменная сядзіба. У 1908 годзе ў Савіцкай воласці [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]]. З 8 снежня 1926 да 8 студзеня 1987 года<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 8 студзеня 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref> — цэнтр [[Калыбанскі сельсавет|Калыбанскага сельсавета]] [[Камарынскі раён|Камарынскага]], з 25 снежня 1962 — Брагінскага раёна [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]], з 9 чэрвеня 1927 — [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]], з 20 лютага 1938 — [[Палеская вобласць|Палескай]], з 8 студзеня 1954 года — [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. У 1929 годзе дзейнічала школа, хата-чытальня, аддзяленне спажывецкай кааперацыі. У 1930 годзе арганізаваны [[калгас]] «Чырвоны араты», працавалі 3 [[вятрак]]і, 2 конныя крупадрабілкі, гамарня (кузня), воўначасальня, шорная майстэрня. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў верасні 1943 года акупанты спалілі 265 двароў, забілі 7 жыхароў. У баі каля вёскі 23 верасня 1943 года вызначыліся камандзір артылерыйскай батарэі старшы лейтэнант [[Іван Міхайлавіч Ляшэнка|І. М. Ляшэнка]], камандзір роты старшы лейтэнант В. Л. Млынароў, наводчыкі гармат [[Аляксандр Герасімавіч Казлоў|А. Г. Казлоў]] і [[Мікалай Данілавіч Ольчаў|М. Д. Ольчаў]] (ім нададзены званні [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]]). У 1970 годзе была цэнтрам [[калгас]]а «Ленінскі шлях», дзейнічала сярэдняя школа, клуб, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі, швейная майстэрня, 2 крамы. Пасля [[Чарнобыльская аварыя|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] і радыяцыйнага забруджвання жыхары (270 сем’яў) пераселены ў 1986 годзе ў чыстыя месцы. З 8 студзеня 1987 года па 13 снежня 1991 года вёска ўваходзіла ў склад [[Гдзенскі сельсавет|Гдзенскага сельсавета]], пасля — у адміністрацыйным падпарадкаванні [[Камарынскі пассавет|Камарынскага пассавета]]. Ліквідавана 20 жніўня 2008 года<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf «Об упразднении сельских населенных пунктов Брагинского района». Решение Брагинского районного Совета депутатов от 20 августа 2008 г. № 68] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180317234647/http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf|date=17 сакавіка 2018}}{{Ref-ru}}</ref>. Планіроўка складалася з 2 крывалінейных, амаль паралельных паміж сабой вуліц мерыдыянальнай арыентацыі. Забудова двухбаковая, драўляная, сядзібнага тыпу. == Насельніцтва == * 1795 год — 6 двароў. * 1850 год — 50 двароў, 509 жыхароў. * 1885 год — 102 двары, 549 жыхароў. * 1908 год — 170 двароў, 928 жыхароў. * 1929 год — 1397 жыхароў. * 1940 год — 290 двароў. * 1959 год — 977 жыхароў (перапіс). * 1970 год — 741 жыхар. * 1986 год — жыхары (270 сем’яў) пераселены. * 2010 год — жыхароў няма. == Славутасці == * Гарадзішча перыяду ранняга жалезнага веку (1-е тысячагоддзе да н.э.), за 1,85 км на ўсход — паўднёвы ўсход ад былой вёскі, 1,37 км на ўсход ад аўтамабільнага моста цераз [[Брагінка|Брагінку]], 3,8 км на поўдзень — паўднёвы ўсход ад чыгуначнага моста цераз Брагінку, на дзюнным узвышшы сярод левабярэжнага поплаву Брагінкі, на правым беразе яе каналізаванага прытока — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|313В000110}}. * Курганны могільнік (6 насыпаў), за 2 км на паўднёвы захад ад вёскі, ва ўрочышчы Замосце. == Вядомыя асобы == * [[Фама Маркавіч Расюк]] — адзін з кіраўнікоў савецкага партызанскага руху ў Вілейскай вобласці падчас Вялікай Айчыннай вайны, камісар 4-й Беларускай партызанскай брыгады. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5nel70d7tm362h161zv9zp6lmczrwk5 0 17080 5121672 4587026 2026-04-05T19:07:48Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121672 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Крукі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 31|lat_sec = 19 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 16|lon_sec = 01 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |пасялковы савет = Камарынскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243043077 }} {{значэнні|Спасылка=Крукі}} '''Крукі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kruki}}, {{lang-ru|Крюки}}) — былая [[вёска]] ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіла ў склад [[Камарынскі пасялковы савет|Камарынскага пасялковага савета]]. Знаходзіцца на тэрыторыі [[Палескі дзяржаўны радыяцыйна-экалагічны запаведнік|Палескага радыяцыйна-экалагічнага запаведніка]]. Пасля [[Чарнобыльская аварыя|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] і радыяцыйнага забруджвання жыхары (170 сем'яў) пераселены ў [[1986]] годзе ў чыстыя месцы. Ліквідавана [[20 жніўня]] [[2008]] года<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf «Об упразднении сельских населенных пунктов Брагинского района». Решение Брагинского районного Совета депутатов от 20 августа 2008 г. № 68] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180317234647/http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf |date=17 сакавіка 2018 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 42 км на поўдзень ад [[Брагін]]а, 18 км ад чыгуначнай станцыі [[Ёлча (станцыя)|Ёлча]] (на лініі [[Оўруч]] — [[Палтава]]), 172 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Водная сістэма === Рака [[Несвіч]] (прыток ракі [[Брагінка]]). == Транспартная сістэма == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[аўтамабільная дарога|аўтадарозе]] Камарын — Брагін. Планіроўка складаецца з амаль просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад, да якой з усходу і захаду далучаюцца крывалінейныя вуліцы. Забудова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Вядомая з [[XIX]] стагоддзя як сяло ў [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] У 1850 годзе валоданне пані Ванчэўскай. У 1885 годзе цэнтр Крукаўскай воласці, у якую ўваходзілі 19 населеных пунктаў з 477 дварамі. У 1897 годзе знаходзіліся школа граматы, хлебазапасны магазін, 2 [[вятрак]]і, карчма, царква, яўрэйская малітоўная хата; побач знаходзіўся смаляны завод. У 1908 годзе ў Савіцкай воласці. З 8 снежня 1926 года па 8 студзеня 1987 года<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 8 студзеня 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref> цэнтр [[Крукоўскі сельсавет|Крукоўскага сельсавета]] [[Камарынскі раён|Камарынскага]], з 25 снежня 1962 года Брагінскага раёнаў [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]], з 9 чэрвеня 1927 года [[Гомельская акруга|Гомельскай]] (з 27 чэрвеня 1930 года) акруг, з 20 лютага 1938 года [[Палеская вобласць|Палескай]], з 8 студзеня 1954 года [[Гомельская вобласць|Гомельскай]] абласцей. У 1929 годзе 2 школы, аддзяленне спажывецкай кааперацыі. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Парыжская камуна», працавалі [[вятрак]] і воўначасальня. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў красавіку 1943 года партызаны разграмілі ў вёсцы нямецкі гарнізон. У маі 1943 года фашысцкія карнікі цалкам спалілі вёску і забілі 25 жыхароў. У баях за вёску і яе наваколле ў лістападзе 1943 года загінулі 5 салдат і 2 партызаны (пахаваны ў брацкай магіле ў цэнтры вёскі). На франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 101 мясцовы жыхар, у памяць пра якіх у 1967 годзе ў цэнтры вёскі збудаваны абеліск. У 1962 годзе да вёскі далучана вёска Нарагі. Была цэнтрам [[калгас]]а імя В. І. Леніна. Дзейнічалі камбінат побытавага абслугоўвання, ляснікоўства, сярэдняя школа, клуб, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі, крама. З 8 студзеня 1987 года па 13 снежня 1991 года вёска ўваходзіла ў склад [[Гдзенскі сельсавет|Гдзенскага сельсавета]], пасля — у адміністрацыйным падпарадкаванні [[Камарынскі пассавет|Камарынскага пассавета]]. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2010 год — жыхароў няма. === Дынаміка === * 1850 год — 22 двары, 165 жыхароў. * 1885 год — 42 двары, 214 жыхароў. * 1897 год — 98 двароў, 525 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 129 двароў, 711 жыхароў. * 1929 год — 1254 жыхара. * 1940 год — 280 двароў. * 1959 год — 650 жыхароў (паводле перапісу). * 1986 год — жыхары (170 сем'яў) пераселены. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 7n53506c55iauxb0ellnfq9gflefr45 0 17081 5121897 5056904 2026-04-05T21:35:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121897 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Кулажын |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 33|lat_sec = 19 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 12|lon_sec = 14 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |пасялковы савет = Камарынскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XVIII стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 0 |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243043076 }} '''Кула́жын'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kulažyn}}, {{lang-ru|Кулажин}}) — былая [[вёска]] ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіла ў склад [[Камарынскі сельсавет|Камарынскага пассавета]]. На тэрыторыі [[Палескі дзяржаўны радыяцыйна-экалагічны запаведнік|Палескага радыяцыйна-экалагічнага запаведніка]]. За 39 км на паўднёвы захад ад [[Брагін]]а, 67 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галіне [[Васілевічы]] — [[Хойнікі]] ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), 156 км ад [[Гомель|Гомеля]]. Транспартная сувязь па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Камарын]] — [[Брагін]]. На поўнач ад вёскі меліярацыйныя каналы. == Гісторыя == Выяўленае [[гарадзішча]] (мясцовая назва Гарадок) 1-га тысячагоддзя да н.э. на левым беразе [[Несвіч]]ы, сведчыць пра засяленне мясцін з даўняга часу. Вядома з XVIII стагоддзя. У 1811 годзе згадана як вёска ў [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], уладанне Ракіцкіх. У 1908 годзе ў Савіцкай воласці. Падчас 1-й сусветнай вайны і германскай акупацыі ў 1918 годзе партызанскай атрад пад кіраўніцтвам Ф. І. Скараходава (з Брагіна) разграміў створаную тут акупантамі камендатуру. З 8 снежня 1926 да 30 снежня 1927 — цэнтр [[Кулажынскі сельсавет|Кулажынскага сельсавета]] [[Камарынскі раён|Камарынскага раёна]] [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]], з 9 чэрвеня 1927 года — [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]. У 1929 годзе арганізаваны [[калгас]]. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў маі 1943 года акупанты цалкам спалілі вёску і забілі 33 жыхароў. Паводле перапісу 1959 года ўваходзіла ў склад калгасу імя У. І. Леніна (цэнтр — вёска [[Крукі (Брагінскі раён)|Крукі]]). З 30 снежня 1927 да 8 студзеня 1987 года вёска ўваходзіла ў склад [[Крукоўскі сельсавет|Крукоўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкама Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 8 студзеня 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>, да 13 снежня 1991 года — у склад [[Гдзенскі сельсавет|Гдзенскага сельсавета]], пасля — у адміністрацыйным падпарадкаванні [[Камарынскі пассавет|Камарынскага пассавета]]. Пасля [[Чарнобыльская аварыя|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] і радыяцыйнага забруджання жыхары (100 сем’яў) пераселены ў 1986 годзе ў чыстыя месцы. Ліквідавана 20 жніўня 2008 года<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf «Об упразднении сельских населенных пунктов Брагинского района». Решение Брагинского районного Совета депутатов от 20 августа 2008 г. № 68] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180317234647/http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf|date=17 сакавіка 2018}}{{Ref-ru}}</ref>. Планіроўка складалася з троху выгнутай працяглай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад і няшчыльна забудаванай драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Насельніцтва == * 1850 год — 6 двароў, 31 жыхар. * 1897 год — 38 двароў, 208 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 65 двароў, 333 жыхары. * 1940 год — 132 двары, 573 жыхара. * 1959 год — 461 жыхар (перапіс). * 1986 год — жыхары (100 сем’яў) пераселены. * 2010 год — жыхароў няма. == Славутасці == * Гарадзішча перыяду ранняга жалезнага веку (1-е тысячагоддзе да н.э. — пачатак 1-га тысячагоддзя н.э.), за 0,85 км на поўдзень ад паўночна-заходняга канца былой вёскі Кулажын, 1,49 км на захад ад паўднёва-ўсходняга канца былой вёскі Кулажын, 1,4 км на паўднёвы захад ад моста пры ўпадзенні канала Радзінскага ў раку [[Несвіч]], на павышэнні паміж рэчышчамі двух правых асушаных прытокаў Несвічы, ва ўрочышчы Гарадок — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|313В000114}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 0op80i0k2p52sj12dma4xapbcjgnemd 0 17082 5121677 4587003 2026-04-05T19:08:38Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121677 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Міхалёўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 30|lat_sec = 36 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 15|lon_sec = 45 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |пасялковы савет = Камарынскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243043082 }} {{значэнні|Спасылка=Міхалёўка}} '''Міхалёўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Michalioŭka}}, {{lang-ru|Михалёвка}}) — былая [[вёска]] ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіла ў склад [[Камарынскі пасялковы савет|Камарынскага пасялковага савета]]. Пасля [[Чарнобыльская аварыя|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] і радыяцыйнага забруджвання жыхары (87 сем'яў) пераселены ў [[1986]] годзе ў чыстыя месцы. Ліквідавана [[20 жніўня]] [[2008]] года<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf «Об упразднении сельских населенных пунктов Брагинского района». Решение Брагинского районного Совета депутатов от 20 августа 2008 г. № 68] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180317234647/http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf |date=17 сакавіка 2018 }}{{Ref-ru}}</ref>. Побач ёсць радовішчы гліны. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 43 км на поўдзень ад [[Брагін]]а, 71 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галінцы [[Васілевічы]] — [[Хойнікі]] ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), 162 км ад [[Гомель|Гомеля]]. Размешчана на тэрыторыі [[Палескі дзяржаўны радыяцыйна-экалагічны запаведнік|Палескага радыяцыйна-экалагічнага запаведніка]]. === Гідраграфія === На рацэ [[Несвіч]] (прыток ракі [[Брагінка]]). == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Камарын]] — Брагін. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы мерыдыянальнай арыентацыі, да якой на поўдні і поўначы далучаюцца 2 кароткія просталінейныя шыротныя вуліцы. Забудавана двухбакова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Вядомая з [[XIX]] стагоддзя як вёска ў Савіцкай воласці [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. З 8 снежня 1926 года па 30 снежня 1927 года цэнтр [[Міхалёўскі сельсавет (Камарынскі раён)|Міхалёўскага сельсавета]] [[Камарынскі раён|Камарынскага раёна]] [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]], з 9 чэрвеня 1927 года [[Гомельская акруга|Гомельскай]] акруг. У 1929 годзе арганізаваны [[калгас]]. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] фашысты ў 1943 годзе спалілі 52 двары, забілі 4 жыхароў. У 1959 годзе ўваходзіла ў склад калгасу імя У. І. Леніна (цэнтр — вёска [[Крукі (Брагінскі раён)|Крукі]]). З 30 снежня 1927 года па 8 студзеня 1987 года вёска ўваходзіла ў склад [[Крукоўскі сельсавет|Крукоўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 8 студзеня 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>, да 13 снежня 1991 года — у склад [[Гдзенскі сельсавет|Гдзенскага сельсавета]], пасля — у адміністрацыйным падпарадкаванні [[Камарынскі пассавет|Камарынскага пассавета]]. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2010 год — жыхароў няма. === Дынаміка === * 1897 год — 41 двор, 228 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 55 двароў, 332 жыхара. * 1940 год — 82 двары. * 1959 год — 384 жыхара (паводле перапісу). * 1986 год — жыхары (87 сем'яў) пераселены. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} ssx9j04abii6xbs3aoos06aiulu2lcr 0 17084 5121922 5057082 2026-04-05T21:39:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121922 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Пасудава |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 27|lat_sec = 16 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 19|lon_sec = 17 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |пасялковы савет = Камарынскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XVIII стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243043073 }} '''Пасу́дава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Pasudava}}, {{lang-ru|Посудово}}) — былая [[вёска]] ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіла ў склад [[Камарынскі сельсавет|Камарынскага пассавета]]. [[Пасека (станцыя)|Чыгуначная станцыя]] (на лініі [[Оўруч]] — [[Палтава]]). На тэрыторыі [[Палескі дзяржаўны радыяцыйна-экалагічны запаведнік|Палескага радыяцыйна-экалагічнага запаведніка]]. За 45 км на поўдзень ад [[Брагін]]а, 164 км ад [[Гомель|Гомеля]]. За 1 км ад дзяржаўнай мяжы Беларусі з Украінай. Транспартная сувязь па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Камарын]] — [[Брагін]]. == Гісторыя == Выяўленае [[гарадзішча]] ранняга жалезнага веку (мясцовая назва Гарадок) сведчыць пра засяленне мясцін за даўняга часу. Вядома з XVIII стагоддзя. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|2-га падзела Рэчы Паспалітай]] (1793) у складзе Расійскай імперыі. У 1811 годзе 2 вёскі — Пасудава Верхняе і Пасудава Ніжняе, якія пазней аб’ядналіся, уладанне Ракіцкіх. У 1850 годзе ўладанне Новікаўскага. Паводле перапісу 1897 года ў Савіцкай воласці [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]; побач 2 аднайменных фальваркі. З 8 снежня 1926 да 30 снежня 1927 — цэнтр [[Пасудавіцкі сельсавет|Пасудавіцкага сельсавета]] [[Камарынскі раён|Камарынскага раёна]] [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]], з 9 чэрвеня 1927 года — [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]. У 1926 годзе дзейнічала пачатковая школа. Пасля пабудовы ў 1927 годзе чыгункі [[Чарнігаў]] — [[Оўруч]] пачала працаваць чыгуначная станцыя. У 1930 годзе арганізаваны [[калгас]] «Дзень калектывізацыі», меліся 2 вятракі і гамарня (кузня). Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў баі за вёску ў 1943 годзе вызначыліся камандзір кулямётнага разліку [[Есмурат Сіхімаў|Е. Сіхімаў]], наводчык гарматы [[Аляксандр Герасімавіч Казлоў|А. Г. Казлоў]] і камандзір аддзялення [[Ісмаіл Аксанавіч Юсупаў|І. А. Юсупаў]] — усім ім нададзены званні [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]]. У 1959 годзе ўваходзіла ў склад саўгаса «Пасудава» (цэнтр — вёска [[Залессе (Брагінскі раён)|Залессе]]). Пасля [[Чарнобыльская аварыя|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] і радыяцыйнага забруджання жыхары (73 сям’і) пераселены ў 1986 годзе ў чыстыя месцы. Да 8 студзеня 1987 года вёска ўваходзіла ў склад [[Калыбанскі сельсавет|Калыбанскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 8 студзеня 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>, да 13 снежня 1991 года — у склад [[Гдзенскі сельсавет|Гдзенскага сельсавета]], пасля — у адміністрацыйным падпарадкаванні [[Камарынскі пассавет|Камарынскага пассавета]]. Ліквідавана 20 жніўня 2008 года<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf «Об упразднении сельских населенных пунктов Брагинского района». Решение Брагинского районного Совета депутатов от 20 августа 2008 г. № 68] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180317234647/http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf|date=17 сакавіка 2018}}{{Ref-ru}}</ref>. Планіроўка складалася з троху выгнутай працяглай вуліцы, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі, на ўсход ад якой праходзіць такой самай арыентацыі меншая памерам вуліца. Забудова драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Насельніцтва == * 1897 год — 51 двор, 315 жыхароў (перапіс). * 1908 год — 79 двароў, 421 жыхар. * 1959 год — 642 жыхары (перапіс). * 1986 год — жыхары (73 сям’і) пераселены. * 2010 год — жыхароў няма. == Славутасці == * Гарадзішча перыяду ранняга жалезнага веку (1-е тысячагоддзе да н.э.), за 2,3 км на паўночны захад ад былой вёскі Пасудава, 1,65 км на ўсход ад вусця канала Грубчанскага, 1,78 км на поўнач ад чыгуначнага моста цераз раку [[Несвіч]], на левым беразе Несвічы і левым беразе яе прытока, сярод балота ва ўрочышчах Куркова або Гарадок — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|313В000117}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 684y7j4mq8jrazh1f4k3kbsjhqeukwa 0 17085 5121685 4586982 2026-04-05T19:09:58Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121685 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = пасёлак |беларуская назва = Прыстанскае |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 31|lat_sec = 01 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 22|lon_sec = 26 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |пасялковы савет = Камарынскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044044 }} '''Пры́станскае'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Prystanskaje}}, {{lang-ru|Пристанское}}) — былы [[пасёлак]] у [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіў у склад [[Камарынскі пасялковы савет|Камарынскага пасялковага савета]]. Пасля [[Чарнобыльская аварыя|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] і радыяцыйнага забруджвання жыхары (34 сем'і) пераселены ў [[1986]] годзе ў чыстыя месцы. Ліквідаваны [[20 жніўня]] [[2008]] года<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf «Об упразднении сельских населенных пунктов Брагинского района». Решение Брагинского районного Совета депутатов от 20 августа 2008 г. № 68] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180317234647/http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf |date=17 сакавіка 2018 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 36 км на поўдзень ад [[Брагін]]а, 11 км ад чыгуначнай станцыі [[Ёлча (станцыя)|Ёлча]] (на лініі [[Оўруч]] — [[Палтава]]), 153 км ад [[Гомель|Гомеля]], на тэрыторыі [[Палескі дзяржаўны радыяцыйна-экалагічны запаведнік|Палескага радыяцыйна-экалагічнага запаведніка]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Камарын — Брагін. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай вуліцы, да якой з поўначы далучаецца кароткая вуліца з завулкам. Забудова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснавана напачатку [[XX]] стагоддзя перасяленцамі з суседніх вёсак. Найболей інтэнсіўная забудова вялася ў 1920-я гады. У 1930 годзе арганізаваны [[калгас]]. У 1959 годзе ўваходзіла ў склад саўгаса «Пасудава» (цэнтр — вёска [[Залессе (Брагінскі раён)|Залессе]]). Да 8 студзеня 1987 года пасёлак уваходзіў у склад [[Калыбанскі сельсавет|Калыбанскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 8 студзеня 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>, да 13 снежня 1991 года — у склад [[Гдзенскі сельсавет|Гдзенскага сельсавета]], пасля — у адміністрацыйным падпарадкаванні [[Камарынскі пассавет|Камарынскага пассавета]]. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2010 год — жыхароў няма. === Дынаміка === * 1959 год — 213 жыхароў (паводле перапісу). * 1986 год — жыхары (34 сем'і) пераселены. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 2nccx7dxs8885l5z6cw1bs1ymhgrcy3 0 17086 5121938 5056910 2026-04-05T21:41:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121938 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Скароднае}} {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Скароднае |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 18|lat_sec = 32 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 28|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |пасялковы савет = Камарынскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Скаро́днае'''<ref>''Рапановіч, Я. Н.'' Слоўнік назваў населеных пунктаў Гомельскай вобласці / [[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Я. Н. Рапановіч]]; Рэд. П. П. Шуба. — [[Мінск]]: Навука і тэхніка, 1986. — 240 с. (ст. 25).</ref> — былая вёска ў [[Камарынскі сельсавет|Камарынскім пассавете]] [[Брагінскі раён|Брагінскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. За 71 км на поўдзень ад [[Брагін]]а, 25 км ад чыгуначнай станцыі [[Станцыя Пасудава|Пасудава]] (на лініі [[Оўруч]] — [[Палтава]]). Транспартная сувязь па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Камарын]] — Брагін. == Гісторыя == Заснавана на пачатку XX стагоддзя перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1932 годзе арганізаваны калгас. У 1959 годзе ўваходзіла ў склад [[калгас]]а «Чырвоная Украіна» (цэнтр — вёска [[Гдзень]]). Хутар у складзе [[Гдзенскі сельсавет|Гдзенскага сельсавета]]. Пасля [[Чарнобыльская аварыя|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] і радыяцыйнага забруджвання жыхары (21 сям’я) пераселены ў 1986 годзе ў чыстыя месцы. У 2005 годзе вёска выключана з даных уліку населеных пунктаў<ref>[https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2005-201/2005-201(003-022).pdf&oldDocPage=5 Решение Гомельского областного исполнительного комитета от 17 ноября 2005 г. № 793 Об исключении из данных по учету и регистрации административно-территориальных и территориальных единиц населенных пунктов Брагинского, Ветковского, Ельского и Хойникского районов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210602212348/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2005-201%2F2005-201%28003-022%29.pdf&oldDocPage=5|date=2 чэрвеня 2021}}</ref>. Планіроўка складалася з кароткай, амаль просталінейнай вуліцы, блізкай да шыротнай арыентацыі. Забудова драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Насельніцтва == * 1959 год — 110 жыхароў (перапіс). * 1986 год — жыхары (21 сям’я) пераселены. * 2010 год — жыхароў няма. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 6llpeqwvc3eyajgk2kdhgd4avuwccph 0 17099 5121700 4586985 2026-04-05T19:17:36Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121700 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Вялле |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 33|lat_sec = 48 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 30|lon_sec = 22 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Новаялчанскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 60 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044040 }} '''Вя́лле'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Viallie}}, {{lang-ru|Вялье}}) — [[вёска]] ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Новаялчанскі сельсавет|Новаялчанскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 36 км на паўднёвы ўсход ад [[Брагін]]а, 9 км ад чыгуначнай станцыі [[Ёлча (станцыя)|Ёлча]] (на лініі [[Оўруч]] — [[Палтава]]), 152 км ад [[Гомель|Гомеля]], 1 км ад дзяржаўнай мяжы з Украінай. === Водная сістэма === На поўдні канава Марозаўка. == Транспартная сістэма == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[аўтамабільная дарога|аўтадарозе]] Камарын — Брагін. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход, да якой з поўначы пад вострым кутом далучаецца кароткая вуліца. На поўдні адасоблены ўчастак забудовы — 2 кароткія вуліцы, блізкія да мерыдыянальнай арыентацыі. Хаты пастаўлены рэдка, драўляныя, сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Вядомая з пачатку [[XIX]] стагоддзя. У 1834 годзе ў [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] У 1876 годзе абшарнік Насакін меў у вёсках Вялле і [[Асарэвічы]] 3558 дзесяцін зямлі і конны млын. У 1897 годзе ў Ёлчанскай воласці. У 1931 годзе арганізаваны [[калгас]]. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] у бою за вызваленне вёскі 28 верасня 1943 года адмеціўся полк пад камандаваннем [[Аляксандр Паўлавіч Сярогін|А. П. Сярогіна]], памагаты камандзіра кулямётнага ўзвода [[Амір Сулейманавіч Хайдараў|А. С. Хайдараў]], старэйшыя сяржанты [[Цімірбулат Галяўтдзінавіч Халікаў|Ц. Г. Халікаў]] і [[Васіль Сямёнавіч Чурумаў|В. С. Чурумаў]], камандзір кулямётнага ўзвода, лейтэнант А. М. Сіманаў, наводчык процітанкавай стрэльбы [[Андрэй Аляксеевіч Цітоў|А. А. Цітоў]], за мужнасць і гераічнасць ім прысвоена званне [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]]. У складзе [[калгас]]а імя М. В. Фрунзэ (цэнтр — вёска [[Асарэвічы]]). Да [[26 верасня]] [[2006]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Асарэвіцкі сельсавет|Асарэвіцкага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2006-175/2006-175(003-054).pdf «Об изменении административно-территориального устройства районов Гомельской области». Решение Гомельского областного Совета депутатов от 26 сентября 2006 г. № 295] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190922194610/http://pravo.by/pdf/2006-175/2006-175(003-054).pdf |date=22 верасня 2019 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 36 гаспадарак, 60 жыхароў. === Дынаміка === * 1834 год — 9 двароў. * 1897 год — 24 двары, 137 жыхароў (паводле перапісу). * 1959 год — 308 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 36 гаспадарак, 60 жыхароў. * 2006 год (01.01.2006) — 31 гаспадарак, 54 чалавек, з якіх 1 ва ўзросце да 16 гадоў, 15 — у працаздольным і 38 — старэйшым за працаздольны. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Новаялчанскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Новаялчанскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брагінскага раёна]] 9uxpgwk2yae587inww88oumh6ebkuwa 0 17110 5121749 5057880 2026-04-05T19:25:26Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121749 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Брацкі}} {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = пасёлак |беларуская назва = Брацкі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 42|lat_sec = 52.70 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 24|lon_sec = 51.63 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Чамярыскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = 1,5 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 109 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Бра́цкі''' (да 1935 — '''Макранскі''')<ref name=":0">''Рапановіч, Я. Н.'' Слоўнік назваў населеных пунктаў Гомельскай вобласці / [[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Я. Н. Рапановіч]]; Рэд. П. П. Шуба. — [[Мінск]]: Навука і тэхніка, 1986. — 240 с. (ст. 33).</ref> — былы пасёлак у [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіў у склад [[Чамярыскі сельсавет|Чамярыскага сельсавета]]. За 14 км на паўднёвы ўсход ад [[Брагін]]а, 42 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галіне [[Васілевічы]] — [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), 133 км ад [[Гомель|Гомеля]]. Транспартная сувязь па прасёлкавай, затым [[аўтамабільная дарога|аўтадарозе]] [[Камарын]] — Брагін. == Гісторыя == Заснаваны напачатку XX стагоддзя перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1930 годзе 184 га землі. У 1931 годзе сяляне ўступілі ў калгас. Пазней у складзе [[калгас]]а «Світанне» (цэнтр — вёска [[Чамярысы]]). Станам на 1986 год, у складзе [[Чамярыскі сельсавет|Чамярыскага сельсавета]].<ref name=":0" /> Пасля [[Чарнобыльская аварыя|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] у 1986 годзе і радыяцыйнага забруджання жыхары (13 сем’яў) пераселены ў чыстыя месцы. У 2005 годзе пасёлак выключаны з даных уліку населеных пунктаў<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2005-201/2005-201(003-022).pdf&oldDocPage=5|title=Решение Гомельского областного исполнительного комитета от 17 ноября 2005 г. № 793 Об исключении из данных по учету и регистрации административно-территориальных и территориальных единиц населенных пунктов Брагинского, Ветковского, Ельского и Хойникского районов|archiveurl=|archivedate=|access-date=|url-status=}}</ref>. Планіроўка складалася з кароткай дугападобнай, мерыдыянальнай арыентацыі вуліцы, да якой з усходу далучаецца кароткая просталінейная вуліца. Хаты драўляныя сядзібнага тыпу. == Насельніцтва == * 1930 год — 19 двароў, 96 жыхароў. * 1986 год — жыхары (13 сем’яў) пераселены. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Bracki}} 7u0pf0v4gleg2h2u4x9b330p4uyangf 0 17121 5121714 4587021 2026-04-05T19:19:36Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121714 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Верхнія Жары |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 20|lat_sec = 14 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 35|lon_sec = 02 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Камарынскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 243 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042078 }} '''Ве́рхнія Жары́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Ве́рхнія Жа́ры'''</ref> ({{lang-be-trans|Vierchnija Žary}}, {{lang-ru|Верхние Жары}}) — [[вёска]] ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Камарынскі сельсавет|Камарынскага сельсавета]]. == Геаграфія == У 64 км на паўднёвы ўсход ад [[Брагін]]а, 20 км ад чыгуначнай станцыі [[Ёлча (станцыя)|Ёлча]] (на лініі [[Оўруч]] — [[Палтава]]), 170 км ад [[Гомель|Гомеля]], 1,5 км ад дзяржаўнай мяжы з Украінай. На ўсходняй ускраіне — возера [[Любітава]] і пойма ракі [[Дняпро]], за 4 км на паўночны ўсход — возера [[Колескае]]. Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[аўтамабільная дарога|аўтадарозе]] Камарын — Брагін. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы шыротной арыентацыі, да якой на ўсходзе далучаецца просталінейная, шчыльна забудаваная вуліца. Жылыя хаты пераважна драўляныя сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Вядомая з пачатку [[XIX]] стагоддзя як вёска ў Ёлчанскай воласці [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1834 годзе вёска была куплена [[Аляксандр Ігнатавіч Горват|Аляксандрам Ігнатавічам Горватам]] (к.1796–1888). У 1879 годзе каля вёскі была прыстань і паромная пераправа праз Днепр. У 1885 годзе пабудавана драўляная царква, размяшчаліся бровар і конны млын. Паводле перапісу 1897 года царква, школа граматы, хлебазапасны магазін, карчма, крама, цагельня. Побач сядзіба. Працаваў сенапрэсавальны завод (паравы рухавік, 60 працоўных). З 8 снежня 1926 года цэнтр [[Верхняжарскі сельсавет|Верхняжарскага сельсавета]] [[Камарынскі раён|Камарынскага]], з 25 снежня 1962 года Брагінскага раёнаў [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]] і з 9 чэрвеня 1927 года [[Гомельская акруга|Гомельскай]] (да 26 ліпеня 1930 года) акруг, з 20 лютага 1938 года [[Палеская вобласць|Палескай]], з 8 студзеня 1954 года [[Гомельская вобласць|Гомельскай]] абласцей. У 1930 годзе арганізаваны [[калгас]] «Рух рэвалюцыі», працавалі гамарня, цагельня, [[вятрак]]. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў баях за вёску 22-24 верасня 1943 года адмеціліся камандзір дывізіі [[Пётр Мікалаевіч Лашчанка|П. М. Лашчанка]], капітан [[Аляксандр Архіпавіч Восіпаў|А. А. Восіпаў]], малодшы сяржант [[Кірыл Раманавіч Верцякоў|К. Р. Верцякоў]], старэйшы лейтэнант [[Іван Мікалаевіч Румянцаў|І. М. Румянцаў]], капітан [[Мікалай Мікалаевіч Сілін|М. М. Сілін]], малодшы сяржант [[Аляксей Емяльянавіч Мішчанка|А. Е. Мішчанка]], капітан [[Фёдар Мікалаевіч Калакольцаў|Ф. М. Калакольцаў]], старэйшы лейтэнант [[Аба Дусухамбетаў|А. Дусухамбетаў]], палкоўнік [[Парфірый Мартынавіч Гудзь|П. М. Гудзь]], капітан [[Дзмітрый Аляксеевіч Бакураў|Д. А. Бакураў]], капітан [[Пётр Ксенафонтавіч Баюк|П. К. Баюк]], старэйшы лейтэнант [[Мікалай Іванавіч Агароднікаў|М. І. Агароднікаў]], старшына [[Дзмітрый Васільевіч Шурпенка|Д. В. Шурпенко]], ім прысвоена званне [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]]. У ноч на 22 верасня 1943 года часткі 17-га гвардзейскага стралковага корпуса пад агнём праціўніка на падручных сродках фарсіравалі Дняпро ля вёскі Верхнія Жары, развіваючы наступленне, 23 верасня выйшлі да Прыпяці<ref name="БС">{{кніга |аўтар = |частка = Бондарев Андрей Леонтьевич |загаловак = Биографический справочник |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 71 |старонак = 737 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Камандуючаму корпусам [[Андрэй Лявонцьевіч Бондараў|А. Л. Бондараву]] [[16 кастрычніка]] [[1943]] года было прысвоена званне [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]]. На франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 103 жыхара вёскі. У памяць пра іх у 1966 годзе каля будынка сельсавета пастаўлены абеліск. У 1959 годзе ў вёсцы размяшчаўся цэнтр дапаможнай гаспадаркі «Сельгасхіміі», сярэдняя школа, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі, крама. [[26 верасня]] [[2006]] года Верхнежароўскі сельсавет быў скасаваны, і Верхнія Жары ўвайшлі ў склад [[Камарынскі пассавет|Камарынскага пассавета]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2006-175/2006-175(003-054).pdf «Об изменении административно-территориального устройства районов Гомельской области». Решение Гомельского областного Совета депутатов от 26 сентября 2006 г. № 295] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190922194610/http://pravo.by/pdf/2006-175/2006-175(003-054).pdf |date=22 верасня 2019 }}{{Ref-ru}}</ref> (пазней — сельсавет). == Насельніцтва == * 1834 год — 48 двароў. * 1850 год — 60 двароў. * 1885 год — 53 двары, 359 жыхароў. * 1897 год — 110 двароў, 695 жыхароў (паводле перапісу). У побач размешчанай сядзібе — 7 двароў, 113 жыхароў * 1929 год — 209 двароў, 1044 жыхара. * 1959 год — 750 жыхароў (паводле перапісу). * 1996 год — 260 жыхароў, 139 двароў<ref name="bel4">{{Крыніцы/БелЭн|4}} — С. 110.</ref>. * 2004 год — 109 двароў, 243 жыхара. * 2006 год (01.01.2006) — 101 двор, насельніцтва налічвалася 210 чалавек, з якіх 37 ва ўзросце да 16 гадоў, 108 — у працаздольным і 95 — старэйшым за працаздольны. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Камарынскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Камарынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брагінскага раёна]] [[Катэгорыя:Арловы]] [[Катэгорыя:Горваты]] 5rh2nd3ek0pwwg84dn9g6s4paas98om 0 17124 5121963 5042133 2026-04-05T22:20:53Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121963 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Гдзень |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 51|lat_min = 19|lat_sec = 53 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 26|lon_sec = 20 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = |пасялковы савет = Камарынскі |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XVI стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 165 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = 2344 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044059 }} '''Гдзень'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Hdzień}}, {{lang-ru|Гдень}}) — [[вёска]] ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Камарынскі сельсавет|Камарынскага сельсавета]]. Да [[26 верасня]] [[2006]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Верхняжарскі сельсавет|Верхняжарскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2006-175/2006-175(003-054).pdf «Об изменении административно-территориального устройства районов Гомельской области». Решение Гомельского областного Совета депутатов от 26 сентября 2006 г. № 295] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190922194610/http://pravo.by/pdf/2006-175/2006-175(003-054).pdf |date=22 верасня 2019 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 75 км на поўдзень ад [[Брагін]]а, 191 км ад [[Гомель|Гомеля]], 26 км ад [[Станцыя Пасудава|чыгуначнай станцыі]] Пасудава (на лініі [[Оўруч]] — [[Палтава]]), 1,5 км ад дзяржаўнай мяжы з Украінай. === Водная сістэма === Рака [[Брагінка]] (прыток ракі [[Дняпро]]). == Транспартная сістэма == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[аўтамабільная дарога|аўтадарозе]] Камарын — Брагін. Планіроўка складаецца з выгнутай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход, да якой далучаюцца кароткія вуліцы. Забудова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Знойдзенае археолагамі [[гарадзішча]] ранняга жалезнага веку і эпохі Кіеўскай Русі (на паўночна-заходняй ускраіне, на левым беразе ракі Брагінка, ва ўрочышчы Гарадок) сведчыць пра засяленне гэтых месцаў са старажытных часоў. Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XVI]] стагоддзя як вёска ў Каралеўстве Польскім. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|2-га раздзела Рэчы Паспалітай]] ([[1793 год]]) у складзе Расійскай імперыі. У 1834 годзе ў валоданні Горватаў. У 1885 годзе ў Ёлчанскай воласці [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1897 годзе знаходзіліся: царква, школа граматы, крама, карчма. З 8 снежня 1926 года цэнтр [[Гдзенскі сельсавет|Гдзенскага сельсавета]] [[Камарынскі раён|Камарынскага]], з 25 снежня 1962 года Брагінскага раёна [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]] і з 9 чэрвеня 1927 года [[Гомельская акруга|Гомельскай]] (да 26 ліпеня 1930 года) акруг, з 20 лютага 1938 года [[Палеская вобласць|Палескай]], з 8 студзеня 1954 года [[Гомельская вобласць|Гомельскай]] абласцей. У 1929 годзе працавала школа. У 1930 годзе арганізаваны [[калгас]] «Чырвоная Ўкраіна», працавалі гамарня, паравы млын. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] 14 студзеня 1943 года акупанты расстралялі 10 жыхароў вёскі (пахаваны ў магіле ахвяр фашызму ў цэнтры вёскі). У баю каля вёсак Гдзень і [[Чыкалавічы]] 22 верасня 1943 года адмеціліся камандзір роты старэйшы лейтэнант [[Уладзімір Мікалаевіч Зарэмба|У. М. Зарэмба]] і радавы М. І. Дружынін (захапілі штабны аўтобус суперніка з каштоўнымі дакументамі, ім прысвоена званне [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]]). У верасні 1943 года каля вёскі загінулі 12 салдат (пахаваны ў брацкай магіле каля будынка кіравання калгасу). Вызвалена 23 верасня 1943 года. На франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 146 мясцовых жыхароў. У памяць пра загінуўшых у 1966 годзе ўсталяваны абеліск. Цэнтр [[калгас]]а «Чырвоная Украіна». Размяшчаліся сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі, майстэрня побытавага абслугоўвання, 3 крамы. 13 снежня 1991 года Гдзенскі сельсавет скасаваны, вёска перададзена ў адміністрацыйнае падпарадкаванне [[Камарынскі пассавет|Камарынскага пассавета]]. 30 снежня 2003 года вёска перададзена ў склад [[Верхнежароўскі сельсавет|Верхнежароўскага сельсавета]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-14/2004-14(002-012).pdf&oldDocPage=11 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 30 декабря 2003 г. № 60 Об изменении границ Верхне-Жаровского сельсовета и территории, подведомственной Комаринскому поселковому Совету депутатов]</ref>, з 26 верасня 2006 года — у адміністрацыйным падпарадкаванні Камарынскага пассавета<ref>[http://pravo.by/pdf/2006-175/2006-175(003-054).pdf Решение Гомельского областного Совета депутатов от 26 сентября 2006 г. № 295 Об изменении административно-территориального устройства районов Гомельской области]</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 71 гаспадарка, 165 жыхароў. === Дынаміка === * 1834 год — 46 двароў. * 1885 год — 50 двароў, 381 жыхар. * 1897 год — 70 двароў, 530 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 84 двары, 543 жыхара. * 1929 год — 214 двароў 1070 жыхароў. * 1959 год — 1061 жыхар (паводле перапісу). * 2004 год — 71 гаспадарка, 165 жыхароў. * 2006 год — 74 гаспадаркі, 164 жыхара, з якіх 21 ва ўзросце да 16 гадоў, 77 — у працаздольным і 66 — старэйшым за працаздольны. == Славутасць == * Археалагічны комплекс: гарадзішча і селішча перыяду ранняга жалезнага веку і сярэднявечча (1-е тысячагоддзе да н.э. – ХІІІ стагоддзе н.э.), 200 м на поўнач ад заходняга канца вёскі, 850-900 м на ўсход ад левага берага р. [[Брагінка]], на правым беразе безымяннага ручая, урочышча Гарадок (Стараселле) — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|313В000109}}. == Вядомыя выхадцы == * [[Павел Іванавіч Шпетны]] — [[Герой Савецкага Саюза]] (яго імем названы адна з вуліц і вясковая школа). * [[Сяргей Сцяпанавіч Мацапура]] — [[Герой Савецкага Саюза]] (яго імем названа адна з вясковых вуліц). {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} {{Камарынскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Камарынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брагінскага раёна]] [[Катэгорыя:Арловы]] [[Катэгорыя:Горваты]] 98b5oqd4qzld2w8qi0s8isj0vy7l8ud 0 17131 5121741 5036313 2026-04-05T19:24:06Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121741 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Лубенікі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 56|lat_sec = 19 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 19|lon_sec = 27 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет2 = Вуглоўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1738 |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 82<ref>[https://web.archive.org/web/20230611111248/http://bragin.gomel-region.by/ru/uglovsky/ Вуглоўскі сельсавет.]</ref> |год перапісу = 2023 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243043106 }} '''Лубенікі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Lubieniki}}, {{lang-ru|Лубеники}}) — [[вёска]] ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Вуглоўскі сельсавет (Брагінскі раён)|Вуглоўскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === За 5 км на поўнач ад [[Брагін]]а, 38 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галінцы [[Васілевічы]] — [[Хойнікі]] ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), 124 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === На ўсходзе канава Карбецкая. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]], якая злучае Брагін з дарагой [[Лоеў]]-[[Рэчыца]]. Размяшчаліся сярэдняя школа, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт. Планіроўка складаецца з зігзагападобнай вуліцы, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі. Забудавана драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == [[Файл:Лубенікі ў 1738 г.jpg|thumb|left|150px|Вёска Лубенікі ў 1738 г.]][[Файл:Хрост немаўляці з Лубенікаў. 1757 г.png|thumb|left|150px|Хрост немаўляці з Лубенікаў. 1757 г.]][[Файл:Хрост дачкі сужэнства Ласіцаў 9 студзеня 1764 г.png|thumb|left|150px|Хрост дачкі сужэнства Ласіцаў 9 студзеня 1764 г.]][[Файл:Павіннасьці жыхароў вёскі Лубенікі ў 1773 г.jpg|thumb|left|150px|Павіннасці жыхароў вёскі Лубенікі ў 1773 г.]][[Файл:Лубенікі ў 1789 г.jpg|thumb|150px|Лубенікі ў 1789 г.]] Лубенікі вядомыя з 1738 года, як вёска ў Рэчыцкім старостве Мінскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага. Тады ў ёй налічвалася 9 двароў, гаспадарамі якіх выступалі Фёдар Свірыдзенка, Іван Даніленка, Луцко Даніленка, яшчэ Іван Даніленка, Дзяміян Ласенка, Хвост Луцко, Андрэй Хвасцёнак, Цярэшка Хвасцёнак, Івашка Закрушкі (Zakruszki)<ref>Lietuvos valstybės istorijos archyvas (LVIA). F. 11. A. 1. B. 1058. L. 135atv.-1352</ref>. Сталыя звесткі пра жыхароў Лубенікаў, прынамсі, з 10 студзеня 1749 года ёсьць у метрычных кнігах царквы [[Сялец (Брагінскі раён)|Сялецкага]] базыльянскага манастыра. У іх запісаныя некаторыя прозвішчы, ужо вядомыя з інвентара Рэчыцкага староства 1738 г., але ў больш дакладным гучанні. 28 жніўня 1757 года святар Алексы Валчковіч ахрысціў Наталію, дачку Цімоха і Фядоры Закруўскіх, а кумамі выступілі Фёдар Хвост і Парасковія Ласіцова, «wszyscy ze wsi Łubienikow». 9 студзеня 1764 года ахрышчаная была Яўгенія, дачка Ярэмія і Ганны Ласіцаў; кумамі — Сцяпан Свірыдзенка і Марта Камарова<ref>Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі ў Мінску (НГАБ). Ф. 3421. Воп. 1. Спр. 1а. А. 2, 23, 41</ref>. У люстрацыі падаткаў Рэчыцкага павету 1773 года пра Лубенікі паведамляецца, што ў паселішчы было 14 двароў, гаспадары якіх Свірыдзёнкі, Даніленкі, Ласіцы, Заяц, Сергіенкі, Хвост, Закруцко (Закруцка), Лісіца разам выплачвалі 96 злотых і 18 грошаў<ref>LVIA. F. 11. A. 1. B. 1159. L. 34atv.-35</ref>. На 1775 год, як засведчана ў падатковым тарыфе, у вёсцы Лубенікі налічвалася 11 дымоў<ref>LVIA. F. 11. A. 1. B. 1588. L. 221atv.-222</ref>. Згодна з крыніцай пад назвай «Opisanie osiadłosci starostwa sądowego Rzeczyckiego» 1789 года, жыхары 14 двароў вёскі Лубенікі, якая месьцілася «w oddzielnym obrębie» за 8 міляў ад Рэчыцы, агулам выплачвалі 309 злотых і 29 грошаў<ref>LVIA. F. 11. A. 1. B. 1331. L. 52atv.-55</ref>. [[Файл:Лубенікі Юзафа Юдыцкага. Загаловак рэвізіі 1795 г.png|thumb|left|150px|Лубенікі Юзафа Юдыцкага. Загаловак рэвізіі 1795 г.]] У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай ([[1793]]) Лубенікі – у межах Рэчыцкай акругі [[Чарнігаў|Чарнігаўскага]] намесніцтва (губерні), з 1796 г. у складзе тэрытарыяльна ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павету]] спачатку Маларасійскай, а з 29 жніўня 1797 г. [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]<ref>Насевіч В., Скрыпчанка Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 ў складзет. – Т. 6. Кн. 1. – Мінск: БелЭн, 2001. C. 181–182</ref>. Паводле рэвізіі 1795 г., Лубенікі ў складзе Рэчыцкага староства дажыццёва належалі графу Юзафу Юдыцкаму, генералу-лейтэнанту Княства Літоўскага, а адміністратарам у яго – шляхціч Фелікс Гедвіла. У 16 дварах вёскі жылі 42 падданых мужчынскага і 45 жаночага полу<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 59. А. 642-643; Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 70</ref>. У 1850 годзе ўласнасць казны. У парэформенны перыяд Лубенікі — вёска ў Брагінскай воласці. Паводле перапісу 1897 года капліца, школа граматы, хлебазапасны магазін, [[вятрак]]. З 8 снежня 1926 года па 10 ліпеня 1939 года цэнтр [[Лубеніцкі сельсавет|Лубеніцкага сельсавета]] Брагінскага раёна [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]] і з 9 чэрвеня 1927 года [[Гомельская акруга|Гомельскай]] (да 26 ліпеня 1930 года) акруг, з 20 лютага 1938 года [[Палеская вобласць|Палескай]], з 8 студзеня 1954 года [[Гомельская вобласць|Гомельскай]] абласцей. Да 16 ліпеня 1954 года вёска ў складзе Лубеніцкага сельсавета, пасля — у складзе Вуглоўскага сельсавета. У 1930 годзе пачатковая школа. У 1931 годзе арганізаваны [[калгас]]. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] у красавіку 1943 года фашысты цалкам спалілі вёску і забілі 11 жыхароў. У баях за вызваленне вёскі і наваколлі ў кастрычніку 1943 года загінулі 11 салдат [[89 стралковы корпус|89-га стралковага корпуса]] [[61-я армія, СССР|61-й арміі]] (пахаваны ў брацкай магіле ў цэнтры вёскі). Для шанавання іх памяці і памяці 22-х жыхароў вёскі, загінулых на франтах і ў партызанскай барацьбе, у 1968 годзе збудаваны абеліск. У 1959 годзе ў складзе [[калгас]]а імя В. П. Чкалава (цэнтр — вёска [[Рудня Жураўлёва]]). Размяшчаліся сярэдняя школа, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 74 гаспадаркі, 163 жыхара. === Дынаміка === * 1850 год — 22 двары, 160 жыхароў. * 1897 год — 49 двароў, 335 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 53 двары, 403 жыхара. * 1930 год — 71 двор. * 1940 год — 120 двароў, 630 жыхароў. * 1959 год — 402 жыхара (паводле перапісу). * 2004 год — 74 гаспадаркі, 163 жыхара. * 2006 год — 71 гаспадарка, 164 чалавекі, з якіх 22 ва ўзросце да 16 гадоў, 63 — у працаздольным і 79 — старэйшым за працаздольны. * 2023 год — 82 жыхара. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} {{Вуглоўскі сельсавет (Брагінскі раён)}} puhs80rw77zqornfip07pex8fdbmx8g 0 17132 5121743 4586949 2026-04-05T19:24:26Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121743 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Міхнаўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 53|lat_sec = 15 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 16|lon_sec = 52 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет2 = Вуглоўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 37 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243043112 }} '''Мі́хнаўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Мі́хнава'''</ref> ({{lang-be-trans|Michnaŭka}}, {{lang-ru|Михновка}}) — [[вёска]] ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Вуглоўскі сельсавет (Брагінскі раён)|Вуглоўскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 12 км на поўнач ад [[Брагін]]а, 35 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галінцы [[Васілевічы]] — [[Хойнікі]] ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), 120 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === На поўначы канал Бальшы. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Брагін — [[Хойнікі]]. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад і забудаванай драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Вядомая з [[XIX]] стагоддзя як вёска ў Брагінскай воласці [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Паводле перапісу 1897 года працаваў [[вятрак]]. У 1931 годзе арганізаваны [[калгас]] «Міхнаўка», працавалі на торфараспрацоўках (з 1931 года), конная крупадрабілка (з 1914 года), [[вятрак]] (з 1914 года), гамарня. У 1959 годзе ў складзе [[калгас]]а «Парыжская камуна» (цэнтр — вёска [[Шкураты]]). Паблізу ёсць жалезарудныя і тарфяныя радовішчы. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 24 гаспадаркі, 37 жыхароў. === Дынаміка === * 1850 год — 11 двароў. * 1897 год — 23 двары, 186 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 25 двароў, 232 жыхара. * 1959 год — 229 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 24 гаспадаркі, 37 жыхароў. * 2006 год — 23 гаспадаркі, 46 чалавек, з якіх 4 ва ўзросце да 16 гадоў, 18 — у працаздольным і 24 — старэйшым за працаздольны. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} {{Вуглоўскі сельсавет (Брагінскі раён)}} p2k53zt5klrsy6th4wgnfsvzecg7701 0 17133 5121728 4586981 2026-04-05T19:21:56Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121728 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Рудня Жураўлёва |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 55|lat_sec = 37 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 19|lon_sec = 32 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет2 = Вуглоўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XVI стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 189 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = {{#property:p281}} |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243043109 }} '''Ру́дня Жураўлёва'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Жураўлёва Ру́дня'''</ref> ({{lang-be-trans|Rudnia Žuraŭliova}}, {{lang-ru|Рудня Журавлёва}}) — [[вёска]] ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Вуглоўскі сельсавет (Брагінскі раён)|Вуглоўскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === За 18 км на поўнач ад [[Брагін]]а, 35 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на ветцы [[Васілевічы]] — [[Хойнікі]] ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), 148 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Водная сістэма === Рака [[Брагінка]] (прыток [[Дняпро]]). == Транспартная сістэма == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[аўтамабільная дарога|аўтадарозе]], якая злучае Брагін з дарогай [[Лоеў]] — [[Рэчыца]]. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі, да якой пад прамым кутом з усходу далучаецца кароткая шыротная вуліца з завулкам. Забудова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XVI]] стагоддзя як вёска Рудня ў Каралеўстве Польскім. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|2-га раздзела Рэчы Паспалітай]] ([[1793]]) у складзе Расійскай імперыі. У 1850 годзе валоданне графіні Ракіцкай. У 1908 годзе ў Ручаеўскай воласці [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. З 8 снежня 1926 года па 30 снежня 1927 года цэнтр [[Рудня-Жураўлёўскі сельсавет|Рудня-Жураўлёўскага сельсавета]] [[Лоеўскі раён|Лоеўскага]], з 4 жніўня 1927 года Брагінскага раёнаў [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]], з 9 чэрвеня 1927 года [[Гомельская акруга|Гомельскай]] акруг. У 1931 годзе арганізаваны [[калгас]]. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] у красавіку 1943 года фашысты цалкам спалілі вёску і забілі 16 жыхароў. У 1959 годзе цэнтр [[калгас]]а імя В. П. Чкалава. Знаходзіліся клуб, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі, швейная майстэрня, крама. Побач радовішчы жалезных руд і торфу. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 66 гаспадарак, 189 жыхароў. === Дынаміка === * 1850 год — 15 двароў, 125 жыхароў. * 1897 год — 35 двароў, 226 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 40 двароў, 241 жыхар. * 1930 год — 59 двароў, 361 жыхар. * 1940 год — 78 двароў, 385 жыхароў. * 1959 год — 350 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 66 гаспадарак, 189 жыхароў. * 2006 год (01.01.2006) — 68 гаспадарак, 182 чалавекі, з якіх 38 ва ўзросце да 16 гадоў, 99 — у працаздольным і 45 — старэйшым за працаздольны. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Вуглоўскі сельсавет (Брагінскі раён)}} [[Катэгорыя:Вуглоўскі сельсавет (Брагінскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брагінскага раёна]] 59gva08absee51yt96hyinq00b8o0ve 0 17134 5121945 5061296 2026-04-05T21:42:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121945 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Такліноў |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 51|lat_sec = 30 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 18|lon_sec = 07 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет2 = Вуглоўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 88 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = 243043113 }} '''Такліно́ў'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Taklinoŭ}}, {{lang-ru|Теклинов}}) — былая [[вёска]] ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіла ў склад [[Вуглоўскі сельсавет (Брагінскі раён)|Вуглоўскага сельсавета]]. За 9 км на поўнач ад [[Брагін]]а, 29 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галіне [[Васілевічы (станцыя)|Васілевічы]] — [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] ад лініі [[Калінкавічы (станцыя)|Калінкавічы]] — [[Гомель (станцыя)|Гомель]]), 118 км ад [[Гомель|Гомеля]]. Транспартная сувязь па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]], якая злучае Брагін з дарогай [[Лоеў]] — [[Рэчыца]]. == Гісторыя == Вядомая з XIX стагоддзя ў Брагінскай воласці [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1926—1927 гадах цэнтр [[Такліноўскі сельсавет|Такліноўскага сельсавета]]. У 1930 годзе арганізаваны [[калгас]] імя Ланцуцкага, працавала гамарня (кузня). У 1959 годзе ў складзе калгаса імя Ф. Энгельса (цэнтр — вёска [[Вуглы (Брагінскі раён)|Вуглы]]). Ліквідавана 25 сакавіка 2011 года, тэрыторыя ўвайшла ў склад аграгарадка Вуглы<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2011-65/2011_65_9_41442.pdf «О некоторых вопросах административно-территориального устройства Угловского сельсовета». Решение Брагинского районного Совета депутатов от 25 марта 2011 г. № 52] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200710043624/https://www.pravo.by/pdf/2011-65/2011_65_9_41442.pdf|date=10 ліпеня 2020}}{{Ref-ru}}</ref>. Планіроўка складалася з просталінейнай шыротнай вуліцы, якая на ўсходзе далучалася да сярэдзіны просталінейнай мерыдыянальнай вуліцы. Забудавана была драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Насельніцтва == * 1908 год — 31 двор, 116 жыхароў. * 1959 год — 213 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 35 гаспадарак, 88 жыхароў. * 2006 год — 38 гаспадарак, 88 чалавек, з якіх 22 ва ўзросце да 16 гадоў, 35 — у працаздольным і 31 — старэйшым за працаздольны. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} ddym5d6nnx2t1v74q1sboangjd5j7uw 0 17135 5121580 4587232 2026-04-05T18:54:38Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121580 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Вуглы}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Вуглы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 51|lat_sec = 59 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 17|lon_sec = 44 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет2 = Вуглоўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 253 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243043116 }} '''Вуглы́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vuhly}}, {{lang-ru|Углы}}) — [[аграгарадок]] у [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Цэнтр [[Вуглоўскі сельсавет (Брагінскі раён)|Вуглоўскага сельсавета]]. == Геаграфія == За 9 км на поўнач ад [[Брагін]]а, 25 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галінцы Васілевічы — Хойнікі ад лініі Калінкавічы — Гомель), 137 км ад [[Гомель|Гомеля]]. На ўсходзе канава Шчаўбінская. == Транспартная сістэма == Транспартная сувязь па прасёлкавай, затым [[аўтамабільная дарога|аўтадарозе]] Брагін — Хойнікі. Планіроўка складаецца з ледзь выгнутай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. Забудавана драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Вядомая з пачатку [[XIX]] стагоддзя ў [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1811 годзе валоданне Ракіцкіх. Паводле перапісу 1897 года знаходзіліся школа граматы, [[вятрак]], у Брагінскай воласці [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]]. З 8 снежня 1926 года па 30 снежня 1927 года і па 16 ліпеня 1954 года цэнтр Вуглоўскага сельсавета Брагінскага раёна [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]] і з 9 чэрвеня 1927 года [[Гомельская акруга|Гомельскай]] (з 26 ліпеня 1930 года) акруг, з 20 лютага 1938 года [[Палеская вобласць|Палескай]], з 8 студзеня 1954 года [[Гомельская вобласць|Гомельскай]] абласцей. У 1931 годзе арганізаваны [[калгас]] «Чырвоная Дуброва», працавала гамарня. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] нямецкія акупанты спалілі вёску і забілі 56 жыхароў. На франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 142 жыхара вёскі. У памяць пра іх у 1967 годзе ў скверы, каля будынка кіравання [[калгас]]а ўсталяваны абеліск. Цэнтр [[калгас]]а імя Ф. Энгельса. Размяшчаліся сярэдняя школа, Дом культуры, фельчарска-акушэрскі пункт, дзіцячы сад, аддзяленне сувязі, крама. Паблізу ёсць жалезарудныя радовішчы. У склад Вуглоўскага сельсавета ў 1974 годзе ўваходзіла цяпер не існае мястэчка Рагозін. == Насельніцтва == * 1850 год — 25 двароў. * 1897 год — 48 двароў, 320 жыхароў (паводле перапісу). * 1909 год — 50 двароў, 342 жыхары. * 1930 год — 89 двароў, 472 жыхары. * 1959 год — 401 жыхар (паводле перапісу). * 1996 год — 85 двароў, 225 жыхароў<ref name="bel4">{{Крыніцы/БелЭн|4}} — С. 285.</ref>. * 2004 год — 84 двары, 253 жыхары. * 2006 год — 80 двароў, 256 жыхароў, з якіх 76 ва ўзросце да 16 гадоў, 138 — у працаздольным і 42 — старэйшым за працаздольны. == Вядомыя асобы == * [[Міхаіл Іванавіч Дзялец]] (1918—1999) — беларускі [[дзяржаўны дзеяч|дзяржаўны]] і грамадскі дзеяч, [[заслужаны работнік культуры БССР]]. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} {{Вуглоўскі сельсавет (Брагінскі раён)}} mibtp9x4ckpgznaae7ku1kqjts0iwlb 0 17136 5121655 4587209 2026-04-05T19:04:58Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121655 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Шкураты |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 50|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 16|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет2 = Вуглоўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 200 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243043068 }} '''Шкураты́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Škuraty}}, {{lang-ru|Шкураты}}) — [[вёска]] ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Вуглоўскі сельсавет (Брагінскі раён)|Вуглоўскага сельсавета]]. Паблізу ёсць жалезарудныя радовішчы. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 5 км на паўночны захад ад [[Брагін]]а, 25 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галінцы [[Васілевічы]] — [[Хойнікі]] ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), 135 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == [[Аўтамабільная дарога|Аўтадарога]] Брагін — Хойнікі. Планіроўка складаецца з ледзь выгнутай вуліцы, блізкай да шыротнай арыентацыі і забудаванай драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Выяўленыя ў [[XIX]] стагоддзі археалагічныя помнікі сведчаць пра дзейнасць чалавека ў гэтых месцах з далёкай старажытнасці. Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XIX]] стагоддзя як вёска ў [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1850 годзе валоданне графіні Ракіцкай. Паводле перапісу 1897 года размяшчаліся: школа граматы, капліца, [[вятрак]], карчма, у Брагінскай воласці. З 8 снежня 1926 года па 16 ліпеня 1954 года цэнтр [[Шкуратоўскі сельсавет|Шкуратоўскага сельсавета]] Брагінскага раёна [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]] і з 9 чэрвеня 1927 года [[Гомельская акруга|Гомельскай]] (з 26 ліпеня 1930 года) акруг, з 20 лютага 1938 года [[Палеская вобласць|Палескай]], з 8 студзеня 1954 года [[Гомельская вобласць|Гомельскай]] абласцей. Напачатку 1920-х гадоў адкрыта школа. У 1930 годзе арганізаваны [[калгас]] «Парыжская камуна», працавалі гамарня, поўсцечасальня, [[вятрак]] (з 1928 года). Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] фашысты стварылі ў вёсцы свой апорны пункт, у далейшым знішчаны партызанамі. Вызвалена 23 лістапада 1943 года. На франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 84 мясцовых жыхара. У памяць пра загінуўшых ў 1948 годзе ў цэнтры вёскі ўсталяваны абеліск. У 1959 годзе цэнтр калгасу «Парыжская Камуна». Размяшчаліся механічная майстэрская, пачатковая школа, клуб, бібліятэка, дзіцячы сад, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі, крама. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 73 гаспадаркі, 200 жыхароў. === Дынаміка === * 1850 год — 25 двароў, 177 жыхароў. * 1897 год — 54 двары, 356 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 65 двароў, 311 жыхароў. * 1959 год — 321 жыхар (паводле перапісу). * 2004 год — 73 гаспадаркі, 200 жыхароў. * 2006 год — 71 гаспадарак, 199 чалавек, з якіх 41 ва ўзросце да 16 гадоў, 108 — у працаздольным і 50 — старэйшым за працаздольны. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} {{Вуглоўскі сельсавет (Брагінскі раён)}} 77814z20qrur3mcjpfw6nt45cxtlgs7 0 17137 5121722 4586944 2026-04-05T19:20:56Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121722 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Майскі}} {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Майскі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 56|lat_sec = 59 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 18|lon_sec = 10 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет2 = Вуглоўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 25 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243043105 }} '''Ма́йскі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Majski}}, {{lang-ru|Майский}}) — [[пасёлак]] у [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Вуглоўскі сельсавет (Брагінскі раён)|Вуглоўскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 16 км на поўнач ад [[Брагін]]а, 39 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галінцы [[Васілевічы]] — [[Хойнікі]] ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), 125 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]], якая злучае Брагін з дарогай [[Лоеў]] — [[Рэчыца]]. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай вуліцы мерыдыянальнай арыентацыі, забудаванай драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку [[XX]] стагоддзя. Найболей актыўна забудоўвалася ў 1920-е года. У 1931 годзе арганізаваны [[калгас]]. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] у красавіку 1943 года фашысты цалкам спалілі мястэчка і забілі 7 жыхароў. Паводле перапісу 1959 года ў складзе [[калгас]]а імя В. П. Чкалава (цэнтр — вёска [[Рудня Жураўлёва]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 14 гаспадарак, 25 жыхароў. === Дынаміка === * 1930 год — 17 двароў, 107 жыхароў. * 1940 год — 18 двароў. * 1959 год — 147 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 14 гаспадарак, 25 жыхароў. * 2006 год — 12 гаспадарак, 20 чалавек, з якіх 0 ва ўзросце да 16 гадоў, 8 — у працаздольным і 12 — старэйшым за працаздольны. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} {{Вуглоўскі сельсавет (Брагінскі раён)}} oyaomh3hms0v4ewt2sjhk0vbh0mc2u6 0 17138 5121651 4586947 2026-04-05T19:04:18Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121651 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Новы Пуць}} {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Новы Пуць |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 52|lat_sec = 01 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 14|lon_sec = 37 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет2 = Вуглоўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 77 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243043118 }} '''Но́вы Пуць'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Но́вы Шлях'''</ref> ({{lang-be-trans|Novy Puć}}, {{lang-ru|Новый Путь}}) — [[пасёлак]] у [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Вуглоўскі сельсавет (Брагінскі раён)|Вуглоўскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 10 км на поўнач ад [[Брагін]]а, 32 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галінцы [[Васілевічы]] — [[Хойнікі]] ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), 121 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Брагін — Хойнікі. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі, да цэнтра якой з захаду далучаецца кароткая просталінейная вуліца. Забудова двухбаковая, драўляная, сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку [[XX]] стагоддзя перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1931 годзе арганізаваны [[калгас]]. У 1959 годзе ў складзе калгасу «Парыжская Камуна» (цэнтр — вёска [[Шкураты]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 32 гаспадаркі, 77 жыхароў. === Дынаміка === * 1930 год — 27 двароў. * 1940 год — двароў, жыхароў. * 1959 год — 212 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 32 гаспадаркі, 77 жыхароў. * 2006 год — 29 гаспадарак, 76 чалавек, з якіх 9 ва ўзросце да 16 гадоў, 45 — у працаздольным і 22 — старэйшым за працаздольны. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Вуглоўскі сельсавет (Брагінскі раён)}} [[Катэгорыя:Вуглоўскі сельсавет (Брагінскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брагінскага раёна]] hqoli8xymte1efixuo0yxcf2derl1gc 0 17177 5121765 4918348 2026-04-05T19:29:33Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121765 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Гарадзішча, значэнні}} {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Гарадзішча |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Малейкаўскі |першае згадванне = 1609 год |насельніцтва = 85 |год перапісу = 2004 }} '''Гарадзі́шча'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Haradzišča}}, {{lang-ru|Городище}}) — былая [[вёска]] ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіла ў склад [[Малейкаўскі сельсавет|Малейкаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца на левым беразе ракі [[Брагінка]], за 7 км на ўсход ад [[Брагін]]а, 33 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галінцы [[Васілевічы]] — [[Хойнікі]] ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), 122 км ад [[Гомель|Гомеля]]. Побач [[аўтамабільная дарога|аўтадарога]], якая злучае Брагін з дарогай [[Лоеў]] — [[Рэчыца]]. На поўдні меліярацыйныя каналы. Планіроўка складаецца з 2 кароткіх паралельных паміж сабой вуліц з завулкам, арыентаваных з паўднёвага ўсходу на паўночны захад. Забудова двухбаковая, драўляная, сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Выяўленае археолагамі [[гарадзішча]] эпохі Кіеўскай Русі (100 м на поўдзень ад вёскі) сведчыць пра засяленне гэтых месцаў з даўніх часоў. У датаваным 29 чэрвеня 1609 года фундушы ўладальнікаў часткі Брагінскага маёнтку князя Адама і княгіні Аляксандры з Хадкевічаў Вішнявецкіх ёсць запіс пра тое, што ворыўныя землі мужчынскага манастыра і Спаскай царквы ў Сяльцы<ref>Собрание древних грамот и актов городов Минской губернии, православных монастырей, церквей и по разным предметам. – Минск, 1848. С. 69</ref>: {{пачатак цытаты}}…''однымъ концемъ почавъши вперокъ одставу селецкого додороги которая идетъ зъсельца добрагиня. авдолжъ почавъши отсела ажъ додороги городищъское надпрудом селецкимъ''… {{канец цытаты}} Лістом ад 14 чэрвеня 1742 года ваявода віленскі, вялікі гетман ВКЛ [[Міхал Сервацы Вішнявецкі|князь Міхал Сервацы]] і княгіня Тэкля з Радзівілаў Вішнявецкія фундуш у чарговы раз пацвердзілі. Прычым сказана было, што ўгоддзі манастырскія распасціраліся да млыну Horodyskiego<ref>НГАБ у Мінску. Ф. 694. Воп. 5. Спр. 140. А. 131адв, 132</ref>. 20 кастрычніка 1750 года гайдамацкі ватажка Іван Падаляка паведаміў у Кіеўскім гродскім судзе (у Жытоміры)<ref>Архив Юго-Западной России. Ч. 3. Т. 3. Акты о гайдамаках (1700–1768). – Киев, 1876. С. 529</ref>: {{пачатак цытаты}}…''ідучы да Брагіня каля млыноў, што завуцца Гарадзішчам, здыбалі аднаго чалавека, з імя і прозвішча невядомага, які таксама ўзяўся дабраахвотна праводзіць, і пайшлі да Брагіня''… {{канец цытаты}} З тарыфа Кіеўскага ваяводства 1754 года вядома, што ў вёсцы Гарадзішча было 2 халупы (хаты млынароў?), з якіх «do grodu» (Оўруцкага замка) выплачвалася 9 грошаў, «na milicję» (на вайсковыя патрэбы павета і ваяводства) 1 злоты і 6 грошаў<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 178; гл. таксама: С. 13—15, 20—22</ref>. Паводле перапісаў яўрэйскага насельніцтва 1765, 1778 і 1784 гадоў у Гарадзішчы пражывалі адпаведна 6, 4 і 4 чалавекі (głowy)<ref>Архив Юго-Западной России. Ч. 5. Т. 2. Переписи еврейского населения в юго-западном крае в 1765 – 1791 гг. – Киев, 1890. С. 302, 391, 710</ref>, якія належалі да Брагінскага кагалу. [[File:Фальварак і вёска Гарадзішча на плане Генеральнага межавання Рэчыцкага павету 1797 г.png|thumb|250px|left|Фальварак і слабада Гарадзішча на схематычным плане Рэчыцкага павета 1800 г.]]У выніку другога падзелу [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] ([[1793]]) паселішча апынулася ў межах Чарнігаўскага намесніцтва, з 1796 года ў складзе адноўленага [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]] спачатку [[Чарнігаўская губерня|Чарнігаўскай]], потым Маларасійскай, а з 29 жніўня 1797 года [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]<ref>Насевіч В., Скрыпчанка Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. – Т. 6. Кн. 1. – Мінск: БелЭн, 2001. C. 181–182</ref>. З крыніцы, заснаванай на матэрыялах рэвізіі 1795 года, даведваемся, што вёскі Гарадзішча{{efn-ua|Фальварак у Гарадзішчы на той час ужо існаваў, але гэта, падобна, яшчэ не той шыкоўны панскі двор, пра які маюцца звесткі для XIX ст.|}}, [[Вуглы (Брагінскі раён)|Углы]], [[Каманоў]], [[Сялец (Брагінскі раён)|Сялец]], хутар [[Малейкі]], якія належалі [[Людвік Ракіцкі|Людвіку]] і [[Алаіз Ракіцкі|Алаізію Ракіцкі]]м, у «оренду поступлено капитану Сандеру».<ref>Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 72, 74</ref>. На плане Генеральнага межавання Рэчыцкага павета 1797 года пазначана як слабада. У 1811 годзе валоданне графа [[Людвік Ракіцкі|Людвіка Ракіцк]]ага. У «Списках населенных мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засведчана, што 90 жыхароў вёскі Гарадзішча належалі да прыходу Сялецкай Праабражэнскай царквы<ref>Расійскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 720</ref>. У парэформенны перыяд Гарадзішча належала да Брагінскай воласці. Абшарнік [[Канстанцін Прозар]] і яго сёстры ў 1876 годзе тут і ў аднаіменным маёнтку (гл.: [[Тэльман (Брагінскі раён)|Тэльман]]) мелі 2 вадзяныя, 1 конны млын, 1 вятрак, сукнавальню, завод па вытворчасці жалеза. У 1897 годзе дзейнічала крама. На 1909 год у вёсцы Гарад''ы''шча (Город''ы''ще) налічвалася 26 двароў, 233 жыхары.<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 43</ref>. Быў закладзены пейзажны парк плошчай каля 4 га. Размешчаны ўздоўж р. Брагінка. Спалучаў рысы розных кірункаў садова-паркавага будаўніцтва — у баскетах раслі сады, да іх далучалася пейзажная частка, вакол сядзібнага дома рэгулярная планіроўка. Ад яго засталіся часткова лінейныя пасадкі па перыметры баскетаў і добры спелы дрэвастой мясцовых відаў. 9 лютага 1918 года, яшчэ да падпісання [[Брэсцкі мір|Брэсцкага міру]] з бальшавіцкай Расіяй (3 сакавіка), Германія перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Гарадзішча, аднак, апынулася ў складзе часова створанай 15 чэрвеня Палескай губерні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. Прычым, старастай (губернатарам) гетман [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]] [[Павел Скарападскі]] прызначыў уладальніка суседняга з вёскай аднаіменнага двара (маёнтка), галаву Рэчыцкай павятовай управы Пятра Аскаравіча Патона. Ад 18 мая тут дзейнічала «варта Украінскай Дзяржавы»<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Замойский А. С. Брагин и местечки юго-восточной Беларуси в условиях перехода от войны к миру. 1918—1922. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 85</ref>. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай І з’езду КП(б) Беларусі Брагінская воласць увайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], аднак 16 студзеня яна разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі перададзена ў склад [[РСФСР]]. 8 снежня 1926 года Брагін і яго значна пашыраную тэрытарыяльна воласць вярнулі [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. У 1930 годзе арганізаваны [[калгас]] «Чырвонае Гарадзішча», працавала гамарня. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] са жніўня 1941 года да 23 лістапада 1943 года вёска была акупавана. У складзе [[калгас]]а імя Э. Тельмана (цэнтр — пасёлак Тэльман). Паселішча скасавана 25 сакавіка 2011 года, а яе тэрыторыя далучаная да вёскі [[Сялец (Брагінскі раён)|Сялец]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2011-56/2011_56_9_40865.pdf Решение Брагинского районного Совета депутатов от 25.03.2011 г. № 46 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Малейковского сельсовета]</ref>. == Насельніцтва == * 1850 год — 50 двароў. * 1897 год — 28 двароў, 145 жыхароў (паводле перапісу). * 1959 год — 233 жыхара (паводле перапісу). * 2004 год — 31 гаспадарка, 85 жыхароў. * 2006 год (01.01.2006) — 31 гаспадарка, 89 чалавек, з якіх 20 ва ўзросце да 16 гадоў, 47 — у працаздольным і 22 — старэйшым за працаздольны. == Вядомыя асобы == * [[Павел Рыгоравіч Жураў]] (нар. 1934) — беларускі архітэктар. * [[Валерый Мікалаевіч Новікаў]] (нар. [[1949]]) — беларускі архітэктар. == Заўвагі == {{Notelist-ua}} {{Зноскі|2}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} 28oslbrpi288cw2r07e4ymqo7g5d53n 0 17178 5121659 4487869 2026-04-05T19:05:38Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121659 wikitext text/x-wiki {{значэнні|2=Гарадок}} {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Гарадок |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 47|lat_sec = 13 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 24|lon_sec = 38 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Малейкаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 1 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044157 }} '''Гарадо́к'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Haradok}}, {{lang-ru|Городок}}) — былая [[вёска]] ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіла ў склад [[Малейкаўскі сельсавет|Малейкаўскага сельсавета]]. Ліквідавана 20 жніўня 2008 года<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf Об упразднении сельских населенных пунктов Брагинского района. Решение Брагинского районного Совета депутатов от 20 августа 2008 г. № 68] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180317234647/http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf |date=17 сакавіка 2018 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Геаграфія == === Размяшчэнне === За 10 км на ўсход ад [[Брагін|Брагіна]], за 38 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галінцы [[Васілевічы]] — [[Хойнікі]] ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), за 129 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Водная сістэма === Вакол меліярацыйныя каналы. == Транспартная сістэма == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[аўтамабільная дарога|аўтадарозе]] Брагін — [[Лоеў]]. Хаты драўляныя сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснавана напачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1930 годзе арганізаваны [[калгас]] «Гарадок», працавала гамарня. У складзе калгасу «Сцяг Леніна» (цэнтр — вёска [[Зарэчча (Брагінскі раён)|Зарэчча]]). Да 26 сакавіка 1987 года вёска ўваходзіла ў склад [[Крыўчанскі сельсавет|Крыўчанскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 26 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>. == Насельніцтва == * 1930 год — 10 двароў, 50 жыхароў. * 1959 год — 184 жыхара (паводле перапісу). * 2004 год — 1 двор, 1 жыхар. * 2006 год — 1 двор, 1 жыхар {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} jksvtkl6otqk11bey7ai8bxxctuc6m3 0 17179 5121720 4587205 2026-04-05T19:20:36Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121720 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Зарэчча}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Зарэчча |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = 000 Zarechie.JPG |подпіс = Уезд у вёску |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 46|lat_sec = 30 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 22|lon_sec = 01 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Малейкаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XVIII стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 209 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044152 }} '''Зарэ́чча'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zarečča}}, {{lang-ru|Заречье}}) — [[вёска]] ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Малейкаўскі сельсавет|Малейкаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === За 7 км на ўсход ад [[Брагін]]а, за 38 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галінцы [[Васілевічы]] — [[Хойнікі]] ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), за 149 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Водная сістэма === На захадзе меліярацыйныя каналы. == Транспартная сістэма == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[аўтамабільная дарога|аўтадарогах]], якія адыходзяць ад [[Брагін]]а. Планіроўка складаецца з 2 кароткіх, паралельных паміж сабой вуліц, арыентаваных з паўднёвага захаду на паўночны ўсход і забудаваных драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з XVIII стагоддзя. У 1811 годзе згадана як вёска ў [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], валоданне Ракіцкіх. У 1897 годзе ў Брагінскай воласці. У 1931 годзе арганізаваны [[калгас]] «Сцяг Леніна», працавалі [[вятрак]] (з 1912 года) і гамарня. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] на франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 142 мясцовых жыхара, у памяць пра загінулыя ў 1967 годзе збудаваны абеліск. У 1959 годзе цэнтр [[калгас]]а «Сцяг Леніна». Размяшчаліся сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка, аддзяленне сувязі, крама. Да 26 сакавіка 1987 года вёска ўваходзіла ў склад [[Крыўчанскі сельсавет|Крыўчанскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 26 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>. == Насельніцтва == * 1850 год — 9 двароў. * 1897 год — 23 двары, 182 жыхара (паводле перапісу). * 1908 год — 36 двароў, 202 жыхара. * 1930 год — 218 жыхароў. * 1959 год — 540 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 72 гаспадаркі, 209 жыхароў. * 2006 год — 69 гаспадарак, 195 чалавек, з якіх 35 ва ўзросце да 16 гадоў, 110 — у працаздольным і 50 — старэйшым за працаздольны. == Вядомыя асобы == * [[Васіль Ульянавіч Протчанка]] (1930—2002) — беларускі вучоны ў галіне педагогікі і мовазнаўства, аўтар падручнікаў для агульнаадукацыйных і вышэйшых навучальных устаноў, метадычных дапаможнікаў для настаўнікаў, выдатнік асветы БССР (1977). {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Малейкаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Малейкаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брагінскага раёна]] 9nlfzkf1rrvkp2pucvdrm5h7iuwiaf1 0 17180 5121601 4586957 2026-04-05T18:57:38Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121601 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Катловіца |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 47|lat_sec = 55 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 21|lon_sec = 47 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Малейкаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XVI стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 105 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044158 }} '''Катло́віца'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Katlovica}}, {{lang-ru|Котловица}}) — [[вёска]] ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Малейкаўскі сельсавет|Малейкаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 10 км на ўсход ад [[Брагін]]а, 34 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галінцы [[Васілевічы]] — [[Хойнікі]] ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), 124 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Водная сістэма === На поўдні і захадзе меліярацыйныя каналы. == Транспартная сістэма == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[аўтамабільная дарога|аўтадарозе]], якая злучае Брагін з аўтадарогай [[Рэчыца]]-[[Лоеў]]. Планіроўка складаецца з просталінейнай шыротной вуліцы, забудаванай двухбакова, драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XVI]] стагоддзя, як вёска ў валоданні князя Вішнявецкага, а ва 2-й палове [[XVII]] стагоддзя — Каняцпольскіх. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|2-га раздзела Рэчы Паспалітай]] ([[1793 год]]) у складзе Расійскай імперыі. Паводле перапісу 1897 года ў Брагінскай воласці [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1931 годзе арганізаваны [[калгас]]. Паводле перапісу 1959 года ў складзе [[калгас]]а «Пераможца» (цэнтр — вёска [[Малейкі]]), быў клуб. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 53 гаспадаркі, 105 жыхароў. === Дынаміка === * 1850 год — 19 двароў. * 1897 год — 28 двароў, 205 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 33 двары, 274 жыхара. * 1930 год — 55 двароў, 322 жыхара. * 1959 год — 519 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 53 гаспадаркі, 105 жыхароў. * 2006 год (01.01.2006) — 53 гаспадаркі, 101 чалавек, з якіх 1 ва ўзросце да 16 гадоў, 40 — у працаздольным і 60 — старэйшым за працаздольны. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Малейкаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Малейкаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брагінскага раёна]] dqu5rd5hnmwx0mtal22pxq0hneunb11 0 17181 5121650 5057123 2026-04-05T19:04:08Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121650 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Малейкі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 48|lat_sec = 09 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 19|lon_sec = 20 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Малейкаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XVI стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 392 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |OpenStreetMap = 243043123 }} '''Мале́йкі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Maliejki}}, {{lang-ru|Малейки}}) — [[аграгарадок]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d911g0039834&q_id=4888569|title=Решение Брагинского районного Совета депутатов от 18.01.2011 № 36 "О преобразовании некоторых населённых пунктов Брагинского района в агрогородки"}}</ref> ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Цэнтр [[Малейкаўскі сельсавет|Малейкаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 8 км на ўсход ад [[Брагін]]а, 32 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галінцы [[Васілевічы]] — [[Хойнікі]] ад лініі Калінкавічы — Гомель), 138 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === На захадзе сетка меліярацыйных каналаў. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]], якая злучае Брагін з аўтадарогай [[Рэчыца]] — [[Лоеў]]. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы мерыдыянальнай арыентацыі, да якой на поўдні пад прамым кутом далучаецца кароткая просталінейная вуліца. На захадзе, паралельна асноўны, размешчана яшчэ адна кароткая вуліца. Забудова двухбаковая, пераважна драўляная, сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Выяўлены археолагамі курганны магільнік (30 насыпаў, у 1,2 км ад вёскі, ва ўрочышчы Курганне) сведчыць пра засяленне тутэйшых мясцін у глыбокай старажытнасці. Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XVI]] стагоддзя як вёска ў валоданні князя Вішнявецкага, ва 2-й палове [[XVII]] стагоддзя — Каняцпольскіх. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|2-га раздзела Рэчы Паспалітай]] ([[1793 год]]) у складзе Расійскай імперыі. У 1811 годзе згадана як вёска ў [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], валоданне Ракіцкіх. У 1897 годзе размяшчаўся хлебазапасны магазін, у Брагінскай воласці [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. З 8 снежня 1926 года цэнтр Малейкаўскага сельсавета Брагінскага раёна [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкага]], з 9 чэрвеня 1927 года [[Гомельская акруга|Гомельскага]] (з 26 ліпеня 1930 года) акруг, з 20 лютага 1938 года [[Палеская вобласць|Палескай]], з 8 студзеня 1954 года [[Гомельская вобласць|Гомельскай]] абласцей. Дзейнічала пачатковая школа. У 1930 годзе арганізаваны [[калгас]], працаваў крухмальны завод. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] фашысты ў 1943 годзе часткова спалілі вёску. У баях за вызваленне вёскі і наваколляў у 1943 годзе загінулі 75 салдат 356-й стралковай дывізіі, у памяць пра якія ў 1965 годзе ўсталявана скульптура салдата. На франтах і ў партызанскай барацьбе загінуў 171 мясцовы жыхар. У памяць пра іх у 1970 годзе ўсталявана скульптурная кампазіцыя. Цэнтр калгасу «Пераможца». Размяшчаліся крухмальны завод, сярэдняя школа, клуб, бібліятэка, дзіцячы сад, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі, крама. У склад [[Малейкаўскі сельсавет|Малейкаўскага сельсавета]] ў 1962 годзе ўваходзілі цяпер не існыя: вёска Усход, у 1966 годзе пасёлак крухмальнага завода, у 1998 годзе вёска Пацкаў. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 142 гаспадаркі, 392 жыхара. === Дынаміка === * 1897 год — 55 двароў, 354 жыхара (паводле перапісу). * 1908 год — 56 двароў, 383 жыхара. * 1959 год — 497 жыхароў (паводле перапісу). * 1999 год — 143 двары, 404 жыхары<ref name="b10">{{Крыніцы/БелЭн|10к}} — С. 26.</ref>. * 2004 год — 142 гаспадаркі, 392 жыхара. * 2006 год — 137 гаспадарак, 379 чалавек, з якіх 86 ва ўзросце да 16 гадоў, 218 — у працаздольным і 75 — старэйшым за працаздольны. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{Крыніцы/БелЭн|10}} — С. 26. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Малейкаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Малейкаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брагінскага раёна]] naq3bmq9jhzr0zi8brg4hsk5dc7z2pp 0 17182 5121725 4586953 2026-04-05T19:21:26Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121725 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Новы Макрэц |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 48|lat_sec = 46 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 24|lon_sec = 55 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Малейкаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 31 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044151 }} '''Но́вы Макрэ́ц'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Novy Makrec}}, {{lang-ru|Новый Мокрец}}) — [[вёска]] ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Малейкаўскі сельсавет|Малейкаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 9 км на ўсход ад [[Брагін]]а, 37 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галінцы [[Васілевічы]] — [[Хойнікі]] ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), 120 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Побач [[аўтамабільная дарога|аўтадарога]] Брагін — [[Лоеў]]. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход, да якой з захаду далучаюцца 2 кароткія просталінейныя вуліцы. Жылыя хаты драўляныя сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Вядомая з [[XIX]] стагоддзя як вёска ў Ручаеўскай воласці [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] У канцы [[XIX]] стагоддзя дзейнічала школа граматы. З 8 снежня 1926 года па 30 снежня 1927 года цэнтр [[Новамакрэцкі сельсавет|Новамакрэцкага сельсавета]] [[Лоеўскі раён|Лоеўскога]], з 4 жніўня 1929 года Брагінскага раёнаў [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]], з 9 чэрвеня 1927 года [[Гомельская акруга|Гомельскай]] акруг. У 1931 годзе арганізаваны [[калгас]]. У 1959 годзе ў складзе калгасу «Пераможца» (цэнтр — вёска [[Малейкі]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 20 гаспадарак, 31 жыхар. === Дынаміка === * 1930 год — 62 двары, 321 жыхар. * 1959 год — 364 жыхара (паводле перапісу). * 2004 год — 20 гаспадарак, 31 жыхар. * 2006 год — 20 гаспадарак, 32 чалавекі, з якіх 1 ва ўзросце да 16 гадоў, 13 — у працаздольным і 18 — старэйшым за працаздольны. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Малейкаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Малейкаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брагінскага раёна]] t764bqewkrpu8azto3aketaqcr4vq7w 0 17183 5121727 4586994 2026-04-05T19:21:46Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121727 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Петрыцкае |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 53|lat_sec = 42 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 23|lon_sec = 39 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Малейкаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XVIII стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 117 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044099 }} '''Пе́трыцкае'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Pietryckaje}}, {{lang-ru|Петрицкое}}) — [[вёска]] ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Малейкаўскі сельсавет|Малейкаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 17 км на паўночны ўсход ад [[Брагін]]а, 43 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галінцы [[Васілевічы]] — [[Хойнікі]] ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), 114 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Побач [[аўтамабільная дарога|аўтадарога]], якая злучае Брагін з дарагой [[Лоеў]] — [[Рэчыца]]. Планіроўка складаецца з просталінейнай шыротнай вуліцы, якая на ўсходзе далучаецца да кароткай вуліцы блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі. Забудова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XVIII]] стагоддзя як вёска ў [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|2-га раздзела Рэчы Паспалітай]] ([[1793 год]]) у складзе Расійскай імперыі. У 1811 годзе валоданне Ракіцкіх. Паводле перапісу 1897 года працавалі царкоўна-прыхадская школа, хлебазапасны магазін, карчма. У 1908 годзе ў Ручаёўскай воласці. З 8 снежня 1926 года па 30 снежня 1927 года цэнтр [[Петрыцкі сельсавет|Петрыцкага сельсавета]] [[Лоеўскі раён|Лоеўскага]], з 4 жніўня 1927 года Брагінскага раёнаў [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]], з 9 чэрвеня 1927 года [[Гомельская акруга|Гомельскай]] акруг. У 1931 годзе арганізаваны [[калгас]] імя А. Г. Чарвякова, працавалі [[вятрак]] (з 1920 года), паравы млын (з 1928 года), гамарня і поўсцечасальня. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] у ліпені 1943 года фашысты спалілі 158 двароў і забілі 6 жыхароў. Пры вызваленні ў кастрычніку 1943 года вёскі і наваколляў загінулі 36 салдат 81-й стралковай дывізіі [[89 стралковы корпус|89-го стралковага корпуса]] [[61-я армія, СССР|61-й арміі]] (пахаваны ў брацкай магіле ў цэнтры вёскі). У 1959 годзе ў складзе калгасу імя Э. Тэльмана (цэнтр — вёска [[Тэльман (Брагінскі раён)|Тэльман]]). Ёсць ляснікоўства, фельчарска-акушэрскі пункт. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 68 гаспадарак, 117 жыхароў. === Дынаміка === * 1834 год — 42 двары. * 1850 год — 50 двароў, 388 жыхароў. * 1885 год — 75 двароў 503 жыхара. * 1897 год — 106 двароў, 666 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 115 двароў, 749 жыхароў. * 1930 год — 149 двароў, 859 жыхароў. * 1940 год — 176 двароў. * 1959 год — 752 жыхара (паводле перапісу). * 2004 год — 68 гаспадарак, 117 жыхароў. * 2006 год — 64 гаспадаркі, 115 чалавек, з якіх 7 ва ўзросце да 16 гадоў, 39 — у працаздольным і 69 — старэйшым за працаздольны. == Вядомыя выхадцы == * [[Мікола Ракітны]] (Мікалай Ісакавіч Новікаў; 1920—2000) — беларускі пісьменнік. * [[Уладзімір Міхайлавіч Верамейчык|В. М. Верамейчык]] — беларускі пісьменнік. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Малейкаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Малейкаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брагінскага раёна]] 8qou9azm4siw6qxji3io94g4nrxhxs8 0 17186 5121769 4586995 2026-04-05T19:30:03Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121769 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Сцежарнае}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Сцежарнае |арыгінальная назва = Сцежарнае |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 51|lat_min = 45|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 22|lon_sec = |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Малейкаўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XVI стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 245 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = 2344 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044135 }} '''Сце́жарнае'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Sciežarnaje}}, {{lang-ru|Стежерное}}) — [[вёска]] ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Малейкаўскі сельсавет|Малейкаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === За 7 км на паўднёвы ўсход ад [[Брагін]]а, 36 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галінцы [[Васілевічы]] — [[Хойнікі]] ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), 126 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === Вакол меліярацыйныя каналы. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Камарын]] — [[Хойнікі]]. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі. З усходу да яе далучаецца просталінейная вуліца. Забудова пераважна драўляная, двухбаковая, сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XVI]] стагоддзя, калі вёска належала князям Вішнявецкім, а ў 2-й палове [[XVII]] стагоддзя перайшла да Каняцпольскіх. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|2-га раздзела Рэчы Паспалітай]] ([[1793 год]]) у складзе Расійскай імперыі. У 1850 годзе ў [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Паводле перапісу 1897 года размяшчаліся: школа граматы, хлебазапасны магазін, [[вятрак]]. У 1908 годзе ў Брагінскай воласці. З 8 снежня 1926 года па 30 снежня 1927 года цэнтр [[Сцежарэнскі сельсавет|Сцежарэнскага сельсавета]] Брагінскага раёна [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]], з 9 чэрвеня 1927 года [[Гомельская акруга|Гомельскай]] акруг. У 1931 годзе арганізаваны [[калгас]] «Чырвоны рассвет», працавалі [[вятрак]] (з 1910 года) і гамарня. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] на франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 34 мясцовых жыхара. У памяць пра загінуўшых у 1976 годзе ў цэнтры вёскі ўсталявана стэла з барэльефнай выявай салдата. У 1959 годзе ў складзе калгасу «Сцяг Леніна» (цэнтр — вёска [[Зарэчча (Брагінскі раён)|Зарэчча]]). Размяшчаліся клуб, бібліятэка, пачатковая школа, дзіцячы сад. Да 26 сакавіка 1987 года вёска ўваходзіла ў склад [[Крыўчанскі сельсавет|Крыўчанскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 26 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 96 гаспадарак, 245 жыхароў. === Дынаміка === * 1850 год — 22 двары. * 1897 год — 58 двароў, 438 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 74 двары, 540 жыхароў. * 1930 год — 113 двароў, 643 жыхара. * 1959 год — 592 жыхара (паводле перапісу). * 2004 год — 96 гаспадарак, 245 жыхароў. * 2006 год — 89 гаспадарак, 215 чалавек, з якіх 42 ва ўзросце да 16 гадоў, 98 — у працаздольным і 75 — старэйшым за працаздольны. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} {{Малейкаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Малейкаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брагінскага раёна]] q6wf2q8nlzx6ssoa0kgb449k4hy5yw2 0 17197 5121707 5057184 2026-04-05T19:18:46Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121707 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Бераснёўка |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 51|lat_min = 46|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 32|lon_sec = |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Малажынскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 127 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = 2344 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = }} {{Значэнні|Бераснёўка}} '''Бераснёўка'''<ref>''Рапановіч, Я. Н.'' Слоўнік назваў населеных пунктаў Гомельскай вобласці / [[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Я. Н. Рапановіч]]; Рэд. П. П. Шуба. — [[Мінск]]: Навука і тэхніка, 1986. — 240 с. (ст. 31).</ref> — вёска ў [[Малажынскі сельсавет|Малажынскім сельсавеце]] [[Брагінскі раён|Брагінскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 25 км на ўсход ад [[Брагін]]а, 51 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галінцы [[Васілевічы]] — [[Хойнікі]] ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), 142 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Водная сістэма === На паўночным усходзе сетка меліярацыйных каналаў. == Транспартная сістэма == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[аўтамабільная дарога|аўтадарозе]] Брагін-[[Лоеў]]. Планіроўка складаецца з крывалінейнай, мерыдыянальнай вуліцы з завулкам. Забудова няшчыльная, драўляная, сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядомая з пачатку [[XIX]] стагоддзя як вёска ў Дзеражыцкай воласці [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1897 годзе размяшчалася карчма. З 8 снежня 1926 года па 30 студзеня 1927 года цэнтр [[Бераснёўскі сельсавет (Брагінскі раён)|Бераснёўскага сельсавета]]. У 1930 годзе ў карыстанні сялян было 558 га землі. У 1931 годзе створаны [[калгас]] «Чырвоны партызан», працавала гамарня. Паводле перапісу 1959 года ў складзе [[калгас]]а «Першамайск» (цэнтр — вёска [[Малажын]]). У складзе [[Малажынскі сельсавет|Малажынскага сельсавета]]. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 66 гаспадарак, 127 жыхароў. === Дынаміка === * 1850 год — 25 двароў, 136 жыхароў. * 1897 год — 7 двароў, 404 жыхара (паводле перапісу). * 1908 год — 86 двароў, 602 жыхара. * 1930 год — 617 жыхароў. * 1959 год — 499 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 66 двароў, 127 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} {{Малажынскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Малажынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брагінскага раёна]] eigwlh0kwf4d9xmgk37mj4qn9t75y4g 0 17198 5121965 5055079 2026-04-05T22:21:13Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121965 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Дубраўка}} {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Дубраўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 43|lat_sec = 13 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 23|lon_sec = 24 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Малажынскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 12 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Dubraŭka (Brahin District) |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044146 }} '''Ду́браўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dubraŭka}}, {{lang-ru|Дубровка}}) — [[пасёлак]] у [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Малажынскі сельсавет|Малажынскага сельсавета]]. За 11 км на паўднёвы ўсход ад [[Брагін]]а, 39 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галіне [[Васілевічы]] — Хойнікі ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), 130 км ад [[Гомель|Гомеля]]. Транспартныя сувязі па прасёлкавай дарозе, затым аўтамабільнай дарозе [[Камарын]] — Брагін. == Гісторыя == Заснавана на пачатку XX стагоддзя. У 1908 годзе ўрочышча ў Брагінскай воласці [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1931 годзе арганізаваны [[калгас]]. У 1959 годзе ў складзе калгаса «XVIII партз’езд» (цэнтр — вёска [[Крыўча]]). Да 8 студзеня 1987 года пасёлак уваходзіў у склад [[Крыўчанскі сельсавет|Крыўчанскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 8 студзеня 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>, да 26 верасня 2006 года — у склад [[Дублінскі сельсавет|Дублінскага сельсавета]] (у 1987—2005 гадах — [[Спярыжскі сельсавет]]<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazaby09/sbor30/text30260.htm Решение Гомельского областного Совета депутатов от 18 марта 2005 г. № 159 О переименовании Остроглядовского и Сперижского сельсоветов Брагинского района]</ref>)<ref>[http://pravo.by/pdf/2006-175/2006-175(003-054).pdf Решение Гомельского областного Совета депутатов от 26 сентября 2006 г. № 295 Об изменении административно-территориального устройства районов Гомельской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190922194610/http://pravo.by/pdf/2006-175/2006-175(003-054).pdf|date=22 верасня 2019}}</ref>, да 1 снежня 2009 года — у склад [[Чамярыскі сельсавет|Чамярыскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 276 Об изменении административно-территориального устройства Брагинского района Гомельской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131029210409/http://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf|date=29 кастрычніка 2013}}</ref>, пасля — у складзе [[Малажынскі сельсавет|Малажынскага сельсавета]]. Планіроўка складаецца з кароткай мерыдыянальнай вуліцы. Забудавана драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. == Насельніцтва == * 1908 год — 5 жыхароў. * 1930 год — 16 двароў, 124 жыхары. * 1959 год — 161 жыхар (перапіс). * 2004 год — 7 гаспадарак, 12 жыхароў. * 2006 год — няма == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Dubraŭka (Brahin District)}} {{Малажынскі сельсавет}} 2yck1gwyyvogjhkrlrknvo4tdjic03a 0 17199 5121552 4586984 2026-04-05T18:50:38Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121552 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Жылічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Деревня Жиличи. Дом Пинчуков.JPG |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 41|lat_sec = 49 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 32|lon_sec = 16 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Малажынскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XVIII стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 88 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Žyličy (Brahin District) |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042240 }} {{значэнні|Спасылка=Жылічы}} '''Жы́лічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Žyličy}}, {{lang-ru|Жиличи}}) — [[вёска]] ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Малажынскі сельсавет|Малажынскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 24 км на паўднёвы ўсход ад [[Брагін]]а, 52 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галінцы [[Васілевічы]] — [[Хойнікі]] ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), 143 км ад [[Гомель|Гомеля]], 1,5 км ад дзяржаўнай мяжы з Украінай. == Транспартная сістэма == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[аўтамабільная дарога|аўтадарозе]] [[Камарын]] — Брагін. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі, да яе з усходу далучаецца кароткая, дугападобная вуліца. Жылыя хаты драўляныя сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XVIII]] стагоддзя як вёска ў [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Гаспадыня аднайменнага маёнтка Кабыліцкая мела ў 1848 годзе 662 дзесяцін зямлі. У 1897 годзе ў вёсцы размяшчаліся школа граматы, хлебазапасны магазін. У 1908 годзе ў Дзеражыцкай воласці. З 8 снежня 1926 года па 30 снежня 1927 года цэнтр [[Жыліцкі сельсавет (Брагінскі раён)|Жыліцкага сельсавета]] Брагінскага раёна [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]], з 9 чэрвеня 1927 года [[Гомельская акруга|Гомельскай]] акруг. У 1931 годзе арганізаваны [[калгас]] «Дняпровец», працавалі конны млын, крупадрабілка, майстэрня (з 1925 года) і гамарня. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў кастрычніку 1943 года фашысты цалкам спалілі вёску і забілі 1 жыхара. Савецкае войска ў кастрычніку 1943 года недалёка ад вёскі фарсіравалі раку [[Дняпро]]. 18 кастрычніка 1943 года ў баі каля вёскі загінуў [[Герой Савецкага Саюза]] камандзір сяржант М. Ф. Махаў (пахаваны ў брацкай магіле ў гарадскім пасёлку Брагін). У баі каля вёскі 17 кастрычніка 1943 года вылучылася рота пад камандаваннем [[Гаўрыіл Ягоравіч Чарэшнева|Г. Я. Чарэшнева]] (прысвоена званне [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]]). У 1959 годзе ў складзе [[калгас]]а «Першамайскі» (цэнтр — вёска [[Малажын]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 47 гаспадарак, 88 жыхароў. === Дынаміка === * 1811 год — 19 двароў. * 1850 год — 27 двароў, 157 жыхароў. * 1897 год — 50 двароў, 284 жыхара (паводле перапісу). У маёнтак 3 двары, 21 жыхар. * 1908 год — 70 двароў, 523 жыхара. * 1930 год — 109 двароў, 563 жыхара. * 1959 год — 518 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 47 гаспадарак, 88 жыхароў. * 2006 год (01.01.2006) — 46 гаспадарак, 83 чалавекі, з якіх 14 ва ўзросце да 16 гадоў, 15 — у працаздольным і 54 — старэйшым за працаздольны. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Žyličy (Brahin District)}} {{Малажынскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Малажынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брагінскага раёна]] jxv0wcl38dwi3o9qrnx593w9ddyd2ls 0 17202 5121567 4586952 2026-04-05T18:52:38Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121567 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Пераносы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 43|lat_sec = 58 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 24|lon_sec = 16 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Малажынскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 87 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044136 }} '''Перано́сы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Pieranosy}}, {{lang-ru|Переносы}}) — [[вёска]] ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Малажынскі сельсавет|Малажынскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 11 км на паўднёвы ўсход ад [[Брагін]]а, 39 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галінцы [[Васілевічы]] — [[Хойнікі]] ад лініі Калінкавічы — Гомель), 130 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === На поўначы сетка меліярацыйных каналаў. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Камарын — Брагін. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад. Забудавана драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Вядомая з пачатку [[XIX]] стагоддзя як вёска ў Брагінскай воласці [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1897 годзе працаваў хлебазапасны магазін. З 8 снежня 1926 года па 30 снежня 1927 года цэнтр [[Пераноскі сельсавет|Пераноскага сельсавета]] Брагінскага раёна [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]], з 9 чэрвеня 1927 года [[Гомельская акруга|Гомельскай]] акруг. У 1930 годзе арганізаваны [[калгас]] «Чырвоны партызан», працавалі [[вятрак]] (з 1929 года) і гамарня. У 1959 годзе ў складзе калгасу «XVII партз'езд» (цэнтр — вёска [[Крыўча]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 39 гаспадарак, 87 жыхароў. === Дынаміка === * 1850 год — 20 двароў. * 1897 год — 41 двор, 300 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 54 двары, 376 жыхароў. * 1930 год — 75 двароў, 456 жыхароў. * 1959 год — 399 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 39 гаспадарак, 87 жыхароў. * 2006 год — 39 гаспадарак, 72 чалавека, з якіх 16 ва ўзросце да 16 гадоў, 30 — у працаздольным і 26 — старэйшым за працаздольны. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Малажынскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Малажынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брагінскага раёна]] 0ifavucmk4x9skzk7fuirt166qw7pwm 0 17203 5121534 5057201 2026-04-05T18:47:58Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121534 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Громкі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 44|lat_sec = 51 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 31|lon_sec = 27 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Малажынскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 8 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044148 }} '''Гро́мкі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Hromki}}, {{lang-ru|Громкий}}) — [[пасёлак]] у [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Малажынскі сельсавет|Малажынскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 26 км на ўсход ад [[Брагін]]а, 52 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галінцы [[Васілевічы]] — [[Хойнікі]] ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), 143 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сістэма == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[аўтамабільная дарога|аўтадарозе]] [[Камарын]] — [[Брагін]]. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі, забудаванай драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны на пачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У 1932 годзе арганізаваны [[калгас]]. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў верасні 1943 года фашысты цалкам спалілі пасёлак і забілі 2 жыхароў. У баях за вызваленне мястэчка і суседніх вёсак у кастрычніку 1943 года загінулі 140 салдат 356-й стралковай дывізіі 89-га стралковага корпуса [[61-я армія, СССР|61-й арміі]] (пахаваны ў брацкай магіле ў цэнтры пасёлка). У 1959 годзе ў складзе [[калгас]]а «Першамайск» (цэнтр — вёска [[Малажын]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 6 гаспадарак, 8 жыхароў. === Дынаміка === * 1930 год — 19 двароў, 103 жыхара. * 1940 год — 27 двароў, 121 жыхар. * 1959 год — 86 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 6 гаспадарак, 8 жыхароў. * 2006 год (01.01.2006) — 6 гаспадарак, 7 жыхароў, з якіх 0 ва ўзросце да 16 гадоў, 2 — у працаздольным і 5 — старэйшым за працаздольны. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Малажынскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Малажынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брагінскага раёна]] fcyqqiq1m87jz7qu6xtc3cspnoa4tns 0 17204 5121660 5054915 2026-04-05T19:05:48Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121660 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = пасёлак |беларуская назва = Дзямееўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 47|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 27|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Малажынскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 1 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Дзяме́еўка'''<ref>''Рапановіч, Я. Н.'' Слоўнік назваў населеных пунктаў Гомельскай вобласці / [[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Я. Н. Рапановіч]]; Рэд. П. П. Шуба. — [[Мінск]]: Навука і тэхніка, 1986. — 240 с. (ст. 60).</ref> — былы пасёлак у [[Малажынскі сельсавет|Малажынскім сельсавеце]] [[Брагінскі раён|Брагінскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. У 2005 годзе пасёлак быў выключаны са звестак па ўліку населеных пунктаў<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2005-201/2005-201(003-022).pdf&oldDocPage=5|title=Решение Гомельского областного исполнительного комитета от 17 ноября 2005 г. № 793 Об исключении из данных по учету и регистрации административно-территориальных и территориальных единиц населенных пунктов Брагинского, Ветковского, Ельского и Хойникского районов|archiveurl=|archivedate=|access-date=|url-status=}}</ref>. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 12 км на ўсход ад [[Брагін|Брагіна]], 40 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галінцы [[Васілевічы]] — [[Хойнікі]] ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), 125 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Водная сістэма === На поўначы і поўдні меліярацыйныя каналы. == Транспартная сістэма == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[аўтамабільная дарога|аўтадарозе]] Брагін — [[Лоеў]]. Забудова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны ў 1-й палове 1920-х гадоў перасяленцамі з вёсак [[Стары Макрэц]] і [[Новы Макрэц]], на былых памешчыцкіх землях. У 1932 годзе арганізаваны [[калгас]]. У 1940 годзе 24 двары. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў верасні 1943 года фашысты цалкам спалілі пасёлак. У 1959 годзе ў складзе [[калгас]]а «XVIII партз'езд» (цэнтр — вёска [[Крыўча]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 1 двор, 1 жыхар. === Дынаміка === * 1930 год — 21 двор, 137 жыхароў. * 1959 год — 87 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 1 двор, 1 жыхар. * 2006 год — жыхароў няма {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} hbcd1lge3p9jjgid0z9lx0vp43ahc6m 0 17205 5121588 5057208 2026-04-05T18:55:58Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121588 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Дабрагошча}} {{НП-Беларусь |статус = Пасёлак |беларуская назва = Дабрагошча |арыгінальная назва = Дабрагошча |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 51|lat_min = 42|lat_sec = 52 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 30|lon_sec = 12 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Малажынскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 9 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = 2344 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044147 }} '''Дабрагошча'''<ref>''Рапановіч, Я. Н.'' Слоўнік назваў населеных пунктаў Гомельскай вобласці / [[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Я. Н. Рапановіч]]; Рэд. П. П. Шуба. — [[Мінск]]: Навука і тэхніка, 1986. — 240 с. (ст. 57).</ref> — пасёлак у [[Малажынскі сельсавет|Малажынскім сельсавеце]] [[Брагінскі раён|Брагінскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 22 км на паўднёвы ўсход ад [[Брагін]]а, 50 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галінцы [[Васілевічы]] — [[Хойнікі]] ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), 141 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сістэма == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[аўтамабільная дарога|аўтадарозе]] [[Камарын]] — [[Брагін]]. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, блізкай да шыротнай арыентацыі, забудаванай драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У 1931 годзе арганізаваны [[калгас]]. У 1959 годзе ў складзе [[калгас]]а «Першамайск» (цэнтр — вёска [[Малажын]]). У складзе [[Малажынскі сельсавет|Малажынскага сельсавета]]. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 4 гаспадаркі, 9 жыхароў. === Дынаміка === * 1930 год — 13 двароў, 65 жыхароў. * 1959 год — 109 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 4 гаспадаркі, 9 жыхароў. * 2006 год (01.01.2006) — 4 гаспадаркі, 9 чалавек, з якіх 0 ва ўзросце да 16 гадоў, 1 — у працаздольным і 8 — старэйшым за працаздольны. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} {{Малажынскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Малажынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брагінскага раёна]] ktp7splvm032i3cst4wsawugqj4hp7l 0 17206 5121701 5054907 2026-04-05T19:17:46Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121701 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Красная Ніва}} {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Красная Ніва |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = 000 Krasnaya Niva 01.JPG |подпіс = Уезд у пасёлак |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 44|lat_sec = 22 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 26|lon_sec = 42 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Малажынскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 63 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044140 }} '''Кра́сная Ні́ва'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Чырво́ная Ні́ва'''</ref><ref>Рапановіч, Я. Н. Слоўнік назваў населеных пунктаў Гомельскай вобласці / [[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Я. Н. Рапановіч]]; Рэд. П. П. Шуба. — [[Мінск]]: Навука і тэхніка, 1986. — 240 с. (ст. 180-181).</ref> ({{lang-be-trans|Krasnaja Niva}}, {{lang-ru|Красная Нива}}) — [[пасёлак]] у [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Малажынскі сельсавет|Малажынскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 12 км на паўднёвы ўсход ад [[Брагін]]а, 40 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галінцы [[Васілевічы (станцыя)|Васілевічы]] — [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] ад лініі [[Калінкавічы (станцыя)|Калінкавічы]] — [[Гомель (станцыя)|Гомель]]), 131 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === На ўсходзе меліярацыйныя каналы. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Камарын — Брагін. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай вуліцы, блізкай да шыротнай арыентацыі і забудаванай двухбакова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У 1931 годзе арганізаваны [[калгас]]. У 1959 годзе ў складзе калгасу «XVIII партз'езд» (цэнтр — вёска [[Крыўча]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 28 гаспадарак, 63 жыхара. === Дынаміка === * 1930 год — 26 двароў 172 жыхара. * 1959 год — 198 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 28 гаспадарак, 63 жыхара. * 2006 год — 27 гаспадарак, 63 чалавекі, з якіх 7 ва ўзросце да 16 гадоў, 28 — у працаздольным і 28 — старэйшым за працаздольны. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Малажынскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Малажынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брагінскага раёна]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] sms4ypu4wmuj9rmfh30wdpx0lpkk7ui 0 17207 5121617 4586941 2026-04-05T18:59:48Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121617 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Чырвоная Паляна}} {{НП-Беларусь |статус = Пасёлак |беларуская назва = Чырвоная Паляна |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 51|lat_min = 45|lat_sec = 27 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 31|lon_sec = |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Малажынскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 13 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = 2344 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044161 }} '''Чырво́ная Паля́на'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Čyrvonaja Paliana}}, {{lang-ru|Чирвоная Поляна}}) — [[пасёлак]] у [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Малажынскі сельсавет|Малажынскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 25 км на ўсход ад [[Брагін]]а, 51 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галінцы [[Васілевічы]] — [[Хойнікі]] ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), 142 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Камарын - Брагін. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай мерыдыянальнай вуліцы, забудаванай драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Вядомы з пачатку [[XX]] стагоддзя як сяліба, з 1914 года працаваў [[вятрак]]. Напачатку 1920-х гадоў сюды перасяліліся некалькі сем'яў з суседніх вёсак. У 1931 годзе арганізаваны [[калгас]] "Будаўнік сацыялізму". Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў верасні 1943 года фашысты цалкам спалілі мястэчка. У 1959 годзе ў складзе калгасу "Першамайск" (цэнтр — вёска [[Малажын]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 9 гаспадарак, 13 жыхароў. === Дынаміка === * 1930 год — 29 двароў, 149 жыхароў. * 1940 год — 105 жыхароў. * 1959 год — 132 жыхара (паводле перапісу). * 2004 год — 9 гаспадарак, 13 жыхароў. * 2006 год — 9 гаспадарак, 13 чалавек, з якіх 0 ва ўзросце да 16 гадоў, 2 — у працаздольным і 11 — старэйшым за працаздольны. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} {{Малажынскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Малажынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брагінскага раёна]] f47t32pcxvnsz46tvvwksm5sbegbfcm 0 17209 5121570 4586942 2026-04-05T18:53:08Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121570 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Пасёлак |беларуская назва = Рытаў |арыгінальная назва = Рытаў |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 51|lat_min = 45|lat_sec = 17 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 28|lon_sec = 45 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Малажынскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XVII стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 91 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = 2344 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044141 }} '''Ры́таў'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Rytaŭ}}, {{lang-ru|Ритов}}) — [[пасёлак]] у [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Малажынскі сельсавет|Малажынскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 22 км на паўднёвы ўсход ад [[Брагін]]а, 48 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галінцы [[Васілевічы]] — [[Хойнікі]] ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), 139 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Камарын — Брагін. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі, да якой з усходу пад прамым кутом далучаюцца 2 кароткія, паралельныя паміж сабой вуліцы. Забудова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомы з [[XVII]] стагоддзя як паселішча ў [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Рэчыцкім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[ВКЛ]]. У інвентары Гомельскага стараства 1640-х гадоў згадана як сяло Рытавічы. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|2-га раздзела Рэчы Паспалітай]] ([[1793 год]]) у складзе Расійскай імперыі. Найболей актыўна забудоўвалася ў 1920-я гады. У 1931 годзе арганізаваны [[калгас]]. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] фашысты ў верасні 1943 года цалкам спалілі вёску. У 1959 годзе ў складзе калгасу «Першамайск» (цэнтр — вёска [[Малажын]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 35 гаспадарак, 91 жыхар. === Дынаміка === * 1930 год — 38 двароў, 200 жыхароў. * 1940 год — 46 двароў. * 1959 год — 239 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 35 гаспадарак, 91 жыхар. * 2006 год — 32 гаспадаркі, 86 жыхароў {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} {{Малажынскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Малажынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брагінскага раёна]] 9txw40qp2bc2zn5vnfi58d7aje9ze02 0 17219 5121733 5054904 2026-04-05T19:22:46Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121733 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Вялікі Лес}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Вялікі Лес |арыгінальная назва = Вялікі Лес |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 51|lat_min = 54|lat_sec = 9 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 10|lon_sec = 39 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = 25000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Буркоўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 12 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = 2344 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243043108 }} '''Вялі́кі Лес'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref><ref>''Рапановіч, Я. Н.'' Слоўнік назваў населеных пунктаў Гомельскай вобласці / [[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Я. Н. Рапановіч]]; Рэд. П. П. Шуба. — [[Мінск]]: Навука і тэхніка, 1986. — 240 с. (ст. 46).</ref> ({{lang-be-trans|Vialiki Lies}}, {{lang-ru|Великий Лес}}) — [[вёска]] ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Буркоўскі сельсавет|Буркоўскага сельсавета]]. Да 2009 года вёска ўваходзіла ў склад [[Мікуліцкі сельсавет|Мікуліцкага сельсавета]]<ref>[http://naviny.org/2009/12/01/by119532.htm Решение Гомельского областного Совета депутатов от 01.12.2009 N 276 Об изменении административно-территориального устройства Брагинского района Гомельской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305141231/http://naviny.org/2009/12/01/by119532.htm |date=5 сакавіка 2016 }}</ref>. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 17 км на паўночны захад ад [[Брагін]]а, 23 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галінцы Васілевічы — Хойнікі ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), 134 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сістэма == Транспартная сувязь па прасёлкавай, затым [[аўтамабільная дарога|аўтадарозе]] Брагін — Хойнікі. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай вуліцы, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі. Жылыя хаты драўляныя сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Вядомая з [[XIX]] стагоддзя ў [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1908 годзе ў Мікуліцкай воласці. У 1930 годзе арганізаваны [[калгас]] «Чырвонае поле», працавалі [[вятрак]] (з 1927 года) і гамарня. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў маі 1943 года фашысты цалкам спалілі вёску і забілі 15 жыхароў. Паводле дадзеных 1959 года ў складзе [[калгас]]а «Чырвоны Кастрычнік» (цэнтр — вёска [[Мікулічы (Брагінскі раён)|Мікулічы]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 8 гаспадарак, 12 жыхароў. === Дынаміка === * 1850 год — 8 двароў, 50 жыхароў. * 1897 год — 19 двароў, 124 жыхара (паводле перапісу). * 1908 год — 49 двароў, 144 жыхара. * 1959 год — 92 жыхара (паводле перапісу). * 2004 год — 8 гаспадарак, 12 жыхароў. * 2006 год (01.01.2006) — 8 гаспадарак, 12 чалавек, з якіх 0 ва ўзросце да 16 гадоў, 2 — у працаздольным і 10 — старэйшым за працаздольны. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} {{Буркоўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Буркоўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брагінскага раёна]] sikw8h02kflar37k782v9qt2rgp3qem 0 17220 5121721 5054903 2026-04-05T19:20:46Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121721 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Конанаўшчына |арыгінальная назва = Конанаўшчына |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 51|lat_min = 57|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Буркоўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XVIII стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 176 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = 2344 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243043111 }} ''' Конанаўшчына'''<ref>''Рапановіч, Я. Н.'' Слоўнік назваў населеных пунктаў Гомельскай вобласці / [[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Я. Н. Рапановіч]]; Рэд. П. П. Шуба. — [[Мінск]]: Навука і тэхніка, 1986. — 240 с. (ст. 89).</ref> — вёска ў [[Буркоўскі сельсавет|Буркоўскім сельсавеце]] [[Брагінскі раён|Брагінскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 23 км на паўночны захад ад [[Брагін]]а, 28 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галінцы [[Васілевічы]] — [[Хойнікі]] ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), 139 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Водная сістэма === На ўсходзе — сетка меліярацыйных каналаў. == Транспартная сістэма == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[аўтамабільная дарога|аўтадарозе]] Брагін-Хойнікі. Планіроўка складаецца з ледзь выгнутай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад. Забудова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XVIII]] стагоддзя. У 1765 годзе ў [[Рэчыцкі павет Мінскага ваяводства|Рэчыцкім павеце]] [[Мінскае ваяводства|Мінскага ваяводства]] [[ВКЛ]]. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|2-га раздзела Рэчы Паспалітай]] ([[1793 год]]) у складзе Расійскай імперыі. У 1850 годзе валоданне графіні Ракіцкай. У 1897 годзе ў Мікуліцкай воласці [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. З 8 снежня 1926 года па 30 снежня 1927 года цэнтр [[Конанаўшчынскі сельсавет|Конанаўшчынскага сельсавета]] Брагінскага раёна [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]], з 9 чэрвеня 1927 года [[Гомельская акруга|Гомельскай]] акруг. У 1931 годзе арганізаваны [[калгас]] «Дакладны шлях», працавала гамарня. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] фашысты ў 1943 годзе цалкам спалілі вёску і забілі 9 жыхароў. У 1959 годзе ў складзе [[калгас]]а «Чырвоны Кастрычнік» (цэнтр — вёска [[Мікулічы (Брагінскі раён)|Мікулічы]]). Размяшчаліся пачатковая школа, фельчарска-акушэрскі пункт, бібліятэка. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 65 гаспадарак, 176 жыхароў. === Дынаміка === * 1765 год — 9 двароў. * 1850 год — 95 жыхароў. * 1897 год — 27 двароў, 234 жыхара (паводле перапісу). * 1908 год — 37 двароў. * 1930 год — 72 двары, 367 жыхароў. * 1959 год — 409 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 65 гаспадарак, 176 жыхароў. * 2006 год (01.01.2006) — 61 гаспадарка, 175 чалавек, з якіх 37 ва ўзросце да 16 гадоў, 79 — у працаздольным і 59 — старэйшым за працаздольны. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} {{Буркоўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Буркоўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брагінскага раёна]] n592m48v0xtq6djwhzczddj2hay0ndg 0 17221 5121704 5056030 2026-04-05T19:18:16Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121704 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Мікулічы}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Мікулічы |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 51|lat_min = 51|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 10|lon_sec = |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Буркоўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1541 год |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 244 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = 2344 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243043122 }} '''Міку́лічы'''<ref>''Рапановіч, Я. Н.'' Слоўнік назваў населеных пунктаў Гомельскай вобласці / [[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Я. Н. Рапановіч]]; Рэд. П. П. Шуба. — [[Мінск]]: Навука і тэхніка, 1986. — 240 с. (ст. 112).</ref> — [[аграгарадок]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d909g0026924&q_id=4888569|title=Решение Брагинского районного Совета депутатов от 25.09.2009 № 116 "О преобразовании некоторых населённых пунктов Брагинского района в агрогородки"|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=}}</ref> у [[Буркоўскі сельсавет|Буркоўскім сельсавеце]] [[Брагінскі раён|Брагінскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. За 14 км на паўночны захад ад [[Брагін]]а, за 19 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галіне [[Васілевічы]] — [[Хойнікі]] ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), побач аўтадарогі Брагін — Хойнікі. == Гісторыя == Выяўлены археолагамі курганны могільнік X—XII стагоддзяў (захавалася 29, раней было 60 насыпаў, за 300 м на захад ад вёскі) сведчыць пра засяленне тутэйшых месцаў з глыбокай старажытнасці. === Вялікае Княства Літоўскае і Каралеўства Польскае === Ці не ўпершыню Мікулічы згаданыя ў запісе ад 6 кастрычніка 1541 года аб узаемных саступках грунтоў у [[Брагін|Брагінскім маёнтку]] князя Аляксандра Міхайлавіча Вішнявецкага і ў [[Астрагляды|Астраглядаўскім маёнтку]] князя Дзмітрыя Раманавіча Відыніцкага (Любецкага) з жонкай Феннай Палазовічаўнай. Належалі князю Вішнявецкаму<ref>Archiwum Główny Akt Dawnych. Archiwum Prozorów i Jelskich (AGAD. APiJ). Sygn. 1. S. 3, 4</ref>. Месціліся ў [[Кіеўскае ваяводства|Кіеўскім ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Напярэдадні Люблінскай уніі ўказам караля Жыгімонта Аўгуста ад 6 чэрвеня 1569 года ваяводства (у тым ліку Брагінскі маёнтак) было далучана да Кароны Польскай<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі, У. [Рэцэнзія] / У. Падалінскі // Беларус. гіст. агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337. — Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009</ref>. Згодна з актам аб падзеле маёнтку Брагіна 1574 года, «… ''село Микуличи з людми отчизными, куничниками, з даню медовою, грошовою, з дубровами, лесы, чертежами, с полми, сеножатми и ловы зверинными''» дасталося князю [[Аляксандр Аляксандравіч Вішнявецкі|Аляксандру Аляксандравічу Вішнявецкаму]]<ref>http://www.belniidad.by/sites/default/files/bash/bash01_2000.pdf {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200605102849/http://www.belniidad.by/sites/default/files/bash/bash01_2000.pdf |date=5 чэрвеня 2020 }} Беларускі археаграфічны штогоднік. Выпуск 1. — Мінск, 2000. С. 188, 192</ref>. На 1581 год, калі маёнткам валодала яго ўдава княгіня Аляксандра (з роду Капустаў) Вішнявецкая, у Мікулічах налічвалася 40 дымоў [[асадныя сяляне|асадных сялян]], з якіх выбіралася па 15 грошаў, і 12 [[агароднікі|агароднікаў]], з якіх, у залежнасці ад акалічнасцяў, — па 4 або па 6 грошаў падатку<ref>Źródła dziejowe. T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. Wykazy… S. 36, 38</ref>. Яшчэ ў датаваным 13 сакавіка 1581 года дакуменце паведамляецца, што пан земскі пісар кіеўскі [[Дзмітрый Ялец]] надзелены паўнамоцтвамі ў справе размежавання добраў пана падкаморага кіеўскага [[Шчасны Харлінскі|Шчаснага Харлінскага]] з уладаннямі княгіні Вішнявецкай і яе дзяцей «''jmienia Brahina, Mikulic, Listwina y innych sioł do Brahinia nalezących''»<ref>Руська (Волинська) метрика [Текст] : регести документів Коронної канцелярії для укр. земель (Волинське, Київське, Брацлавське, Чернігівське воєводства) 1569—1673 / Держ. ком. арх. України, Центр. держ. істор. арх. України, м. Київ, Ін-т укр. археографії та джерелознавства ім. М. С. Грушевського НАН України, Генер. дирекція держ. арх., Голов. арх. давніх актів; ред. і упоряд Г. Боряк [та ін.]; передм. П. К. Грімстед. — Київ, 2002. С. 301—302</ref>. Потым, да 1622 года, часткай Брагінскага маёнтка з Мікулічамі валодаў князь [[Адам Аляксандравіч Вішнявецкі]]. Ад 1641 года Мікулічы — уласнасць князя [[Іерамія Міхал Міхайлавіч Вішнявецкі|Іераміі Міхала Вішнявецкага]], які зноў аб’яднаў у адных руках Брагінскую спадчыну малодшай галіны роду. Пасля смерці ў 1672 годзе жонкі апошняга, княгіні Грызельды Канстанцыі (з роду Замойскіх), Брагінская фартуна адыйшла яе пляменніку Станіславу Канецпольскаму, незадоўга да спачыну ў 1682 годзе атрымаўшаму пасаду кракаўскага кашталяна. На 1683 год вядома, што трыма дымамі ў Мікулічах валодаў пан Сіліч<ref>Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 489</ref>. У 1687 годзе Мікулічы названыя сярод паселішчаў усынаўлёнага Станіславам Канецпольскім, будучага серадзкага ваяводы Яна Аляксандра Канецпольскага, жыхары якіх цяжка пацярпелі ад пабораў і гвалту казакоў сотні Русановічавай палкоўніка Войска Запарожскага Паўла Апостала Шчуроўскага; тут у яго было 28 дымоў (×6 — каля 168 чалавек), а на пастой размясціліся 28 казакоў, у якіх ажно 20 коней.<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. Акты о казаках (1679—1716). — Киев, 1868. С. 152</ref> Пасля смерці ў 1719 г. Я. Канецпольскага і даволі працяглага (яшчэ і пры жыцці) знаходжання Мікулічаў у заставе у паноў Сілічаў,<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 284</ref> спадчынным уладальнікам Брагінскіх добраў прыкладна з 1733 года стаў князь [[Міхал Сервацы Вішнявецкі]], першы і адзіны ў старэйшай галіне роду, хто падпісваўся «графам на Брагіне».<ref>Акты, издаваемые Виленской археографической комиссией. — Вильна, 1870. Т. IV. Акты Бресцкого гродского суда. С. 485</ref> Паводле звестак на 1748 год ксяндза Караля Непамуцэна Арлоўскага, Мікулічы былі сярод паселішчаў, частка жыхароў якіх (з ліку шляхты) належала да Астраглядавіцкай парафіі Оўруцкага дэканату Кіеўскай дыяцэзіі<ref>Ks. Orłowski K. N. Defensa biskupstwa y dyecezyi Kiiowskiey. — Lwów, 1748. S. 148</ref>. У 1754 годзе з 80 двароў (каля 480 жыхароў) сяла Мікулічы Брагінскага маёнтка «do grodu» (Оўруцкага замка) выплачваліся 12 злотых, 15 грошаў, «na milicję» (на вайсковыя патрэбы павета і ваяводства) 50 злотых<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 191</ref>. У тым жа годзе маёнтак быў куплены ў княгіні Эльжбеты Вішнявецкай Міхалавай Замойскай панам [[Франц Антоній Ракіцкі|Францам Антоніем Ракіцкім]]. У лісце ад 3 мая 1758 г. пан Ракіцкі, войскі ашмянскі, паказваў, што яго мікуліцкія падданыя не з волі дворнай, а паводле ўласнага намеру ўдаліся да лесу хойніцкага ўдавы княгіні Людвікі Шуйскай, на той час жонкі пана Быстрага, старосты ліноўскага, ды павысякалі дрэвы<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 72 — 73</ref>. Паводле перапісаў яўрэйскага насельніцтва 1765, 1778 і 1784 гадоў у Мікулічах налічвалася адпаведна 19, 6 і 5 чалавек (głow)<ref>АрхивЮЗР. Ч. 5. Т. 2. Переписи еврейского населения в юго-западном крае в 1765—1791 гг. — Киев, 1890. С. 302, 391, 710</ref>, якія належалі да Брагінскага кагала. Пэўна, на колькасць яўрэяў у сяле не магла не паўплываць [[Каліеўшчына]] 1768 года, апошні і наймацнейшы уздым гайдамацкага руху ва Украіне. === Расійская імперыя === Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) — у межах Чарнігаўскага намесніцтва (губерні), з 1796 года ў складзе тэрытарыяльна ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]] Маларасійскай, а з 29 жніўня 1797 года [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]<ref>Насевіч, В., Скрыпчанка, Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Т. 6. Кн. 1. — Мінск: БелЭн, 2001. C. 181—182</ref>. У крыніцы, заснаванай на звестках рэвізіі 1795 года, Мікулічы названыя ў пераліку паселішчаў, нібыта адабраных у стражніка польнага літоўскага [[Ян Мікалай Аскерка|Яна Мікалая Аскеркі]] ў «казённое ведомство за клятвопреступление», г. зн. за ўдзел у вызвольным паўстанні 1794 года<ref>Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск, 2018. С. 73</ref>. Але паселішчы тыя пан М. Аскерка трымаў у заставе ад паноў Ракіцкіх, да якіх яны пазней і вярнуліся. Дзейнічала Багаяўленская прыходская царква, будынак якой узведзены ў 1760 годзе<ref>НГАБ у Мінску. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 573. А. 35</ref>. У ёй захоўваліся два фундушы ўладальнікаў Брагіна з фальваркамі, князя [[Міхал Сервацы Вішнявецкі|Міхала Сервацыя Вішнявецкага]] ад 28 кастрычніка 1740 года і пані Марыі Ракіцкай ад 16 студзеня 1860 года, метрычныя кнігі і іншыя прыходскія дакументы з 1827 года<ref>Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 97</ref>. Згодна з «Фармулярнай ведамасцю» Багаяўленскай царквы 1822 года, сяло Мікулічы, у якім налічвалася 168 душ мужчынскага і 198 душ жаночага полу, належала пану Рафалу Аскерку<ref>НГАБ у Мінску. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 40552. А. 66</ref>. [[Файл:Мікулічы на карце Мінскай губерні А. К. Фіцінгофа. 1846 г.png|thumb|left|Мікулічы на карце Мінскай губерні А. К. Фіцінгофа. 1846 г.]]У 1840 годзе на сродкі вернікаў і ўладальніка вёскі графа Міхала Ракіцкага замест старой збудавана новая драўляная царква. У 1855 у Брагіне і Мікулічах уласнік граф [[Людвік Міхайлавіч Ракіцкі]] (1825—1881) меў 2 [[вятрак]]і, вадзяную і 6 конных млыноў, валюшню. У «Списках населённых мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело] : 1857 г.» засведчана, што 301 жыхар сяла Мікулічы з’яўляўся прыхаджанінам Багаяўленскай царквы, 12 мужчын і 18 жанчын з ліку жыхароў фальварка былі парафіянамі Астраглядаўскага касцёла Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі<ref>Расійскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 381, 681</ref>. У 1864 адкрыта народнае вучылішча. У парэформавы час Мікулічы былі цэнтрам воласці, да якой у 1890 годзе належалі 35 населеных пунктаў з 1075 дварамі. У 1885 годзе працавала школа. У 1895 годзе каля 400 жыхароў выступілі супраць правядзення палявых прац на зямельным участку, які яны лічылі несправядліва перададзеным абшарніку. Паводле перапісу 1897 года працавалі царква, капліца, народнае вучылішча, хлебазапасны магазін, крама, млын, 2 вятракі, карчма; побач быў аднайменны фальварак. На 1909 год у сяле Мікулічы налічвалася 96 двароў, 702 жыхары, у фальварку 1 двор, 5 жыхароў<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 122</ref>. Падчас акупацыі германскай войскамі ў 1918 годзе партызаны пад камандаваннем Ф. І. Скараходава (выхадзец Брагіна) разграмілі створаную тут акупантамі камендатуру. === Найноўшы час === 9 лютага 1918 года, яшчэ да падпісання [[Брэсцкі мір|Брэсцкага міру]] з бальшавіцкай Расіяй (3 сакавіка), [[Германская імперыя|Германія]] перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Мікулічы з воласцю ў складзе Рэчыцкага павета, аднак, апынуліся ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губерні з цэнтрам у [[Рэчыца|Рэчыцы]], з кастрычніка — у [[Мазыр]]ы. З 18 мая тут дзейнічала «варта [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]]»<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Замойский А. С. Брагин и местечки юго-восточной Беларуси в условиях перехода от войны к миру. 1918—1922. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев. — Минск, 2018. С. 85</ref>. 1 студзеня 1919 г., згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі, Рэчыцкі павет увайшоў у склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусь|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], але 16 студзеня разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі быў далучаны да [[РСФСР]]. З 8 снежня 1926 года — у складзе БССР, цэнтр [[Мікуліцкі сельсавет|Мікуліцкага сельсавета]] Брагінскага раёна [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]] і з 9 чэрвеня 1927 года [[Гомельская акруга|Гомельскай]] (з 26 ліпеня 1930 года) акруг, з 20 лютага 1938 года [[Палеская вобласць|Палескай]], з 8 студзеня 1954 года [[Гомельская вобласць|Гомельскай]] абласцей. Дзейнічалі школа, хата-чытальня. У 1930 годзе арганізаваны [[калгас]] «Чырвоны Кастрычнік», працавалі гамарня (з 1931 года), 3 [[вятрак]]і (1895, 1896, 1928 года). У 1938 годзе ў вёску пераселены жыхары мястэчкаў Краснае, Ульянаўка і Краснагорск, вёскі Новая Вёска. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] нацысты забілі 23 жыхароў, у тым ліку 14 жніўня 1942 года жывымі спалілі 14 жыхароў вёскі. На франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 290 мясцовых жыхароў. У памяць пра загінулых у 1975 годзе збудаваны абеліск з імёнамі загінулых. У 1959 годзе цэнтр калгаса «Чырвоны Кастрычнік». Размяшчаліся пільня, млын, швейная майстэрская, сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка, амбулаторыя, аптэка, ветэрынарны ўчастак, аддзяленне сувязі, сталовая, 2 крамы. У 2009 годзе [[Мікуліцкі сельсавет]] быў скасаваны, і Мікулічы ўвайшлі ў склад [[Буркоўскі сельсавет|Буркоўскага сельсавета]]<ref>[http://naviny.org/2009/12/01/by119532.htm Решение Гомельского областного Совета депутатов от 01.12.2009 N 276 Об изменении административно-территориального устройства Брагинского района Гомельской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305141231/http://naviny.org/2009/12/01/by119532.htm |date=5 сакавіка 2016 }}</ref>. == Забудова == Планіроўка складаецца з 2 паралельных паміж сабой вуліц мерыдыянальнай арыентацыі, да якіх на поўдні далучаюцца 2 просталінейныя шыротныя вуліцы. Забудавана двухбакова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. Паблізу ёсць жалезарудныя радовішчы. == Насельніцтва == * 1795 год — 11 двароў. * 1850 год — 38 двароў, 309 жыхароў. * 1885 год — 66 двароў, 376 жыхароў. * 1897 год — 96 двароў, 631 жыхар (паводле перапісу). Фальварак — 3 двары, 40 жыхароў. * 1908 год — 702 жыхары. * 1959 год — 848 жыхароў (паводле перапісу). * 1999 год — 90 двароў, 288 жыхароў<ref name="bel10">{{Крыніцы/БелЭн|10|||366}}</ref>. * 2004 год — 92 гаспадаркі, 244 жыхары. * 2006 год — 90 гаспадарак, 236 чалавек, з якіх 73 ва ўзросце да 16 гадоў, 112 — у працаздольным і 51 — старэйшым за працаздольны. * 2009 год — 208 чалавек<ref>{{Cite web |title=Насельніцтва Беларусі па выніках перапісу 2009 года |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/homielskaja.htm |accessdate=13 красавіка 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201011232352/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/homielskaja.htm |archivedate=11 кастрычніка 2020 |url-status=dead }}</ref>. == Славутасці == * Курганны могільнік перыяду ранняга сярэднявечча (Х-ХІІІ), за 0,95 км на захад ад вёскі, за 80 м на поўдзень ад былога пасёлка [[Красная Горка (Брагінскі раён)|Красная Горка]], урочышча Горкі — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|313В000116}}. == Вядомыя ўраджэнцы == * [[Валянціна Сцяпанаўна Ганчарова]] (нар. 1952) — беларускі народны майстар у галіне мастацкага саломапляцення. * [[Пётр Сяргеевіч Жукаў]] (1921—1967) — [[Герой Савецкага Саюза]]. * {{нп5|Ціхан Канстанцінавіч Крысенка||uk|Крисенко Тихон Костьович}} (1880—?) — палкоўнік Дзеючай арміі Украінскай Народнай рэспублікі. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * Czamańska I. Wiśniowieccy. Monografia rodu. — Poznań, 2007 * Мацук А. Брагін // Князі Вишневецькі. — Київ, 2016(2017). С. 213—215 * Pamiętniki o Koniecpolskich. Przyczynek do dziejów polskich XVII wieku. / Wydał Stanisław Przyłęcki. — Lwów, 1842. S. 375—389 * Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. — Минск: Четыре четверти, 2018 {{Буркоўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Буркоўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брагінскага раёна]] lj9gjjvpu4pzw35pfhl92xie2yj9dq7 0 17222 5121746 5054899 2026-04-05T19:24:56Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121746 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Рыжкаў}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Рыжкаў |арыгінальная назва = Рыжкаў |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 51|lat_min = 53|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Буркоўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 177 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = 2344 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243043117 }} '''Рыжкаў'''<ref>''Рапановіч, Я. Н.'' Слоўнік назваў населеных пунктаў Гомельскай вобласці / [[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Я. Н. Рапановіч]]; Рэд. П. П. Шуба. — [[Мінск]]: Навука і тэхніка, 1986. — 240 с. (ст. 148).</ref> — вёска ў [[Буркоўскі сельсавет|Буркоўскім сельсавеце]] [[Брагінскі раён|Брагінскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Да 2009 года вёска ўваходзіла ў склад [[Мікуліцкі сельсавет|Мікуліцкага сельсавета]]<ref>[http://naviny.org/2009/12/01/by119532.htm Решение Гомельского областного Совета депутатов от 01.12.2009 N 276 Об изменении административно-территориального устройства Брагинского района Гомельской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305141231/http://naviny.org/2009/12/01/by119532.htm |date=5 сакавіка 2016 }}</ref>. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 17 км на паўночны захад ад [[Брагін]]а, 23 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галінцы [[Васілевічы]] — [[Хойнікі]] ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), 134 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Брагін-Хойнікі. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі, да якой з усходу далучаецца кароткая просталінейная вуліца з завулкам. Забудова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Вядомая з [[XIX]] стагоддзя як вёска ў [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] У [[1850]] годзе . Паводле перапісу 1897 года знаходзіліся капліца, школа граматы, [[вятрак]]. У 1908 годзе ў Микуліцкай воласці. З 8 снежня 1926 года па 30 снежня 1927 года цэнтр [[Рыжкаўскі сельсавет|Рыжкаўскага сельсавета]] Брагінскага раёна [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]], з 9 чэрвеня 1927 года [[Гомельская акруга|Гомельскай]] акруг. У 1931 годзе створаны калгас «Беларусь», працавала гамарня. У 1959 годзе ў складзе [[калгас]]а «Чырвоны Кастрычнік» (цэнтр — вёска [[Мікулічы (Брагінскі раён)|Мікулічы]]). Ёсць клуб. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 75 гаспадарак, 177 жыхароў. === Дынаміка === * 1850 год — 12 двароў, 111 жыхароў. * 1897 год — 39 двароў, 263 жыхара (паводле перапісу). * 1908 год — 81 двор, 431 жыхар. * 1930 год — 97 двароў, 555 жыхароў. * 1959 год — 570 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 75 гаспадарак, 177 жыхароў. * 2006 год — 75 гаспадарак, 178 чалавек {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} {{Буркоўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брагінскага раёна]] [[Катэгорыя:Буркоўскі сельсавет]] j0nk1o0yvctovjsa91a9z3ytv9q1k5y 0 17223 5121730 5054898 2026-04-05T19:22:16Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121730 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Чырвонае Поле |арыгінальная назва = Чырвонае поле |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 51|lat_min = 52|lat_sec = 50 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 10|lon_sec = 28 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Буркоўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 25 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = 2344 |паштовы індэкс = 247635 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243043115 }} '''Чырвонае Поле'''<ref>''Рапановіч, Я. Н.'' Слоўнік назваў населеных пунктаў Гомельскай вобласці / [[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Я. Н. Рапановіч]]; Рэд. П. П. Шуба. — [[Мінск]]: Навука і тэхніка, 1986. — 240 с. (ст. 180).</ref> — вёска ў [[Буркоўскі сельсавет|Буркоўскім сельсавеце]] [[Брагінскі раён|Брагінскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Да 2009 года вёска ўваходзіла ў склад [[Мікуліцкі сельсавет|Мікуліцкага сельсавета]]<ref>[http://naviny.org/2009/12/01/by119532.htm Решение Гомельского областного Совета депутатов от 01.12.2009 N 276 Об изменении административно-территориального устройства Брагинского района Гомельской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305141231/http://naviny.org/2009/12/01/by119532.htm |date=5 сакавіка 2016 }}</ref>. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 17 км на паўночны захад ад [[Брагін]]а, 22 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галінцы [[Васілевічы]] — [[Хойнікі]] ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), 135 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Брагін-Хойнікі. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай мерыдыянальнай вуліцы, забудаванай драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснавана напачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У 1930 годзе арганізаваны [[калгас]] «Чырвонае поле», працавала гамарня. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў маі 1943 года фашысты цалкам спалілі вёску і забілі 3 жыхароў. У 1959 годзе ў складзе калгасу «Чырвоны Кастрычнік» (цэнтр — вёска [[Мікулічы (Брагінскі раён)|Мікулічы]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 10 гаспадарак, 25 жыхароў. === Дынаміка === * 1940 год — 14 двароў, 98 жыхароў. * 1959 год — 122 жыхара (паводле перапісу). * 2004 год — 10 гаспадарак, 25 жыхароў. * 2006 год — 10 гаспадарак, 24 чалавек, з якіх 6 ва ўзросце да 16 гадоў, 5 — у працаздольным і 13 — старэйшым за працаздольны. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} {{Буркоўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брагінскага раёна]] [[Катэгорыя:Буркоўскі сельсавет]] 40l2t22ozki9r30oud648hw6ro8h32k 0 17224 5121968 5055006 2026-04-05T22:21:43Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121968 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Красная Горка}} {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = пасёлак |беларуская назва = Красная Горка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 50|lat_sec = 54 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 08|lon_sec = 40 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Мікуліцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Кра́сная Го́рка'''<ref>''Рапановіч, Я. Н.'' Слоўнік назваў населеных пунктаў Гомельскай вобласці / [[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Я. Н. Рапановіч]]; Рэд. П. П. Шуба. — [[Мінск]]: Навука і тэхніка, 1986. — 240 с. (ст. 91).</ref> — былы<ref name=":0" /> пасёлак у [[Мікуліцкі сельсавет|Мікуліцкім сельсавеце]] [[Брагінскі раён|Брагінскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. За 15 км на паўночны захад ад [[Брагін]]а, 18 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галіне [[Васілевічы (станцыя)|Васілевічы]] — [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] ад лініі [[Калінкавічы (станцыя)|Калінкавічы]] — [[Гомель (станцыя)|Гомель]]), 134 км ад Гомеля. Каля аўтамабільнай дарогі Брагін —Хойнікі. == Гісторыя == Заснавана на пачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У 1931 годзе арганізаваны [[калгас]]. У 1959 годзе ўваходзіў у калгас «Чырвоны Кастрычнік» (цэнтр — вёска [[Мікулічы (Брагінскі раён)|Мікулічы]]). Пасля [[Чарнобыльская аварыя|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] і радыяцыйнага забруджвання жыхары (20 сем’яў) пераселены ў 1992 годзе ў чыстыя месцы. У 2005 годзе пасёлак быў выключаны са звестак па ўліку населеных пунктаў<ref name=":0">[https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2005-201/2005-201(003-022).pdf&oldDocPage=5 Решение Гомельского областного исполнительного комитета от 17 ноября 2005 г. № 793 Об исключении из данных по учету и регистрации административно-территориальных и территориальных единиц населенных пунктов Брагинского, Ветковского, Ельского и Хойникского районов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210602212348/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2005-201%2F2005-201%28003-022%29.pdf&oldDocPage=5 |date=2 чэрвеня 2021 }}</ref>. Планіроўка складалася з кароткай просталінейнай вуліцы, блізкай да шыротнай арыентацыі. Забудова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. == Насельніцтва == * 1930 год — 38 двароў, 248 жыхароў. * 1959 год — 92 жыхара (паводле перапісу). * 1992 год — жыхары (20 сем’яў) пераселены. * 2010 год — жыхароў няма. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} m6dw6dsg67e41g23qtbxat2w37wgejx 0 17230 5121711 4587032 2026-04-05T19:19:16Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121711 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Бярозкі}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Бярозкі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 28|lat_sec = 07 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 32|lon_sec = 33 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Новаялчанскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1596 год |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 153 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042243 }} '''Бяро́зкі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Biarozki}}, {{lang-ru|Берёзки}}) — [[вёска]] ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Новаялчанскі сельсавет|Новаялчанскага сельсавета]]. == Геаграфія == У 42 км на паўднёвы ўсход ад [[Брагін]]а, 3 км ад чыгуначнай станцыі [[Ёлча (станцыя)|Ёлча]] (на лініі [[Оўруч]] — [[Чарнігаў]]), 161 км ад [[Гомель|Гомеля]]. На ўсходзе возера [[Возера Кулічоўка|Кулічоўка]] і пойма ракі [[Дняпро]]. Побач [[аўтамабільная дарога|аўтадарога]] Камарын — Брагін. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі, да якой з захаду далучаецца ледзь выгнутая шыротная вуліца. Забудова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == === Карона Каралеўства Польскага === Вёска Бярозкі, паводле звестак І. В. Кандрацева, вядомая з 7 кастрычніка 1596 года, калі разам з [[Старая Ёлча|Ёлчай]] трапіла ў пажыццёвую пасэсію да пана Івана Лобава<ref>Кондратьєв І. Любецьке староство (XVI — середина XVII ст.). — Чернігів: Видавець Лозовий В., 2014. С. 300</ref>. У 1614 годзе папярэдні пасэсар, са згоды караля, «саступіў» добры на тых жа ўмовах князю Сямёну Лышко (Лычко) і яго жонцы пані Катарыне Каменскай. У Бярозках{{efn-ua|Назва паселішча запісаная тут публікатарамі па-рознаму — Bereszki, Bereczki.|}} на той час было 3 {{Падказка|службы|1 служба прыходзілася на 2 двары і болей}}, з якіх штогод разам збіралася 22 злотых, 15 грошаў, жыта 4 з паловай бочкі, кожная па злотаму, разам складалі 4 злотыя, 15 грошаў; меўся млын.<ref>Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 301—302</ref>. Паселішча месцілася тады на землях Любецкага староства [[Кіеўскае ваяводства|Кіеўскага ваяводства]] [[Карона Каралеўства Польскага|Каралеўства Польскага]]. Паводле тарыфа падымнага падатку 1628 года, з маёнтку пана Яна Мікалая Яніцкага Ёлчы і Бярозак з 12 дымоў скарб мусіў атрымаць па 3 злотыя, з 18 агароднікаў па паўтары злотыя, са святара 6 злотых, з кола млыновага 3 злотыя<ref>Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 394</ref>. Тая пасэсія была пацверджана каралеўскім прывілеем ад 12 сакавіка 1631 года. Валодаў М. Яніцкі Бярозкамі і ў 1636 годзе<ref>Źródła dziejowe. T. V. Lustracye królewszczyzn ziem ruskich Wołynia, Podola i Ukrainy z piérwszéj połowy XVII wieku. / Wydał Aleksander Jabłonowski. — Warszawa, 1877. S. 208</ref>. 14 снежня 1656 года каралеўскім прывілеем Ёлча і Бярозкі (Berezki) перададзеныя ў пажыццёвае валоданне пану Лукашу Бялабжэскаму. 20 сакавіка 1659 года тыя ж добры пажыццёва падараваныя пану Юрыю Нячаю (Грузевічу<ref>Uruski S. Rodzina. Herbarz szlachty polskiej. — Warszawa, 1915. T. XII. S. 76</ref>) і жонцы яго пані Даміцэлі з Хадыкаў. 22 мая 1660 года датаваны прывілей, якім пацверджана пажыццёвае права на Ёлчу і Бярозкі сужэнства Лукаша і Ганны з Сілічаў Бялабжэскіх. Але новымі каралеўскімі прывілеямі 1662, 1667, 1668 гадоў вёскі былі замацаваныя за панамі Нячаямі; адначасова скасаваныя ўсе папярэднія наданні<ref>Archiwum Główny Akt Dawnych w Warszawie. Archiwum Prozorów i Jelskich (далей: APiJ). Sygn. 1. S. 202</ref>. У люстрацыі падымнага падатку Оўруцкага павета Кіеўскага ваяводства 1683 года засведчана, што з 13 дымоў вёскі Бярозкі пана Нячая да скарбу выплачваліся 2 злотыя<ref>Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 490</ref>. Згаданыя Бярозкі (Beruzki) ў тарыфах падымнага падатку Кіеўскага ваяводства 1711 і 1714 гадоў. У 1734 годзе ў Бярозках налічвалася крыху больш за 20 двароў, з якіх выплачваліся 2 злотыя і 11 з паловай грошаў{{efn-ua|У крыніцы паведамляецца пра «puł ćwierci, puł szesnastki» дыму, які складаўся з 120 двароў (г. зн. каля 19), ды пра «астатнія халупы» (2-3, бо нават меней паўшаснаццаткі).|}}<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 21, 22, 39, 40, 66, 75, 295</ref>. Паводле тарыфу 1754 года, з 40 двароў{{efn-ua|Усяго ў паселішчы налічвалася «puł ćwierci dymu», а 1 дым у той час складалі 320 двароў.|}} (×6 – каля 240 жыхароў) вёскі Бярозкі{{efn-ua|У гэтым выпадку назва пададзена ў малапазнавальным выглядзе — Berwiki. Але, як заўсёды, побач з Ёлчай.|}} «do grodu» (Оўруцкага замка) выплачвалася 6 злотых, 7 з паловай грошаў, «na milicję» (на вайсковыя патрэбы павета і ваяводства) 25 злотых<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 187; гл. таксама: С. 13—15, 20—22</ref>. У апошніх двух выпадках прыналежнасць паселішча пазначаная як спрэчная (in controverso). Але ўладальнік названы ў датаваным 15 лютага 1754 года запісе «wieczystego prawa darownego» на добры Ёлча, Бярозкі, [[Савічы (Брагінскі раён)|Савічы]], [[Грушнае|Грушна]] «і іншых», відавочна, прыналежных да Ёлчанскага ключа{{efn-ua|Ёсць згадка пра інвентар Ёлчанскага ключа 1771 года: APiJ. Sygn. 1. S. 1.|}}, ад падканцлера літоўскага графа [[Міхал Антоні Сапега|Міхала Сапегі]] войскаму ашмянскаму пану Францішку Ракіцкаму, за подпісам вялікага канцлера літоўскага князя [[Міхал Фрыдэрык Чартарыйскі|Міхала Чартарыйскага]], замацаваным вялікай пячаткай{{efn-ua|Інакш кажучы, Бярозкі другой паловы XVIII ст. былі вёскай у складзе прыватнаўласніцкага маёнтку, а не дзяржаўнага, як тое паказана ў [[Вялікі гістарычны атлас Беларусі|Вялікім гістарычным атласе Беларусі]]: Вялікі гістарычны атлас Беларусі ў 4-х тамах: Т. 2. — Мінск: Белкартаграфія, 2013. С. 122, 191.|}}<ref>APiJ. Sygn. 1. S. 205</ref>. === Расійская імперыя === У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1793) Бярозкі апынуліся ў межах Рэчыцкай акругі Чарнігаўскага намесніцтва (губерні), з 1796 года — у складзе адноўленага [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]] Маларасійскай, а з 29 жніўня 1797 года — [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]<ref>Насевіч В., Скрыпчанка Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Т. 6. Кн. 1. — Мінск: БелЭн, 2001. C. 181—182</ref>. З крыніцы, заснаванай на матэрыялах рэвізіі 1795 года, вядома, што вёскі Бярозкі, Савічы, Галкі і іншыя былі ў заставе ў пана Ігнацыя Шышкі, а належалі (відавочна, зноў жа застаўным правам{{efn-ua|Далейшы лёс паселішчаў паказвае, што яны, як і раней, былі ўласнасцю паноў Ракіцкіх, пакуль не перайшлі да Прозараў.|}}) ротмістру троцкаму пану Валенцію Зялёнку<ref>Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 73</ref>. Паводле ведамасці Ёлчанскай Свята-Міхайлаўскай царквы за 1818 год, прыналежная да яе прыходу вёска Бярозкі была ўласнасцю маршалка Мінскай губерні пана Людвіка Ракіцкага<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 40523. А. 41</ref>. У 1850 годзе — уласнасць паноў Прозараў. У «Списках населённых мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело] : 1857 г.» засведчана, што 253 жыхары вёскі Бярозкі з'яўляліся прыхаджанамі Ёлчанскай Свята-Міхайлаўскай царквы, 3 мужчыны і 3 жанчыны з ліку жыхароў фальварка Бярозкі былі парафіянамі Астраглядаўскага касцёла Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі<ref>Расійскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 381адв., 706</ref>. У парэформенны перыяд — у Ёлчанской воласці. Згодна са звесткамі на 1876 і 1879 гады, Бярозкі заставаліся ў прыходзе Ёлчанскай царквы<ref>Минские епархиальные ведомости. — Минск, 1876. № 10. С. 456; Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 75</ref>. На 1909 год у Бярозках налічвалася 77 двароў, 635 жыхароў<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 8</ref>. === Найноўшы час === 9 лютага 1918 года, яшчэ да падпісання [[Брэсцкі мір|Брэсцкай мірнай дамовы]] з бальшавіцкай Расіяй (3 сакавіка), Германія перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Бярозкі ў складзе Рэчыцкага павета, аднак, апынуліся ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губерні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. З 18 мая тут дзейнічала «варта [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]]»<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Замойский А. С. Брагин и местечки юго-восточной Беларуси в условиях перехода от войны к миру. 1918—1922. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев. — Минск, 2018. С. 85</ref>. 1 студзеня 1919 года, згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі, Рэчыцкі павет увайшоў у склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], але 16 студзеня разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі быў далучаны да [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]]. Пасля [[Узбуйненне БССР|ўз’яднання з БССР]], ад 8 снежня 1926 года па 30 снежня 1927 года вёска — цэнтр [[Бярозкаўскі сельсавет (Камарынскі раён)|Бярозкаўскага сельсавета]] [[Камарынскі раён|Камарынскага раёна]] [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай акругі]] (з 9 чэрвеня 1927 года — [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]). У 1930 годзе арганізаваны [[калгас]] «Дняпроўскі араты», працавалі гамарня, [[вятрак]]. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] у верасні 1943 года нямецкія карнікі спалілі 140 двароў, забілі 21 жыхара. Вызвалена 24 верасня 1943 года 15-м стралковым корпусам 13-й арміі [[Цэнтральны фронт|Цэнтральнага фронта]]. У баях за вёску адмеціліся сяржант [[Ісмаіл Аксанавіч Юсупаў|І. А. Юсупаў]] капітан [[Міхась Аркадзевіч Паўлоцкі|М. А. Паўлоцкі]], камандзір аддзялення разведкі [[Герой Савецкага Саюза]] [[Іван Гаўрылавіч Лысанаў|І. Г. Лысанаў]]. На франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 68 жыхароў, памяць пра якія ўвекавечвае абеліск, пастаўлены ў 1968 годзе ў цэнтры вёскі. У складзе саўгаса «Краснае» (цэнтр — вёска [[Краснае (Брагінскі раён)|Краснае]]). Ёсць клуб. == Насельніцтва == * 1834 год — 56 двароў. * 1850 год — 271 жыхар. * 1897 год — 87 двароў, 618 жыхароў (паводле перапісу). * 1940 год — 180 двароў, 821 жыхар. * 1959 год — 655 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 87 двароў, 153 жыхара. == Заўвагі == {{Notelist-ua}} {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Новаялчанскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Новаялчанскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брагінскага раёна]] dzebwp5c1g30wzam603gmyqtny97kxu 0 17231 5121583 4587081 2026-04-05T18:55:08Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121583 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Галубоўка}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Галубоўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 29|lat_sec = 17 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 30|lon_sec = 32 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Новаялчанскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 84 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044050 }} '''Галубо́ўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Haluboŭka}}, {{lang-ru|Голубовка}}) — [[вёска]] ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Новаялчанскі сельсавет|Новаялчанскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 41 км на паўднёвы ўсход ад [[Брагін]]а, 1 км ад чыгуначнай станцыі [[Ёлча (станцыя)|Ёлча]] (на лініі [[Оўруч]] — [[Палтава]]), 160 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сістэма == [[Аўтамабільная дарога|аўтадарозе]] Камарын — Брагін. Планіроўка складаецца з 2 вуліц мерыдыянальнай арыентацыі, амаль паралельных паміж сабой, на поўначы перасякаюцца чыгункай. Забудова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснавана напачатку [[XX]] стагоддзя перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1932 годзе арганізаваны [[калгас]]. У складзе саўгаса «Краснае» (цэнтр — д. [[Краснае (Брагінскі раён)|Краснае]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 52 гаспадаркі, 84 жыхара. === Дынаміка === * 1959 год — 305 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 52 гаспадаркі, 84 жыхара. * 2006 год (01.01.2006) — 53 гаспадаркі, 81 чалавек, з якіх 6 ва ўзросце да 16 гадоў, 21 — у працаздольным і 54 — старэйшым за працаздольны. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Новаялчанскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Новаялчанскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брагінскага раёна]] cn0jism7npysk890177d30jphurvgwe 0 17232 5121557 4587150 2026-04-05T18:51:18Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121557 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Краснае}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Краснае |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 30|lat_sec = 24 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 30|lon_sec = 35 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Новаялчанскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XVIII стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 404 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044039 }} '''Кра́снае'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Krasnaje}}, {{lang-ru|Красное}}) — [[вёска]] ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Цэнтр [[Новаялчанскі сельсавет|Новаялчанскага сельсавета]] (з 2010 года<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2010-153/2010_153_9_32563.pdf#page=1 Решение Брагинского районного Совета депутатов от 29 января 2010 г. № 132 О переносе административно-территориального центра Новоиолчанского сельсовета ] {{ref-ru}}</ref>). == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 39 км на паўднёвы ўсход ад [[Брагін]]а, 2 км ад чыгуначнай станцыі [[Ёлча (станцыя)|Ёлча]] (на лініі [[Оўруч]] — [[Палтава]]), 169 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сістэма == Побач [[аўтамабільная дарога|аўтадарога]] Камарын — Брагін. Планіроўка складаецца з безсістэмнай забудовы, падзеленай каналам на паўднёвую і паўночную часткі. Жылыя хаты драўляныя сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XVIII]] стагоддзя. У 1881 годзе згадана як вёска ў [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], валоданне Салтанава. У 1932 годзе арганізаваны [[калгас]] «Інтэрнацыянал», працавалі гамарня, паравы млын (з 1929 года). Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] на франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 174 мясцовых жыхара, у памяць пра загінулыя ў 1968 годзе ў цэнтры вёскі ўсталяваны абеліск. У 1959 годзе — цэнтр саўгаса «Краснае». Размяшчаліся сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка, лякарня, аддзяленне сувязі, швейная майстэрня, 2 крамы, сталовая. У наш час знаходзіцца кантрольны пункт па назіранню за радыяцыйна забруджанай мясцовасцю, з якой выселены жыхары. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 146 гаспадарак, 404 жыхара. === Дынаміка === * 1931 год — 18 двароў, 120 жыхароў. * 1959 год — 193 жыхара (паводле перапісу). * 2004 год — 146 гаспадарак, 404 жыхара. * 2006 год (01.01.2006) — 151 гаспадарка, 407 чалавек, з якіх 91 ва ўзросце да 16 гадоў, 229 — у працаздольным і 87 — старэйшым за працаздольны. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Новаялчанскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Новаялчанскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брагінскага раёна]] 6t4roejzzt0yzlk2bxv6cmcanb6s0fn 0 17233 5121614 4587011 2026-04-05T18:59:28Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121614 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Ёлча}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Новая Ёлча |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Йолча.JPG |подпіс = Станцыя Ёлча |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 29|lat_sec = 11 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 31|lon_sec = 31 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Новаялчанскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 119 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042241 }} '''Но́вая Ёлча'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Но́вая Іёлча'''</ref> ({{lang-be-trans|Novaja Jolča}}, {{lang-ru|Новая Ёлча}}) — [[вёска]] ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Новаялчанскі сельсавет|Новаялчанскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 41 км на паўднёвы ўсход ад [[Брагін]]а, 2 км ад чыгуначнай станцыі [[Ёлча (станцыя)|Ёлча]] (на лініі [[Оўруч]] — [[Палтава]]), 170 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Побач [[аўтамабільная дарога|аўтадарога]] Камарын — Брагін. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход, да якой з поўначы пад прамым кутом далучаецца просталінейная вуліца, якая перасякаецца чыгункай. Працуе чыгуначная станцыя [[Ёлча (станцыя)|Ёлча]]. Рух прыгарадных паяздоў у напрамку [[Чарнігаў|Чарнігава]]. Забудова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Вядомая з [[XIX]] стагоддзя як вёска ў [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] У 1850 годзе валоданне Празора. У 1885 годзе ў сядзібе Ёлча дзейнічалі бровар, патачны завод і паравы млын. Цэнтр Ёлчанскай воласці, у склад якой у 1890 годзе ўваходзіла 36 населеных пунктаў. У 1897 годзе функцыянавалі народная вучэльня, хлебазапасны магазін, крама, карчма. З 8 снежня 1926 года цэнтр [[Ялчанскі сельсавет|Ялчанскага сельсавета]] [[Камарынскі раён|Камарынскага раёна]] [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]] (да 9 чэрвеня 1927 года), [[Гомельская акруга|Гомельскай]] акруг (да 27 ліпеня 1930 года), з 20 лютага 1938 года [[Палеская вобласць|Палескай]], з 8 студзеня 1954 года [[Гомельская вобласць|Гомельскай]] абласцей, з 25 снежня 1962 года Брагінскага раёна. З 29 кастрычніка 1964 года цэнтр [[Новаялчанскі сельсавет|Новаялчанскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 29 кастрычніка 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 36 (1076).</ref>. У 1920-х гадах пачалі дзейнічаць школа і кааператыў. У 1930 годзе арганізаваны [[калгас]] «Серп і молат», працаваў [[вятрак]]. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] фашысты ў 1942 годзе забілі 17 жыхароў (пахаваны ў магіле ахвяр фашызму на паўднёва-усходняй ускраіне), а ў верасні 1943 года часткова спалілі вёску. У ноч на 23 верасня 1943 года часткі 15-го стралковага корпуса [[13-я армія, СССР|13-й арміі]] Цэнтральнага фронта вызвалілі вёску. У гэтым баі загінуў [[Герой Савецкага Саюза]] [[Залман Давыдавіч Віхнін|Залман Віхнін]]. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Краснае» (цэнтр — вёска [[Краснае (Брагінскі раён)|Краснае]]). Працавалі камбінат побытавага абслугоўвання, лясніцтва, пачатковая школа, клуб, бібліятэка, амбулаторыя, аддзяленне сувязі, крама. У склад Новаялчанскага сельсавета ў 1962 годзе ўваходзіла ў наш час не існая вёска Прудовіца. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 78 гаспадарак, 119 жыхароў. === Дынаміка === * 1850 год — 82 двары, 221 жыхар. * 1885 год — 44 двары, 333 жыхары. * 1897 год — 85 двароў, 526 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 97 двароў, 549 жыхароў. * 1959 год — 578 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 78 гаспадарак, 119 жыхароў. * 2006 год — 76 гаспадарак, 113 чалавек, з якіх 3 ва ўзросце да 16 гадоў, 37 — у працаздольным і 73 — старэйшым за працаздольны. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Новаялчанскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Новаялчанскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брагінскага раёна]] [[Катэгорыя:Новая Ёлча| ]] rhznj4p7068y7mrucb5u1mwpnkmqm7s 0 17236 5121669 5065947 2026-04-05T19:07:18Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121669 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Капоранка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 30|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 26|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Новаялчанскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XVIII стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Капо́ранка'''<ref>''Рапановіч, Я. Н.'' Слоўнік назваў населеных пунктаў Гомельскай вобласці / [[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Я. Н. Рапановіч]]; Рэд. П. П. Шуба. — [[Мінск]]: Навука і тэхніка, 1986. — 240 с. (ст. 84).</ref> — былая вёска ў [[Новаялчанскі сельсавет|Новаялчанскім сельсавеце]] [[Брагінскі раён|Брагінскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Пасля [[Чарнобыльская аварыя|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] і радыяцыйнага забруджвання жыхары (70 сем'яў) пераселены ў [[1986]] годзе ў чыстыя месцы. У 2005 годзе вёска была выключана са звестак па ўліку населеных пунктаў<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=r905g0029&q_id=5147286|title=Решение Гомельского областного исполнительного комитета от 20 января 2005 года № 29 «Об исключении из данных по учёту и регистрации административно-территориальных и территориальных единиц населённых пунктов Брагинского, Добрушского, Кормянского и Наровлянского районов»|archive-url=https://web.archive.org/web/20220522213000/https://etalonline.by/document/?regnum=r905g0029&q_id=5147286|archive-date=22 мая 2022|access-date=|url-status=dead}}</ref>. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 41 км на паўднёвы ўсход ад [[Брагін]]а, 6 км ад чыгуначнай станцыі [[Ёлча (станцыя)|Ёлча]] (на лініі [[Оўруч]] — [[Палтава]]), 158 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Водная сістэма === На поўдні меліярацыйныя каналы. == Транспартная сістэма == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[аўтамабільная дарога|аўтадарозе]] [[Камарын]] — [[Брагін]]. Планіроўка складаецца з выгнутай мерыдыянальнай вуліцы, перасякаемай на поўдні чыгункай. Хаты драўляныя, сядзібнага тыпу. У сувязі з высокім узроўнем радыяцыйнага забруджвання ўсе пабудовы разбураны і пахаваны пад пластом зямлі. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XVIII]] стагоддзя Па інвентары 1784 года 15 дымоў, 46 валоў, 36 кароў. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|2-га раздзела Рэчы Паспалітай]] ([[1793]] год) у складзе Расійскай імперыі. У 1811 годзе валоданне Ракіцкіх. У 1850 годзе валоданне абшарніка Прозара. Паводле перапісу 1897 года знаходзіўся [[хлебазапасны магазін]]. У 1908 годзе ў Ёлчанскай воласці [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. З 8 снежня 1926 года па 16 ліпеня 1954 года цэнтр [[Капоранскі сельсавет|Капоранскага сельсавета]] [[Камарынскі раён|Камарынскага раёна]] [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]] і з 9 чэрвеня 1927 года [[Гомельская акруга|Гомельскай]] (да 26 ліпеня 1930 года) акруг, з 20 лютага 1938 года [[Палеская вобласць|Палескай]], з 8 студзеня 1954 года [[Гомельская вобласць|Гомельскай]] абласцей. З 1920-х гадоў дзейнічала школа. У 1930 годзе арганізаваны [[калгас]] «Савецкая Беларусь», працавала гамарня. Паводле перапісу 1959 года ўваходзіла ў склад саўгаса «Краснае» (цэнтр — вёска [[Краснае (Брагінскі раён)|Краснае]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2010 год — жыхароў няма. === Дынаміка === * 1850 год — 28 двароў, 185 жыхароў. * 1897 год — 53 двары, 350 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 60 двароў, 383 жыхара. * 1959 год — 317 жыхароў (паводле перапісу). * 1986 год — жыхары (70 сем'яў) пераселены. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 2lkicm7049f9lcvu4c5dntcv69jxb11 0 17237 5121673 5006252 2026-04-05T19:07:58Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121673 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Людзвіноў}} {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Людзвіноў |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 31|lat_sec = 14 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 27|lon_sec = 53 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Новаялчанскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XVIII стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044043 }} '''Людзвіно́ў'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Людзвіно́ва, н.'''</ref> ({{lang-be-trans|Liudzvinoŭ}}, {{lang-ru|Людвинов}}) — былая [[вёска]] ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіла ў склад [[Новаялчанскі сельсавет|Новаялчанскага сельсавета]]. Пасля [[Чарнобыльская аварыя|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] і радыяцыйнага забруджвання жыхары (44 сем'і) пераселены ў [[1986]] годзе ў чыстыя месцы. Ліквідавана [[20 жніўня]] [[2008]] года<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf «Об упразднении сельских населенных пунктов Брагинского района». Решение Брагинского районного Совета депутатов от 20 августа 2008 г. № 68] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180317234647/http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf |date=17 сакавіка 2018 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 38 км на паўднёвы ўсход ад [[Брагін]]а, 7 км ад чыгуначнай станцыі [[Ёлча (станцыя)|Ёлча]] (на лініі [[Оўруч]] — [[Палтава]]), 157 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Побач [[аўтамабільная дарога|аўтадарога]] Камарын — Брагін. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход, да якой на поўначы далучаецца кароткая, ледзь выгнутая шыротная вуліца. Жылыя хаты драўляныя сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XVIII]] стагоддзя як вёска ў [[Рэчыцкі павет Мінскага ваяводства|Рэчыцкім павеце]] [[Мінскае ваяводства|Мінскага ваяводства]] [[ВКЛ]]. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|2-га раздзела Рэчы Паспалітай]] ([[1793 год]]) у складзе Расійскай імперыі. Напачатку [[XIX]] стагоддзя падзялілася на 2 паселішчы. Паводле перапісу 1897 года побач была сядзіба, броварны завод, у Ёлчанскай воласці. У 1932 годзе арганізаваны [[калгас]]. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] на франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 12 жыхароў вёскі, для ўшанавання іх памяці ў 1967 годзе ў цэнтры вёскі збудаваны абеліск. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Краснае» (цэнтр — вёска [[Краснае (Брагінскі раён)|Краснае]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2010 год — жыхароў няма. === Дынаміка === * 1834 год — у Блізкім Людвінава 43 жыхара, у Далёкім Людвінава 40 жыхароў. * 1897 год — 7 двароў, 50 жыхароў (паводле перапісу). * 1959 год — 183 жыхара (паводле перапісу). * 1986 год — жыхары (44 сем'і) пераселены. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} 521529496fopg1ct5hzlnyowpzgm4za 0 17238 5121670 4586967 2026-04-05T19:07:28Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121670 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = пасёлак |беларуская назва = Капоранскія Ляды |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 29|lat_sec = 52 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 27|lon_sec = 53 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Новаялчанскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Капо́ранскія Ля́ды'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kaporanskija Liady}}, {{lang-ru|Капоренские Ляды}}) — былы [[пасёлак]] у складзе [[Новаялчанскі сельсавет|Новаялчанскага сельсавета]] [[Брагінскі раён|Брагінскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Пасля [[Чарнобыльская аварыя|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] і радыяцыйнага забруджвання жыхары пераселены ў чыстыя месцы. Насельніцтва ў цяперашні час атсутнічае. Пасёлак ліквідаваны [[20 жніўня]] [[2008]] года<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf «Об упразднении сельских населенных пунктов Брагинского района». Решение Брагинского районного Совета депутатов от 20 августа 2008 г. № 68] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180317234647/http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf |date=17 сакавіка 2018 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 39 км на паўднёвы ўсход ад [[Брагін]]а, 5 км ад чыгуначнай станцыі [[Ёлча (станцыя)|Ёлча]] (на лініі [[Оўруч]] — [[Палтава]]), 156 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сістэма == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[аўтамабільная дарога|аўтадарозе]] Камарын — Брагін. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай вуліцы блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі. Забудова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку [[XX]] стагоддзя перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1932 годзе арганізаваны [[калгас]]. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] у верасні 1943 года фашысты спалілі 20 двароў. Уваходзіў у склад саўгаса «Краснае» (цэнтр — вёска [[Краснае (Брагінскі раён)|Краснае]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2010 год — жыхароў няма. === Дынаміка === * 1940 год — 23 двары, 104 жыхара. * 1959 год — 65 жыхароў (паводле перапісу). * 1980-е — жыхары пераселены. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} mbjqh2y4ks8nz4amkf6rxfsw59nlr86 0 17240 5121974 5060001 2026-04-05T22:22:43Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121974 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Ніўкі}} {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = пасёлак |беларуская назва = Ніўкі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 32|lat_sec = 07 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 30|lon_sec = 47 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Новаялчанскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 1 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Ні́ўкі'''<ref>Рапановіч, Я. Н. Слоўнік назваў населеных пунктаў Гомельскай вобласці / [[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Я. Н. Рапановіч]]; Рэд. П. П. Шуба. — Мінск: Навука і тэхніка, 1986. — 240 с. (ст. 118).</ref> — былы пасёлак у [[Новаялчанскі сельсавет|Новаялчанскім сельсавеце]] [[Брагінскі раён|Брагінскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. За 37 км на паўднёвы ўсход ад [[Брагін]]а, 5 км ад чыгуначнай станцыі [[Ёлча (станцыя)|Ёлча]] (на лініі [[Оўруч]] — [[Палтава]]), 156 км ад [[Гомель|Гомеля]]. Стаяў на дарозе мясцовага значэння «[[Андрэеўка (Добрушскі раён)|Андрэеўка]]—[[Мікалаеўка (Добрушскі раён)|Мікалаеўка]]—Ніўкі» ({{таблічка-by|Н|3491}}). За 2,5 км знаходзіцца [[пуцявы пост]] [[Гомельскае аддзяленне Беларускай чыгункі|Гомельскага аддзялення]] [[Беларуская чыгунка|Беларускай чыгункі]]. == Гісторыя == Заснаваны ў пачатку 1920-х гадоў на былых памешчыцкіх землях перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1931 годзе арганізаваны [[калгас]]. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], начальніку штаба кавалерыйскага палка капітану [[Аляксандр Васільевіч Красікаў|А. В. Красікаву]], санінструктару [[Іосіф Мацвеевіч Пятлюк|І. М. Пятлюку]], радавому Р. Ф. Нагорнаму, якія вызначаліся ў баях за вызваленне пасёлка 28 верасня 1943 года, нададзена званне [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]]. Хутар Ніўкі ў складзе саўгаса «Краснае» (цэнтр — вёска [[Краснае (Брагінскі раён)|Краснае]]). У 2005 годзе пасёлак выключаны з даных уліку населеных пунктаў<ref>[https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2005-201/2005-201(003-022).pdf&oldDocPage=5 Решение Гомельского областного исполнительного комитета от 17 ноября 2005 г. № 793 Об исключении из данных по учету и регистрации административно-территориальных и территориальных единиц населенных пунктов Брагинского, Ветковского, Ельского и Хойникского районов]</ref>. == Насельніцтва == * 2004 год — 1 гаспадарка, 1 жыхар. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} qal4sshdayid318qv2csx81y17wxyds 0 17241 5121811 5057573 2026-04-05T20:15:49Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121811 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Асіннік (значэнні)}} {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = пасёлак |беларуская назва = Асіннік |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 30|lat_sec = 44 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 28|lon_sec = 30 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Новаялчанскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Асі́ннік'''<ref name=":0">''Рапановіч, Я. Н.'' Слоўнік назваў населеных пунктаў Гомельскай вобласці / [[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Я. Н. Рапановіч]]; Рэд. П. П. Шуба. — [[Мінск]]: Навука і тэхніка, 1986. — 240 с. (ст. 23).</ref> — былы пасёлак у [[Новаялчанскі сельсавет|Новаялчанскім сельсавеце]] [[Брагінскі раён|Брагінскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. За 39 км на паўднёвы ўсход ад [[Брагін]]а, 6 км ад чыгуначнай станцыі [[Ёлча (станцыя)|Ёлча]] (на лініі [[Оўруч]] — [[Палтава]]), 158 км ад [[Гомель|Гомеля]]. Побач [[аўтамабільная дарога|аўтадарога]] [[Камарын]] — [[Брагін]]. == Гісторыя == Заснаваны напачатку 1920-х гадоў на былых памешчыцкіх землях перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1932 годзе арганізаваны [[калгас]]. Хутар Асіннік уваходзіў у склад саўгаса «Краснае» (цэнтр — вёска [[Краснае (Брагінскі раён)|Краснае]]). У складзе [[Новаялчанскі сельсавет|Новаялчанскага сельсавета]].<ref name=":0" /> Пасля [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы]] 1986 года і радыяцыйнага забруджання жыхары (7 сем’яў) пераселены ў чыстыя месцы. У 2005 годзе пасёлак выключаны з даных уліку населеных пунктаў<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2005-201/2005-201(003-022).pdf&oldDocPage=5|title=Решение Гомельского областного исполнительного комитета от 17 ноября 2005 г. № 793 Об исключении из данных по учету и регистрации административно-территориальных и территориальных единиц населенных пунктов Брагинского, Ветковского, Ельского и Хойникского районов|archiveurl=|archivedate=|access-date=|url-status=}}</ref>. Быў забудаваны драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Насельніцтва == * 1959 год — 58 жыхароў (перапіс). * 1986 год — жыхары (7 сем’яў) пераселены. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 1tmsdhepdcu8ss690h5u5a49w143z3m 0 19933 5122148 5113868 2026-04-06T08:32:54Z Peisatai 111348 /* Назва */ 5122148 wikitext text/x-wiki {{Рака |Назва = Клява |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс = |Карта = |Подпіс карты = |Даўжыня = 80 |Плошча басейна = 498 |Басейн = Бярэзіна/Дняпро/Чорнае мора |Расход вады = 3 |Месца вымярэння = у вусці |Выток = [[Заазерскае (возера, Бялыніцкі раён)|возера Заазерскае]] |Месцазнаходжанне вытоку= |Вышыня вытоку = 183,7<ref name="map">Ліст карты N35-71. Выданне 1986 г. Стан мясцовасці на 1984 г.{{ref-ru}}</ref> |s_lat_dir = N|s_lat_deg = 54|s_lat_min = 3|s_lat_sec =34.34 |s_lon_dir = E|s_lon_deg = 29|s_lon_min = 28|s_lon_sec =29.62 |Вусце = Бярэзіна |Месцазнаходжанне вусця = за 1 км на паўднёвы ўсход ад вёскі [[Красны Бераг (Бярэзінскі раён)|Красны Бераг]] |Вышыня вусця = |m_lat_dir = N|m_lat_deg = 53|m_lat_min = 46|m_lat_sec =32.35 |m_lon_dir = E|m_lon_deg = 28|m_lon_min = 56|m_lon_sec =49.77 |Ухіл ракі = 0,5 |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Магілёўская вобласць/Мінская вобласць |Раён = |Пазіцыйная карта 1 = Беларусь Магілёўская вобласць |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Клява́''' — [[рака]] ў [[Бялыніцкі раён|Бялыніцкім]] раёне [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] і [[Бярэзінскі раён|Бярэзінскім]] раёне [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], левы [[прыток]] ракі [[Бярэзіна]] (басейн [[Дняпро|Дняпра]]). == Назва == Паводле К. Бугі, ад літоўскага ''klevas'' «клён»<ref>[[Казімерас Буга|K. Būga]]. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1958. — P. 528.</ref>. Ул. Тапароў, апроч таго, параўноўваў з назвай прускага возера ''Clawoge'', з назвай ракі {{нп5|Клевень (рака)|Клевень|ru|Клевень (река)}} на Падзесенні, прычым недалёка Клевені фіксуецца меркаваныя назвы-калькі Клённая, Клёнушка<ref>В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 191.</ref>. З літоўскіх аналагаў — літоўскія рачныя назвы ''Kleva, Klevinė''<ref>''A. Vanagas.'' Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 159.</ref>. З іншага боку, гомельскі філолаг А. Ф. Рогалеў гідронім Клява звязваў са старажытным корнем ''кл-'' (''кол-, кал-, кел-'') у значэннях «гнуць, згінаць», «круціць, вярцець»<ref>А. Ф. Рогалеў. Назвы Бацькаўшчыны (тапанімія Беларусі). Гомель, 2008. С. 100.</ref>, а паводле нямецкага аўтара Б. Брандта назва Клява сведчыць аб тым, што рыба там лёгка клюе<ref>B. Brandt. West-Rußland im Spiegel der einheimischen Ortsnamen (Erläuterungen zur Karte des besetzten Gebietes) // Geographische Zeitschrift. 1917. Bd. 23 (12). S. 577.</ref>. Шматлікія гідронімы Клева ва ўкраінскіх Карпатах звязваюць з украінскім дыялектным ''клева, кліва, клыва'' «гара, вяршына, пагорак»<ref>Э. М. Мурзаев. Словарь народных географических терминов. Москва, 1984. С. 277.</ref>. == Гідраграфія == Даўжыня ракі 80 км. Плошча [[вадазбор]]у 498 км². Сярэднегадавы расход вады ў [[Вусце|вусці]] 3 м³/с. Сярэдні [[Ухіл ракі|нахіл воднай паверхні]] 0,5 [[праміля|‰]]. [[Густата рачной сеткі]] 0,42 км/км². Асноўныя прытокі — рэкі [[Беларэч]] (злева) і [[Клявіца]] (справа). Пачынаецца з возера [[Заазерскае (возера, Бялыніцкі раён)|Заазерскае]] ў Бялыніцкім раёне. Цячэ па паўднёва-ўсходніх схілах [[Беларуская града|Беларускай грады]] і па [[Цэнтральнабярэзінская раўніна|Цэнтральнабярэзінскай раўніне]]. Упадае ў Бярэзіну за 1 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад вёскі [[Красны Бераг (Бярэзінскі раён)|Красны Бераг]] Бярэзінскага раёна. [[Даліна]] ракі трапецападобная, шырынёй 600—800 м, у нізоўях на працягу 6 км невыразная. Схілы ўмерана стромкія, слаба парэзаныя, вышыня іх 5—8 м. [[Пойма]] пераважна двухбаковая, шырынёй 200—300 м. Рэчышча каналізаванае на працягу 17 км (выток — 1 км на захад ад вёскі [[Карытніца (Бялыніцкі раён)|Карытніца]] Бялыніцкага раёна). Шырыня ракі ў [[межань]] 6—8 м. [[Бераг]]і вельмі стромкія і абрывістыя. У басейне Клявы возера [[Карманоўскае]]. Паміж вёскамі [[Косаўка]] і [[Гарэнічы]] на рацэ [[Гарэніцкае вадасховішча]]<ref name="bel5">{{Крыніцы/БелЭн|5|||80}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/РэсВодСССР|5|1-2}} * {{Крыніцы/ПрырБел}} * {{Крыніцы/Блакітная}} * {{Крыніцы/ЭПБ|3|Клява|Шэка Н. Дз.}} * {{кніга|загаловак=Центральная Беларусь. Карта. Указатель населённых пунктов. Таблица расстояний|адказны=Гл. ред. И. Чумак|месца=Мн.|выдавецтва=Квадрограф|год=2008|тыраж=10000|мова=ru}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Минская область: Общегеографический атлас|адказны=Ред. Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2008|старонкі=17|старонак=48|isbn=978-985-508-054-2|тыраж=10000|мова=ru}} {{Бярэзіна}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Прытокі Бярэзіны]] [[Катэгорыя:Рэкі Бялыніцкага раёна]] [[Катэгорыя:Рэкі Бярэзінскага раёна]] 95j6109ckbtxioeyxi47ye82ojbhz2a 0 20191 5122318 5044084 2026-04-06T09:39:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122318 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Дзітрыкі}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Дзітрыкі |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет = Тарноўскі }} '''Дзі́трыкі''' — вёска ў [[Тарноўскі сельсавет|Тарноўскім сельсавеце]] [[Лідскі раён|Лідскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. == Геаграфія == Вёска знаходзіцца за 20 км на поўдзень ад горада [[Ліда]], на шашы {{Таблічка-by|Р|11}} [[Парачаны]] — [[Навагрудак]]. Рэльеф раўнінны. На поўнач і захад мясцовасць забалочана, на ўсходзе праходзяць меліярацыйныя каналы, на паўднёвым захадзе знаходзіцца сажалка. З захаду цячэ [[Чарняўка (прыток Дзітвы)]], на поўначы [[Дзітва|рака Дзітва]]. == Гісторыя == Назва вёскі звязана з ракой [[Дзітва]] і мае, праўдападобна, старажытныя, балцкія карані. Людзі жылі ў гэтай мясцовасці з глыбокай старажытнасці. На хутары [[Ерамеічы|Ерэмеевічы]] знойдзена каменная свідраваная сякера эпохі [[бронзавы век|бронзы]], а таксама крамянёвыя прылады працы. На супрацьлеглым беразе Дзітвы — у вёсцы [[Ольжава]] — знаходзіцца гарадзішча другой паловы І тыс. н.э. (мясцовая назва «Шведская гара»), рэшткі селішча. У вёсцы [[Любары]] — курганападобныя насыпы. Вядомы з XVI стагоддзя. У 1567 годзе маёнтак шляхецкая ўласнасць у [[Лідскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Лідскім павеце]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Паводле вопісу парафій Лідскага дэканата 1784 года Дзітрыкі належаць да Няцецкай парафіі, уласнасць Тубелевіча. У вопісе згадваецца малы стаў (сажалка) пані Барымоўскай пры фальварку Дзітрыкі і малы стаў Тубелевіча каля таго ж месца<ref>[http://pawet.net/library/history/city_district/religion/drk1784/11_/%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%8F_%D0%9D%D1%8F%D1%86%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%B0%D1%8F.html pawet.net]</ref>. З 1795 года ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У першай палове XIX стагоддзя маёнтак Дзітрыкі належаў Эдварду Макрэцкаму. У 1834 годзе колькасць душ мужчынскага насельніцтва ў маёнтку складала 61 (не лічачы ўласніка). Да 1866 года вёска належала да Голдаўскай воласці, у пачатку XX стагоддзя Дзітрыкі ў [[Тарноўская воласць|Тарноўскай воласці]] [[Лідскі павет (Расійская імперыя)|Лідскага павета]]. У вёсцы было 243 жыхары, 231 дзесяціна зямлі. Побач знаходзіўся маёнтак (двор) Макрэцкіх, 28 жыхароў, 300 дзесяцін зямлі. Каля маёнтка размяшчалася маляўнічая сажалка, сад. У Першую сусветную вайну з верасня 1915 года да канца 1918 года акупаваны германскімі войскамі. Са студзеня 1919 года ў складзе [[ССРБ|БССР]], у красавіку заняты польскімі войскамі. З ліпеня да верасня 1920 года вёска кантралявалася Чырвонай Арміяй, затым ізноў польскімі войскамі. З 1921 года Дзітрыкі ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. Вёска Тарноўскай гміны [[Лідскі павет (1921—1940)|Лідскага павета]] [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]], паводле перапісу насельніцтва 1921 налічвала 36 жылых пабудоў, 211 жыхароў. З 1939 года ў [[БССР]]. Пасля прыходу бальшавіцкай улады маёнтак разрабаваны, на месцы панскага дома заложаны будынак школы. Да 26 чэрвеня 1965 года вёска ўваходзіла ў склад [[Канюшанскі сельсавет|Канюшанскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 26 чэрвеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 30 (1110).</ref>. == Насельніцтва == Дынаміка насельніцтва: <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6) ImageSize = width:350 height:350 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:400 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1897 text:1897 bar:1909 text:1909 bar:1921 text:1921 bar:1940 text:1940 bar:1960 text:1960 bar:1992 text:1992 bar:1996 text:1996 bar:2004 text:2004 bar:2012 text:2012 bar:2015 text:2015 bar:2019 text:2019 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1897 from:0 till: 271 bar:1909 from:0 till: 246 bar:1921 from:0 till: 211 bar:1940 from:0 till: 257 bar:1960 from:0 till: 294 bar:1992 from:0 till: 165 bar:1996 from:0 till: 200 bar:2004 from:0 till: 191 bar:2012 from:0 till: 132 bar:2015 from:0 till: 111 bar:2019 from:0 till: 92 PlotData= bar:1897 at: 271 fontsize:S text: 271 shift:(-8,5) bar:1909 at: 246 fontsize:S text: 246 shift:(-10,5) bar:1921 at: 211 fontsize:S text: 211 shift:(-10,5) bar:1940 at: 257 fontsize:S text: 257 shift:(-10,5) bar:1960 at: 294 fontsize:S text: 294 shift:(-10,5) bar:1992 at: 165 fontsize:S text: 165 shift:(-10,5) bar:1996 at: 200 fontsize:S text: 200 shift:(-10,5) bar:2004 at: 191 fontsize:S text: 191 shift:(-10,5) bar:2012 at: 132 fontsize:S text: 132 shift:(-10,5) bar:2015 at: 111 fontsize:S text: 111 shift:(-10,5) bar:2019 at: 92 fontsize:S text: 92 shift:(-10,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) </timeline> * 1996 год — 200 жыхароў, 83 падвор’і * 2004 год — 191 чал., 77 двароў * 2012 год — 132 жыхары, 64 гаспадаркі * 2015 год — 111 жыхароў, 56 гаспадарак == Гаспадарка == У вёсцы знаходзяцца аб’екты сельскагаспадарчага прадпрыемства «Мажэйкава», размяшчаецца Фалькавіцкае лясніцтва. == Вядомыя асобы == * [[Караль Карыцкі]] (1702), доктар філасофіі, педагог, пісьменнік * [[Міхал Карыцкі]] (1714), доктар філасофіі, паэт, педагог * [[Адам Макрэцкі]] (1856), генерал, ваенны дзеяч * [[Стэфан Макрэцкі]] (1862), генерал, ваенны і палітычны дзеяч [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]] * [[Зыгмунт Макрэцкі]] (1865), вучоны-біёлаг {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|9-2}} * Памяць: Ліда. Лідскі р-н: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і р-наў Беларусі / Рэдкал. В. Баранаў і інш. — Мн.: Беларусь, 2004. — 566 с., іл. ISBN 985-01-0522-4 {{Тарноўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна]] [[Катэгорыя:Тарноўскі сельсавет]] 1berhb520h24m13lpsy1eo0hwq74ohv 0 23067 5122056 4967216 2026-04-06T02:28:53Z ~2026-21218-15 166269 5122056 wikitext text/x-wiki {{Святы}} '''Дзева Марыя''', '''Божая Маці''' := шлюха концлагерная жiдовская, залетевшая от прокурора., запижженная камнями простолюдина. Кучкующихся разогнать танками., здания взорвать, прокуроришек вздернуть, места ночовок разбомбить. Выблядков прибить гвоздями и проткнуть, захоронения срыть бульдозерами. Feuer! Los, остальным пасть порвать и скормить псям . Go.. , '''Панна Марыя, Мадонна''' — адна з цэнтральных постацей хрысціянскага веравучэння, маці бязгрэшна зачатага [[Ісус Хрыстос|Ісуса Хрыста]]. У праваслаўі, каталіцызме, англіканстве, лютэранстве вераць, што як маці Хрыста Марыя з’яўляецца Багародзіцай, маці Бога. У пратэстанцтве існуюць і іншыя погляды, прычым яны вельмі адрозніваюцца паміж сабой, некаторыя з іх сцвярджаюць, што Марыя мае значна меншы статус. == Біблейскія звесткі == У [[Евангелле|евангеллях]] пра яе сказана, што яна была дачкою {{нп3|Іякім з Назарэта|Яўхіма з Назарэта|en|Joachim}} і ў 14-гадовым узросце заручана са старцам [[Іосіф Абручнік|Іосіфам]]. Яна была абрана ў выніку бязгрэшнага зачацця ад [[Бог]]а. Марыя нарадзіла сына ў [[Віфлеем]]е, выгадавала яго ў горадзе [[Назарэт]] у Галілеі і была ў [[Ерусалім]]е падчас яго распяцця і з апосталамі пасля яго ўшэсця. Памерла ва ўзросце 48 гадоў і, хаця пра яе далейшае жыццё ў Бібліі нічога не сказана, Каталіцкая і Усходнія хрысціянскія цэрквы (у тым ліку Беларуская праваслаўная царква) вераць, што яна была забрана на неба. == Імя == Імя Марыі ў арыгінальных рукапісах [[Новы Запавет|Новага Запавету]] было заснавана на яе арыгінальным [[Арамейскія мовы|арамейскім]] імені מרי מ, транслітараваным як Мар’ям. Зараз імя Марыя і яго формы з’яўляецца адным з самых распаўсюджаных у свеце. == Культ == [[Файл:Abraz.jpg|міні|злева|[[Абраз Маці Божай Будслаўскай]] — апякункі [[Беларусь|Беларусі]]]] Культ маці-багіні, заступніцы чалавецтва, меў месца ў язычніцкіх традыцыях. У IV ст. Дзева Марыя абвешчана Найсвяцейшай, а на 3-м [[Сусветны сабор|Сусветным саборы]] ([[Эфес (горад)|Эфес]], [[431]]) афіцыйна прызнана '''Багародзіцай''' і Каралевай Нябеснай. У каталіцтве абвешчаны шэраг звязаных з Марыяй догматаў, не прынятых у праваслаўі. Лічыцца, што Святая Марыя была зачата беззаганна, бо Маці Божай магла стаць толькі чыстая Дзева, пазбаўленая ад бруду першароднага граху. У [[1854]] гэта было афіцыйна замацавана<ref>{{Cite web|lang=be-by|url=https://old.catholic.by/2/liturgy/year/100121.html|title=Catholic.by - Догмат аб Беззаганным Зачацці ў Апостальскім лісце Папы Пія IX «INEFFABILIS DEUS»|website=old.catholic.by|access-date=2023-08-16}}</ref>. У [[1950]] прыняты [[Унебаўзяцце Найсвяцейшай Дзевы Марыі|догмат аб цялесным узнясенні Багародзіцы]] пасля смерці на неба, а ў [[1964]] папам [[Павел VI|Паўлам VI]] Найсвяцейшая Панна Марыя абвешчана «Маці Касцёла». == Багародзічныя святы == У гонар Дзевы Марыі хрысціянская царква ўстанавіла шэраг рэлігійных свят: * [[Нараджэнне Найсвяцейшай Багародзіцы|Раство Прасвятой Багародзіцы]] — 8 [[21 верасня|(21) верасня]]; * [[Увядзенне ў храм Прасвятой Багародзіцы]] — 21 лістапада ([[4 снежня]]); * [[Дабравешчанне Прасвятой Багародзіцы]] — 25 сакавіка ([[7 красавіка]]); * [[Унебаўзяцце Найсвяцейшай Дзевы Марыі#Свята|Успенне Прасвятой Багародзіцы]] — 15 [[28 жніўня|(28) жніўня]]. Гэтыя 4 святы ў праваслаўі ўваходзяць у дванаццаць найважнейшых пасля [[Вялікдзень|Вялікадня]], вядомых як [[Дванадзясятыя святы]]. Да Вялікіх свят у Беларускай праваслаўнай царкве адносяцца [[Пакровы Прасвятой Багародзіцы]], якія адзначаюцца 1 (14) кастрычніка. == Выявы Дзевы Марыі == Лічыцца, што першы абраз Дзевы Марыі напісаў евангеліст [[Лука (евангеліст)|Лука]]. Колькасць абразоў Багародзіцы значна пераўзыходзіць колькасць абразоў іншых постацей хрысціянскага веравучэння, нават Хрыста. === [[:Катэгорыя:Іканаграфія Багародзіцы|Іканаграфія Багародзіцы]] === [[Абраз Маці Божай Вастрабрамскай]] — адна з галоўных хрысціянскіх святынь Беларусі і Літвы, знаходзіцца ў капліцы [[Вострая брама|Вострай брамы]] ў [[Вільнюс]]е. Абраз адносіцца да рэдкага тыпу выявы Багародзіцы без дзіцяці на руках. Тэма Багародзіцы з Дзіцём шырока выкарыстоўваецца ў сусветным выяўленчым мастацтве і літаратуры. === У беларускім мастацтве === У карцінах [[Міхаіл Андрэевіч Савіцкі|Міхаіла Савіцкага]]: * «Партызанская Мадонна» (1967) * «[[Партызанская мадонна (Мінская)|Партызанская Мадонна (Мінская)]]» (1972) * «Чарнобыльская Мадонна» (серыя «Чорная быль», 1988—1989) * «Мадонна Біркенау» (серыя «Лічбы на сэрцы», 1978) * «Чарнобыльская Мадонна» Віктара Барабанцава == Гл. таксама == * [[Дзева Марыя, якая корміць грудзьмі дзіця]] {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/СкарынаТв|130}} == Спасылкі == {{Commonscat|Virgin Mary}} * [http://www.udayton.edu/mary/aboutmary2.html www.udayton.edu — адзін з самых вялікіх сайтаў пра Марыю] {{ref-en}} * [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=9348951 Giovanni Miegge, Waldo Smith, John A. Mackay. The Virgin Mary: The Roman Catholic Marian Doctrine] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120303033024/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=9348951 |date=3 сакавіка 2012 }} {{Багародзіца}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Дзева Марыя| ]] [[Катэгорыя:Персанажы «Боскай камедыі»]] [[Катэгорыя:Каталіцкія і праваслаўныя святыя]] [[Катэгорыя:Жанчыны Новага Запавету]] 3w4mnd5fag39fyauwgnm8agrxvtbt2n 5122132 5122056 2026-04-06T08:21:17Z Железный капут 151538 Бот: хуткі адкат правак [[Special:Contribs/~2026-21218-15|~2026-21218-15]] па запыце [[:User:Mitte27|Mitte27]] 5122132 wikitext text/x-wiki {{Святы}} '''Дзева Марыя''', '''Божая Маці''', '''Панна Марыя, Мадонна''' — адна з цэнтральных постацей хрысціянскага веравучэння, маці бязгрэшна зачатага [[Ісус Хрыстос|Ісуса Хрыста]]. У праваслаўі, каталіцызме, англіканстве, лютэранстве вераць, што як маці Хрыста Марыя з’яўляецца Багародзіцай, маці Бога. У пратэстанцтве існуюць і іншыя погляды, прычым яны вельмі адрозніваюцца паміж сабой, некаторыя з іх сцвярджаюць, што Марыя мае значна меншы статус. == Біблейскія звесткі == У [[Евангелле|евангеллях]] пра яе сказана, што яна была дачкою {{нп3|Іякім з Назарэта|Яўхіма з Назарэта|en|Joachim}} і ў 14-гадовым узросце заручана са старцам [[Іосіф Абручнік|Іосіфам]]. Яна была абрана ў выніку бязгрэшнага зачацця ад [[Бог]]а. Марыя нарадзіла сына ў [[Віфлеем]]е, выгадавала яго ў горадзе [[Назарэт]] у Галілеі і была ў [[Ерусалім]]е падчас яго распяцця і з апосталамі пасля яго ўшэсця. Памерла ва ўзросце 48 гадоў і, хаця пра яе далейшае жыццё ў Бібліі нічога не сказана, Каталіцкая і Усходнія хрысціянскія цэрквы (у тым ліку Беларуская праваслаўная царква) вераць, што яна была забрана на неба. == Імя == Імя Марыі ў арыгінальных рукапісах [[Новы Запавет|Новага Запавету]] было заснавана на яе арыгінальным [[Арамейскія мовы|арамейскім]] імені מרי מ, транслітараваным як Мар’ям. Зараз імя Марыя і яго формы з’яўляецца адным з самых распаўсюджаных у свеце. == Культ == [[Файл:Abraz.jpg|міні|злева|[[Абраз Маці Божай Будслаўскай]] — апякункі [[Беларусь|Беларусі]]]] Культ маці-багіні, заступніцы чалавецтва, меў месца ў язычніцкіх традыцыях. У IV ст. Дзева Марыя абвешчана Найсвяцейшай, а на 3-м [[Сусветны сабор|Сусветным саборы]] ([[Эфес (горад)|Эфес]], [[431]]) афіцыйна прызнана '''Багародзіцай''' і Каралевай Нябеснай. У каталіцтве абвешчаны шэраг звязаных з Марыяй догматаў, не прынятых у праваслаўі. Лічыцца, што Святая Марыя была зачата беззаганна, бо Маці Божай магла стаць толькі чыстая Дзева, пазбаўленая ад бруду першароднага граху. У [[1854]] гэта было афіцыйна замацавана<ref>{{Cite web|lang=be-by|url=https://old.catholic.by/2/liturgy/year/100121.html|title=Catholic.by - Догмат аб Беззаганным Зачацці ў Апостальскім лісце Папы Пія IX «INEFFABILIS DEUS»|website=old.catholic.by|access-date=2023-08-16}}</ref>. У [[1950]] прыняты [[Унебаўзяцце Найсвяцейшай Дзевы Марыі|догмат аб цялесным узнясенні Багародзіцы]] пасля смерці на неба, а ў [[1964]] папам [[Павел VI|Паўлам VI]] Найсвяцейшая Панна Марыя абвешчана «Маці Касцёла». == Багародзічныя святы == У гонар Дзевы Марыі хрысціянская царква ўстанавіла шэраг рэлігійных свят: * [[Нараджэнне Найсвяцейшай Багародзіцы|Раство Прасвятой Багародзіцы]] — 8 [[21 верасня|(21) верасня]]; * [[Увядзенне ў храм Прасвятой Багародзіцы]] — 21 лістапада ([[4 снежня]]); * [[Дабравешчанне Прасвятой Багародзіцы]] — 25 сакавіка ([[7 красавіка]]); * [[Унебаўзяцце Найсвяцейшай Дзевы Марыі#Свята|Успенне Прасвятой Багародзіцы]] — 15 [[28 жніўня|(28) жніўня]]. Гэтыя 4 святы ў праваслаўі ўваходзяць у дванаццаць найважнейшых пасля [[Вялікдзень|Вялікадня]], вядомых як [[Дванадзясятыя святы]]. Да Вялікіх свят у Беларускай праваслаўнай царкве адносяцца [[Пакровы Прасвятой Багародзіцы]], якія адзначаюцца 1 (14) кастрычніка. == Выявы Дзевы Марыі == Лічыцца, што першы абраз Дзевы Марыі напісаў евангеліст [[Лука (евангеліст)|Лука]]. Колькасць абразоў Багародзіцы значна пераўзыходзіць колькасць абразоў іншых постацей хрысціянскага веравучэння, нават Хрыста. === [[:Катэгорыя:Іканаграфія Багародзіцы|Іканаграфія Багародзіцы]] === [[Абраз Маці Божай Вастрабрамскай]] — адна з галоўных хрысціянскіх святынь Беларусі і Літвы, знаходзіцца ў капліцы [[Вострая брама|Вострай брамы]] ў [[Вільнюс]]е. Абраз адносіцца да рэдкага тыпу выявы Багародзіцы без дзіцяці на руках. Тэма Багародзіцы з Дзіцём шырока выкарыстоўваецца ў сусветным выяўленчым мастацтве і літаратуры. === У беларускім мастацтве === У карцінах [[Міхаіл Андрэевіч Савіцкі|Міхаіла Савіцкага]]: * «Партызанская Мадонна» (1967) * «[[Партызанская мадонна (Мінская)|Партызанская Мадонна (Мінская)]]» (1972) * «Чарнобыльская Мадонна» (серыя «Чорная быль», 1988—1989) * «Мадонна Біркенау» (серыя «Лічбы на сэрцы», 1978) * «Чарнобыльская Мадонна» Віктара Барабанцава == Гл. таксама == * [[Дзева Марыя, якая корміць грудзьмі дзіця]] {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/СкарынаТв|130}} == Спасылкі == {{Commonscat|Virgin Mary}} * [http://www.udayton.edu/mary/aboutmary2.html www.udayton.edu — адзін з самых вялікіх сайтаў пра Марыю] {{ref-en}} * [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=9348951 Giovanni Miegge, Waldo Smith, John A. Mackay. The Virgin Mary: The Roman Catholic Marian Doctrine] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120303033024/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=9348951 |date=3 сакавіка 2012 }} {{Багародзіца}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Дзева Марыя| ]] [[Катэгорыя:Персанажы «Боскай камедыі»]] [[Катэгорыя:Каталіцкія і праваслаўныя святыя]] [[Катэгорыя:Жанчыны Новага Запавету]] m6ab266j2qiyqe11vvu8lmgufet9ruy 10 23459 5122424 4679536 2026-04-06T09:55:10Z Jaŭhien 59102 Шаблон Публікацыя 5122424 wikitext text/x-wiki {{Публікацыя|ref=ФБЛМ|загаловак=Фанетыка беларускай літаратурнай мовы|год=1989|аўтар выдання=І. Р. Бурлыка|аўтар выдання2=Л. Ц. Выгонная|аўтар выдання3=Г. В. Лосік|аўтар выдання4=А. І. Падлужны|адказны=Рэд. А. І. Падлужны|месца=Мн.|выдавецтва=Навука і тэхніка|старонак=335|isbn=5-343-00292-7}} <noinclude>[[Катэгорыя:Шаблоны:Крыніцы]] {{DEFAULTSORT:{{PAGENAME}}}} </noinclude> hrtqxw35i5506d40764lo21mnjf6mfj 5122432 5122424 2026-04-06T09:56:12Z Jaŭhien 59102 5122432 wikitext text/x-wiki {{Публікацыя|ref={{{ref|ФБЛМ}}}|загаловак=Фанетыка беларускай літаратурнай мовы|год=1989|аўтар выдання=І. Р. Бурлыка|аўтар выдання2=Л. Ц. Выгонная|аўтар выдання3=Г. В. Лосік|аўтар выдання4=А. І. Падлужны|адказны=Рэд. А. І. Падлужны|месца=Мн.|выдавецтва=Навука і тэхніка|старонак=335|isbn=5-343-00292-7}} <noinclude>[[Катэгорыя:Шаблоны:Крыніцы]] {{DEFAULTSORT:{{PAGENAME}}}} </noinclude> epng5twpdfun599udw53s17a23q2t5h 0 26606 5121327 5121170 2026-04-05T13:19:35Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5121327 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік |Імя = Ян Чыквін |Арыгінал імя = {{lang-pl|Jan Czykwin}} |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = {{ДН|18|5|1940}} |Месца нараджэння = [[Дубічы Царкоўныя]], цяпер [[Гайнаўскі павет]], [[Падляскае ваяводства]], [[Польшча]] |Дата смерці = {{ДС|14|11|2022}} |Месца смерці = [[Бельск-Падляскі]], [[Падляскае ваяводства]], [[Польшча]] |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Польшча}} |Род дзейнасці = [[паэт]], [[перакладчык]], [[гісторык літаратуры]], [[выкладчык універсітэта]] |Месца працы = [[Беластоцкі ўніверсітэт]]<br>[[Варшаўскі ўніверсітэт]] |Навуковая ступень = [[Доктар гуманітарных навук|доктар гуманітарных навук]] |Навуковае званне = [[Прафесар|прафесар]] |Альма-матэр = [[Варшаўскі ўніверсітэт]] |Гады творчасці = 1957—2022 |Мова твораў = [[беларуская мова|беларуская]], [[польская мова|польская]] |Прэміі = |Узнагароды = {{Залаты медаль За заслугі ў культуры Gloria Artis}} }} '''Ян Чы́квін''' ({{lang-pl|Jan Czykwin}}; {{ДН|18|5|1940}}, в. [[Дубічы Царкоўныя]], цяпер [[Гайнаўскі павет]], [[Падляскае ваяводства]], [[Польшча]] — {{ДС|14|11|2022}}<ref name="novy_chas">{{cite web|url=https://novychas.online/kultura/pajszou-z-zyccja-belaruski-paet-i-perakladczyk-jan|title=Пайшоў з жыцця беларускі паэт і перакладчык Ян Чыквін|publisher=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|date=2022-11-14|accessdate=2022-11-14|lang=be}}</ref>, [[Бельск-Падляскі]]) — беларускі [[паэт]], [[перакладчык]], гісторык рускай і беларускай літаратур. [[Доктар гуманітарных навук|Доктар гуманітарных навук]], [[звычайны прафесар]]. == Біяграфія == З дзяцінства меў схільнасць да літаратурнай творчасці, аднак вырашыў спачатку атрымаць грунтоўную філалагічную прафесію. У 1959 годзе паступіў, а ў 1964 годзе скончыў факультэт рускай філалогіі [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]]. Сваю працоўную дзейнасць пачаў у якасці настаўніка ў [[IV агульнаадукацыйны ліцэй імя Цыпрыяна Каміля Норвіда (Беласток)|IV агульнаадукацыйным ліцэі]] ў [[Беласток]]у. У 1969 годзе перайшоў на працу ў беластоцкі філіял Варшаўскага ўніверсітэта, дзе стаў першым мясцовым русістам, які абараніў доктарскую дысертацыю, а затым і атрымаў ступень доктара габілітаванага{{sfn|Srodowisko|2018|с=88—90}}. У сувязі з адсутнасцю на той час пасады дацэнта ў Беластоку, з 1985 па 1997 год працаваў у Варшаўскім універсітэце, пасля чаго ў 1998 годзе вярнуўся ўжо ў самастойны [[Беластоцкі ўніверсітэт]]. У 2002—2008 гадах займаў пасаду дырэктара [[Інстытут усходнеславянскай філалогіі Беластоцкага ўніверсітэта|Інстытута ўсходнеславянскай філалогіі]] Беластоцкага ўніверсітэта{{sfn|Srodowisko|2018|с=86}}. У 1970 годзе Ян Чыквін разам з [[Сакрат Яновіч|Сакратам Яновічам]] сталі першымі беларускамоўнымі пісьменнікамі, прынятымі ў [[Саюз польскіх пісьменнікаў|Саюз літаратараў Польшчы]] (з 1989 года быў членам [[Саюз польскіх пісьменнікаў|Саюза польскіх пісьменнікаў]]). Неўзабаве пасля гэтага яны стварылі ў Беластоку Літаратурны клуб, які аб'яднаў мясцовых творцаў{{sfn|Srodowisko|2018|с=92}}. З 1989 года Ян Чыквін з'яўляўся старшынёй [[Беларускае літаратурнае аб’яднанне «Белавежа»|Беларускага літаратурнага аб’яднання «Белавежа»]]. Выступіў ініцыятарам стварэння і галоўным рэдактарам часопіса «[[Тэрмапілы (часопіс)|Тэрмапілы]]» ({{lang-pl|Termopile}}), а таксама заснавальнікам і выдаўцом серыі «Бібліятэчка Белавежы», у межах якой выйшла больш за сто кніг{{sfn|Srodowisko|2018|с=86, 148}}. З'яўляўся членам [[Беларускі ПЭН-цэнтр|беларускага ПЭН-цэнтра]]. Жыў у [[Бельск-Падляскі|Бельску-Падляскім]]. == Навуковая дзейнасць == Як літаратуразнавец і гісторык літаратуры даследаваў рускую паэзію «сярэбранага веку», у тым ліку напісаў гісторыка-літаратурнае даследаванне, прысвечанае творчасці [[Афанасій Афанасьевіч Фет|Афанасія Фета]]. Вывучаў лірыку медытатыўнага характару, якая адлюстроўвае захапленне хараством свету і гармоніяй прыроды{{sfn|Srodowisko|2018|с=86}}. Аўтар шэрагу літаратуразнаўчых і крытычных манаграфій па гісторыі беларускай літаратуры: * «Далёкія і блізкія. Беларускія пісьменнікі замежжа» (Беласток, 1997); * «Беларускія пісьменнікі Польшчы. Бібліяграфічны даведнік 1957—1998» (Беласток, 2000); * «Па прызванні і абавязку. Літаратурна-крытычныя артыкулы» (Беласток, 2005); * «Ідэя, вобраз, інтэрпрэтацыя» (2014){{sfn|Srodowisko|2018|с=148}}. Выступіў укладальнікам і аўтарам прадмовы да кнігі «Беларускія пісьменнікі Польшчы. Другая палова [[XX стагоддзе|XX ст.]]» (Мінск, 2000)<ref name="bk_2000">{{кніга|загаловак=Беларускія пісьменнікі Польшчы: другая палова XX ст.|адказны=Прадм. [[Уладзімір Конан|У. Конана]]|месца=Мн.|выдавецтва=Беларускі кнігазбор|год=2000|старонак=576|isbn=985-6318-80-7|тыраж=2000}}</ref>. == Творчасць == Дэбютаваў як паэт на старонках тыднёвіка [[Ніва (1956)|«Ніва»]] ў 1957 годзе. Паэзія Яна Чыквіна носіць філасофскі, сімвалічны, часам ускладнёна-метафарычны характар<ref>[[Уладзімір Конан|У. Конан]] (2000)</ref>. Аўтар шэрагу зборнікаў беларускамоўнай паэзіі: * «Іду» (Беласток, 1969); * «Святая студня» (Беласток, 1970); * «Неспакой» (Беласток, 1977); * «Светлы міг» (Мінск, 1989); * «Кругавая чара» (Беласток, 1992); * «Свет першы і апошні» (Беласток, 1997). У перакладзе на [[Польская мова|польскую мову]] выйшлі кнігі «На парозе свету» ({{lang-pl|Na progu świata}}, Варшава, 1983), «Сонечная вязь» ({{lang-pl|Splot słoneczny}}, Ольштын, 1988), «Адпачынак ля перасохлай крыніцы» (Беласток, 1996). Апублікаваў таксама некалькі вершаў па-польску. Актыўна працаваў як перакладчык. Перакладаў беларускую паэзію на польскую мову, а таксама творы польскіх паэтаў на беларускую, у прыватнасці, вершы [[Чэслаў Мілаш|Чэслава Мілаша]], [[Віслава Шымборская|Віславы Шымборскай]], [[Тадэвуш Ружэвіч|Тадэвуша Ружэвіча]], [[Станіслаў Баранчак|Станіслава Баранчака]]{{sfn|Srodowisko|2018|с=86}}. == Узнагароды == * [[Залаты медаль «За заслугі ў культуры Gloria Artis»]] (2008) — за выдатны ўклад у літаратуру і асветніцкую дзейнасць{{sfn|Srodowisko|2018|с=86}}<ref name="gloria">{{cite web|author=Арлоў І.|date=23 снежня 2009|url=https://vb.by/culture/books/8075.html|title=Безайчынныя вершы|publisher=Вечерний Брест|accessdate=2020-04-27|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220101000000/https://vb.by/culture/books/8075.html|archivedate=1 студзеня 2022|url-status=dead}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|17|||373}} * {{Крыніцы/ЭГБ|6-2|||173}} * {{крыніцы/ЭЛМБ|5|533}} * {{крыніцы/БП (1992-95)|6|303}} * {{Кніга|ref=Srodowisko|спасылка=https://filologia.uwb.edu.pl/fcp/LFBsTMCQZEyUgCg4WSHd4a01VYTZUNlAGDzRMdA0bPTZDGw8jJRRUfHYlC1BGbzMrMBgzNlk4VjgSOQEgQVQlKBpcHg/_global/public/filologia/2024/bialostockie_srodowisko_filologiczne_wklad_1968-2018.pdf|загаловак=Białostockie środowisko filologiczne 1968-2018: historia w 45 wywiadach|адказны=Dominik Sołowiej, Jarosław Ławski|год=2018|месца=Białystok|выдавецтва=Wydawnictwo Alter Studio|старонак=523|isbn=978-83-64081-49-1}} == Спасылкі == * {{cite web | date =18 мая 2020 | url =https://lit-bel.org/news/yanu-chykvinu-80/ | title =Яну Чыквіну — 80! | publisher =[[Саюз беларускіх пісьменнікаў|СБП]] | accessdate =20 мая 2020 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20200811193020/https://lit-bel.org/news/yanu-chykvinu-80/ | archivedate =11 жніўня 2020 | url-status =dead |lang=be}} {{Беларусістыка ў Польшчы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чыквін Ян}} [[Катэгорыя:Беларусісты Польшчы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Паэты Польшчы]] [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі літаратуры]] [[Катэгорыя:Дактары гуманітарных навук]] [[Катэгорыя:Прафесары Беластоцкага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага ПЭН-цэнтра]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гайнаўскім павеце]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Бельску-Падляскім]] av1zaa0gwt98rz4o0z1t2ui2hh1kuwl 5121328 5121327 2026-04-05T13:19:59Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5121328 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Ян Чы́квін''' ({{lang-pl|Jan Czykwin}}; {{ДН|18|5|1940}}, в. [[Дубічы Царкоўныя]], цяпер [[Гайнаўскі павет]], [[Падляскае ваяводства]], [[Польшча]] — {{ДС|14|11|2022}}<ref name="novy_chas">{{cite web|url=https://novychas.online/kultura/pajszou-z-zyccja-belaruski-paet-i-perakladczyk-jan|title=Пайшоў з жыцця беларускі паэт і перакладчык Ян Чыквін|publisher=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|date=2022-11-14|accessdate=2022-11-14|lang=be}}</ref>, [[Бельск-Падляскі]]) — беларускі [[паэт]], [[перакладчык]], гісторык рускай і беларускай літаратур. [[Доктар гуманітарных навук|Доктар гуманітарных навук]], [[звычайны прафесар]]. == Біяграфія == З дзяцінства меў схільнасць да літаратурнай творчасці, аднак вырашыў спачатку атрымаць грунтоўную філалагічную прафесію. У 1959 годзе паступіў, а ў 1964 годзе скончыў факультэт рускай філалогіі [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]]. Сваю працоўную дзейнасць пачаў у якасці настаўніка ў [[IV агульнаадукацыйны ліцэй імя Цыпрыяна Каміля Норвіда (Беласток)|IV агульнаадукацыйным ліцэі]] ў [[Беласток]]у. У 1969 годзе перайшоў на працу ў беластоцкі філіял Варшаўскага ўніверсітэта, дзе стаў першым мясцовым русістам, які абараніў доктарскую дысертацыю, а затым і атрымаў ступень доктара габілітаванага{{sfn|Srodowisko|2018|с=88—90}}. У сувязі з адсутнасцю на той час пасады дацэнта ў Беластоку, з 1985 па 1997 год працаваў у Варшаўскім універсітэце, пасля чаго ў 1998 годзе вярнуўся ўжо ў самастойны [[Беластоцкі ўніверсітэт]]. У 2002—2008 гадах займаў пасаду дырэктара [[Інстытут усходнеславянскай філалогіі Беластоцкага ўніверсітэта|Інстытута ўсходнеславянскай філалогіі]] Беластоцкага ўніверсітэта{{sfn|Srodowisko|2018|с=86}}. У 1970 годзе Ян Чыквін разам з [[Сакрат Яновіч|Сакратам Яновічам]] сталі першымі беларускамоўнымі пісьменнікамі, прынятымі ў [[Саюз польскіх пісьменнікаў|Саюз літаратараў Польшчы]] (з 1989 года быў членам [[Саюз польскіх пісьменнікаў|Саюза польскіх пісьменнікаў]]). Неўзабаве пасля гэтага яны стварылі ў Беластоку Літаратурны клуб, які аб'яднаў мясцовых творцаў{{sfn|Srodowisko|2018|с=92}}. З 1989 года Ян Чыквін з'яўляўся старшынёй [[Беларускае літаратурнае аб’яднанне «Белавежа»|Беларускага літаратурнага аб’яднання «Белавежа»]]. Выступіў ініцыятарам стварэння і галоўным рэдактарам часопіса «[[Тэрмапілы (часопіс)|Тэрмапілы]]» ({{lang-pl|Termopile}}), а таксама заснавальнікам і выдаўцом серыі «Бібліятэчка Белавежы», у межах якой выйшла больш за сто кніг{{sfn|Srodowisko|2018|с=86, 148}}. З'яўляўся членам [[Беларускі ПЭН-цэнтр|беларускага ПЭН-цэнтра]]. Жыў у [[Бельск-Падляскі|Бельску-Падляскім]]. == Навуковая дзейнасць == Як літаратуразнавец і гісторык літаратуры даследаваў рускую паэзію «сярэбранага веку», у тым ліку напісаў гісторыка-літаратурнае даследаванне, прысвечанае творчасці [[Афанасій Афанасьевіч Фет|Афанасія Фета]]. Вывучаў лірыку медытатыўнага характару, якая адлюстроўвае захапленне хараством свету і гармоніяй прыроды{{sfn|Srodowisko|2018|с=86}}. Аўтар шэрагу літаратуразнаўчых і крытычных манаграфій па гісторыі беларускай літаратуры: * «Далёкія і блізкія. Беларускія пісьменнікі замежжа» (Беласток, 1997); * «Беларускія пісьменнікі Польшчы. Бібліяграфічны даведнік 1957—1998» (Беласток, 2000); * «Па прызванні і абавязку. Літаратурна-крытычныя артыкулы» (Беласток, 2005); * «Ідэя, вобраз, інтэрпрэтацыя» (2014){{sfn|Srodowisko|2018|с=148}}. Выступіў укладальнікам і аўтарам прадмовы да кнігі «Беларускія пісьменнікі Польшчы. Другая палова [[XX стагоддзе|XX ст.]]» (Мінск, 2000)<ref name="bk_2000">{{кніга|загаловак=Беларускія пісьменнікі Польшчы: другая палова XX ст.|адказны=Прадм. [[Уладзімір Конан|У. Конана]]|месца=Мн.|выдавецтва=Беларускі кнігазбор|год=2000|старонак=576|isbn=985-6318-80-7|тыраж=2000}}</ref>. == Творчасць == Дэбютаваў як паэт на старонках тыднёвіка [[Ніва (1956)|«Ніва»]] ў 1957 годзе. Паэзія Яна Чыквіна носіць філасофскі, сімвалічны, часам ускладнёна-метафарычны характар<ref>[[Уладзімір Конан|У. Конан]] (2000)</ref>. Аўтар шэрагу зборнікаў беларускамоўнай паэзіі: * «Іду» (Беласток, 1969); * «Святая студня» (Беласток, 1970); * «Неспакой» (Беласток, 1977); * «Светлы міг» (Мінск, 1989); * «Кругавая чара» (Беласток, 1992); * «Свет першы і апошні» (Беласток, 1997). У перакладзе на [[Польская мова|польскую мову]] выйшлі кнігі «На парозе свету» ({{lang-pl|Na progu świata}}, Варшава, 1983), «Сонечная вязь» ({{lang-pl|Splot słoneczny}}, Ольштын, 1988), «Адпачынак ля перасохлай крыніцы» (Беласток, 1996). Апублікаваў таксама некалькі вершаў па-польску. Актыўна працаваў як перакладчык. Перакладаў беларускую паэзію на польскую мову, а таксама творы польскіх паэтаў на беларускую, у прыватнасці, вершы [[Чэслаў Мілаш|Чэслава Мілаша]], [[Віслава Шымборская|Віславы Шымборскай]], [[Тадэвуш Ружэвіч|Тадэвуша Ружэвіча]], [[Станіслаў Баранчак|Станіслава Баранчака]]{{sfn|Srodowisko|2018|с=86}}. == Узнагароды == * [[Залаты медаль «За заслугі ў культуры Gloria Artis»]] (2008) — за выдатны ўклад у літаратуру і асветніцкую дзейнасць{{sfn|Srodowisko|2018|с=86}}<ref name="gloria">{{cite web|author=Арлоў І.|date=23 снежня 2009|url=https://vb.by/culture/books/8075.html|title=Безайчынныя вершы|publisher=Вечерний Брест|accessdate=2020-04-27|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220101000000/https://vb.by/culture/books/8075.html|archivedate=1 студзеня 2022|url-status=dead}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|17|||373}} * {{Крыніцы/ЭГБ|6-2|||173}} * {{крыніцы/ЭЛМБ|5|533}} * {{крыніцы/БП (1992-95)|6|303}} * {{Кніга|ref=Srodowisko|спасылка=https://filologia.uwb.edu.pl/fcp/LFBsTMCQZEyUgCg4WSHd4a01VYTZUNlAGDzRMdA0bPTZDGw8jJRRUfHYlC1BGbzMrMBgzNlk4VjgSOQEgQVQlKBpcHg/_global/public/filologia/2024/bialostockie_srodowisko_filologiczne_wklad_1968-2018.pdf|загаловак=Białostockie środowisko filologiczne 1968-2018: historia w 45 wywiadach|адказны=Dominik Sołowiej, Jarosław Ławski|год=2018|месца=Białystok|выдавецтва=Wydawnictwo Alter Studio|старонак=523|isbn=978-83-64081-49-1}} == Спасылкі == * {{cite web | date =18 мая 2020 | url =https://lit-bel.org/news/yanu-chykvinu-80/ | title =Яну Чыквіну — 80! | publisher =[[Саюз беларускіх пісьменнікаў|СБП]] | accessdate =20 мая 2020 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20200811193020/https://lit-bel.org/news/yanu-chykvinu-80/ | archivedate =11 жніўня 2020 | url-status =dead |lang=be}} {{Беларусістыка ў Польшчы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чыквін Ян}} [[Катэгорыя:Беларусісты Польшчы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Паэты Польшчы]] [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі літаратуры]] [[Катэгорыя:Дактары гуманітарных навук]] [[Катэгорыя:Прафесары Беластоцкага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага ПЭН-цэнтра]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гайнаўскім павеце]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Бельску-Падляскім]] 59ks98v97tes8wmguenrhqx96jd8m4a 5121330 5121328 2026-04-05T13:20:24Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:Памерлі ў Бельску-Падляскім]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5121330 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Ян Чы́квін''' ({{lang-pl|Jan Czykwin}}; {{ДН|18|5|1940}}, в. [[Дубічы Царкоўныя]], цяпер [[Гайнаўскі павет]], [[Падляскае ваяводства]], [[Польшча]] — {{ДС|14|11|2022}}<ref name="novy_chas">{{cite web|url=https://novychas.online/kultura/pajszou-z-zyccja-belaruski-paet-i-perakladczyk-jan|title=Пайшоў з жыцця беларускі паэт і перакладчык Ян Чыквін|publisher=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|date=2022-11-14|accessdate=2022-11-14|lang=be}}</ref>, [[Бельск-Падляскі]]) — беларускі [[паэт]], [[перакладчык]], гісторык рускай і беларускай літаратур. [[Доктар гуманітарных навук|Доктар гуманітарных навук]], [[звычайны прафесар]]. == Біяграфія == З дзяцінства меў схільнасць да літаратурнай творчасці, аднак вырашыў спачатку атрымаць грунтоўную філалагічную прафесію. У 1959 годзе паступіў, а ў 1964 годзе скончыў факультэт рускай філалогіі [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]]. Сваю працоўную дзейнасць пачаў у якасці настаўніка ў [[IV агульнаадукацыйны ліцэй імя Цыпрыяна Каміля Норвіда (Беласток)|IV агульнаадукацыйным ліцэі]] ў [[Беласток]]у. У 1969 годзе перайшоў на працу ў беластоцкі філіял Варшаўскага ўніверсітэта, дзе стаў першым мясцовым русістам, які абараніў доктарскую дысертацыю, а затым і атрымаў ступень доктара габілітаванага{{sfn|Srodowisko|2018|с=88—90}}. У сувязі з адсутнасцю на той час пасады дацэнта ў Беластоку, з 1985 па 1997 год працаваў у Варшаўскім універсітэце, пасля чаго ў 1998 годзе вярнуўся ўжо ў самастойны [[Беластоцкі ўніверсітэт]]. У 2002—2008 гадах займаў пасаду дырэктара [[Інстытут усходнеславянскай філалогіі Беластоцкага ўніверсітэта|Інстытута ўсходнеславянскай філалогіі]] Беластоцкага ўніверсітэта{{sfn|Srodowisko|2018|с=86}}. У 1970 годзе Ян Чыквін разам з [[Сакрат Яновіч|Сакратам Яновічам]] сталі першымі беларускамоўнымі пісьменнікамі, прынятымі ў [[Саюз польскіх пісьменнікаў|Саюз літаратараў Польшчы]] (з 1989 года быў членам [[Саюз польскіх пісьменнікаў|Саюза польскіх пісьменнікаў]]). Неўзабаве пасля гэтага яны стварылі ў Беластоку Літаратурны клуб, які аб'яднаў мясцовых творцаў{{sfn|Srodowisko|2018|с=92}}. З 1989 года Ян Чыквін з'яўляўся старшынёй [[Беларускае літаратурнае аб’яднанне «Белавежа»|Беларускага літаратурнага аб’яднання «Белавежа»]]. Выступіў ініцыятарам стварэння і галоўным рэдактарам часопіса «[[Тэрмапілы (часопіс)|Тэрмапілы]]» ({{lang-pl|Termopile}}), а таксама заснавальнікам і выдаўцом серыі «Бібліятэчка Белавежы», у межах якой выйшла больш за сто кніг{{sfn|Srodowisko|2018|с=86, 148}}. З'яўляўся членам [[Беларускі ПЭН-цэнтр|беларускага ПЭН-цэнтра]]. Жыў у [[Бельск-Падляскі|Бельску-Падляскім]]. == Навуковая дзейнасць == Як літаратуразнавец і гісторык літаратуры даследаваў рускую паэзію «сярэбранага веку», у тым ліку напісаў гісторыка-літаратурнае даследаванне, прысвечанае творчасці [[Афанасій Афанасьевіч Фет|Афанасія Фета]]. Вывучаў лірыку медытатыўнага характару, якая адлюстроўвае захапленне хараством свету і гармоніяй прыроды{{sfn|Srodowisko|2018|с=86}}. Аўтар шэрагу літаратуразнаўчых і крытычных манаграфій па гісторыі беларускай літаратуры: * «Далёкія і блізкія. Беларускія пісьменнікі замежжа» (Беласток, 1997); * «Беларускія пісьменнікі Польшчы. Бібліяграфічны даведнік 1957—1998» (Беласток, 2000); * «Па прызванні і абавязку. Літаратурна-крытычныя артыкулы» (Беласток, 2005); * «Ідэя, вобраз, інтэрпрэтацыя» (2014){{sfn|Srodowisko|2018|с=148}}. Выступіў укладальнікам і аўтарам прадмовы да кнігі «Беларускія пісьменнікі Польшчы. Другая палова [[XX стагоддзе|XX ст.]]» (Мінск, 2000)<ref name="bk_2000">{{кніга|загаловак=Беларускія пісьменнікі Польшчы: другая палова XX ст.|адказны=Прадм. [[Уладзімір Конан|У. Конана]]|месца=Мн.|выдавецтва=Беларускі кнігазбор|год=2000|старонак=576|isbn=985-6318-80-7|тыраж=2000}}</ref>. == Творчасць == Дэбютаваў як паэт на старонках тыднёвіка [[Ніва (1956)|«Ніва»]] ў 1957 годзе. Паэзія Яна Чыквіна носіць філасофскі, сімвалічны, часам ускладнёна-метафарычны характар<ref>[[Уладзімір Конан|У. Конан]] (2000)</ref>. Аўтар шэрагу зборнікаў беларускамоўнай паэзіі: * «Іду» (Беласток, 1969); * «Святая студня» (Беласток, 1970); * «Неспакой» (Беласток, 1977); * «Светлы міг» (Мінск, 1989); * «Кругавая чара» (Беласток, 1992); * «Свет першы і апошні» (Беласток, 1997). У перакладзе на [[Польская мова|польскую мову]] выйшлі кнігі «На парозе свету» ({{lang-pl|Na progu świata}}, Варшава, 1983), «Сонечная вязь» ({{lang-pl|Splot słoneczny}}, Ольштын, 1988), «Адпачынак ля перасохлай крыніцы» (Беласток, 1996). Апублікаваў таксама некалькі вершаў па-польску. Актыўна працаваў як перакладчык. Перакладаў беларускую паэзію на польскую мову, а таксама творы польскіх паэтаў на беларускую, у прыватнасці, вершы [[Чэслаў Мілаш|Чэслава Мілаша]], [[Віслава Шымборская|Віславы Шымборскай]], [[Тадэвуш Ружэвіч|Тадэвуша Ружэвіча]], [[Станіслаў Баранчак|Станіслава Баранчака]]{{sfn|Srodowisko|2018|с=86}}. == Узнагароды == * [[Залаты медаль «За заслугі ў культуры Gloria Artis»]] (2008) — за выдатны ўклад у літаратуру і асветніцкую дзейнасць{{sfn|Srodowisko|2018|с=86}}<ref name="gloria">{{cite web|author=Арлоў І.|date=23 снежня 2009|url=https://vb.by/culture/books/8075.html|title=Безайчынныя вершы|publisher=Вечерний Брест|accessdate=2020-04-27|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220101000000/https://vb.by/culture/books/8075.html|archivedate=1 студзеня 2022|url-status=dead}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|17|||373}} * {{Крыніцы/ЭГБ|6-2|||173}} * {{крыніцы/ЭЛМБ|5|533}} * {{крыніцы/БП (1992-95)|6|303}} * {{Кніга|ref=Srodowisko|спасылка=https://filologia.uwb.edu.pl/fcp/LFBsTMCQZEyUgCg4WSHd4a01VYTZUNlAGDzRMdA0bPTZDGw8jJRRUfHYlC1BGbzMrMBgzNlk4VjgSOQEgQVQlKBpcHg/_global/public/filologia/2024/bialostockie_srodowisko_filologiczne_wklad_1968-2018.pdf|загаловак=Białostockie środowisko filologiczne 1968-2018: historia w 45 wywiadach|адказны=Dominik Sołowiej, Jarosław Ławski|год=2018|месца=Białystok|выдавецтва=Wydawnictwo Alter Studio|старонак=523|isbn=978-83-64081-49-1}} == Спасылкі == * {{cite web | date =18 мая 2020 | url =https://lit-bel.org/news/yanu-chykvinu-80/ | title =Яну Чыквіну — 80! | publisher =[[Саюз беларускіх пісьменнікаў|СБП]] | accessdate =20 мая 2020 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20200811193020/https://lit-bel.org/news/yanu-chykvinu-80/ | archivedate =11 жніўня 2020 | url-status =dead |lang=be}} {{Беларусістыка ў Польшчы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чыквін Ян}} [[Катэгорыя:Беларусісты Польшчы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Паэты Польшчы]] [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі літаратуры]] [[Катэгорыя:Дактары гуманітарных навук]] [[Катэгорыя:Прафесары Беластоцкага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага ПЭН-цэнтра]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гайнаўскім павеце]] qrbn6w7juubzgvksd9xnio82s2x14yx 0 27807 5122121 4382725 2026-04-06T07:58:27Z DzBar 156353 шаблон 5122121 wikitext text/x-wiki {{Геаграфічны аб’ект|Назва=Ірландскае мора|Плошча=46,007}} '''Ірландскае мора''' — частка [[Атлантычны акіян|Атлантычнага акіяна]], паміж 51° 40' — 54° 30' з. ш. і 3° — 6° з. д.; мяжуе на поўначы з [[Шатландыя]]й, на захадзе — з [[Ірландыя]]й, на поўдні — з [[Уэльс]]ам і на ўсходзе — з [[Англія]]й. На паўднёвым захадзе пераходзіць у [[канал св. Георгія]], на поўначы — у Паўночны канал і праз іх злучаецца з акіянам.[[Image:IrishSeaReliefMap.jpg|right|thumb|200px]]Астравы: [[Востраў Мэн|Мэн]], [[Англсі]], [[Холіхэд]] і інш. == Клімат == На працягу года над Ірландскім морам пераважаюць заходнія вятры, што выклікаюць у зімовы час частыя [[Шторм|штормы]]. Тэмпература паветра зімой каля 5 ° C, летам паветра праграваецца да 15 ° C. Вада мае тэмпературу ад 5-9 ° С (люты) да 13-16 ° С (жнівень). На працягу года над Ірландскім морам пераважаюць заходнія вятры, у зімовы час што выклікаюць частыя штормы. Тэмпература паветра зімой каля 5 ° C, летам паветра выграваецца да 15 ° C. Вада мае тэмпературу ад 5-9 ° С (люты) да 13-16 ° С (жнівень), ад глыбіні залежыць мала. Салёнасць змяняецца ад 32 да 34,8 ‰. Паверхневыя цячэнні ўтвараюць цыклонавы кругазварот, дасягаючы хуткасці больш за 4 вузлоў у праліве святога Георга каля ўзбярэжжа Ірландыі. Самыя слабыя цячэнні знаходзяцца ў заходне-цэнтральнай частцы мора. Прылівы паўсутачныя, вышыня ад 1,2 да 6,1 м. Максімальная вышыня назіраецца на паўночным захадзе узбярэжжа Англіі. Прыліўныя плыні ўваходзяць у Ірландскае мора з поўначы і поўдня, сустракаючыся на шыраце 54 ° N, крыху на поўдзень ад выспы Мэн. {{Моры Атлантычнага акіяна}} [[Катэгорыя:Ірландскае мора| ]] 19n018a37ouxmquxc7v2ds2ygb6yuj1 0 31194 5122157 5116230 2026-04-06T08:38:19Z Peisatai 111348 5122157 wikitext text/x-wiki [[Гарадскі пасёлак]] '''[[Жалудок]]''' знаходзіцца ў [[Шчучынскі раён|Шчучынскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. == Храналогія == У канцы 14 ст. у [[Крыжаносцы|крыжацкім]] "Апісанні літоўскіх дарог" згадваецца як "''Stegewillen-dorff Szoludka"'' (Сцегевілава вёска), побач з [[Ражанка (аграгарадок)|Ражанкай]], якая названай ''"Rosseneke Kymanten-dorff"'' (Кімантава вёска).<ref>[[iarchive:bub_gb_OsvtAAAAIAAJ/page/694/mode/2up|Die littauischen Wegeberichte]] // Scriptores Rerum Prussicarum. Zweiter Band. Leipzig, 1863. С. 707.</ref> Баярын [[Вітаўт|Вітаўтавых]] часоў [[Кімант]] вядомы з таго перыяду, ад яго ўнука [[Пац Доўкшавіч|Паца Доўкшавіча]] пайшоў род [[Пацы|Пацаў]], якія валодалі Ражанкай да 1832 г.<ref>Рымвідас Пятраўскас. Літоўская знаць у канцы XIV—XV ст.: склад — структура — улада / Пераклад з літ.: А. Мікус. Смаленск, 2014. С. 248.</ref> Двухасноўнае имя Сцегевіл захавалася ў сучасных літоўскіх прозвішчах ''Stegvilas, Stegvila''<ref>https://pavardes.lki.lt/?pv=6e3232c9faf1a9c9bdcb50803f026d3a</ref><ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 139.</ref>. У 2-й пал. 15 ст. у актах Літоўскай метрыкі Жалудок узгадваецца як велікакняжацкае ўладанне. З [[1486]] — вядомы як [[мястэчка]]. У канцы 15 — пачатку 16 стст. існаваў Жалудоцкі [[павет]] у складзе Трокскага ваяводства [[ВКЛ]]. З [[1501]] па [[1508]] жалудоцкім намеснікам быў велікакняжацкі падскарбій надворны, а потым лоўчы і канюшы пан [[Марцін Храптовіч]]. У [[1510]] жалудоцкім намеснікам быў велікакняжацкі лоўчы пан Мікалай Юр’евіч Пац, або Пацавіч. У [[1516]] кароль [[Жыгімонт I|Жыгімонт I Стары]] аддаў Жалудок за 600 коп грошай князю Васілю Палубінскаму. У якасці «дзяржаўцы Жолудского» князь В. Палубінскі апошні раз узгадваецца ў [[1534]]. У тыя часы ў Жалудку і яго ваколіцах пражывала шмат [[баяры|баяр]] — прадстаўнікоў ваенна-служылага саслоўя [[ВКЛ]]. Перапіс войска ВКЛ [[1528]] змяшчае імёны 36 жалудоцкіх баяр, абавязанных са сваім узбраеннем служыць у войску. У іх лік уваходзіў атрад з 21 баярына, які перыядычна нёс ахову вядомага [[Тракайскі замак|Трокскага замка]]. У [[1535]] Жалудок і Высокі Двор (у Літве на захад ад сучаснага [[Тракай|Тракая]]) былі падараваны каралём Жыгімонтам I Старым перабежчыку з [[Маскоўская дзяржава|Масковіі]], былому акольнічаму маскоўскіх князёў Івану Васільевічу Ласкаму. У [[1536]] гістарычныя крыніцы ўпершыню зафіксавалі таргі па панядзелках у Жалудку. Пасля, у [[1552]] перададзены сыну — Івану Іванавічу Ласкаму. У [[1567]] апошні паставіў каралю [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонту Аўгусту]] 61 коннага воіна са зброяй падчас вайны з Масковіяй. Паколькі Жалудок перайшоў у вотчыну Ласкіх, павет перастаў існаваць. Пасля адміністрацыйнай рэформы 1565-66 Жалудоцкая воласць увайшла у склад [[Лідскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Лідскага павета]]. Затым Жалудок перайшоў да [[Сапегі|Сапегаў]] герба «Ліс» у якасці кампенсацыі за тэрытарыяльныя страты дома Сапегаў на ўсходзе. Потым у выніку шлюба дачкі маршалка гаспадарскага, ваяводы віцебскага і падляшскага Івана Багданавіча Сапегі (1480—1546) — Ганны Сапежанкі (пам. 1580) у якасці пасага Жалудок перайшоў да мазавецкага шляхетскага роду Фрацкевічаў-Радзімінскіх герба «Бродзіц». У [[1690]] «Жалудоцкі ключ» — вялікае зямельнае ўладанне па абодвух берагах [[Нёман]]а з панскім дваром, мястэчкам, вёскамі, ворнымі землямі і лясамі налічваў 226 дамоў і з’яўляўся адным з буйнейшых шляхецкіх уладанняў у Панямонні. У 18 — першай палове 19 ст. — уласнасць старажытнага нямецкага роду [[Тызенгаўзы|Тызенгаўзаў]] герба «Буйвал». [[Антоній Тызенгаўз]] (1733-85) увайшоў у гісторыю як славуты падскарбій надворны літоўскі і аміністратар каралеўскі, магнат і палітык. Памёр Антоній Тызенгаўз у [[Гродна|Гродне]], а пахаваны ў Жалудку. Цела гэтага знакамітага для свайго часу дзеяча спачывае ў мясцовым [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Жалудок)|касцёле Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі]]. Нарадзіўся, жыў і працаваў у Жалудку яшчэ адзін знакаміты прадстаўнік роду — гр. [[Канстанцін Тызенгаўз]] (1786—1853), арнітолаг, аўтар некалькіх навуковых прац. Ён захапляўся жывапісам, быў вучнем [[Ян Рустэм|Яна Рустэма]]. З [[1795]], пасля трэцяга падзелу [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], Жалудок — цэнтр воласці Лідскага павета ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У [[1843]] пераходзіць да мазавецкага роду Урускіх у выніку шлюбу дачкі гр. Рудольфа Тызенгаўза (пам. 1830) — Германцыі Тызенгаўз (1822-91) з гр. Севярынам Урускім (1817-90), маршалкам шляхты Варшаўскай губерніі, тайным дарадцам, ахмістрам царскага двара, аўтарам папулярнага даведніка па гісторыі геральдыкі. Адмена прыгоннага права адбылася якраз пры Урускіх і прайшла вельмі мірна з перадачай сялянам поўных надзелаў па нізкіх коштах. У [[1861]] годзе ў мястэчку налічваўся 581 жыхар. Пасля смерці гр. Урускай Жалудок перайшоў да яе дачкі Марыі, княгіні Святаполк-Чацьвярцінскай. Побач з Жалудком на беразе возера размешчаны маёнтак князеў Святаполк-Чацвярцінскіх (пач. 20 ст.). З [[1921]] — цэнтр гміны Лідскага павета ў складзе Польшчы. З [[1939]] у складзе [[БССР]], з [[1940]] [[гарадскі пасёлак]], цэнтр Жалудоцкага раёна. З [[1962]] — пасёлак у Шчучынскім раёне. У 1941-44 падчас другой сусветнай вайны Жалудок акупіраваны нямецка-фашыстцкімі захопнікамі. 9 мая [[1942]] гітлераўцы на ўскрайку Жалудка расстралялі 2 тыс. мірных грамадзян. == Гісторыя каталіцкай царквы ў Жалудку == Першы [[касцёл]] быў закладзены ў [[1490]] вялікім князем Казімірам IV, з [[1498]] Жалудок — цэнтр каталіцкай парафіі. У выніку татарскага набегу ў [[1506]] касцёл быў спалены. У [[1529]] па загаду караля [[Жыгімонт I|Жыгімонта I Старога]] быў адноўлены. У гэты час пробашчам жалудоцкім быў кс. Мацей Баптыста. Падчас вайны 1655—1659 гг. касцёл быў спалены маскоўскім войскам, пасля чаго быў адноўлены кс. Андрэем Бурневічам. У [[1682]] мінскі падчашы, лідскі падкаморый, стараста крэўскі і лідскі, потым падскарбій надворны літоўскі [[Казімір Францкевіч-Радзімінскі]] (1638—1694) разам са сваёй жонкай Аляксандрай заснаваў у Жалудку драўляны кляштар кармелітаў «старых» (па іншых дадзеных — у 1686 г.). У лютым [[1706]] тут, у кляштары кармелітаў, падчас Паўночнай вайны стварыў свой штаб шведскі кароль [[Карл XII]]. Паколькі пры кляштары быў свой касцёл, для адрознення стары парафіяльны касцёл пачалі называць фарай. Адсюль паходзіць і назва вёскі побач з Жалудком — [[Фарны Канец]]. Кляштар і касцёл былі размешчаны на кляштарнай плошчы па вул. Касцельнай і былі драўляныя. У сярэдзіне 18 ст. да касцёла была прыбудавана мураваная капліца, фундаваная Секлюцкімі. Касцёл быў асвечаны пад тытулам св. Казіміра, капліца — пад тытулам Найсвяцейшай Дзевы Марыі Шкаплернай. Як і ў кожнай парафіі, пры касцёле існавала парафіяльная школа. У 1777 г. у школе было 24 вучні; у 1781 г. — 9; 1782 г. — 14; 1804 г. — 10; у 1805 г. — 10 вучняў. У 1781 г. парафія налічвала 5962 вернікі. У [[1832]] кляштар скасаваны, а яго касцёл знішчаны. У склепе знішчанага касцёла захоўваліся целы прадстаўнікоў роду Тызенгаўзаў. Трэба адзначыць, што яшчэ гр. Рудольф Тызенгаўз меў намер пабудаваць у Жалудку маўзалей, але не паспеў. Сам кляштар у [[1839]] быў прыстасаваны пад лазарэт эстляндскага егерскага палка. Таму ў [[1835]] будаваць капліцу побач з былым кляштарам пачаў гр. Канстанцін Тызенгаўз. Але фарны касцёл быу ў такім разбураным стане, што трэба было думаць пра будаўніцтва на яго месцы новага касцёла. У [[1843]] пры падзеле спадчыны сёстры Юзэфа гр. Патоцка і Эльфрыда гр. Замойская заплацілі Германцыі гр. Урускай па 1500 рублёў на будоўлю мураванай капліцы і абяцалі даплаціць яшчэ пры ўмове ўзвядзення новага касцёла. За гэтыя сродкі на працягу некалькіх гадоў пры капліцы быў пабудаваны мураваны касцёл, які ў [[1853]] быў асвечаны як [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Жалудок)|касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі]]. 22 мая (3 чэрвеня) [[1863]] у Вільні быў расстраляны кс. Станіслаў Іжора, вікарый жалудоцкага пробашча, прызнаны вінаватым за абвяшчэнне ў касцёле маніфеста Нацыянальнага камітэта падчас [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1964 гадоў]]. Гэта была першая ахвяра новага [[Літоўскае генерал-губернатарства|віленскага ваеннага генерал-губернатара]] [[Міхаіл Мікалаевіч Мураўёў-Віленскі|Мураўёва]]. Жалудоцкая парафія ў [[1897]] налічвала 9 тыс. верных, а да [[1915]] лічба вырасла да 11 тыс. == Рэлігійная архітэктура == Першы [[касцёл]] быў закладзены ў [[1490]] годзе вялікім князем Казімірам IV. У [[1682]] годзе Фрацкевічы-Радзімінскія заснавалі ў Жалудку кляштар кармелітаў «старых» (па іншых дадзеных — у [[1686]]). У [[1832]] годзе кляштар скасаваны, а яго касцёл знішчаны. У [[1853]] годзе пабудаваны новы парафіяльны [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Жалудок)|касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі]]. У пачатку XX стагоддзя была пабудавана [[сінагога]], пасля другой сусветнай вайны прыстасавана пад Дом культуры. У [[1999]] годзе пабудавана з дрэва праваслаўная [[Царква (збудаванне)|царква]] на аснове былога будынка медыцынскай установы. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://pawet.net/zl/zl/2004_61/5.html Гісторыя Жалудка на pawet.net] * [http://pawet.net/library/history/city_district/towns/zaludok/%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%86_%D1%83_%D0%96%D0%B0%D0%BB%D1%83%D0%B4%D0%BA%D1%83.html Лаўрэш Леанід. Палац у Жалудку // Наша Слова № 28 (1543), 15 ліпеня 2021 г.; № 29 (1544), 22 ліпеня 2021.] // на [[pawet.net]] * [http://pawet.net/files/m_sh_sb.pdf Шымялевіч Міхал. Нататкі да манаграфіі Жалудка // Збор твораў / укл. Л. Лаўрэш. — Гродна, 2019. С. 57-72.] // на [[pawet.net]] [[Катэгорыя:Жалудок]] [[Катэгорыя:Гісторыя населеных пунктаў Беларусі|Жалудок]] [[Катэгорыя:Гісторыя Шчучынскага раёна|Жалудок]] si6oe1a5b6o9ov5swh3c6il15nankfp 5122159 5122157 2026-04-06T08:39:01Z Peisatai 111348 /* Храналогія */ 5122159 wikitext text/x-wiki [[Гарадскі пасёлак]] '''[[Жалудок]]''' знаходзіцца ў [[Шчучынскі раён|Шчучынскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. == Храналогія == У канцы 14 ст. у [[Крыжаносцы|крыжацкім]] "Апісанні літоўскіх дарог" згадваецца як "''Stegewillen-dorff Szoludka"'' (Сцегевілава вёска), побач з [[Ражанка (аграгарадок)|Ражанкай]], якая названай ''"Rosseneke Kymanten-dorff"'' (Кімантава вёска).<ref>[[iarchive:bub_gb_OsvtAAAAIAAJ/page/694/mode/2up|Die littauischen Wegeberichte]] // Scriptores Rerum Prussicarum. Zweiter Band. Leipzig, 1863. С. 707.</ref> Баярын [[Вітаўт|Вітаўтавых]] часоў [[Кімант]] вядомы з таго перыяду, ад яго ўнука [[Пац Доўкшавіч|Паца Доўкшавіча]] пайшоў род [[Пацы|Пацаў]], якія валодалі Ражанкай да 1832 г.<ref>Рымвідас Пятраўскас. Літоўская знаць у канцы XIV—XV ст.: склад — структура — улада / Пераклад з літ.: А. Мікус. Смаленск, 2014. С. 248.</ref> Ёсць літоўскія прозвішчы ''Stegvilas, Stegvila'', было адпаведнае двухасноўнае имя<ref>https://pavardes.lki.lt/?pv=6e3232c9faf1a9c9bdcb50803f026d3a</ref><ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 139.</ref>. У 2-й пал. 15 ст. у актах Літоўскай метрыкі Жалудок узгадваецца як велікакняжацкае ўладанне. З [[1486]] — вядомы як [[мястэчка]]. У канцы 15 — пачатку 16 стст. існаваў Жалудоцкі [[павет]] у складзе Трокскага ваяводства [[ВКЛ]]. З [[1501]] па [[1508]] жалудоцкім намеснікам быў велікакняжацкі падскарбій надворны, а потым лоўчы і канюшы пан [[Марцін Храптовіч]]. У [[1510]] жалудоцкім намеснікам быў велікакняжацкі лоўчы пан Мікалай Юр’евіч Пац, або Пацавіч. У [[1516]] кароль [[Жыгімонт I|Жыгімонт I Стары]] аддаў Жалудок за 600 коп грошай князю Васілю Палубінскаму. У якасці «дзяржаўцы Жолудского» князь В. Палубінскі апошні раз узгадваецца ў [[1534]]. У тыя часы ў Жалудку і яго ваколіцах пражывала шмат [[баяры|баяр]] — прадстаўнікоў ваенна-служылага саслоўя [[ВКЛ]]. Перапіс войска ВКЛ [[1528]] змяшчае імёны 36 жалудоцкіх баяр, абавязанных са сваім узбраеннем служыць у войску. У іх лік уваходзіў атрад з 21 баярына, які перыядычна нёс ахову вядомага [[Тракайскі замак|Трокскага замка]]. У [[1535]] Жалудок і Высокі Двор (у Літве на захад ад сучаснага [[Тракай|Тракая]]) былі падараваны каралём Жыгімонтам I Старым перабежчыку з [[Маскоўская дзяржава|Масковіі]], былому акольнічаму маскоўскіх князёў Івану Васільевічу Ласкаму. У [[1536]] гістарычныя крыніцы ўпершыню зафіксавалі таргі па панядзелках у Жалудку. Пасля, у [[1552]] перададзены сыну — Івану Іванавічу Ласкаму. У [[1567]] апошні паставіў каралю [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонту Аўгусту]] 61 коннага воіна са зброяй падчас вайны з Масковіяй. Паколькі Жалудок перайшоў у вотчыну Ласкіх, павет перастаў існаваць. Пасля адміністрацыйнай рэформы 1565-66 Жалудоцкая воласць увайшла у склад [[Лідскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Лідскага павета]]. Затым Жалудок перайшоў да [[Сапегі|Сапегаў]] герба «Ліс» у якасці кампенсацыі за тэрытарыяльныя страты дома Сапегаў на ўсходзе. Потым у выніку шлюба дачкі маршалка гаспадарскага, ваяводы віцебскага і падляшскага Івана Багданавіча Сапегі (1480—1546) — Ганны Сапежанкі (пам. 1580) у якасці пасага Жалудок перайшоў да мазавецкага шляхетскага роду Фрацкевічаў-Радзімінскіх герба «Бродзіц». У [[1690]] «Жалудоцкі ключ» — вялікае зямельнае ўладанне па абодвух берагах [[Нёман]]а з панскім дваром, мястэчкам, вёскамі, ворнымі землямі і лясамі налічваў 226 дамоў і з’яўляўся адным з буйнейшых шляхецкіх уладанняў у Панямонні. У 18 — першай палове 19 ст. — уласнасць старажытнага нямецкага роду [[Тызенгаўзы|Тызенгаўзаў]] герба «Буйвал». [[Антоній Тызенгаўз]] (1733-85) увайшоў у гісторыю як славуты падскарбій надворны літоўскі і аміністратар каралеўскі, магнат і палітык. Памёр Антоній Тызенгаўз у [[Гродна|Гродне]], а пахаваны ў Жалудку. Цела гэтага знакамітага для свайго часу дзеяча спачывае ў мясцовым [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Жалудок)|касцёле Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі]]. Нарадзіўся, жыў і працаваў у Жалудку яшчэ адзін знакаміты прадстаўнік роду — гр. [[Канстанцін Тызенгаўз]] (1786—1853), арнітолаг, аўтар некалькіх навуковых прац. Ён захапляўся жывапісам, быў вучнем [[Ян Рустэм|Яна Рустэма]]. З [[1795]], пасля трэцяга падзелу [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], Жалудок — цэнтр воласці Лідскага павета ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У [[1843]] пераходзіць да мазавецкага роду Урускіх у выніку шлюбу дачкі гр. Рудольфа Тызенгаўза (пам. 1830) — Германцыі Тызенгаўз (1822-91) з гр. Севярынам Урускім (1817-90), маршалкам шляхты Варшаўскай губерніі, тайным дарадцам, ахмістрам царскага двара, аўтарам папулярнага даведніка па гісторыі геральдыкі. Адмена прыгоннага права адбылася якраз пры Урускіх і прайшла вельмі мірна з перадачай сялянам поўных надзелаў па нізкіх коштах. У [[1861]] годзе ў мястэчку налічваўся 581 жыхар. Пасля смерці гр. Урускай Жалудок перайшоў да яе дачкі Марыі, княгіні Святаполк-Чацьвярцінскай. Побач з Жалудком на беразе возера размешчаны маёнтак князеў Святаполк-Чацвярцінскіх (пач. 20 ст.). З [[1921]] — цэнтр гміны Лідскага павета ў складзе Польшчы. З [[1939]] у складзе [[БССР]], з [[1940]] [[гарадскі пасёлак]], цэнтр Жалудоцкага раёна. З [[1962]] — пасёлак у Шчучынскім раёне. У 1941-44 падчас другой сусветнай вайны Жалудок акупіраваны нямецка-фашыстцкімі захопнікамі. 9 мая [[1942]] гітлераўцы на ўскрайку Жалудка расстралялі 2 тыс. мірных грамадзян. == Гісторыя каталіцкай царквы ў Жалудку == Першы [[касцёл]] быў закладзены ў [[1490]] вялікім князем Казімірам IV, з [[1498]] Жалудок — цэнтр каталіцкай парафіі. У выніку татарскага набегу ў [[1506]] касцёл быў спалены. У [[1529]] па загаду караля [[Жыгімонт I|Жыгімонта I Старога]] быў адноўлены. У гэты час пробашчам жалудоцкім быў кс. Мацей Баптыста. Падчас вайны 1655—1659 гг. касцёл быў спалены маскоўскім войскам, пасля чаго быў адноўлены кс. Андрэем Бурневічам. У [[1682]] мінскі падчашы, лідскі падкаморый, стараста крэўскі і лідскі, потым падскарбій надворны літоўскі [[Казімір Францкевіч-Радзімінскі]] (1638—1694) разам са сваёй жонкай Аляксандрай заснаваў у Жалудку драўляны кляштар кармелітаў «старых» (па іншых дадзеных — у 1686 г.). У лютым [[1706]] тут, у кляштары кармелітаў, падчас Паўночнай вайны стварыў свой штаб шведскі кароль [[Карл XII]]. Паколькі пры кляштары быў свой касцёл, для адрознення стары парафіяльны касцёл пачалі называць фарай. Адсюль паходзіць і назва вёскі побач з Жалудком — [[Фарны Канец]]. Кляштар і касцёл былі размешчаны на кляштарнай плошчы па вул. Касцельнай і былі драўляныя. У сярэдзіне 18 ст. да касцёла была прыбудавана мураваная капліца, фундаваная Секлюцкімі. Касцёл быў асвечаны пад тытулам св. Казіміра, капліца — пад тытулам Найсвяцейшай Дзевы Марыі Шкаплернай. Як і ў кожнай парафіі, пры касцёле існавала парафіяльная школа. У 1777 г. у школе было 24 вучні; у 1781 г. — 9; 1782 г. — 14; 1804 г. — 10; у 1805 г. — 10 вучняў. У 1781 г. парафія налічвала 5962 вернікі. У [[1832]] кляштар скасаваны, а яго касцёл знішчаны. У склепе знішчанага касцёла захоўваліся целы прадстаўнікоў роду Тызенгаўзаў. Трэба адзначыць, што яшчэ гр. Рудольф Тызенгаўз меў намер пабудаваць у Жалудку маўзалей, але не паспеў. Сам кляштар у [[1839]] быў прыстасаваны пад лазарэт эстляндскага егерскага палка. Таму ў [[1835]] будаваць капліцу побач з былым кляштарам пачаў гр. Канстанцін Тызенгаўз. Але фарны касцёл быу ў такім разбураным стане, што трэба было думаць пра будаўніцтва на яго месцы новага касцёла. У [[1843]] пры падзеле спадчыны сёстры Юзэфа гр. Патоцка і Эльфрыда гр. Замойская заплацілі Германцыі гр. Урускай па 1500 рублёў на будоўлю мураванай капліцы і абяцалі даплаціць яшчэ пры ўмове ўзвядзення новага касцёла. За гэтыя сродкі на працягу некалькіх гадоў пры капліцы быў пабудаваны мураваны касцёл, які ў [[1853]] быў асвечаны як [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Жалудок)|касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі]]. 22 мая (3 чэрвеня) [[1863]] у Вільні быў расстраляны кс. Станіслаў Іжора, вікарый жалудоцкага пробашча, прызнаны вінаватым за абвяшчэнне ў касцёле маніфеста Нацыянальнага камітэта падчас [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1964 гадоў]]. Гэта была першая ахвяра новага [[Літоўскае генерал-губернатарства|віленскага ваеннага генерал-губернатара]] [[Міхаіл Мікалаевіч Мураўёў-Віленскі|Мураўёва]]. Жалудоцкая парафія ў [[1897]] налічвала 9 тыс. верных, а да [[1915]] лічба вырасла да 11 тыс. == Рэлігійная архітэктура == Першы [[касцёл]] быў закладзены ў [[1490]] годзе вялікім князем Казімірам IV. У [[1682]] годзе Фрацкевічы-Радзімінскія заснавалі ў Жалудку кляштар кармелітаў «старых» (па іншых дадзеных — у [[1686]]). У [[1832]] годзе кляштар скасаваны, а яго касцёл знішчаны. У [[1853]] годзе пабудаваны новы парафіяльны [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Жалудок)|касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі]]. У пачатку XX стагоддзя была пабудавана [[сінагога]], пасля другой сусветнай вайны прыстасавана пад Дом культуры. У [[1999]] годзе пабудавана з дрэва праваслаўная [[Царква (збудаванне)|царква]] на аснове былога будынка медыцынскай установы. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://pawet.net/zl/zl/2004_61/5.html Гісторыя Жалудка на pawet.net] * [http://pawet.net/library/history/city_district/towns/zaludok/%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%86_%D1%83_%D0%96%D0%B0%D0%BB%D1%83%D0%B4%D0%BA%D1%83.html Лаўрэш Леанід. Палац у Жалудку // Наша Слова № 28 (1543), 15 ліпеня 2021 г.; № 29 (1544), 22 ліпеня 2021.] // на [[pawet.net]] * [http://pawet.net/files/m_sh_sb.pdf Шымялевіч Міхал. Нататкі да манаграфіі Жалудка // Збор твораў / укл. Л. Лаўрэш. — Гродна, 2019. С. 57-72.] // на [[pawet.net]] [[Катэгорыя:Жалудок]] [[Катэгорыя:Гісторыя населеных пунктаў Беларусі|Жалудок]] [[Катэгорыя:Гісторыя Шчучынскага раёна|Жалудок]] d32gfnn9sb44rkp9w9nrhu24i3vztml 0 32885 5122321 5044106 2026-04-06T09:39:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122321 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Яманты |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет2 = Беліцкі }} '''Я́манты'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Jamanty}}, {{lang-ru|Ямонты}}) — [[вёска]] ў [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Беліцкі сельсавет (Лідскі раён)|Беліцкага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 34 км на поўдзень ад [[Ліда|Ліды]], 116 км ад [[Гродна]]. Рэльеф раўнінны. На поўнач і поўдзень ад вёскі — лес. Транспартныя сувязі па мясцовай дарозе {{Таблічка-by|Н|6823}} да в. [[Беліца (Лідскі раён)]]. == Назва == Назва адыменная, ад двухасноўнага балцка-літоўскага імя ''Jo-mant’as.'' У літоўскай антрапаніміі вядомыя адпаведныя іменныя асновы ''Jo-'' i ''Mant-.'' == Гісторыя == Паводле вопісу парафій Лідскага дэканату ў 1784 г. вёска Яманты належала да [[Стокі (Лідскі раён)|Стоцкага двара]], а часткова да [[Малыя Канюшаны|Малых Канюшан]], уласнасць князя [[Караль Радзівіл Пане Каханку|Караля Радзівіла]] ў дзяржанні Мараўскага. Вёска адносілася да Няцецкай парафіі і ляжала ля мяжы парафіі Беліцкай. Пасля [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795) вёска ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1858 годзе вёска ў складзе маёнтка Стокі, уласнасць князя Вітгенштэйна, 53 рэвізскія душы. З 1861 года ў Беліцкай воласці [[Лідскі павет (Расійская імперыя)|Лідскага павета]] Віленскай губерні. У 1897 годзе адкрыта школа граматы, адносілася да Беліцкага праваслаўнага прыхода. У 1909 годзе ў вёсцы 16 двароў, 40 сямей, 268 дзесяцін зямлі. У Першую сусветную вайну з верасня 1915 года да канца 1918 года акупавана германскімі войскамі. Са студзеня 1919 года ў складзе [[ССРБ|БССР]], у красавіку занята польскімі войскамі. З ліпеня да верасня 1920 года кантралявалася Чырвонай Арміяй, затым ізноў польскімі войскамі. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], належала да Беліцкай гміны [[Лідскі павет (1921—1940)|Лідскага павета]] [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. З 1939 года — у БССР. З 4 снежня 1939 года ў Баранавіцкай вобласці, з 15 студзеня 1940 года ў Лідскім раёне, з 12 кастрычніка 1940 года ў Беліцкім сельсавеце. З канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй нацыстаў, якія загубілі 12 мірных жыхароў. У 1950 годзе арганізаваны калгас «Камсамолец». У 1992 годзе працавалі магазін, жывёлагадоўчая ферма, сельскагаспадарчыя землі ў складзе калгаса імя Гагарына. 26 чэрвеня 1965 года вёска з Беліцкага сельсавета перададзена ў склад [[Белагрудскі сельсавет|Белагрудскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 26 чэрвеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 30 (1110).</ref>. == Насельніцтва == Дынаміка насельніцтва: <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6) ImageSize = width:300 height:300 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:400 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1909 text:1909 bar:1921 text:1921 bar:1940 text:1940 bar:1960 text:1960 bar:1992 text:1992 bar:2004 text:2004 bar:2012 text:2012 bar:2015 text:2015 bar:2019 text:2019 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1909 from:0 till: 265 bar:1921 from:0 till: 250 bar:1940 from:0 till: 333 bar:1960 from:0 till: 264 bar:1992 from:0 till: 110 bar:2004 from:0 till: 56 bar:2012 from:0 till: 37 bar:2015 from:0 till: 32 bar:2019 from:0 till: 15 PlotData= bar:1909 at: 265 fontsize:S text: 265 shift:(-8,5) bar:1921 at: 265 fontsize:S text: 250 shift:(-10,5) bar:1940 at: 333 fontsize:S text: 333 shift:(-10,5) bar:1960 at: 264 fontsize:S text: 264 shift:(-10,5) bar:1992 at: 110 fontsize:S text: 110 shift:(-10,5) bar:2004 at: 56 fontsize:S text: 56 shift:(-10,5) bar:2012 at: 37 fontsize:S text: 37 shift:(-10,5) bar:2015 at: 32 fontsize:S text: 32 shift:(-10,5) bar:2019 at: 15 fontsize:S text: 15 shift:(-10,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) </timeline> == Зноскі == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|9-2}} * Памяць: Ліда. Лідскі р-н: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і р-наў Беларусі / Рэдкал. В. Баранаў і інш. — Мн.: Беларусь, 2004. — 566 с., іл. ISBN 985-01-0522-4 == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Беліцкі сельсавет (Лідскі раён)}} [[Катэгорыя:Беліцкі сельсавет (Лідскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна]] qu9wpyx5kra632hxsu2deb4svkd7bo9 0 41670 5122301 4975072 2026-04-06T09:36:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122301 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Спасылка=Дайнава}} '''Дайнава''', '''Дайнова''' ({{lang-lt|Dainava}}) — гістарычная вобласць у [[Літва|Літве]] і на паўночным захадзе [[Беларусь|Беларусі]]; іншыя назвы: ''Судавія (Судава, Судува), Яцвезь (Ятвезь, Яцвягія, Ятвягія)''. Дайнова — назва аднаго з заходнябалцкіх плямён, якое, паводле некаторых меркаванняў<ref>Гісторыя Беларусі: У 6 т. Т. 1. Мн., 2007. С. 214.</ref>, разам з [[паляксяне|паляксянамі]] і ятвягамі складала адзіны заходнебалцкі племянны саюз<ref>Археалогія і нумізматыка Беларусі… С. 207</ref> ({{далей}} [[яцвягі]]). Першапачаткова Дайнава ўяўляла сабою, напэўна, тэрыторыю пляменнага княства, якое ў 2-й палове XIII ст. ўвайшло ў склад [[ВКЛ]]. З цягам часу дайноўцы асіміляваліся большасцю ў [[беларусы|беларусаў]], а астатнія ў [[літоўцы|літоўцаў]]<ref>ЭГБ у 6 т. Т. 3. С. 195.</ref>. == Этымалогія назвы == У крыніцах паняцце вядома толькі з сярэдзіны XIII ст. — тым часам, як ужо не адно стагоддзе на гэтай тэрыторыі існавала балта-славянскае двухмоўе. Як адзначае [[Аляксей Сяргеевіч Кібінь|Аляксей Кібінь]], дакладна вызначыць час з'яўлення і эвалюцыю значэння літоўскай назвы ''Dainava'' (як эквіваленту славянскага паняцця ''[[Ятвезь]]'') немагчыма<ref>''Кибинь А. С.'' От Ятвязи до Литвы: Русское пограничье с ятвягами и литвой в X—XIII веках. — Москва, 2014. С. 23</ref>. Паводле версіі С. Каралюнаса, назва звязана з ''daine'', ''deina'', ''deine'' («дойная карова») і ўзыходзіць да ''dainiai'' са значэннем «пастухі кароў»<ref>''Karaliūnas S.'' Dainava. Vardo reikšmė, istorija ir kilmė // Baltistica. 2006. T. XLI. (1). P. 114</ref>. == Лакалізацыя == На думку некаторых даследчыкаў дайноўцы з канцы I тысячагоддзя да н.э. насялялі тэрыторыю паміж [[Нёман|Нёмана]] і вярхоўямі [[Нараў|Нарава]]<ref>Археалогія і нумізматыка Беларусі…</ref>. Асноўная тэрыторыя Дайнавы ахоплівала правабярэжжа [[Нёман]]а на паўночны ўсход ад [[Гродна]], у ніжнім цячэнні р. [[Мяркіс]] (сучасны [[Варэнскі раён]] Літвы) і прылеглых частках сучасных [[Гродзенскі раён|Гродзенскага]], [[Шчучынскі раён|Шчучынскага]] і [[Воранаўскі раён|Воранаўскага]] раёнаў Беларусі, адкуль адбывалася рассяленне далёка на поўдзень (нават на левабярэжжа Нёмана) і на ўсход. У XIII—XIV ст. княства дайноўцаў займала тэрыторыі паміж Нёманам (правыя прытокі [[Дзітва]], [[Гаўя (рака)|Гаўя]] з р. [[Жыжма]]) і [[Вілія]]й, па р. [[Котра (рака)|Котра]] межавала з [[Гарадзенскае княства|Гарадзенскім княствам]]<ref>ЭГБ у 6 т. Т. 3.</ref>. Сляды жыцця дайноўцаў на землях Беларусі захаваліся ў шматлікіх тапонімах — Дзейнова, [[Дайнава]], [[Дайноўка]] і іншых, якія лакалізаваны ў міжрэччы Віліі і Верхняга Нёмана і ў раёнах [[Валожын]]а, [[Гродна]], [[Івянец|Івянца]], [[Радашковічы|Радашковіч]], [[Слонім]]а. == Гістарычны нарыс == Паводле летапісу «Манумента Германіка» вядома з 1217 года гістарычная вобласць (зямля) Дайнова заселеная [[яцвягі|яцвяжскім]] племем<ref>Гарады і вёскі Беларусі…</ref>. Упамінаецца ў 1255 годзе ў грамаце [[Міндоўг]]а крыжакам (магчыма, падробленай). 3атым княства ў складзе дзяржавы [[Міндоўг]]а. Па некаторых звестках з 1259 года яго цэнтрам была цяперашняя вёска [[Дайнава (Бастунскі сельсавет)|Дайнава]] ([[Воранаўскі раён]])<ref>Гарады і вёскі Беларусі…</ref>. У XIII ст. землі Дайновы падвергліся нашэсцю [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]]. Частка насельніцтва сілай пераселена ў Прусію, частка мігрыравала на іншыя тэрыторыі. Мяркуецца, што з 1260-х гадоў дайноўцы, страціўшы сваіх князёў, запрасілі да сябе будучага вялікага князя літоўскага Трайдзеня ([[Трайдзен]]а)<ref>ЭГБ у 6 т. Т. 3. С. 195.</ref>. Беларускі гісторык [[Вячаслаў Насевіч]] звяртае ўвагу, што прыкладна з часу Трайдзена дайнаўскія землі робяцца часткай [[ВКЛ|Вялікага Княства Літоўскага]] — гэта лёгка тлумачылася б тым, што князь Дайнавы, стаўшы вярхоўным князем Літвы, зліў сваю вотчыну з уладаннямі папярэдняй дынастыі. У той жа час тэрыторыя [[Яцвягі|Яцвягіі]] імкліва сціскаецца крыжакамі з захаду, мазаўшанамі і валынцамі з поўдня. Для ўладальніка самага ўсходняга з яцвяжскіх княстваў, Дайнавы, прадбачліва было не чакаць, пакуль варожая хваля дасягне яго землі, а загадзя шукаць паратунку ў зліцці з суседняй, адносна маналітнай Літвой, дзе якраз выявіўся недахоп князёў<ref>[http://vln.by/node/63 Пачаткі Вялікага княства Літоўскага: Падзеі і асобы]</ref>. Дайноўскае ўдзельнае княства ў ВКЛ упамінаецца ў XIII—XIV ст. У 1270 г. Дайноўскім княствам валодаў вялікі князь літоўскі [[Трайдзень]]. У 1323 годзе [[Гедымін]] пранёс сталіцу княства ў [[Ліда|Ліду]], утварылася Лідскае княства; пры [[Вітаўт|Вітаўце]] ў канцы XIV ст. Лідскае княства ўключана ў склад Віленскага княства [[ВКЛ]]<ref>Гарады і вёскі Беларусі…</ref>. У XV ст. і пазней большасць гэтага абшару займала малазаселеная Дайнаўская пушча — традыцыйнае месца палявання вялікіх князёў літоўскіх<ref>БЭ ў 18 т. Т. 6.</ref>. == Культура == Для насельніцтва Дайнавы быў характэрны пахавальны абрад са стварэннем каменных курганоў, пазней — каменных магіл, які захаваўся і пасля асіміляцыі. На думку [[В. Сядоў|В. Сядова]], дайноўцам належаць каменныя могільнікі ў міжрэччы Нёмана і вярхоўях р. Віліі ([[Апонаўцы]], [[Вензаўшчына]], [[Клепачы (Слонімскі раён)|Клепачы]], [[Маркіняты]], [[Салапяцішкі]], [[Пузелі]] і інш.). {{зноскі}} == Літаратура == * ''[[Ігар Усеваладавіч Чаквін|Чаквін І.]], [[Г. Штыхаў|Штыхаў Г.]]'' Дайнова // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Рэдкал.: В. В. Гетаў [і інш.]. — Мн.: БелЭн, 1993. — 702 с.; іл. С. 207. * Дайноўцы // {{Крыніцы/ЭГБ|3}} С. 195. * ''[[В. Насевіч|Насевіч В.]]'' Дайнава // {{Крыніцы/БЭ|6}} С. 11. * {{Крыніцы/ГВБ|9-1|Дайнава|556—557}} * [https://pawet.net/library/history/city_district/rarch/dajnava_st/%D0%B4%D0%B0_%D0%BF%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8F_%D1%96%D1%81%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8F_%D1%96_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BC%D1%8F%D1%88%D1%87%D1%8D%D0%BD%D0%BD%D1%8F_%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%BA%D0%BD%D1%8F%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0.html Суднік Станіслаў. Да пытання існавання і размяшчэння Дайнаўскага княства // Лідскі Летапісец. 2023. № 2(102). С. 16-29.] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Беларусі]] [[Катэгорыя:Гістарычная геаграфія Літвы]] 53mimbow636j2kdkjtjlr3fczhrfw0s 0 44518 5122566 4668267 2026-04-06T10:16:00Z Rymchonak 22863 5122566 wikitext text/x-wiki {{Рака | Назва = Бланда | Нацыянальная назва = | Выява = Bloenduos 01.jpg | Шырыня выявы = | Подпіс выявы = | Выток = | Вусце = | Краіна = | Даўжыня = 125 | Вышыня вытоку = 800 | Вышыня вусця = | Расход вады = | Плошча вадазбору = 2370 | Карта = | Подпіс карты = | Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Бланда''' — рака ў Ісландыі. Бярэ пачатак ад [[ледавік]]а [[Хофсёкюдль]]. Працягласць 125 км. На ёй знаходзіцца горад [[Блёндуаус]]. {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Рэкі Ісландыі]] t8tzzkks2l24w1wiif8mmnwr6kzc1vv 5122578 5122566 2026-04-06T10:18:44Z Rymchonak 22863 5122578 wikitext text/x-wiki {{Рака | Назва = Бланда | Нацыянальная назва = | Выява = Bloenduos 01.jpg | Шырыня выявы = | Подпіс выявы = | Выток = | Вусце = | Краіна = | Даўжыня = 125 | Вышыня вытоку = 800 | Вышыня вусця = | Расход вады = | Плошча вадазбору = 2370 | Карта = | Подпіс карты = | Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Бланда''' — рака ў Ісландыі. Бярэ пачатак ад [[ледавік]]а [[Хофсёкюдль]]. Даўжыня — больш за 125 км, адна з самых доўгіх рэк Ісландыі. Сярэдні расход ракі — 60 м³/с. Улетку расход — 40-90 м³/с, зімой — 20-30 м³/с. Максімальны зафіксаваны расход — 550 м³/с. На рацэ знаходзіцца горад [[Блёндуаус]]. {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Рэкі Ісландыі]] mlwo5xj1s5hfeo8a76o2yus14cegjee 5122579 5122578 2026-04-06T10:19:38Z Rymchonak 22863 5122579 wikitext text/x-wiki {{Рака | Назва = Бланда | Нацыянальная назва = Blanda | Выява = Bloenduos 01.jpg | Шырыня выявы = | Подпіс выявы = | Выток = | Вусце = | Краіна = | Даўжыня = 125 | Вышыня вытоку = 800 | Вышыня вусця = | Расход вады = | Плошча вадазбору = 2370 | Карта = | Подпіс карты = | Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Бланда''' ({{lang-is|Blanda}}) — рака ў Ісландыі. Бярэ пачатак ад [[ледавік]]а [[Хофсёкюдль]]. Даўжыня — больш за 125 км, адна з самых доўгіх рэк Ісландыі. Сярэдні расход ракі — 60 м³/с. Улетку расход — 40-90 м³/с, зімой — 20-30 м³/с. Максімальны зафіксаваны расход — 550 м³/с. На рацэ знаходзіцца горад [[Блёндуаус]]. {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Рэкі Ісландыі]] a37rdneko94ku299q70ib0j8yd016bk 5122580 5122579 2026-04-06T10:20:17Z Rymchonak 22863 5122580 wikitext text/x-wiki {{Рака}} '''Бланда''' ({{lang-is|Blanda}}) — рака ў Ісландыі. Бярэ пачатак ад [[ледавік]]а [[Хофсёкюдль]]. Даўжыня — больш за 125 км, адна з самых доўгіх рэк Ісландыі. Сярэдні расход ракі — 60 м³/с. Улетку расход — 40-90 м³/с, зімой — 20-30 м³/с. Максімальны зафіксаваны расход — 550 м³/с. На рацэ знаходзіцца горад [[Блёндуаус]]. {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Рэкі Ісландыі]] i0z5ckpcb6xsq15fgicpn7x2dlvxw6z 0 45224 5121906 4435741 2026-04-05T21:36:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121906 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Малешаў |арыгінальная назва = |назва ў родным склоне= |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |памер = |подпіс = |карта = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Жыткавіцкі |сельсавет=Верасніцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |заснаваны = |першае згадванне = 1471 |згадванне ref = |магдэбургскае права= |ранейшыя імёны = |статус з = |статус дата = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП =123 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 570 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |колькасць двароў= 243 |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 2353 |паштовы індэкс = 247987 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Maliešaŭ |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243014704 }} '''Ма́лешаў''', або '''Малы́ Ма́лешаў''', '''Ма́лішаў''', '''Ме́лешаў''', '''Ме́лішаў''' (м.), '''Ма́лешава''', '''Ма́лішава''' (н.)<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаюцца таксама варыянты '''Малы́ Ма́лешаў, Ма́лішаў, Ме́лешаў, Ме́лішаў, м.. Ма́лешава, Ма́лішава, н.'''</ref> ({{lang-be-trans|Maliešaŭ}}, {{lang-ru|Малешев}}) — [[вёска]] ў [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Верасніцкі сельсавет|Верасніцкага сельсавета]]. Размешчаны на аўтадарозе [[Жыткавічы]] — [[Столін]] ({{таблічка-by|Р|88}}). == Геаграфія == Знаходзіцца за 3 км на паўночны ўсход ад [[Вялікае Малешава|Вялікага Малешава]], за 8 км на захад ад [[Верасніца|Верасніцы]], за 13 км на ўсход ад [[Альшаны (Столінскі раён)|Альшан]], за 43 км на паўднёвы захад ад [[Жыткавічы|Жыткавіч]], 273 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == [[Выява:Малешаў. 1.jpg|thumb|Дарожны знак на шашы {{Таблічка-by|Р|88}} пры ўездзе з боку [[Давыд-Гарадок|Давыд-Гарадка]]. На шчыце напісана «Малішаў»]] Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Тураў]] — [[Лельчыцы]]. Планіроўка складаецца з бессістэмна размешчаных драўляных сядзіб. == Гісторыя == Вядомы з 1471 года з рукапісных гістарычных крыніц. З 1565 года ў [[Пінскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Пінскім павеце]] [[Берасцейскае ваяводства|Берасцейскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], шляхецкая маёмасць. У 1742 годзе 18 дымоў, у сялян 40 валоў, 6 коней; карчма, спадчыннае ўладанне князя [[Міхал Казімір Радзівіл Рыбанька|Міхала Казіміра Радзівіла]]. У 1792 годзе ў Малым Малешаве пабудавана царква. Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|2-га падзелу]] Рэчы Паспалітай (1793) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1855 годзе дваранін Герсовіч меў у вёсцы 200 дзесяцін зямлі. Паводле перапісу 1897 года, у Малешаве была царква, вятрак, кузня. У 1903 годзе адкрыта школа. У 1908 годзе ў [[Тураўская воласць|Тураўскай воласці]] [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў ліпені 1944 года нямецкія акупанты спалілі 80 двароў і забілі 16 жыхароў. 99 жыхароў загінулі на франтах. Паводле перапісу 1959 года ў складзе калгаса «1 Мая» (цэнтр — вёска [[Верасніца]]). У 2016 годзе ў ваколіцах Малешава знойдзена бронзавая {{нп5|Кельт, інструмент|сякера-кельт||Celt (tool)}}, датаваная 1200—900 гадамі да н.э.<ref>''Савицкая О.'' [http://www.sb.by/obshchestvo/article/kto-poteryal-topor.html Кто потерял топор] // Советская Белоруссия № 216 (25098). Четверг, 10 ноября 2016.</ref> == Інфраструктура == Дзейнічаюць 9-гадовая школа, клуб, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне РУП «[[Белпошта]]». == Помнікі архітэктуры == [[Файл:Малешаў. Царква.jpg|thumb|Царква]] * Іаана-Багаслоўская царква == Вуліцы == * Беларуская вуліца * Беларускі завулак * Брадок вуліца * Новая вуліца * Кастрычніцкая вуліца * Савецкая вуліца * Садовая вуліца * Саломы вуліца * Сялянская вуліца * Цэнтральная вуліца == Насельніцтва == === Дынаміка === * 1811 год — 46 двароў. * 1897 год — 69 двароў, 508 жыхароў (згодна перапісу). * 1908 год — 579 жыхароў. * 1921 год — 106 двароў, 783 жыхара. * 1925 год — 122 двара. * 1959 год — 962 жыхара(згодна перапісу). * 1994 год — 625 жыхароў * 2004 год — 239 гаспадарак, 570 жыхароў. == Вядомыя ўраджэнцы == * В. Каткоў — камандзір партызанскай брыгады імя У. І. Леніна ў Брэсцкай вобласці. == Цікавая інфармацыя == Уваходзіць у так званую [[Агурковая краіна|Агурковую краіну]]. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Maliešaŭ}} {{Верасніцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Верасніцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жыткавіцкага раёна]] f8uzgi8ezy3orxj4effzeigwf5wbyw9 0 45931 5122561 5112471 2026-04-06T10:15:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122561 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Чэрні |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Černi_(4).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 09|lat_sec = 08 |lon_dir = E|lon_deg = 23|lon_min = 45|lon_sec = 24 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Чэрнінскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 8500 |год перапісу = 2010 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = 225001 |паштовыя індэксы = 225001 |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = ru |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242979961 }} '''Чэ́рні'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Чарні́'''</ref> ({{lang-be-trans|Černi}}, {{lang-ru|Черни}}) — [[аграгарадок]] у [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Чэрнінскі сельсавет|Чэрнінскага сельсавета]]. Размешчаны за 9 км на паўночны ўсход ад [[Брэст]]а, за 6 км ад чыгуначнай станцыі [[Брэст-Усходні]]. Цэнтр камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Маладая гвардыя». == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядомы з XVI стагоддзя як сяло — прыватная ўласнасць у [[Берасцейскі павет|Берасцейскім павеце]] [[Берасцейскае ваяводства|Берасцейскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Пад 1577 годам пазначана як двор Чэрнік. У 1617 годзе маёмасць князя Фёдара Масальскага. Пасля [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Слонімская губерня|Слонімскай]], з 1797 года — у [[Літоўская губерня|Літоўскай]], з 1801 года — у [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]] губернях. У XIX стагоддзі вёска ў Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Цэнтр маёнтка Чэрні, якім у 1868 годзе валодаў [[Ф. Ягмін]]. У 1877 годзе вяскоўцы пабудавалі драўляную царкву. У 1886 годзе сяло ў Косіцкай воласці, царкоўнапрыходская школа, карчма. З 1889 года працавала [[народнае вучылішча]], у якім навучаліся 51 хлопчык і 2 дзяўчынкі. У 1890 годзе маёнткам валодаў [[К. Ягмін]]. У 1897 годзе царква, [[хлебазапасны магазін]], царкоўнапрыходская школа. У 1905 годзе сяло ў Косіцкай воласці Брэсцкага павета. Тут размяшчаўся ўчастак паліцэйскіх ураднікаў Мяднянскай воласці. У 1905 годзе 1370 дзесяцін зямлі належалі пані Ю. Штэрн. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Косіцкай гміне Брэсцкага павета [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У 1940 годзе адкрыта 7-гадовая школа. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] акупанты спалілі 8 двароў; 9 вяскоўцаў загінулі на фронце. У жніўні 1950 года арганізаваны калгас «Маладая гвардыя», у які ўвайшлі 30 гаспадарак з 66. 3 чэрвеня 1957 года Чарнеўскі і Тэльмінскі сельскія Саветы аб'яднаны ў адзін Чарнеўскі сельскі Савет [[Брэсцкі раён|Брэсцкага раёна]] з цэнтрам у вёсцы Чэрні<ref name=":1">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=r957b0005850&q_id=5378887|title=Решение исполнительного комитета Брестского областного Совета депутатов трудящихся от 3 июня 1957 года № 344 «О частичном изменении в административно-территориальном делении сельских Советов Брестского и Пинского районов и Домачевского поселкового Совета Брестского района»|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=}}</ref>. У 1969 годзе калгас ператвораны ў аднайменны саўгас. 8 мая 1970 года [[Вычулкаўскі сельсавет]] перайменаваны ў Чэрнінскі, цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Чэрні<ref name=":0">Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 мая 1970 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1970, № 20 (1286).</ref>. Вёска з [[Тэльмінскі сельсавет|Тэльмінскага сельсавета]] перададзена ў склад [[Чэрнінскі сельсавет|Чэрнінскага сельсавета]]<ref name=":0" />. 4 верасня 1972 года да вёскі далучаны хутары [[Чэрні (хутар)|Чэрні]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 4 верасня 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 27 (1365).</ref>. == Інфраструктура == * Сярэдняя школа * Клуб * Бібліятэка * Бальніца * Аптэка * Магазін == Насельніцтва == * 30 мужчын, 30 жанчын (1868) * 42 двары, 257 жыхароў (1876) * 114 жыхароў (1886) * 30 двароў, 188 жыхароў (1897) * 151 жыхар (1905) * 62 двары, 371 жыхар (1921) * 61 двор, 362 жыхары (1940) * 510 жыхароў (1959) * 280 жыхароў (1970) * 618 гаспадарак, 1806 жыхароў (1997) * 841 гаспадарка, 2303 жыхары (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Чэрнінскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Чэрнінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] 3bwe7yompqqa0trbfzjijtmfa3s5g4w 0 48005 5122642 5083435 2026-04-06T10:51:41Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122642 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Галынка}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Галынка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Галынка. Царква (01).jpg |подпіс = Свята-Петра-Паўлаўская царква |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 53|lat_sec = 27.45 |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 32|lon_sec = 55.18 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Клецкі |сельсавет2 = Галынкаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1552 |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 384 |год перапісу = 2009 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 1793 |паштовы індэкс = 222646 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 5 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Category:Halynka, Kletsk District |сайт = |мова сайта = |OpenStreetMap = 242998949 }} '''Галы́нка'''<ref name="nazvy">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|с=205}}</ref> ({{lang-be-trans|Halynka}}, {{lang-ru|Голынка}}) — [[аграгарадок]] у [[Клецкі раён|Клецкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр [[Галынкаўскі сельсавет (Клецкі раён)|Галынкаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Аграгарадок размешчаны на рацэ [[Нача (прыток Лані)|Нача]] (прыток ракі [[Лань (рака)|Лань]]), за 25 км на паўднёвы захад ад горада [[Клецк]], за 167 км ад [[Мінск]]а, за 27 км ад чыгуначнай станцыі [[Клецк (станцыя)|Клецк]] на лініі Асіповічы—Баранавічы<ref name="gvb"> {{кніга | загаловак = Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 8, кн. 2. Мінская вобласць | адказны = рэдкал.: Т. У. Бялова (дырэктар) [і інш.] | выдавецтва = Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі | месца = Мінск | год = 2011 | том = 8 | кніга = 2 | старонкі = 464 | isbn = 978-985-11-0554-6 }} </ref>. == Гісторыя == Паводле даследаванняў беларускага гісторыка В. П. Пазднякова, назва вёскі паходзіць ад урочышча Галавае балота. Першы ўспамін пра паселішча датуецца 1552 годам, калі яно было адзначана на землях каля Машуковічаў. Падчас правядзення валочнай памеры землі падзялілі паміж [[Бона Сфорца|Бонай Сфорцай]] (атрымала 2/3) і князем І. І. Пузынам. Частка, што перайшла да апошняга, з гэтага часу пачала называцца Галынкай-Машуковічамі або проста Галынкай<ref name="gvb" />. У 1653 годзе сяло Галынка належала панам Чыжам. У гэтым жа годзе Адам-Дамінік Янавіч Чыж, скарбнік віленскі, фундаваў будаўніцтва царквы паміж Бабкамі і Галынкай. З 1793 года ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1800 годзе сяло ў Слуцкім павеце Мінскай губерні, 21 двор, 204 жыхары, уніяцкая царква Пятра і Паўла (пабудавана ў канцы XVIII стагоддзя), вадзяны млын, драўляны сядзібны дом; з'яўлялася шляхецкай уласнасцю. У 1853 годзе маёнткам і сялом Галынка валодаў В. Врандорф. У 1836 годзе ў маёнтку працаваў вінакурны завод, а ў 1884 годзе адчынілася школа граматы<ref name="gvb" />. Паводле перапісу 1897 года ў вёсцы 100 двароў, 702 жыхары, Сінябудскае народнае вучылішча, хлебазапасны магазін, піцейны дом. У аднайменным маёнтку, якім валодаў Вінародскі, было 68 жыхароў і 10 двароў. У 1910 годзе адчынена 4-класная народная школа. З сакавіка 1919 года ў складзе БССР. З ліпеня 1919 па ліпень 1920 года акупавана польскімі войскамі. З 1921 года ў Галынкаўскай воласці Нясвіжскага павета. З 12 кастрычніка 1940 года — цэнтр Галынкаўскага сельсавета. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] з 27 чэрвеня 1941 па 2 ліпеня 1944 года акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі<ref name="gvb" />. У 1972 годзе ў вёсцы было 220 двароў, 665 жыхароў. Пасля вайны цэнтр калгаса «Камунар». У 2004 годзе вёска ўвайшла ў склад ПВУП «Налібокі-Нёман» (цэнтр — у Бабічах). У 2009 годзе працавалі сярэдняя школа, дзіцячы сад, Дом культуры, бібліятэка і іншыя ўстановы<ref name="gvb" />. == Насельніцтва == * '''XIX стагоддзе''': ** 1800 — 204 жыхары, 21 двор. ** 1886 — 380 жыхароў, 50 двароў. ** 1897 — 702 жыхары, 100 двароў (сяло); 68 жыхароў, 10 двароў (маёнтак). * '''XX стагоддзе''': ** 1921 — 655 жыхароў, 118 двароў (у воласці). ** 1940 — 802 жыхары, 111 двароў (сяло); 66 жыхароў, 18 двароў (маёнтак). ** 1959 — 709 жыхароў (паводле перапісу). ** 1972 — 665 жыхароў, 220 двароў. ** 1996 — 569 жыхароў, 222 двары. ** 1998 — 554 жыхары, 220 двароў. * '''XXI стагоддзе''': ** 2009 — 384 жыхары, 195 гаспадарак<ref name="gvb" />. == Інфраструктура == На 2009 год у аграгарадку працавалі лясніцтва, сярэдняя школа, дзіцячы сад, Дом культуры, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, комплексны прыёмны пункт бытавога абслугоўвання, аддзяленне сувязі і «[[Беларусбанк]]», магазін, машынны двор з майстэрнямі па рамонце сельскагаспадарчай тэхнікі, ферма буйной рагатай жывёлы<ref name="gvb" />. == Славутасці == * Фрагменты сядзібна-паркавага комплексу Врандорфаў «Галынка» (канец XVIII — пачатак XX стагоддзяў): рэшткі мураванай галубятні (1811) і падмуркі некаторых гаспадарчых пабудоў — {{ГККРБ 4|613Г000196}} * [[Свята-Петра-Паўлаўская царква (Галынка)|Драўляная царква Святых Пятра і Паўла]] (канец XVIII, перабудавана ў XIX ст.) і званіца (XIX ст.) — {{ГККРБ 4|612Г000197}}. Помнікі народнага драўлянага дойлідства з элементамі класіцызму. * На вуліцы Зарэчнай знаходзіцца абеліск на ўшанаванне памяці 42 землякоў, якія загінулі падчас руска-японскай вайны 1904—1905 гадоў і Першай сусветнай вайны 1914—1918 гадоў<ref name="gvb" />. <gallery mode=packed perrow ="5" heights="150px"> Галынка. Царква (04).jpg|Свята-Петра-Паўлаўская царква Галынка. Царква (03).jpg|Брама-званіца Галынка. Каталіцкая капліца (01).jpg|Каталіцкая капліца Галынка. Свіран (04).jpg|Свіран-галубятня Галынка. Месца, дзе чакалі невярнуўшыхся сваіх блізкіх з руска-японскай вайны 1905 г., Першай сусветнай (01).jpg|Абеліск у памяць аб загінуўшых земляках </gallery> {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-2||464}} * {{Крыніцы/БелЭн|4|с=475}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Минская область: Общегеографический атлас|адказны=Ред. Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2008|старонкі=26|старонак=48|isbn=978-985-508-054-2|тыраж=10000|мова=ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Halynka, Kletsk District}} * {{ГБ|http://globustut.by/golynka_kl/}} {{Галынкаўскі сельсавет (Клецкі раён)}} [[Катэгорыя:Галынкаўскі сельсавет (Клецкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Клецкага раёна]] [[Катэгорыя:Галынка (Клецкі раён)| ]] 9i8pcc502guvpfsuvtxh9jqbpu0sm9z 5122671 5122642 2026-04-06T11:12:35Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122671 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Галынка}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Галынка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Галынка. Царква (01).jpg |подпіс = Свята-Петра-Паўлаўская царква |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 53|lat_sec = 27.45 |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 32|lon_sec = 55.18 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Клецкі |сельсавет2 = Галынкаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1552 |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 384 |год перапісу = 2009 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 1793 |паштовы індэкс = 222646 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 5 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Category:Halynka, Kletsk District |сайт = |мова сайта = |OpenStreetMap = 242998949 }} '''Галы́нка'''<ref name="nazvy">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|с=205}}</ref> ({{lang-be-trans|Halynka}}, {{lang-ru|Голынка}}) — [[аграгарадок]] у [[Клецкі раён|Клецкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр [[Галынкаўскі сельсавет (Клецкі раён)|Галынкаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Аграгарадок размешчаны на рацэ [[Нача (прыток Лані)|Нача]] (прыток ракі [[Лань (рака)|Лань]]), за 25 км на паўднёвы захад ад горада [[Клецк]], за 167 км ад [[Мінск]]а, за 27 км ад чыгуначнай станцыі [[Клецк (станцыя)|Клецк]] на лініі Асіповічы—Баранавічы<ref name="gvb"> {{Крыніцы/ГВБ|8-2||464}} </ref>. == Гісторыя == Паводле даследаванняў беларускага гісторыка В. П. Пазднякова, назва вёскі паходзіць ад урочышча Галавае балота. Першы ўспамін пра паселішча датуецца 1552 годам, калі яно было адзначана на землях каля Машуковічаў. Падчас правядзення валочнай памеры землі падзялілі паміж [[Бона Сфорца|Бонай Сфорцай]] (атрымала 2/3) і князем І. І. Пузынам. Частка, што перайшла да апошняга, з гэтага часу пачала называцца Галынкай-Машуковічамі або проста Галынкай<ref name="gvb" />. У 1653 годзе сяло Галынка належала панам Чыжам. У гэтым жа годзе Адам-Дамінік Янавіч Чыж, скарбнік віленскі, фундаваў будаўніцтва царквы паміж Бабкамі і Галынкай. З 1793 года ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1800 годзе сяло ў Слуцкім павеце Мінскай губерні, 21 двор, 204 жыхары, уніяцкая царква Пятра і Паўла (пабудавана ў канцы XVIII стагоддзя), вадзяны млын, драўляны сядзібны дом; з'яўлялася шляхецкай уласнасцю. У 1853 годзе маёнткам і сялом Галынка валодаў В. Врандорф. У 1836 годзе ў маёнтку працаваў вінакурны завод, а ў 1884 годзе адчынілася школа граматы<ref name="gvb" />. Паводле перапісу 1897 года ў вёсцы 100 двароў, 702 жыхары, Сінябудскае народнае вучылішча, хлебазапасны магазін, піцейны дом. У аднайменным маёнтку, якім валодаў Вінародскі, было 68 жыхароў і 10 двароў. У 1910 годзе адчынена 4-класная народная школа. З сакавіка 1919 года ў складзе БССР. З ліпеня 1919 па ліпень 1920 года акупавана польскімі войскамі. З 1921 года ў Галынкаўскай воласці Нясвіжскага павета. З 12 кастрычніка 1940 года — цэнтр Галынкаўскага сельсавета. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] з 27 чэрвеня 1941 па 2 ліпеня 1944 года акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі<ref name="gvb" />. У 1972 годзе ў вёсцы было 220 двароў, 665 жыхароў. Пасля вайны цэнтр калгаса «Камунар». У 2004 годзе вёска ўвайшла ў склад ПВУП «Налібокі-Нёман» (цэнтр — у Бабічах). У 2009 годзе працавалі сярэдняя школа, дзіцячы сад, Дом культуры, бібліятэка і іншыя ўстановы<ref name="gvb" />. == Насельніцтва == * '''XIX стагоддзе''': ** 1800 — 204 жыхары, 21 двор. ** 1886 — 380 жыхароў, 50 двароў. ** 1897 — 702 жыхары, 100 двароў (сяло); 68 жыхароў, 10 двароў (маёнтак). * '''XX стагоддзе''': ** 1921 — 655 жыхароў, 118 двароў (у воласці). ** 1940 — 802 жыхары, 111 двароў (сяло); 66 жыхароў, 18 двароў (маёнтак). ** 1959 — 709 жыхароў (паводле перапісу). ** 1972 — 665 жыхароў, 220 двароў. ** 1996 — 569 жыхароў, 222 двары. ** 1998 — 554 жыхары, 220 двароў. * '''XXI стагоддзе''': ** 2009 — 384 жыхары, 195 гаспадарак<ref name="gvb" />. == Інфраструктура == На 2009 год у аграгарадку працавалі лясніцтва, сярэдняя школа, дзіцячы сад, Дом культуры, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, комплексны прыёмны пункт бытавога абслугоўвання, аддзяленне сувязі і «[[Беларусбанк]]», магазін, машынны двор з майстэрнямі па рамонце сельскагаспадарчай тэхнікі, ферма буйной рагатай жывёлы<ref name="gvb" />. == Славутасці == * Фрагменты сядзібна-паркавага комплексу Врандорфаў «Галынка» (канец XVIII — пачатак XX стагоддзяў): рэшткі мураванай галубятні (1811) і падмуркі некаторых гаспадарчых пабудоў — {{ГККРБ 4|613Г000196}} * [[Свята-Петра-Паўлаўская царква (Галынка)|Драўляная царква Святых Пятра і Паўла]] (канец XVIII, перабудавана ў XIX ст.) і званіца (XIX ст.) — {{ГККРБ 4|612Г000197}}. Помнікі народнага драўлянага дойлідства з элементамі класіцызму. * На вуліцы Зарэчнай знаходзіцца абеліск на ўшанаванне памяці 42 землякоў, якія загінулі падчас руска-японскай вайны 1904—1905 гадоў і Першай сусветнай вайны 1914—1918 гадоў<ref name="gvb" />. <gallery mode=packed perrow ="5" heights="150px"> Галынка. Царква (04).jpg|Свята-Петра-Паўлаўская царква Галынка. Царква (03).jpg|Брама-званіца Галынка. Каталіцкая капліца (01).jpg|Каталіцкая капліца Галынка. Свіран (04).jpg|Свіран-галубятня Галынка. Месца, дзе чакалі невярнуўшыхся сваіх блізкіх з руска-японскай вайны 1905 г., Першай сусветнай (01).jpg|Абеліск у памяць аб загінуўшых земляках </gallery> {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-2||464}} * {{Крыніцы/БелЭн|4|с=475}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Минская область: Общегеографический атлас|адказны=Ред. Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2008|старонкі=26|старонак=48|isbn=978-985-508-054-2|тыраж=10000|мова=ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Halynka, Kletsk District}} * {{ГБ|http://globustut.by/golynka_kl/}} {{Галынкаўскі сельсавет (Клецкі раён)}} [[Катэгорыя:Галынкаўскі сельсавет (Клецкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Клецкага раёна]] [[Катэгорыя:Галынка (Клецкі раён)| ]] mjo9erkgdzikcb946s4uig4yfw8k5wt 0 48011 5122683 5082925 2026-04-06T11:14:25Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122683 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Шайкі. Вятрак.jpg |подпіс = Рэшткі ветрака, гісторыка-культурная каштоўнасць. |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 58|lat_sec = 31.80 |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 45|lon_sec = 1.44 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Клецкі |сельсавет2 = Галынкаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 18 |год перапісу = 2009 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Šajki |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242998964 }} '''Шайкі́'''<ref name="np">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Шэ́йкі, Шыйкі́'''</ref><ref name="gvb">{{Крыніцы/ГВБ|8-2||464}}</ref> ({{lang-be-trans|Šajki}}, {{lang-ru|Шайки}}) — [[вёска]] ў [[Клецкі раён|Клецкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Галынкаўскі сельсавет (Клецкі раён)|Галынкаўскага сельсавета]]. Паводле дадзеных 2009 года, у вёсцы 18 гаспадарак, пражывае 18 жыхароў.<ref name="gvb"/> == Гісторыя == У '''1775''' годзе вёска Шыйкі, якая належала Яленскім, знаходзілася ў Навагрудскім ваяводстве Вялікага Княства Літоўскага і мела 12 сялянскіх гаспадарак. З '''1793''' года — у складзе Расійскай імперыі. У '''1800''' годзе — вёска Слуцкага павета Мінскай губерні, 20 двароў, 84 жыхары, шляхецкая ўласнасць. Паводле перапісу '''1897''' года ў вёсцы, якая ўваходзіла ў склад Сіняўскай воласці, было 32 двары, 186 жыхароў. У '''1908''' годзе — 35 двароў, 200 жыхароў. З лютага да снежня '''1918''' года была акупавана нямецкімі войскамі. З 1 студзеня '''1919''' года ў БССР, з лютага — у Літ.-Бел. ССР. У красавіку — чэрвені '''1919''' года і са жніўня '''1919''' да ліпеня і з кастрычніка '''1920''' года акупавана польскімі войскамі. З 29 ліпеня '''1920''' года — у Нясвіжскім павеце Мінскай губерні, з 31 ліпеня '''1920''' года — у складзе БССР. У '''1921'''—'''1939''' гадах у складзе Польшчы, у Сіняўскай гміне Нясвіжскага павета Навагрудскага ваяводства; вёска, 46 двароў, 268 жыхароў (1921). З лістапада '''1939''' года ў складзе БССР, з 15 студзеня '''1940''' года — у Клецкім раёне Баранавіцкай вобласці, з 12 кастрычніка '''1940''' года — у Галынкаўскім сельсавеце таго ж раёна і вобласці, з 8 студзеня '''1954''' года — у Мінскай вобласці, з 25 снежня '''1962''' года да 30 ліпеня '''1966''' года — у Нясвіжскім раёне. У '''1940''' годзе вёска мела 58 двароў, 277 жыхароў. У Вялікую Айчынную вайну вёска была акупавана нямецка-фашысцкімі захопнікамі з 27 чэрвеня '''1941''' года да пачатку ліпеня '''1944''' года. 6 вяскоўцаў загінулі ці прапалі без вестак на франтах вайны. У '''1950''' годзе ўтвораны калгас імя М. Горкага. Паводле перапісаў насельніцтва, у '''1959''' годзе ў вёсцы налічвалася 256 жыхароў, у '''1970''' годзе — 185 жыхароў. У '''1988''' годзе было 44 двары, 74 жыхары. Працавалі ферма буйной рагатай жывёлы і магазін. У '''1998''' годзе вёска, у складзе калгаса «Камунар» (цэнтр в. Галынка), мела 31 двор, 51 жыхара, магазін, ветраны млын — помнік народнага драўлянага дойлідства (пабудаваны ў канцы '''XIX''' — пачатку '''XX''' стагоддзя з дрэва ў цэнтры вёскі). З 1 лютага '''2004''' года вёска знаходзіцца ў складзе замежнага вытворчага сельскагаспадарчага ўнітарнага прадпрыемства «Налібакі-Нёман» (цэнтр — в. Бабічы, Тучанскі сельсавет). Працуе ферма буйной рагатай жывёлы.<ref name="gvb"/> == Славутасці == * Вятрак — рэшткі ветрака, помнік архітэктуры канца '''XIX''' ст. — пачатку '''XX''' ст. * Каменны могільнік перыяду сярэднявечча ([[XIII]] — [[XVI стагоддзе|XVI стагоддзі]]), за 0,15 км на поўдзень ад вёскі — {{ГККРБ 4|413В000285}} == Вядомыя асобы == * [[Іван Паўлавіч Шэйко]] (нар. [[10 лютага]] [[1948]]) — беларускі вучоны ў галіне жывёлагадоўлі. Акадэмік НАН Беларусі (з 2003 г.), акадэмік Акадэміі аграрных навук РБ (1996—2002 гг.).<ref name="gvb"/> {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Šajki}} * {{ГБ|http://globustut.by/shejki/index.htm}} * [http://www.radzima.org/be/pub/2192_m/ Радзіма.орг: в.Шыйкі] {{Галынкаўскі сельсавет (Клецкі раён)}} [[Катэгорыя:Галынкаўскі сельсавет (Клецкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Клецкага раёна]] [[Катэгорыя:Ветраныя млыны Беларусі]] 2rqxnehzxypx3jsz00lic617piae1jq 0 48028 5122681 5082909 2026-04-06T11:14:15Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122681 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Чаша |вобласць = Мінская |раён = Клецкі |сельсавет = Грыцэвіцкі |насельніцтва = 67 |год перапісу = 2009 |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 53|lat_sec = 28 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 37|lon_sec = 42 |CoordScale = |тэлефонны код = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 7 |катэгорыя ў Commons = Čaša, Klieck District |OpenStreetMap = 243002653 }} '''Ча́ша'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Čaša}}, {{lang-ru|Чаша}}) — [[вёска]] ў [[Клецкі раён|Клецкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Грыцэвіцкі сельсавет|Грыцэвіцкага сельсавета]]. == Гісторыя == У 1775 годзе вёска згадваецца як уладанне Яленскіх у [[Навагрудскае ваяводства|Навагрудскім ваяводстве]], налічвала 12 сялянскіх гаспадарак<ref name="gvb"/>. Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1800 годзе — 9 двароў, 74 жыхары, шляхецкая ўласнасць у [[Слуцкі павет|Слуцкім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1878 годзе ў вёсцы існавала Міхайлаўская царква (згарэла ў пачатку XX стагоддзя)<ref name="gvb"/>. Паводле перапісу 1897 года, існавалі вёска Чаша (24 двары, 168 жыхароў) і аднайменны хутар (1 двор, 9 жыхароў). У 1908 годзе ў вёсцы было 30 двароў, 209 жыхароў. Са студзеня 1919 года акупіравана германскімі войскамі. З 1 студзеня 1919 года ў складзе БССР, з лютага — у Літ.-Бел. ССР. З красавіка 1919 года па ліпень 1920 года акупіравана польскімі войскамі. З 29 ліпеня 1920 года ў [[Нясвіжскі павет|Нясвіжскім павеце]] Мінскай губерні<ref name="gvb"/>. З 1921 па 1939 год у складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], у Сіняўскай гміне Нясвіжскага павета [[Навагрудскае ваяводства (1921—1939)|Навагрудскага ваяводства]]. Паводле перапісу 1921 года, 36 двароў, 239 жыхароў<ref name="gvb"/>. З лістапада 1939 года ў складзе БССР. З 15 студзеня 1940 года ў Клецкім раёне [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]], з 12 кастрычніка 1940 года ў Галынкаўскім сельсавеце. З 8 студзеня 1954 года ў [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. З 28 ліпеня 1954 года ў Старасельскім, з 24 жніўня 1960 года ў Заастравецкім сельсавеце. З 25 снежня 1962 года ў [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскім раёне]], з 30 ліпеня 1966 года зноў у Клецкім раёне. Да 8 лютага 2010 года вёска ўваходзіла ў склад [[Заастравецкі сельсавет|Заастравецкага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2009-307/2009-307(002-019).pdf «Об изменении административно-территориального устройства Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 30 октября 2009 г. № 219] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210628095334/https://www.pravo.by/pdf/2009-307/2009-307(002-019).pdf |date=28 чэрвеня 2021 }}{{ref-ru}}</ref>, пасля яго скасавання ўвайшла ў склад [[Грыцэвіцкі сельсавет|Грыцэвіцкага сельсавета]]<ref name="gvb"/>. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з 27 чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. 7 вяскоўцаў загінулі на франтах<ref name="gvb"/>. == Насельніцтва == * '''XIX стагоддзе''': 1800 — 9 двароў, 74 жыхары; 1897 — 24 двары, 168 жыхароў (вёска), 1 двор, 9 жыхароў (хутар). * '''XX стагоддзе''': 1908 — 30 двароў, 209 жыхароў; 1921 — 36 двароў, 239 жыхароў; 1940 — 51 двор, 359 жыхароў; 1959 — 339 жыхароў; 1970 — 308 жыхароў; 1998 — 83 гаспадаркі, 172 жыхары. * '''XXI стагоддзе''': 2008 — 70 гаспадарак, 127 жыхароў; 2009 — 48 гаспадарак, 67 жыхароў<ref name="gvb"/>. == Славутасці == * [[Файл:Čaša,_Klieck_District,_roadside_cross.jpg|thumb|250px|Прыдарожны крыж]] * За 0,3 км на ўсход ад вёскі знаходзіцца батанічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння [[Навінкоўскі дуб]]. == Зноскі == {{Зноскі|refs= <ref name="gvb"> {{Крыніцы/ГВБ|8-2||464}} </ref> }} == Спасылкі == {{Грыцэвіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Грыцэвіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Клецкага раёна]] inp6zgi5wzqjw3vn3ph65c61te5yqjo 0 48072 5122675 5082726 2026-04-06T11:13:15Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122675 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Кунцаўшчына |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 56|lat_sec = 37 |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 52|lon_sec = 05 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Клецкі |сельсавет = Морацкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = 1800 |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 42 |насельніцтва = 47 |год перапісу = 2009 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +3 |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Kuncaŭščyna, Klieck District |сайт = |мова сайта = |OpenStreetMap = 243004197 }} '''Ку́нцаўшчына'''<ref name="nazvy"/> ({{lang-be-trans|Kuncaŭščyna}}, {{lang-ru|Кунцевщина}}) — [[вёска]] ў [[Клецкі раён|Клецкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Морацкі сельсавет|Морацкага сельсавета]]. Знаходзіцца за 26 км на паўднёвы захад ад [[Клецк]]а, 28 км ад чыгуначнай станцыі Клецк (на лініі [[Асіповічы]]—[[Баранавічы]]), 166 км ад [[Мінск]]а<ref name="gvb"/>. == Гісторыя == У 1800 годзе згадваецца як фальварак у [[Слуцкі павет|Слуцкім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Налічвалася 6 жыхароў, дзейнічалі драўляны сядзібны дом і вятраны млын. З 1883 года ў маёнтку, які належаў [[Вайніловічы|Вайніловічам]], працаваў вінакурны завод, што лічыўся самым значным у губерні. У 1897 годзе вёска ў складзе [[Кіевіцкая воласць|Кіевіцкай воласці]], налічвалася 11 двароў, 145 жыхароў, працаваў вінакурны завод. У 1908 годзе — 44 жыхары. З лютага да снежня 1918 года акупіравана германскімі войскамі. З 1 студзеня 1919 года ў складзе [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. З лютага па жнівень 1919 года ў складзе [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Літ-Бел ССР]]. Са жніўня 1919 года да ліпеня 1920 года і з кастрычніка 1920 года акупіравана польскімі войскамі. З 31 ліпеня 1920 года ў складзе БССР. Паводле ўмоў [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага мірнага дагавора]] 1921 года, вёска ўвайшла ў склад [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], дзе належала да Заастравецкай гміны [[Лунінецкі павет|Лунінецкага павета]] [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. З лістапада 1939 года ў складзе БССР. З 15 студзеня 1940 года ў Клецкім раёне Баранавіцкай вобласці, з 12 кастрычніка 1940 года ў Цепярэвецкім сельсавеце. З 8 студзеня 1954 года ў [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. З 16 ліпеня 1954 года ў [[Нагорнаўскі сельсавет|Нагорнаўскім сельсавеце]]. З 25 снежня 1962 года па 30 ліпеня 1966 года ў [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскім раёне]]. У 1940 годзе былы фальварак налічваў 23 двары, 134 жыхары. У гэтым жа годзе на базе маёнтка і вёсак Лазавічы і Макраны быў утвораны калгас «Чырвоны Сцяг». У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з 26 чэрвеня 1942 года да 4 ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. 2 вяскоўцы загінулі ў баях на франтах. Да [[28 мая]] [[2013]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Нагорнаўскі сельсавет|Нагорнаўскага сельсавета]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210128122522/https://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234]</ref>. == Насельніцтва == * '''XIX стагоддзе''': 1800 — 6 чал.; 1897 — 145 чал. * '''XX стагоддзе''': 1908 — 44 чал.; 1940 — 134 чал.; 1959 — 217 чал.; 1970 — 247 чал.; 1988 — 150 чал.; 1998 — 114 чал. * '''XXI стагоддзе''': 2009 — 47 чал. == Інфраструктура == У 1988 годзе ў вёсцы працавалі ферма буйной рагатай жывёлы, клуб, бібліятэка, сярэдняя школа, магазін. На 2009 год дзейнічалі ферма і клуб-бібліятэка. Вёска ўваходзіла ў склад калгаса «Чырвоны Сцяг» (цяпер СВК «Лазавічы», цэнтр — в. [[Лазавічы (Клецкі раён)|Лазавічы]]). == Славутасці == * [[Сядзіба Вайніловічаў]] (2-я палова XIX — пачатак XX стст.). Захаваліся вінакурня і стайня. * [[Царква ў гонар Казанскага абраза Маці Божай (Кунцаўшчына)|Царква ў гонар Казанскага абраза Маці Божай]] (драўляная, XIX ст.). == Зноскі == <references> <ref name="gvb"> {{Крыніцы/ГВБ|8-2||464}} </ref> <ref name="nazvy"> {{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць}} </ref> </references> == Спасылкі == {{Commons|Category:Kuncaŭščyna, Klieck District}} * [http://globustut.by/kuncevschi/index.htm Кунцаўшчына] на сайце [[Глобус Беларусі]] * [http://www.radzima.org/be/object/3716.html Кунцаўшчына] на сайце [[Radzima.org]] {{Морацкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Клецкага раёна]] [[Катэгорыя:Морацкі сельсавет]] 6hsovwqsyukf63dc16fv0fdt9i9xpza 0 48077 5122680 5082498 2026-04-06T11:14:05Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122680 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Цецеравец}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Цецеравец |краіна = Беларусь |вобласць = Мінская |раён = Клецкі |сельсавет = Морацкі |першае згадванне = 1552 |насельніцтва = 96 |год перапісу = 2009 |катэгорыя ў Commons = Ciecieraviec, Klieck Raion }} '''Цецераве́ц'''<ref name="nazvy">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Ciecieraviec}}, {{lang-ru|Тетеревец}}) — [[вёска]] ў [[Клецкі раён|Клецкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Морацкі сельсавет|Морацкага сельсавета]]. У 1940—1954 гадах цэнтр [[Цецеравецкі сельсавет|Цецеравецкага сельсавета]]. Да [[28 мая]] [[2013]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Нагорнаўскі сельсавет|Нагорнаўскага сельсавета]]<ref name="pravo.by">[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Гісторыя == Вядома ў [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] з '''XVI стагоддзя'''. У '''1552''' годзе — двор (фальварак) Клецкага княства, уласнасць [[Бона Сфорца|каралевы Боны Сфорца]]. Пры двары на 4 валоках зямлі жылі 14 чалавек паднявольных, мелася 8 валок зямлі гаспадарскай. Да Цецераўскага двара адносіліся сёлы Ёдчыцы, Цыцкавічы, Караневічы, Сакалятычы, востраў сяла Балванскага і востраў у Калодзежніках<ref name="HK2"/>. У '''1577''' годзе двор (12 валок зямлі) і сяло Цецеравец (8 гаспадароў) знаходзіліся ва ўладанні [[Радзівілы|Радзівілаў]], якія ў '''XVII—XVIII стагоддзях''' неаднаразова аддавалі Цецераўскі двор разам з сёламі ў заставу розным прадстаўнікам шляхты (П. Міноцкаму, М. Шафарэвічу, Вендорфам і іншым)<ref name="HK2"/>. З '''1793''' года — у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У '''1800''' годзе вёска і фальварак, ветраны млын, уладанне Радзівілаў, у складзе [[Слуцкі павет|Слуцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]<ref name="HK2"/>. У '''1809''' годзе ў фальварку Цецеравец налічвалася 15 дымоў<ref name="HK2"/>. У '''1850''' годзе ў межах фальварка Цецеравец Клецкай ардынацыі Радзівілаў уваходзілі вёскі Цецеравец (13 двароў, 107 жыхароў) і Ёдчыцы. Усяго ў фальварку ў гэты час налічвалася 58 сялянскіх двароў (з іх цяглых 51 двор), 372 селяніны, ворыўнай зямлі 508 моргаў, 117 прутоў. Фальваркавыя жылыя і гаспадарчыя пабудовы былі драўлянымі, у т.л. вінакурня (пабудавана ў 1832 г.) і ветраны млын (перабудаваны ў 1829 г.). Пры фальварку меўся сад (330 дрэў) і сажалка, у вёсцы Цецеравец — карчма<ref name="HK2"/>. Паводле перапісу '''1897''' года на месцы сучаснай вёскі ў складзе [[Грыцэвіцкая воласць|Грыцэвіцкай воласці]] знаходзіліся вёска Цецеравец (36 двароў, 244 жыхары), фальварак Стары Цецеравец (1 двор, 7 жыхароў) і фальварак Новы Цецеравец (4 двары, 35 жыхароў)<ref name="HK2"/>. У '''1908''' годзе вёска (35 двароў, 255 жыхароў) і аднайменны маёнтак (6 жыхароў)<ref name="HK2"/>. З лютага да снежня '''1918''' года акупавана [[Войскі Германскай імперыі|германскімі войскамі]]. З '''1 студзеня 1919''' года — у складзе [[БССР]], з лютага — у [[Літоўска-Беларуская ССР|Літ.-Бел. ССР]], у красавіку — у БССР. З '''1919''' года да ліпеня і з кастрычніка '''1920''' года акупавана [[Войска Польскае|польскімі войскамі]]. З '''29 ліпеня 1920''' года — у [[Нясвіжскі павет|Нясвіжскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], з '''31 ліпеня 1920''' года — у складзе БССР<ref name="HK2"/>. З '''1921—1939''' гады — у складзе [[Другая Рэч Паспалітая|Польшчы]], у [[Грыцэвіцкая гміна|Грыцэвіцкай гміне]] [[Нясвіжскі павет|Нясвіжскага павета]] [[Навагрудскае ваяводства|Навагрудскага ваяводства]]: вёска (54 двары, 298 жыхароў) і фальварак (1 двор, 24 жыхары) ('''1921''' г.)<ref name="HK2"/>. З '''3 лістапада 1939''' года — у складзе БССР, з '''15 студзеня 1940''' года — у [[Клецкі раён|Клецкім раёне]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]], з '''12 кастрычніка 1940''' года вёска — цэнтр Цецераўскага с/с таго ж р-на і вобл.<ref name="HK2"/>. З '''8 студзеня 1954''' года — у [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], з '''16 ліпеня 1954''' года — у [[Нагорнаўскі сельсавет|Нагорнаўскім сельсавеце]]<ref name="HK2"/>. З '''25 снежня 1962''' года да '''30 ліпеня 1966''' года — у [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскім раёне]]<ref name="HK2"/>. У '''1940''' годзе вёска (104 двары, 586 жыхароў), клуб, 1 асада (7 двароў, 38 жыхароў)<ref name="HK2"/>. Утвораны калгас імя Дзяржынскага, які абслугоўваўся Клецкай МТС. Будынак былой польскай заставы меркавалася перабудаваць пад пачатковую школу. На тэрыторыі Цецераўскага с/с знаходзілася 7 населеных пунктаў (2399 жыхароў), 458 двароў (у тым ліку 200 хутароў), 1 сярэдняя школа<ref name="HK2"/>. У '''Вялікую Айчынную вайну''' акупавана нямецка-фашысцкімі захопнікамі з '''26 чэрвеня 1941''' года да пачатку ліпеня '''1944''' года. На франтах вайны ў баях з ворагамі загінулі 16 вяскоўцаў. Пасля вайны адноўлены даваенны калгас<ref name="HK2"/>. З '''1953''' года вёска ў складзе калгаса «Чырвоны Сцяг» (цяпер СВК «Лазавічы»; цэнтр в. Лазавічы)<ref name="HK2"/>. == Насельніцтва == * '''XIX стагоддзе''': 1850 — 107 жыхароў, 13 двароў (вёска); 1897 — 244 жыхары, 36 двароў (вёска); 7 жыхароў, 1 двор (фальварак Стары Цецеравец); 35 жыхароў, 4 двары (фальварак Новы Цецеравец)<ref name="HK2"/>. * '''XX стагоддзе''': 1908 — 255 жыхароў, 35 двароў (вёска); 6 жыхароў (маёнтак); 1921 — 298 жыхароў, 54 двары (вёска); 24 жыхары, 1 двор (фальварак); 1940 — 586 жыхароў, 104 двары (вёска); 38 жыхароў, 7 двароў (асада); 1959 — 565 жыхароў; 1970 — 527 жыхароў; 1988 — 301 жыхар, 127 гаспадарак; 1998 — 227 жыхароў, 110 двароў<ref name="HK2"/>. * '''XXI стагоддзе''': 2009 — 96 жыхароў, 82 гаспадаркі<ref name="HK2"/>. == Сучасны стан == У сучаснай вёсцы знаходзіцца машынны двор, свінаферма, ферма буйной рагатай жывёлы, магазін<ref name="HK2"/>. == Вядомыя асобы == * [[Наталля Віктараўна Манько]] (нар. 1956) — беларускі дзяржаўны дзеяч. == Зноскі == <references> <ref name="nazvy">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> <ref name="pravo.by">[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref> <ref name="HK2"> {{Крыніцы/ГВБ|8-2||464}} </ref> </references> == Спасылкі == {{Commons|Category:Ciecieraviec, Klieck Raion}} {{Морацкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Морацкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Клецкага раёна]] sxmekd4hqgm21kcspryus2nwhmf10nf 0 49233 5122361 5105068 2026-04-06T09:45:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122361 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Аграгарадок |беларуская назва = Гірмантаўцы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53 |lat_min = 16|lat_sec = 29 |lon_dir = |lon_deg = 25 |lon_min = 55|lon_sec = 23 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет2 = Гарадзішчанскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242992453 }} '''Гі́рмантаўцы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Hirmantaŭcy}}) — [[аграгарадок]]<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazaby11/region27/text878.htm Решение Барановичского районного Совета депутатов от 14.03.2008 N 47 «О преобразовании сельских населенных пунктов Барановичского района в агрогородки»]</ref> у [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Гарадзішчанскага сельсавета]]. Размешчаны за 26 км на паўночны захад ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], за 227 км ад [[Брэст]]а, за 9 км ад чыгуначнай станцыі [[Мордзічы]] на лініі Баранавічы — [[Ліда]]. == Назва == Фіксавалася старое літоўскае прозвішча Гірмонт<ref>http://www.epaveldas.lt/recordImageSmall/ARCH/1423/1/16?exId=160822&seqNr=13</ref>. Было старажытнае балцка-літоўскае двухасноўнае імя ''Gir-mantas''<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 94.</ref>. == Гісторыя == У 1897 годзе ў Гарадзішчанскай воласці Навагрудскага павета [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Гарадзішчанскай гміне Баранавіцкага павета [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. З 15 студзеня 1940 года ў [[Гарадзішчанскі раён|Гарадзішчанскім раёне]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай]], а з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 25 снежня 1962 года ў Баранавіцкім раёне. З 12 кастрычніка 1940 года да 17 лютага 1975 года і з 6 жніўня 1978 года — цэнтр сельсавета. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года акупіраваны нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінула 15 аднавяскоўцаў. Да 17 лютага 1975 года цэнтр [[Гірмантаўскі сельсавет|Гірмантаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 17 лютага 1975 г. // Зборнік законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1975, № 15 (1461).</ref>, да 6 жніўня 1979 года вёска знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Гарадзішчанскага пассавета<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 6 жніўня 1979 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1979, № 27 (1617).</ref>, да 26 чэрвеня 2013 года ўваходзіла ў склад Гірмантаўскага сельсавета<ref>{{cite web | author = | last = | first = | authorlink = | coauthors = | date = | url = http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82/type-%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/286-26.06.2013.htm| archiveurl = https://web.archive.org/web/20150802203908/http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82/type-%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/286-26.06.2013.htm| archivedate = 2 жніўня 2015| title = Решение Брестский облсовет 286 26.06.2013 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Барановичского района Брестской области| format = | work = | publisher = | accessdate = 2 жніўня 2015 | language = ru| postscript = }}</ref>. == Інфраструктура == * Сельсавецкая і калгасная сядзібы * Рамонтна-механічныя майстэрні * Ветэрынарны ўчастак * Клуб * Аддзяленне сувязі * Аўтаматычная тэлефонная станцыя * Бібліятэка * Сярэдняя школа (з 1982 года ў ёй працуе краязнаўчы музей) == Насельніцтва == * 51 двор, 350 жыхароў (1897) * 73 двары, 403 жыхары (1909) * 74 дамы, 380 жыхароў (1921) * 420 жыхароў (1939) * 315 жыхароў (1959) * 90 двароў, 151 жыхар (1970) * 151 двор, 324 жыхары (1998) * 102 гаспадаркі, 295 жыхароў (2005) == Памятныя мясціны == У цэнтры вёскі размешчаны помнік землякам. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} * {{Крыніцы/БелЭн|5|||263}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)}} [[Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] 53mg68bkwhkyba4br330dyovzkwwxjs 0 49403 5121377 5096283 2026-04-05T14:42:05Z DzBar 156353 /* Дыскаграфія */ афармленне 5121377 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Уэст}} {{Музыкант | Выява = Kanye West at the 2009 Tribeca Film Festival.jpg | Апісанне выявы = Канье Уэст на кінафестывале «Трайбека», 2009 год | Жанры = {{Hlist|[[Хіп-хоп]]|хіп-хоп Сярэдняга Захаду|поп-рэп|[[Поп-музыка|поп]]|госпел}} | Сайт = {{URL|yeezy.com}} | Псеўданімы = Канье Уэст, Yeezy<ref>{{cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-schoolboy-q-go-wild-in-mesmerizing-that-part-video-20160602|author=Blistein, Jon|title=Watch Kanye West, Schoolboy Q Go Wild in 'THat Part' Video|website=[[Rolling Stone]]|access-date=2016-08-18|lang=en|archive-date=2016-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160607070033/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-schoolboy-q-go-wild-in-mesmerizing-that-part-video-20160602|url-status=live}}</ref>, Yeezus<ref name="god_complex" />, Ye }} '''Канье Амары Уэст''' ({{lang-en|Kanye Omari West}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] музычны прадзюсар і рэпер, шматразовы атрымальнік узнагарод «[[Грэмі]]». Таксама гукарэжысёр<ref name=":2">{{Cite web|lang=en|url=https://listen.tidal.com/credits/25022|title=Credits / Kanye West|website=[[Tidal]] (listen.tidal.com)|access-date=2022-04-04}}</ref>, былы мільярдэр<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.forbes.com/profile/kanye-west/|title=Kanye West|website=[[Forbes]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210812212515/https://www.forbes.com/profile/kanye-west/|archive-date=2021-08-12|access-date=2021-08-14|url-status=live}}</ref> і [[дызайн]]ер. Мае ўласны лэйбл «[[GOOD Music]]». Талісман і гандлёвая марка Уэста — плюшавы мішка, выявы якога была на вокладках трох яго альбомаў. Вырас у [[Чыкага]], з юнасцтва быў звязаны з музыкай. У канцы 1990-х — пачатку 2000-х гадоў стаў вядомы як прадзюсар, прыняўшы ўдзел у стварэнні хітоў для такіх выканаўцаў, як {{Не перакладзена 3|Jay-Z|3=ru}}, {{Не перакладзена 3|Лудакрыс|3=ru}}, {{Не перакладзена 3|Таліб Квелі|3=ru|4=Квели, Талиб}} і [[Аліша Кіз]]. Кінуўшы навучанне ва ўніверсітэце, каб засяродзіцца на музыцы, ён вырашыў стаць рэперам, выпусціў дэбютны альбом ''[[The College Dropout]]'' у 2004 годзе. Канье Уэст вядомы сваімі прамымі выказваннямі на розных цырымоніях і ў [[Сацыяльныя медыя|сацыяльных медыя]], што не раз прыводзіла да скандалаў. У 2020-х гадах шэраг кампаній разарваў з ім свае кантракты, а [[YouTube]], [[Spotify]] і некаторыя краіны падверглі [[Цэнзура|цэнзуры]] яго творчасць з прычыны радыкальна [[Антысемітызм|антысеміцкіх]] поглядаў Канье: ён адмаўляе [[Халакост]], называе сябе і членаў сваёй музычнай групы «[[Нацысты|нацыстамі]]», рэспектуе [[Адольф Гітлер|Гітлеру]], выпускае песні з нацысцкім, расісцкім і антысеміцкім зместам і заяўляе, што ў яго праблемах вінаватыя «сіяністы» і «падпольная яўрэйская мафія». Як дызайнер ён працаваў з такімі кампаніямі, як [[Nike]] і [[Louis Vuitton]], а ў 2013 годзе запусціў сумесна з [[Adidas]] лінію адзення Yeezy. Ён таксама заснаваў лэйбл GOOD Music і крэатыўнае агенцтва DONDA. У 2014 годзе ажаніўся з зоркай рэаліці-шоў і мадэллю Кім Кардаш’ян. Канье Уэст атрымаў прызнанне крытыкаў і быў неаднаразова названы адным з найвялікшых артыстаў XXI стагоддзя. Ён увайшоў у лік самых прадаваных артыстаў, сумарны аб’ём продажу яго альбомаў і сінглаў у лічбавым фармаце і на фізічных носьбітах перавысіў 121 мільён асобнікаў. Уэст выйграў 24 прэміі «[[Грэмі]]», такім чынам ён адзін з рэкардсменаў па колькасці выйграных намінацый і рэкардсмен сярод хіп-хоп-музыкаў, а таксама артыстаў свайго ўзросту. Яго альбомы былі ўключаны ў розныя спісы лепшых альбомаў, уключаючы спіс 500 найвялікшых альбомаў усіх часоў па версіі часопіса ''Rolling Stone''. Ён некалькі разоў быў прадстаўлены ў розных спісах часопіса [[Forbes]] і двойчы — у штогадовым спісе 100 самых уплывовых людзей свету па версіі часопіса [[Time]]. У 2019 годзе ўвайшоў у спіс самых высокааплатных музыкаў паводле версіі часопіса Forbes. Заробленая сума склала $150 млн<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.forbes.com/sites/zackomalleygreenburg/2019/12/06/the-worlds-top-earning-musicians-of-2019/|title=The World’s Top-Earning Musicians Of 2019|author=Zack O'Malley Greenburg|website=[[Forbes]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20191207204922/https://www.forbes.com/sites/zackomalleygreenburg/2019/12/06/the-worlds-top-earning-musicians-of-2019/|archive-date=2019-12-07|access-date=2019-12-08|url-status=live}}</ref>, гэта другое месца ў рэйтынгу. У 2020 годзе Forbes паставіў Канье Уэста з прыбыткам $170 млн на другое месца ў рэйтынгу самых высокааплатных знакамітасцяў<ref name=":3">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kommersant.ru/doc/4366766|title=Forbes назвал самых высокооплачиваемых звезд мира|date=2020-06-04|publisher=[[Коммерсантъ]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200604180746/https://www.kommersant.ru/doc/4366766|archive-date=2020-06-04|access-date=2020-06-06|url-status=live}}</ref>. Па паведамленні [[Bloomberg]], багацце Канье Уэста на 2021 год ацэньвалася ў $6,6 млрд і вялікая частка капіталу прыпадала на брэнд Yeezy<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://lenta.ru/news/2021/03/18/richkanye/|title=Bloomberg оценил состояние Канье Уэста|website=[[Lenta.ru]]|date=2021-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210426234243/https://lenta.ru/news/2021/03/18/richkanye/|archive-date=2021-04-26|access-date=2021-06-14|url-status=live}}</ref>. == Біяграфія == === Дзяцінства і юнацтва === Канье Амары Уэст нарадзіўся 8 чэрвеня 1977 года ў горадзе [[Атланта]], [[Джорджыя|штат Джорджыя]]<ref name="guardian_brilliant">{{cite web|language=en|url=https://www.theguardian.com/music/2016/feb/13/kanye-west-profile-brilliant-madman-performance-art-life-of-pablo|title=Kanye West: a 'brilliant madman' who speaks and acts in superlatives|first=Dorian|last=Lynskey|date=2016-02-13|publisher=[[The Guardian]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909035342/https://www.theguardian.com/music/2016/feb/13/kanye-west-profile-brilliant-madman-performance-art-life-of-pablo|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-20|url-status=live}}</ref>. Яго бацькі развяліся, калі яму было тры гады, пасля чаго Канье са сваёй маці пераехалі ў [[Чыкага]], [[Ілінойс|штат Ілінойс]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|title=Before he was famous: A young Kanye West is seen in childhood snaps as he's described as an ambitious 'small kid' who predicted his success in high school|first=Cassie|last=Carpenter|publisher=[[Daily Mail]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911032653/http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|archive-date=2016-09-11|access-date=2016-06-20|url-status=live}}</ref>. Яго бацька, Рэй Уэст ({{lang-en|Ray West}}), складаўся ў партыі «[[Чорныя пантэры (партыя)|Чорных пантэр]]» і быў адным з першых фотажурналістаў-афраамерыканцаў у штодзённай газеце {{Не перакладзена 3|The Atlanta Journal-Constitution}}<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|title=Before he was famous: A young Kanye West is seen in childhood snaps as he's described as an ambitious 'small kid' who predicted his success in high school|first=Cassie|last=Carpenter|publisher=[[Daily Mail]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911032653/http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|archive-date=2016-09-11|access-date=2016-06-20|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.ajc.com/news/news/ray-west-kanye-wests-dad-was-one-ajcs-first-black-/nn8Bw/|title=Kanye West's dad AJC photographer|publisher={{нп5|The Atlanta Journal-Constitution}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20160921184905/http://www.ajc.com/news/news/ray-west-kanye-wests-dad-was-one-ajcs-first-black-/nn8Bw/|archive-date=2016-09-21|access-date=2016-06-20|url-status=live}}</ref>. Маці Канье, Донда Уэст ({{lang-en|Donda C. West}}), была [[прафесар]]ам англійскай мовы ў Універсітэце Кларк-Атланта і дэканам факультэта англійскай мовы ў [[Чыкагскі дзяржаўны ўніверсітэт|Дзяржаўным Універсітэце Чыкага]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|title=Before he was famous: A young Kanye West is seen in childhood snaps as he's described as an ambitious 'small kid' who predicted his success in high school|first=Cassie|last=Carpenter|publisher=[[Daily Mail]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911032653/http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|archive-date=2016-09-11|access-date=2016-06-20|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.ajc.com/news/news/ray-west-kanye-wests-dad-was-one-ajcs-first-black-/nn8Bw/|title=Kanye West's dad AJC photographer|publisher={{нп5|The Atlanta Journal-Constitution}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20160921184905/http://www.ajc.com/news/news/ray-west-kanye-wests-dad-was-one-ajcs-first-black-/nn8Bw/|archive-date=2016-09-21|access-date=2016-06-20|url-status=live}}</ref>, да заканчэння кар’еры, каб стаць мажджэрам сына<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|title=Before he was famous: A young Kanye West is seen in childhood snaps as he's described as an ambitious 'small kid' who predicted his success in high school|first=Cassie|last=Carpenter|publisher=[[Daily Mail]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911032653/http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|archive-date=2016-09-11|access-date=2016-06-20|url-status=live}}</ref>. Канье Уэст жыў у сям’і сярэдняга класа<ref name="guardian_brilliant2">{{cite web|language=en|url=https://www.theguardian.com/music/2016/feb/13/kanye-west-profile-brilliant-madman-performance-art-life-of-pablo|title=Kanye West: a 'brilliant madman' who speaks and acts in superlatives|first=Dorian|last=Lynskey|date=2016-02-13|publisher=[[The Guardian]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909035342/https://www.theguardian.com/music/2016/feb/13/kanye-west-profile-brilliant-madman-performance-art-life-of-pablo|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-20|url-status=live}}</ref> і вучыўся ў сярэдняй школе Поларыс у Оук-Лон, прыгарадзе Чыкага<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|title=Before he was famous: A young Kanye West is seen in childhood snaps as he's described as an ambitious 'small kid' who predicted his success in high school|first=Cassie|last=Carpenter|publisher=[[Daily Mail]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911032653/http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|archive-date=2016-09-11|access-date=2016-06-20|url-status=live}}</ref>. На пытанне журналістаў пра свае ацэнкі ў школе, Уэст адказаў, што ён вучыўся «на чацвёркі-пяцёркі»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|title=Before he was famous: A young Kanye West is seen in childhood snaps as he's described as an ambitious 'small kid' who predicted his success in high school|first=Cassie|last=Carpenter|publisher=[[Daily Mail]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911032653/http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|archive-date=2016-09-11|access-date=2016-06-20|url-status=live}}</ref>. Ва ўзросце дзесяці гадоў Уэст з маці пераехаў у горад [[Нанкін]] ў [[Кітай|Кітаі]], дзе яны жылі, пакуль яна працавала ў [[Нанкінскі ўніверсітэт|Нанкінскім універсітэце]] па праграме абмену<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|title=Before he was famous: A young Kanye West is seen in childhood snaps as he's described as an ambitious 'small kid' who predicted his success in high school|first=Cassie|last=Carpenter|publisher=[[Daily Mail]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911032653/http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|archive-date=2016-09-11|access-date=2016-06-20|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|title=Before he was famous: A young Kanye West is seen in childhood snaps as he's described as an ambitious 'small kid' who predicted his success in high school|first=Cassie|last=Carpenter|publisher=[[Daily Mail]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911032653/http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|archive-date=2016-09-11|access-date=2016-06-20|url-status=live}}</ref>. Паводле яе слоў, Уэст быў адзіным замежным вучнем у сваім класе, але ён хутка ўліўся ў калектыў, вывучыўшы [[Кітайская мова|кітайскую мову{{sfn|Raising Kanye|2007|p=87|quote=He was the only foreign kid in his class […] but he adjusted quickly […] He learned math, some science, and especially the language…}}]], што ён забыў неўзабаве пасля вяртання ў ЗША{{sfn|Raising Kanye|2007|p=92|quote=I believe Kanye has forgotten all but one or two words of the language now. Languages are not like riding a bicycle: if you don't use it, you'll lose it.}}. З ранніх гадоў Уэст выяўляў цікавасць да творчасці. Ва ўзросце пяці гадоў, вяртаючыся з адпачынку, ён напісаў верш<ref name="chicago_bond">{{cite web|language=en|url=http://articles.chicagotribune.com/2007-11-13/news/0711130488_1_chicago-state-university-degree-from-auburn-university-kanye-west|title=Kanye and his mom shared special bond|date=2007-11-13|publisher=[[Chicago Tribune]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160221044031/http://articles.chicagotribune.com/2007-11-13/news/0711130488_1_chicago-state-university-degree-from-auburn-university-kanye-west|archive-date=2016-02-21|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Па словах яго маці, калі ён быў у трэцім класе, яна пачала заўважаць яго цікавасць да малявання і музыцы{{sfn|Raising Kanye|2007|p=105|quote=Kanye dreamed of doing music from the time he was very young. I first noticed it when he was in third grade. That and drawing were his passions.}}. Сам Уэст сцвярджае, што ён хацеў распрацоўваць камп’ютарныя гульні. Яго маці падарыла яму камп’ютар Amiga, у якім была праграма для стварэння музыкі. З ягоных слоў, ён навучыўся працаваць з ёй каб ствараць музыку для гульняў<ref name="time_100">{{cite web|language=en|url=http://time.com/3822841/kanye-west-2015-time-100/|title=Kanye West: The World’s 100 Most Influential People|author=Musk, Elon|author-link=Маск, Илон|publisher=[[Time]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180908155303/http://time.com/3822841/kanye-west-2015-time-100/|archive-date=2018-09-08|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Жывучы ў Чыкага, Уэст актыўна ўдзельнічаў у гарадскім хіп-хоп-супольнасці. У трэцім класе ён пачаў чытаць рэп, а ў сёмым класе — ствараць інструменталы, якія пазней ён пачне прадаваць іншым музыкам<ref name="kanplicated">{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/bands/w/west_kanye/news_feature_022404/index2.jhtml|title=Kanye West: Kanplicated|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090406021640/http://www.mtv.com/bands/w/west_kanye/news_feature_022404/index2.jhtml|archive-date=2009-04-06|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Ва ўзросце трынаццаці гадоў Уэст напісаў кампазіцыю «Green Eggs and Ham» і пачаў угаворваць сваю маці заплаціць 25 долараў у гадзіну за запіс на студыі. Студыя была далёкая ад дасканаласці: мікрафон у ёй звісаў са столі на вешалцы. Аднак, як вядома, Уэст быў рады і вельмі хацеў запісацца на гэтую студыю. Бачачы гэта, яго маці не магла адмовіць яму<ref name="chicago_bond2">{{cite web|language=en|url=http://articles.chicagotribune.com/2007-11-13/news/0711130488_1_chicago-state-university-degree-from-auburn-university-kanye-west|title=Kanye and his mom shared special bond|date=2007-11-13|publisher=[[Chicago Tribune]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160221044031/http://articles.chicagotribune.com/2007-11-13/news/0711130488_1_chicago-state-university-degree-from-auburn-university-kanye-west|archive-date=2016-02-21|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Неўзабаве Уэст пазнаёміўся з прадзюсарам {{Не перакладзена 3|No I.D.}}, з якім ён хутка пасябраваў. No I.D. стаў настаўнікам Уэста і навучыў яго працаваць з сэмплерам, які Уэсту падарылі ў пятнаццаць гадоў{{sfn|Icons of Hip Hop|2007|p=557|quote=…he met the producer-DJ No I.D., with whom he became fast friends, learning to sample and program beats after he got his first sampler at age fifteen.}}. Скончыўшы школу, у 1997 годзе ён атрымаў стыпендыю на навучанне ў Амерыканскай акадэміі мастацтваў, дзе навучаўся маляванню. Аднак неўзабаве ён перайшоў у Дзяржаўны Універсітэт Чыкага, дзе пачаў вывучаць англійскую мову<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|title=Before he was famous: A young Kanye West is seen in childhood snaps as he's described as an ambitious 'small kid' who predicted his success in high school|first=Cassie|last=Carpenter|publisher=[[Daily Mail]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911032653/http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|archive-date=2016-09-11|access-date=2016-06-20|url-status=live}}</ref>. Ва ўзросце 20 гадоў, зразумеўшы, што загружаны графік навучання перашкаджае яму займацца музыкай, ён кінуў навучанне<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|title=Before he was famous: A young Kanye West is seen in childhood snaps as he's described as an ambitious 'small kid' who predicted his success in high school|first=Cassie|last=Carpenter|publisher=[[Daily Mail]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911032653/http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|archive-date=2016-09-11|access-date=2016-06-20|url-status=live}}</ref>. Гэта вельмі засмуціла яго маці, якая працавала ў дадзеным універсітэце. Яна пазней скажа: «Мне ўсё жыццё ўбівалі ў галаву, што каледж гэта квіток у добрае жыццё… Але некаторыя кар’еры не патрабуюць навучання ў каледжы. Канье, каб стварыць альбом ''[[The College Dropout|College Dropout]]'', было неабходна мець сілу волі, а не ісці па шляху, прапанаваным грамадствам»{{sfn|Icons of Hip Hop|2007|p=558|quote=…so against his mother’s wishes he dropped out […] His mother, Donda, told Kot, “It was drummed into my head that college is the ticket to a good life […] but some career goals don’t require college. For Kanye to make an album called College Dropout, it was more about having the guts to embrace who you are, rather than following the path society has carved out for you.”}}. === 1996—2002: Пачатак кар'еры і праца з Roc-A-Fella Records === Канье Уэст пачаў сваю музычную кар'еру ў сярэдзіне 1990-х, ствараючы інструменталы для мясцовых музыкаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. У канчатковым выніку ён сфармаваў свой музычны стыль, асновай для якога сталі паскораныя сэмплы соўл-кампазіцый<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Першае афіцыйнае згадванне Уэста сустракаецца ў дэбютным і адзіным альбоме Чыкагскага рэпера Grav, ''Down to Earth'', 1996 года, для якога Уэст спрадзюсаваў восем кампазіцый і сам выканаў куплет у кампазіцыі «Line For Line»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Некаторы час Уэст быў таемным прадзюсарам амерыканскага прадзюсара, менеджара і рэпера {{Не перакладзена 3|D-Dot}}. Працуючы з D-Dot, Уэст не мог весці сольную кар'еру<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>, таму ў канцы 1990-х ён арганізаваў групу Go-Getters<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>, у якую акрамя яго ўвайшлі іншыя прадстаўнікі чыкагскай рэп-сцэны і па сумяшчальніцтве яго сябры: {{Не перакладзена 3|GLC}}, Timmy G, {{Не перакладзена 3|Really Doe}} і Arrowstar<ref name="cos_gogetters">{{cite web|language=en|url=http://consequenceofsound.net/2013/08/hear-unreleased-kanye-west-album-from-his-group-go-getters/|title=Hear unreleased Kanye West album from his group Go Getters|first=Alex|last=Young|date=2013-08-12|publisher=[[Consequence of Sound]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909035546/https://consequenceofsound.net/2013/08/hear-unreleased-kanye-west-album-from-his-group-go-getters/|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://hiphopdx.com/news/id.10419/title.really-doe-talks-kanye-west-and-album-relaunch|title=Really Doe Talks Kanye West And Album Relaunch|first=Paul|last=Arnold|publisher=[[HipHopDX]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909073825/https://hiphopdx.com/news/id.10419/title.really-doe-talks-kanye-west-and-album-relaunch|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Група запісала некалькі кампазіцый, выступала на радыё і прыняла ўдзел у фотасесіі. У 1999 годзе Go-Getters запісалі свой адзіны альбом, ''World Record Holders'', які, аднак, не быў выпушчаны афіцыйна<ref name="cos_gogetters2">{{cite web|language=en|url=http://consequenceofsound.net/2013/08/hear-unreleased-kanye-west-album-from-his-group-go-getters/|title=Hear unreleased Kanye West album from his group Go Getters|first=Alex|last=Young|date=2013-08-12|publisher=[[Consequence of Sound]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909035546/https://consequenceofsound.net/2013/08/hear-unreleased-kanye-west-album-from-his-group-go-getters/|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Канец 1990-х Уэст правёў прадзюсуючы альбомы вядомых музыкаў і гуртоў. Ён стаў прадзюсарам кампазіцыі «My Life» у другім альбоме {{Не перакладзена 3|Foxy Brown|3=ru}}, ''{{Не перакладзена 3|Chyna Doll|3=ru}}'', выпушчаным у 1999 годзе<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. ''Chyna Doll'' стаў першым альбомам жанчыны-рэпера, які дэбютаваў на першым радку чарта ''{{Не перакладзена 3|Billboard 200|3=ru}}''<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Сярод альбомаў, спрадзюсаваных Уэстам, таксама былі дэбютны і адзіны альбом гурта {{Не перакладзена 3|Harlem World (група)|Harlem World|4=Harlem World (group)}} ''The Movement'' і ''The Truth'' рэпера {{Не перакладзена 3|Beanie Sigel}}<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. У канцы 1990-х ён таксама стаў прадзюсарам дэбютнага альбома D-Dot, ''Tell ' Em Why U Madd'', выпушчанага ім ад асобы The Madd Rapper-персанажа, які ўпершыню з'явіўся ў скіце з альбома {{Не перакладзена 3|The Notorious B.I.G.|3=ru}} {{Не перакладзена 3|Life After Death|3=ru}}. ''Tell ’Em Why U Madd'' не меў камерцыйнага поспеху, але уключаў у сябе куплеты, выкананыя малавядомымі на той момант рэперамі [[50 Cent]] і [[Eminem]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. [[Файл:Jay-Z_Kanye_Watch_the_Throne_Staples_Center_9_(cropped).jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Jay-Z_Kanye_Watch_the_Throne_Staples_Center_9_(cropped).jpg|злева|міні|280x280пкс|Уэст атрымаў вядомасць як прадзюсар пасля працы над ''The Blueprint'' рэпера Jay-Z (на фатаграфіі абодва ў 2011 годзе)]] Поспех прыйшоў да Уэста ў 2000 годзе, калі ён пачаў працаваць з музыкамі лэйбла {{Не перакладзена 3|Roc-A-Fella Records}}. Шырокая вядомасць у якасці прадзюсара прыйшла да Уэста пасля працы над альбомам рэпера {{Не перакладзена 3|Jay-Z|3=ru}} ''{{Не перакладзена 3|The Blueprint|3=ru}}''<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Музычныя крытыкі адзначылі прадакшн Уэста<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://hiphopdx.com/news/id.10419/title.really-doe-talks-kanye-west-and-album-relaunch|title=Really Doe Talks Kanye West And Album Relaunch|first=Paul|last=Arnold|publisher=[[HipHopDX]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909073825/https://hiphopdx.com/news/id.10419/title.really-doe-talks-kanye-west-and-album-relaunch|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>, сам Jay-Z называў Уэста «геніем»{{sfn|Icons of Hip Hop|2007|p=559|quote=Shawn Carter (aka Jay-Z) called the boy a genius around this time…}}. ''The Blueprint'' называецца класікай хіп-хопа<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref> і быў уключаны ў шматлікія спісы лепшых альбомаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>, сярод якіх {{Не перакладзена 3|500 найвялікшых альбомаў усіх часоў па версіі часопіса ''Rolling Stone''|3=ru|4=500 величайших альбомов всех времён по версии журнала Rolling Stone}}<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref> і падобны спіс часопіса ''[[New Musical Express|NME]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>.'' Будучы прадзюсарам Roc-A-Fella Records, Уэст працаваў над альбомамі іншых музыкаў лэйбла, сярод якіх Beanie Sigel, Freeway, {{Не перакладзена 3|Cam’ron}}<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Ён таксама працаваў над хітамі для такіх выканаўцаў, як {{Не перакладзена 3|Таліб Квелі|3=ru|4=Квели, Талиб}}, {{Не перакладзена 3|Лудакрыс|3=ru}}, {{Не перакладзена 3|Nas|Nas|ru|Нас (рэпер)}}, {{Не перакладзена 3|T.I.|3=ru}}, [[Беёнсэ]], [[Аліша Кіз]] і {{Не перакладзена 3|Джанет Джэксан|3=ru}}<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://hiphopdx.com/news/id.10419/title.really-doe-talks-kanye-west-and-album-relaunch|title=Really Doe Talks Kanye West And Album Relaunch|first=Paul|last=Arnold|publisher=[[HipHopDX]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909073825/https://hiphopdx.com/news/id.10419/title.really-doe-talks-kanye-west-and-album-relaunch|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Нягледзячы на поспех, Канье Уэст жадаў большага: ён марыў стаць рэперам<ref name="road_to_grammys">{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1496766/road-to-the-grammys-the-making-of-kanye-wests-college-dropout/|title=Road To The Grammys: The Making Of Kanye West's College Dropout|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110718104107/http://www.mtv.com/news/articles/1496766/road-grammys-kanye-west.jhtml|archive-date=2011-07-18|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Аднак, хоць многія і лічылі яго таленавітым прадзюсарам, ніхто не лічыў яго рэперам. Са слоў Таліба Квелі, «усе спрабавалі знайсці спосаб атрымаць ад яго інструменталы так, каб ён не пачаў чытаць ім рэп»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Гуказапісвальныя кампаніі адмаўлялі яму, спасылаючыся на неадпаведнасць вобразу [[Гангста-рэп|гангста-рэпера]] і на тое, што яго дзяцінства і юнацтва не праходзілі гэтак жа, як у іншых прадстаўнікоў жанру{{sfn|Icons of Hip Hop|2007|p=556|quote=…he never played the hustler’s game—not traditionally, anyway. He cites Roc-A-Fella Records’ initial reluctance to take him on as a rapper, in spite of his obvious skills, as a product of this slick image, a direct opposite of the rough-hewn gangsta character of many of that label’s rappers and the outgrowth of West’s childhood, a relatively placid American life outside the black market economy of guns and drugs.}}. Уэст вёў перамовы з [[Capitol Records]] і кантракт быў амаль гатовы, калі хтосьці сказаў прэзідэнту лэйбла, што Уэст «усяго-толькі прадзюсар/рэпер» і што «[яго альбомы] не будуць прадавацца», пасля чаго лэйбл адмовіў Уэсту{{sfn|Icons of Hip Hop|2007|p=556|quote=…he never played the hustler’s game—not traditionally, anyway. He cites Roc-A-Fella Records’ initial reluctance to take him on as a rapper, in spite of his obvious skills, as a product of this slick image, a direct opposite of the rough-hewn gangsta character of many of that label’s rappers and the outgrowth of West’s childhood, a relatively placid American life outside the black market economy of guns and drugs.}}. Адным з першых талент рэпера ва Уэсце заўважыў Таліб Квелі. Уэст быў прадзюсарам яго альбома ''{{Не перакладзена 3|Quality|3=ru}}'' і адна з спрадзюсаваных ім кампазіцый «Get By», стала самай паспяховай сольнай кампазіцыяй Квелі<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Квелі адправіўся ў канцэртны тур і ўзяў з сабой Уэста, дазволіўшы яму выступаць разам з ім. Гэтыя выступы сталі аднымі з першых публічных выступленняў Уэста. Пазней ён не раз будзе дзякаваць Квелі за гэта<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>, у тым ліку і ў кампазіцыі «Last Call» у сваім дэбютным альбоме. Неўзабаве кіраўнік лэйбла Roc-A-Fella, {{Не перакладзена 3|Дэйман Дэш|Дэйман Дэш|4=Damon Dash}}, усё ж такі вырашыць падпісаць Уэста на свой лэйбл<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Аднак і яны не адразу паверылі ў Уэста. Як піша часопіс ''[[Time]]'' «Калі Канье Уэст упершыню папрасіў хлопцаў з Roc-A-Fella дазволіць яму чытаць рэп, [у пакоі] запанавала няёмкае маўчанне»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. [[23 кастрычніка]] [[2002|2002 года]] Канье Уэст трапіў у сур'ёзную аўтакатастрофу па шляху дадому з гуказапісвальнай студыі ў Лос-Анджэлесе, заснуўшы за рулём<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. У выніку аварыі яго сківіцу апынулася раздробленая і на яе прыйшлося накласці драцяную шыну<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Гэта натхніла Уэста на напісанне кампазіцыі «Through the Wire» (даслоўна — «Праз шыну»)<ref name="allmusic_biography">{{cite web|language=en|url=http://www.allmusic.com/artist/kanye-west-mn0000361014/biography|title=Kanye West {{!}} Biography & History|first=Jason|last=Birchmeier|publisher=[[Allmusic]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140525194138/http://www.allmusic.com/artist/kanye-west-mn0000361014/biography|archive-date=2014-05-25|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>, якую ён запісаў праз два тыдні пасля выхаду са шпіталя, яшчэ са зламанай сківіцай{{sfn|Icons of Hip Hop|2007|p=560|quote=A few weeks later, out of the hospital and back in the studio but with his jaw still wired shut, he cut “Through the Wire,”}}. «Through the Wire», у якой Уэст распавёў пра свае цяжкасці пасля аварыі, стала асновай яго дэбютнага альбома. Сам Уэст заяўляе што «ўсе лепшыя музыкі ў гісторыі распавядалі [у сваёй творчасці] пра цяжкасці, з якімі ім давялося сутыкнуцца»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Ён таксама адзначыў, што праца над альбомам была яго "лекамі", якое адцягвала ад болю<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Упершыню «Through the Wire» была выпушчаная Уэстам у складзе мікстэйпа ''Get Well Soon...'' у 2003 годзе<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. У той жа час ён паведаміў пра працу над сваім дэбютным альбомам, ''[[The College Dropout]]'', галоўнай тэмай якога стала «прыняцце сваіх уласных рашэнняў»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. === 2003—2006: ''The College Dropout'' і ''Late Registration'' === {{main|The College Dropout|Late Registration}} [[Файл:Kanye_West_in_Portland.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Kanye_West_in_Portland.jpg|міні|Канье Уэст выступае ў [[Портленд (Арэгон)|Портлендзе]], снежань 2005 года]] Уэст працаваў над ''The College Dropout'', прыносячы ў студыю свой заплечнік [[Louis Vuitton]], запоўнены дыскамі з музыкай. Са слоў GLC, на працу над адным інструменталам у Уэста сыходзіла 15 хвілін. Яго сябар і менеджэр, {{Не перакладзена 3|Джон Манаполія|Джон Манаполія|4=John Monopoly}}, заяўляе, што Уэст працаваў над the College Dropout працяглы час, пачаўшы яшчэ ў Чыкага, гадамі захоўваючы сабе інструменталы на той момант, калі ён нарэшце зможа стаць рэперам. Працу над альбомам Уэст сканчаў ў Лос-Анджэлесе, дзе ён праходзіў рэабілітацыю. Неўзабаве пасля заканчэння працы над альбомам лічбавая версія альбома выцякла ў Інтэрнэт за некалькі месяцаў да выпуску. Тады Уэст вырашыў значна перарабіць альбом, палепшыўшы яго якасць, дадаўшы ў кампазіцыі струнныя інструменты, госпел-хоры і новыя куплеты<ref name="road_to_grammys2">{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1496766/road-to-the-grammys-the-making-of-kanye-wests-college-dropout/|title=Road To The Grammys: The Making Of Kanye West's College Dropout|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110718104107/http://www.mtv.com/news/articles/1496766/road-grammys-kanye-west.jhtml|archive-date=2011-07-18|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Перфекцыянізм Уэста прывёў да таго, што рэліз альбома пераносіўся тры разы з першапачатковай даты — жніўня 2003 года<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. ''The College Dropout'' быў выдадзены на лэйбле Roc-A-Fella Records у лютым 2004 года. Альбом дэбютаваў на другім радку чарта {{Не перакладзена 3|Billboard 200|''Billboard'' 200|ru}}, за першы тыдзень было прададзена амаль паўмільёна асобнікаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Дэбютны сінгл альбома, «Through the Wire», падняўся на 15-ы радок чарта [[Billboard Hot 100|''Billboard'' Hot 100]] і пратрымаўся там пяць тыдняў<ref name="billboard_biggest">{{cite web|language=en|url=http://www.billboard.com/articles/list/1566522/kanye-wests-20-biggest-billboard-hits|title=Kanye West's 20 Biggest Billboard Hits|author=Ramirez, Erika; Watson, Elijah|publisher=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160331084336/http://www.billboard.com/articles/list/1566522/kanye-wests-20-biggest-billboard-hits|archive-date=2016-03-31|access-date=2016-06-22|url-status=dead}}</ref>. Другі сінгл, «Slow Jamz», выкананы сумесна з {{Не перакладзена 3|Twista|3=ru}} і [[Джэймі Фокс|Джэймі Фоксам]], быў яшчэ больш паспяховы, стаўшы яго першым сінглам, які падняўся на першы радок Hot 100<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Аднак найбольшую папулярнасць атрымаў чацвёрты сінгл, «Jesus Walks», які стаў адной з самых вядомых кампазіцый Уэста<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. У ёй рэпер падымае пытанні веры і [[хрысціянства]]. Хоць прадстаўнікі музычнай індустрыі сумняваліся ў поспеху падобнай кампазіцыі<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>, «Jesus Walks» змагла падняцца на 11-ы радок Hot 100, дзе яна пратрымалася два тыдні<ref name="billboard_biggest2">{{cite web|language=en|url=http://www.billboard.com/articles/list/1566522/kanye-wests-20-biggest-billboard-hits|title=Kanye West's 20 Biggest Billboard Hits|author=Ramirez, Erika; Watson, Elijah|publisher=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160331084336/http://www.billboard.com/articles/list/1566522/kanye-wests-20-biggest-billboard-hits|archive-date=2016-03-31|access-date=2016-06-22|url-status=dead}}</ref>. ''The College Dropout'' атрымаў станоўчыя водгукі крытыкаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref> і называецца класікай жанру<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Альбом тройчы атрымаў статус плацінавага ў ЗША<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref> і прынёс Уэсту 10 намінацый на прэмію [[Грэмі|«Грэмі»]] 2005 года<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>, з якіх ён перамог у трох: найлепшы рэп-альбом, найлепшая рэп-песня за «Jesus Walks» і найлепшае супольнае рэп-выкананне за «Slow Jamz»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. У той час асновай музычнага стылю Уэста былі паскораныя соўл-кампазіцыі. Аднак пасля поспеху ''The College Dropout'' музыкі сталі капіяваць дадзены стыль<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>, што стала адной з прычын змены музычнага стылю Уэстам<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Увосень 2004 года Канье Уэст адкрыў свой уласны лэйбл, {{Не перакладзена 3|G.O.O.D. Music|3=ru}}, на які ён пазней падпіша сваіх знаёмых музыкаў, сярод якіх {{Не перакладзена 3|Common|3=ru}} і {{Не перакладзена 3|Джон Леджэнд|3=ru}}<ref name="complete_history_good">{{cite web|language=en|url=http://www.complex.com/music/2012/09/the-complete-history-of-good-music/|title=The Complete History of G.O.O.D. Music|first=Benjamin|last=Chesna|publisher=[[Complex (журнал)|Complex]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909035758/https://www.complex.com/music/2012/09/the-complete-history-of-good-music/|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Працу над сваім другім альбомам, ''[[Late Registration]]'', Уэст пачаў у канцы 2004 года, скончыўшы свае выступы ў рамках канцэртнага тура [[Ашэр (спявак)|Ашэра]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>[[Ашэр (спявак)|.]] Па непацверджанай інфармацыі, на запіс альбома сышло каля двух мільёнаў даляраў, а сам рэпер сцвярджае, што для працы над альбомам ён узяў у доўг 600 000 даляраў<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Вялікі ўплыў на стыль гэтага альбома аказаў канцэртны альбом гурта {{Не перакладзена 3|Portishead|3=ru}} ''{{Не перакладзена 3|Roseland NYC Live|3=ru}}''. У прыватнасці менавіта дзякуючы яму ён дадаў у кампазіцыі ''Late Registration'' жывы струнны аркестр. Сам Уэст пазней прызнаўся, што ён і раней хацеў зрабіць нешта падобнае, але змог дазволіць толькі пасля поспеху свайго дэбютнага альбома<ref name="rs_genius">{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-a-genius-in-praise-of-himself-20070920|title=Kanye West: A Genius in Praise of Himself|first=Austin|last=Scaggs|date=2007-09-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090309060656/http://www.rollingstone.com/news/story/16257550/kanye_west_a_genius_in_praise_of_himself/print|archive-date=2009-03-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Ён таксама запрасіў для працы над альбомам амерыканскага кампазітара {{Не перакладзена 3|Джона Браяна|3=ru}}, які стаў супрадзюсарам некалькіх кампазіцый альбома. Гэта стала нечаканасцю для многіх фанатаў<ref name="mtv_brion">{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1507538/kanyes-co-pilot-jon-brion-talks-about-the-making-of-late-registration/|title=Kanye's Co-Pilot, Jon Brion, Talks About The Making Of Late Registration|first=Rodrigo|last=Perez|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513025655/http://www.mtv.com/news/1507538/kanyes-co-pilot-jon-brion-talks-about-the-making-of-late-registration/|archive-date=2021-05-13|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Нягледзячы на тое, што Браян да гэтага не працаваў з хіп-хопам, яны з Уэстам хутка знайшлі агульную мову: сваю першую кампазіцыю «Gold Digger», яны скончылі ў канцы першага працоўнага дня<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. ''Late Registration'' быў выпушчаны ў жніўні 2005 года. За першы тыдзень было прададзена 860 000 асобнікаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>, што дазволіла яму дэбютаваць на першым радку чарта ''Billboard'' 200<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref> і пазней атрымаць статус тройчы плацінавага<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Музычныя аглядальнікі адзначалі, што ''Late Registration'' быў адзіным камерцыйна паспяховым альбомам таго перыяду, калі назіралася падзенне продажаў альбомаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Альбом атрымаў станоўчыя водгукі крытыкаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. На прэміі «Грэмі» 2006 года Уэст атрымаў восем намінацый, як за ''Late Registration'' і сінглы з яго, так і за сумесныя працы з Ашэрам і Common<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. З іх ён перамог у трох намінацыях: найлепшае сольнае рэп-выкананне за «Gold Digger», найлепшая рэп-песня за «Diamonds From Sierra Leone» і найлепшы рэп-альбом за ''Late Registration<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>.'' Нягледзячы на тое, што раней з Канье Уэстам ужо быў звязаны скандал, калі ён пакінуў цырымонію ўзнагароджання [[American Music Award|American Music Awards]] 2004 года, не атрымаўшы ўзнагароду «Лепшы новы выканаўца», яго першы буйны скандал адбыўся неўзабаве пасля выхаду ''Late Registration'', падчас дабрачыннага канцэрта, У рамках якога праходзіў збор сродкаў ахвярам урагану Катрына<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Канцэрт трансляваўся ў пачатку верасня 2005 года каналам [[NBC]] і Уэст быў запрошаны выступіць з прамовай. Аднак, знаходзячыся ў прамым эфіры, Ён адышоў ад нарыхтаванай прамовы, выступіўшы са сваім уласным хвілінным маналогам. "Я ненавіджу тое, як яны прадстаўляюць нас у сродках масавай інфармацыі. Калі гэта чорная сям'я, то яны кажуць:“яны рабуюць". Калі гэта беласкурая сям'я, то яны кажуць: “яны шукаюць ежу"", — сказаў ён. Пасля яго прамовы [[Майк Маерс|Майк Майерс]] працягнуў сваю нарыхтаваную гаворка. Пасля таго як ён перадаў слова назад Уэсту, Уэст заявіў: "[[Джордж Уокер Буш|Джорджу Бушу]] пляваць на чарнаскурых людзей"<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Дадзеная цытата разышлася па ўсёй краіне, выклікаўшы ў людзей неадназначную рэакцыю<ref name="latimes_blacklives">{{cite web|language=en|url=http://www.latimes.com/entertainment/music/posts/la-et-ms-kanye-west-katrina-anniversary-george-bush-black-lives-matter-20150827-htmlstory.html|title=When Kanye West told George Bush that Black Lives Matter|first=Dexter|last=Thomas|publisher=[[Los Angeles Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000429/http://www.latimes.com/entertainment/music/posts/la-et-ms-kanye-west-katrina-anniversary-george-bush-black-lives-matter-20150827-htmlstory.html|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Буш назваў гэты эпізод "агідным момантам" свайго прэзідэнцкага тэрміну<ref name="bush_disgusting">{{cite web|language=en|url=http://www.npr.org/sections/thetwo-way/2010/11/03/131052717/bush-says-kanye-west-s-attack-was-low-point-of-his-presidency|title=Bush Says West's Attack Was Low Point Of His Presidency|first=Bill|last=Chappell|publisher=[[National Public Radio]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909035652/https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2010/11/03/131052717/bush-says-kanye-west-s-attack-was-low-point-of-his-presidency|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Пазней Уэст папрасіў прабачэння перад ім і Буш дараваў яго<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. У студзені 2006 года Уэст з'явіўся на вокладцы часопіса ''[[Rolling Stone]]'' ў вобразе [[Ісус Хрыстос|Ісуса Хрыста]] з цярновым вянком на галаве<ref name="god_complex">{{cite web|language=en|url=http://edition.cnn.com/2013/06/20/showbiz/music/kanye-west-god-complex-yeezus/|title=The Kanye God complex|first=Lauriel|last=Cleveland|publisher=[[CNN]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909035737/https://edition.cnn.com/2013/06/20/showbiz/music/kanye-west-god-complex-yeezus/|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>, што таксама выклікала неадназначную рэакцыю ў грамадстве<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. === 2007—2009: ''Graduation'' і ''808s & Heartbreak'' === {{main|Graduation (альбом)|808s & Heartbreak}}Правёўшы 2006 год, выступаючы разам з гуртом [[U2]] на іх канцэртным туры Vertigo Tour, Канье Уэст вырашыў запісаць альбом, кампазіцыі якога падыходзяць для выступаў на вялікіх стадыёнах<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Ён выкарыстаў элементы жанраў, папулярных у 80-х: [[Электра (музыка)|электра]] і {{Не перакладзена 3|Дыска (музыка)|дыска|ru|Диско}}<ref name="graduation_disco">{{cite web|language=en|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/10/AR2007091001600.html|title=Review: New CDs From 50 Cent, Kanye West|first=Brett|last=Johnson|date=2007-09-10|publisher=[[The Washington Post]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121110101537/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/10/AR2007091001600.html|archive-date=2012-11-10|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Сярод крыніц натхнення таксама называюцца арэна-рок-гурты<ref name="arena_rock">{{cite web|language=en|url=http://www.timeout.com/newyork/music/kanye-west-1|title=Kanye West {{!}} Music {{!}} reviews, guides, things to do, film|first=Jesse|last=Serwer|publisher=[[Time Out]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20131019134152/http://www.timeout.com/newyork/music/kanye-west-1|archive-date=2013-10-19|access-date=2016-06-22|url-status=dead}}</ref>, такія як U2, [[The Rolling Stones]] і [[Led Zeppelin]]. Каб зрабіць свой новы альбом, трэці ў запланаванай тэтралогіі альбомаў, прысвечаных навучанню, больш асабістым, а таксама з мэтай развіць навыкі апавядання, Уэст слухаў [[Народная музыка|фолк]] і [[кантры]]-музыкаў, такіх як [[Боб Дылан]] і [[Джоні Кэш]]<ref name="rs_genius2">{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-a-genius-in-praise-of-himself-20070920|title=Kanye West: A Genius in Praise of Himself|first=Austin|last=Scaggs|date=2007-09-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090309060656/http://www.rollingstone.com/news/story/16257550/kanye_west_a_genius_in_praise_of_himself/print|archive-date=2009-03-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. [[Файл:Kanye_West_in_the_Studio.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Kanye_West_in_the_Studio.jpg|злева|міні|270x270пкс|Канье Уэст (у цэнтры) на студыі са сваім настаўнікам No I.D. (злева), 2008 год]] Альбом, названы ''[[Graduation]]'', атрымаў шырокае асвятленне ў прэсе яшчэ да свайго выхаду: яго дата рэлізу супала з датай выхаду альбома ''{{Не перакладзена 3|Curtis (альбом)|Curtis|ru|Curtis (альбом)}}'' рэпера [[50 Cent]], з-за чаго прэса задаволіла супрацьстаянне паміж рэперамі<ref name="mtv_showdown">{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1569778/50-cent-or-kanye-west-who-will-win-nas-timbaland-more-share-their-predictions/|title=50 Cent Or Kanye West, Who Will Win? Nas, Timbaland, More Share Their Predictions ...|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909073615/http://www.mtv.com/news/1569778/50-cent-or-kanye-west-who-will-win-nas-timbaland-more-share-their-predictions/|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Незадоўга да прызначанай даты 50 Cent заявіў, што скончыць сваю кар'еру, калі прайграе. Абодва альбомы выйшлі 11 верасня 2007 года. Graduation перамог, прадаўшыся за першы тыдзень накладам 957 000 асобнікаў, супраць 691 000 у Curtis<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. 50 Cent пазней абвінаваціў лэйбл Уэста, Def Jam, у накручванні колькасці продажаў, паводле яго слоў лэйбл сам скупляў альбом<ref name="mtv_showdown2">{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1569778/50-cent-or-kanye-west-who-will-win-nas-timbaland-more-share-their-predictions/|title=50 Cent Or Kanye West, Who Will Win? Nas, Timbaland, More Share Their Predictions ...|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909073615/http://www.mtv.com/news/1569778/50-cent-or-kanye-west-who-will-win-nas-timbaland-more-share-their-predictions/|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. ''Graduation'' дэбютаваў на першым радку ''Billboard'' 200. Для дадзенага чарта продажу альбома сталі рэкорднымі за больш чым два гады<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Другі сінгл альбома, кампазіцыя «Stronger», падняўся на першы радок чарта ''Billboard'' Hot 100<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Пазней ''Graduation'' атрымаў статус двойчы плацінавага<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Альбом атрымаў у цэлым станоўчыя водгукі крытыкаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Бэн Дэтрык ({{lang-en|Ben Detrick}}) з часопіса XXL лічыць перамогу ''Graduation'' над ''Curtis'' гістарычнай, якая адкрыла дарогу рэперам, не прыдатным пад шаблонны вобраз [[Гангста-рэп|гангста-рэпера]]. «Калі ў гісторыі хіп-хопа быў момант, які азнаменаваў змену яго кірунку, то гэта, хутчэй за ўсё, было супрацьстаянне паміж 50 Cent і Канье ў 2007 годзе», — піша ён<ref name="xxl_changing">{{статья|автор=Detrick, Ben|заглавие=Reality Check|ссылка=|язык=en|издание=[[XXL (журнал, США)|XXL]]|тип=журнал|год=2010|месяц=12|число=|том=|номер=|страницы=114|doi=|issn=}}: «If there was ever a watershed moment to indicate hip-hop’s changing direction, it may have come when 50 Cent competed with Kanye in 2007 to see whose album would claim superior sales»</ref>. У 2007 годзе Канье Уэст атрымаў восем намінацый на прэмію «Грэмі»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>, з якіх ён перамог у чатырох<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>: лепшы рэп альбом за ''Graduation'', лепшае сольнае рэп выкананне за «Stronger», лепшая рэп песня за «Good Life» і лепшае рэп выкананне дуэтам ці гуртом за «Southside»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. [[Файл:Kanye_august_2008.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Kanye_august_2008.jpg|міні|270x270пкс|Канье Уэст выступае падчас тура Glow in the Dark Tour, 2008 год]] Аднак неўзабаве ў жыцці Канье Уэста адбыліся значныя перамены. Праз некалькі месяцаў пасля рэлізу ''Graduation'', у лістападзе 2007 года, ад ускладненняў пасля пластычнай аперацыі памерла яго маці, Донда Уэст<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Праз некалькі месяцаў пасля гэтага ён пасварыўся са сваёй каханай, Алексіс Файфер ({{lang-en|Alexis Phifer}}), з якой ён пазнаёміўся яшчэ ў 2002 годзе і заручыўся ў жніўні 2006 года<ref name="phifer_breakup">{{cite web|language=en|url=http://www.people.com/people/article/0,,20193726,00.html|title=Kanye West's Fiancée 'Sad' Over Breakup|first=Tiffany|last=Mcgee|publisher=[[People]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20081207093204/http://www.people.com/people/article/0,,20193726,00.html?xid=rss-topheadlines|archive-date=2008-12-07|access-date=2016-06-23|url-status=live}}</ref>. Гэтыя падзеі аказалі вялікі ўплыў на рэпера<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>, які адправіўся ў 2008 годзе ў канцэртны тур {{Не перакладзена 3|Glow in the Dark Tour}}<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. На цырымоніі ўзнагароджання прэміі MTV VMA 2008 года ён прадставіў свой чацвёрты альбом, ''[[808s & Heartbreak]]'', выканаўшы галоўны сінгл з яго, «Love Lockdown»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Альбом моцна адрозніваўся ад папярэдніх работ Уэста<ref name="spin_is_sampling">{{статья|автор=Newton, Matthew|заглавие=Is Sampling Dying?|ссылка=|язык=en|издание=[[Spin (журнал)|Spin]]|тип=журнал|год=2008|месяц=12|число=|том=|номер=|страницы=32|doi=|issn=|издательство=Spin Media}}: «Simple beats and Auto-Tuned vocals form the foundation of ''808s & Heartbreak'', Kanye West’s latest release. As the title implies, it’s a breakup album. But perhaps the split is deeper than even West realizes. His new sound is a bold departure from his previous efforts, but also a challenge to the parameters of what many listeners would consider hip-hop.»</ref>. Музычныя крытыкі аднеслі яго не да хіп-хопу, а да жанраў электрапоп і [[сінці-поп]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Каб перадаць свае пачуцці, Уэст вырашыў звярнуцца да спеваў і выкарыстання {{Не перакладзена 3|Аўтацюн|аўтацюна|ru|Auto-Tune}}<ref name="coldest_story">{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/overtones/9725-the-coldest-story-ever-told-the-influence-of-kanye-wests-808s-heartbreak/|title=The Coldest Story Ever Told: The Influence of Kanye West’s 808s & Heartbreak|first=Jayson|last=Greene|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923103728/http://pitchfork.com/features/overtones/9725-the-coldest-story-ever-told-the-influence-of-kanye-wests-808s-heartbreak/|archive-date=2015-09-23|access-date=2016-06-23|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>, што выклікала неадназначную рэакцыю ў шэрагу фанатаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Акрамя гэтага пры стварэнні альбома шырока выкарыстоўвалася драм-машына {{Не перакладзена 3|Roland TR-808|3=ru}}<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>, што таксама адлюстравана ў назве альбома<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Сярод асноўных тэм альбома — адзінота, адчужэнне і пачуццё віны<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.latimes.com/entertainment/music/posts/la-et-ms-review-kanye-west-ressurects-808s-heartbreak-at-the-hollywood-bowl-20150926-story.html|title=Can we talk about Kanye West's uncharacteristically endearing '808s' show at the Hollywood Bowl?|first=Lorraine|last=Ali|publisher=[[Los Angeles Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000413/http://www.latimes.com/entertainment/music/posts/la-et-ms-review-kanye-west-ressurects-808s-heartbreak-at-the-hollywood-bowl-20150926-story.html|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-23|url-status=live}}</ref>. ''808s & Heartbreak'' быў выпушчаны на лэйблах Roc-A-Fella і Island Def Jam 24 лістапада 2008 года<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>, незадоўга да [[Дзень падзякі|Дня падзякі]], з мэтай павелічэння продажаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. ''808s & Heartbreak'' атрымаў станоўчыя водгукі крытыкаў, але ў цэлым ацэнкі былі ніжэй, чым у папярэдніх альбомаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Нягледзячы на гэта, альбом дэбютаваў на першым радку чарта ''Billboard'' 200<ref name="808s_allmusic">{{cite web|language=en|url=http://www.allmusic.com/album/808s-heartbreak-mw0000802924/awards|title=808s & Heartbreak - Kanye West {{!}} Awards|publisher=[[Allmusic]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120715232821/http://www.allmusic.com/album/808s-heartbreak-mw0000802924/awards|archive-date=2012-07-15|access-date=2016-06-23|url-status=live}}</ref>, за першы тыдзень было прададзена 450 000 асобнікаў<ref name="billboard_biz">{{cite web|language=en|url=http://www.billboard.com/biz/articles/news/retail/1196172/why-have-sales-of-kanye-wests-my-beautiful-dark-twisted-fantasy|title=Why Have Sales of Kanye West's 'My Beautiful Dark Twisted Fantasy' Declined So Drastically?|first=Mariel|last=Concepcion|publisher=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160611020827/http://www.billboard.com/biz/articles/news/retail/1196172/why-have-sales-of-kanye-wests-my-beautiful-dark-twisted-fantasy|archive-date=2016-06-11|access-date=2016-06-23|url-status=dead}}</ref>. Галоўны сінгл альбома, кампазіцыя «Love Lockdown», дэбютаваў на трэцім радку чарта ''Billboard'' Hot 100<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Другі сінгл, «Heartless», падняўся на другі радок Hot 100<ref name="808s_allmusic2">{{cite web|language=en|url=http://www.allmusic.com/album/808s-heartbreak-mw0000802924/awards|title=808s & Heartbreak - Kanye West {{!}} Awards|publisher=[[Allmusic]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120715232821/http://www.allmusic.com/album/808s-heartbreak-mw0000802924/awards|archive-date=2012-07-15|access-date=2016-06-23|url-status=live}}</ref>. Пазней альбом атрымаў статус плацінавага<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Нягледзячы на тое, што ''808s & Heartbreak'' быў аб'ектам крытыкі, пасля свайго выхаду ён змяніў хіп-хоп, стаўшы шаблонам для пачаткоўцаў рэпераў і R&B-музыкаў, сярод якіх Дрэйк і Future<ref name="rs_groundbreaking">{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/most-groundbreaking-albums-of-all-time|title=40 Most Groundbreaking Albums of All Time|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170521051406/http://www.rollingstone.com/most-groundbreaking-albums-of-all-time|archive-date=2017-05-21|access-date=2016-06-23|url-status=live}}</ref>. Па словах Мэцью Траммелла ({{lang-en|Matthew Trammell}}) з ''Rolling Stone'', альбом апярэджваў свой час і быў «магчыма, самай бліскучай працай» Уэста<ref name="rs_808_brilliant">{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-claims-the-stage-in-atlantic-city-20120707|title=Kanye West Claims the Stage in Atlantic City|first=Matthew|last=Trammell|date=2012-07-07|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120710102541/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-claims-the-stage-in-atlantic-city-20120707|archive-date=2012-07-10|access-date=2016-06-23|url-status=live}}</ref>. У 2009 годзе адбыўся адзін з найбольш вядомых скандалаў, звязаных з Канье Уэстам. У верасні, на цырымоніі ўзнагароджання MTV Video Music Awards 2009 года, [[Тэйлар Свіфт]] атрымала ўзнагароду за лепшае жаночае відэа за кліп на кампазіцыю «[[You Belong with Me (песня Тэйлар Свіфт)|You Belong With Me]]». У момант уручэння ўзнагароды Уэст выйшаў на сцэну, адабраў мікрафон у Свіфт і абвясціў, што «у Беёнсе быў адзін з лепшых кліпаў усіх часоў!», маючы на ўвазе кліп на «Single Ladies (Put a Ring on It)»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Дадзеная выхадка была негатыўна ўспрынятая як фанатамі, так і іншымі музыкамі<ref name="cnn_anger">{{cite web|language=en|url=http://edition.cnn.com/2009/SHOWBIZ/09/14/kanye.west.reaction/index.html|title=Anger over West's disruption at MTV awards|first=Lisa Respers|last=France|publisher=[[CNN]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180828132930/http://edition.cnn.com/2009/SHOWBIZ/09/14/kanye.west.reaction/index.html|archive-date=2018-08-28|access-date=2016-06-23|url-status=live}}</ref>. Некаторыя нават адносяць гэтую сітуацыю да адной з [[Тэорыя змовы|тэорый змовы]] ў свеце [[Хіп-хоп|хіп-хопа]]. У доказ дадзенага пункту гледжання прыводзяць тое, што як толькі рэпер выскачыў на сцэну на экране адразу ж з'явілася твар [[Беёнсэ|Beyonce]]. Гэта было зроблена яшчэ да таго, як рэпер што-небудзь сказаў, што і прадаставіла магчымасць тэлегледачам убачыць рэакцыю спявачкі на яго словы. === 2010—2012: ''My Beautiful Dark Twisted Fantasy'' і сумесныя работы === {{main|My Beautiful Dark Twisted Fantasy|Watch the Throne|Cruel Summer (альбом GOOD Music)}}Пасля інцыдэнту на MTV VMA 2009, які атрымаў шырокае асвятленне ў СМІ<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>, Канье Уэст узяў паўзу ў працы над музыкай і зацікавіўся модай<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://thenewdaily.com.au/entertainment/2015/02/27/kanyes-fashion-evolution/|title=The 10 phases of Kanye West's fashion evolution|publisher=The New Daily|archive-url=https://web.archive.org/web/20151005072432/http://thenewdaily.com.au/entertainment/2015/02/27/kanyes-fashion-evolution/|archive-date=2015-10-05|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Аднак неўзабаве ён адправіўся на [[Гаваі]], дзе некалькі месяцаў, практычна кругласутачна, працаваў над сваім пятым альбомам<ref name="project_runaway">{{cite web|language=en|url=http://www.complex.com/music/2010/11/kanye-west-project-runaway|title=Kanye West: Project Runaway (Cover Story)|first=Noah|last=Callahan-Bever|publisher=[[Complex (журнал)|Complex]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909041506/https://www.complex.com/music/2010/11/kanye-west-project-runaway|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Для працы над альбомам Уэст запрасіў розных музыкаў і сяброў, сярод якіх былі {{Не перакладзена 3|Jay-Z|3=ru}}, {{Не перакладзена 3|Kid Cudi|3=ru}}, {{Не перакладзена 3|Pusha T|3=ru}}, {{Не перакладзена 3|Q-Tip|3=ru}} і {{Не перакладзена 3|RZA|3=ru}}, а таксама досыць незвычайныя госці, накшталт [[Нікі Мінаж]] і Джасціна Вернана з гурта {{Не перакладзена 3|Bon Iver|3=ru}}<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Ноа Калахан-Бевер ({{lang-en|Noah Callahan-Bever}}), рэдактар часопіса ''Complex'', таксама запрошаны ў студыю, ахарактарызаваў працэс запісу альбома як «калектыўны»: Уэст раіўся з усімі запрошанымі музыкамі і пытаўся ў іх меркаванне<ref name="project_runaway2">{{cite web|language=en|url=http://www.complex.com/music/2010/11/kanye-west-project-runaway|title=Kanye West: Project Runaway (Cover Story)|first=Noah|last=Callahan-Bever|publisher=[[Complex (журнал)|Complex]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909041506/https://www.complex.com/music/2010/11/kanye-west-project-runaway|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. [[Файл:Kanye_West_Lollapalooza_Chile_2011_2.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Kanye_West_Lollapalooza_Chile_2011_2.jpg|міні|Канье Уэст на фестывалі Lollapalooza, 2011 год]] Альбом, названы ''[[My Beautiful Dark Twisted Fantasy]]'', выйшаў 22 лістапада 2010 года<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Альбом атрымаў захопленыя водгукі крытыкаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>: ''[[The New York Times]]'' назваў яго «фенаменальным альбомам»<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>, [[Washington Post|The Washington Post]] — «шэдэўрам»<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>, а [[The Independent]] — «найярчэйшым, найбольш грандыёзным альбомам у жанры поп-музыкі за апошнія гады»<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Альбом трапіў у шматлікія спісы лепшых альбомаў 2010 года, заняўшы першае месца ў 22 з іх<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. ''Rolling Stone'' змясціў ''My Beautiful Dark Twisted Fantasy'' у свой спіс 500 найвялікшых альбомаў усіх часоў 2012 года на 353-е месца<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. ''NME'' у такім жа спісе змясціў яго на 21-е месца<ref name="nme500_mbdtf">{{cite web|language=en|url=http://www.nme.com/photos/the-500-greatest-albums-of-all-time-100-1/324644|title=The 500 Greatest Albums Of All Time: 100-1|publisher=[[New Musical Express|NME]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20151108130916/http://www.nme.com/photos/the-500-greatest-albums-of-all-time-100-1/324644|archive-date=2015-11-08|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Нягледзячы на гэта, продажы альбома былі горшымі, чым у папярэдніх альбомаў рэпера<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. За першы тыдзень было прададзена 496 000 асобнікаў альбома<ref name="billboard_biz2">{{cite web|language=en|url=http://www.billboard.com/biz/articles/news/retail/1196172/why-have-sales-of-kanye-wests-my-beautiful-dark-twisted-fantasy|title=Why Have Sales of Kanye West's 'My Beautiful Dark Twisted Fantasy' Declined So Drastically?|first=Mariel|last=Concepcion|publisher=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160611020827/http://www.billboard.com/biz/articles/news/retail/1196172/why-have-sales-of-kanye-wests-my-beautiful-dark-twisted-fantasy|archive-date=2016-06-11|access-date=2016-06-23|url-status=dead}}</ref>, што дазволіла яму дэбютаваць на першым радку чарта ''Billboard'' 200<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Пасля першага тыдня продажу альбома сталі падаць<ref name="billboard_biz3">{{cite web|language=en|url=http://www.billboard.com/biz/articles/news/retail/1196172/why-have-sales-of-kanye-wests-my-beautiful-dark-twisted-fantasy|title=Why Have Sales of Kanye West's 'My Beautiful Dark Twisted Fantasy' Declined So Drastically?|first=Mariel|last=Concepcion|publisher=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160611020827/http://www.billboard.com/biz/articles/news/retail/1196172/why-have-sales-of-kanye-wests-my-beautiful-dark-twisted-fantasy|archive-date=2016-06-11|access-date=2016-06-23|url-status=dead}}</ref>, што, аднак, не перашкодзіла яму атрымаць статус плацінавага ў ЗША<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. З альбома было выпушчана чатыры сінгла: «Power», «Runaway», «Monster» і «All of the Lights». Усе чатыры сінгла, а таксама загалоўная кампазіцыя альбома, «Dark Fantasy», трапілі ў чарт ''Billboard'' Hot 100, але не змаглі падняцца вышэй 12-й радкі<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Нягледзячы на хвалебныя водгукі крытыкаў, ''My Beautiful Dark Twisted Fantasy'' не быў намінаваны на лепшы альбом года на 54-й цырымоніі ўручэння прэміі «Грэмі», што шэраг крытыкаў назвалі «грэбаваннем»<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. У той жа час Уэст таксама правёў промаакцыю {{Не перакладзена 3|GOOD Fridays|3=en}}, падчас якой ён кожную пятніцу выкладваў у інтэрнэт для вольнага праслухоўвання асобныя кампазіцыі<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Акцыя праходзіла з 20 жніўня па 17 снежня 2010 года<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Пасля свайго выступу на фестывалі Коачелла 2011 года, якое часопіс ''[[The Hollywood Reporter]]'' назваў «адным з найвялікшых выступаў у жанры хіп-хоп»<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>, 8 жніўня 2011 года Канье Уэст выпусціў сумесна з Jay-Z альбом ''[[Watch the Throne]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>.'' Альбом дэбютаваў на першым радку ''Billboard'' 200<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. З яго было выпушчана сем сінглаў, з якіх найбольшага поспеху дамаглася кампазіцыя «Niggas in Paris», якая паднялася на пяты радок ''Billboard'' Hot 100<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. 14 верасня 2012 года Канье Уэст выпусціў альбом ''[[Cruel Summer]]'' — [[Зборнік (музыка)|кампіляцыю]], якая складаецца з кампазіцый, выкананых музыкамі створанага ім лэйбла GOOD Music<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Альбом дэбютаваў на другой пазіцыі чарта ''Billboard'' 200<ref name="cruel_summer_allmusic">{{cite web|language=en|url=http://www.allmusic.com/album/good-music-cruel-summer-mw0002412300/awards|title=G.O.O.D. Music: Cruel Summer - Various Artists {{!}} Awards|publisher=[[Allmusic]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150101030730/http://www.allmusic.com/album/good-music-cruel-summer-mw0002412300/awards|archive-date=2015-01-01|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. З альбома было выпушчана чатыры сінглы, з якіх два, «Mercy» і «Clique», трапілі ў першую дваццатку чарта Billboard Hot 100<ref name="cruel_summer_allmusic2">{{cite web|language=en|url=http://www.allmusic.com/album/good-music-cruel-summer-mw0002412300/awards|title=G.O.O.D. Music: Cruel Summer - Various Artists {{!}} Awards|publisher=[[Allmusic]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150101030730/http://www.allmusic.com/album/good-music-cruel-summer-mw0002412300/awards|archive-date=2015-01-01|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Уэст таксама стаў рэжысёрам кароткаметражнага фільма {{Не перакладзена 3|Cruel Summer (фільм)|Cruel Summer|4=Cruel Summer (film)}}, упершыню паказанага ў спецыяльным павільёне з сямю экранамі на [[Канскі кінафестываль 2012|Канскім кінафестывалі]] 2012 года<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. === 2013—2015: ''Yeezus'' і супрацоўніцтва з Adidas === {{main|Yeezus}} [[Файл:Kanye_Live_Yeezus_Tour.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Kanye_Live_Yeezus_Tour.jpg|міні|322x322пкс|Канье Уэст выступае ў масцы падчас тура Yeezus Tour, 2013 год]] Працу над сваім шостым альбомам, названым ''[[Yeezus]]'', Уэст пачаў у Парыжы<ref name="behind_the_mask">{{cite web|language=en|url=https://www.nytimes.com/2013/06/16/arts/music/kanye-west-talks-about-his-career-and-album-yeezus.html?pagewanted=all|title=Behind Kanye’s Mask: Kanye West Talks About His Career and Album ‘Yeezus’|first=Jon|last=Caramanica|date=2013-06-11|publisher=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130612162353/http://www.nytimes.com/2013/06/16/arts/music/kanye-west-talks-about-his-career-and-album-yeezus.html?pagewanted=all|archive-date=2013-06-12|access-date=2016-07-10|url-status=live}}</ref>. Задаўшыся мэтай «разбурыць камерцыйную музыку»<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>, на ''Yeezus'' ён сумясціў элементы Чыкагскага дрыла, эйсід-хаўса і [[індастрыял|індастрыяла]]<ref name="yeezus_chitrib">{{cite web|language=en|url=http://www.chicagotribune.com/chi-kanye-west-yeezus-review-20130616-column.html|title=Kanye West's 'Yeezus' an uneasy listen|first=Chicago|last=Tribune|publisher=[[Chicago Tribune]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181106143739/https://www.chicagotribune.com/chi-kanye-west-yeezus-review-20130616-column.html|archive-date=2018-11-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. За некалькі тыдняў да рэлізу Уэст запрасіў прадзюсара {{Не перакладзена 3|Рык Рубін|Рыка Рубіна|ru|Рик Рубин}}, для таго каб ён дапамог надаць альбому мінімалістычнае гучанне. Сам Рубін заяўляе, яны працавалі над ім больш за два тыдні па 15 гадзін у дзень і што дадзеная задача апынулася «неверагодна цяжкай»<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Напярэдадні выхаду альбома была праведзена рэкламная кампанія, якая ўключала ў сябе відэапраекцыі кампазіцыі «New Slaves» у 66 месцах па ўсім свеце і выступленні на тэлебачанні<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. ''Yeezus'' выйшаў 18 ліпеня 2013 года і атрымаў станоўчыя водгукі крытыкаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Ён стаў шостым альбомам рэпера, які падняўся да першага радка чарта ''Billboard'' 200. Аднак, нягледзячы на рэкламную кампанію, продажы альбома за першы тыдзень сталі самымі нізкімі за ўсю кар'еру Уэста — 327 000 асобнікаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>, што не перашкодзіла альбому пазней атрымаць статус плацінавага ў ЗША<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Галоўны сінгл альбома, кампазіцыя «Black Skinhead», быў запушчаны на радыё<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>, аднак змог падняцца толькі на 69-ы радок чарта ''Billboard'' Hot 100<ref name="yeezus_allmusic">{{cite web|language=en|url=http://www.allmusic.com/album/yeezus-mw0002554883/awards|title=Yeezus - Kanye West {{!}} Awards|publisher=[[Allmusic]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20151127212735/http://www.allmusic.com/album/yeezus-mw0002554883/awards|archive-date=2015-11-27|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>, а другі сінгл, больш спакойная кампазіцыя «Bound 2»<ref name="yeezus_chitrib2">{{cite web|language=en|url=http://www.chicagotribune.com/chi-kanye-west-yeezus-review-20130616-column.html|title=Kanye West's 'Yeezus' an uneasy listen|first=Chicago|last=Tribune|publisher=[[Chicago Tribune]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181106143739/https://www.chicagotribune.com/chi-kanye-west-yeezus-review-20130616-column.html|archive-date=2018-11-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>, змог падняцца на 12-ы радок<ref name="yeezus_allmusic2">{{cite web|language=en|url=http://www.allmusic.com/album/yeezus-mw0002554883/awards|title=Yeezus - Kanye West {{!}} Awards|publisher=[[Allmusic]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20151127212735/http://www.allmusic.com/album/yeezus-mw0002554883/awards|archive-date=2015-11-27|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. У верасні 2013 года Уэст анансаваў канцэртны тур {{Не перакладзена 3|The Yeezus Tour}} — яго першы сольны тур за пяць гадоў, для ўдзелу ў якім ён запрасіў рэпера [[Кендрык Ламар|Кендрыка Ламара]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. У чэрвені 2013 года ў Канье Уэста і зоркі тэлевізійных шоу і фотамадэлі Кім Кардаш'ян нарадзілася першае дзіця, Норт. У кастрычніку Уэст і Кардаш'ян абвясцілі аб заручынах, што прыцягнула ўвагу СМІ<ref name="florence">{{cite web|language=en|url=http://www.huffingtonpost.com/2014/05/24/kim-kardashian-kanye-west-married-wedding_n_5380985.html|title=Kim Kardashian, Kanye West Are Married In Over-The-Top Wedding In Florence|first=Stephanie|last=Marcus|date=2014-05-24|publisher=[[The Huffington Post]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181023185705/https://www.huffingtonpost.com/2014/05/24/kim-kardashian-kanye-west-married-wedding_n_5380985.html|archive-date=2018-10-23|access-date=2016-06-25|url-status=live}}</ref>. У лістападзе Уэст абвясціў, што разам з Рыкам Рубінам і {{Не перакладзена 3|Q-Tip|3=ru}} працуе над новым альбомам, запланаваным да выхаду летам 2014 года<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. У снежні кампанія [[Adidas]] абвясціла аб выпуску лініі адзення, створанай сумесна з Уэстам — {{Не перакладзена 3|Adidas Yeezy|3=ru}}<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. У траўні 2014 года Уэст і Кардаш'ян пажаніліся ў [[Фларэнцыя|Фларэнцыі]], на закрытую цырымонію была запрошаная вялікая колькасць артыстаў і знакамітасцяў<ref name="florence3">{{cite web|language=en|url=http://www.huffingtonpost.com/2014/05/24/kim-kardashian-kanye-west-married-wedding_n_5380985.html|title=Kim Kardashian, Kanye West Are Married In Over-The-Top Wedding In Florence|first=Stephanie|last=Marcus|date=2014-05-24|publisher=[[The Huffington Post]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181023185705/https://www.huffingtonpost.com/2014/05/24/kim-kardashian-kanye-west-married-wedding_n_5380985.html|archive-date=2018-10-23|access-date=2016-06-25|url-status=live}}</ref>. 31 снежня 2014 года Уэст выпусціў сінгл «Only One», выкананы сумесна з [[Пол Мак-Картні|Полам Макартні]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. У студзені 2015 года быў выпушчаны сінгл [[Рыяна|Рыяны]] «FourFiveSeconds», выкананы сумесна з Уэстам і Макартні<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. У лютым Уэст выступіў на {{Не перакладзена 3|Saturday Night Live|3=ru}}, дзе ён выканаў сумесна з [[Сія (спявачка)|Сіяй]] і рэперам {{Не перакладзена 3|Vic Mensa|3=ru}} сваю новую кампазіцыю «Wolves»<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Таксама ў лютым Уэст прадставіў сваю сумесную з Adidas лінію адзення, названую Yeezy Season 1<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Яна была паказана на нью-йоркскай тыдні моды<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. У сакавіку Уэст выпусціў сінгл «All Day», выкананы сумесна з Тэафілусам Лонданам, Allan Kingdom і Полам Макартні<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Ён упершыню выканаў дадзеную кампазіцыю на цырымоніі ўручэння прэміі BRIT Awards 2015, сумесна з шэрагам амерыканскіх рэпераў і прадстаўнікоў брытанскай {{Не перакладзена 3|Грайм|грайм|ru}} сцэны<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. У верасні, падчас тыдня моды ў Нью-Ёрку, Уэст прадставіў сваю другую калекцыю адзення, Yeezy Season 2, на гэты раз створаную незалежна ад кампаніі Adidas<ref name="yeezy_season2">{{cite web|language=en|url=http://www.complex.com/style/2015/09/kanye-west-yeezy-season-2-recap|title=Everything Going Down at Kanye West's Yeezy Season 2 NYFW Show|first=Karizza|last=Sanchez|publisher=[[Complex (журнал)|Complex]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909040020/https://www.complex.com/style/2015/09/kanye-west-yeezy-season-2-recap|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-25|url-status=live}}</ref>. === 2015—2017: ''The Life of Pablo'' === {{main|The Life of Pablo}}Першапачаткова выхад сёмага альбома рэпера, які называўся ў той час ''So Help Me God'', быў запланаваны на 2014 год<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. У сакавіку 2015 Уэст заявіў аб змене назвы на ''SWISH<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>''. У тым жа месяцы Чыкагскі Інстытут мастацтваў прысвоіў Канье Уэсту [[Honoris causa|ганаровую ступень доктара мастацтваў]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. У сакавіку рэпер выступіў на фестывалі Гластанберы, нягледзячы на тое, што больш за 120 000 чалавек падпісалі петыцыю з патрабаваннем забараніць гэты выступ<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. Пад канец свайго выступу Уэст заявіў, што ён — «найвялікшы рок-музыкант з усіх цяпер якія жывуць на дадзенай планеце»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. Гэты выступ выклікаў неадназначную рэакцыю СМІ і фанатаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. [[Коры Тэйлар]], вакаліст гурта [[Slipknot]], выпусціў відэа, у якім ён заявіў: «Канье, ты не найвялікшы рок-музыкант ўсіх часоў. Што ты сам гэта заяўляеш, гаворыць сам за сябе»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. Гурт [[The Who]], які выступіў на фестывалі на наступны дзень, таксама не пагадзіўся з заявай Уэста<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. У снежні 2015 года Уэст выпусціў кампазіцыю «Facts»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. У студзені 2016 года Канье Уэст прадставіў дзве кампазіцыі, «Real Friends» і «No More Parties in L.A.»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>, пазней якія трапілі ў альбом, а таксама ў чарговы раз змяніў назву свайго сёмага альбома, у гэты раз на ''Waves''. Аднак гэтая назва паслужыла прычынай сваркі з рэперам {{Не перакладзена 3|Wiz Khalifa|3=ru}}. У выніку Уэст змяніў назву альбома на канчатковы варыянт — ''[[The Life of Pablo]]''. Альбом быў прадстаўлены 11 лютага 2016 года, у Мэдысан-сквер-гардэн, адначасова з паказам яго новай калекцыі адзення Yeezy Season 3<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. ''The Life of Pablo'' быў выпушчаны 14 лютага 2016 года эксклюзіўна праз сэрвіс струменевага вяшчання [[Tidal]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. Пасля выпуску альбома рэпер працягнуў ўносіць у яго змены, называючы яго «жывым, дыхаючым, пастаянна змяняюцца творчым самавыяўленнем»<ref name="tlop_updating">{{cite web|language=en|url=http://www.thefader.com/2016/03/15/kanye-west-is-updating-wolves|title=Kanye West Is Updating "Wolves"|first=Ben|last=Dandridge-Lemco|publisher=[[The Fader]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160317211812/http://www.thefader.com/2016/03/15/kanye-west-is-updating-wolves|archive-date=2016-03-17|access-date=2016-06-25|url-status=live}}</ref>, а [[Студыйны альбом|студыйныя альбомы]] на [[Кампакт-дыск|дысках]] — паміраючым фарматам<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.slate.com/articles/arts/culturebox/2016/02/kanye_west_s_the_life_of_pablo_is_an_attack_on_the_very_idea_of_the_album.html|title=The Life of Pablo Is an Attack on the Very Idea of the Album|first=Jack|last=Hamilton|date=2016-02-19|publisher=[[Slate]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160324070257/http://www.slate.com/articles/arts/culturebox/2016/02/kanye_west_s_the_life_of_pablo_is_an_attack_on_the_very_idea_of_the_album.html|archive-date=2016-03-24|access-date=2016-06-25|url-status=live}}</ref>. Нягледзячы на заяўленую эксклюзіўнасць, ''The Life of Pablo'' быў выпушчаны ў красавіку на астатніх лічбавых платформах<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. Альбом у цэлым атрымаў станоўчыя водгукі крытыкаў, але некалькі выданняў паставілі сярэднія ацэнкі<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. Альбом першапачаткова не трапіў у чарты, паколькі Tidal не падаваў дадзеныя аб продажах<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>, але стала вядома, што за першыя 24 гадзіны альбом быў незаконна запампаваны больш за 500 000 разоў<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. Аднак у красавіку альбом трапіў у чарт ''Billboard'' 200, дзе ён дэбютаваў на першым радку<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. У лютым 2016 года Уэст паведаміў пра тое, што яго новы альбом, названы ''Turbo Grafx 16'' у гонар аднайменнай гульнявой прыстаўкі, павінен выйсці летам 2016 года<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. У чэрвені Уэст анансаваў другую кампіляцыю лэйбла GOOD Music, названую ''Cruel Winter'', апублікаваўшы першы сінгл з яе, кампазіцыю «Champions»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. У сярэдзіне 2018 года вярнуўся да напісання музыкі. На працягу пяці тыдняў выходзілі альбомы, да якіх Уэст ён быў датычны ў якасці аўтара музыкі: {{Не перакладзена 3|Pusha T|3=ru}} ''— Daytona,'' Kanye West ''— [[Ye]],'' Kids See Ghosts ''— [[Kids See Ghosts]]'' (сумесны праект Kanye West і {{Не перакладзена 3|Kid Cudi|3=ru}}), {{Не перакладзена 3|Нас (рэпер)|Nas|ru|Нас (рэпер)}} ''— Nasir'', {{Не перакладзена 3|Тэяна Тэйлар|Тэяна Тэйлар|ru|Тейлор, Тейяна}} ''— K.T.S.E.<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>.'' У верасні 2018 года Канье Уэст і іншы вядомы рэпер {{Не перакладзена 3|Lil Pump|3=ru}} выпусцілі сумесны кліп пад назвай «I Love It». Прэм'ера відэа адбылася на цырымоніі ўзнагароджання [[Pornhub]], якую зрэжысаваў Уэст<ref name=":0">{{Cite news|title=Канье Уэст и Lil Pump корчат рожи и танцуют в гигантских костюмах. Это их новый клип — на песню «I Love It»|url=https://meduza.io/shapito/2018/09/07/kanie-uest-i-lil-pump-korchat-rozhi-i-tantsuyut-v-gigantskih-kostyumah-eto-ih-novyy-klip-na-pesnyu-i-love-it|work=[[Meduza]]|access-date=2018-09-30|language=ru|archive-date=2018-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20180930154619/https://meduza.io/shapito/2018/09/07/kanie-uest-i-lil-pump-korchat-rozhi-i-tantsuyut-v-gigantskih-kostyumah-eto-ih-novyy-klip-na-pesnyu-i-love-it}}</ref>. У роліку музыканты, апранутыя ў гіганцкія касцюмы з квадратнымі плячыма, ідуць па калідоры ўслед за актрысай {{Не перакладзена 3|Адэле Гівенс|4=Adele Givens}}, якая распавядае пра аргазмы. Перыядычна яна абгортваецца, у адказ выканаўцы карчанят грымасы<ref name=":02">{{Cite news|title=Канье Уэст и Lil Pump корчат рожи и танцуют в гигантских костюмах. Это их новый клип — на песню «I Love It»|url=https://meduza.io/shapito/2018/09/07/kanie-uest-i-lil-pump-korchat-rozhi-i-tantsuyut-v-gigantskih-kostyumah-eto-ih-novyy-klip-na-pesnyu-i-love-it|work=[[Meduza]]|access-date=2018-09-30|language=ru|archive-date=2018-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20180930154619/https://meduza.io/shapito/2018/09/07/kanie-uest-i-lil-pump-korchat-rozhi-i-tantsuyut-v-gigantskih-kostyumah-eto-ih-novyy-klip-na-pesnyu-i-love-it}}</ref>. === 2019—2022: ''Jesus Is King'', ''Donda'', і ''Donda 2'' === {{main|Jesus Is King|Donda|Donda 2}}6 студзеня 2019 года Уэст пачаў сваю штотыднёвую аркестроўку «Sunday Service», якая ўключае ў сябе соул-варыяцыі песень Уэста і іншых выканаўцаў, у якіх прынялі ўдзел мноства знакамітасцяў, уключаючы яго жонку Кардаш'ян, Чарлі Уілсана і Кіда Кудзі<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. Уэст прадставіў новую песню «Water» на сваёй «Sunday Service», выступ з аркестроўкай на Coachella 2019<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>, якое, як пазней стала вядома, увойдзе ў яго будучы альбом ''[[Jesus Is King]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>.'' Альбом выйшаў з прэм'ерай фільма па матывах альбома. Ён стаў першым, хто ўзначаліў Billboard 200, Лепшыя R&B/хіп-хоп альбомы, Лепшыя рэп-альбомы, Лепшыя хрысціянскія альбомы і Лепшыя евангельскія альбомы адначасова<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. 25 снежня 2019 года Канье Уэст і царкоўны хор «Sunday Service» выпусцілі госпел-альбом ''Jesus Is Born'', які змяшчае 19 песень, уключаючы некалькі перапрацаваных старых песень Уэста<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. Сам рэпер займаўся прадзюсаваннем і аранжыроўкай праекта. 30 чэрвеня 2020 года Уэст выпусціў сінгл пад назвай «Wash Us in the Blood» з удзелам амерыканскага рэпера {{Не перакладзена 3|Трэвіс Скот|Трэвіса Скота|ru}}, а таксама музычнае відэа, якое павінна было стаць вядучым сінглам з яго дзясятага студыйнага альбома ''[[Donda]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>''. Аднак у верасні 2020 года Уэст заявіў, што не будзе выпускаць больш ніякай музыкі да таго часу, пакуль «не завершыць [свой] кантракт з [[Sony]] і [[Universal Music Group|Universal]]»<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. 16 кастрычніка ён выпусціў сінгл «Nah Nah Nah» Уэст правёў некалькі канцэртаў на стадыёне Mercedes-Benz Stadium для праслухоўвання свайго будучага альбома ''Donda'' летам 2021 года, дзе ён часова пасяліўся ў адной з раздзявалак стадыёна, ператварыўшы яе ў студыю гуказапісу, каб скончыць запіс<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. Пасля шматлікіх затрымак ''Donda'' была выпушчана 29 жніўня 2021 года<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. Уэст сцвярджаў, што альбом быў выпушчаны датэрмінова без яго адабрэння, і сцвярджаў, што Universal змяніла трэк-ліст<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. Ён выпусціў палепшанае выданне ''Donda'', якое ўключае пяць новых песень, для стрімінговых сэрвісаў 14 лістапада 2021 года<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. 20 лістапада, праз некалькі дзён пасля спынення іх зацягнулася варожасці<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>, Уэст і рэпер Дрэйк пацвердзілі, што яны правядуць дабрачынны канцэрт «Free Larry Hoover» 9 снежня ў Мемарыяльным Калізеі Лос-Анджэлесе<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. 5 студзеня 2022 года Уэст быў абвешчаны адным з хэдлайнераў фестывалю музыкі і мастацтваў Coachella Valley ў 2022 годзе<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. Пазней у тым жа месяцы, 15 студзеня, Уэст выпусціў першы сінгл для свайго будучага альбома ''[[Donda 2]]'', «Eazy» з удзелам рэпера {{Не перакладзена 3|The Game (рэпер)|The Game|ru|The Game (рэпер)}}<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>, выканаўчым прадзюсарам якога выступіць рэпер {{Не перакладзена 3|Future (рэпер)|Future|ru}}<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. Уэст арганізаваў мерапрыемства па праслухоўванні альбома ў Loandepot Park у [[Маямі-Біч|Маямі]] 22 лютага<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. У красавіку, незадоўга да Coachella, Уэст адмовіўся ад удзелу ў якасці хэдлайнера<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>, затым працягнуў выступаць у якасці хэдлайнера Rolling Loud<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. Уэст і The Game выканалі сінгл 22 ліпеня, гэта быў першы выступ Уэста за пяць месяцаў пасля таго, як ён трымаўся ў цені з тых часоў, як ''Donda 2'' засталася незавершанай<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. Днём пазней, нягледзячы на адмену выступу ў якасці хэдлайнера, ён з'явіўся ў Rolling Loud падчас сэта {{Не перакладзена 3|Lil Durk|3=ru}}<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. У снежні 2022 года, пасля некалькіх тыдняў супярэчлівых антысеміцкіх заяў, Уэст апублікаваў новую песню «Someday We’ll All Be Free» у сваім Instagram<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>, а арганізацыя StopAntisemitism.com назвала Канье Уэста «Антысемітам года»<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. === 2023—2024: ''Vultures'' === {{main|Vultures 1|Vultures 2|}}25 жніўня 2023 года паведамлялася, што Уэст знаходзіцца ў працэсе запісу свайго адзінаццатага студыйнага альбома, пры гэтым дзве блізкія да яго крыніцы заявілі, што выпуск новай музыкі «непазбежны». 13 кастрычніка ''Billboard'' паведаміў, што Уэст скончыў запіс сумеснага студыйнага альбома з {{Не перакладзена 3|Ty Dolla $ign|3=ru}} і знаходзіцца ў працэсе продажу альбома дыстрыбутарам, дадаўшы, што першапачаткова альбом быў прызначаны для афіцыйнага выпуску ў той жа дзень, але ў канчатковым выніку быў перанесены на больш позні тэрмін па невядомыя прычынах і чакаецца выпуск у бліжэйшыя тыдні. Аднайменны сінгл з альбома «Vultures» пры ўдзеле Bump J выйшаў 22 лістапада 2023 года. У канцы 2023-пачатку 2024 года Уэст і Ty Dolla $ign правялі некалькі канцэртаў, прысвечаных альбому. У сваім інстаграме Уэст абвясціў, што Vultures будуць выпушчаны як трылогія альбомаў, кожны з трох альбомаў будзе выпушчаны 9 лютага, 6 сакавіка і 5 красавіка 2024 года. У студзені 2024 года Уэст сумесна — падпісаў {{Не перакладзена 3|4Batz|3=ru}} і назваў яго сваім любімым новым артыстам. 8 лютага 2024 года Уэст выпусціў другі сінгл з першага альбома «Talking / Once Again» з удзелам сваёй старэйшай дачкі Норт. Днём пазней прадзюсар Эрык Сермон паведаміў у інтэрв'ю, што будучы адзінаццаты студыйны альбом Уэста будзе называцца ''Y3'', а таксама заявіў, што ён унёс свой уклад у стварэнне альбома ў 2023 годзе. З тых часоў Уэст адмаўляў працу над альбомам ''Y3''. 10 лютага 2024 года, праз некалькі гадзін пасля таго, як Уэст зладзіў вечарыну для праслухоўвання на UBS Arena, быў афіцыйна выпушчаны першы альбом трылогіі ''Vultures'' пад назвай ''[[Vultures 1]]''. Альбом дэбютаваў пад нумарам адзін у ''Billboard'' 200, стаўшы адзінаццатым запар альбомам Уэста і першым альбомам нумар адзін Ty Dolla Sign адпаведна. ''[[Vultures 2]]'' павінен быў выйсці 6 сакавіка, аднак выхад не адбыўся. ''Vultures 2'' выйшаў 3 жніўня таго ж года. 28 верасня падчас другога канцэрта ў [[Хайкоу]], [[Кітай]], на стадыёне Wuyuan River Stadium, Уэст анансаваў свой адзінаццаты сольны альбом ''Bully'', які дэбютаваў з трэкам «Beauty and the Beast». 25 кастрычніка на ўласнай старонцы ў Instagram Уэст анансаваў предзаказ альбома ''Bully'' праз свой сайт<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.billboard.com/music/music-news/kanye-west-bully-album-beauty-and-the-best-song-announcement-1235787962/|title=Ye Announces New Album ‘Bully,’ Debuts Song ‘Beauty and the Beast’ at China Listening Event|first=Mitchell|last=Peters|website=Billboard|date=2024-09-28|access-date=2025-03-19}}</ref>. === 2025 — {{Н.ч.}}: ''In a Perfect World'' і ''Bully'' === 18 сакавіка 2025 года выпусціў першую версію альбома ''[[Bully]]'', на сваёй старонцы ў [[X (сацыяльная сетка)|X]] і на [[YouTube]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>. Апублікаваная першапачаткова канцэптуальная вокладка альбома выкарыстала чырвоную [[Свастыка|свастыку]] на чорным фоне<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>. Тады ж Уэст заявіў аб падрыхтоўцы выпуску новага альбома ''Cukkk''. Першай жа песняй з яго стала «WW3». Тэкст песні выклікаў усеагульнае асуджэнне з-за сваёй лірычнай складнікам, якая змяшчала вытрымкі з радыкальнага антысемітызму Канье. На працягу трэка ён усхваляў [[Адольф Гітлер|Гітлера]] і скардзіўся, што шкадуе аб тым, што не ў стане быць сапраўдным нацыстам і сваім сярод іх з-за сваёй чорнай скуры, а таксама прызнаўся, што прагаласаваў за [[Дональд Трамп|Трампа]] на [[Прэзідэнцкія выбары ў ЗША (2024)|выбарах 2024 года]] і што чытае па дзве главы «[[Мая барацьба|Маёй барацьбы]]» Гітлера перад тым, як легчы спаць<ref name="Complex_nazi">{{Cite web|lang=en|url=https://www.complex.com/music/a/backwoodsaltar/ye-adin-ross-hitler-reaction|title=Adin Ross Horrified by Ye Rapping About Hitler, Suggests He Needs Help|author=Joe Price|website=[[Complex]]|date=2025-03-21|access-date=2025-11-19|url-status=live|subtitle=The popular Kick streamer believes that Ye needs serious help when it comes to his mental health}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>. У апублікаваным кліпе на песню Уэст выкарыстаў кадры з ролікаў з міжрасавай парнаграфіяй і паказаў членаў [[Ку-клукс-клан|ку-клукс-клана]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>. Музычныя крытыкі рэзка крытычна адгукнуліся аб новай песні, заявіўшы, што Канье патрабуецца тэрміновая псіхіятрычная дапамога, і назваўшы тэкст песні «агідным» і «вар'яцкім»<ref name="Complex_nazi2">{{Cite web|lang=en|url=https://www.complex.com/music/a/backwoodsaltar/ye-adin-ross-hitler-reaction|title=Adin Ross Horrified by Ye Rapping About Hitler, Suggests He Needs Help|author=Joe Price|website=[[Complex]]|date=2025-03-21|access-date=2025-11-19|url-status=live|subtitle=The popular Kick streamer believes that Ye needs serious help when it comes to his mental health}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>. Наступнай песняй з яго, апублікаванай у самвыдаце 8 мая 2025 года, у [[Дзень Перамогі ў Еўропе|дзень святкавання ў Еўропе перамогі над нацысцкай Германіяй]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>, стала «Heil Hitler» («[[Нацысцкае прывітанне|Хайль Гітлер]]»), якая пачынаецца з ваеннага маршу і працягваецца харавым выкананнем, у якім вакальная група на чале з Уэстам скандуе, што ўсе яны «нацысты» і аддае хвалу і прывітанне нацысцкаму фюрэру<ref name="ToI2">{{Cite web|url=https://www.timesofisrael.com/self-described-nazi-rapper-kanye-west-releases-new-song-titled-heil-hitler/|title=Self-described Nazi rapper Kanye West releases new song titled ‘Heil Hitler’|lang=en|website=[[The Times of Israel]]|date=2025-05-09|url-status=live|subtitle=West reportedly claims song comes in response to having assets frozen, losing custody of children; clip features black men chanting Nazi slogan|access-date=2025-10-31}}</ref>. Трэк заканчваецца сэмплам з выступу Адольфа Гітлера<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>. У песні Канье выкарыстаў цэлую серыю расісцкіх і радыкальна антысеміцкіх эпітэтаў. У той час як СМІ музычнага і агульнага характару ўспрынялі трэк Уэста рэзка крытычна<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.billboard.com/music/music-news/kanye-west-bully-album-beauty-and-the-best-song-announcement-1235787962/|title=Ye Announces New Album ‘Bully,’ Debuts Song ‘Beauty and the Beast’ at China Listening Event|first=Mitchell|last=Peters|website=Billboard|date=2024-09-28|access-date=2025-03-19}}</ref>, ультраправы публіцыст Нік Фуэнтес (якога Уэст называў «мой любімы [[Перавага белых|беласупремасіцкі]] браценік»<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>) назваў яе «песняй года». Яна была выпушчаная эксклюзіўна ў X, паколькі [[Spotify]] і YouTube падвергнулі песню цэнзуры з-за яе ўтрымання<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>. Песня была афіцыйна забароненая ў Германіі праз законы аб забароне нацысцкай партыі, аднак стала медыявірусам у Інтэрнэце. Тады ж Уэст афіцыйна адкрыў сваю краму, у якой стаў прадаваць футболкі, на якіх напісана свастыка<ref name="Guardian_nazi2">{{Cite web|lang=en|url=https://www.theguardian.com/music/2026/jan/26/kanye-west-takes-out-full-page-ad-apologising-for-antisemitic-behaviour-and-denying-he-is-a-nazi-ye|title=Kanye West takes out full-page ad apologising for antisemitic behaviour and denying he is a Nazi|author=Laura Snapes|website=[[The Guardian]]|date=2026-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20260126163620/https://www.theguardian.com/music/2026/jan/26/kanye-west-takes-out-full-page-ad-apologising-for-antisemitic-behaviour-and-denying-he-is-a-nazi-ye|archive-date=2026-01-26|access-date=2026-01-28|url-status=live|subtitle=Rapper, now known as Ye, apologises to his family and to the Black community and says he loves Jews, blaming his bipolar disorder for his ‘poor judgment and reckless behaviour’}}</ref>. Пазней урад [[Аўстралія|Аўстраліі]] забараніла Уэсту ўезд у краіну, анулявала яго візу і вымусіла адмяніць канцэрты з-за прапаганды нацызму<ref name="Reuters_censorship">{{Cite web|url=https://www.reuters.com/business/media-telecom/australia-says-it-cancelled-kanye-wests-visa-over-heil-hitler-song-2025-07-02/|title=Australia cancels rapper Ye's visa over 'Heil Hitler' song|lang=en|date=2025-07-02|publisher=[[Reuters]]|url-status=live|access-date=2025-10-31}}</ref>. Аднак ужо 22 мая Уэст напісаў, што яго антысемітызму канчаткова наступіў канец. Ён пагутарыў з дзецьмі і «папрасіў Бога дараваць яму за ўсё»<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>. Следам ён падвергнуў самацэнзуры ўласную творчасць, выпусціўшы новыя версіі абедзвюх антысеміцкіх песень, у якіх замяніў радкі з праслаўленнем нацыстаў і Гітлера і прыніжэннем габрэяў на згадванне хрысціянства і малітвы Богу<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref> і памяняў назву альбома на ''In a Perfect World'', адначасова пераназваўшы «Heil Hitler» у «Hallelujah»<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>. Таксама рэпер ахвяраваў грошы [[Мемарыяльны музей Халакоста (ЗША)|Мемарыяльнаму музею Халакоста]] і назваў сябе перакананым [[Антыфашызм|антыфашыстам]]<ref name="hiphopdx_antifa">{{Cite web|lang=en|url=https://hiphopdx.com/news/kanye-wests-cuck-album-leaked-by-hackers/|title=Kanye West’s ‘Cuck’ Album Leaked By Hackers|author=Sam Moore|website=[[HipHopDX]]|date=2025-05-19|access-date=2025-11-19|url-status=live}}</ref>. У ліпені ён заявіў, што жадання заявіць нешта антысеміцкае ў яго няма зусім і ён адчувае сябе так нашмат лепш<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>. У ліпені 2025 года Уэст заявіў, што альбом ''In a Perfect World'' не выйдзе, паколькі ён не хоча мець нічога агульнага з песнямі, якія напісаў падчас свайго заўзятага антысемітызму<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>. Замест гэтага ён заявіў, што выйдзе толькі яго 13 студыйны альбом Bully, некалькі разоў перанёсшы выхад і канчаткова запланаваўшы яго на 20 сакавіка 2026 года<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>. Напярэдадні выхаду альбома 26 студзеня 2026 года выйшла яго вялікае інтэрв'ю ў друкаванай версіі ''{{Не перакладзена 3|The Wall Street Journal|3=ru}}'', у якім ён патлумачыў свае паводзіны [[Біпалярны афектыўны разлад|біпалярным стрэсавым засмучэннем]] з-за траўмы галавы ў 2002 годзе. У чарговы раз Уэст назваў сябе антыфашыстам і заявіў, што падтрымлівае цэнтры па барацьбе з антысемітызмам і глыбока просіць прабачэння за свае паводзіны<ref name="Guardian_nazi">{{Cite web|lang=en|url=https://www.theguardian.com/music/2026/jan/26/kanye-west-takes-out-full-page-ad-apologising-for-antisemitic-behaviour-and-denying-he-is-a-nazi-ye|title=Kanye West takes out full-page ad apologising for antisemitic behaviour and denying he is a Nazi|author=Laura Snapes|website=[[The Guardian]]|date=2026-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20260126163620/https://www.theguardian.com/music/2026/jan/26/kanye-west-takes-out-full-page-ad-apologising-for-antisemitic-behaviour-and-denying-he-is-a-nazi-ye|archive-date=2026-01-26|access-date=2026-01-28|url-status=live|subtitle=Rapper, now known as Ye, apologises to his family and to the Black community and says he loves Jews, blaming his bipolar disorder for his ‘poor judgment and reckless behaviour’}}</ref>. 29 студзеня 2026 года Уэст перанёс альбом ужо на 20 сакавіка<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>. == Кандыдат у прэзідэнты == Зарэгістраваўся кандыдатам на пасаду [[Прэзідэнт ЗША|прэзідэнта ЗША]] [[Прэзідэнцкія выбары ў ЗША (2020)|2020 года]] ад Birthday Party. 19 ліпеня 2020 года правёў свой першы перадвыбарчы мітынг у штаце Паўднёвая Караліна. Уэст лічыць, што дзяржава не павінна забараняць аборты і прапанаваў выплачваць сем'ям, дзе нарадзілася дзіця, па 1 000 000 даляраў<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>. == Музычныя стылі == За час сваёй кар'еры Уэст перакаштаваў мноства розных музычных стыляў і жанраў. На пытанне аб тым, хто аказаў уплыў на яго ранняе творчасць, Уэст назваў такіх артыстаў, як {{Не перакладзена 3|A Tribe Called Quest|3=ru|4=A Tribe Called Quest}}, [[Сціві Уандэр]], [[Майкл Джэксан]], [[Джордж Майкл]], {{Не перакладзена 3|LL Cool J|3=ru|4=LL Cool J}}, [[Філ Колінз]] і [[Мадонна (спявачка)|Мадонна]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Ён таксама назваў {{Не перакладзена 3|Шон Комбс|Puff Daddy|ru|Комбс, Шон}} «найбольш важным культурным дзеячам» у сваім жыцці<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>, [[Дэвід Боўі]] — «адной з найважнейшых крыніц натхнення»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Будучы падлеткам, Уэст пазнаёміўся з прадзюсарам {{Не перакладзена 3|No I.D.|3=ru|4=No I.D.}}, які стаў яго настаўнікам. No I.D. пускаў Уэста да сябе на студыю, дзе ён мог назіраць за ходам працы<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Першым музычным стылем, выкарыстаным Уэстам, стаў так званы «бурундучы соўл» ({{lang-en|chipmunk soul}}){{refn|Гэтая тэхніка атрымала назву з-за свайго гучання, падобнага на выдуманую групу [[Элвин и бурундуки (гурт)|Элвин и бурундуки]]<ref>{{cite web|last=Schiff|first=Mark|title=The Top 10 best Kanye West songs|url=http://www.axs.com/news/the-top-10-best-kanye-west-songs-77626|publisher=AXS|access-date=2016-07-12|language=en|archive-date=2018-09-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909073655/https://www.axs.com/news/the-top-10-best-kanye-west-songs-77626|url-status=live}}</ref>.|group=~|name=}}. Дадзеная тэхніка заснавана на выкарыстанні значна паскораных сэмплаў класічных соўл-кампазіцый<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>, што робіць гук больш высокім. Па словах рэпера, ён запазычыў дадзены стыль у RZA з групы {{Не перакладзена 3|Wu-Tang Clan|3=ru|4=Wu-Tang Clan}}, які выкарыстоўваў яго ў 1990-х гадах<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. RZA станоўча адгукнуўся аб Уэст, заявіўшы што ён «вельмі моцна паважае» яго<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Гэты стыль атрымаў вядомасць пасля выхаду альбома ''The Blueprint'', прадзюсарам якога стаў Уэст<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Пазней ён развіў яго ў сваім дэбютным альбоме, ''[[The College Dropout]]''. Пасля таго, як няскончаная версія альбома трапіла ў Інтэрнэт, Уэст вырашыў значна палепшыць альбом, дадаўшы ў кампазіцыі, у ліку іншага, струнныя інструменты і госпел-хоры<ref name="road_to_grammys3">{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1496766/road-to-the-grammys-the-making-of-kanye-wests-college-dropout/|title=Road To The Grammys: The Making Of Kanye West's College Dropout|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110718104107/http://www.mtv.com/news/articles/1496766/road-grammys-kanye-west.jhtml|archive-date=2011-07-18|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. [[Файл:West_performing.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:West_performing.jpg|міні|270x270пкс|Канье Уэст выступае з аркестрам у 2007 годзе]] Для працы над сваім другім альбомам, ''[[Late Registration]]'', створаным пад уплывам выканаўцаў па-за жанру хіп-хоп, такіх як група {{Не перакладзена 3|Portishead|3=ru|4=Portishead}}<ref name="rs_genius3">{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-a-genius-in-praise-of-himself-20070920|title=Kanye West: A Genius in Praise of Himself|first=Austin|last=Scaggs|date=2007-09-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090309060656/http://www.rollingstone.com/news/story/16257550/kanye_west_a_genius_in_praise_of_himself/print|archive-date=2009-03-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>, Уэст запрасіў амерыканскага кампазітара {{Не перакладзена 3|Джон Браян|Джона Браяна|ru|Брайон, Джон}}<ref name="mtv_brion2">{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1507538/kanyes-co-pilot-jon-brion-talks-about-the-making-of-late-registration/|title=Kanye's Co-Pilot, Jon Brion, Talks About The Making Of Late Registration|first=Rodrigo|last=Perez|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513025655/http://www.mtv.com/news/1507538/kanyes-co-pilot-jon-brion-talks-about-the-making-of-late-registration/|archive-date=2021-05-13|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. На ''Late Registration'' Уэст аб'яднаў свой хіп-хоп на аснове соўла з жывой аркестравай музыкай Браяна<ref name="rs_late">{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/late-registration-20050825|title=Kanye West Late Registration Album Review|first=Rob|last=Sheffield|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120620210112/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/late-registration-20050825|archive-date=2012-06-20|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Ён таксама выкарыстаў розныя перкусійныя інструменты, якія звычайна не выкарыстоўваюцца ў папулярнай ці хіп-хоп-музыцы, такія як берымбау, кітайскія званы і [[вібрафон]]<ref name="christgau_late">{{cite web|language=en|url=http://www.villagevoice.com/music/growing-by-degrees-6402336|title=Growing by Degrees|author=Christgau, Robert|author-link=Кристгау, Роберт|date=2005-08-30|publisher=[[The Village Voice]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160814192513/http://www.villagevoice.com/music/growing-by-degrees-6402336|archive-date=2016-08-14|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Па словах Роба Шэфілда з ''[[Rolling Stone]]'', на ''Late Registration'' Уэст «спрабуе ператварыць увесь музычны свет у тэрыторыю хіп-хопа» і «знішчае ўсе клішэ, звязаныя з хіп-хопам»<ref name="rs_late2">{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/late-registration-20050825|title=Kanye West Late Registration Album Review|first=Rob|last=Sheffield|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120620210112/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/late-registration-20050825|archive-date=2012-06-20|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Музычны крытык Роберт Крыстгау пісаў, што «яшчэ ніколі хіп-хоп не быў гэтак комплексным і майстэрскім»<ref name="christgau_late2">{{cite web|language=en|url=http://www.villagevoice.com/music/growing-by-degrees-6402336|title=Growing by Degrees|author=Christgau, Robert|author-link=Кристгау, Роберт|date=2005-08-30|publisher=[[The Village Voice]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160814192513/http://www.villagevoice.com/music/growing-by-degrees-6402336|archive-date=2016-08-14|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Доўгі час Уэст быў адзіным папулярным выканаўцам, які гастраляваў са струнным аркестрам<ref name="rs_genius4">{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-a-genius-in-praise-of-himself-20070920|title=Kanye West: A Genius in Praise of Himself|first=Austin|last=Scaggs|date=2007-09-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090309060656/http://www.rollingstone.com/news/story/16257550/kanye_west_a_genius_in_praise_of_himself/print|archive-date=2009-03-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. У сваім трэцім альбоме, ''[[Graduation]]'', Уэст адышоў ад звыклага соўла<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Палічыўшы, што ў ''Late Registration'' была дрэнная структура<ref name="rs_genius5">{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-a-genius-in-praise-of-himself-20070920|title=Kanye West: A Genius in Praise of Himself|first=Austin|last=Scaggs|date=2007-09-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090309060656/http://www.rollingstone.com/news/story/16257550/kanye_west_a_genius_in_praise_of_himself/print|archive-date=2009-03-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>, Уэст вырашыў зрабіць ''Graduation'' больш шчыльным, прыбраўшы з яго скіты<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Альбом уключаў у сябе элементы разнастайных жанраў, сярод якіх [[Электра (музыка)|электра]], дыска, [[рок-музыка]] і чыкагскі хаўс<ref name="graduation_disco2">{{cite web|language=en|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/10/AR2007091001600.html|title=Review: New CDs From 50 Cent, Kanye West|first=Brett|last=Johnson|date=2007-09-10|publisher=[[The Washington Post]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121110101537/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/10/AR2007091001600.html|archive-date=2012-11-10|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Сярод крыніц натхнення таксама называюцца арэна-рок-гурты<ref name="arena_rock2">{{cite web|language=en|url=http://www.timeout.com/newyork/music/kanye-west-1|title=Kanye West {{!}} Music {{!}} reviews, guides, things to do, film|first=Jesse|last=Serwer|publisher=[[Time Out]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20131019134152/http://www.timeout.com/newyork/music/kanye-west-1|archive-date=2013-10-19|access-date=2016-06-22|url-status=dead}}</ref>, такія як [[U2]], [[The Rolling Stones]] і [[Led Zeppelin]]. [[Файл:Roland_TR-808_(large).jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Roland_TR-808_(large).jpg|злева|міні|Roland TR-808 —драм-машына, якая стала асновай альбома ''808s & Heartbreak'']] Выпушчаны пасля шэрагу асабістых узрушэнняў, чацвёрты альбом Уэста, ''[[808s & Heartbreak]]'', ашаламляльна адрозніваўся ад яго папярэдніх работ<ref name="spin_is_sampling2">{{статья|автор=Newton, Matthew|заглавие=Is Sampling Dying?|ссылка=|язык=en|издание=[[Spin (журнал)|Spin]]|тип=журнал|год=2008|месяц=12|число=|том=|номер=|страницы=32|doi=|issn=|издательство=Spin Media}}: «Simple beats and Auto-Tuned vocals form the foundation of ''808s & Heartbreak'', Kanye West’s latest release. As the title implies, it’s a breakup album. But perhaps the split is deeper than even West realizes. His new sound is a bold departure from his previous efforts, but also a challenge to the parameters of what many listeners would consider hip-hop.»</ref>. На ім ён вырашыў адысці ад хіп-хопа ў бок электрапопа і [[Сінці-поп|сінці-попа]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.telegraph.co.uk/culture/music/3563469/Kanye-West-808s-and-Heartbreak-out-of-the-darkness.html|title=Kanye West - 808s & Heartbreak: out of the darkness|first=Brian|last=Boyd|publisher=[[The Daily Telegraph]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909035537/https://www.telegraph.co.uk/culture/music/3563469/Kanye-West-808s-and-Heartbreak-out-of-the-darkness.html|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-07-13|url-status=live}}</ref>. Пры стварэнні альбом шырока выкарыстоўвалася драм-машына TR-808, аўтатюн і праграмныя сінтэзатары<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Гучанне альбома параўноўвалі з [[Пост-панк|пост-панкам]] 1980-х і нью-вейвам<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.telegraph.co.uk/culture/music/3563469/Kanye-West-808s-and-Heartbreak-out-of-the-darkness.html|title=Kanye West - 808s & Heartbreak: out of the darkness|first=Brian|last=Boyd|publisher=[[The Daily Telegraph]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909035537/https://www.telegraph.co.uk/culture/music/3563469/Kanye-West-808s-and-Heartbreak-out-of-the-darkness.html|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-07-13|url-status=live}}</ref>. Уэст пазней прызнаўся, што працуючы над альбомам слухаў такіх музыкаў, як [[Joy Division]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>, {{Не перакладзена 3|Гэры Ньюман|Гэры Ньюмана|ru|Ньюман, Гэри}}, TJ Swan<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref> і {{Не перакладзена 3|Бой Джордж|3=ru|4=Бой Джордж}}<ref name="minimal_but_functional2">{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/videos/news/320022/im-just-getting-more-polished.jhtml#id=1599789|title=Kanye West: “I’m Just Getting More Polished”|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090302094928/http://www.mtv.com/videos/news/320022/im-just-getting-more-polished.jhtml#id=1599789|archive-date=2009-03-02|access-date=2016-07-13|url-status=live}}</ref>. Пазней Уэст назваў гэты альбом «першым чорным нью-вэйв-альбомам»<ref name="behind_the_mask2">{{cite web|language=en|url=https://www.nytimes.com/2013/06/16/arts/music/kanye-west-talks-about-his-career-and-album-yeezus.html?pagewanted=all|title=Behind Kanye’s Mask: Kanye West Talks About His Career and Album ‘Yeezus’|first=Jon|last=Caramanica|date=2013-06-11|publisher=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130612162353/http://www.nytimes.com/2013/06/16/arts/music/kanye-west-talks-about-his-career-and-album-yeezus.html?pagewanted=all|archive-date=2013-06-12|access-date=2016-07-10|url-status=live}}</ref>. Выкарыстоўваючы «мінімалістычны, але функцыянальны» падыход да стварэння музыкі<ref name="minimal_but_functional">{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/videos/news/320022/im-just-getting-more-polished.jhtml#id=1599789|title=Kanye West: “I’m Just Getting More Polished”|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090302094928/http://www.mtv.com/videos/news/320022/im-just-getting-more-polished.jhtml#id=1599789|archive-date=2009-03-02|access-date=2016-07-13|url-status=live}}</ref>, Уэст апрацоўваў свой голас аўтацюнам, змяняў вышыню гуку ў TR-808, каб атрымаць скажонае, электроннае гучанне<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>, пасля чаго дадаваў да ўсяго гэтага такія традыцыйныя інструменты, як японскія барабаны тайко<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Па словах Мэцью Траммелла з ''Rolling Stone'', альбом апярэджваў свой час і быў «магчыма, самай бліскучай працай» Уэста<ref name="rs_808_brilliant2">{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-claims-the-stage-in-atlantic-city-20120707|title=Kanye West Claims the Stage in Atlantic City|first=Matthew|last=Trammell|date=2012-07-07|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120710102541/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-claims-the-stage-in-atlantic-city-20120707|archive-date=2012-07-10|access-date=2016-06-23|url-status=live}}</ref>. У сваім пятым альбоме, ''[[My Beautiful Dark Twisted Fantasy]]'', які сам Уэст назваў «альбомам-выбачэннем» за сваю выхадку на MTV VMA 2009<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>, ён вярнуўся да хіп-хопу<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Альбом, адзначаны крытыкамі за яго максімалісцкае гучанне<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>, уключае ў сябе элементы ўсіх папярэдніх альбомаў Уэста. ''[[Entertainment Weekly]]'' адзначае «раскошны соўл з ''The College Dropout'' 2004 года, сімфанічнае пышнасць ''Late Registration'', глянец ''Graduation'' 2007 года і эмацыйна знясіленыя электронныя матывы ''808s & Heartbreak'' 2008 года»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Эндзі Келман з ''[[AllMusic]]'' назваў ''My Beautiful Dark Twisted Fantasy'' «кульмінацыяй» першых пяці альбомаў рэпера, заўважыўшы, што ён «не проста запазычвае іх характарыстыкі», а аб'ядноўвае іх элементы так, што іх «цяжка аддзяліць адзін ад аднаго і пералічыць»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. [[Файл:Yeezus_tour.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Yeezus_tour.jpg|злева|міні|270x270пкс|Уэст выступае ў 2013 годзе ў рамках Yeezus Tour]] Шосты альбом, ''[[Yeezus]]'', названы Уэстам «пратэстам супраць музыкі»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>, быў выкананы ў рэзкім стылі, заснаваным на розных жанрах. Музычны крытык Грег Кот у сваёй рэцэнзіі «''Yeezus'' Канье Уэста — [альбом, які] няпроста слухаць» для газеты ''[[Чыкага Трыб’юн|Chicago Tribune]]'' піша: «пры першым праслухоўванні, ён варожы, рэзкі (як па гучанні, так і па тэкстах) і з'яўляецца наўмысна адштурхвае, быццам ён спецыяльна створаны з мэтай праверыць самых заўзятых фанатаў [Уэста]». Журналіст адзначыў, што альбом спалучае ў сабе элементы эйсід-хаўса 80-х, чыкагскага дрыла 2013 года ў стылі {{Не перакладзена 3|Chief Keef|3=ru|4=Chief Keef}} і King Louie, [[індастрыял]] 90-х і эксперыментальнага хіп-хопа ў стылі {{Не перакладзена 3|Сол Уільямс|Сола Уільямса|ru|Уильямс, Сол}}, {{Не перакладзена 3|Death Grips|3=ru|4=Death Grips}} і {{Не перакладзена 3|Odd Future|3=ru|4=Odd Future}}<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. У ліку жанраў, элементы якіх прадстаўлены ў альбоме, таксама называюцца трэп<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>, [[панк-рок]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref> і [[Электра (музыка)|электра]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Натхніўшыся мінімалістычным дызайнам архітэктара [[Ле Карбюзье|Ле Корбюзье]]<ref name="behind_the_mask3">{{cite web|language=en|url=https://www.nytimes.com/2013/06/16/arts/music/kanye-west-talks-about-his-career-and-album-yeezus.html?pagewanted=all|title=Behind Kanye’s Mask: Kanye West Talks About His Career and Album ‘Yeezus’|first=Jon|last=Caramanica|date=2013-06-11|publisher=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130612162353/http://www.nytimes.com/2013/06/16/arts/music/kanye-west-talks-about-his-career-and-album-yeezus.html?pagewanted=all|archive-date=2013-06-12|access-date=2016-07-10|url-status=live}}</ref>, Уэст выкарыстаў скажоныя гукі драм-машын і «сінтэзатары, якія гучаць быццам яны паламаныя». Кампазіцыі альбома стылізаваныя пад пашкоджаныя гукавыя файлы, а вакальная частка зменена аўтацюнам і эфектамі мадуляцыі настолькі, што словы нярэдка становяцца цяжкаадметнымі<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Сэмплы, выкарыстаныя Уэстам у альбоме, адрозніваліся адзін ад аднаго паходжаннем: рэпер выкарыстаў як амерыканскія кампазіцыі накшталт «Strange Fruit», выкананую [[Ніна Сімон|Нінай Сымон]], так і замежныя накшталт «Gyöngyhajú lány» венгерскага рок-гурта {{Не перакладзена 3|Omega (група)|Omega|ru|Omega (группа)}} і «Are Zindagi Hai Khel» індыйскага кампазітара Рахула Дэў Бурмана<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Сёмы альбом рэпера, ''[[The Life of Pablo]]'', адрозніваўся ад папярэдніх альбомаў тым, што ён не быў выпушчаны на фізічных носьбітах і Уэст працягваў уносіць у яго змены ўжо пасля выхаду<ref name="tlop_updating2">{{cite web|language=en|url=http://www.thefader.com/2016/03/15/kanye-west-is-updating-wolves|title=Kanye West Is Updating "Wolves"|first=Ben|last=Dandridge-Lemco|publisher=[[The Fader]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160317211812/http://www.thefader.com/2016/03/15/kanye-west-is-updating-wolves|archive-date=2016-03-17|access-date=2016-06-25|url-status=live}}</ref>. ''Entertainment Weekly'' адзначыў «сырую, часам нават спецыяльна пакінутую бязладнай кампазіцыю»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. ''Rolling Stone'' назваў яго «бязладным альбомам, які выглядае так, быццам яго адмыслова стварылі такім, пасля дакладнага як лазер ''Yeezus''» і які «спраектаваны так, каб гучаць быццам над ім усё яшчэ працуюць»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Часопіс ''Slant Magazine'' піша, што «альбом дзіўна звязвае розныя стадыі Канье: энтузіяста соўл-сэмплаў, забітага горам спевака пад аўтацюнам, геданістычнага авант-поп-кампазітара і індастрыял-рэп-балбатуна»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Іншы часопіс ''Slate'' заявіў, што ''The Life of Pablo'' — «вызначана падобны на альбом-барацьбу»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. == Іншая дзейнасць == [[Файл:Kanye_West_2010-10-21_001.tiff|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Kanye_West_2010-10-21_001.tiff|злева|міні|263x263пкс|Канье Уэст у 2010 годзе]] === Індустрыя моды === Ужо стаўшы вядомым як музыка, Канье Уэст зацікавіўся індустрыяй моды і захацеў займацца дызайнам адзення<ref>{{cite web|last=Reed|first=Ryan|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|publisher=[[Rolling Stone]]|access-date=2016-07-14|date=2015-02-20|language=en|archive-date=2017-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|url-status=live}}</ref>. У верасні 2005 года ён абвясціў, што рыхтуе сваю лінію адзення Pastelle. "Цяпер, калі я выйграў «Грэмі» і скончыў працу над ''Late Registration'', я гатовы запусціць сваю лінію адзення гэтай вясной", - заяўляў рэпер<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. Праца над ёй ішла чатыры гады, асобныя яе элементы дэманстраваліся Уэстам на розных цырымоніях, аднак у 2009 годзе было абвешчана аб закрыцці лініі<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У тым жа годзе Уэст, у супрацоўніцтве з [[Nike]], выпусціў снікеры<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>, другая версія якіх, Air Yeezy 2, была выпушчаная ў 2012 годзе<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. Увесну 2009 года былі прадстаўлены створаныя Уэстам сумесна з [[Louis Vuitton]] снікеры. Яны былі запушчаны ў продаж у чэрвені 2009 года<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. Акрамя гэтага Уэст супрацоўнічаў з італьянскім дызайнерам абутку<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref> і японскім брэндам {{Не перакладзена 3|A Bathing Ape|BAPE|ru|A Bathing Ape}}<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У кастрычніку 2011 года Уэст прадставіў на {{Не перакладзена 3|Тыдзень моды ў Парыжы|Тыдні моды ў Парыжы|ru|Неделя моды в Париже}} сваю першую жаночую калекцыю, DW Kanye West<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. Яго падтрымалі такія мадэльеры, як {{Не перакладзена 3|Дын і Дэн Кейтэн|Дын і Дэн Кейтэн|ru|Дин и Ден Кейтен}}, {{Не перакладзена 3|Аліўе Тэйскенс|Аліўе Тэйскенс|4=Olivier Theyskens}} і {{Не перакладзена 3|Джэрэмі Скот|Джэрэмі Скот|ru|Скотт, Джереми}}<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. Нягледзячы на гэта, калекцыя атрымала прахалодныя і негатыўныя водгукі крытыкаў<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У сакавіку 2012 года Уэст прадставіў сваю другую калекцыю<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>, якая атрымала больш станоўчыя водгукі<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У лістападзе 2013 года стала вядома, што Уэст спыніў супрацоўніцтва з Nike і працуе з [[Adidas]]<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У лютым 2015 года былі прадстаўлены сумесныя з Adidas снікеры Yeezy 750 Boost<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У кастрычніку 2015 года была прадстаўлена першая сумесная лінія адзення Adidas і Канье Уэста, Yeezy Season 1<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. Яна атрымала станоўчыя водгукі крытыкаў, часопіс [[Vogue]] адзначыў «мілітарысцкі аспект» — калекцыя была створана пасля таго, як Уэст ўбачыў беспарадкі ў Англіі ў 2011 годзе<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У чэрвені 2015 года былі прадстаўлены другія створаныя сумесна з Adidas снікёры, Yeezy Boost 350<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У верасні 2015 года, падчас тыдня моды ў Нью-Ёрку, Уэст прадставіў калекцыю адзення Yeezy Season 2, на гэты раз створаную незалежна ад Adidas<ref name="yeezy_season22">{{cite web|language=en|url=http://www.complex.com/style/2015/09/kanye-west-yeezy-season-2-recap|title=Everything Going Down at Kanye West's Yeezy Season 2 NYFW Show|first=Karizza|last=Sanchez|publisher=[[Complex (журнал)|Complex]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909040020/https://www.complex.com/style/2015/09/kanye-west-yeezy-season-2-recap|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-25|url-status=live}}</ref>. У кастрычніку ён прадставіў чаравікі Yeezy 950 Boot, створаныя сумесна з Adidas<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. 11 лютага 2016 года, адначасова з прэзентацыяй яго альбома ''The Life of Pablo'', у Мэдысан-сквер-гардэн была прадстаўлена калекцыя адзення Yeezy Season 3<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. === Бізнес === У 2004 годзе, неўзабаве пасля выпуску дэбютнага альбома ''The College Dropout'', Канье Уэст заснаваў лэйбл GOOD Music, у супрацоўніцтве з [[Sony BMG]]. Першымі музыкамі лэйбла сталі сам Уэст, {{Не перакладзена 3|Common|3=ru|4=Common}} і {{Не перакладзена 3|Джон Леджэнд|Джон Леджэнд|ru|Ледженд, Джон}}<ref name="complete_history_good2">{{cite web|language=en|url=http://www.complex.com/music/2012/09/the-complete-history-of-good-music/|title=The Complete History of G.O.O.D. Music|first=Benjamin|last=Chesna|publisher=[[Complex (журнал)|Complex]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909035758/https://www.complex.com/music/2012/09/the-complete-history-of-good-music/|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. У цяперашні час у ліку артыстаў лэйбла: сам Уэст, {{Не перакладзена 3|Big Sean|3=ru|4=Big Sean}}, Mirza Ragimkhanov, {{Не перакладзена 3|Pusha T|3=ru|4=Pusha T}}, {{Не перакладзена 3|Теяна Тэйлар|Теяна Тэйлар|ru|Тейлор, Тейяна}}, {{Не перакладзена 3|Mos Def|Mos Def|ru|Mos Def}}, {{Не перакладзена 3|D’banj|4=D’banj}} і Джон Леджэнд, а таксама прадзюсары, у ліку якіх, {{Не перакладзена 3|Hudson Mohawke|3=ru|4=Hudson Mohawke}}, {{Не перакладзена 3|Q-Tip|3=ru|4=Q-Tip}}, {{Не перакладзена 3|Трэвіс Скот|3=ru|4=Трэвіс Скот}}, {{Не перакладзена 3|No I.D.|4=No I.D.}}, {{Не перакладзена 3|Джэф Баскер|Джэф Баскер|4=Jeff Bhasker}} і {{Не перакладзена 3|S1 (прадюсар)|S1|4=S1 (producer)}}<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У лістападзе 2015 года Уэст прызначыў рэпера Pusha T на пасаду прэзідэнта лэйбла<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У 2008 годзе рэпер абвясціў, што збіраецца адкрыць дзесяць рэстаранаў сеткі хуткага харчавання {{Не перакладзена 3|Fatburger|4=Fatburger}}<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. Было адкрыта два рэстарана, аднак адзін з іх неўзабаве зачыніўся<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>, а другі быў выкуплены самой сеткай<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У студзені 2012 года Уэст абвясціў аб стварэнні крэатыўнага агенцтва {{Не перакладзена 3|DONDA|4=DONDA}}, названы ў гонар яго маці<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У анонсе Уэст заявіў, што кампанія «працягне тое, што не паспеў скончыць [[Стыў Джобс]]» і што яна будзе «збіраць найвялікшых мысляроў і змяшчаць іх у крэатыўную прастору, у якой яны змогуць абменьвацца ідэямі». Мэтай кампаніі было заяўлена «стварэнне прадуктаў і ўражанняў, якія людзі захочуць і змогуць набыць»<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. Крытыкі адзначалі мінімалістычную стылістыку прадуктаў кампаніі<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У сакавіку 2015 года было абвешчана, што Уэст стаў саўладальнікам сэрвісу струменевага вяшчання [[Tidal]]. Сэрвіс спецыялізуецца на трансляцыі lossless-аўдыё (cціск аўдыя без страт) і кліпаў высокага дазволу. Усяго сэрвісам кіруюць 16 музыкаў, сярод якіх, акрамя Уэста, [[Беёнсэ|Беёнсе]], {{Не перакладзена 3|Jay-Z|3=ru|4=Jay-Z}}, [[Рыяна]], [[Мадонна (спявачка)|Мадонна]] і [[Нікі Мінаж]]<ref name="tidal_value">{{cite web|language=en|url=https://www.nytimes.com/2015/03/31/business/media/jay-z-reveals-plans-for-tidal-a-streaming-music-service.html|title=Jay Z Reveals Plans for Tidal, a Streaming Music Service|first=Ben|last=Sisario|date=2015-03-30|publisher=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000518/https://www.nytimes.com/2015/03/31/business/media/jay-z-reveals-plans-for-tidal-a-streaming-music-service.html|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. Гэта стала магчымым пасля таго, як Jay-Z выкупіў матчыну кампанію сэрвісу, {{Не перакладзена 3|Aspiro|4=Aspiro}}<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. Ідэяй Tidal стаў сэрвіс, кіраваны артыстамі<ref name="tidal_value2">{{cite web|language=en|url=https://www.nytimes.com/2015/03/31/business/media/jay-z-reveals-plans-for-tidal-a-streaming-music-service.html|title=Jay Z Reveals Plans for Tidal, a Streaming Music Service|first=Ben|last=Sisario|date=2015-03-30|publisher=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000518/https://www.nytimes.com/2015/03/31/business/media/jay-z-reveals-plans-for-tidal-a-streaming-music-service.html|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>, паколькі адзін з найбольш вядомых сэрвісаў струменевага вяшчання, [[Spotify]], крытыкаваўся за нізкія выплаты<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. «Асноўная праблема-прымусіць усіх зноў паважаць музыку, разумець яе каштоўнасць», - заявіў Jay-Z У прэс-рэлізе<ref name="tidal_value3">{{cite web|language=en|url=https://www.nytimes.com/2015/03/31/business/media/jay-z-reveals-plans-for-tidal-a-streaming-music-service.html|title=Jay Z Reveals Plans for Tidal, a Streaming Music Service|first=Ben|last=Sisario|date=2015-03-30|publisher=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000518/https://www.nytimes.com/2015/03/31/business/media/jay-z-reveals-plans-for-tidal-a-streaming-music-service.html|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. === Філантропія === У 2003 годзе Канье Уэст заснаваў у [[Чыкага]] ўласны [[Дабрачыннасць|дабрачынны фонд]] Kanye West Foundation, створаны з мэтай дапамагчы маладым і паменшыць непісьменнасць<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У жніўні 2007 года фонд правёў дабрачынны канцэрт, на якім было сабрана больш за 500 000 даляраў<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. Пасля смерці маці рэпер пераназваў фонд у The Dr. Donda West Foundation<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>, а ў 2011 годзе — цалкам закрыў яго<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У 2013 годзе Уэст, сумесна са сваім сябрам рэперам {{Не перакладзена 3|Rhymefest|4=Rhymefest}} і яго жонка Доні Сміт, адкрыў некамерцыйную арганізацыю Donda's House<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У ёй, у рамках праграмы Got Bars?, праводзіліся ўрокі для падлеткаў 15-24 гадоў, на якіх іх навучалі стварэнню музыкі. Акрамя гэтага былы прафесійны футбаліст праводзіў з імі заняткі па [[Ёга|ёзе]] і [[Фітнес|фітнесу]]<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. Канье Уэст прымаў актыўны ўдзел у многіх дабрачынных акцыях, канцэртах і розных зборах сродкаў: для дапамогі пацярпелым ад урагану «Катрына», фестывалі Жывая Планета Зямля<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>, [[Сусветны дзень водных рэсурсаў|Сусветным дні водных рэсурсаў]]<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>, дабрачынных марафонах [[Nike]], а таксама сумеснай з [[MTV]] праграме дапамогі вайскоўцам, якія вярнуліся з [[Іракская вайна|вайны ў Іраку]]<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. == Дыскаграфія == '''Студыйныя альбомы''' * [[The College Dropout]] ([[2004]]) * [[Late Registration]] ([[2005]]) * [[Graduation]] ([[2007]]) * [[808s & Heartbreak]] ([[2008]]) * My Beautiful Dark Twisted Fantasy (2010) * Yeezus (2013) * The Life of Pablo (2016) * Ye (2018) * Jesus Is King (2019) * Donda (2021) * Donda 2 (2022) * [[Bully (альбом)|Bully]] (2026) '''Альбомы ў суаўтарстве''' * Watch the Throne (2011) (разам з [[Jay-Z]]) * Kids See Ghosts (2018) (разам з Kid Cudi, як дуэт Kids See Ghosts) * Vultures 1 (2024) (разам з Ty Dolla Sign, як дуэт ¥$) * Vultures 2 (2024) (разам з Ty Dolla Sign, як дуэт ¥$) * Never Stop (2025) (міні-альбом, разам з King Combs) '''Кампіляцыі''' * Cruel Summer (2012) (альбом-кампіляцыя артыстаў заснаванага Уэстам лэйбла GOOD Music) == Крыніцы == <references group="~" /> {{крыніцы}} == Спасылкі == {{commons|Category:Kanye West}} * [http://www.kanyeyeezy.com/ Fansite] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130804143649/http://kanyeyeezy.com/ |date=4 жніўня 2013 }} * [http://www.kanyeuniversecity.com/ Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090730091844/http://www.kanyeuniversecity.com/ |date=30 ліпеня 2009 }} {{ref-en}}{{Канье Уэст}} {{Бібліяінфармацыя}}{{DEFAULTSORT:Уэст Канье}} [[Катэгорыя:Пераможцы MTV Video Music Awards]] [[Катэгорыя:Выканаўцы, якія ўзначальвалі Billboard Hot 100]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BRIT Awards]] [[Катэгорыя:Музыканты ЗША]] [[Катэгорыя:Музычныя прадзюсары ЗША]] [[Катэгорыя:Рэперы ЗША]] [[Катэгорыя:Канье Уэст| ]] kvaoqah4tlgf53ifih5w75xu23r9gnc 0 50023 5121309 5121197 2026-04-05T12:58:32Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Літаратура */ 5121309 wikitext text/x-wiki '''Таварыства прыяцеляў беларусаведы''' — навуковы гурток студэнтаў-беларусаў пры [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскім універсітэце]] ў 1931—1939 гадах{{sfn|Вабішчэвіч|2001}}. Кіруючы орган — «урад», які ў розны час узначальвалі [[В. Тумаш]], [[Х. Ільяшэвіч]], [[А. Шукелойц]]. Актыўны ўдзел у працы Таварыства прымалі [[Мар’ян Пецюкевіч|М. Пецюкевіч]], [[Станіслаў Іосіфавіч Станкевіч|С. Станкевіч]], [[І. Касяк]], [[Ч. Будзька]], Я. Клагіш, [[Янка Хвораст|Я. Хвораст]], С. Нарушэвіч і інш. Асноўнай мэтай лічыла «згуртаваць людзей, якія хочуць паглыбіць свае веды ў галіне беларусазнаўства, а таксама весці ў гэтым напрамку сістэматычную навуковую працу». У сваёй дзейнасці кіравалася статутам, зацверджаным сенатам універсітэта ў [[1934]]. Знаходзілася пад апекай куратараў прафесара [[Э. Кашмідэр]]а (да 1936) і інш. Мела 4 секцыі (філалагічную, этнаграфічную, гістарычна-эканамічную, літаратурную), у якіх рыхтавалі рэфераты (напр., у 1934 на 14 сходах зачытаны 16 рэфератаў), праводзілі дыскусіі. Арганізоўваліся этнаграфічныя экспедыцыі па тэрыторыі [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]]. Для гэтага былі падрыхтаваны спецыяльныя выданні: «Увагі… дзеля запісывання пахаронных абрадаў і абрадаў памінальных дзён» М. Пецюкевіча (1933), «Апытальнік да збірання дыялектычных і некаторых агульных асаблівасцей беларускай (крывіцкай) мовы» [[Я. Станкевіч]]а (1935). Члены таварыства апрацоўвалі практычны польска-беларускі слоўнік, садзейнічалі ў краязнаўчай працы беларускім суполкам у [[Латвія|Латвіі]]. 3 1935 пачалося стварэнне ўласнай бібліятэкі (у 1937 налічвалася больш за 500 кніг, шмат рукапісаў), арганізоўваліся канцэрты, часта з удзелам хору [[Рыгор Шырма|Р. Шырмы]]. Таварыства прыяцеляў беларусаведы было ініцыятарам розных урачыстасцей, у т.л. ў гонар 300-годдзя з дня смерці [[Леў Сапега|Л. Сапегі]] ([[1933]]). На літаратурных вечарынах чыталі свае творы [[М. Машара]], [[Н. Арсеннева]], [[Хведар Ільяшэвіч|Х. Ільяшэвіч]], [[М. Танк]], [[А. Бярозка]], [[М. Васілёк]] і інш. Таварыства мела цесны кантакт з [[Беларускі студэнцкі саюз|Беларускім студэнцкім саюзам]], часопісам [[Студэнцкая думка (1924)|«Студэнцкая думка»]]. Спыніла дзейнасць у верасні [[1939]] года{{sfn|Вабішчэвіч|2001}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/ЭГБ|6-1|Таварыства прыяцеляў беларусаведы|аўтар=[[А. Вабішчэвіч|Вабішчэвіч А.]]|ref=Вабішчэвіч}} {{Беларусазнаўства ў Польшчы}} [[Катэгорыя:Арганізацыі беларускай навукі]] [[Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:1931 год у Вільні]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1931 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1939 годзе]] h8nnxco6egibu25patk1hzn2mmeu3f5 0 50120 5122607 4437066 2026-04-06T10:30:02Z Rymchonak 22863 5122607 wikitext text/x-wiki {{Музей}} '''Мастацкі музей Акурэйры''' ({{lang-is|Listasafnið á Akureyri)}} заснаваны ў [[1993]] годзе. Адзіны мастацкі музей па-за межамі Вялікага [[Рэйк’явік]]а. Музей знаходзіцца ў цэнтры другога па велічыні горада [[Ісландыя|Ісландыі]] [[Акурэйры]]. У музеі зберагаюцца творы [[Эро (мастак)|Эро]], [[Ёганес Свейнсан К’ярваль|К’ярваля]]. Дырэктар музею — Ханес Сігурдарсан (Hannes Sigurðarson), куратар — Эрыка Лінд Ізаксен (Erika Lind Isaksen) {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Акурэйры]] [[Катэгорыя:Музеі Ісландыі]] h30f0d6ijlgvp0ne4qvznt64hxe1ztv 0 50184 5122699 4150739 2026-04-06T11:47:15Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Konami]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5122699 wikitext text/x-wiki {{Кампанія | Назва = Konami | Лагатып = [[Выява:Konami 4th logo 2.svg|250px|Лагатып Konami Corporation]] | Тып = Публічная кампанія | Размяшчэнне = [[Токіа]], {{Сцяг Японіі}} | Заснавальнікі = Кагэмаса Дадзукі | Заснавана = 21 сакавіка [[1969]] года | Лістынг на біржы = ({{tyo|9766}}) | Чысты прыбытак = {{павелічэнне}} ¥10,874 блн. ($113 млн) (2009) | Аперацыйны прыбытак = {{павелічэнне}} ¥33.8 блн. (2009) | Абарачэнне = {{павелічэнне}} ¥309,771 млн. ($3.24 блн.) (2009) | Галіна = [[Гульнябуд]],<br /> [[Выдавецтва]],<br /> [[Забаўкі]],<br /> [[Здароўе]] і [[прыгажосць]]<br /> | Прадукцыя = [[Bemani]]<br />[[Castlevania]] <br /> [[Contra, серыя гульняў|Contra]]<br />[[Dance Dance Revolution]]<br />[[Metal Gear]]<br /> [[Pro Evolution Soccer, серыя гульняў|Pro Evolution Soccer]]<br />[[Silent Hill]]<br />[[Чарапашкі Мутанты Ніндзя 2: Бой Нексуса]] |Сайт = [http://www.konami.com www.konami.com] }} '''«Konami Corporation»''' — адзін з кіроўных распрацоўшчыкаў і выдаўцоў камп’ютарных вiдэагульняў і кансольных [[камп’ютарная гульня|відэагульняў]], цацак для дзяцей, аплатных картак, анімэ, гандлёвых, гульнявых, забаўляльных аўтаматаў і іншых прадуктаў. Кампанія была заснаваная ў [[1969]] годзе як пракатчык і наладчык (рамонт) джукбоксаў у [[Асака|Асацы]], [[Японія]]. Заснавальнікам быў Кагэмаса Кадзукі, які і дагэтуль у ёй з’яўляецца старшынёй. Назва «Konami» адбываецца ад прозвішчаў заснавальнікаў — Кагэмасы '''Ко'''дзукі і яго партнёраў Есінабу '''На'''камы, Хіра '''М'''ацуды і Секіці '''І'''ісіхары, разам якія заснавалі «Konami Industry Co., Ltd» у [[1973]] годзе. «Konami» гэтак жа можа азначаць «''маленькая хваля(і)''» на японскай мове. Штаб-кватэра знаходзіцца ў Токіа. [[Выява:Tokyo Midtown East.jpg|thumb|Штаб-кватэра]] == Ключавыя постаці == * [[Хідэа Кадзіма]] * [[Кодзі Ігарасі]] == Выдадзеныя гульні == * серыя [[Pro Evolution Soccer]], [[Pro Evolution Soccer 2]], [[Pro Evolution Soccer 3]], [[Pro Evolution Soccer 4]], [[Pro Evolution Soccer 5]] * серыя [[Silent Hill 1]], [[Silent Hill 2]], [[Silent Hill 3]] {{зноскі}} {{rq|sources}} {{bemani}} {{Nikkei 225}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вытворцы камп’ютарных гульняў Японіі]] [[Катэгорыя:Konami]] ftap3fqtlcl6r0kkqk47if5fk3p55qm 0 51164 5122062 4545760 2026-04-06T05:16:52Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Silent Hill]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5122062 wikitext text/x-wiki {{Інфармацыя пра гульню | назва = Silent Hill 3 | выява = Silent hill 3 logo.jpg | версія = 2003 | рэжым = [[Адзіночная]] | узроставы рэйтынг = 18+ | тэхпатрабаванні = [[PlayStation 2]], [[Windows]] | тып корпуса = [[Jewel-box]] | дысплей = [[NTSC]], [[PAL]] | працэсар = [[Pentium III]] 1&nbsp;[[Герц (адзінка вымярэння)|МГц]] | гук = [[Мона]], [[Стэрэа]], [[Dolby Digital 5.1]] }} '''Silent Hill 3''' — відэагульня ў жанры survival horror, трэцяя частка гульнявой серыі Silent Hill, была распрацавана і выпушчана Konami у 2003 годзе на платформах Playstation 2 і PC. З’яўляецца непасрэдным працягам першай часткі серыі {{Зноскі}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2003 года]] [[Катэгорыя:Silent Hill]] 7agqd7x9yo1dhy9itxhjokxa9d9u7b9 0 51343 5122641 4655023 2026-04-06T10:51:28Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122641 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Ігрушкаўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Крупскі раён]] |Уключае = 20 населеных пунктаў |Сталіца = [[Ігрушка]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава = |Назва главы = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1919 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = http://krupki.gov.by/ru/rukovodstvo/sel-skie-ispolnitel-nye-komitety/igrushkovskij-sel-skij-ispolnitel-nyj-komitet |Заўвагі = }} '''Ігру́шкаўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Крупскі раён|Крупскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусь]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2008 года вёска) [[Ігрушка]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года як '''Ігрушкаўскі (Ігрушацкі, Ігрушаўскі) сельсавет''' у складзе Крупскага раёна [[Барысаўская акруга|Барысаўскай акругі]] [[БССР]]. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе [[Менская акруга|Менскай акругі]], з 18 чэрвеня 1927 года — у складзе [[Аршанская акруга|Аршанскай акругі]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Крупскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Мінскай вобласці. 5 мая 1962 года ў склад сельсавета з [[Халопеніцкі сельсавет|Халопеніцкага сельсавета]] пералічаны 8 населеных пунктаў (вёскі [[Актавія]], [[Батуры (Крупскі раён)|Батуры]], [[Ваўкавыск (Крупскі раён)|Ваўкавыск]], [[Гута (Крупскі раён)|Гута]], [[Кругліца (Крупскі раён)|Кругліца]], [[Двор-Пярэсіка|Пярэсіка]], [[Старая Пярэсіка]] і [[Узнацк]]), з [[Крупскі сельсавет|Крупскага сельсавета]] — вёска [[Каменка (Крупскі раён)|Каменка]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 5 мая 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 19 (978).</ref>. 28 ліпеня 1966 года ў склад [[Жаберыцкі сельсавет|Жаберыцкага сельсавета]] перададзена вёска [[Актавія]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 28 ліпеня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1966, № 26 (1146).</ref>. 31 сакавіка 1977 года ў склад сельсавета з [[Жаберыцкі сельсавет|Жаберыцкага сельсавета]] перададзены 5 населеных пунктаў (вёскі [[Актавія]], [[Лашанцы]], [[Лужа (Крупскі раён)|Лужа]], [[Радзіца]] і [[Стараселле (Крупскі раён)|Стараселле]]), у склад [[Крупскі сельсавет|Крупскага сельсавета]] перададзены 7 населеных пунктаў (вёскі [[Асінаўка (Крупскі раён)|Асінаўка]], [[Барсучына (Крупскі раён)|Барсучына]], [[Буда (Крупскі сельсавет)|Буда]], [[Ляды (Крупскі раён)|Ляды]], [[Ротань]], [[Скарадзіца]] і [[Студзёнка (Крупскі раён)|Студзёнка]])<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 31 сакавіка 1977 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1977, № 15 (1533).</ref>. 28 мая 2013 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Нацкі сельсавет (Крупскі раён)|Нацкага сельсавета]] (4 населеныя пункты: вёскі [[Вострава (Крупскі раён)|Вострава]], [[Дубешня]], [[Кладзі]] і пасёлак [[Лянок (пасёлак)|Лянок]])<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1|date=31 сакавіка 2016}}</ref>. 20 верасня 2021 года скасавана вёска [[Батуры (Крупскі раён)|Батуры]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D921n0111029&p1=1 Решение Крупского районного Совета депутатов от 20 сентября 2021 г. № 181 Об упразднении сельских населенных пунктов Крупского района Минской области]</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (17 населеных пунктаў) — 1700 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>, з іх 94,0 % — [[беларусы]], 4,9 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,4 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года (21 населены пункт) — 1919 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. * {{Крыніцы/ГВБ|8-2||334}} {{Ігрушкаўскі сельсавет}} {{Крупскі раён}} [[Катэгорыя:Ігрушкаўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] bqce88u1z2447lvdjb5lleryo2d8p1l 0 51683 5122558 5036573 2026-04-06T10:15:04Z Rymchonak 22863 5122558 wikitext text/x-wiki {{Возера |Назва =Хоўп |Нацыянальная назва ={{lang-is|Hóp}} |Выява =Hópið 775.jpg |Подпіс = |Упадаюць = |Выцякаюць = |Краіна =Ісландыя |Рэгіён = |Пазіцыйная карта 1 =Ісландыя |Пазіцыйная карта 2 = |Плошча =29-44 |Аб'ём = |Вышыня над узроўнем мора = |Сярэдняя глыбіня = |Найбольшая глыбіня=9 |Даўжыня = |Шырыня = |Даўжыня берагавой лініі= |Салёнасць = |Празрыстасць = |lat =65.5334 |long =-20.5 |lat_deg=65 |lat_min=32 |lat_sec= |lat_dir=N |lon_deg=20 |lon_min=30 |lon_sec= |lon_dir=W |Плошча вадазбору = }} '''Хоўп''' ({{lang-is|Hóp}}) — возера, якое знаходзіцца на поўначы [[Ісландыя|Ісландыі]], недалёка ад гарадка [[Блёндуаус]], які знаходзіцца ў заліве [[Хунафлоўі]]. Хоўп больш падобны да [[лагуна|лагуны]], чым да возера, бо яго плошча залежыць ад прыліваў і адліваў, вагаючыся ад 29 да 44 км². Найбольшая глыбіня — 9 м. {{Няма крыніц|дата=2022-06-23}} [[Катэгорыя:Азёры Ісландыі]] 53dg69cko391mn5h5ym90mda9azpe11 10 52790 5121383 4930619 2026-04-05T14:53:26Z Plaga med 116903 5121383 wikitext text/x-wiki <includeonly><!-- -->{{#ifeq:{{lc:{{SUBPAGENAME}}}}|{{lc:{{{override|Дакументацыя}}}}} |<!-- шаблон ужыты на /Дакументацыя --> </includeonly><!-- -->{{#ifeq:{{{doc-notice|show}}}|show |{{Mbox | type = notice | style = margin-bottom:1em; | image = [[File:Edit-copy green.svg|40px|alt=Дакументацыя]] | text = <strong>Гэта падстаронка дакументацыі</strong> для {{{1|[[:{{SUBJECTSPACE}}:{{BASEPAGENAME}}]]}}}.<br />Яна можа ўтрымліваць звесткі пра выкарыстанне, катэгорыі і іншы змест, які не з’яўляецца часткай самай {{#if:{{{text2|}}}|{{{text2}}}|{{#if:{{{text1|}}}|{{{text1}}}|{{#ifeq:{{SUBJECTSPACE}}|{{ns:User}}|старонкі шаблона ўдзельніка|{{#if:{{SUBJECTSPACE}}|старонкі шаблона|артыкула}}}}}}}}. }} }}<!-- -->{{DEFAULTSORT:{{{defaultsort|{{PAGENAME}}}}}}}<!-- -->{{#if:{{{nocat|}}}{{{inhibit|}}} | <includeonly><!-- -->{{#ifexist:{{NAMESPACE}}:{{BASEPAGENAME}} |[[Катэгорыя:Шаблоны:Дакументацыі|{{PAGENAME}}]] |[[Катэгорыя:Дакументацыі без адпаведных старонак|{{PAGENAME}}]] }}<!-- --></includeonly> }}<!-- --><includeonly> |<!-- шаблон ужыты не на /Дакументацыя --> }}<!-- --></includeonly><noinclude>{{Дакументацыя}}</noinclude> beuyzv7npjv9aynmhpu6scgk6w7htlw 0 52962 5121294 4943227 2026-04-05T12:24:54Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Франсуа Рабле]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5121294 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Імя = Франсуа Рабле | Арыгінал імя = François Rabelais | Фота = Francois Rabelais - Portrait.jpg | Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Францыя}} | Кірунак = [[гуманізм]] }} '''Франсуа Рабле''' ({{Lang-fr|François Rabelais}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Францыя|французскі]] [[пісьменнік]], адзін з вялікіх еўрапейскіх сатырыкаў-гуманістаў эпохі [[Рэнесанс]]а, аўтар рамана «[[Гарганцюа і Пантагруэль]]». == Біяграфічныя звесткі == Рабле нарадзіўся ў Шыноне (у [[Турэнь|Турэні]]), дакладная дата нараджэння невядомая — у якасці версій называюць [[1483]], [[1493]] і [[1495]] г. Як мяркуецца, ён быў сынам шынкара (некаторыя сцвярджаюць — аптэкара, які займаўся і шынкарскай справай), страціў маці ў самым раннім узросце, ці (па іншых звестках) вельмі рана адкінуты ёю і перададзены ў манастыр. Вывучаў права ў [[Пуацье]], медыцыну ў [[Парыж]]ы і [[Манпелье]], працаваў урачом у [[Ліён]]е. Доктар медыцыны (з 1537). == Творчасць == Літаратурную дзейнасць пачаў у 1532. Сусветную вядомасць яму прынёс фантастычны раман-эпапея «Гарганцюа і Пантагруэль» (кн. 1-4, 1532-52; кн. 5, выд. 1564, аўтарства недакладнае). Гэта мастацкая энцыклапедыя французскай культуры [[эпоха Адраджэння|эпохі Адраджэння]]: яе рэлігійнага і палітычнага жыцця, філасофскай, педагагічнай і навуковай думкі, духоўнага імкнення і сацыяльнага побыту. У творы аўтар высмеяў рэлігійны фанатызм, цемрашальства і паразітызм духавенства, тупасць, сквапнасць і жорсткасць чыноўнікаў, манархічны дэспатызм і захопніцкія войны. Прапагандаваў гуманістычнае выхаванне чалавека, у якім павінна гарманічна спалучацца фізічнае і духоўнае развіццё. Раман адметны багаццем народнай мовы, спалучэннем рэалістычнага і фантастычнага, высокага і груба камічнага, гратэскнага. Творчасць Франсуа Рабле адыграла вялікую ролю ў развіцці французскай і сусветнай сатырычнай літаратуры. == Беларускія пераклады == * Гарганцюа і Пантагруэль. Мн., 1940. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Вікіцытатнік}} * [http://prajdzisvet.org/text/791-harhantsiua-i-pantahruel.html Гарганцюа і Пантагруэль. Урыўкі] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Рабле Франсуа}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі Францыі]] [[Катэгорыя:Франкамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Франсуа Рабле]] l7d0k2ldl0qob2kxlmr0m8lr3847a0v 0 53858 5122342 5052708 2026-04-06T09:42:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122342 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Вялікія Пурневічы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53.3838987350464|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 25.8924794197083|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет = Пачапаўскі |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242992426 }} '''Вялі́кія Пурне́вічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vialikija Purnievičy}}, {{lang-ru|Большие Пурневичи}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Пачапаўскі сельсавет|Пачапаўскага сельсавета]]. Размешчаны за 39 км на паўднёвы захад ад [[Баранавічы|Баранавіч]], за 18 км ад чыгуначнай станцыі [[Міцкевічы (Баранавіцкі раён)|Міцкевічы]] на лініі Баранавічы—[[Ліда]], на р. [[Сваротва]]. == Назва == З элементам ''Purn-'' літоўскі тапонім ''[[:lt:Purnuškės|Purnuškės]].'' == Гісторыя == У [[1909]] годзе вёска і [[маёнтак Пурневічы]] ў Пачапаўскай воласці [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскага павета]], адчынена народнае вучылішча. == Насельніцтва == * 52 двары, 294 жыхары (1909) * 160 жыхароў (1959) * 164 жыхары (1970) * 41 двор, 59 жыхароў (1998) * 24 гаспадаркі, 44 жыхары (2005) [[Файл:Вялікія Пурневічы.jpg|злева|міні|Від на вёску Вялікія Пурневічы]] == Славутасці == * Гарадзішча перыяду ранняга жалезнага веку (1-е тысячагоддзе да н.э. — 1-е тысячагоддзе н.э.), за 0,8 км на паўднёвы захад ад вёскі, урочышча Замак — {{ГККРБ 4|113В000063}} * Курганны могільнік перыяду ранняга сярэднявечча ([[XI]]—[[XIII]] стагоддзі), за 1 км на поўдзень ад вёскі, з правага боку дарогі на в. [[Душкаўцы]], на левым беразе р. [[Сваротва]] — {{ГККРБ 4|113В000065}} {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Пачапаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Пачапаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] qebl7zveg92avoqpozutjpsm7rh05o4 0 53861 5122350 4419730 2026-04-06T09:44:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122350 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Галынка}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Галынка |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 18|lat_sec = 10.2 |lon_dir = |lon_deg = 25|lon_min = 49|lon_sec = 39.2 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет = Пачапаўскі |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Галы́нка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Halynka}}, {{lang-ru|Голынка}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Пачапаўскі сельсавет|Пачапаўскага сельсавета]]. Размешчаны за 28 км на паўднёвы захад ад [[Баранавічы|Баранавіч]], за 239 км ад г. [[Брэст]]а, за 6 км ад чыгуначнай станцыі [[Міцкевічы (Баранавіцкі раён)|Міцкевічы]] на лініі Баранавічы—[[Ліда]]. == Гісторыя == Вёска Галынка (Holynia) ёсць у спіску вёсак прыходу ўніяцкай царквы Пачапава за [[1680]] год.<ref>«Візіты ўніяцкіх цэркваў Мінскага і Навагрудскага сабораў 1680—1682 гг.» / Укладальнік Д. В. Лісейчыкаў. — Мінск: І. П. Логвінаў, 2009. — 270 с.</ref> У сярэдзіне [[19 стагоддзе|19 стагоддзя]] вёска ўваходзіла ў склад [[Маёнтак Бурдыкоўшчына|маёнтка Бурдыкоўшчына]], [[Свята-Пакроўская царква (Пачапава)|праваслаўны прыход Пачапава]]. Паводле перапісу [[1959]] года існавалі 2 вёскі — Вялікая Галынка і Малая Галынка, якія разам налічвалі 259 жыхароў. Пазней яны зліліся ў адну вёску Галынка. == Насельніцтва == * 21 двор, 143 жыхары (1909)<ref>Ярмолович В. С. Список населенных мест Минской губернии. Минск, Губ. стат. ком., 1909. — 232 с.</ref> * 48 двароў, 60 жыхароў (1998) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Пачапаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Пачапаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] rqjjj9qzza84op54hvdjpr6lxo4k8ft 0 53863 5122362 4422563 2026-04-06T09:46:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122362 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Дабраполь}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Дабраполь |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53.28987121582031|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 25.78216552734375|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет = Пачапаўскі |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Дабрапо́ль'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dabrapoĺ}}, {{lang-ru|Доброполь}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Пачапаўскі сельсавет|Пачапаўскага сельсавета]]. Размешчана за 30 км на паўднёвы захад ад [[Баранавічы|Баранавіч]], за 4 км ад чыгуначнай станцыі [[Міцкевічы (Баранавіцкі раён)|Міцкевічы]] на лініі Баранавічы—[[Ліда]]. == Гісторыя == У пачатку [[20 стагоддзе|20 стагоддзя]] маёнтак Дабропаль у Люшнеўскай воласці [[Слонімскі павет (Расійская імперыя)|Слонімскага павета]] [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]], каля 90 жыхароў. З [[1921]] года ў складзе [[Польшча|Польшчы]], фальварак Люшнеўскай гміны Слонімскага павета [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. З [[1939]] года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з канца чэрвеня [[1941]] года да [[9 ліпеня]] [[1944]] года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Да 21 студзеня 1961 года вёска ўваходзіла ў склад [[Маўчадскі сельсавет|Маўчадскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 21 студзеня 1961 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1961, № 18 (938).</ref>. == Насельніцтва == * 8 дамоў, 53 жыхары (1921) * 114 жыхароў (1959) * 144 жыхары (1970) * 23 двары, 87 жыхароў (1998) * 36 гаспадарак, 69 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Пачапаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Пачапаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] bwm2e292ynzfxftekqs1hzj7bw84u05 0 53864 5122368 4424324 2026-04-06T09:47:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122368 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Дразды}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Дразды |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53.37489724159241|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 25.768089294433594|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет = Пачапаўскі |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Дразды́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Drazdy}}, {{lang-ru|Дрозды}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Пачапаўскі сельсавет|Пачапаўскага сельсавета]]. Размешчаны за 48 км на паўночны захад ад [[Баранавічы|Баранавіч]], за 11 км ад чыгуначнай станцыі [[Міцкевічы (Баранавіцкі раён)|Міцкевічы]]. == Гісторыя == У [[1909]] годзе ў Пачапаўскай воласці [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. З [[1939]] года ў складзе [[БССР]]. У [[1970]] годзе далучана суседняя вёска [[Ралы]]<ref>Рашэнні выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 лістапада, 21 снежня 1970 г. і 21 студзеня 1971 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1971, № 6 (1308).</ref>. == Насельніцтва == * 9 двароў, 129 жыхароў (1909) * 65 жыхароў (1959) * 43 жыхары (1970) * 14 двароў, 26 жыхароў (1998) * 8 гаспадарак, 9 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Пачапаўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Пачапаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] 5rtt5nklufw12kwc90eunbj21vnmng3 0 53865 5122375 4425157 2026-04-06T09:48:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122375 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Емяльянавічы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 21|lat_sec = 02 |lon_dir = |lon_deg = 25|lon_min = 49|lon_sec = 31 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет = Пачапаўскі |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242991598 }} '''Емялья́навічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Jemiaĺjanavičy}}, {{lang-ru|Емельяновичи}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Пачапаўскі сельсавет|Пачапаўскага сельсавета]]. Размешчаны за 42 км на паўночны захад ад [[Баранавічы|Баранавіч]], за 14 км ад чыгуначнай станцыі [[Міцкевічы (Баранавіцкі раён)|Міцкевічы]]. == Гісторыя == У [[1909]] годзе ў Пачапаўскай воласці [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У [[1921]] годзе ў Пачапаўскай гміне Навагрудскага павета. З [[1939]] года ў складзе [[БССР]]. У час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] з канца чэрвеня [[1941]] года да [[9 ліпеня]] [[1944]] года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. == Насельніцтва == * 58 двароў, 413 жыхароў (1909) * 55 двароў, 343 жыхары (1921) * 338 жыхароў (1959) * 377 жыхароў (1970) * 30 двароў, 39 жыхароў (1998) * 60 гаспадарак, 118 жыхароў (2005) == Інфраструктура == У вёсцы працуе магазін (па стане на [[2005]] год). {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Пачапаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Пачапаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] 6saqozxoqfwvjeko9yr4bumanapj419 0 53866 5122381 4426082 2026-04-06T09:49:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122381 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Зазер'е}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Зазер'е |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 23|lat_sec = 21 |lon_dir = |lon_deg = 25|lon_min = 53|lon_sec = 59 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет = Пачапаўскі |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242992793 }} '''Зазе́р'е'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zazierje}}, {{lang-ru|Зазерье}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Пачапаўскі сельсавет|Пачапаўскага сельсавета]]. Размешчана за 45 км на паўночны захад ад [[Баранавічы|Баранавіч]], за 16 км ад чыгуначнай станцыі [[Мордычы]]. == Гісторыя == На паўночны захад ад вёскі каля р. [[Сваротва]] археолагамі былі выяўлены сляды гарадзішча з рэшткамі вала (мясцовая назва — ''Шведскі замак'')<ref>Археологическая карта Белоруссии / Белорусское добровольное общество охраны памятников истории и культуры, Сектор археологии Ин-та истории АН БССР. Вып. 2: Памятники железного века и эпохи феодализма / Г. В. Штыхов; под редакцией Ф. В. Борисевича. — Мн.: Полымя, 1971. — 274, [2] c. — С. 13.</ref>. У [[1909]] годзе ў складзе Пачапаўскай воласці [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У [[1921]] годзе ў складзе [[Польшча|Польшчы]], у Пачапаўскай гміне Навагрудскага павета. З [[1939]] года ў складзе [[БССР]]. == Насельніцтва == * 22 двары, 122 жыхары (1909) * 31 двор, 166 жыхароў (1921) * 203 жыхары (1959) * 165 жыхароў (1970) * 35 двароў, 43 жыхары (1998) * 25 гаспадарак, 35 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Пачапаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Пачапаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] a9h87j2wxgi7nrpavzvde0q3wgovy13 0 53868 5122389 4426583 2026-04-06T09:50:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122389 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Застарынне}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Застарынне |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 20|lat_sec = 09 |lon_dir = |lon_deg = 25|lon_min = 50|lon_sec = 42 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет = Пачапаўскі |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242991618 }} '''Застары́нне'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zastarynnie}}, {{lang-ru|Застаринье}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Пачапаўскі сельсавет|Пачапаўскага сельсавета]]. Размешчаны за 40 км на паўночны захад ад [[Баранавічы|Баранавіч]], за 12 км ад чыгуначнай станцыі [[Міцкевічы (Баранавіцкі раён)|Міцкевічы]]. Вёска ўвекавечана ў мемарыяльным комплексе «[[Хатынь]]». == Гісторыя == На паўднёвы ўсход ад вёскі каля могілак археолагамі былі знойдзены рэшткі гарадзішча з валамі і равамі (мясцовая назва — ''«Гарадок»''). Пляцоўка авальная<ref>Археологическая карта Белоруссии / Белорусское добровольное общество охраны памятников истории и культуры, Сектор археологии Ин-та истории АН БССР. Вып. 2: Памятники железного века и эпохи феодализма / Г. В. Штыхов; под редакцией Ф. В. Борисевича. — Мн.: Полымя, 1971. — 274, [2] c. — С. 13—14.</ref>. У [[1909]] годзе ў Пачапаўскай воласці [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У [[1921]] годзе ў складзе [[Польшча|Польшчы]], у Пачапаўскай гміне Навагрудскага павета. З [[1939]] года ў складзе [[БССР]]. З [[15 студзеня]] [[1940]] года ў [[Гарадзішчанскі раён|Гарадзішчанскім раёне]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай]], з [[8 студзеня]] [[1954]] года Брэсцкай абласцей, з [[25 снежня]] [[1962]] года ў Баранавіцкім раёне. З [[12 кастрычніка]] [[1940]] года да [[16 ліпеня]] [[1954]] года — цэнтр [[Застарынскі сельсавет|Застарынскага сельсавета]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з канца чэрвеня [[1941]] года да [[9 ліпеня]] [[1944]] года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Ноччу [[2 мая]] [[1943]] года партызаны атрада імя А. Суворава арганізавалі ўрачысты сход жыхароў в. Застарынне, прысвечаны святу [[1 мая]]. Пра гэта стала вядома гітлераўцам. Раніцой 2 мая ў вёску ўварваліся карнікі, якія спалілі 108 двароў і загубілі 387 жыхароў. Пасля вайны вёска адноўлена. == Інфраструктура == * Магазін * Аддзяленне сувязі * Сярэдняя школа * Бібліятэка * Фельчарска-акушэрскі пункт == Насельніцтва == * 74 двары, 402 жыхыры (1909) * 42 дамы, 260 жыхароў (1921) * 115 гаспадарак, 412 жыхароў (1940) * 392 жыхары (1959) * 78 двароў, 315 жыхароў (1998) * 117 гаспадарак, 304 жыхары (2005) == Памятныя мясціны == * Брацкая магіла партызан, магіла ахвяр фашызму {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Пачапаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Пачапаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] [[Катэгорыя:Застарынне (Баранавіцкі раён)| ]] h4fzs3ckbvvje94hmbu223zpk5jx468 0 53869 5122404 4728773 2026-04-06T09:52:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122404 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Казловічы}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Казловічы |вобласць = Брэсцкая |рэгіён у табліцы =Брэсцкая вобласць{{!}}Брэсцкая |від рэгіёна = вобласць |раён = Баранавіцкі |від раёна = раён |сельсавет=Пачапаўскі }} '''Казло́вічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kazlovičy}}, {{lang-ru|Козловичи}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Пачапаўскі сельсавет|Пачапаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Размешчаны за 30 км на паўночны захад ад [[Баранавічы|Баранавіч]], за 5 км ад чыгуначнай станцыі [[Міцкевічы (Баранавіцкі раён)|Міцкевічы]]. За 1,4 км ад вёскі знаходзіцца [[Казловічы (радовішча)|Казловіцкае радовішча жвірова-пясчанага матэрыялу]]. Лінзападобны паклад звязаны з канцова-марэннымі адкладамі [[сожскае зледзяненне|сожскага ледавіка]]. Радовішча распрацоўваецца. == Гісторыя == У [[1883]] годзе аднайменныя вёска і фальварак у Пачапаўскай воласці [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], у Пачапаўскай гміне Навагрудскага павета. З [[1939]] года ў складзе [[БССР]]. Жвірасартавальны завод «Омневічы» вядзе сваю дзейнасць з 1976 года<ref>[https://www.belarusinfo.by/ru/poisk/1076.html belarusinfo.by]</ref>. == Насельніцтва == * 51 двор, 372 жыхары (1909) * 55 двароў, 266 жыхароў (1921) * 419 жыхароў (1959) * 289 жыхароў (1970) * 79 двароў, 85 жыхароў (1998) * 39 гаспадарак, 54 жыхары (2005) == Зноскі == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Пачапаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Пачапаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Вёска Казловічы, Баранавіцкі раён]] 6s30hjea5qaebybdx24zfjbrmac2lcs 0 53870 5122456 4435821 2026-04-06T09:59:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122456 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Малыя Пурневічы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53.3890056610107|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 25.8774375915527|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет = Пачапаўскі |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242992423 }} '''Малы́я Пурне́вічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Malyja Purnievičy}}, {{lang-ru|Малые Пурневичи}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Пачапаўскі сельсавет|Пачапаўскага сельсавета]]. Размешчаны за 40 км на паўночны захад ад [[Баранавічы|Баранавіч]], за 19 км ад чыгуначнай станцыі [[Міцкевічы (Баранавіцкі раён)|Міцкевічы]]. == Гісторыя == У [[1909]] годзе [[маёнтак Пурневічы]] ў Пачапаўскай воласці [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Пазней на месцы колішняга маёнтка пабудавана вёска, якая атрымала сучасную назву. У [[1921]] годзе ў складзе [[Польшча|Польшчы]], у Пачапаўскай [[Гміна|гміне]] [[Навагрудскі павет (Польская Рэспубліка)|Навагрудскага павета]]. З [[1939]] года ў складзе [[БССР]]. == Насельніцтва == * 1 двор, 5 жыхароў (1909) * 9 двароў, 41 жыхар (1921) * 146 жыхароў (1959) * 115 жыхароў (1970) * 33 двары, 38 жыхароў (1998) * 15 гаспадарак, 23 жыхары (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Пачапаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Пачапаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] j70qxqrxm0hkv0sz7p3vlbtka3ygeqt 0 53872 5122517 4728586 2026-04-06T10:08:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122517 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Сенічанята |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет = Пачапаўскі }} '''Сенічаня́та'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Sieničaniata}}, {{lang-ru|Сениченята}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Пачапаўскі сельсавет|Пачапаўскага сельсавета]]. Размешчана за 38 км на паўночны захад ад [[Баранавічы|Баранавіч]], за 7 км ад чыгуначнай станцыі [[Моўчадзь (вёска)|Моўчадзь]] на лініі Баранавічы—[[Ліда]]. == Гісторыя == У 1909 годзе ў Пачапаўскай воласці [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], працавала народнае вучылішча. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], у Пачапаўскай гміне Баранавіцкага павета [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. З [[1939]] года ў складзе [[БССР]]. З [[15 студзеня]] [[1940]] года ў [[Гарадзішчанскі раён|Гарадзішчанскім раёне]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай]], з [[8 студзеня]] [[1954]] года Брэсцкай абласцей, з [[25 снежня]] [[1962]] года ў Баранавіцкім раёне. У час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] з канца чэрвеня [[1941]] года да ліпеня [[1944]] года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінулі 22 вяскоўцы. == Насельніцтва == * 45 двароў, 265 жыхароў (1909) * 55 дамоў, 294 жыхары (1921) * 280 жыхароў (1959) * 300 жыхароў (1970) * 81 двор, 114 жыхароў (1998) * 45 гаспадарак, 71 жыхар (2005) == Зноскі == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Пачапаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Пачапаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] pgz7jkx2mq3hrfgfhpy01hjjz6ycb91 0 55899 5122168 5117647 2026-04-06T08:43:11Z Peisatai 111348 /* Назва */ 5122168 wikitext text/x-wiki {{Рака |Назва = Сарачанка |Арыгінальная назва = |Выява = Klevel river.JPG |Подпіс = Рака Клевель перад возерам Клевел |Карта = |Подпіс карты = |Даўжыня = 29 |Плошча басейна = 201 |Басейн = Вілія/Нёман/Балтыйскае мора |Расход вады = 1,75 |Месца вымярэння = у вусці |Выток = |Месцазнаходжанне вытоку= за 1,7 км ад вёскі [[Караняты]] |Вышыня вытоку = |s_lat_dir = N|s_lat_deg = 54|s_lat_min = 53|s_lat_sec = 21.64 |s_lon_dir = E|s_lon_deg = 25|s_lon_min = 59|s_lon_sec = 56.00 |Вусце = Вілія |Месцазнаходжанне вусця = за 1км на захад ад вёскі [[Сароча]] |Вышыня вусця = |m_lat_dir = N|m_lat_deg = 54|m_lat_min = 49|m_lat_sec = 50.71 |m_lon_dir = E|m_lon_deg = 26|m_lon_min = 9|m_lon_sec = 37.52 |Ухіл ракі = 126,4 |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Гродзенская вобласць |Раён = Астравецкі раён |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Сарача́нка''', '''Кле́вель''' — [[рака]] ў [[Астравецкі раён|Астравецкім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], правы [[прыток]] ракі [[Вілія]] (басейн [[Нёман]]а). == Назва == На думку У. Тапарова, назвы [[Клява (прыток Бярэзіны)|Клява]], {{нп5|Клевень (рака)|Клевень|ru|Клевень (река)}} на Падзесенні звязаныя з літ. ''klevas'', лтш. ''kļava'' «клён»<ref>В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 191.</ref>. Таго ж паходжання літоўскія рачныя назвы тыпу ''Kleva, Klevinė''<ref>''A. Vanagas.'' Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 159.</ref>. З іншага боку, гомельскі філолаг А. Ф. Рогалеў гідронім Клява звязваў са старажытным корнем ''кл-'' (''кол-, кал-, кел-'') у значэннях «гнуць, згінаць», «круціць, вярцець»<ref>А. Ф. Рогалеў. Назвы Бацькаўшчыны (тапанімія Беларусі). Гомель, 2008. С. 100.</ref>, а паводле нямецкага аўтара Б. Брандта назва Клява сведчыць аб тым, што рыба там лёгка клюе<ref>B. Brandt. West-Rußland im Spiegel der einheimischen Ortsnamen (Erläuterungen zur Karte des besetzten Gebietes) // Geographische Zeitschrift. 1917. Bd. 23 (12). S. 577.</ref>. Шматлікія гідронімы Клева ва ўкраінскіх Карпатах звязваюць з украінскім дыялектным ''клева, кліва, клыва'' «гара, вяршына, пагорак»<ref>Э. М. Мурзаев. Словарь народных географических терминов. Москва, 1984. С. 277.</ref>. == Гідраграфія == Даўжыня ракі 29 км. Плошча [[вадазбор]]у 201 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці каля 1,75 м³/с. Сярэдні [[Ухіл ракі|нахіл воднай паверхні]] 1,4 м/км. Рака пачынаецца за 1,7 км на паўднёвы захад ад вёскі [[Караняты]]. У верхнім цячэнні (да возера [[Клевел]]) рака мае назву ''Клевель'', цячэ пераважна сярод [[лес]]у, [[Пойма]] часткова забалочаная. [[Рэчышча]] ад вытоку на працягу 2,2 км [[Канал (гідраграфія)|каналізаванае]]. Працякае праз возера [[Баранскае]]. Пасля Клевела рака называецца Сарачанкай і цячэ праз азёры [[Белае (возера, Астравецкі раён)|Белае]], [[Туравейскае]], [[Залаўскае]], [[Каймін]] і [[Тумскае]]<ref>Атлас охотника и рыболова. Гродненская область. — Мн, Белкартография, 2010. — С. 34.{{ref-ru}}</ref>. Выцякае з Тумскага возера таксама пад назвай Сарачанка, упадае ў Вілію за кіламетр на захад ад вёскі [[Сароча]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|14||||178}} * {{Крыніцы/Блакітная}} == Спасылкі == * [http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD1/Grodno/tabl1-2.pdf Общая характеристика речной сети Гродненской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150923211125/http://www.cricuwr.by/invent_vo/Text/PDF/RAZD1/Grodno/tabl1-2.pdf |date=23 верасня 2015 }}{{ref-ru}} {{Вілія}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рэкі Астравецкага раёна]] [[Катэгорыя:Прытокі Віліі]] jnsi8corkjaeifa245h8i85d9my2cqw 0 56868 5122170 5119340 2026-04-06T08:49:09Z Peisatai 111348 /* Назва */ нагрувашчана ў кучу, ну нічога, у будучыні расійскае трызненне мінімізуем 5122170 wikitext text/x-wiki {{Рака |Назва = Шаць |Арыгінальная назва = |Карта = |Подпіс карты = |Даўжыня = 35 |Плошча басейна = 293 |Басейн = Пціч (рака)/Прыпяць/Дняпро/Чорнае мора |Расход вады = 1,82 |Месца вымярэння = у вусці |Выток = |Месцазнаходжанне вытоку= |Вышыня вытоку = |Вусце = [[Пціч (рака)|Пціч]] |Месцазнаходжанне вусця = |Вышыня вусця = 161,8<ref name="К">Ліст карты N-35-92. Выданне 1979 г.{{ref-ru}}</ref> |Ухіл ракі = |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Мінская вобласць |Раён = |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Шаць'''{{sfn|ЭПБ|1986}}, '''Шача''', '''Шачка''' — [[рака]] на тэрыторыі [[Уздзенскі раён|Уздзенскага]] і [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкага]] раёнаў [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], правы [[прыток]] ракі [[Пціч (рака)|Пціч]] (басейн [[Прыпяць|Прыпяці]]). == Назва == Беларускі савецкі географ В. Жучкевіч параўноўваў гэтую назву з назвамі на ўсходзе Шаць (у басейне Акі), Шача (у тым жа рэгіёне ў басейне Волгі). Іх ён супастаўляе са словам ''шацунак'' і лічыць, што Шаць — гэта станоўчая адзнака месца: прыгожае, маляўнічае месца<ref>В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 407-408.</ref>. Украінскія даследчыкі назваў В. Лучык і В. Шульгач таксама як «прыгожае, маляўнічае месца» тлумачаць назву пасёлка Шацк на Валыні і падаюць тыя ж аналагі з асновай ''Шат-'' або ''Шач-'' у беларускай і расійскай тапаніміі<ref>В. В. Лучик. Етимологічний словник топонімів України. Київ, 2014. С. 519.</ref>. З іншага боку, літоўскі гідраніміст А. Ванагас назву Шача ставіць у шэраг з літоўскімі гідронімамі ''Šata, Šatė, Šačia, Šat-upis.'' Далей звязвае з назвамі ''Šeta, Šėtelė, Šet-upis'', для якіх падае шырокі шэраг лексічных магчымсцяў вытлумачэння: літ. ''nu-šetyti'' «здымаць парус з судна», ''šėtoti'' «шалець, вар'явацца», ''šetas'' «тоўсты, тлусты», ''šetas, šėta'' «вялікае рэшата лавіць курапатак», ''šetos'' «пасткі лавіць птушак»<ref>A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 326—327.</ref>. Даследчык разанскай гідраніміі А. Нікольскі, назва разанскай ракі Шача (раней Шаця) з верагоднасцю звязвае з такімі гідронімамі на Павоччы, як Шат, Шацец, Шацерха, Шацерга і інш., , а далей вяде да макшанскага ''шада'' «паводка»<ref>Топонимический словарь Рязанской области. Под ред. А. А. Никольского. Рязань, 2004. С. 289.</ref>. З той жа моўнай групай звязвае назвы рэк на Паволжжы расійскі даследчык А. Мацвееў - з геаграфічным тэрмінам са значэннем «выток», «крыніца», які ён выводзіць ад марыйскага ''шачаш'' «нараджацца», «радзіцца», таксама звязвае з фінска-угорскім ''*śäčä'' «вада» або з удмурцкім ''шачы'' «дубец»<ref>А. К. Матвеев. Субстратная топонимия Русского Севера. IV. Екатеринбург, 2015. С. 153-155.</ref>. == Гідраграфія == [[Выява:River_Sats'.JPG|thumb|200px|left|Перад мостам цераз Шаць]] Даўжыня ракі 35 км, з іх 19 км на тэрыторыі Пухавіцкага раёна<ref name="СПР">[http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD1/Minsk/tabl1-2.pdf Общая характеристика речной сети Минской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161020051910/http://www.cricuwr.by/invent_vo/Text/PDF/RAZD1/Minsk/tabl1-2.pdf |date=20 кастрычніка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. Плошча [[вадазбор]]у 293 км². Сярэдні расход вады ў вусці складае 1,82{{sfn|ЭПБ|1986}} м³/с. [[Бераг]]і нізкія і стромкія. Выток каля вёскі [[Целякова]] (у напрамку на ўсход ад вёскі [[Карпілаўка (Уздзенскі раён)|Карпілаўка]]<ref name="СПР" />). Упадае ў Шаць за 2 км на ўсход ад вёскі [[Лучкі (Пухавіцкі раён)]]. Рэчышча Шаці моцна звілістае, [[Канал (гідраграфія)|каналізаванае]] ў верхнім і ніжнім цячэнні. Шырыня рэчышча складае 1—3,5 м. Асноўны прыток — [[Кавалёўка (басейн Дняпра)|Кавалёўка]]<ref name="СПР" /> (злева). Каля аграгарадка Шацк на рацэ [[Плаціна (архітэктура)|плаціна]] і [[вадасховішча]]. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|17|Шаць||398}} * {{Крыніцы/ЭПБ|5|Шаць||375}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Минская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2009|старонкі=26—27|старонак=60|isbn=978-985-508-174-7|тыраж=20000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == * [http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD1/Minsk/tabl1-2.pdf Общая характеристика речной сети Минской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161020051910/http://www.cricuwr.by/invent_vo/Text/PDF/RAZD1/Minsk/tabl1-2.pdf |date=20 кастрычніка 2016 }}{{Ref-ru}} * [http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD1/Minsk/tabl4.pdf Основные характеристики речных бассейнов (с площадью водосбора более 200 кв. км) Минской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240607030055/http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD1/Minsk/tabl4.pdf |date=7 чэрвеня 2024 }}{{Ref-ru}} * [http://maps.yandex.ru/?ll=47.012558%2C55.086770&z=10 Шаць на Яндэкс. Картах] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рэкі Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Рэкі Уздзенскага раёна]] [[Катэгорыя:Прытокі Пцічы]] 8b6jwdssbllmu0fgoekip5f1bwhy0yp 0 60274 5122630 4847800 2026-04-06T10:49:38Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122630 wikitext text/x-wiki {{значэнні|тып=тапонім|Бярозаўка}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Бярозаўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 38|lat_sec = 21 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 58|lon_sec = 49 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Слаўгарадскі |сельсавет = Гіжэнскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 132 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 105<ref name="Нас">[http://slavgorod.mogilev-region.by/ru/region/naselenie КОЛИЧЕСТВО НАСЕЛЕНИЯ СЛАВГОРОДСКОГО РАЙОНА] {{ref-ru}}</ref> |насельніцтва = 229<ref name="Нас"/> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = 213244 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243046689 }} '''Бяро́заўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Biarozaŭka}}, {{lang-ru|Берёзовка}}) — [[вёска]] ў [[Слаўгарадскі раён|Слаўгарадскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Гіжэнскі сельсавет|Гіжэнскага сельсавета]]. == Гісторыя == [[Файл:Школьны музей у Бярозаўцы Слаўгарадскага раёна 05.jpg|250px|міні|Экспазіцыя з Бярозаўскага школьнага музея]] У пісьмовых крыніцах згадваецца з XVII стагоддзя. У 1635 годзе абруб Паўлава Бярозаўка ў Благавіцкім войтаўстве Магілёўскай эканоміі [[Аршанскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Аршанскага павета]] Рэчы Паспалітай, дзяржаўная ўласнасць<ref name="Гар">{{Крыніцы/ГВБ|7-3}}</ref>. У 1708 г. падчас [[Паўночная вайна (1700—1721)|Паўночнай вайны]] у данясенні камандуючага корпусам Боўра Пятру I паказваецца в Бярозаўка<ref>Книга памяти. Слаўгарадскі раён [Славгородский район] / Рэд.-склад.: П. С. Ерашэнка; Рэдкал.: Г. К. Кісялёў, В. В. Берастаў і інш.— Мінск: БЕЛТА, 1999.— 591 с.: іл.— 3500 экз. ISBN 985-6302-15-3</ref>: {{пачатак цытаты}} Сего сентября 27 дня в пути, не дошед вёски Берёзовки, получилъ ваш царского величества указ через Масора Чирикова, И пришёл в тое вёску Берёзовку, и стал промеж вёсак Берёзовка и Улуки. И сей ночи переберязь реку Проню, пойду до указанного места… {{канец цытаты}} У 1742 годзе налічвалася 13 гаспадарак. У 1765 годзе — вёска (5 двароў, у якіх ніхто не жыў), дзяржаўная маёмасць у [[Прапойскае староства|Прапойскім старостве]]. У 1769 годзе 7 двароў, 9 жыхароў. Пасля 1-га падзелу Рэчы Паспалітай (1772) у складзе Расійскай імперыі. У 1786 г. ў [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскім павеце]], 8 двароў, 60 жыхароў, уласнасць памешчыка. У 1858 годзе 61 двор, 297 жыхароў. У 1880 годзе 70 двароў, 352 жыхара. Частка вяскоўцаў займалася [[бондарства]]м. У 1897 годзе 105 двароў, 712 жыхароў, у [[Доўжанская воласць|Доўжанскай воласці]] [[Чэрыкаўскі павет|Чэрыкаўскага павета]]. Меліся школы граматы і карчма. У 1905 адкрыта казённая вінная крама. У 1907 годзе школа граматы ператворана ў земскую, якая размясцілася ў наёмным памяшканні. У 1909 годзе 112 двароў, 827 жыхароў. З 1919 г. у Быхаўскім павеце Гомельскай губерні РСФСР, з 1924 года ў Прапойскім (з 23.05.1945 г. Слаўгарадскім) раёне Магілёўскага акругі БССР<ref name="Гар"/>. Перад вайной у вёсцы жыло 402 чалавекі<ref name="Бер">[http://db.narb.by/search/254 Березовка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306083326/http://db.narb.by/search/254 |date=6 сакавіка 2016 }} {{ref-ru}}</ref>. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] была акупаваная гітлераўцамі. У жніўні 1943 года імі было спалена 136 двароў (са 141 да вайны), забіта 12 жыхароў<ref name="Бер"/>. На вайне загінула 134 жыхара вёскі. == Геаграфія == Геаграфічна вёска знаходзіцца за 27 км на поўнач ад Слаўгарада, за 67 км ад Магілёва, за 22 км ад чыгуначнай станцыі Чавусы на лініі [[Магілёў]] — [[Крычаў]]<ref name="Гар"/>. На адлегласці прыкладна 2 км ад Бярозаўкі працякае рака [[Проня]]. Рэльеф раўнінны, на захадзе мяжуе з лесам, працякае ручай — прыток р. Проня. Транспартная сувязь па дарозе праз в. Целяшы, Гіжэнка, Ходарава і далей па трасе [[Слаўгарад]] — [[Чэрыкаў]]. На 2007 год у Бярозаўцы было 93 гаспадаркі, 221 жыхар<ref name="Гар"/>, на 2011 год 105 двароў, 229 жыхароў<ref name="Нас"/>. === Насельніцтва === * 2011 год — 105 двароў, 229 жыхароў<ref name="Нас"/> * 2009 год — 205 жыхароў * 2007 год — 93 гаспадаркі, 221 жыхар<ref name="Гар"/> * 1999 год — 275 жыхароў == Вытворчасць == У вёсцы знаходзіцца ферма па гадоўлі буйной рагатай жывёлы, майстэрні па рамонце сельскагаспадарчай тэхнікі, зернесушыльны комплекс. == Інфраструктура == У вёсцы ёсць Бярозаўскі вучэбна-педагагічны комплекс «Дзіцячы садок — школа». Таксама ў населеным пункце працуюць клуб, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, паштовае аддзяленне і крама. == Славутасці == У вёсцы знаходзіцца мемарыял у памяць воінаў і партызан, якія загінулі ў час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]<ref>[http://slavgorod-museum.com/partisan/pam_part_beresovka_m.jpg Фота помніка]</ref>. == Вядомыя асобы == * [[Іван Цімафеевіч Балукоў]]<ref>[http://lib-slavgorod.mogilev.by/database/scientists.html Балукоў Іван Цімафеевіч]</ref> * [[Васіль Емяльянавіч Лявончыкаў]] * [[Іван Аляксеевіч Прусаў]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|7-3}} * Книга памяти. Слаўгарадскі раён [Славгородский район] / Рэд.-склад.: П. С. Ерашэнка; Рэдкал.: Г. К. Кісялёў, В. В. Берастаў і інш.— Мінск: БЕЛТА, 1999.— 591 с.: іл.— 3500 экз. ISBN 985-6302-15-3 == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://slavgorod-museum.com/Karta_Slavgorod/beresovka.html Захараненні партызан у Бярозаўцы]{{ref-ru}} * [http://www.slavgorod.by/2017/09/01/vy-shumice-shumice-nada-mnoyu-byarozy/ «Вы шуміце, шуміце нада мною, бярозы…»]{{Недаступная спасылка}} {{Гіжэнскі сельсавет}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гіжэнскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Слаўгарадскага раёна]] tl4em50ysekg446n0m2hre4wrt3kp1j 0 60326 5122634 4730672 2026-04-06T10:50:18Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122634 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Рудня}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Рудня |арыгінальная назва = {{lang-be|Рудня}} |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53|lat_min = 36.3|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 31|lon_min = 1.1|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Слаўгарадскі |сельсавет = Гіжэнскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 9<ref name="Нас">[http://slavgorod.mogilev-region.by/ru/region/naselenie КОЛИЧЕСТВО НАСЕЛЕНИЯ СЛАВГОРОДСКОГО РАЙОНА] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131207104253/http://slavgorod.mogilev-region.by/ru/region/naselenie |date=7 снежня 2013 }} {{ref-ru}}</ref> |насельніцтва = 16<ref name="Нас"/> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = +1 |тэлефонны код = |паштовы індэкс = 213242 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Рудня''' — [[вёска]] ў [[Гіжэнскі сельсавет|Гіжэнскім сельсавеце]] [[Слаўгарадскі раён|Слаўгарадскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. == Геаграфія == Размешчана каля ракі [[Крупка (прыток Проні)|Крупка]] ў 24 км ад [[Слаўгарад]]а, у 78 км ад [[Магілёў|Магілёва]], у 22 км ад чыгуначнай станцыі [[Верамейкі (станцыя)|Верамейкі]]. == Гісторыя == Упершыню згадваецца ў XVIII стагоддзі. У 1777 годзе вёска ў складзе [[Чэрыкаўскі павет|Чэрыкаўскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. У [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзі]] вядома як фальварак. З 1842 года працаваў гарбарны завод, у 1855 годзе адкрыўся другі завод. Паводле купчай 1867 году належала Шклярэвічу. У 1909 годзе ў складзе [[Прапойская воласць|Прапойскай воласці]] [[Быхаўскі павет|Быхаўскага павета]]. У 1910 хутар Рудня ў Доўжанскай воласці [[Чэрыкаўскі павет|Чэрыкаўскага павета]], уладанне двараніна Нянькоўскага-Вайніловіча<ref name="Мінск 1999">{{Крыніцы/Памяць/Слаўгарадскі раён||579}}</ref>. З 1919 года ў [[Гомельская губерня|Гомельскай губерні]] [[РСФСР]]. З 1924 па 1930 год у [[Прапойскі раён|Прапойскам раёне]] [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]] [[БССР]], з 15 студзеня 1938 года ў Магілёўскай вобласці. У 1931 годзе створаны калгас «Спартак». Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] з пачатку жніўня 1941 года па 3 кастрычніка 1943 года была захоплена нямецкімі войскамі. У маі 1943 года тут знаходзіўся партызанскі полк [[Сяргей Уладзіміравіч Грышын|Сяргея Грышына]] — «[[Партызанскі полк «Трынаццаць»|Трынаццаць]]», таксама каля вёскі размяшчаліся партызаны асобых атрадаў № 15 і № 48. З 1962 па 1965 год у [[Чавускі раён|Чавускім раёне]]. У 1990 годзе ў складзе калгаса «40 год Кастрычніка» з цэнтрам у вёсцы [[Ходараў]]. Працавала ферма буйной рагатай жывёлы. Вёска пацярпела ад [[Чарнобыльская катастрофа|аварыі на Чарнобыльскай АЭС]] і трапіла ў зону з правам на адсяленне<ref>{{артыкул|аўтар=Департамент по ликвидации последствий катастрофы на Чернобыльской АЭС министерства по чрезвычайным ситуациям Республики Беларусь|загаловак=Социально-радиационный паспорт|спасылка=|мова=|выданне=Институт Радиологии|тып=|год=2009|том=|нумар=|старонкі=9|issn=}}</ref>. == Насельніцтва == * 2011 год — 16 чалавек<ref name="Нас"/> * 2010 год — 14 чалавек * 1999 год — 23 чалавекі * 1926 год — 318 чалавек<ref name="Мінск 1999"/> <timeline> ImageSize = width:550 height:250 PlotArea = left:70 right:40 top:20 bottom:40 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify Colors = id:gray1 value:gray(0.9) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:450 ScaleMajor = unit:year increment:50 start:0 gridcolor:gray1 TextData = pos:(50,20) textcolor:black fontsize:M text: PlotData = bar:1909 color:gray1 width:50 from:0 till:386 width:15 text:386 textcolor:red fontsize:8px bar:1917 color:gray1 width:1 from:0 till:445 width:15 text:445 textcolor:red fontsize:8px bar:1926 color:gray1 width:1 from:0 till:318 width:15 text:318 textcolor:red fontsize:8px bar:1990 color:gray1 width:1 from:0 till:42 width:15 text:42 textcolor:red fontsize:8px bar:1999 color:gray1 width:1 from:0 till:23 width:15 text:23 textcolor:red fontsize:8px bar:2007 color:gray1 width:1 from:0 till:14 width:15 text:14 textcolor:red fontsize:8px bar:2010 color:gray1 width:1 from:0 till:14 width:15 text:14 textcolor:red fontsize:8px bar:2011 color:gray1 width:1 from:0 till:16 width:15 text:16 textcolor:red fontsize:8px </timeline> == Інфраструктура == У вёсцы функцыянуе Дом сацыяльных паслуг<ref>[http://slavgorod.mogilev-region.by/ru/social/soczasch Сайт раённай адміністрацыі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140127112550/http://slavgorod.mogilev-region.by/ru/social/soczasch |date=27 студзеня 2014 }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|7-3}} {{Гіжэнскі сельсавет}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гіжэнскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Слаўгарадскага раёна]] iitb7auhtiodbgseu3v5w978ujlgk6h 0 62637 5122076 4450015 2026-04-06T05:30:55Z DzBar 156353 шаблон 5122076 wikitext text/x-wiki {{Паўвостраў}} '''Рэйк'янес''' ({{lang-is|Reykjanesskagi}} — паўвостраў Рэйк'янес; Reykjanes — «Мыс дымоў») — паўвостраў у [[Ісландыя|Ісландыі]]. Паўвостраў Рэйк'янес размешчаны ў паўднёва-заходняй частцы Ісландыі і ўяўляе сабой тэрыторыю ў форме бота, якая ідзе ў бок [[Атлантычны акіян|Атлантычнага акіяна]], пакрытую гіганцкімі палямі застылай лавы, а таксама дзе-нідзе сціплай расліннасцю.[[Image:Suðurnes.png|thumb|Рэйк'янес на карце Ісландыі]] [[Выява:Krisuvik.jpg|thumb|Крысувік]]Для Рэйк'янеса характэрная актыўная магматычныя дзейнасць, бо праз паўвостраў і далей, праз востраў Ісландыю праходзіць лінія Сярэдзіна-Атлантычнага хрыбта. Самым буйным возерам паўвострава з'яўляецца [[Клейварватн]]. == Некаторыя гарады == * [[Вогар|Горад Вогар]] * [[Н’ярдвік|Горад Н'ярдвік]] * [[Грындавік|Горад Грындавік]] * [[Кеблавік|Горад Кефлавік]] [[Катэгорыя:Геаграфія Ісландыі]] {{coord|63|52|12|N|22|33|30|W|display=title|region:IS_type:landmark_source:dewiki}} 8vcxp8nkvvgk50udbvatog3onn8ix8y 5122079 5122076 2026-04-06T05:33:34Z Rymchonak 22863 5122079 wikitext text/x-wiki {{Паўвостраў}} '''Рэйк'янес''' ({{lang-is|Reykjanesskagi}} — паўвостраў Рэйк'янес; Reykjanes — «Мыс дымоў») — паўвостраў у [[Ісландыя|Ісландыі]]. Паўвостраў Рэйк'янес размешчаны ў паўднёва-заходняй частцы Ісландыі і ўяўляе сабой тэрыторыю ў форме бота, якая ідзе ў бок [[Атлантычны акіян|Атлантычнага акіяна]], пакрытую гіганцкімі палямі застылай лавы, а таксама дзе-нідзе сціплай расліннасцю.[[Image:Suðurnes.png|thumb|Рэйк'янес на карце Ісландыі]] [[Выява:Krisuvik.jpg|thumb|Крысувік]]Для Рэйк'янеса характэрная актыўная магматычныя дзейнасць, бо праз паўвостраў і далей, праз востраў Ісландыю праходзіць лінія Сярэдзіна-Атлантычнага хрыбта. Самым буйным возерам паўвострава з'яўляецца [[Клейварватн]]. == Некаторыя гарады == * [[Вогар]] * [[Н’ярдвік]] * [[Грындавік]] * [[Кеблавік]] [[Катэгорыя:Геаграфія Ісландыі]] {{coord|63|52|12|N|22|33|30|W|display=title|region:IS_type:landmark_source:dewiki}} 7fohpohr5k8vpg3nkhq77m3euw3bk2t 4 63258 5122018 4943182 2026-04-06T00:49:23Z Plaga med 116903 /* Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам */ Адказ 5122018 wikitext text/x-wiki {{Index box}} ''На гэтай старонцы дадавайце, калі ласка, запыты на работу, якая лепш атрымаецца ў ботаў.'' {{Заданні для ботаў}} == [[Шаблон:Крыніцы/Слоўнік іншамоўных слоў]] == Змясціў нумар старонкі у шаблон. Ці магчыма цяпер ботам перанесці ў яго нумары ў артыкулах?--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 10:42, 25 верасня 2024 (+03) == Старонкі пра спадарожнікі планет == Было б добра дадаць (там, дзе няма) шаблоны:Картка, Крыніцы, Бібліяінфармацыя.--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 07:45, 26 чэрвеня 2024 (+03) == Хічкок -> Хічкак == : Трэба ўсюды выправіць пад правільнае напісанне. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:22, 30 студзеня 2024 (+03) === Вынік === Усяго было 15 артыкулаў. Бот не спатрэбіўся. Выправіў рукамі. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:07, 28 лютага 2025 (+03) == Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам == У шэрагу артыкулаў пра населеныя пункты Гомельскай вобласці ёсць такая бібліяграфічная спасылка: Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0 Можна было б замяніць яе адпаведным шаблонам: <nowiki>{{Крыніцы/ГВБ|1-1}}</nowiki> Спіс артыкулаў для аўтазамены можна атрымаць пошукам па паслядоўнасці сімвалаў <code>632с</code>. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 16:54, 29 студзеня 2024 (+03) :{{зроблена}} прайшоўся ботам па розных варыяцыях. Калі знойдзеце, дзе правілы не прымяніліся, прасігналізуйце калі ласка. Таксама буду замяняць пакрысе і іншыя тамы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:49, 6 красавіка 2026 (+03) == соцен -> соцень == У шэрагу артыкулаў пра віды роду [[Цыбуля|Allium]] можна было б замяніць ''соцен'' на ''соцень'' у кантэксце <code>яшчэ некалькі соцен відаў</code>. Гаджэтам выпраўлення арфаграфіі, на жаль, не атрымліваецца гэта зрабіць, бо тэкст для аўтазамены знаходзіцца ў шаблоне. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 16:49, 29 студзеня 2024 (+03) == "У 1921—1945 гадах" == Задача такая, змяніць "У 1921—1945 гадах" на "З 1921 года". Адначасова, пасля абзаца, які пачынаецца гэтым выразам, дадаць абзац: Пасля [[Польскі паход Чырвонай Арміі (1939)|паходу Чырвонай Арміі ў 1939 годзе]], у складзе [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. Магчыма, іншыя ўдзельнікі нешта яшчэ дадуць да задання. Я пачаў рабіў праз AWB, але аўтаматычна не магу дадаць абзац пра 1939 год, а артыкулах такіх 2000+. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 17:48, 2 снежня 2023 (+03) :Абмеркаванне і прапановы могуць быць [[Вікіпедыя:Форум#"У 1921-1945 гадах" і "З 1921 года"|тут]]. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 20:50, 2 снежня 2023 (+03) ::Я магу ўзяць на сябе задачу. У майго бота такіх абмежаванняў няма. Проста вызначыцеся з канкрэтнай задачай, уключаючы абнаўленні і дапаўненні. [[Удзельнік:Beafk|Beafk]] ([[Размовы з удзельнікам:Beafk|размовы]]) 06:39, 18 снежня 2023 (+03) == прасталінейны -> просталінейны == {{закрыта}} Трэба выправіць усе формы прасталінейны ў адпаведныя формы просталінейны. Нешта ў мяне праз AWB тэхнічна не атрымліваецца напісаць рэгулярны выраз. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 12:02, 19 верасня 2023 (+03) :Можна паспрабаваць так: :<syntaxhighlight lang="xml"><Typo word="прасталінейны" find="\b([пП])расталінейн(\w+)\b" replace="$1росталінейн$2" /></syntaxhighlight> [[Адмысловае:Contributions/78.158.4.110|78.158.4.110]] 12:18, 19 верасня 2023 (+03) ::Трэба каб яно спачатку знайшло ўсе формы прАсталінейн-, можна, вядома, рукамі знайсці ўсё, але дужа гэта доўга і ў працэсе яшчэ памылак можна нарабіць. [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 12:57, 19 верасня 2023 (+03) {{закрыта-канец}} Зроблена. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:55, 20 верасня 2023 (+03) == Ваўняны ў шарсцяны == Вітаю, калі ласка, па ўсім аб'ёме раздзелу патрэбна змяніць ваўняныя тканіны на шарсцяныя тканіны. Дзякуй за будучую працу--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 08:41, 18 мая 2023 (+03) :{{ping|Хомелка}}Прыклады змен, якія неабходна выканаць? Няўжо гэта ўсё ж не розныя тканіны ([[Баваўняная тканіна]], [[Шарсцяная тканіна]])? Калі не, то можа спачатку аб'яднаць самі артыкулы аб тканінах?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 14:42, 2 чэрвеня 2023 (+03) :: Баваўняныя (расліннае паходжанне) і шарсцяныя (жывёльнае паходжанне) - гэта рознае зусім. Размова пра ваўняныя ад [[воўна]]. Там гістарычна склалася, што матэрыял воўна, а тканіна - шарсцяная.--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 14:45, 2 чэрвеня 2023 (+03) == Зламаныя зноскі == Вітаю. Выявілася такая праблемка, калі ў рэфах імя зноскі было не пазначана, то [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D1%83%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D1%8F%D0%B4%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B7%D1%8C_%D1%83_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96&diff=4256196&oldid=4069552 пасля праўкі гэтага бота з'яўляецца памылка]--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 18:31, 10 сакавіка 2023 (+03) :[[meta:User talk:InternetArchiveBot#Empty ref name]][[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:12, 11 сакавіка 2023 (+03) == Катэгорыі для шаблонаў == Згодна з рэкамендацыяй [[Вікіпедыя:Катэгарызацыя#Катэгорыі па-за асноўнай прасторай]], шаблоны катэгарызуюцца ў падпрасторы [[:Катэгорыя:Шаблоны]], у катэгорыі для артыкулаў уваходзіць не павінны. Адпаведна, трэба прыбраць са старонак шаблонаў і іх дакументацый катэгорыі, якія не змяшчаюць спалучэнне «шаблон».--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 14:04, 6 сакавіка 2023 (+03) :Як наконт [[Шаблон:На карце/Беларусь]] і [[:Катэгорыя:Шаблоны пазіцый на карце]] - гэта дапушчальная катэгорыя, або яе трэба выдаліць, як не падлягае падпрасторы [[:Катэгорыя:Шаблоны]] (бо тады яна павінна мець імя [[:Катэгорыя:Шаблоны:Шаблоны пазіцый на карце]])?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 00:18, 12 сакавіка 2023 (+03) :: Дапушчальныя катэгорыі, якія змяшчаюць спалучэнне літар "шаблон" (з вялікай або маленькай Ш). [[:Катэгорыя:Шаблоны пазіцый на карце]] падыходзіць, бывае напрыклад [[:Катэгорыя:Матэматычныя шаблоны]] і [[:Катэгорыя:Вікіпедыя:Падстаронкі шаблонаў]]. То бок неабавязкова пачынацца менавіта з Катэгорыя:Шаблоны: .--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:22, 12 сакавіка 2023 (+03) :::зноў жа ўсё ўпіраецца ва крытэры пошуку - катэгорый - больш за 90000, шаблонаў - больш за 25000. Пераборам гэта рабіць немагчыма.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 04:53, 14 сакавіка 2023 (+03) :{{ping|Artsiom91}} вы можаце ўявіць хаця б некалькі прыкладаў шаблонаў з падобнай праблемай? Гэта неабходна для тэсціравання.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 02:47, 18 сакавіка 2023 (+03) ::{{ping|Be112}}, такіх напрыклад шмат у катэгорыі [[:Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Снукерныя турніры]]. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:47, 18 сакавіка 2023 (+03) :::{{ping|Artsiom91}}Пасля робата вам вызначана трэба будзе апрацаваць дадаткова [[special:diff/4390648|адзінкавыя праўкі]] ўручную на прадмет іх вернасці, бо я не магу ўлавіць тую неапісальную логіку прастаноўкі катэгорый, што ў такіх шаблонах прысутнічае.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 19:08, 18 сакавіка 2023 (+03) :::некаторыя шаблоны [[special:diff/4390957|застаюцца без катэгорый]][[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 20:01, 18 сакавіка 2023 (+03) ::::Нармальна, буду прастаўляць уручную [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 20:03, 18 сакавіка 2023 (+03) :::вось такія сувязі - [[:Катэгорыя:Адценні]] -> [[Шаблон:Колеры]] -> [[Шаблон:Адценні аранжавага колеру]] - складана адсачыць: ужо неяк уручную гэта рабіце. Мабыць, трэба ці ігнараваць ці ўмову па прасторах рабіць.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 20:10, 18 сакавіка 2023 (+03) ::::Заблакаваў бота, бо робіць незразумела што. Вельмі часта псуе логіку шаблона. Нават калі трэба выдаліць шаблоны, чамусьці пераносіць у includeonly, што значыць у артыкулы, хоць гэтага не трэба. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 20:54, 18 сакавіка 2023 (+03) :::::А як робат можа здагадацца – катэгорыю з шаблону трэба выдаляць зусім (г.зн. не адлюстроўваць ні ў шаблоне ні ў артыкуле) ці толькі не адлюстроўваць у шаблоне (г.зн. змясціць у includeonly)? Зніміце блакаванне - засталося апрацаваць ~1500 шаблонаў (з ~16000) - пасля ўжо будзем разбірацца са зробленымі зменамі. Рабіць выключэнні дзеля "правільнай" (што наогул незразумела што значыць пакуль што) апрацоўкі пакінутых 1500 шаблонаў? я не бачу сэнсу.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 21:01, 18 сакавіка 2023 (+03) :::::зыходзячы з статыстыкі - бот сапраўды робіць змены ў менш за 4% апрацаваных шаблонаў, што азначае, што яшчэ 1500 апрацаваных шаблонаў пры гэтым працэнце дасць толькі ~60 новых змен. Затое ўжо сапраўды будзе ясна, што апрацаваны менавіта ўсе шаблоны. Разблакуйце.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 21:06, 18 сакавіка 2023 (+03) ::::::Не трэба больш нічога апрацоўваць, трэба аткатваць усе зробленыя змены, бо ўсе яны робяць не тое што трэба. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 21:12, 18 сакавіка 2023 (+03) :::::::у сэнсе ўсё? што, напрыклад, [[special:diff/4391201|тут]] не так? адмяніць змены проста. іх усяго 545 – гэта 5 хвілін часу. Вось толькі што значыць ваша "ўсё няправільна"?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 21:16, 18 сакавіка 2023 (+03) ::::::::Трэба выдаліць толькі тыя катэгорыі, што знаходзяцца ўнутры тэга noinclude (інакш ламаецца логіка шаблонаў, якія дадаюць катэгорыі ў артыкулы пры пэўных умовах), і не трэба пераносіць іх у тэг includeonly, то бок проста прыбраць і ўсё. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 21:31, 18 сакавіка 2023 (+03) :::::::::у якім працэнце выпадкаў робат зрабіў менавіта так? у большасці выпадкаў ён перакладае катэгорыю са "ўсюды" ў "толькі ў артыкуле" (г.зн. змяшчае ў includeonly) ці [[special:diff/4391147|прыбірае бескарыснае дубляванне]] (змяшчаючы ў includeonly), г.зн. у пераважнай большасці выпадкаў бот працуе правільна. Дайце адпрацаваць яшчэ 70 шаблонаў - потым будзем "прыдумляць" як выправіць "сапсаваную логіку" у тых некалькіх адсотках змен, што ўжо зроблены.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 21:39, 18 сакавіка 2023 (+03) :::::::зменам падлягае яшчэ 70 шаблонаў (з 1500). Можа ўсё ж дасце ўнесці ў іх змены робатам?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 21:20, 18 сакавіка 2023 (+03) ::::::::Не, навошта. Для значнай часткі зробленых правак увогуле шаблоны былі ў парадку і не патрабавалі ніякага выпраўлення. А ганяць праўкі туды-сюды няма сэнсу. Тое што робат паспеў нарабіць я ўжо адкатваю. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 21:37, 18 сакавіка 2023 (+03) :::::::::я кажу пра новыя, яшчэ неапрацаваныя шаблоны, якія робат не паспеў апрацаваць да блакавання. Вы ж самі кажаце, што робат, у цэлым, адпрацаваў усё правільна. Дык дайце скончыць.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 21:43, 18 сакавіка 2023 (+03) {{ping|Artsiom91}}Відаць, я не разумею сэнсу гэтага задання. Ці правільна я разумею, што бягучым заданнем больш няма сэнсу займацца?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 21:45, 18 сакавіка 2023 (+03) :Давайце разбірацца. У цэлым здаецца правільна разумееце, але магчыма не так лёгка адрозніваць катэгорыі, якія трэба апрацоўваць і якія не. У большасці выпадкаў катэгорыі прапісваюцца ў шаблонах у адным трох спосабаў: унутры noinclude, унутры includonly, або ні там ні там, але тады пры пэўных умовах (унутры #if і падобнага). Апрацоўваць трэба толькі першыя, бо толькі яны з’яўляюцца катэгорыямі самога шаблона. Па факце ж нярэдка тыя катэгорыі, якія былі ўнутры #if і падобных умоў пераносіліся ў includonly і ўжо без ніякіх умоў, што няправільна. Таму трэба апрацоўку катэгорый, што не трапляюць у noinclude, увогуле прыбраць, бо там звычайна ўсё нармальна. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 21:52, 18 сакавіка 2023 (+03) ::вельмі складана (немагчыма?) аддзяліць катэгорыі, якія знаходзяцца ва ўмове, т.я. немагчыма стварыць правіла, якое б адназначна апісвала "ўмову" цалкам, каб яго ігнараваць беспамылкова. Блытаніна ўзнікае з-за шматразовага выкарыстання фігурных дужак як для ўмоў, так і для зменных, што вельмі моцна ўскладняе такую задачу. а улічваючы, што такіх выпадкаў - ад сілы - дзясяткі - я не бачу сэнсу гэтым займацца, таму бот "памылкова" апрацоўвае і такія катэгорыі (але такія змены відавочна можна досыць хутка адмяніць і апрацаваць уручную, прынамсі бот паказвае такім зменай на патэнцыйную праблему бягучага задання). ::У пераліку катэгорый вы забыліся паказаць таксама тыя катэгорыі, што ўтрымліваюцца за межамі noinclude/includeonly, але бот іх звяртае і, у выпадку, калі катэгорыя не змяшчае словы "шаблон" змяшчае яе ў includeonly - што тут няправільна? noinclude таксама апрацоўваецца, але па прынцыпе не выдаленні "няправільнай" для шаблону катэгорыі, а памяшканні яе таксама ў includeonly. ::зноў жа паўтараю - трэба "дарабіць" яшчэ 70 шаблонаў, а потым ужо зыходзіць з існых змен, а не "на паўдарогі" змяняць логіку змен - інакш будзе суцэльная блытаніна... Калі вы згодны, што, у цэлым, бот робіць усё правільна , Дайце скончыць такія ботам.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 22:18, 18 сакавіка 2023 (+03) :::Не згодзен з тым, што бот робіць правільна. [[Special:diff/4391025|Вось такія праўкі]] проста памылковыя. Правільная праца бота не павінна выклікаць неабходнасць перагляду і тым больш неабходнасць адкату вялікай колькасці правак. Мне ўсё роўна трэба будзе пераглядаць усе праўкі, дадаваць катэгорыі там дзе трэба. Можаце апрацаваць тыя артыкулы, што засталіся, і проста скласці спіс тых, што трэба змяніць. Напішыце мне на старонку размоў, калі-небудзь выпраўлю. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 22:31, 18 сакавіка 2023 (+03) нешта я зусім не разумею логікі [[special:diff/4391216|гэтай змены]] вы ж вярнулі шаблон у катэгорыю, якая не адпавядае [[Вікіпедыя:Катэгарызацыя#Катэгорыі па-за асноўнай прасторай|рэкамендацыям, на якія вы ж дасылаліся ў пачатку]]...[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 22:29, 18 сакавіка 2023 (+03) :Так, што ж зробіш, у мяне няма магчымасці хутка пераглядзець 500+ правак. Калі-небудзь перагляджу і выпраўлю ўручную, як трэба. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 22:32, 18 сакавіка 2023 (+03) ::адмяняць 100% правак дзеля выпраўлення патэнцыйна няслушнай, якая патрабуе жывой увагі, 1%? Гэта недарэчна. Наце вам яшчэ 70 шаблонаў, дзе патэнцыйна неабходныя змены ў адпаведнасці з заданнем: {{Hider |title = Загаловак блока |content = [[Шаблон:Кавалер (дама) Вялікага крыжа ласкі магістра Мальтыйскага ордэна]]<br>[[Шаблон:Польшча, Генерал броні]]<br>[[Шаблон:Залаты крыж Заслугі з мячамі]]<br>[[Шаблон:Медаль абароны (Вялікабрытанія)]]<br>[[Шаблон:Ваенны медаль 1939—1945]]<br>[[Шаблон:Крыж За воінскую доблесць]]<br>[[Шаблон:Картка трамвая]]<br>[[Шаблон:Радыёстанцыя]]<br>[[Шаблон:МалПартала/Гродна]]<br>[[Шаблон:МалПартала/Кінематограф]]<br>[[Шаблон:Хакеіст2]]<br>[[Шаблон:Аэрапорт]]<br>[[Шаблон:Міфалагічны персанаж]]<br>[[Шаблон:Сайт]]<br>[[Шаблон:Раздзел Вікіпедыі]]<br>[[Шаблон:Кніжная серыя]]<br>[[Шаблон:Спектакль]]<br>[[Шаблон:Велагоншчык]]<br>[[Шаблон:Запаведная зона]]<br>[[Шаблон:Касмічная экспедыцыя да МКС]]<br>[[Шаблон:Хакейны клуб]]<br>[[Шаблон:Хвароба]]<br>[[Шаблон:Бальніца]]<br>[[Шаблон:Стадыён]]<br>[[Шаблон:Ордэн Князя Данілы I]]<br>[[Шаблон:Парк]]<br>[[Шаблон:Раён Масквы]]<br>[[Шаблон:Старажытны горад]]<br>[[Шаблон:Універсітэт]]<br>[[Шаблон:Rq/stress]]<br>[[Шаблон:Раён Берліна]]<br>[[Шаблон:Кіраўнікі Неапалітанскага каралеўства]]<br>[[Шаблон:Забруджванні]]<br>[[Шаблон:Планетарная туманнасць]]<br>[[Шаблон:Новы артыкул/Дакументацыя]]<br>[[Шаблон:Імя]]<br>[[Шаблон:Беларускі ордэн/Пералік узнагароджаных]]<br>[[Шаблон:Беларускі ордэн]]<br>[[Шаблон:Медаль імя Флорэнс Найтынгейл]]<br>[[Шаблон:Малая планета]]<br>[[Шаблон:Сорт]]<br>[[Шаблон:Твор сярэдневяковай літаратуры]]<br>[[Шаблон:ТБМ/Дакументацыя]]<br>[[Шаблон:Адзінкі ціску]]<br>[[Шаблон:Картка/Вікікрыніцы]]<br>[[Шаблон:Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь/Дакументацыя]]<br>[[Шаблон:Вялікія магістры Тэўтонскага ордэна]]<br>[[Шаблон:Песня]]<br>[[Шаблон:Вялікі крыж ордэна Саксен-Эрнесцінскага дому]]<br>[[Шаблон:Вялікі крыж ордэна Такоўскага крыжа]]<br>[[Шаблон:Румынскі крыж «За пераход цераз Дунай»]]<br>[[Шаблон:IPAc-en]]<br>[[Шаблон:Крыніцы/Хто жыве ў Беларусі]]<br>[[Шаблон:Кнігі пра Міжзем’е]]<br>[[Шаблон:Картка навуковай арганізацыі]]<br>[[Шаблон:Сімфоніі Моцарта]]<br>[[Шаблон:Картка персанажа]]<br>[[Шаблон:+ІПК/ВМ]]<br>[[Шаблон:+ІПК/]]<br>[[Шаблон:Медаль Вызвалення Клайпеды]]<br>[[Шаблон:WAM user 2018]]<br>[[Шаблон:Дамен верхняга ўзроўню]]<br>[[Шаблон:MSK+7]]<br>[[Шаблон:MSK+8]]<br>[[Шаблон:Шэф-камандор Легіёна Пашаны (Філіпіны)]]<br>[[Шаблон:Легенда спіса астэроідаў/Шапка]]<br>[[Шаблон:Аазіс]]<br>[[Шаблон:Кінапрэмія]]<br>[[Шаблон:Cite paper]]<br>[[Шаблон:Хімічны элемент]] |hidden =1 }} ::на гэтым прапаную бягучае заданне лічыць завершаным. {{done}} [[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 00:00, 19 сакавіка 2023 (+03) == Ключ сартавання для асноўных артыкулаў катэгорый == Згодна з рэкамендацыяй [[Вікіпедыя:Катэгарызацыя#Катэгорыі-эпанімы]], асноўныя артыкулы катэгорый мусяць катэгарызавацца ў ёй з ключом « » (прагалам). Аднак, зараз у многіх выпадках стаіць катэгарызацыя без спецыяльнага ключа або з ключом «*», трэба гэта выправіць. Асноўнымі прапаную лічыць артыкулы, якія супадаюць па назве з катэгорыямі і ўваходзяць у іх.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 14:00, 6 сакавіка 2023 (+03) :але па якім крытэры знайсці "артыкулы, супадаючыя па назве з катэгорыямі"? Таксама задача была б больш зразумелая на які-небудзь прыкладзе...[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 00:11, 12 сакавіка 2023 (+03) :: Прыклад: [[:Катэгорыя:Мадурай]], у ёй асноўны артыкул [[Мадурай]]. Катэгорыя там запісана як <code><nowiki>[[Катэгорыя:Мадурай]]</nowiki></code>, без ключа сартавання, трэба зрабіць <code><nowiki>[[Катэгорыя:Мадурай| ]]</nowiki></code> — з пустым ключом. Шукаць пэўна лепей узяўшы ўсе назвы артыкулаў і ўсе назвы катэгорый, знайсці тыя што супадаюць па назве.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:27, 12 сакавіка 2023 (+03) :::{{ping|Artsiom91}} а якія крытэры пошуку такіх артыкулаў?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 04:26, 14 сакавіка 2023 (+03) :::а як узяць усе назвы артыкулаў і ўсе назовы катэгорый? ;) Хіба недзе ёсць іх спіс? І нават калі ёсць - ці ёсць такі, які выходзіць за межы 5000 кэша (артыкул у вікіпедыі, калі што, больш за 200000)?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 04:29, 14 сакавіка 2023 (+03) :::: Не ведаю які сродкамі карыстаецеся для працы бота, я карыстаўся DotNetWikiBot (гл. [[:ru:Википедия:Боты#.NET]]), там можна атрымаць спіс усіх старонак пэўнай прасторы.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:36, 14 сакавіка 2023 (+03) :вы маеце на ўвазе зрабіць такія змены датычна поўнага спісу катэгорый ці толькі [[:Катэгорыя:Катэгорыі-эпанімы|катэгорый-эпанімаў]]? т.я. [[:Катэгорыя:Мадурай]] не ставіцца да такіх, прынамсі паводле існай структуры катэгорый.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 12:51, 14 сакавіка 2023 (+03) :: Маю на ўвазе зрабіць так: 1) атрымаць поўны спіс катэгорый і артыкулаў (толькі назвы), 2) з назваў катэгорый і артыкулаў выбраць толькі тыя, што супадаюць (іх ужо будзе не 200000, а значна меней), 3) апрацаваць атрыманы спіс эпанімаў. [[:Катэгорыя:Катэгорыі-эпанімы]] можна апрацаваць, але там сапраўды не ўсё, недапрацавана пакуль катэгарызацыя. Аднак, калі дадаць да іх населеныя пункты, адміністрацыйныя адзінкі, таксоны, універсітэты і факультэты, то амаль усё і будзе. Калі са спісам усіх старонках працаваць не атрымаецца, то можна зрабіць так.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:08, 14 сакавіка 2023 (+03) ::: як быць з [[102 да н.э.]]? [[d:Q44351|Вікідат]] ужо змяшчае [[d:Property:P910|сцвярджэнне]] і [[:Катэгорыя:102 да н.э.]] адлюстроўваецца нармальна, ці трэба дадаваць "| " да "<nowiki>[[</nowiki>Катэгорыя:102 да н.э.]]" у такі артыкул? калі няма, то як зрабіць у вікідаце пошук па наяўнасці запоўненай уласцівасці P910/P301?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 22:23, 14 сакавіка 2023 (+03) ::::Так, для гадоў таксама трэба ключ сартавання дадаваць. Вікіданыя можна спрабаваць выкарыстоўваць для вызначэння асноўных артыкулаў, але там далёка не заўсёды напоўнена. З дапамогай [[:d:Wikidata:SPARQL_query_service/Wikidata_Query_Help|SPARQL-запросаў]] можаце паспрабаваць штосьці атрымаць. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:55, 14 сакавіка 2023 (+03) :::::{{done}}, але часам трапляліся пераадрасацыі, доўга важдаўся з імі. Складана зразумець, як трэба было паводзіць сябе з імі - дадаваць катэгорыю прама на старонцы пераадрасацыі або на той, куды пераадрасацыя накіроўвае (бо тады імя катэгорыі і артыкулы неаднолькава і эфект ад "|" не назіраецца), у выніку - атрымалася сумесь (спачатку дадавалася прама на старонку пераадрасацыі - пры гэтым усё - указанне "асноўнага артыкула" у катэгорыі - выдатна падхапляла, потым - падобнае даданне катэгорыі ўжо выраблялася ў канчатковы артыкул пераадрасацыі, але, падобна, гэта не заўсёды "працуе", т.е. "| " дадаю, але ў катэгорыі не з'яўляецца "асноўны артыкул..." з указаннем артыкула з некалькі іншым, чым у катэгорыі назовам).[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 12:03, 15 сакавіка 2023 (+03) :::::[[Мадурай]] не мяняў, з прычыны таго, што сувязь з катэгорыяй, як асноўнага артыкула (p910/p301, ) ужо існуе ў вікідаце. Па гэтым жа прынцыпе, напрыклад, [[special:diff/4379820|гэтая праўка]] з'яўляецца таксама залішняй.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 12:22, 15 сакавіка 2023 (+03) :::::: Ключы сартавання патрэбны ў першую чаргу не для таго, каб пазначыць што артыкул асноўны ў катэгорыі, а для таго, каб у катэгорыі ён адлюстроўваўся першым. Вікіданыя гэта добра, але яны існуюць асоба і могуць мець разыходжанні. Усё ж адносіны паміж артыкуламі і катэгорыямі не заўсёды адназначныя, існуюць перасылкі, падобныя назвы і значэнні. --[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 12:25, 15 сакавіка 2023 (+03) ::::::: але хіба [[мадурай]] не першы ў спісе артыкулаў катэгорыі дзякуючы вікідаце? У вікідаце існуе больш за 35000 звязаных такім чынам артыкулаў з катэгорыямі і далёка не ўсюды назвы не толькі не аднолькавыя, але нават іх сувязь на першы погляд невідавочная. Плюс, як я заўважыў - вікідата мае прыярытэт (г.зн. калі я ў артыкуле стаўлю ключ сартавання "| ", асноўнай усё роўна застаецца артыкул, паказаны ў вікідаце, а не той, што я паказаў. просты прыклад [[:Катэгорыя:.NET Framework]]+[[.NET Framework]]. каб не шарсціць усе такія больш за 35000 артыкулаў, патрэбны канкрэтныя прыклады, дзе ў такіх выпадках (існаванне сувязі ў вікідаце) такая змена (даданне ключа ў артыкул) сапраўды мэтазгодна. плюс, падобна, робат праігнараваў змену артыкулаў з ужо існым ключом "|*" (прыклад - [[Лацінскія абрады]]+[[:Катэгорыя:Заходнія літургічныя абрады]]) - трэба будзе зноўку прайсціся па такіх артыкулах.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 12:47, 15 сакавіка 2023 (+03) :::::::[https://w.wiki/6Sen відавочная невідавочнасць спалучэння назваў у вікідаце]. артыкул [[Малдаўская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка]] сапраўды не на першым месцы ў катэгорыі [[:Катэгорыя:Малдаўская ССР]] (калі казаць аб алфавітным спісе артыкулаў), але, як асноўны артыкул, - такі першы. І што рабіць у такім разе?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 13:06, 15 сакавіка 2023 (+03) :::::::: Лепей не чапаць такія выпадкі, бо бот не можа праверыць, што гэта артыкул ''сапраўды'' асноўны, і не быў дададзены ў Вікіданыя, напрыклад, з-за аднолькавых назваў у іншай мове. ::::::::[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:18, 15 сакавіка 2023 (+03) :::::::::але тады вяртаемся да падобных [[мадурай]], бо менавіта таму я такія і не чапаў (за выключэннем [[:Катэгорыя:.NET Framework]], дзе артыкулы, з якой у вікідаце звязана катэгорыя ў беларускамоўнай вікіпедыі няма, але цалкам супадаючая з назвай катэгорыі - ёсць.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 13:24, 15 сакавіка 2023 (+03) ::::::::::Выпадкі як Мадурай апрацоўваць трэба, бо 1) назва артыкула супадае з назвай катэгорыі, 2) артыкул уключаны ў гэтую катэгорыю. Адпаведна, у гэтым выпадку трэба паставіць пусты ключ сартавання. Новых катэгорый дадаваць не трэба. Што запісана ў Вікіданых не мае ролі. «Асноўны артыкул» паняцце вельмі неканкрэтнае, таму лепей на яго не завязвацца. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:33, 15 сакавіка 2023 (+03) {{ад|11}}ок, прайдуся яшчэ раз па супадаючым цалкам (!) у вікідаце назвам і па тых, дзе застаўся ключ "|*". Што рабіць з [[special:diff/4378894|такімі]] зменамі?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 13:57, 15 сакавіка 2023 (+03) :Не трэба нічога з імі рабіць, я перагляджу і папраўлю дзе трэба. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 14:02, 15 сакавіка 2023 (+03) ::што рабіць з [[пеніс]]ам?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 19:57, 15 сакавіка 2023 (+03) :::Не ўваходзіць у аднайменную катэгорыю, таму не чапаць. Дадаваць катэгорыі не трэба. Старонкі неадназначнасцей у цэлым можна ўсе прапускаць. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 20:00, 15 сакавіка 2023 (+03) ::::я не буду зараз ствараць выключэнняў... трэба апрацаваць 20000 артыкулаў... Таксама, як і не магу дазволіць сабе не дадаваць катэгорыі (бо яна відавочна часта неабходна, як тут - [[Шведская мова]]). Давайце метадам ад зваротнага - калі робат скончыць - калі што дзе вылезе - можна адмяніць. таксама я знайшоў больш за 2000 артыкулаў з ключом сартавання "*". Ці ёсць сэнс, не правяраючы наяўнасць катэгорый ці іх адпаведнасць назве артыкула проста яго памяняць на " "? Ці часам ключ сартавання "*" усё ж такі неабходзен?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 20:11, 15 сакавіка 2023 (+03) :::::Мяняць зорачку на прагал усюды не трэба, часам патрэбна менавіта яна. Трэба мяняць там жа, дзе і прастаўляць просто прагал. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 20:50, 15 сакавіка 2023 (+03) ::::::{{done}} засталося менш за 1500 артыкулаў са зорачкай. Я іх не правяраў.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 21:40, 15 сакавіка 2023 (+03) == Прастаўленне DEFAULTSORT == У многіх артыкулах пра людзей адсутнічае неабходнае сартаванне з дапамогай DEFAULTSORT. Прапаную паставіць аўтаматычна артыкулам з катэгорыі [[:Катэгорыя:Асобы]] паводле наступных прынцыпаў: * Выбраць артыкулы, у асноўнай назве (пасля адкідання ўдакладнення ў дужках) якіх тры словы, пры тым другое заканчваецца на «-іч» або «-на» (тады гэта лічыцца імем па бацьку). * Праверыць, ці ёсць у тэксце артыкула слова DEFAULTSORT. Калі ёсць, то нічога з артыкам не рабіць. * Калі слова DEFAULTSORT няма, то ў радку перад катэгорыямі (або, калі катэгорый няма, то ў самым нізе старонкі) паставіць для артыкула віду «Іван Іванавіч Іваноў» тэкст віду <code>DEFAULTSORT:Іваноў Іван Іванавіч</code>. Для нешматлікіх артыкулаў, дзе такое прастаўленне будзе некарэктна, можна будзе пасля выправіць уручную.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:51, 6 сакавіка 2023 (+03) :А як быць з [[Герадот]]ам і [[Ісус Хрыстос]]ом, [[Сяргей Пятровіч Новікаў (матэматык)]]ом ці [[Уільям Марцін]]ом? усяго артыкулаў аб персаналіях без дэфалтсорт - 1312[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 00:07, 12 сакавіка 2023 (+03) :: Менавіта з-за наяўнасці складаных выпадкаў (ёсць кітайскія і іншыя імёны) прапануецца для пачатку ўзяць усходнеславянскія імёны, дзе ёсць імя па бацьку. Старонку кшталту [[Сяргей Пятровіч Новікаў (матэматык)]] трэба апрацоўваць, адкінуўшы спачатку ўдакладненне ў дужках (напісаў пра гэта вышэй), тады якраз атрымаецца тры словы і другое заканчваецца на -іч.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:18, 12 сакавіка 2023 (+03) :::{{done}} па артыкулах з шаблонамі з [[:Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Асобы]]. Пошук па [[:Катэгорыя:Асобы]] немагчымы, а перабіраць 42135 артыкулаў з гэтай катэгорыі па адной недарэчна[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 04:19, 14 сакавіка 2023 (+03) ::::{{done}} па ўсёй [[:Катэгорыя:Асобы]][[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:55, 15 сакавіка 2023 (+03) == Выпраўленне перасылак з састарэлых назваў == У 2017 годзе [[Вікіпедыя:Абмеркаванне правіл/Новыя правілы наймення артыкулаў|змяніліся правілы наймення артыкулаў]], аднак засталіся шматлікія перасылкі са старых назваў у тэксце артыкула. Варта іх выправіць, замяніўшы напрыклад у тэксце артыкулаў <code>[[Горад Мінск]]</code> на <code>[[Мінск]]</code> і падобнае. Выпраўляць трэба перасылкі, якія пачынаюцца на «Горад», «Вёска», «Сяло», «Пасёлак», «Рака», «Возера», а таксама якія змяшчаюць коскі (зараз замест іх дужкі). Самі па сабе выпраўленні толькі спасылак малапажаданы, таму лепей рабіць разам з іншымі ботавыпраўленнямі як дадатковую праўку. --[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:51, 6 сакавіка 2023 (+03) :Вызначыцеся, калі ласка, ці трэба гэта ці не, т.я. калі трэба, то няма сэнсу казаць, што як асобная задача для робата - гэта заданне непажадана да выканання (не так ужо іх і шмат), калі так, тое гэта можа парушыць [[m:Don't delete redirects|наступную рэкамендацыю]] (усе падобныя вікіспасылкі - сінія, т.к. зачыненыя [[special:diff/2690986|існуючымі пераадрасацыямі]], і, да прыкладу, на [[горад Мінск]] існуе крыху менш за тысячу спасылак).[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:54, 11 сакавіка 2023 (+03) :У тым сэнсе - што калі вы жадаеце пазбавіцца ад лішніх пераадрасацыяў ("горад..."...), то я разумею сэнс гэтага задання, але калі не, то... навошта?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:57, 11 сакавіка 2023 (+03) :: Тут асноўная мэта хутчэй у тым, што ўдзельнікі падчас рэдагавання выпраўляюць гэтыя перасылкі ўручную, марнуюць на гэта час і могуць зрабіць памылку, таму лепей гэта рабіць ботам. Пазбаўляцца ад перасылак пакуль не плануецца.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:14, 12 сакавіка 2023 (+03) :::{{ping|Artsiom91}}логіка ламаецца аб [[special:diff/4365628|такое]]. што рабіць?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 12:08, 12 сакавіка 2023 (+03) :::: Трэба не проста выдаляць слова ў пачатку, а глядзець, ці з’яўляецца старонка перасылкай (бо ёсць напрыклад [[Горад Нью-Ёрк]] пра фільм), і калі так, то куды яна перасылае, і браць гэту назву.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 12:19, 12 сакавіка 2023 (+03) :::::гэта вельмі складаная задача, якая патрабуе на кожную асобную змену (г.зн. калі такіх спасылак у артыкуле 10, то запатрабуецца 10 запытаў на змену спасылак у адзіным артыкуле) дадатковы запыт. <u>Можа ўсё ж мяняць падобныя спасылкі ў адпаведнасці з логікай (проста прыбіраць слова), а ўжо пасля выпраўляць "нелагічныя" выпадкі ўручную (бо іх відавочна мала)</u>? А то тады ўзнікае новае пытанне - што рабіць з [[грамада, Польшча|неіснуючымі спасылкамі]] ([[Вясковая гміна]])? І так заданне будзе разрастацца да бясконцасці, каб толькі ўлічыць усе выключэнні...[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 12:28, 12 сакавіка 2023 (+03) :::::{{ping|Artsiom91}} {{up}} [[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 12:36, 12 сакавіка 2023 (+03) :::::: Мэта выпраўлення ботам — паменшыць ручную працу, таму зрабіць так каб потым выпраўляць уручную гэта не варыянт. Можна неяк загадзя скласці спіс правільных перасылак і менавіта іх замяняць. Неіснуючыя перасылкі не трэба змяняць, бо часам коска гэта правільная частка назвы (як [[Бывай, зброя!]]), і бот не можа гэта ўлічыць.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 12:44, 12 сакавіка 2023 (+03) :::::::{{ping|Artsiom91}} я з вамі нязгодны, што калі крытэрыі задання гэтак размытыя варта чакаць ад робата цуду ў выглядзе беспамылковай працы, але хай будзе па вашым. Аднак для гэтага, калі ласка, стварыце гэты самы "спіс правільных спасылак", якія варта выдаліць/замяніць з дакладным азначэннем (новым спісам) на што менавіта трэба іх замяніць. Каб потым не было так, як з [[#Катэгорыі для шаблонаў]], дзе вы, па сутнасці, грунтуючыся на адзінкавых памылках, адмянілі ўсе праўкі бота. і тады я з радасцю замяню роўна тое, што вы напішаце роўна на тое, што вы напішаце без усялякіх адхіленняў[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 11:29, 19 сакавіка 2023 (+03) ::::::::Давайце пачнем з гарадоў Беларусі. Можна ўсе апрацаваць, якія ёсць у [[Гарады Беларусі#Спіс гарадоў Беларусі]]. Амаль для ўсіх трэба зрабіць замену віду «Горад Віцебск» → «Віцебск», гэта значыць проста прыбраць слова «Горад». Выключэнні, якія трэба апрацаваць інакш: [[Горад Чэрвень]] → [[Чэрвень (горад)]], [[Горад Бяроза]] → [[Бяроза (горад)]], [[Горад Бярозаўка]] → [[Бярозаўка (горад)]], [[Горад Косава]] → [[Косава (горад)]], [[Горад Свіслач]] → [[Свіслач (горад)]]. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 12:01, 19 сакавіка 2023 (+03) :::::::::ок. А крытэры пошуку артыкулаў, у якіх неабходна рабіць замены, каб было адным спісам, не прывядзеце? Ці для кожнай асобнай прыведзенай замены ствараць асобны спіс артыкулаў?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 15:50, 19 сакавіка 2023 (+03) ::::::::::Відаць, інакш як браць для кожнай старонкі віду «Горад Віцебск» спіс тых, што на яе спасылаюцца, не атрымаецца. Аднак, замены лепей рабіць адразу ўсе, а не па адным горадзе, каб напрыклад спасылкі ў артыкуле [[Гарады Брэсцкай вобласці]] былі выпраўлены адной праўкай. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 16:12, 19 сакавіка 2023 (+03) :::::::::::гэта значыць вы прапануеце стварыць і аб'яднаць 37 спісаў (32 з [[Гарады Беларусі#Спіс гарадоў Беларусі]] + 5 паказаных вышэй "выключэнняў"), потым стварыць 37 розных умоў (на кожны горад асобнае) і прайсціся па ўсім гэтым агульным спісе, замяняючы "адразу ўсе" сустракаемыя (але выключна з прадстаўленага вамі спісу) горада? А потым паўтараць гэта для кожнага новага горада, сяла і г.д.? Ці не лічыце вы такую рэалізацыю задачы некалькі неаптымальнай? Я не буду хадзіць вакол ды каля - я спрабую вас навесці на думку, што апрацаваць дзясяткі тысяч артыкулаў па адзінай (хай і дзесьці "памылковай", але што лёгка выправіць пазней) логіцы куды прасцей, чым тыя ж дзясяткі тысяч, але па сотні, для кожнай з якой ствараць сваю ўласную логіку (асобная назва горада, вёскі, там са дужкай, а там з коскі і г.д.). Ідэалу ў вікіпедыі не бывае - перастаньце за ім турыцца, асабліва ператвараючы працу робата - у ручную працу.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 20:05, 19 сакавіка 2023 (+03) :::::::::::проста прыдумайце адзіную логіку наймення і ёй прытрымлівайцеся, у т.л. змяняючы (ці ствараючы рэдырэкты на) тыя імёны артыкулаў, якія гэтай логіцы на бягучы момант не вынікаюць. Тады і робат зможа "беспамылкова" працаваць.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 20:09, 19 сакавіка 2023 (+03) ::::::::::::Згодзен. Тады сам займуся выпраўленнем перасылак. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 20:14, 19 сакавіка 2023 (+03) :::::::::::::так можа я працягну [[special:diff/4365628|падобныя змены]] (як ніяк логіка ўжо даўно гатова)? А вы ўжо тамака, дзе будзе неадпаведнасць, подрехтуете тое, што будзе выходзіць за рамкі гэтай логікі? Плюс у тым, што я змагу апрацаваць літаральна ўсе падобныя ўключэнні за адзін праход. абмеркаванне змен менавіта ў агульнай логікі змен для выканання задання вітаецца.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:03, 19 сакавіка 2023 (+03) :::::::::::::вось да чаго прыводзіць ручное рэгуляванне логікі... Вы лічыце [[special:diff/4395098|гэтую змену]] досыць дакладнай?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 02:02, 20 сакавіка 2023 (+03) ::::::::::::::Можаце нічога не рабіць па гэтаму заданню, я сам яго выканаю. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:14, 20 сакавіка 2023 (+03) :::::::::::::::добра, магчыма, [https://be.m.wikipedia.org/w/index.php?search=insource%3A%2F%28%5C%5B%5C%5B%29%28%5BГг%5Dорад%7C%5BВв%5Dёска%7C%5BСс%5Dяло%7C%5BПп%5Dасёлак%7C%5BРр%5Dака%7C%5BВв%5Dозера%29+%2F&title=Адмысловае:Search&profile=advanced&fulltext=1&ns0=1 гэта] вам дапаможа.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 09:25, 20 сакавіка 2023 (+03) :::::::::::::::{{ping|Artsiom91}}дазвольце ўсё ж пацікавіцца, як менавіта вы плануеце выканаць гэтае заданне, улічваючы, што існуе 23236 пераадрасаванняў у назве якіх ёсць слова "вёска", 5143 пераадрасаванняў у назве якіх ёсць слова "горад", 854 - у назве якіх ёсць слова "сяло", 1730 - "пасёлак", 2393 - "рака", 2014 - "возера", а няслушных пераадрасацыі, а менавіта - на старонкі неадназначнасці, з падобнымі назвамі існуе 1293? Не падумайце, што я іранізую, але мне і праўда цікава, як менавіта вы бачыце беспамылковую рэалізацыю такіх глабальных змен, бо ўручную гэта відавочна рабіць нерэальна, а аўтаматызавана - складана зрабіць беспамылкова.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:10, 20 сакавіка 2023 (+03) :::::гэта магчыма, але толькі калі ўносіць змены на кожную такую праверку спасылкі на прадмет "дазволу пераадрасацыі" (г.зн. пошуку канчатковага мэтавага артыкула пераадрасацыі, калі такая мае месца, і яе падстаноўкі замест заменнай спасылкі), г.зн., да прыкладу, для такой "дакладнай" (беспамылковай) апрацоўкі, да прыкладу, вось [[Спіс Герояў Савецкага Саюза (Беларусь)|гэтай старонкі]], спатрэбіцца больш за 300 паслядоўных змен. :::::Наколькі вы бачыце такую <u>дакладную (беспамылковую)</u> апрацоўку ботам артыкула дапушчальнай?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:10, 20 сакавіка 2023 (+03) ::::::Менавіта так і раблю, пераправяраю кожную перасылку, куды яна вядзе. Атрымоўваецца доўга, але нічога, спяшацца няма куды. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:13, 20 сакавіка 2023 (+03) :::::::г.зн. вы гатовыя выдаткаваць гады свайго жыцця, каб зрабіць гэта 1000000 (15000 розных пераадрасацыяў * меркавана ў сярэднім 65 уключэнняў кожнай з іх) раз, але ўручную? хмм... мусіць мне да вашага каласальнага фанатызму беспамылковасці відавочна далёка ;) Дзякую за тлумачэнне.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:19, 20 сакавіка 2023 (+03) ::::::::Не, не ўручную вядома, ботам. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:22, 20 сакавіка 2023 (+03) :::::::::{{ping|Artsiom91}}так усё ж - скажыце калі ласка, ці лічыце вы падобныя 300 паслядоўных змен (а ў прасцейшыя артыкулы - ад 1 да 15-ці) у адзіны артыкул для беспамылковага выканання задання дапушчальнай? Таму што калі так - мой робат можа выканаць гэтае заданне ўжо і абсалютна беспамылкова.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:24, 20 сакавіка 2023 (+03) ::::::::::Рабіць 300 правак у артыкуле не трэба — толькі адну. Аднак перад тым, каб запісаць гэту адну праўку, можна пераправерыць усе 300 спасылак і зрабіць паслядоўна 300 змен, пасля чаго адзін раз запісаць. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:27, 20 сакавіка 2023 (+03) :::::::::::ідэя добрая, але я не магу рэалізаваць {{нп5|коллбек|||Callback (computer programming)}} з даччынага запыту ў бягучы. Яны выконваюцца сінхронна. Калі вы падкажаце, як рэалізаваць коллбек, то я рэалізую так, як вы гэта апісалі.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:32, 20 сакавіка 2023 (+03) ::::::::::::Баюся не змагу дапамагчы, бо не ведаю на якой платформе і якім чынам рэалізуеце бота. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:40, 20 сакавіка 2023 (+03) :::::::::::::мне не складана змяніць платформу. Калі вы ведаеце, на які можна рэалізаваць падобны коллбек - падкажыце.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:45, 20 сакавіка 2023 (+03) ::::::::::::::Я карыстаюся DotNetWikiBot (гл. [[:ru:Википедия:Боты#.NET]]), там можна загружаць і апрацоўваць некалькі старонак адначасова, і ніякіх праблем, якія б патрабавалі рэалізацыю спецыяльных колбэкаў, не ўзнікае. Адпаведна, не вельмі разумею, якія праблемы могуць узнікнуць на іншых платформах. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:23, 21 сакавіка 2023 (+03) : {{ping|Be112}}, ваш бот заблакаваны за такія праўкі: [[Special:Diff/4405369]], [[Special:Diff/4405373]], [[Special:Diff/4405372]]. Яны не падпадаюць пад «мой робат можа выканаць гэтае заданне ўжо і абсалютна беспамылкова». Таму давайце гэтае заданне я выканаю самастойна, чым ужо займаюся.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 21:56, 21 сакавіка 2023 (+03) ::не бачу памылкі ў тым, каб выключаць заведама няслушныя назвы нават з чырвоных спасылак, якія так і не былі ніколі створаны. куды больш шкоднымі лічу вось [[special:diff/4405210|такія выпраўленні]], на якія, што цікава, вы нават не звярнулі ўвагі, але улічваючы блакіроўку, я нават не буду спрабаваць іх выпраўляць... Бо гэта проста немагчыма - у нас што тут [[гестапа]]? крок налева- крок направа - расстрэл?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 22:07, 21 сакавіка 2023 (+03) :::Боты блакуюцца, бо яны робяць '''масавыя''' праўкі, за якімі часта не можа сачыць нават уладальнік бота, што тады казаць пра іншых удзельнікаў. Адпаведна, з-за куды большай патэнцыйнай пагрозы раздзелу і адказнасць у ботаў большая. Прывёў тыя прыклады што знайшоў, не маю магчымасці хутка праглядзець усе праўкі бота, каб знайсці сярод іх найгоршыя. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 22:12, 21 сакавіка 2023 (+03) ::::пра крэдыт даверу не чулі? Ці вы праглядаеце ўсе тысячы змен кожнага робата і блакуеце ледзь-што? Можа таму ў вас тут робатаў то і няма? праўкі, якія вы паказалі, як памылковыя, памылковыя толькі ў вашым суб'ектыўным прадстаўленні. Ніводнае правіла ці кансэнсус яны не парушаюць. Або прывядзіце якое правіла яны парушаюць ці неадкладна разблакуйце бота.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 22:31, 21 сакавіка 2023 (+03) :::::Крэдыт даверу даецца ўдзельнікам, а не алгарытмам. Цалкам добрасумленны ўдзельнік можа запусціць бота з памылкай, калі алгарытмы складаныя. Блакіроўка ў гэтым выпадку не азначае страту даверу, а спыняе проста зараз актыўныя патэнцыйна шкодныя дзеянні. «Ніводнае правіла ці кансэнсус яны не парушаюць» — бот псаваў перасылкі, гэта значыць пагаршаў стан артыкулаў, гэтага дастаткова для блакавання. Канкрэтна тут, памылка не новая, яе абмяркоўвалі вышэй, таму яе паўторнае з’яўленне мяне здзіўляе. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 22:41, 21 сакавіка 2023 (+03) ::::::якія канкрэтна перасылкі ён сапсаваў? Там (у названых вамі прыкладах, як прычыны блакіроўкі) была чырвоная ссылка, чырвоная і засталася, толькі ўжо без слова "сяло".[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 22:46, 21 сакавіка 2023 (+03) :::::::У праўцы [[Special:Diff/4405373]] — так, аднак назва «імя Шаўчэнкі, Кіеў» некарэктная, слова «Сяло» тут неабходнае і яго нельга адкідваць. На жаль, калі спасылка чырвоная, то вызначыць, ці можна адкідваць слова «Сяло» з захаваннем карэктнасці вельмі складана. У праўцы [[Special:Diff/4405369]] заменена спасылка спасылкай на іншы артыкул, у праўцы [[Special:Diff/4405372]] — спасылкай на сябе. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 22:54, 21 сакавіка 2023 (+03) ::::::::З першым - згодзен, што гэта магчымая памылка, але: ::::::::#гэта толькі адна з каля 200 выпраўленняў - не годна блакаванні. ::::::::#жадаючы, хто вырашыцца гэтую спасылку выправіць/напісаць артыкул, вызначана заўсёды можа паглядзець гісторыю рэдагавання і знайсці гэта так неабходнае для разумення слова "сяло". Ствараць артыкул "сяло імя шевченка", засноўваючыся на раней існавалай чырвонай спасылцы, пагодзіцеся - таксама недарэчна. ::::::::са другім - я не згодзен, што гэта памылка, але гэта мы з вамі абмяркоўваем сягоння [[Размовы з удзельнікам:Artsiom91#памылкі?|тут]]. ::::::::з трэцім - спасылкі на сябе не забаронены (яно нават не адлюстроўваецца як спасылка) - забаронены толькі ў выпадку, калі гэта спасылка на сябе праз старонку пераадрасацыі (такім чынам - рэкурсіўная спасылка). Такім чынам - гэта не памылка. А вось раней якая існавала спасылка =- як раз не проста памылковая, а забароненая правіламі - вы прапануеце яе вярнуць? Праўда? ;)[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:13, 21 сакавіка 2023 (+03) :::::::::«А вось раней якая існавала спасылка =- як раз не проста памылковая, а забароненая правіламі» — не так. Правіламі перасылкі з назваў, што пачынаюцца з «Горад», «Сяло» і іншага, не забаронены. Раней правілы наймення артыкулаў былі такія, што называліся [[Горад Мінск]], у 2017 годзе былі зменены, аднак спасылкі засталіся ў тэкстах. Таму яны састарэлыя, але не забароненыя (кажучы праграмісцкай мовай, obsolete). Памылкай жа лічыцца не тое, што ў нейкіх правілах забаронена, а тое, што не адпавядае логіцы тэксту. Калі ў тэксце маецца на ўвазе сяло, то і спасылка мусіць быць на сяло, а не гару, вобласць ці іншае. Наконт «хто вырашыцца гэтую спасылку выправіць», то ніхто не будзе хадзіць за ботам і выпраўляць, бо шмат, а выпраўленне «пры выпадку» можа расцягнуцца на годы. Прыкладам, падчас пераносу у 2017 годзе артыкул [[Горад Д’ябла]] быў па недяглядзе перанесены пад памылковую назву [[Д’ябла]]. Я гэта заўважыў і выправіў [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Горад_Д’ябла&action=history толькі праз пяць гадоў]. Што казаць пра перасылкі ўнутры артыкула, якія куды менш заўважны. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:25, 21 сакавіка 2023 (+03) ::::::::::Я разумею, што гэта спасылка на сяло, а не на гару, але, на маю думку, вы загразлі ў мностве жаданых выключэнняў замест таго, каб выканаць заданне, а ўжо потым выпраўляць спасылкі. Калі вы жадаеце, каб бот правільна апрацоўваў падобныя спасылкі (з канчатковымі невідавочнымі назовамі, у дадзеным выпадку - са зменай "сяло..." на "... (сяло)") вы бы хоць бы стварылі папярэдне ЎСЕ чырвоныя спасылкі з "няправільнымі "(сяло баланешты) назвамі і ПРАВІЛЬНЫМІ пераадрасацыямі ў іх (Баланешты (сяло)), у адваротным выпадку – робат вашыя думкі чытаць не ўмее, разумееце? І ў такім выпадку варта ўсталяванай логіцы па проста "адыманні" словы "сяло". Перастаньце імкнуцца за ідэалам... Ці мы зноў вернемся да мільёна правак уручную, замест у сотні ці тысячы разоў менш ручных правак (выпраўленняў такіх елдзінічных памылак) ужо пасля апрацоўкі ўсіх артыкулаў ботам. ::::::::::такім чынам, калі вы кажаце, што змена (выпраўленні яго памылак) пасля робата зойме гады, то ручное занясенне мільёна правак - стагоддзе. Што карацей?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:39, 21 сакавіка 2023 (+03) :::::::::::Я не ведаю, як можна выправіць памылкі пасля бота, акрамя як уручную. Калі вы будзеце гэта рабіць уручную спамастойна ці апішаце алгарытм, які дазволіць выпраўляць ботам, то думаю можна будзе дазволіць боту працаваць і далей, нават з памылкамі, бо будзе ўпэўненасць што яны будуць выпраўлены. За ідэалам можна і не імкнуцца, але трэба каб пасля правак бота вікіпедыя стала лепш, а не горш. З цяперашняй яго працы гэта зусім невідавочна. Мэты жа выканаць гэтае заданне як мага хутчэй няма, ёсць мэта выправіць спасылкі, не псуючы пры гэтым артыкулы. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:50, 21 сакавіка 2023 (+03) ::::::::::::з прыведзеных вамі прыкладаў толькі адна змена (з 200) "уводзіць у зман" (і тое, толькі калі перайсці па Чырвонай спасылцы, якая іменавала ў артыкуле ўсё роўна дакладна) - вельмі дзіўна, што для вас правільнасць (пры дапушчальным узроўні памылак) працы бота невідавочная. З прычыны гэтага я павінен канстатаваць, што з вашым, як аўтара задання, бачаннем аб выключнай беспамылковасці, выкананне задання ботам - немагчыма. ::::::::::::давайце перастанем уводзіць патэнцыйных жадаючых узяцца за апісаную (няпэўна) задачу. ::::::::::::{{not done}}[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 00:30, 22 сакавіка 2023 (+03) == Прыбіранне колераў з шаблонаў == З 2020 года не ўжываецца каляровасць для большасці шаблонаў, але пазначэнне колеру засталося ў выкліку шаблонаў у артыкулах. Трэба прыбраць адпаведны параметр. Гэта трэба зрабіць для: * шаблон {{Ш|Адміністрацыйная адзінка}} — прыбраць параметр «Колер1» і «Колер2» (напрыклад у артыкуле [[Андалусія]]) * шаблон {{Ш|Паўночная Амерыка паводле тэм}} (і падобныя для іншых кантынентаў) — прыбраць параметр «колер» (напрыклад у артыкуле [[Сцяг Кубы]]) * шаблон {{Ш|Чыгуначная станцыя}} — прыбраць параметры «Колер шрыфта» і «Колер» (напрыклад у артыкуле [[Янаў-Палескі (станцыя)]]) --[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:35, 6 сакавіка 2023 (+03) :а для іншых ("колер": {{ш|мова}} у [[Украінская мова]], {{ш|краіна ў тэмах}} у [[Злучаныя Штаты Амерыкі]]...)?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:35, 11 сакавіка 2023 (+03) :: Так, для іх таксама можна, прапісаў тыя шаблоны што ўспомніў, але могуць быць і яшчэ.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:11, 12 сакавіка 2023 (+03) :::{{ping|Artsiom91}}а што наконт "Колер шрыфта" і "Колер" у {{ш|Чыгуначная станцыя}} у [[Жлобін (станцыя)]]? іх таксама абодва выдаляць? таму што чорны тэкст на сінім фоне відавочна глядзецца не будзе.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 10:32, 12 сакавіка 2023 (+03) :::: Так, выдаляць, зараз жа шэры фон, на ім нармальна выглядае. Параметры "Колер шрыфта" і "Колер" з шаблона {{ш|Чыгуначная станцыя}} прыбраны і ўвогуле ніяк не ўплываюць на адлюстраванне.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 10:44, 12 сакавіка 2023 (+03) :::::{{ping|Be112}}, заблакаваў бота на дзень. Не трэба прыбіраць з усіх запар шаблонаў колеры, як [[Special:Diff/4374321|тут]], гэта можа псаваць артыкулы, трэба толькі з тых што пералічаны вышэй па пунктах і менавіта тыя параметры.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 18:18, 12 сакавіка 2023 (+03) ::::::{{done}} ::::::калі засталіся нейкія спрэчныя шаблоны, што робат выпадкова зачапіў, і не адмяніў (пакуль што адменены {{ш|Мінерал}}, {{ш|ФТкаманда}}, {{ш|Снукерны сезон}}, {{ш|Міжнародныя адносіны}}), прашу напісаць іх назвы тут, каб такія праўкі ботам жа адмяніць.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 20:53, 12 сакавіка 2023 (+03) :::::::Трэба вярнуць яшчэ ў шаблонах {{Ш|Лінія метрапалітэна}}, {{Ш|Сезон у НБА}}, {{Ш|Картка выбараў}}, {{Ш|Станцыя метро}}, {{Ш|Хакейны клуб}}, {{Ш|Напой}}, {{Ш|ХК-каманда}}, {{Ш|Персанаж «Зорных войнаў»}}, {{Ш|ФТкаманда2А}}. З шаблонам {{Ш|ФТкаманда}} не выпраўлены напрыклад артыкул [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2022/2023]]. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:21, 12 сакавіка 2023 (+03) ::::::: {{Ш|Пачатак схаванага блока}}, як у [[Special:Diff/4374320|гэтай праўцы]].--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:27, 12 сакавіка 2023 (+03) ::::::: {{Ш|Картка ўніверсітэта ЗША}}, як у [[Special:Diff/4374238|гэтай праўцы]].--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:29, 12 сакавіка 2023 (+03) ::::::: [[Special:Diff/4365950|тут]] увогуле штосьці незразумелае, так разумею трэба старонкі з {{Ш|ФутболТабліца4}} адкатваць.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 00:06, 13 сакавіка 2023 (+03) ::::::::вернуць сцяг і адразу адкачу.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 00:33, 13 сакавіка 2023 (+03) ::::::::Калі гаворка аб адмене праўкі (г.зн. дзе гэта было не трэба зусім) - мне патрэбныя толькі назвы шаблонаў. Калі ж гаворка пра тое, што выдаленне трэба, але зроблена не цалкам - дарэчныя і дэталі з прыкладамі.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 00:54, 13 сакавіка 2023 (+03) :::::::::Трэба адмяніць праўку ўсюды там, дзе ёсць пералічаныя вышэй шаблоны. Няма сітуацый, дзе штосьці недароблена і трэба зрабіць па-іншаму. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:24, 13 сакавіка 2023 (+03) ::::::::::{{done}}[[Адмысловае:Contributions/95.133.68.7|95.133.68.7]] 23:37, 13 сакавіка 2023 (+03)[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:37, 13 сакавіка 2023 (+03) == нестандартныя задачы == {{Перанесена з|Размовы з удзельнікам:Be112#Бот}} Магу прапанаваць наступныя задачы для бота (нестандартныя, але і не вельмі складаныя): # Выправіць спасылкі ў шаблоне {{Ш|значэнні}}. Гэты шаблон мусіць даваць спасылку на неадназначнасць, але зараз бываюць старонкі, дзе ён спасылаецца на іншы артыкул або нават на саму старонку. Напрыклад [https://be.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=4339325 вось тут] я гэтую сітуацыю выпраўляў уручную. Дадаванне "2=" якраз будзе вырашаць праблему. # Выправіць парадак раздзелаў «Зноскі», «Літаратура» і «Спасылкі». Яны мусяць ісці менавіта ў такім парадку, але ў некаторых артыкулах ён іншы (часцей за ўсё, ідуць спачатку «Спасылкі», а потым «Зноскі»). Раздзел «Зноскі» звычайна страваецца шаблонам {{Ш|Зноскі}}. --[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 11:02, 15 лютага 2023 (+03) :{{ping|Artsiom91}}Добрай раніцы, у абодвух выпадках праблема заключаецца не ў тым, як замяніць, а ў тым як адшукаць. Да прыкладу, у першым выпадку, я выказаў здагадку, што ўсе артыкулы з паказаным шаблонам, але без "(значэнне)" (а іх больш за 6000) - загадзя памылковыя, але пры праглядзе знойдзеных артыкулаў знайшоў [[Гідра (сузор’е)|вось гэтую]], дзе спасылка на старонку неадназначнасці - дакладная, але вось найменне [[Гідра|старонкі неадназначнасці]] - няслушнае. В.а. пры адсутнасці уніфікацыі немагчыма вызначыць крытэры, па якіх штосьці мяняць, без праверкі ў рэжыме рэальнага часу старонкі, куды спасылаецца шаблон на прадмет ці з'яўляецца яна старонкай неадназначнасці ці не, што, у цэлым, магчыма, але вельмі рэсурсаёмістае (з тэксту кожнага артыкула трэба вывуджваць назву старонкі, куды спасылаецца шаблон, затым, да прыкладу, запытваць тэкст ужо гэтага артыкула, аналізаваць яго, і толькі ў выпадку, калі гэта не старонка неадназначнасці... Рабіць незразумела што, бо ніякай уніфікацыі імёнаў старонкі неадназначнасцяў - не існуе - і адгадаць імя старонкі неадназначнасці для гэтага значэння - немагчыма. :Іншымі словамі - калі вы дапаможаце з крытэрам выбаркі "памылковых" артыкулаў з такім шаблонам і сапраўды вызначыць, што менавіта трэба зрабіць з шаблонам (проста дадаць "2=" пасля "|" - гэта самае простае) - то, так, гэта ўсё ( абедзве задачы) выканальна.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 07:07, 16 лютага 2023 (+03) :: Нейкая ўніфікацыя ёсць, старонкі неадназначнасцей заўсёды называюцца або без удакладненняў, або з удакладненнем « (значэнні)». У цэлым лепей глядзець на старонку, куды ідзе спасылка, і правяраць, ці з’яўляецца яна неадназначнасцю. Гэта сапраўды можа быць рэсурсаёмка, але не бачу тут праблемы з пункту гледжання правак, бо рэсурсы ідуць на загрузку і аналіз старонак, а не змяненне. На старонцы [[Гідра (сузор’е)]] стаіць шаблон {{Ш|значэнні2}}, у ім выпраўляць не трэба, ён заўсёды працуе правільна (так, зараз гэта перасылка, але гістарычна шаблон {{Ш|значэнні}} быў асобным і самастойна дадаваў удакладненне « (значэнні)», пасля быў перапрацаваны, адсюль гэтая праблема і з’явілася), такім чынам і колькасць старонак для праверкі зменшыцца. Калі правяраць іншую старонку на неадназначнасць складана, то можна для пачатку праверыць спасылкі «самога на сябе», то бок калі ў артыкуле [[Асіна]] стаіць {{tlp|значэнні|Асіна}}, то без дадатковых загрузак бачна, што гэта спасылка на гэтую ж старонку, і гэта можна выправіць дадаваннем «|2=».--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:27, 16 лютага 2023 (+03) :::{{ping|Artsiom91}}так, вы маеце рацыю, рэсурсы марнуюцца, у асноўным, лакальныя, а не серверныя, проста патрэбная будзе больш складаная працэдура праверкі. :::Але гэта таксама час ;) Вядома, задача сама па сабе нетрывіяльная, і таму - цікавая, хоць і супярэчыць вашым словам аб "нескладанасці" (бо яе рэалізацыя некалькі заблытаная). :::Дзякуй за ўдакладненне з гісторыяй шаблона "значэнні2" - але гэта сапраўды скароціць пошук, бо сапраўды для мяне той факт, што гэта перасылка - мела значэнне пры папярэднім пошуку і, адпаведна, аналізе задачы. :::Наконт спасылкі "на сабе" - так, вы маеце рацыю, гэта можна рабіць лакальна без дадатковых запытаў - спрабаваў уключыць такую праверку ў запыт пошуку, каб іх вылучыць з агульнага спісу, але ў мяне не выйшла. :::Таксама падчас даследавання яшчэ аднаго перанакіраванні - {{Ш|otheruses}}, я, па-першае, выявіў, што першую пастаўленую вамі задачу прасцей рабіць [[special:diff/4343499|вось так]]. Як вы гледзіце на такое рашэнне? :::А па-другое - выявіў некаторую колькасць памылковых пераадрасацыяў (у нікуды), як створаных аўтаматычна ([[Валынь]],[[Абеліск]],[[Руіны]],[[Лазаравічы]]), так і ўручную ([[Бленхеймскі палац]],[[Эўр (міфалогія)]],[[Трэк (ядзерная фізіка)]],[[Канстанцін Альшанскі (дэсантны карабель)]],[[Бітва пры Дырахіі (1081)]],[[Жалезны крыж]],[[Куру (касмадром)]],[[Іпадром (станцыя метро, Кіеў)]]). Што рабіць з такімі? Бо вялікая верагоднасць, што яны сустрэнуцца і ў працэсе апрацоўкі выключна {{Ш|значэнні}}. :::Да прыкладу, у [[схіленне (астраномія)]] - як шаблон не змяняй - старонкі неадназначнасці не існуе ні ў якім выглядзе. :::У прыкладзе ж [[плошча]] - з аднаго боку - для пастаўленай вамі задачы дастаткова проста выдаліць існуючы параметр, але з другога - навошта наогул патрэбен гэты шаблон там, калі старонкі нявызначанасці проста не існуе? Такім чынам - зусім незразумела, што ж менавіта лепш рабіць з такім адначасова і памылковым (пасылаецца на сябе) і бескарысным (старонкі неадназначнасці не існуе ў прынцыпе) шаблонам? :::У прыкладзе [[галактыка]] - ні даданне "2=" (тады будзе спасылацца на [[Галактыка, значэнні (значэнні)]]), што з'яўляецца асобнай памылкай наймення старонак неадназначнасці - не ў дужках, а праз коску) ні выдаленне параметра (тады будзе спасылацца на [[Галактыка (значэнні)]]) не дапаможа, бо старонкі неадназначнасці ні ў якім выглядзе ўсё роўна няма. :::Што рабіць у такіх выпадках?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 11:47, 16 лютага 2023 (+03) :::: Праўкі кшталту [[special:diff/4343499]] таксама дапамагаюць, толькі трэба сачыць, што спасылка мусіць ісці менавіта на асноўную назву старонкі з даданнем « (значэнні)», а не нешта іншае (напрыклад, у артыкуле [[Галактыка]] зараз стаіць {{tlp|значэнні|Млечны Шлях}}). Калі шаблон зараз стварае «чырвоную» спасылку, то змяняць яе не трэба. Такая спасылка не вельмі добрая, але з цягам часу старонкі неадназначнасцей могуць быць створаны. Таксама, старонкі з такімі спасылкамі збіраюцца ў катэгорыю [[:Катэгорыя:Іншыя значэнні: старонка не існуе]], яе перагляд і ачыстка складаюць асобную задачу, пэўна бот з ёй ужо не справіцца. Наконт сітуацыі з артыкулам [[плошча]], то на мой погляд спасылка на неіснуючую старонку лепей спасылкі «на самога сябе». Калі ўручную, то звычайна проста выдаляю шаблон, ацаніўшы што старонак з падобнымі назвамі не існуе і старонка неадназначнасці не з’явіцца ў будучыні — але для бота гэта будзе надта складана, таму можна зрабіць і спасылку на неіснуючую старонку. Прыклад з галактыкай не варта апрацоўваць, бо там зараз спасылка на неіснуючую старонку, але можна для надзейнасці не мяняць спасылкі, дзе ёсць коска ў назве.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 12:10, 16 лютага 2023 (+03) ::::: {{ping|Artsiom91}}так, з галактыкай я паспяшаўся (ды і тамака я паглядзеў не туды, а менавіта - дзе выкарыстоўваецца зусім іншы шаблон {{Ш|пра}}). ::::: Добра, тады, улічваючы вашы дапушчэнні з чырвонымі спасылкамі, зыходжу з таго, каб... толькі проста шукаць і выдаляць першы параметр шаблону {{Ш|значэнні}} (што проста дадасць " (значэнні)" да такой ужо існай спасылкі), калі ён супадае з назвай старонкі. Правільна? Ці я нешта выпусціў?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 12:40, 16 лютага 2023 (+03) :::::: Так, асноўную праблему такія праўкі вырашаць.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 12:43, 16 лютага 2023 (+03) ::::::#{{Зроблена}} ::::::#{{ping|Artsiom91}}абмяркуем другую?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 13:36, 17 лютага 2023 (+03) ::::::: Так, можна. Сёння якраз давялося зрабіць адпаведную праўку, гл. [[special:diff/4344588]].--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:54, 17 лютага 2023 (+03) ::::::::{{ping|Artsiom91}}што наконт дадатковых раздзелаў у прамежку, як [[Хатынь|тут]]?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 13:21, 18 лютага 2023 (+03) ::::::::: {{ping|Be112}}, раздзелы «Зноскі», «Спасылкі» і «Літаратура» мусяць быць у самым канцы пасля ўсіх астатніх раздзелаў. Таму, калі ёсць магчымасць, то варта іх перанесці ўніз.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:27, 18 лютага 2023 (+03) ::::::::::{{ping|Artsiom91}}{{Ш|Бібліяінфармацыя}} [[special:diff/4347165#Літаратура|адносіцца да раздзела літаратуры]] ці [[special:diff/4347196|павінен знаходзіцца пасце раздзела спасылак (у канцы)]]? Задачу вельмі моцна ўскладняе немагчымасць ідэнтыфікаваць адназначна канец апошняга раздзела...[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 10:59, 19 лютага 2023 (+03) ::::::::::: {{ping|Be112}}, шаблоны {{Ш|Бібліяінфармацыя}} і іншыя навігацыйныя шаблоны ў канцы артыкула не адносяцца ні да якога раздзела, таму мусяць знаходзяцца ў самым канцы. Так, пэўна можа быць цяжка вызначыць канец раздзела. Думаю, варта лічыць, што калі радок пачынаецца з фігурнай дужкі, то гэта шаболн і ўжо ні да якога раздзела не адносіцца.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 11:04, 19 лютага 2023 (+03) ::::::::::::{{ping|Artsiom91}}добра. нажаль, такое не працуе, бо шаблоны [[special:diff/4346702|(у тым ліку ў падзеле літаратуры)]] бываюць не толькі навігацыйнымі[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 11:29, 19 лютага 2023 (+03) {{Шаблон:Адступленне|:::::::::::::}}Яшчэ [[Рагацік язычковы#Літаратура|прыклад]] [[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 11:50, 19 лютага 2023 (+03) : Звычайна ў раздзелах літаратуры і спасылак шаблоны ідуць не ад пачатку радка, а пасля зорачкі. Навігацыйныя шаблоны ж ад пачатку радка.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 11:59, 19 лютага 2023 (+03) ::Так, не звярнуў на гэта ўвагі, паспрабую выкарыстоўваць. Што наконт падзелу [[Гардзей Кліманскі#Гл. таксама]] - дзе ён павінен знаходзіцца адносна зносак? Ён таксама часта сустракаецца [[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 12:07, 19 лютага 2023 (+03) ::{{ping|Artsiom91}}...ці [[Антон Фурс#Гл. таксама|тут]]? [[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 12:33, 19 лютага 2023 (+03) ::: Раздзел «Гл. таксама» мусіць быць перад раздзеламі «Зноскі», «Літаратура» і «Спасылкі».--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 12:43, 19 лютага 2023 (+03) ::::{{ping|Artsiom91}}[[Інфарматыка|Добры прыклад]] для тэсту размяшчэння стандартных раздзелаў. Як тут? А куды падзець нататкі? [[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 12:50, 19 лютага 2023 (+03) ::::: Так, размешчаны як трэба. Могуць быць раздзелы «Нататкі» ці «Заўвагі», тады яны ідуць пасля «Гл. таксама», перад «Зноскі».--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 12:54, 19 лютага 2023 (+03) ::::::{{ping|Artsiom91}}А [[Заходні фронт Першай сусветнай вайны#Крыніцы|гэта]] яшчэ куды?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 13:40, 19 лютага 2023 (+03) ::::::: Назва раздзела «Крыніцы» састарэла, ён мусіць быць пераназваны або аб’яднаны з раздзеламі «Літаратура» або «Спасылкі». Бот пэўна не зможа яго апрацаваць у агульным выпадку, таму можна пакідаць яго як ёсць на сваім месцы.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:45, 19 лютага 2023 (+03) ::::::::колькі ж у яго назваў... [[Вялікае Княства Літоўскае#Першакрыніцы]] Яшчэ і назвы стандартных раздзелаў дублююцца.... [[Вялікае Княства Літоўскае#Літаратура]] [[Вялікае Княства Літоўскае#Літаратура 2]] [[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 13:48, 19 лютага 2023 (+03) ::::::::: Так, раздзел «Спасылкі» таксама можа называцца «Вонкавыя спасылкі», «Знешнія спасылкі» і падобнае. Бачыў і проста паўтор раздзелаў (дадавалі раздзел, не заўважыўшы што ён ужо ёсць). Інакш як рукамі такое не выправіць.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:52, 19 лютага 2023 (+03) {{ад|::::::::::}}дурдом, і тут ([[Праспект Ракасоўскага (Мінск)#Спасылкі]], [[Праспект Ракасоўскага (Мінск)#Спасылкі 2]]) дублююцца.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 13:57, 19 лютага 2023 (+03) і [[special:diff/4190333#Спасылкі|яшчэ]], на гэты раз дублююцца зноскі ({{Ш|зноскі}} {{Ш|заўвагі}})[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 14:10, 19 лютага 2023 (+03) выкарыстаны тэг <code>[[Пермскі нацыянальны даследчы політэхнічны ўніверсітэт#Зноскі|&lt;references /&gt;]]</code> [[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 14:17, 19 лютага 2023 (+03) а гэта ([[Hogwarts Legacy#|Спасылкі]] замест зносак) ўвогуле ламае ўсю логіку... [[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 14:23, 19 лютага 2023 (+03) {{ping|Artsiom91}}з прычыны няпоўнай пэўнасці задачы я не магу скласці пошукавы запыт без таймаўту, таму адзначаю гэтую задачу выкананай, бо тыя вынікі, што выдаваліся па запыце з таймаўтам, ужо апрацаваны. Калі ў вас атрымаецца скласці якасны пошукавы запыт з поўным пералікам артыкулаў якія падлягаюць апрацоўцы - можна працягнуць апрацоўку гэтай задачы ў гэтай тэме ці ў любой іншай у будучыні. {{Зроблена}}[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 00:26, 20 лютага 2023 (+03) == Сярэбраны / срэбраны == У сувязі з большай пашыранасцю катэгорй з назвай [https://be.m.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:PrefixIndex?prefix=%D0%9A%D0%B0%D1%82%D1%8D%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A1%D1%8F%D1%80%D1%8D%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B&namespace=0 сярэбраны] (больш за [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:PrefixIndex?prefix=%D0%9A%D0%B0%D1%82%D1%8D%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A1%D1%80%D1%8D%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B&namespace=0 срэбраны]) варта прывесці да адзінага варыянту «сярэбраны». Падрабязнасці на старонцы [[Размовы:Рагозенскі сярэбраны скарб]].--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 22:20, 16 кастрычніка 2018 (MSK) == недаведнік == Прашу выдаліць поле „тэлефон” і яго значэнне з [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Адмысловае:Search&limit=500&offset=0&ns0=1&search=insource%3A%2Fтэлефон%5B+%3D%5D%2F+hastemplate%3AМузей 341 артыкула пра музеі] бо гэта парушае [[ВП:недаведнік]]. [[Адмысловае:Contributions/46.211.123.241|46.211.123.241]] 00:41, 6 лютага 2023 (+03) :{{Зроблена}} k878jqwduh0b8g5ocvmbvhp5ksgh1hf 0 63273 5122677 4448303 2026-04-06T11:13:35Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122677 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Нацкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статут = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Крупскі раён]] |Уключае = 11 населеных пунктаў |Сталіца = [[Нача (Крупскі раён)|Нача]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = [[28 мая]] [[2013]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1237 |Год перапісу = 2009 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = |Заўвагі = }} {{значэнні|Спасылка=Нацкі сельсавет}} '''На́цкі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Крупскі раён|Крупскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2008 года вёска) [[Нача (Крупскі раён)|Нача]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Крупскага раёна [[Барысаўская акруга|Барысаўскай акругі]] [[БССР]]. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе [[Менская акруга|Менскай акругі]], з 18 чэрвеня 1927 года — у складзе [[Аршанская акруга|Аршанскай акругі]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Крупскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Мінскай вобласці. 31 сакавіка 1977 года ў склад [[Жаберыцкі сельсавет|Жаберыцкага сельсавета]] перададзены 5 населеных пунктаў (вёскі [[Брышча]], [[Восава (Хацюхоўскі сельсавет)|Вялікае Восава]], [[Дакудава (Крупскі раён)|Дакудава]], [[Нявераўшчына]] і [[Шыялоўка]])<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 31 сакавіка 1977 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1977, № 15 (1533).</ref>. 28 мая 2013 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да [[Ігрушкаўскі сельсавет|Ігрушкаўскага]] (4 населеныя пункты: вёскі [[Вострава (Крупскі раён)|Вострава]], [[Дубешня]], [[Кладзі]] і пасёлак [[Лянок (пасёлак)|Лянок]]) і [[Хацюхоўскі сельсавет|Хацюхоўскага]] (7 населеных пунктаў: аграгарадок [[Нача (Крупскі раён)|Нача]], вёскі [[Барок (Крупскі раён)|Барок]], [[Заполле (Крупскі раён)|Заполле]], [[Колас (Хацюхоўскі сельсавет)|Колас]], [[Малое Восава]], [[Плавучае Галае]] і [[Прыяміна (Крупскі раён)|Прыяміна]]) сельсаветаў<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 1237 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/minskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150629200220/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/minskaja.htm |date=29 чэрвеня 2015 }} {{ref-ru}}</ref>, з іх 91,9 % — [[беларусы]], 5,2 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 2,1 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года] {{ref-ru}}</ref>. == Склад == На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 11 населеных пунктаў. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. * {{Крыніцы/ГВБ|8-2||334, 413}} {{Крупскі раён}} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Крупскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2013 годзе]] iw3qmm1kipfow5iqinz9lwjwwtpnv78 0 63747 5122122 4582053 2026-04-06T08:00:05Z DzBar 156353 шаблон 5122122 wikitext text/x-wiki {{Геаграфічны аб’ект|Назва=Кельцкае мора}} '''Кельцкае мора''' — мора басейна [[Атлантычны акіян|Атлантычнага акіяна]]. Абмывае частку [[Ірландыя|Ірландыі]], [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] і [[Францыя|Францыі]], марскія межы абмяжоўваюцца пралівам святога Георга, [[Брыстальскі заліў|Брыстальскім залівам]], [[Ла-Манш]]ам. Назву бярэ ад гістарычных тэрыторый, што належалі кельтам. Раней частка вод кельцкага мора звалася Праліў Святога Георга, але асноўная частка вод не мела ўласнай назвы і вызначалася як «паўднёва-заходнія падыходы» Вялікабрытаніі. З-за агульнай геалогіі і гідралогіі патрэба ў агульнай назве даўно наспела і ў [[1921]] годзе назва была прапанавана вядомым англійскім марскім даследчыкам Эрнэстам Уільямам Лайанс Хольтам.[[Image:Mappa an Mor Keltek.png|thumb|Карта Кельцкага мора]]{{Моры Атлантычнага акіяна}} [[Катэгорыя:Моры Атлантычнага акіяна]] oxge1vvtnsc2q5239pu6mulvivxg11q 5122123 5122122 2026-04-06T08:01:11Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Моры Еўропы]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5122123 wikitext text/x-wiki {{Геаграфічны аб’ект|Назва=Кельцкае мора}} '''Кельцкае мора''' — мора басейна [[Атлантычны акіян|Атлантычнага акіяна]]. Абмывае частку [[Ірландыя|Ірландыі]], [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] і [[Францыя|Францыі]], марскія межы абмяжоўваюцца пралівам святога Георга, [[Брыстальскі заліў|Брыстальскім залівам]], [[Ла-Манш]]ам. Назву бярэ ад гістарычных тэрыторый, што належалі кельтам. Раней частка вод кельцкага мора звалася Праліў Святога Георга, але асноўная частка вод не мела ўласнай назвы і вызначалася як «паўднёва-заходнія падыходы» Вялікабрытаніі. З-за агульнай геалогіі і гідралогіі патрэба ў агульнай назве даўно наспела і ў [[1921]] годзе назва была прапанавана вядомым англійскім марскім даследчыкам Эрнэстам Уільямам Лайанс Хольтам.[[Image:Mappa an Mor Keltek.png|thumb|Карта Кельцкага мора]]{{Моры Атлантычнага акіяна}} [[Катэгорыя:Моры Атлантычнага акіяна]] [[Катэгорыя:Моры Еўропы]] sd6jz0oupeoocesv2ultj4ue2dx0z4y 0 66699 5121312 5083776 2026-04-05T13:02:46Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Элтан Джон]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5121312 wikitext text/x-wiki {{Музыкант}} Сэр '''Элтан Геркулес Джон''' ({{lang-en|Elton Hercules John}}, сапраўднае імя Рэджыналд Кэнэт Дуайт (Reginald Kenneth Dwight); нар. [[25 сакавіка]] [[1947]], Пінер, [[Вялікабрытанія]]) — англійскі рок-спявак, [[кампазітар]] і піяніст. Рыцар-[[Рыцар-бакалаўр|бакалаўр]] (1997) і кавалер ордэна Брытанскай імперыі (CBE, камандор, 1995). Вучыўся ў Каралеўскай акадэміі музыкі ў [[Лондан]]е. Набыў вялікую папулярнасць у 1970-я г. На працягу сваёй амаль 40-гадовай кар'еры Элтан Джон прадаў больш за 450 мільёнаў пласцінак. 54 яго сінгла ўваходзілі ў брытанскі Топ-40. Ён займае 49-е месца ў спісе найвялікшых выканаўцаў па версіі часопіса Rolling Stone. Элтан Джон — адзін з самых камерцыйна паспяховых выканаўцаў 1970-х гадоў: сем яго альбомаў займалі першыя месцы ў Billboard 200, 23 сінгла ўваходзілі ў амерыканскі Топ-40, 16 падымаліся ў першую дзесятку і 6 — на першае месца . Адзін з іх, «Candle in the Wind» (версія, прысвечаная прынцэсе Дыяне) разышоўся 37000000 тыражом. У рэпертуары пераважаюць меладраматычныя балады і творы ў стылі рок-н-рола. Аўтар поп-оперы «Аіда» (2000). Актыўна гастраліруе. == Дыскаграфія == === Студыйныя альбомы === * ''[[Empty Sky]]'' (1969) * ''Elton John'' (1970) * ''Tumbleweed Connection'' (1970) * ''[[Madman Across the Water]]'' (1971) * ''Honky Château'' (1972) * ''Don't Shoot Me I'm Only the Piano Player'' (1973) * ''Goodbye Yellow Brick Road'' (1973) * ''Caribou'' (1974) * ''Captain Fantastic and the Brown Dirt Cowboy'' (1975) * ''Rock of the Westies'' (1975) * ''Blue Moves'' (1976) * ''A Single Man'' (1978) * ''Victim of Love'' (1979) * ''21 at 33'' (1980) * ''The Fox'' (1981) * ''Jump Up!'' (1982) * ''Too Low for Zero'' (1983) * ''Breaking Hearts'' (1984) * ''Ice on Fire'' (1985) * ''Leather Jackets'' (1986) * ''Reg Strikes Back'' (1988) * ''Sleeping with the Past'' (1989) * ''The One'' (1992) * ''Made in England'' (1995) * ''The Big Picture'' (1997) * ''Songs from the West Coast'' (2001) * ''Peachtree Road'' (2004) * ''The Captain & the Kid'' (2006) * ''The Diving Board'' (2013) * ''Wonderful Crazy Night'' (2016) * ''Regimental Sgt. Zippo'' (2021) === Альбомы ў суаўтарстве === * ''Duets'' (1993) * ''The Union'' (з Leon Russell) (2010) * ''Good Morning to the Night'' (з Pnau) (2012) * ''The Lockdown Sessions'' (2021) * ''Who Believes in Angels?'' (з Brandi Carlile) (2025) === Альбомы саўндтрэкаў === * ''Friends'' (1971) * ''The Lion King'' (1994) * ''Elton John and Tim Rice's Aida'' (1999) * ''The Muse'' (1999) * ''The Road to El Dorado'' (2000) * ''Aida'' (2000) * ''Billy Elliot'' (2005) * ''Lestat'' (2005) * ''Gnomeo & Juliet'' (2011) * ''Rocketman'' (2019) === Канцэртныя альбомы === * ''17-11-70'' (1971) * ''Here and There'' (1976) * ''Live in Australia with the Melbourne Symphony Orchestra'' (1986) * ''One Night Only'' (2000) * ''Live from Moscow 1979'' (2019) * ''Live from the Rainbow Theatre'' (2025) == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|18-1|Элтан Джон|Сазановіч Н.}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Лаўрэаты ЭГОТ}} {{DEFAULTSORT:Джон Элтан}} [[Катэгорыя:Музыканты Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Спевакі Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Элтан Джон]] b65qetwc5hnthzt783zeb1y8i02odwh 0 67349 5122339 4310038 2026-04-06T09:42:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122339 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|2=Вялікія Лукі}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Вялікія Лукі |арыгінальная назва = |назва ў родным склоне=Вялікіх Лукаў |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |памер = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 00|lat_sec = 44 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 02|lon_sec = 34 |CoordAddon= |CoordScale= |карта = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет=Велікалуцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |заснаваны = |першае згадванне = |згадванне ref = |магдэбургскае права= |ранейшыя імёны = |статус з = |статус дата = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |колькасць двароў= |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Вялі́кія Лу́кі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vialikija Luki}}, {{lang-ru|Великие Луки}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Велікалуцкі сельсавет|Велікалуцкага сельсавета]], да 2 жніўня 2019 года яго цэнтр<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D919b0097320&p1=1 Решение Барановичского районного Совета депутатов от 2 августа 2019 г. № 79 О переносе административного центра Великолукского сельсовета Барановичского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201124182520/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D919b0097320&p1=1 |date=24 лістапада 2020 }}</ref>. Размешчаны за 15 км на поўдзень ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], за 10 км ад чыгуначнай станцыі [[Русіно]] на лініі Баранавічы — [[Лунінец]]. Да Вялікіх Лукаў далучана суседняя в. [[Жарнакоўшчына]]. == Гісторыя == Вядомы з XV стагоддзя як сяло Лука. Да 1430 года ўласнасць вялікага князя [[Вітаўт]]а. З 1449 года належалі каталіцкай царкве. У 1770 годзе пабудавана драўляная царква. З 1793 года ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], сяло Ястрамбельскай воласці Навагрудскага павета, з 1842 года [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1862 годзе адкрыта народнае вучылішча. У 1879 годзе працавала праваслаўнае папячыцельства, праваслаўны прыход (вёскі Вялікія Лукі, Волахва, [[Малыя Лукі]], Рагозніца, [[Русіно]], [[Грабавец]]) налічваў 3,5 тысяч прыхаджан (пісьменныя складалі 5 %). Царкве належала 90 дзесяцін зямлі, у тым ліку 50 дзесяцін ворыва. У 1897 годзе ў сяле працавала народнае вучылішча, хлебазапасны магазін, праваслаўная царква, піцейны дом. У 1900 годзе ў народным вучылішчы было 90 вучняў (з іх 10 дзяўчынак). У 1909 годзе працавалі 2 народныя вучылішчы (для хлопчыкаў і для дзяўчынак, настаўнікі Фёдар Кароткі і Марыя Гарбацэвіч). Побач з сялом знаходзіўся маёнтак Лукі — 1 двор, 10 жыхароў. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], вёска Ястрамбельскай гміны Баранавіцкага павета [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. З 1939 года ў [[БССР]]. З 12 кастрычніка 1940 года цэнтр сельсавета Навамышскага раёна, з 8 красавіка 1957 года Баранавіцкага раёна Баранавіцкай, з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з чэрвеня 1941 года да 7 ліпеня 1944 года акупіраваны нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах загінулі 33 аднавяскоўцы. У 1970 годзе дзейнічаў камбінат бытавога абслугоўвання, клуб, сталовая, сярэдняя школа, фельчарска-акушэрсуі пункт і магазін. == Інфраструктура == * Сядзібы выканкома сельсавета і калгаса * Рамонтна-механічныя майстэрні * Ветэрынарны ўчастак * Сярэдняя школа (ёсць гісторыка-краязнаўчы музей) * Фельчарска-акушэрскі пункт * Бібліятэка * Аддзяленне сувязі * Клуб * Дом быту * Аўтаматычная тэлефонная станцыя == Насельніцтва == * 174 двары, 1024 жыхароў (1897) * 215 двароў, больш за 1117 жыхароў (1909) * 126 дамоў, 689 жыхароў (1921) * 1293 жыхары (1939) * 584 жыхары (1959) * 237 двароў, 822 жыхары (1970) * 209 двароў, 478 жыхароў (1996)<ref name="БЭ4">{{Крыніцы/БелЭн|4|||388}}</ref> * 121 двор, 506 жыхароў (1998) * 134 гаспадаркі, 408 жыхароў (2005) == Славутасці == * [[Свята-Георгіеўская царква (Вялікія Лукі)|Свята-Георгіеўская царква]] * Помнік землякам * Брацкая магіла савецкіх воінаў == Выбітныя асобы == Радзіма беларускага грамадска-палітычнага дзеяча [[Міхаіл Кахановіч|Міхала Кахановіча]]. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{ГБ|http://globustut.by/velikie_lu/index.htm|Великие Луки}} {{Велікалуцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Велікалуцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Вялікія Лукі (Баранавіцкі раён)| ]] 03hh0y33q18srrbz63gfnc3ge9ntv61 0 67780 5122124 5120293 2026-04-06T08:01:24Z Voūk12 159072 5122124 wikitext text/x-wiki '''Літоўска-беларускія дывізіі''' або '''Першая Літоўска-беларуская дывізія''' — вайсковыя злучэнні Войска Польскага ў 1919—1920 гады. Па меры вываду нямецкіх войск з акупаваных зямель Расійскай імперыі ў пакінутых раёнах пачалі фармавацца польскія атрады самаабароны. Палітычны патранат над гэтымі атрадамі аказваў Камітэт абароны ўсходніх крэсаў<ref>{{Кніга|загаловак=Wojna polsko-rosyjska 1919–1920. s. 40–42.}}</ref>, створаны ў лістападзе 1918 года пад старшынствам князя [[Яўстах Сапега|Яўстафія Сапегі.]] Узнікла неабходнасць уключыць іх у склад рэгулярнай польскай арміі, якія спансавала Антанта. Гэтай мэты планавалася дасягнуць стварэннем Літоўска-беларускай дывізіі. Дывізія сфарміравана паводле загаду № 1132/I галоўнакамандуючага польскай арміі [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]] ад 26 лістапада 1918 года<ref>{{Кніга|загаловак=Jerzy Dąbrowski: Bój odwrotowy nad Niemnem i Rosią 1-ej Dywizji Litewsko-Białoruskiej (21 – 25 lipca 1920 roku). Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1933. с.30}}</ref>. Да іх далучыліся каля тысячы менскай самаабароны начале з [[Фабіян Кабардо|Фабіянам Кабардо]]. Якога прызначылі кіраваць фармаваннем усіх польскіх сілаў на Беларусі. [[Файл:Odznaka Dywizji Litewsko-Białoruskiej.jpg|міні|Знак Літоўска Беларускай дывізіі 1919 г.]] '''Першая Літоўска-беларускія дывізія''' фарміравалася на тэрыторыі [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]], Ломжынскай і Сувалкаўскай губерняў з палякаў і беларусаў-католікаў, ураджэнцаў Віленскай, Гродзенскай і Мінскай губерняў. Складалася з трох стралковых брыгад і палка ўланаў. 9.12.1918 года прызначаны камандзір дывізіі генерал [[Вацлаў Івашкевіч-Рудашанскі|В. Івашкевіч]] (да сакавіка 1919, потым генералы [[Станіслаў Шаптыцкі|С. Шаптыцкі]], [[А. Макрэцкі]]). У адрозненне ад іншых адзінак польскага войска, дывізія і яе палкі мелі свае геаграфічныя назвы, а не агульную нумарацыю. * 1-я брыгада складалася з [[41-ы Сувалкаўскі пяхотны полк|Сувалкаўскага]] і [[77-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Ковенскага]], * 2-я — [[79-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Беластоцкага]] і [[81-ы Гродзенскі пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Гродзенскага палка стральцоў]]. * 3-я — [[85-ы Віленскі полк|Віленскага]] і [[86-ы пяхотны полк|Мінскага пяхотных палкоў]]. Дзейнічала на беларуска-літоўскім фронце польскіх войск. [[Файл:Ofensywa lit biał.png|міні|наступ літоўскабеларускай дывізіі дручая палова 1919 г.]] [[Файл:Ofensywa 4lipca1920.png|міні|наступ чырвонай арміі 4 ліпеня 1920]] 19.2.1919 года дывізія заняла [[Беласток]], у красавіку правяла наступальную аперацыю ў раёне Баранавіч і Навагрудка, у ліпені-жніўні дзейнічала супраць войск 16-й арміі Заходняга фронту ў раёне Клецка — Сіняўкі — Ганцавіч, наступала на Мір і [[Стоўбцы]], пасля заняцця [[Нясвіж]]а, [[Мір]]а і [[Слуцк]]а выйшла ў раён [[Глуск]]а, удзельнічала ў наступленні на [[Бабруйск]]. Вясной 1920 года ёй нададзены № 1, а з Лідскага, Ковенскага, Слуцкага і Беластоцкага палкоў сфарміравана [[2-я Літоўска-Беларуская дывізія|2-я Літоўска-беларуская дывізія]] (камандзіры [[Баляслаў Фрэй]], генерал [[Аляксандр Барушчак|А. Барушчак]]), якая дыслацыравалася ў раёне [[Вільня|Вільні]]. Яна займала лінію польскага фронту супраць Літвы і ахоўвала Вільню з захаду. [[Файл:Bitwa berezyna g 1920.png|міні|бітва у вярхоўях Бярэзіны травень 1920]] [[Файл:Bitwa lida 3 1920.png|міні|бітвы пад Лідай верасень 1920]] У ліпені 1920 года ў час наступлення Чырвонай Арміі дывізіі са стратамі адышлі да [[Варшава|Варшавы]], удзельнічалі ў яе абароне. У канцы верасня 1920 года пасля адступлення Чырвонай Арміі камандзірам [[1 Літоўска-беларуская дывізія|'''1-й Літоўска-беларускай дывізіі''']] прызначаны генерал [[Л. Жалігоўскі]], яе ўзмацнілі Лідскім і Ковенскім палкамі з [[2-я Літоўска-Беларуская дывізія|2-й Літоўска-беларускай дывізіі]]. 8.10.1920 года паводле загаду [[Ю. Пілсудскі|Ю. Пілсудскага]] Жалігоўскі, фармальна ў знак нязгоды з перадачай Вільні і Віленскага краю Літве, ўзняў так званы [[Бунт Жалігоўскага|«бунт» 1-й Літоўска-беларускай дывізіі]]. 9.10.1920 года яны занялі Вільню, 12.10.1920 года [[Люцыян Жалігоўскі|Жалігоўскі]] абвясціў пра стварэнне [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]]. За два тыдні «паўстанцы» [[Польска-літоўская вайна|разбілі войска Літвы]] і ўзялі пад кантроль Віленшчыну і Гарадзеншчыну. Падуладныя польскім, або апалячаным афіцэрам, але збольшага набраныя з каталіцкага і праваслаўнага мясцовага насельніцтва Літоўска-беларускія дывізіі польскія ўлады дэманстравалі міжнароднай супольнасці як рэалізацыю «права нацыі на самавызначэнне». Ужо вясной 1921 г. дывізіі [[войска Сярэдняй Літвы]] атрымалі агульную нумарацыю: 1-я Літоўска-беларуская дывізія стала [[19-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|19-й]], 2-я — [[20-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|20-й]] дывізіяй Войска Польскага. Вясной 1922 г. адбылося паглынанне [[Сярэдняя Літва|Сярэдней Літвы]] Польшчай і яе [[Войска Сярэдняй Літвы|вайсковыя фармацыі]] былі канчаткова афіцыйна ўключаны ў склад польскага войска. ; Камандзіры дывізіі * Генерал [[Вацлаў Івашкевіч-Рудашанскі]] (26.09.1918 — 11.03.1919) * Генерал [[Станіслаў Шаптыцкі]] (19 сакавіка — чэрвень 1919) * Генерал [[Адам Макрэцкі|Адам Вінцэнт Марэцкі]] (чэрвень — верасень 1919) * Генерал [[Юзаф Лясоцкі]] (верасень — 6 снежня 1919 г.) * Генерал [[Ян Рандкоўскі]] (6 снежня 1919 — 31 ліпеня 1920) * Генерал [[Стэфан Латур]] (31 ліпеня 1920 г.) * генерал падпаручнік [[Уладзіслаў Бейнар]] (з 31 студзеня 1921 г.) ; Начальнікі штабу * Палкоўнік памежнай аховы [[Эдмунд Кеслер]] * Падпалкоўнік памежнай аховы [[Ян Кубін]] (1.8.1919 і 6.4.-7.5.1920) * Падпалкоўнік памежнай аховы Адам Наленч Ненеўскі (май — чэрвень 1920 г.) * Маёр памежнай аховы [[Уладзіслаў Павежа]] (чэрвень — жнівень 1920 г.) ; Штабныя афіцэры * Генерал-лейтэнант [[Аляксандр Бернатовіч]] — начальнік медыцынскай службы (1918—1919 гг.) * Генерал-лейтэнант [[Вінцэнт Адынец]] — пастаянны памочнік камандзіра дывізіі (з 20 снежня 1918 г.) * Капітан Уладзіслаў Гадомскі — начальнік аператыўна-інфармацыйнага аддзела (1920 г.) * Лейтэнант Ян Чэртовіч — намеснік начальніка медыцынскай службы (1918—1919 гг.) == Літаратура == * ''Грыцкевіч, А.'' Літоўска-беларускія дывізіі // ЭГБ у 6 т. Т.4. — Мн., 1997. * ''Грыцкевіч, А.'' Літоўска-беларускія дывізіі // БелЭн у 18 т. Т.9. — Мн., 1999. * ''Кушаль, Ф.'' Спробы стварэньня беларускага войска. — Мн.: Беларускі Гістарычны Агляд, 1999. — С. 21—28. ISBN 985-6374-16-2. * ''Szeptycki, S.'' Front Litewsko-Białoruski. — Kraków, 1925. * ''Deruga, A.'' Polityka wschodnia Polski wobec ziem Litwy, Białorusi i Ukrainy (1918—1919). — Warszawa, 1969. * ''Skaradzińiski, B.'' Polskie lata 1919—1920. T.2. — Warszawa, 1993. * ''[[Леан Вышчэльскі|Wyszczelski, L.]]'' Wojna o Polskie Kresy 1918—1921 / L. Wyszczelski. — Warszawa: Bellona, 2011. — 490 s. ISBN 978-83-11-12012-9. {{Беларускі антысавецкі супраціў (1918—1933)}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Польская Рэспубліка (1918—1939)]] [[Катэгорыя:Польска-савецкая вайна]] 2fjs73wml1t4nku035di2ag1jmfv4dl 5122136 5122124 2026-04-06T08:23:24Z Voūk12 159072 5122136 wikitext text/x-wiki '''Літоўска-беларускія дывізіі''' або '''Першая Літоўска-беларуская дывізія''' — вайсковыя злучэнні Войска Польскага ў 1919—1920 гады. Па меры вываду нямецкіх войск з акупаваных зямель Расійскай імперыі ў пакінутых раёнах пачалі фармавацца польскія атрады самаабароны. Палітычны патранат над гэтымі атрадамі аказваў Камітэт абароны ўсходніх крэсаў<ref>{{Кніга|загаловак=Wojna polsko-rosyjska 1919–1920. s. 40–42.}}</ref>, створаны ў лістападзе 1918 года пад старшынствам князя [[Яўстах Сапега|Яўстафія Сапегі.]] Узнікла неабходнасць уключыць іх у склад рэгулярнай польскай арміі, якія спансавала Антанта. Гэтай мэты планавалася дасягнуць стварэннем Літоўска-беларускай дывізіі. Дывізія сфарміравана паводле загаду № 1132/I галоўнакамандуючага польскай арміі [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]] ад 26 лістапада 1918 года<ref>{{Кніга|загаловак=Jerzy Dąbrowski: Bój odwrotowy nad Niemnem i Rosią 1-ej Dywizji Litewsko-Białoruskiej (21 – 25 lipca 1920 roku). Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1933. с.30}}</ref>. Да іх далучыліся каля тысячы менскай самаабароны начале з [[Фабіян Кабардо|Фабіянам Кабардо]]. Якога прызначылі кіраваць фармаваннем усіх польскіх сілаў на Беларусі. 29 снежня 1918 года польскія ўлады ў Варшаве распусцілі Краявую самаабарону Літвы і Беларусі, а яе чальцоў заклікалі ўступаць у шэрагі Войска польскага. Генерал [[Уладзіслаў Вейтка|Вейтка]] быў прызначаны кіраўніком Ваеннай акругі Літвы і Беларусі, генерал [[Адам Макрэцкі]] — ваенным камендантам Вільні<ref>{{Кніга|аўтар=па сцверджанні Дароты Міхалюк 2010 г. гэтую функцыю выконываў яго брат Стэфан, які на той час быў ва украінскім войску.|загаловак=Michaluk, Dorota. Białoruska Republika Ludowa 1918–1920. U podstaw białoruskiej państwowości. — Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK, 2010. - с. 365}}</ref>, маёр [[Станіслаў Бабяцінскі|Станіслаў Бабятынскі]] — яго намеснікам, а капітан [[Зыгмунт Клінгер]] — кіраўніком штаба<ref>{{Кніга|загаловак=Dorota Michaluk, Rząd Antona Łuckiewicza wobec zajęcia Mińska i Wilna przez bolszewików, 2010, s. 364—366.}}</ref>. Самаабарона віленскай зямлі была пераўтворана ў 1-ю брыгаду, а яе камандзірам стаў генерал Баляслаў Крэйчмер. Аднак гэтыя ваенныя падраздзяленні захоўвалі характар ​​больш набліжаны да добраахвотнага апалчэння, чым да рэгулярнай арміі. Польскія атрады ў Вільні атрымалі загад ажыццяўляць самастойныя ваенныя дзеянні ў выпадку спробы ўваходу ў горад Чырвонай арміі<ref>{{Кніга|загаловак=Lech Wyszczelski, Wstępna faza walk, 2010, s. 48-49}}</ref>. [[Файл:Odznaka Dywizji Litewsko-Białoruskiej.jpg|міні|Знак Літоўска Беларускай дывізіі 1919 г.]] '''Першая Літоўска-беларускія дывізія''' фарміравалася на тэрыторыі [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]], Ломжынскай і Сувалкаўскай губерняў з палякаў і беларусаў-католікаў, ураджэнцаў Віленскай, Гродзенскай і Мінскай губерняў. Складалася з трох стралковых брыгад і палка ўланаў. 9.12.1918 года прызначаны камандзір дывізіі генерал [[Вацлаў Івашкевіч-Рудашанскі|В. Івашкевіч]] (да сакавіка 1919, потым генералы [[Станіслаў Шаптыцкі|С. Шаптыцкі]], [[А. Макрэцкі]]). У адрозненне ад іншых адзінак польскага войска, дывізія і яе палкі мелі свае геаграфічныя назвы, а не агульную нумарацыю. * 1-я брыгада складалася з [[41-ы Сувалкаўскі пяхотны полк|Сувалкаўскага]] і [[77-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Ковенскага]], * 2-я — [[79-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Беластоцкага]] і [[81-ы Гродзенскі пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Гродзенскага палка стральцоў]]. * 3-я — [[85-ы Віленскі полк|Віленскага]] і [[86-ы пяхотны полк|Мінскага пяхотных палкоў]]. Дзейнічала на беларуска-літоўскім фронце польскіх войск. [[Файл:Ofensywa lit biał.png|міні|наступ літоўскабеларускай дывізіі дручая палова 1919 г.]] [[Файл:Ofensywa 4lipca1920.png|міні|наступ чырвонай арміі 4 ліпеня 1920]] 19.2.1919 года дывізія заняла [[Беласток]], у красавіку правяла наступальную аперацыю ў раёне Баранавіч і Навагрудка, у ліпені-жніўні дзейнічала супраць войск 16-й арміі Заходняга фронту ў раёне Клецка — Сіняўкі — Ганцавіч, наступала на Мір і [[Стоўбцы]], пасля заняцця [[Нясвіж]]а, [[Мір]]а і [[Слуцк]]а выйшла ў раён [[Глуск]]а, удзельнічала ў наступленні на [[Бабруйск]]. Вясной 1920 года ёй нададзены № 1, а з Лідскага, Ковенскага, Слуцкага і Беластоцкага палкоў сфарміравана [[2-я Літоўска-Беларуская дывізія|2-я Літоўска-беларуская дывізія]] (камандзіры [[Баляслаў Фрэй]], генерал [[Аляксандр Барушчак|А. Барушчак]]), якая дыслацыравалася ў раёне [[Вільня|Вільні]]. Яна займала лінію польскага фронту супраць Літвы і ахоўвала Вільню з захаду. [[Файл:Bitwa berezyna g 1920.png|міні|бітва у вярхоўях Бярэзіны травень 1920]] [[Файл:Bitwa lida 3 1920.png|міні|бітвы пад Лідай верасень 1920]] У ліпені 1920 года ў час наступлення Чырвонай Арміі дывізіі са стратамі адышлі да [[Варшава|Варшавы]], удзельнічалі ў яе абароне. У канцы верасня 1920 года пасля адступлення Чырвонай Арміі камандзірам [[1 Літоўска-беларуская дывізія|'''1-й Літоўска-беларускай дывізіі''']] прызначаны генерал [[Л. Жалігоўскі]], яе ўзмацнілі Лідскім і Ковенскім палкамі з [[2-я Літоўска-Беларуская дывізія|2-й Літоўска-беларускай дывізіі]]. 8.10.1920 года паводле загаду [[Ю. Пілсудскі|Ю. Пілсудскага]] Жалігоўскі, фармальна ў знак нязгоды з перадачай Вільні і Віленскага краю Літве, ўзняў так званы [[Бунт Жалігоўскага|«бунт» 1-й Літоўска-беларускай дывізіі]]. 9.10.1920 года яны занялі Вільню, 12.10.1920 года [[Люцыян Жалігоўскі|Жалігоўскі]] абвясціў пра стварэнне [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]]. За два тыдні «паўстанцы» [[Польска-літоўская вайна|разбілі войска Літвы]] і ўзялі пад кантроль Віленшчыну і Гарадзеншчыну. Падуладныя польскім, або апалячаным афіцэрам, але збольшага набраныя з каталіцкага і праваслаўнага мясцовага насельніцтва Літоўска-беларускія дывізіі польскія ўлады дэманстравалі міжнароднай супольнасці як рэалізацыю «права нацыі на самавызначэнне». Ужо вясной 1921 г. дывізіі [[войска Сярэдняй Літвы]] атрымалі агульную нумарацыю: 1-я Літоўска-беларуская дывізія стала [[19-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|19-й]], 2-я — [[20-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|20-й]] дывізіяй Войска Польскага. Вясной 1922 г. адбылося паглынанне [[Сярэдняя Літва|Сярэдней Літвы]] Польшчай і яе [[Войска Сярэдняй Літвы|вайсковыя фармацыі]] былі канчаткова афіцыйна ўключаны ў склад польскага войска. ; Камандзіры дывізіі * Генерал [[Вацлаў Івашкевіч-Рудашанскі]] (26.09.1918 — 11.03.1919) * Генерал [[Станіслаў Шаптыцкі]] (19 сакавіка — чэрвень 1919) * Генерал [[Адам Макрэцкі|Адам Вінцэнт Марэцкі]] (чэрвень — верасень 1919) * Генерал [[Юзаф Лясоцкі]] (верасень — 6 снежня 1919 г.) * Генерал [[Ян Рандкоўскі]] (6 снежня 1919 — 31 ліпеня 1920) * Генерал [[Стэфан Латур]] (31 ліпеня 1920 г.) * генерал падпаручнік [[Уладзіслаў Бейнар]] (з 31 студзеня 1921 г.) ; Начальнікі штабу * Палкоўнік памежнай аховы [[Эдмунд Кеслер]] * Падпалкоўнік памежнай аховы [[Ян Кубін]] (1.8.1919 і 6.4.-7.5.1920) * Падпалкоўнік памежнай аховы Адам Наленч Ненеўскі (май — чэрвень 1920 г.) * Маёр памежнай аховы [[Уладзіслаў Павежа]] (чэрвень — жнівень 1920 г.) ; Штабныя афіцэры * Генерал-лейтэнант [[Аляксандр Бернатовіч]] — начальнік медыцынскай службы (1918—1919 гг.) * Генерал-лейтэнант [[Вінцэнт Адынец]] — пастаянны памочнік камандзіра дывізіі (з 20 снежня 1918 г.) * Капітан Уладзіслаў Гадомскі — начальнік аператыўна-інфармацыйнага аддзела (1920 г.) * Лейтэнант Ян Чэртовіч — намеснік начальніка медыцынскай службы (1918—1919 гг.) == Літаратура == * ''Грыцкевіч, А.'' Літоўска-беларускія дывізіі // ЭГБ у 6 т. Т.4. — Мн., 1997. * ''Грыцкевіч, А.'' Літоўска-беларускія дывізіі // БелЭн у 18 т. Т.9. — Мн., 1999. * ''Кушаль, Ф.'' Спробы стварэньня беларускага войска. — Мн.: Беларускі Гістарычны Агляд, 1999. — С. 21—28. ISBN 985-6374-16-2. * ''Szeptycki, S.'' Front Litewsko-Białoruski. — Kraków, 1925. * ''Deruga, A.'' Polityka wschodnia Polski wobec ziem Litwy, Białorusi i Ukrainy (1918—1919). — Warszawa, 1969. * ''Skaradzińiski, B.'' Polskie lata 1919—1920. T.2. — Warszawa, 1993. * ''[[Леан Вышчэльскі|Wyszczelski, L.]]'' Wojna o Polskie Kresy 1918—1921 / L. Wyszczelski. — Warszawa: Bellona, 2011. — 490 s. ISBN 978-83-11-12012-9. {{Беларускі антысавецкі супраціў (1918—1933)}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Польская Рэспубліка (1918—1939)]] [[Катэгорыя:Польска-савецкая вайна]] 4bpmwh4ls26xcug3q7rzjh1hiovo9va 5122184 5122136 2026-04-06T09:09:58Z Voūk12 159072 5122184 wikitext text/x-wiki '''Літоўска-беларускія дывізіі''' або '''Першая Літоўска-беларуская дывізія''' — вайсковыя злучэнні Войска Польскага ў 1919—1920 гады. Па меры вываду нямецкіх войск з акупаваных зямель Расійскай імперыі ў пакінутых раёнах пачалі фармавацца польскія атрады самаабароны. Палітычны патранат над гэтымі атрадамі аказваў Камітэт абароны ўсходніх крэсаў<ref>{{Кніга|загаловак=Wojna polsko-rosyjska 1919–1920. s. 40–42.}}</ref>, створаны ў лістападзе 1918 года пад старшынствам князя [[Яўстах Сапега|Яўстафія Сапегі.]] Узнікла неабходнасць уключыць іх у склад рэгулярнай польскай арміі, якія спансавала Антанта. Гэтай мэты планавалася дасягнуць стварэннем Літоўска-беларускай дывізіі. Дывізія сфарміравана паводле загаду № 1132/I галоўнакамандуючага польскай арміі [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]] ад 26 лістапада 1918 года<ref>{{Кніга|загаловак=Jerzy Dąbrowski: Bój odwrotowy nad Niemnem i Rosią 1-ej Dywizji Litewsko-Białoruskiej (21 – 25 lipca 1920 roku). Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1933. с.30}}</ref>. Да іх далучыліся каля тысячы менскай самаабароны начале з [[Фабіян Кабардо|Фабіянам Кабардо]]. Якога прызначылі кіраваць фармаваннем усіх польскіх сілаў на Беларусі. 29 снежня 1918 года польскія ўлады ў Варшаве распусцілі Краявую самаабарону Літвы і Беларусі, а яе чальцоў заклікалі ўступаць у шэрагі Войска польскага. Генерал [[Уладзіслаў Вейтка|Вейтка]] быў прызначаны кіраўніком Ваеннай акругі Літвы і Беларусі, генерал [[Адам Макрэцкі]] — ваенным камендантам Вільні<ref>{{Кніга|аўтар=па сцверджанні Дароты Міхалюк 2010 г. гэтую функцыю выконываў яго брат Стэфан, які на той час быў ва украінскім войску.|загаловак=Michaluk, Dorota. Białoruska Republika Ludowa 1918–1920. U podstaw białoruskiej państwowości. — Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK, 2010. - с. 365}}</ref>, маёр [[Станіслаў Бабяцінскі|Станіслаў Бабятынскі]] — яго намеснікам, а капітан [[Зыгмунт Клінгер]] — кіраўніком штаба<ref>{{Кніга|загаловак=Dorota Michaluk, Rząd Antona Łuckiewicza wobec zajęcia Mińska i Wilna przez bolszewików, 2010, s. 364—366.}}</ref>. Самаабарона віленскай зямлі была пераўтворана ў 1-ю брыгаду, а яе камандзірам стаў генерал Баляслаў Крэйчмер. Аднак гэтыя ваенныя падраздзяленні захоўвалі характар ​​больш набліжаны да добраахвотнага апалчэння, чым да рэгулярнай арміі. Польскія атрады ў Вільні атрымалі загад ажыццяўляць самастойныя ваенныя дзеянні ў выпадку спробы ўваходу ў горад Чырвонай арміі<ref>{{Кніга|загаловак=Lech Wyszczelski, Wstępna faza walk, 2010, s. 48-49}}</ref>. [[Файл:Odznaka Dywizji Litewsko-Białoruskiej.jpg|міні|Знак Літоўска Беларускай дывізіі 1919 г.]] '''Першая Літоўска-беларускія дывізія''' фарміравалася на тэрыторыі [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]], Ломжынскай і Сувалкаўскай губерняў з палякаў і беларусаў-католікаў, ураджэнцаў Віленскай, Гродзенскай і Мінскай губерняў. Складалася з трох стралковых брыгад і палка ўланаў. 9.12.1918 года прызначаны камандзір дывізіі генерал [[Вацлаў Івашкевіч-Рудашанскі|В. Івашкевіч]] (да сакавіка 1919, потым генералы [[Станіслаў Шаптыцкі|С. Шаптыцкі]], [[А. Макрэцкі]]). У адрозненне ад іншых адзінак польскага войска, дывізія і яе палкі мелі свае геаграфічныя назвы, а не агульную нумарацыю. * 1-я брыгада складалася з [[41-ы Сувальскі полк пяхоты|Сувалкаўскага]] і [[77-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Ковенскага]], * 2-я — [[79-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Беластоцкага]] і [[81-ы Гродзенскі пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Гродзенскага палка стральцоў]]. * 3-я — [[85-ы Віленскі полк|Віленскага]] і [[86-ы пяхотны полк|Мінскага пяхотных палкоў]]. Дзейнічала на беларуска-літоўскім фронце польскіх войск. [[Файл:Ofensywa lit biał.png|міні|наступ літоўскабеларускай дывізіі дручая палова 1919 г.]] [[Файл:Ofensywa 4lipca1920.png|міні|наступ чырвонай арміі 4 ліпеня 1920]] 19.2.1919 года дывізія заняла [[Беласток]], у красавіку правяла наступальную аперацыю ў раёне Баранавіч і Навагрудка, у ліпені-жніўні дзейнічала супраць войск 16-й арміі Заходняга фронту ў раёне Клецка — Сіняўкі — Ганцавіч, наступала на Мір і [[Стоўбцы]], пасля заняцця [[Нясвіж]]а, [[Мір]]а і [[Слуцк]]а выйшла ў раён [[Глуск]]а, удзельнічала ў наступленні на [[Бабруйск]]. Вясной 1920 года ёй нададзены № 1, а з Лідскага, Ковенскага, Слуцкага і Беластоцкага палкоў сфарміравана [[2-я Літоўска-Беларуская дывізія|2-я Літоўска-беларуская дывізія]] (камандзіры [[Баляслаў Фрэй]], генерал [[Аляксандр Барушчак|А. Барушчак]]), якая дыслацыравалася ў раёне [[Вільня|Вільні]]. Яна займала лінію польскага фронту супраць Літвы і ахоўвала Вільню з захаду. [[Файл:Bitwa berezyna g 1920.png|міні|бітва у вярхоўях Бярэзіны травень 1920]] [[Файл:Bitwa lida 3 1920.png|міні|бітвы пад Лідай верасень 1920]] У ліпені 1920 года ў час наступлення Чырвонай Арміі дывізіі са стратамі адышлі да [[Варшава|Варшавы]], удзельнічалі ў яе абароне. У канцы верасня 1920 года пасля адступлення Чырвонай Арміі камандзірам [[1 Літоўска-беларуская дывізія|'''1-й Літоўска-беларускай дывізіі''']] прызначаны генерал [[Л. Жалігоўскі]], яе ўзмацнілі Лідскім і Ковенскім палкамі з [[2-я Літоўска-Беларуская дывізія|2-й Літоўска-беларускай дывізіі]]. 8.10.1920 года паводле загаду [[Ю. Пілсудскі|Ю. Пілсудскага]] Жалігоўскі, фармальна ў знак нязгоды з перадачай Вільні і Віленскага краю Літве, ўзняў так званы [[Бунт Жалігоўскага|«бунт» 1-й Літоўска-беларускай дывізіі]]. 9.10.1920 года яны занялі Вільню, 12.10.1920 года [[Люцыян Жалігоўскі|Жалігоўскі]] абвясціў пра стварэнне [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]]. За два тыдні «паўстанцы» [[Польска-літоўская вайна|разбілі войска Літвы]] і ўзялі пад кантроль Віленшчыну і Гарадзеншчыну. Падуладныя польскім, або апалячаным афіцэрам, але збольшага набраныя з каталіцкага і праваслаўнага мясцовага насельніцтва Літоўска-беларускія дывізіі польскія ўлады дэманстравалі міжнароднай супольнасці як рэалізацыю «права нацыі на самавызначэнне». Ужо вясной 1921 г. дывізіі [[войска Сярэдняй Літвы]] атрымалі агульную нумарацыю: 1-я Літоўска-беларуская дывізія стала [[19-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|19-й]], 2-я — [[20-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|20-й]] дывізіяй Войска Польскага. Вясной 1922 г. адбылося паглынанне [[Сярэдняя Літва|Сярэдней Літвы]] Польшчай і яе [[Войска Сярэдняй Літвы|вайсковыя фармацыі]] былі канчаткова афіцыйна ўключаны ў склад польскага войска. ; Камандзіры дывізіі * Генерал [[Вацлаў Івашкевіч-Рудашанскі]] (26.09.1918 — 11.03.1919) * Генерал [[Станіслаў Шаптыцкі]] (19 сакавіка — чэрвень 1919) * Генерал [[Адам Макрэцкі|Адам Вінцэнт Марэцкі]] (чэрвень — верасень 1919) * Генерал [[Юзаф Лясоцкі]] (верасень — 6 снежня 1919 г.) * Генерал [[Ян Рандкоўскі]] (6 снежня 1919 — 31 ліпеня 1920) * Генерал [[Стэфан Латур]] (31 ліпеня 1920 г.) * генерал падпаручнік [[Уладзіслаў Бейнар]] (з 31 студзеня 1921 г.) ; Начальнікі штабу * Палкоўнік памежнай аховы [[Эдмунд Кеслер]] * Падпалкоўнік памежнай аховы [[Ян Кубін]] (1.8.1919 і 6.4.-7.5.1920) * Падпалкоўнік памежнай аховы Адам Наленч Ненеўскі (май — чэрвень 1920 г.) * Маёр памежнай аховы [[Уладзіслаў Павежа]] (чэрвень — жнівень 1920 г.) ; Штабныя афіцэры * Генерал-лейтэнант [[Аляксандр Бернатовіч]] — начальнік медыцынскай службы (1918—1919 гг.) * Генерал-лейтэнант [[Вінцэнт Адынец]] — пастаянны памочнік камандзіра дывізіі (з 20 снежня 1918 г.) * Капітан Уладзіслаў Гадомскі — начальнік аператыўна-інфармацыйнага аддзела (1920 г.) * Лейтэнант Ян Чэртовіч — намеснік начальніка медыцынскай службы (1918—1919 гг.) == Літаратура == * ''Грыцкевіч, А.'' Літоўска-беларускія дывізіі // ЭГБ у 6 т. Т.4. — Мн., 1997. * ''Грыцкевіч, А.'' Літоўска-беларускія дывізіі // БелЭн у 18 т. Т.9. — Мн., 1999. * ''Кушаль, Ф.'' Спробы стварэньня беларускага войска. — Мн.: Беларускі Гістарычны Агляд, 1999. — С. 21—28. ISBN 985-6374-16-2. * ''Szeptycki, S.'' Front Litewsko-Białoruski. — Kraków, 1925. * ''Deruga, A.'' Polityka wschodnia Polski wobec ziem Litwy, Białorusi i Ukrainy (1918—1919). — Warszawa, 1969. * ''Skaradzińiski, B.'' Polskie lata 1919—1920. T.2. — Warszawa, 1993. * ''[[Леан Вышчэльскі|Wyszczelski, L.]]'' Wojna o Polskie Kresy 1918—1921 / L. Wyszczelski. — Warszawa: Bellona, 2011. — 490 s. ISBN 978-83-11-12012-9. {{Беларускі антысавецкі супраціў (1918—1933)}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Польская Рэспубліка (1918—1939)]] [[Катэгорыя:Польска-савецкая вайна]] bna7auptbqyactdttbtujzstd6sm346 5122454 5122184 2026-04-06T09:59:25Z Voūk12 159072 5122454 wikitext text/x-wiki '''Літоўска-беларускія дывізіі''' або '''Першая Літоўска-беларуская дывізія''' — вайсковыя злучэнні Войска Польскага ў 1919—1920 гады. Па меры вываду нямецкіх войск з акупаваных зямель Расійскай імперыі ў пакінутых раёнах пачалі фармавацца польскія атрады самаабароны. Палітычны патранат над гэтымі атрадамі аказваў Камітэт абароны ўсходніх крэсаў<ref>{{Кніга|загаловак=Wojna polsko-rosyjska 1919–1920. s. 40–42.}}</ref>, створаны ў лістападзе 1918 года пад старшынствам князя [[Яўстах Сапега|Яўстафія Сапегі.]] Узнікла неабходнасць уключыць іх у склад рэгулярнай польскай арміі, якія спансавала Антанта. Гэтай мэты планавалася дасягнуць стварэннем Літоўска-беларускай дывізіі. Дывізія сфарміравана паводле загаду № 1132/I галоўнакамандуючага польскай арміі [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]] ад 26 лістапада 1918 года<ref>{{Кніга|загаловак=Jerzy Dąbrowski: Bój odwrotowy nad Niemnem i Rosią 1-ej Dywizji Litewsko-Białoruskiej (21 – 25 lipca 1920 roku). Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1933. с.30}}</ref>. Да іх далучыліся каля тысячы менскай самаабароны начале з [[Фабіян Кабардо|Фабіянам Кабардо]]. Якога прызначылі кіраваць фармаваннем усіх польскіх сілаў на Беларусі. 29 снежня 1918 года польскія ўлады ў Варшаве распусцілі Краявую самаабарону Літвы і Беларусі, а яе чальцоў заклікалі ўступаць у шэрагі Войска польскага. Генерал [[Уладзіслаў Вейтка|Вейтка]] быў прызначаны кіраўніком Ваеннай акругі Літвы і Беларусі, генерал [[Адам Макрэцкі]] — ваенным камендантам Вільні<ref>{{Кніга|аўтар=па сцверджанні Дароты Міхалюк 2010 г. гэтую функцыю выконываў яго брат Стэфан, які на той час быў ва украінскім войску.|загаловак=Michaluk, Dorota. Białoruska Republika Ludowa 1918–1920. U podstaw białoruskiej państwowości. — Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK, 2010. - с. 365}}</ref>, маёр [[Станіслаў Бабяцінскі|Станіслаў Бабятынскі]] — яго намеснікам, а капітан [[Зыгмунт Клінгер]] — кіраўніком штаба<ref>{{Кніга|загаловак=Dorota Michaluk, Rząd Antona Łuckiewicza wobec zajęcia Mińska i Wilna przez bolszewików, 2010, s. 364—366.}}</ref>. Самаабарона віленскай зямлі была пераўтворана ў 1-ю брыгаду, а яе камандзірам стаў генерал Баляслаў Крэйчмер. Аднак гэтыя ваенныя падраздзяленні захоўвалі характар ​​больш набліжаны да добраахвотнага апалчэння, чым да рэгулярнай арміі. Польскія атрады ў Вільні атрымалі загад ажыццяўляць самастойныя ваенныя дзеянні ў выпадку спробы ўваходу ў горад Чырвонай арміі<ref>{{Кніга|загаловак=Lech Wyszczelski, Wstępna faza walk, 2010, s. 48-49}}</ref>. [[Файл:Odznaka Dywizji Litewsko-Białoruskiej.jpg|міні|Знак Літоўска Беларускай дывізіі 1919 г.]] '''Першая Літоўска-беларускія дывізія''' фарміравалася на тэрыторыі [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]], Ломжынскай і Сувалкаўскай губерняў з палякаў і беларусаў-католікаў, ураджэнцаў Віленскай, Гродзенскай і Мінскай губерняў. Складалася з трох стралковых брыгад і палка ўланаў. 9.12.1918 года прызначаны камандзір дывізіі генерал [[Вацлаў Івашкевіч-Рудашанскі|В. Івашкевіч]] (да сакавіка 1919, потым генералы [[Станіслаў Шаптыцкі|С. Шаптыцкі]], [[А. Макрэцкі]]). У адрозненне ад іншых адзінак польскага войска, дывізія і яе палкі мелі свае геаграфічныя назвы, а не агульную нумарацыю. * 1-я брыгада складалася з [[41-ы Сувальскі полк пяхоты|Сувалкаўскага]] і [[77-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Ковенскага]], * 2-я — [[79-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Беластоцкага]] і [[81-ы Гродзенскі пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Гродзенскага палка стральцоў]]. * 3-я — [[85-ы Віленскі полк|Віленскага]] і [[86-ы пяхотны полк|Мінскага пяхотных палкоў]]. Дзейнічала на беларуска-літоўскім фронце польскіх войск. [[Файл:Ofensywa lit biał.png|міні|наступ літоўскабеларускай дывізіі дручая палова 1919 г.]] [[Файл:Ofensywa 4lipca1920.png|міні|наступ чырвонай арміі 4 ліпеня 1920]] 19.2.1919 года дывізія заняла [[Беласток]], у красавіку правяла наступальную аперацыю ў раёне Баранавіч і Навагрудка, у ліпені-жніўні дзейнічала супраць войск 16-й арміі Заходняга фронту ў раёне Клецка — Сіняўкі — Ганцавіч, наступала на Мір і [[Стоўбцы]], пасля заняцця [[Нясвіж]]а, [[Мір]]а і [[Слуцк]]а выйшла ў раён [[Глуск]]а, удзельнічала ў наступленні на [[Бабруйск]]. Вясной 1920 года ёй нададзены № 1, а з Лідскага, Ковенскага, Слуцкага і Беластоцкага палкоў сфарміравана [[2-я Літоўска-Беларуская дывізія|2-я Літоўска-беларуская дывізія]] (камандзіры [[Баляслаў Фрэй]], генерал [[Аляксандр Барушчак|А. Барушчак]]), якая дыслацыравалася ў раёне [[Вільня|Вільні]]. Яна займала лінію польскага фронту супраць Літвы і ахоўвала Вільню з захаду. [[Файл:Bitwa berezyna g 1920.png|міні|бітва у вярхоўях Бярэзіны травень 1920]] [[Файл:Bitwa lida 3 1920.png|міні|бітвы пад Лідай верасень 1920]] У ліпені 1920 года ў час наступлення Чырвонай Арміі дывізіі са стратамі адышлі да [[Варшава|Варшавы]], удзельнічалі ў яе абароне. У канцы верасня 1920 года пасля адступлення Чырвонай Арміі камандзірам [[1 Літоўска-беларуская дывізія|'''1-й Літоўска-беларускай дывізіі''']] прызначаны генерал [[Л. Жалігоўскі]], яе ўзмацнілі Лідскім і Ковенскім палкамі з [[2-я Літоўска-Беларуская дывізія|2-й Літоўска-беларускай дывізіі]]. 8.10.1920 года паводле загаду [[Ю. Пілсудскі|Ю. Пілсудскага]] Жалігоўскі, фармальна ў знак нязгоды з перадачай Вільні і Віленскага краю Літве, ўзняў так званы [[Бунт Жалігоўскага|«бунт» 1-й Літоўска-беларускай дывізіі]]. 9.10.1920 года яны занялі Вільню, 12.10.1920 года [[Люцыян Жалігоўскі|Жалігоўскі]] абвясціў пра стварэнне [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]]. За два тыдні «паўстанцы» [[Польска-літоўская вайна|разбілі войска Літвы]] і ўзялі пад кантроль Віленшчыну і Гарадзеншчыну. Падуладныя польскім, або апалячаным афіцэрам, але збольшага набраныя з каталіцкага і праваслаўнага мясцовага насельніцтва Літоўска-беларускія дывізіі польскія ўлады дэманстравалі міжнароднай супольнасці як рэалізацыю «права нацыі на самавызначэнне». Ужо вясной 1921 г. дывізіі [[войска Сярэдняй Літвы]] атрымалі агульную нумарацыю: 1-я Літоўска-беларуская дывізія стала [[19-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|19-й]], 2-я — [[20-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|20-й]] дывізіяй Войска Польскага. Вясной 1922 г. адбылося паглынанне [[Сярэдняя Літва|Сярэдней Літвы]] Польшчай і яе [[Войска Сярэдняй Літвы|вайсковыя фармацыі]] былі канчаткова афіцыйна ўключаны ў склад польскага войска. ; Камандзіры дывізіі * Генерал [[Вацлаў Івашкевіч-Рудашанскі]] (26.09.1918 — 11.03.1919) * Генерал [[Станіслаў Шаптыцкі]] (19 сакавіка — чэрвень 1919) * Генерал [[Адам Макрэцкі|Адам Вінцэнт Марэцкі]] (чэрвень — верасень 1919) * Генерал [[Юзаф Лясоцкі]] (верасень — 6 снежня 1919 г.) * Генерал [[Ян Рандкоўскі]] (6 снежня 1919 — 31 ліпеня 1920) * Генерал [[Стэфан дэ Латур|Стэфан Латур]] (31 ліпеня 1920 г.) * генерал падпаручнік [[Уладзіслаў Бейнар]] (з 31 студзеня 1921 г.) ; Начальнікі штабу * Палкоўнік памежнай аховы [[Эдмунд Кеслер]] * Падпалкоўнік памежнай аховы [[Ян Кубін]] (1.8.1919 і 6.4.-7.5.1920) * Падпалкоўнік памежнай аховы Адам Наленч Ненеўскі (май — чэрвень 1920 г.) * Маёр памежнай аховы [[Уладзіслаў Павежа]] (чэрвень — жнівень 1920 г.) ; Штабныя афіцэры * Генерал-лейтэнант [[Аляксандр Бернатовіч]] — начальнік медыцынскай службы (1918—1919 гг.) * Генерал-лейтэнант [[Вінцэнт Адынец]] — пастаянны памочнік камандзіра дывізіі (з 20 снежня 1918 г.) * Капітан Уладзіслаў Гадомскі — начальнік аператыўна-інфармацыйнага аддзела (1920 г.) * Лейтэнант Ян Чэртовіч — намеснік начальніка медыцынскай службы (1918—1919 гг.) == Літаратура == * ''Грыцкевіч, А.'' Літоўска-беларускія дывізіі // ЭГБ у 6 т. Т.4. — Мн., 1997. * ''Грыцкевіч, А.'' Літоўска-беларускія дывізіі // БелЭн у 18 т. Т.9. — Мн., 1999. * ''Кушаль, Ф.'' Спробы стварэньня беларускага войска. — Мн.: Беларускі Гістарычны Агляд, 1999. — С. 21—28. ISBN 985-6374-16-2. * ''Szeptycki, S.'' Front Litewsko-Białoruski. — Kraków, 1925. * ''Deruga, A.'' Polityka wschodnia Polski wobec ziem Litwy, Białorusi i Ukrainy (1918—1919). — Warszawa, 1969. * ''Skaradzińiski, B.'' Polskie lata 1919—1920. T.2. — Warszawa, 1993. * ''[[Леан Вышчэльскі|Wyszczelski, L.]]'' Wojna o Polskie Kresy 1918—1921 / L. Wyszczelski. — Warszawa: Bellona, 2011. — 490 s. ISBN 978-83-11-12012-9. {{Беларускі антысавецкі супраціў (1918—1933)}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Польская Рэспубліка (1918—1939)]] [[Катэгорыя:Польска-савецкая вайна]] 36q017jo2g4zhzrlrayzou329xf7gvv 5122560 5122454 2026-04-06T10:15:14Z Voūk12 159072 5122560 wikitext text/x-wiki '''Літоўска-беларускія дывізіі''' або '''Першая Літоўска-беларуская дывізія''' — вайсковыя злучэнні Войска Польскага ў 1919—1920 гады. Па меры вываду нямецкіх войск з акупаваных зямель Расійскай імперыі ў пакінутых раёнах пачалі фармавацца польскія атрады самаабароны. Палітычны патранат над гэтымі атрадамі аказваў Камітэт абароны ўсходніх крэсаў<ref>{{Кніга|загаловак=Wojna polsko-rosyjska 1919–1920. s. 40–42.}}</ref>, створаны ў лістападзе 1918 года пад старшынствам князя [[Яўстах Сапега|Яўстафія Сапегі.]] Узнікла неабходнасць уключыць іх у склад рэгулярнай польскай арміі, якія спансавала Антанта. Гэтай мэты планавалася дасягнуць стварэннем Літоўска-беларускай дывізіі. Дывізія сфарміравана паводле загаду № 1132/I галоўнакамандуючага польскай арміі [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]] ад 26 лістапада 1918 года<ref>{{Кніга|загаловак=Jerzy Dąbrowski: Bój odwrotowy nad Niemnem i Rosią 1-ej Dywizji Litewsko-Białoruskiej (21 – 25 lipca 1920 roku). Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1933. с.30}}</ref>. Да іх далучыліся каля тысячы менскай самаабароны начале з [[Фабіян Кабардо|Фабіянам Кабардо]]. Якога прызначылі кіраваць фармаваннем усіх польскіх сілаў на Беларусі. 29 снежня 1918 года польскія ўлады ў Варшаве распусцілі Краявую самаабарону Літвы і Беларусі, а яе чальцоў заклікалі ўступаць у шэрагі Войска польскага. Генерал [[Уладзіслаў Вейтка|Вейтка]] быў прызначаны кіраўніком Ваеннай акругі Літвы і Беларусі, генерал [[Адам Макрэцкі]] — ваенным камендантам Вільні<ref>{{Кніга|аўтар=па сцверджанні Дароты Міхалюк 2010 г. гэтую функцыю выконываў яго брат Стэфан, які на той час быў ва украінскім войску.|загаловак=Michaluk, Dorota. Białoruska Republika Ludowa 1918–1920. U podstaw białoruskiej państwowości. — Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK, 2010. - с. 365}}</ref>, маёр [[Станіслаў Бабяцінскі|Станіслаў Бабятынскі]] — яго намеснікам, а капітан [[Зыгмунт Клінгер]] — кіраўніком штаба<ref>{{Кніга|загаловак=Dorota Michaluk, Rząd Antona Łuckiewicza wobec zajęcia Mińska i Wilna przez bolszewików, 2010, s. 364—366.}}</ref>. Самаабарона віленскай зямлі была пераўтворана ў 1-ю брыгаду, а яе камандзірам стаў генерал Баляслаў Крэйчмер. Аднак гэтыя ваенныя падраздзяленні захоўвалі характар ​​больш набліжаны да добраахвотнага апалчэння, чым да рэгулярнай арміі. Польскія атрады ў Вільні атрымалі загад ажыццяўляць самастойныя ваенныя дзеянні ў выпадку спробы ўваходу ў горад Чырвонай арміі<ref>{{Кніга|загаловак=Lech Wyszczelski, Wstępna faza walk, 2010, s. 48-49}}</ref>. [[Файл:Odznaka Dywizji Litewsko-Białoruskiej.jpg|міні|Знак Літоўска Беларускай дывізіі 1919 г.]] '''Першая Літоўска-беларускія дывізія''' фарміравалася на тэрыторыі [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]], Ломжынскай і Сувалкаўскай губерняў з палякаў і беларусаў-католікаў, ураджэнцаў Віленскай, Гродзенскай і Мінскай губерняў. Складалася з трох стралковых брыгад і палка ўланаў. 9.12.1918 года прызначаны камандзір дывізіі генерал [[Вацлаў Івашкевіч-Рудашанскі|В. Івашкевіч]] (да сакавіка 1919, потым генералы [[Станіслаў Шаптыцкі|С. Шаптыцкі]], [[А. Макрэцкі]]). У адрозненне ад іншых адзінак польскага войска, дывізія і яе палкі мелі свае геаграфічныя назвы, а не агульную нумарацыю. * 1-я брыгада складалася з [[41-ы Сувальскі полк пяхоты|Сувалкаўскага]] і [[77-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Ковенскага]], * 2-я — [[79-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Беластоцкага]] і [[81-ы Гродзенскі пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Гродзенскага палка стральцоў]]. * 3-я — [[85-ы Віленскі полк|Віленскага]] і [[86-ы пяхотны полк|Мінскага пяхотных палкоў]]. Дзейнічала на беларуска-літоўскім фронце польскіх войск. [[Файл:Ofensywa lit biał.png|міні|наступ літоўскабеларускай дывізіі дручая палова 1919 г.]] [[Файл:Ofensywa 4lipca1920.png|міні|наступ чырвонай арміі 4 ліпеня 1920]] 19.2.1919 года дывізія заняла [[Беласток]], у красавіку правяла наступальную аперацыю ў раёне Баранавіч і Навагрудка, у ліпені-жніўні дзейнічала супраць войск 16-й арміі Заходняга фронту ў раёне [[Клецк|Клецка]] — Сіняўкі — [[Ганцавічы|Ганцавіч,]] наступала на [[Мір (Карэліцкі раён)|Мір]] і [[Стоўбцы]], пасля заняцця [[Нясвіж]]а, [[Мір]]а і [[Слуцк]]а выйшла ў раён [[Глуск]]а, удзельнічала ў наступленні на [[Бабруйск]]. Вясной 1920 года ёй нададзены № 1, а з Лідскага, Ковенскага, Слуцкага і Беластоцкага палкоў сфарміравана [[2-я Літоўска-Беларуская дывізія|2-я Літоўска-беларуская дывізія]] (камандзіры [[Баляслаў Фрэй]], генерал [[Аляксандр Барушчак|А. Барушчак]]), якая дыслацыравалася ў раёне [[Вільня|Вільні]]. Яна займала лінію польскага фронту супраць Літвы і ахоўвала Вільню з захаду. [[Файл:Bitwa berezyna g 1920.png|міні|бітва у вярхоўях Бярэзіны травень 1920]] [[Файл:Bitwa lida 3 1920.png|міні|бітвы пад Лідай верасень 1920]] У ліпені 1920 года ў час наступлення Чырвонай Арміі дывізіі са стратамі адышлі да [[Варшава|Варшавы]], удзельнічалі ў яе абароне. У канцы верасня 1920 года пасля адступлення Чырвонай Арміі камандзірам [[1 Літоўска-беларуская дывізія|'''1-й Літоўска-беларускай дывізіі''']] прызначаны генерал [[Л. Жалігоўскі]], яе ўзмацнілі Лідскім і Ковенскім палкамі з [[2-я Літоўска-Беларуская дывізія|2-й Літоўска-беларускай дывізіі]]. 8.10.1920 года паводле загаду [[Ю. Пілсудскі|Ю. Пілсудскага]] Жалігоўскі, фармальна ў знак нязгоды з перадачай Вільні і Віленскага краю Літве, ўзняў так званы [[Бунт Жалігоўскага|«бунт» 1-й Літоўска-беларускай дывізіі]]. 9.10.1920 года яны занялі Вільню, 12.10.1920 года [[Люцыян Жалігоўскі|Жалігоўскі]] абвясціў пра стварэнне [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]]. За два тыдні «паўстанцы» [[Польска-літоўская вайна|разбілі войска Літвы]] і ўзялі пад кантроль Віленшчыну і Гарадзеншчыну. Падуладныя польскім, або апалячаным афіцэрам, але збольшага набраныя з каталіцкага і праваслаўнага мясцовага насельніцтва Літоўска-беларускія дывізіі польскія ўлады дэманстравалі міжнароднай супольнасці як рэалізацыю «права нацыі на самавызначэнне». Ужо вясной 1921 г. дывізіі [[войска Сярэдняй Літвы]] атрымалі агульную нумарацыю: 1-я Літоўска-беларуская дывізія стала [[19-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|19-й]], 2-я — [[20-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|20-й]] дывізіяй Войска Польскага. Вясной 1922 г. адбылося паглынанне [[Сярэдняя Літва|Сярэдней Літвы]] Польшчай і яе [[Войска Сярэдняй Літвы|вайсковыя фармацыі]] былі канчаткова афіцыйна ўключаны ў склад польскага войска. ; Камандзіры дывізіі * Генерал [[Вацлаў Івашкевіч-Рудашанскі]] (26.09.1918 — 11.03.1919) * Генерал [[Станіслаў Шаптыцкі]] (19 сакавіка — чэрвень 1919) * Генерал [[Адам Макрэцкі|Адам Вінцэнт Марэцкі]] (чэрвень — верасень 1919) * Генерал [[Юзаф Лясоцкі]] (верасень — 6 снежня 1919 г.) * Генерал [[Ян Рандкоўскі]] (6 снежня 1919 — 31 ліпеня 1920) * Генерал [[Стэфан дэ Латур|Стэфан Латур]] (31 ліпеня 1920 г.) * генерал падпаручнік [[Уладзіслаў Бейнар]] (з 31 студзеня 1921 г.) ; Начальнікі штабу * Палкоўнік памежнай аховы [[Эдмунд Кеслер]] * Падпалкоўнік памежнай аховы [[Ян Кубін]] (1.8.1919 і 6.4.-7.5.1920) * Падпалкоўнік памежнай аховы Адам Наленч Ненеўскі (май — чэрвень 1920 г.) * Маёр памежнай аховы [[Уладзіслаў Павежа]] (чэрвень — жнівень 1920 г.) ; Штабныя афіцэры * Генерал-лейтэнант [[Аляксандр Бернатовіч]] — начальнік медыцынскай службы (1918—1919 гг.) * Генерал-лейтэнант [[Вінцэнт Адынец]] — пастаянны памочнік камандзіра дывізіі (з 20 снежня 1918 г.) * Капітан Уладзіслаў Гадомскі — начальнік аператыўна-інфармацыйнага аддзела (1920 г.) * Лейтэнант Ян Чэртовіч — намеснік начальніка медыцынскай службы (1918—1919 гг.) == Літаратура == * ''Грыцкевіч, А.'' Літоўска-беларускія дывізіі // ЭГБ у 6 т. Т.4. — Мн., 1997. * ''Грыцкевіч, А.'' Літоўска-беларускія дывізіі // БелЭн у 18 т. Т.9. — Мн., 1999. * ''Кушаль, Ф.'' Спробы стварэньня беларускага войска. — Мн.: Беларускі Гістарычны Агляд, 1999. — С. 21—28. ISBN 985-6374-16-2. * ''Szeptycki, S.'' Front Litewsko-Białoruski. — Kraków, 1925. * ''Deruga, A.'' Polityka wschodnia Polski wobec ziem Litwy, Białorusi i Ukrainy (1918—1919). — Warszawa, 1969. * ''Skaradzińiski, B.'' Polskie lata 1919—1920. T.2. — Warszawa, 1993. * ''[[Леан Вышчэльскі|Wyszczelski, L.]]'' Wojna o Polskie Kresy 1918—1921 / L. Wyszczelski. — Warszawa: Bellona, 2011. — 490 s. ISBN 978-83-11-12012-9. {{Беларускі антысавецкі супраціў (1918—1933)}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Польская Рэспубліка (1918—1939)]] [[Катэгорыя:Польска-савецкая вайна]] rajgr7q753es8zq34ihq93u76lgs6a6 0 67948 5121904 5083687 2026-04-05T21:36:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121904 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Маісееўка (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Майсееўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 41|lat_sec = 41 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 07|lon_sec = 54 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет = Пратасаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XVIII стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = 247312 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243027990 }} '''Майсе́еўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Majsiejeŭka}}, {{lang-ru|Мойсеевка}}; да 2010 — {{Lang-ru|Моисеевка}}<ref name=":0" />) — [[аграгарадок]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d910g0033814&q_id=2183301|title=Решение Октябрьского районного Совета депутатов от 18 июня 2010 года № 11 "О преобразовании населенного пункта Октябрьского района в агрогородок"}}</ref> у [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Пратасаўскі сельсавет|Пратасаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 25 км на паўночны ўсход ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 188 км ад [[Гомель|Гомеля]], 20 км ад чыгуначнай станцыі [[Ратміраў|Ратміравічы]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — [[Рабкор]], адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. === Гідраграфія === На рацэ [[Трэмля (рака)|Трэмля]] (прыток [[Прыпяць|Прыпяці]]). == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлачнай, затым аўтамабільнай дарозе [[Парычы]] — [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]]. == Інфармацыя == Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы мерыдыянальнай арыентацыі, амаль паралельна з якой на ўсходзе і захадзе праходзяць кароткія просталінейныя вуліцы. Забудова двухбаковая, драўляная, сядзібнага тыпу. У 1987 годзе пабудавана 50 цагляных катэджаў у якіх змесціліся перасяленцы з забруджаных радыяцыяй у выніку [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] месцаў. Цэнтр сельскагаспадарчага ДП «Майсееўка», малочнатаварная ферма, мехпарк, зерняток. Сярэдняя школа, дзіцячы сад, дом культуры, бібліятэка, аддзяленне сувязі, комплексны прыёмны пункт, крама. <br />Помнік землякам — на ўшанаванне памяці аднавяскоўцаў, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну. У 1991 годзе пастаўлены абеліск. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядома з [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]]. Паводле прывілея [[1775]] года ва ўладанні абознага літоўскага М. С. Лапаты. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] ([[1793]] год) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. На [[1795]] год — сяло ў [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У [[19 стагоддзе|XIX стагоддзі]] ў складзе маёнтка [[Качай-Балота]] Домны і Кацярыны Бухарыных. У 1879 годзе ў ліку паселішчаў Чэрнінскага царкоўнага прыходу. Паводле перапісу [[1897]] года знаходзілся ў Чэрнінскай воласці [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]]. У [[1925]] годзе ў Раманішчаўскім сельсавеце [[Парыцкі раён|Парыцкага раёна]] [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]]. У [[1929]] годзе арганізаваны калгас. Пачатковая школа ў 1930-я гады ператворана ў сямігадовую. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] акупанты ў красавіку [[1942]] года спалілі 32 двары і забілі 23 жыхары. Напачатку снежня 1943 года, калі савецкія вайскі ўступілі ў Акцябрскую партызанскую зону, побач з вёскамі Майсееўка, [[Гадуні]] і [[Любань (Акцябрскі раён)|Любань]] з 28 лістапада да 21 снежня 1943 года існаваў прарыў у абароне нямецкіх войскаў шырынёй каля 10 км, вядомы як «[[Рудабельскія вароты]]». 33 жыхары загінулі на фронце. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 160 гаспадарак, 389 жыхароў. === Дынаміка === * 1795 год — 21 двор, 69 жыхароў. * 1897 год — 58 двароў, 419 жыхароў (паводле перапісу). * 1925 год — 120 двароў. * 1940 год — 140 двароў, 517 жыхароў. * 1959 год — 333 жыхары (паводле перапісу). * 1997 год — 169 двароў, 456 жыхароў. * 2004 год — 165 гаспадарак, 444 жыхары. * 2011 год — 160 гаспадарак, 389 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{Крыніцы/Памяць/Акцябрскі раён}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Пратасаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Пратасаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] p5hkiijku031r1gcuiu776xdu8zfsvb 0 67989 5121817 4828410 2026-04-05T20:16:48Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121817 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Валосавічы}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Валосавічы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 32|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 29|lon_min = 7|lon_sec = |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет2 = Валосавіцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = [[1552]] |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 173 |насельніцтва = 447<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 ліпеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = +3 |тэлефонны код = +375-2357 |паштовы індэкс = 247304 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |OpenStreetMap = 243028046 }} '''Вало́савічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Valosavičy}}, {{lang-ru|Волосовичи}}) — [[аграгарадок]] у [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Валосавіцкі сельсавет (Акцябрскі раён)|Валосавіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === Знаходзіцца за 22 км на паўднёвы ўсход ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]]{{sfn|БелЭн|1996}}, за 185 км ад [[Гомель|Гомеля]]{{sfn|БелЭн|1996}}, за 25 км ад чыгуначнай станцыі [[Рабкор (станцыя)|Рабкор]]{{sfn|БелЭн|1996}}, размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]]—[[Рабкор]], адгалінаванні лініі [[Асіповічы]]—[[Жлобін]], на [[Аўтамабільная дарога|аўтамабільнай дарозе]] {{Таблічка-by|Р|34}} Акцябрскі — [[Азарычы]].. === Гідраграфія === На захад ад вёскі працякае рака [[Трэмля (рака)|Трэмля]]. == Інфармацыя == Планіроўка складаецца з двух просталінейных, паралельных паміж сабой [[Вуліца|вуліц]], арыентаваных з паўднёвага захаду на паўночны ўсход і злучаных паміж сабой двума завулкамі. Забудова двухбаковая, няшчыльная, драўляная, сядзібнага тыпу. У 1986—1990 гадах пабудаваны 50 цагляных [[Хата|хат]], у якіх змесцаваліся перасяленцы з забруджаных радыяцыяй у выніку [[Чарнобыльская аварыя|аварыі на Чарнобыльскай АЭС]] тэрыторый. Цэнтр сельскагаспадарчага ДП «Некрашынскі», малочнатаварная ферма, мехпарк, зерняток. Працуюць сярэдняя школа, дзіцячы сад, Дом народнай творчасці, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі, крама, комплексна-прыёмны пункт, лазня. == Гісторыя == Выяўленае [[археолаг]]амі гарадзішча (за 1,2 км на паўднёвы ўсход ад вёскі) сведчыць пра засяленне гэтых месцаў з даўніх часоў. Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XVI]] стагоддзя як паселішча ў [[Мазырскае староства|Мазырскім старостве]] [[Мазырскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Мазырскага павета]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Першыя пісьмовыя згадкі адносяцца да 1552 года. У 1560 годзе згадваецца ў дакументах пра ўсталяванне межаў вёсак. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793 год) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. З 1795 года ў складзе аднайменнага маёнтка, уладальнік якога памешчык С. Ф. Калчэўскі валодаў у 1840 годзе 925 [[дзесяціна]]мі зямлі і 4 карчмамі. Паводле рэвізскіх матэрыялаў 1850 года ў [[Бабруйскі павет|Бабруйскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. На 1970 год — у Качэрыцкай воласці Бабруйскага павета. Паводле перапісу 1897 года ў вёсцы знаходзіліся царква, царкоўна-прыходская школа, хлебазапасны магазін, карчма. У 1918 годзе ў наёмнай хаце адкрыта школа. З 20 жніўня 1924 года цэнтр Валосавіцкага сельсавета [[Азарыцкі раён|Азарыцкага раёна]]. З 8 ліпеня 1931 года — у [[Парыцкі раён|Парыцкім]], з 12 лютага 1935 года — [[Даманавіцкі раён|Даманавіцкім]], з 20 студзеня 1960 года — Акцябрскім, з 25 снежня 1962 года — [[Светлагорскі раён|Светлагорскім]], з 30 ліпеня 1966 года — адноўленым Акцябрскім раёне. Да 26 ліпеня 1930 года і з 21 чэрвеня 1935 года да 20 лютага 1938 года — у [[Мазырская акруга|Мазырскай акрузе]], з 20 лютага 1938 года ў складзе [[Палеская вобласць|Палескай]], з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай абласцей. Пачатковая школа ў 1930-я гады ператворана ў сямігадовую. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] партызаны ў студзені 1942 года разграмілі гарнізон, створаны ў вёсцы акупантамі. У кастрычніку 1943 года карнікі спалілі ўсю вёску (165 двароў) і забілі 158 жыхароў. 54 жыхары загінулі на фронце. У склад Валосавіцкага сельсавета ўваходзілі да 1966 года вёска Дзерць, да 1969 года вёска Гуслішча, да 1974 года вёска Некрашы (у наш час не існуюць). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 173 гаспадаркі, 447 жыхароў. === Дынаміка === * 1552 год — 95 асоб мужчынскага полу. * 1795 год — 30 двароў. * 1850 год — 40 двароў, 297 жыхароў. * 1897 год — 54 двары, 586 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 64 двары. * 1995 год — 177 двароў, 487 жыхароў{{sfn|БелЭн|1996}}. * 1997 год — 181 двор, 488 жыхароў. * 2004 год — 167 гаспадарак, 445 жыхароў. == Вядомыя выхадцы == * [[Андрэй Адамавіч Быхавец]] {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|3|Вало́савічы||485}} * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}}. * Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Акцябрскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 1997. * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Гомельская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2011|старонкі=485|старонак=68|isbn=978-985-508-107-5|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Валосавіцкі сельсавет, Акцябрскі раён}} [[Катэгорыя:Валосавіцкі сельсавет (Акцябрскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] ii657s4q3wrmt6ufabbvvs6ml2hnyct 0 67990 5121819 4587241 2026-04-05T20:17:08Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121819 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Воземля |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 44|lat_sec = 44 |lon_dir = E|lon_deg = 28|lon_min = 57|lon_sec = |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет2 = Акцябрскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 25 |насельніцтва = 34<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 студзеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = +3 |тэлефонны код = +375-2357 |паштовы індэкс = 247320 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243024347 }} '''Во́земля'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Voziemlia}}, {{lang-ru|Оземля}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Акцябрскі сельсавет (Акцябрскі раён)|Акцябрскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 21 км на поўнач ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 190 км ад [[Гомель|Гомеля]], у 1 км ад аднайменнага прыпыначнага пункта на чыгунцы [[Бабруйск]] — [[Рабкор]], адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. === Гідраграфія === На поўдні Валожынскі канал. === Экалогія і прырода === На поўначы вёска мяжуе з лесам. == Транспартная сетка == На [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Глуск]] — [[Шкава]]. == Інфармацыя == Планіроўка складаецца з дугападобнай вуліцы, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі, да якой на поўначы далучаецца кароткая, аднабакова забудаваная вуліца. Жылыя хаты драўляныя, сядзібнага тыпу. У цэнтры вёскі 2 помніка — стэла ў гонар знішчэння ў 1941 годзе штаба фашысцкай дывізіі (1975 год) і помнік ахвяр фашызму (1972 год). Працуе крама. У складзе сельскагаспадарчага ДП «Майсееўка», жывёлагадоўчая ферма. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XIX]] стагоддзя як паселішча ў [[Рудабельская воласць|Рудабельскай воласці]] [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Паводле перапісу 1897 года ў вёсцы Слабодка (яна ж Воземля) знаходзіліся царква, хлебазапасны магазін. У 1921 годзе адкрыта школа, настаўніцай у якой некаторы час у другой палове 1920-х гадоў працавала В. Я. Кліменка — прапраўнучка [[Аляксандр Сяргеевіч Пушкін|А. С. Пушкіна]]. З 20 жніўня 1924 года да 16 ліпеня 1954 года цэнтр [[Азямлянскі сельсавет|Азямлянскага сельсавета]] спачатку [[Глускі раён|Глускага]], з 28 чэрвеня 1939 года Акцябрскага раёна. Да 26 ліпеня 1930 года ў складзе [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]], з 20 лютага 1938 года ў складзе [[Палеская вобласць|Палескай]], з 20 верасня 1944 года — [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай]], з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай абласцей. У 1930 годзе створаны калгас «Праўда», працавала гамарня. Вясковая пачатковая школа ў 1930-я гады ператворана ў сямігадовую. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] 17-18 ліпеня 1941 года байцы [[Знішчальны батальён (СССР, 1941|знішчальнага батальёна]] пад камандаваннем [[Ціхан Піменавіч Бумажкоў|Ц. П. Бумажкова]] разам з салдатамі 66-га стралковага корпуса пад камандаваннем падпалкоўніка Л. В. Курмышава пры падтрымцы бронецягніка № 52 (што курсіраваў па чыгунцы Бабруйск — Рабкор) разграмілі штаб нямецкай дывізіі, вызвалілі вёску, захапілі палонных і трафеі, у тым ліку аператыўную карту з планам наступу гітлераўскіх войскаў на Гомельска-Чарнігаўскім і Аршанскім кірунках, якая была перададзена ў штаб 21-й арміі. У сакавіку 1942 года нямецкія акупанты спалілі 114 двароў і забілі 61 жыхара. 23 жыхары загінулі на фронце. З 16 ліпеня 1954 года па 20 чэрвеня 1985 года вёска ўваходзіла ў склад [[Пратасаўскі сельсавет|Пратасаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 20 чэрвеня 1985 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1985, № 23 (1829).</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 25 двароў, 34 жыхары. === Дынаміка === * 1897 год — 38 двароў, 249 жыхароў (паводле перапісу). * 1917 год — 86 двароў, 453 жыхары. * 1920 год — 395 жыхароў * 1940 год — 130 двароў, 425 жыхароў. * 1959 год — 289 жыхароў (паводле перапісу). * 1997 год — 51 двор, 90 жыхароў. * 2004 год — 33 двары, 48 жыхароў. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Акцябрскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 1997. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Акцябрскі сельсавет, Акцябрскі раён}} [[Катэгорыя:Акцябрскі сельсавет (Акцябрскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] [[Катэгорыя:Воземля| ]] 1s50trot0pix7yylgf7tbd3klxtimgy 0 67991 5121821 4586972 2026-04-05T20:17:28Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121821 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Вуглы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Vuhly, Akciabrski District (02).jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 44|lat_sec = 46 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 06|lon_sec = 28 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет = Пратасаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |двароў = 33 |год перапісу = 64<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 студзеня 2011 года</ref> |шчыльнасць = 2011 |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = 247316 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243028133 }} {{іншыя значэнні|Вуглы}} '''Вуглы́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vuhly}}, {{lang-ru|Углы}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Пратасаўскі сельсавет|Пратасаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 27 км на паўночны ўсход ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], у 170 км ад [[Гомель|Гомеля]], у 14 км ад чыгуначнай станцыі [[Ратміраў|Ратміравічы]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — [[Рабкор]], адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. === Гідраграфія === На рацэ [[Нератоўка]] (прыток [[Пціч (рака)|Пцічы]]). На поўдні меліярацыйныя каналы. == Транспартная сетка == На [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Парычы]] — Акцябрскі. == Інфармацыя == Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай шыротнай вуліцы, да якой з поўдня далучаецца завулак. Забудова двухбаковая, драўляная, сядзібнага тыпу. У складзе сельскагаспадарчага ДП «Майсееўка» з цэнтрам у [[Майсееўка (Акцябрскі раён)|аднайменнай вёсцы]], малочнатаварная ферма. Клуб, аддзяленне сувязі, фельчарска-акушэрскі пункт, крама. На заходняй ускраіне вёскі — абеліск у памяць аднавяскоўцаў, што загінулі на франтах і ў партызанскай барацьбе ў ходзе [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] (1969 год). == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з пачатку [[XIX]] стагоддзя, у складзе маёнтка [[Качай-Балота]] Чэрнінскай воласці [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], якім валодалі ўдава генерал-маёра Анненкава Вера Іванаўна і калежскі асэсар Мікалай Іванавіч Бухарын. У 1879 годзе згадваецца ў ліку паселішчаў Чэрнінскага царкоўнага прыходу. У 1930 годзе арганізаваны калгас імя [[Міхаіл Іванавіч Калінін|М. І. Калініна]], працавала гамарня. Падчас Вялікай Айчыннай вайны акупанты ў красавіку 1943 года спалілі 18 двароў і забілі 30 жыхароў. На франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 20 жыхароў. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 33 двары, 64 жыхары. === Дынаміка === * 1844 год — 12 двароў. * 1897 год — 33 двары, 216 жыхароў (паводле перапісу). * 1925 год — 45 двароў. * 1940 год — 65 двароў, 290 жыхароў. * 1959 год — 223 жыхара (паводле перапісу). * 1997 год — 59 двароў, 116 жыхароў. * 2004 год — 45 двароў, 87 жыхароў. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{Крыніцы/Памяць/Акцябрскі раён}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Пратасаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Пратасаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] jahy9lgfv8rwrmhp3ihu1mw3zc3d22y 0 67993 5121824 4587006 2026-04-05T20:17:58Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121824 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Гадуні |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 38|lat_sec = 16 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 06|lon_sec = 12 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет2 = Любанскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XVIII стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 15 |насельніцтва = 19<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 студзеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = 247305 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243027994 }} '''Гаду́ні'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Гадуні́'''</ref> ({{lang-be-trans|Haduni}}, {{lang-ru|Годуни}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Любанскі сельсавет (Акцябрскі раён)|Любанскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 15 км на ўсход ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 245 км ад [[Гомель|Гомеля]], 19 км ад чыгуначнай станцыі [[Рабкор]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — Рабкор, адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. === Гідраграфія === За 2,5 км на паўднёвы захад ад вёскі знаходзіцца выток ракі [[Ветка (рака)|Ветка]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Акцябрскі — [[Азарычы]]. == Інфармацыя == Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад, да якой з поўначы далучаюцца 2 кароткія просталінейныя вуліцы. Забудова драўляная, сядзібнага тыпу. У складзе сельскагаспадарчага ААТ «Бумажкова-Агра» з цэнтрам у [[Любань (Акцябрскі раён)|Любані]], малочнатаварная ферма. Крама. == Гісторыя == Вядомая па пісьмовых крыніцах з [[XVIII]] стагоддзя як паселішча ў [[Мінскае ваяводства|Мінскім ваяводстве]] [[Вялікае княства Літоўскае|Вялікага княства Літоўскага]]. У 1775 годзе кароль [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслаў Аўгуст]] падараваў вёску абознаму літоўскаму М. С. Лапату. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793 год) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У XIX ст. ў маёнтку [[Качай-Балота]], сумесным уладанні Веры Анненкавай і Мікалая Бухарына. Пазначана на карце 1866 года, якая выкарыстоўвалася Заходняй меліярацыйнай экспедыцыяй, што працавала ў гэтым раёне ў 1890-я гады. У 1879 годзе згадваецца ў ліку паселішчаў Чэрнінскага царкоўнага прыходу. У 1908 годзе ў Чэрнінскай воласці [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1922 годзе ў наёмнай хаце адкрыта школа. У 1930 годзе арганізаваны калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] нямецкія акупанты ў красавіку 1942 года цалкам спалілі вёску і забілі 48 жыхароў. Напачатку снежня 1943 года, пасля пасоўвання савецкіх войскаў да Акцябрскай партызанскай зоны, тут, паблізу ад вёсак [[Майсееўка (Акцябрскі раён)|Майсееўка]], Гадуні і Любань, з 28 лістапада да 21 снежня 1943 года існаваў прарыў у абароне нямецкіх войскаў (каля 10 км), вядомы як «[[Рудабельскія вароты]]». Праз яго ажыццяўлялася прамая сувязь паміж партызанамі і часткамі 65-й арміі. 25 жыхароў загінулі на фронце. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 15 двароў, 19 жыхароў. === Дынаміка === * 1795 год — 4 двары, 27 жыхароў. * 1897 год — 21 двор, 172 жыхара (паводле перапісу). * 1908 год — 35 двароў, 229 жыхароў. * 1925 год — 53 двары. * 1940 год — 74 двары, 296 жыхароў. * 1959 год — 288 жыхароў (паводле перапісу). * 1997 год — 42 двары, 80 жыхароў. * 2004 год — 33 двары, 63 жыхары. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{Крыніцы/Памяць/Акцябрскі раён}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Любанскі сельсавет (Акцябрскі раён)}} [[Катэгорыя:Любанскі сельсавет (Акцябрскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] 7yn5unf1pa6qog2q4vv1jodm01pu7v3 0 67995 5121825 4587477 2026-04-05T20:18:09Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121825 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = [[Вёска]] |беларуская назва = Гарохавішчы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 36|lat_sec = 50 |lon_dir = E|lon_deg = 29|lon_min = 16|lon_sec = 36 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет2 = Любанскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 100 |насельніцтва = 273<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 студзеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = +3 |тэлефонны код = +375-2357 |паштовы індэкс = 247306 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243032745 }} '''Гаро́хавішчы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Harochaviščy}}, {{lang-ru|Гороховищи}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Любанскі сельсавет (Акцябрскі раён)|Любанскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 35 км на паўднёвы ўсход ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 150 км ад [[Гомель|Гомеля]], 30 км ад чыгуначнай станцыі [[Рабкор]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — Рабкор, адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Акцябрскі — [[Азарычы]]. == Інфармацыя == Планіроўка складаецца з амаль просталінейнай, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі вуліцы, да якой на поўначы далучаецца кароткая шыротная вуліца. Забудова двухбаковая, драўляная, сядзібнага тыпу. У 1987 годзе пабудаваны 50 цагляных хат, у якіх змесцаваліся перасяленцы з забруджаных радыяцыяй у выніку [[Чарнобыльская аварыя|аварыі на Чарнобыльскай АЭС]] месцаў. Працуюць сярэдняя школа (у 1996 годзе пабудаваны новы цагляны будынак), дзіцячы сад, клуб, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі, комплексна-прыёмны пункт, шавецкая майстэрня, 2 крамы. У складзе сельскагаспадарчага ААТ «Бумажкова-Агра» (цэнтр — [[Любань (Акцябрскі раён)|Любань]]), малочнатаварная ферма, механічны парк. == Гісторыя == Выяўлены археолагамі курганны могільнік (5 насыпаў вышынёй да 2 м і дыяметрам да 10 м, за 3 км на паўднёвы захад ад вёскі) сведчыць пра засяленне гэтых месцаў з даўніх часоў. Па пісьмовых крыніцах вядомая з пачатку [[XIX]] стагоддзя, калі вёска ўваходзіла ў склад маёнтка Дуброва. У 1879 годзе згадваецца ў ліку паселішчаў Дубровенскага царкоўнага прыходу. Паводле перапісу 1897 года ў Чэрнінскай воласці [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Побач быў прыселак Гарохавішча (ён жа Гаравая Данілаўка). З 21 жніўня 1925 года да 16 ліпеня 1954 года цэнтр [[Гарохавішчанскі сельсавет|Гарохавішчанскага сельсавета]] спачатку [[Парыцкі раён|Парыцкага]], з 28 чэрвеня 1939 года — Акцябрскага раёнаў. Да 26 ліпеня 1930 года ў складзе [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]], з 20 лютага 1938 года ў складзе [[Палеская вобласць|Палескай]], з 20 верасня 1944 года — [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай]], з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай абласцей. У 1930 годзе арганізаваны калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] партызаны разграмілі створаны нямецкімі акупантамі ў вёсцы апорны пункт. Карнікі ў красавіку 1942 года цалкам спалілі вёску і забілі 130 жыхароў. У баях за вызваленне вёскі вызначыўся полк пад камандаваннем А. Н. Валошына і асабіста наводчык гарматы [[Джуракул Тураеў|Дж. Тураеў]] (прысвоена званне [[Герой Савецкага Саюза]]). 38 жыхароў загінулі на фронце. Пасля вызвалення некаторы час тут месцаваўся штаб 354-й стралковай дывізіі. У 1955 годзе ў вёсцы адбылося небывалае па беларускіх мерках злачынства — у выніку тэракта быў забіты старшыня калгаса [http://sb.by/post/44667/fontsize/8/ 1]{{Недаступная спасылка}}[http://poiskby.mybb3.ru/viewtopic.php?p=396 2]. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 100 двароў, 273 жыхары. === Дынаміка === * 1857 год — 14 двароў, 99 жыхароў. * 1897 год — 37 двароў, 225 жыхароў; прыселак Гарохавішча (ён жа Гаравая Данілаўка) — 4 двары, 29 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 46 двароў, 290 жыхароў. * 1925 год — 75 двароў. * 1940 год — 120 двароў, 480 жыхароў. * 1959 год — 325 жыхароў (паводле перапісу). * 1997 год — 134 двары, 377 жыхароў. * 2004 год — 126 двароў, 358 жыхароў. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{Крыніцы/Памяць/Акцябрскі раён}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Любанскі сельсавет (Акцябрскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Любанскі сельсавет (Акцябрскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] k4uz8tmrjgl7xh9ftg5ys7yvrwbvum4 0 67998 5121872 5083571 2026-04-05T21:31:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121872 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Гаць}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Гаць |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 36|lat_sec = 15 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 57|lon_sec = 49 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет = Ламавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XV стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 169 |насельніцтва = 414<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 студзеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = 247301 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243024339 }} '''Гаць'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Hać}}, {{lang-ru|Гать}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Ламавіцкі сельсавет|Ламавіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 8 км на паўднёвы ўсход ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 212 км ад [[Гомель|Гомеля]], 12 км ад чыгуначнай станцыі [[Рабкор (станцыя)|Рабкор]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск (станцыя)|Бабруйск]] — [[Рабкор (станцыя)|Рабкор]], адгалінаванні лініі [[Асіповічы I|Асіповічы]] — [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]]. === Гідраграфія === На ўсходзе і поўдні меліярацыйныя каналы. == Транспартная сетка == На [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]] — [[Азарычы]]. == Інфармацыя == Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход і забудаванай драўлянымі сядзібамі. У 1991-92 гадах пабудавана 50 цагляных хат, у якіх змесцаваліся перасяленцы з забруджаных радыяцыяй у выніку [[Чарнобыльская аварыя|аварыі на Чарнобыльскай АЭС]] месцаў. У складзе сельскагаспадарчага ДП «Ламавічы» з цэнтрам у [[Ламавічы|аднайменнай вёсцы]], жывёлагадоўчы комплекс, механічны парк. Сярэдняя школа (у 1995 годзе пабудаваны новы цагляны будынак), дзіцячы сад, Дом культуры, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі, сталовая, 2 крамы. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XV]] стагоддзя як паселішча ў [[Мазырскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Мазырскім павеце]] [[Мінскае ваяводства|Мінскага ваяводства]] [[Вялікае княства Літоўскае|Вялікага княства Літоўскага]]. Згадваецца ў Літоўскай метрыцы пад 1495 годам. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793 год) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. З пачатку XIX стагоддзя ў складзе маёнтка Рудабелка, з 1867 года належала барону [[Аляксандр Яўстаф'евіч Урангель|А. Я. Урангелю]], з 1874 года — генерал-маёру О. Ф. Ліліенфельду. Па стану на канец 60-х — пачатак 70-х гадоў XIX ст. у вёсцы жыло 40 асоб мужчынскага полу і 44 — жаночага. Пазначана на карце 1866 года, якая выкарыстоўвалася Заходняй меліярацыйнай экспедыцыяй, што працавала ў гэтым раёне ў 1890-я гады. На 1908 год у [[Рудабельская воласць|Рудабельскай воласці]] [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1919 ці 1921 годзе адкрыта школа, для якой у 1922 годзе вылучана 2 дзесяціны зямлі. У 1929 годзе арганізаваны калгас «Чырвоны партызан», з 1934 года працавала [[гамарня]]. Пачатковая школа ў 1930-я гады ператворана ў сямігадовую. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] партызаны разграмілі апорны пункт, створаны нямецкімі акупантамі, у красавіку 1942 года карнікі спалілі 9 двароў і забілі 9 жыхароў. 41 жыхар загінуў на фронце. З 20 жніўня 1924 года да 16 ліпеня 1954 года цэнтр [[Гацкі сельсавет|Гацкага сельсавета]] [[Глускі раён|Глускага раёна]], з 28 чэрвеня 1939 года — [[Акцябрскі раён|Акцябрскага раёна]] [[Палеская вобласць|Палескай]], з 20 верасня 1944 года — [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай]], з 8 студзеня 1954 года — [[Гомельская вобласць|Гомельскай]] абласцей. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 169 гаспадарак, 414 жыхароў. === Дынаміка === * 1897 год — 30 двароў, 115 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 39 двароў. * 1924 год — 276 жыхароў. * 1940 год — 48 двароў. * 1959 год — 255 жыхароў (паводле перапісу). * 1997 год — 219 двароў, 582 жыхары. * 2004 год — 188 гаспадарак, 453 жыхары. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{Крыніцы/Памяць/Акцябрскі раён}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Ламавіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Ламавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] m76mp3twosip4alsr5mlabtejz67txa 0 67999 5121873 4587466 2026-04-05T21:31:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121873 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Граб'ё |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 33|lat_sec = 36 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 00|lon_sec = 36 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет = Ламавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XVI стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 54 |насельніцтва = 96<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 студзеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = 247302 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243024340 }} '''Граб'ё'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Hrabjo}}, {{lang-ru|Грабьё}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Ламавіцкі сельсавет|Ламавіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 22 км ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 252 км ад [[Гомель|Гомеля]], 29 км ад чыгуначнай станцыі [[Рабкор]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — Рабкор, адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. === Гідраграфія === На захадзе і поўначы — меліярацыйныя каналы. == Транспартная сетка == На [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Акцябрскі — [[Азарычы]]. == Інфармацыя == Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход і забудаванай драўлянымі сядзібамі. У складзе сельскагаспадарчага ДП «Ламавічы» з цэнтрам у [[Ламавічы|аднайменнай вёсцы]], малочнатаварная ферма. Клуб, бібліятэка, крама. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XVI]] стагоддзя як паселішча ў [[Мінскае ваяводства|Мінскім ваяводстве]] [[Вялікае княства Літоўскае|Вялікага княства Літоўскага]]. У 1560 годзе згадваецца ў сувязі з устанаўленнем межаў вёсак, якое тут праводзілася. У 1750 годзе пабудавана ўніяцкая царква ў гонар Нараджэння Найяснейшай Панны Марыі. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|2-га падзела Рэчы Паспалітай]] (1793 год) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Была цэнтрам аднайменнага казённага маёнтка. У 1850 годзе пабудаваны новы драўляны будынак праваслаўнай Нараджэння Маці Божай царквы. У 1883 годзе ў наёмнай хаце адкрыта школа, а ў 1884 годзе для яе пабудаваны ўласны будынак. У 1908 годзе ў [[Рудабельская воласць|Рудабельскай воласці]] [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. 15 лістапада 1920 года вызвалена ад польскіх акупантаў. З 20 жніўня 1924 года да 5 верасня 1929 года цэнтр [[Грабаўскі сельсавет (Азарыцкі раён)|Грабаўскага сельсавета]] [[Азарыцкі раён|Азарыцкага раёна]] [[Мазырская акруга|Мазырскай акругі]]. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Культура», працавалі 2 ветракі і гамарня. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] нямецкія акупанты стварылі ў вёсцы гарнізон, разгромлены партызанамі 29 мая 1943 года. 49 жыхароў загінулі на фронце. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 54 двары, 96 жыхароў. === Дынаміка === * 1750 год — 19 двароў. * 1857 год — 22 двары, 146 жыхароў. * 1885 год — 26 двароў, 216 жыхароў. * 1897 год — 40 двароў, 280 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 58 двароў, 463 жыхары. * 1916 год — 73 двары. * 1920 год — 797 жыхароў. * 1959 год — 363 жыхары (паводле перапісу). * 1997 год — 92 двары, 158 жыхароў. * 2004 год — 38(?) двароў, 138 жыхароў. == Вядомыя выхадцы == * В. І. Шалаенкаў — заслужаны юрыст Беларусі. * [[Леанід Аляксеевіч Халадок]] (нар. 1934) — беларускі спецыяліст у галіне сельскагаспадарчай меліярацыі. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{Крыніцы/Памяць/Акцябрскі раён}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Ламавіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Ламавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] fevrxtau6bakchk9r97k9uszq4eyz0j 0 68000 5121874 4587187 2026-04-05T21:31:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121874 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Дзвесніца |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 35|lat_sec = 36 |lon_dir = E|lon_deg = 28|lon_min = 28|lon_sec = 42 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет2 = Краснаслабодскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 17 |насельніцтва = 40<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 студзеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = +3 |тэлефонны код = +375-2357 |паштовы індэкс = 247321 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243023474 }} '''Дзве́сніца'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Зве́сніца'''</ref> ({{lang-be-trans|Dzviesnica}}, {{lang-ru|Двесница}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Краснаслабодскі сельсавет (Акцябрскі раён)|Краснаслабодскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 36 км на захад ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 266 км ад [[Гомель|Гомеля]], 29 км ад чыгуначнай станцыі [[Рабкор]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — Рабкор, адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. === Гідраграфія === На поўдні і ўсходзе сетка меліярацыйных каналаў. === Экалогія і прырода === На поўначы і захадзе мяжуе з лесам. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Слуцк]] — [[Капаткевічы]]. == Інфармацыя == Планіроўка складаецца з дзвюх просталінейных вуліц, арыентаваных з паўднёвага ўсходу на паўночны захад і забудаваных драўлянымі сядзібамі. У складзе КСУП «Чырвонаслабодскае» з цэнтрам у [[Красная Слабада (Акцябрскі раён)|Чырвонай Слабадзе]], камбікормавы завод. Клуб, бібліятэка, крама. Ва ўрочышчы Дзвесніца ўстаноўлена мемарыяльная пліта і адноўлены 3 партызанскія зямлянкі (1972 год). == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з пачатку XX стагоддзя. У 1908 годзе фальварак у Ляскавіцкай воласці [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Актыўна забудоўвалася ў 1920-я гады. У 1929 годзе жыхары ўступілі ў калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] на востраве Добры і ва ўрочышчы Дзвесніца, за 2 км на захад ад вёскі, грунтаваліся Мінскі падпольны абкам КП(б)Б, штабы Мінскага партызанскага злучэння і партызанскага злучэння Мінскай і Палескай абласцей, падпольная друкарня. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 17 двароў, 40 жыхароў. === Дынаміка === * 1908 год — 1 двор, 9 жыхароў. * 1959 год — 246 жыхароў (паводле перапісу). * 1997 год — 36 двароў, 84 жыхары. * 2004 год — 29 двароў, 63 жыхары. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{Крыніцы/Памяць/Акцябрскі раён}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Краснаслабодскі сельсавет (Акцябрскі раён)}} [[Катэгорыя:Краснаслабодскі сельсавет (Акцябрскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] 01a7scvdy9oo062c4ow5wl3xfogtzjf 0 68001 5121875 4587185 2026-04-05T21:31:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121875 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Дзербін |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 32|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 29|lon_min = 9|lon_sec = 25 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет2 = Валосавіцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 128 |насельніцтва = 332<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 ліпеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = +3 |тэлефонны код = |паштовы індэкс = 247303 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243028040 }} {{значэнні|Дзербін (значэнні)}} '''Дзе́рбін'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dzierbin}}, {{lang-ru|Дербин}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Валосавіцкі сельсавет (Акцябрскі раён)|Валосавіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 25 км на паўднёвы ўсход ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 182 км ад [[Гомель|Гомеля]], 28 км ад чыгуначнай станцыі [[Рабкор]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — Рабкор, адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. == Транспартная сетка == Побач аўтадарога Акцябрскі — [[Азарычы]]. == Інфармацыя == Планіроўка складаецца з дзвюх просталінейных, паралельных паміж сабой мерыдыянальных вуліц, забудаваных двухбакова, няшчыльна, драўлянымі сядзібамі. У 1986-87 гадах пабудавана 50 цагляных хат, у якіх змесцаваліся перасяленцы з забруджаных радыяцыяй у выніку [[Чарнобыльская аварыя|аварыі на Чарнобыльскай АЭС]] месцаў. Цэнтр сельскагаспадарчага ДП «Дзербін», малочнатаварная ферма, механічны парк. Пачатковая школа, дзіцячы сад, Дом культуры, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, комплексны прыёмны пункт побытавага абслугоўвання, аддзяленне сувязі, 2 крамы. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з пачатку [[XX]] стагоддзя. У 1931 годзе арганізаваны калгас «Гігант Палесся», працавала гамарня. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] нямецкія акупанты ў красавіку 1942 года спалілі 47 двароў, забілі 283 жыхары. Каля вёскі карнікі стварылі лагер, дзе прымусова ўтрымліваліся людзі, якія працавалі на будаўніцтве ўмацаванняў. У баях за вызваленне вёскі і наваколля ў студзені-чэрвені 1944 года загінулі 237 салдат 130-й стралковай дывізіі і 215-й асобнай знішчальнай процітанкавай дывізіі (пахаваныя ў брацкай магіле ў цэнтры вёскі). 34 жыхары загінулі на фронце. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 128 двароў, 332 жыхары. === Дынаміка === * 1925 год — 44 двары. * 1940 год — 75 двароў, 405 жыхароў. * 1959 год — 157 жыхароў (паводле перапіса). * 1997 год — 138 двароў, 439 жыхароў. * 2004 год — 127 двароў, 357 жыхароў. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Акцябрскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 1997. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Валосавіцкі сельсавет (Акцябрскі раён)}} [[Катэгорыя:Валосавіцкі сельсавет (Акцябрскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] 54dwdz58m5delmx51kq4nzbqfq3yyqv 0 68002 5121877 4478771 2026-04-05T21:32:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121877 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Жукавічы}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Жукавічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 31|lat_sec = 40 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 56|lon_sec = 09 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет = Ламавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XVI стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 13 |насельніцтва = 22<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 студзеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = 247302 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243024367 }} '''Жу́кавічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Žukavičy}}, {{lang-ru|Жуковичи}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Ламавіцкі сельсавет|Ламавіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 16 км на поўдзень ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 225 км ад [[Гомель|Гомеля]], 12 км ад чыгуначнай станцыі [[Рабкор]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — Рабкор, адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. === Экалогія і прырода === Вакол вёскі — лес. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Акцябрскі — [[Азарычы]]. == Інфармацыя == Планіроўка складаецца з кароткай вуліцы з завулкам, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход і забудаванай драўлянымі сядзібамі. Аўталаўка. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з пачатку [[XVI]] стагоддзя як паселішча ў [[Мінскае ваяводства|Мінскім ваяводстве]] [[Вялікае княства Літоўскае|Вялікага княства Літоўскага]]. У 1505 годзе кароль [[Жыгімонт I|Жыгімонт I Стары]] аддаў сяло Жукавічы двараніну Шчаснаму, а ў 1507 годзе пацвердзіў гэта. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793 год) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1795 годзе ў валоданні абшарніка Ліпскага, пасля належала генерал-лейтэнанту В. М. Юдзіцкаму. З пачатку XIX стагоддзя ў складзе казённага маёнтка Граб'ё. У 1908 годзе ў [[Рудабельская воласць|Рудабельскай воласці]] [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Падчас польскай акупацыі ў 1920 годзе ў наваколлях дзейнічаў партызанскі атрад К. П. Арлоўскага. 15 лістапада 1920 года вызвалена ад польскіх войскаў. У 1929 годзе арганізаваны калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] нямецкія акупанты ў красавіку 1942 года спалілі 15 двароў і забілі 15 жыхароў. 10 жыхароў загінулі на фронце. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 13 двароў, 22 жыхары. === Дынаміка === * 1795 год — 11 двароў, 62 жыхары. * 1897 год — 12 двароў, 70 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 16 двароў, 127 жыхароў. * 1916 год — 25 двароў, 129 жыхароў. * 1940 год — 42 двары, 150 жыхароў. * 1959 год — 141 жыхар (паводле перапісу). * 1997 год — 18 двароў, 34 жыхары. * 2004 год — 14 двароў, 24 жыхары. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{Крыніцы/Памяць/Акцябрскі раён}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Ламавіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Ламавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] 0xyop88pzdlziiqjdtkokh9upsvi26f 0 68004 5121879 4587317 2026-04-05T21:32:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121879 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|тып=тапонім|Заазер'е}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Заазер'е |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 38|lat_sec = 22 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 01|lon_sec = 08 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет = Ламавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 11 |насельніцтва = 19<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 студзеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = 247301 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243024346 }} '''Заазе́р'е'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zaazierje}}, {{lang-ru|Заозерье}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Ламавіцкі сельсавет|Ламавіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 10 км на ўсход ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 240 км ад [[Гомель|Гомеля]], 14 км ад чыгуначнай станцыі [[Рабкор]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — Рабкор, адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. === Гідраграфія === На захад ад вёскі — возера [[Возера Заазерскае, Акцябрскі раён|Заазерскае]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Акцябрскі — [[Азарычы]]. == Інфармацыя == Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход, да якой на ўсходзе далучаецца кароткая просталінейная вуліца. Забудова двухбаковая, няшчыльная, драўляная, сядзібнага тыпу. Працуе крама. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XIX]] стагоддзя як засценак у складзе маёнтка Рудабелка. Пазначана на карце 1866 года, якая выкарыстоўвалася Заходняй меліярацыйнай экспедыцыяй, што працавала ў гэтым раёне ў 1890-я гады. У 1873 годзе барон А. Я. Урангель здаў засценак у арэнду на 12 гадоў, але ў 1882 годзе новы ўладальнік — генерал-маёр О. Ф. Ліліенфельд — прадаў Заазер'е разам з засценкам Гаток некалькім асобам рознага саслоўя. На 1908 год у [[Рудабельская воласць|Рудабельскай воласці]] [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1921 годзе адкрыта школа. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Ударнік», працавалі паравы млын, крупарушка, гамарня. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] у красавіку 1942 года нямецкія акупанты спалілі 1 двор і забілі 19 жыхароў. 8 жыхароў загінулі на фронце. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 11 двароў, 19 жыхароў. === Дынаміка === * 1897 год — 27 двароў, 277 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 35 двароў, 263 жыхары. * 1917 год — 307 жыхароў. * 1924 год — 60 двароў. * 1940 год — 70 двароў. * 1959 год — 180 жыхароў (паводле перапісу). * 1997 год — 30 двароў, 46 жыхароў. * 2004 год — 21 двор, 37 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{Крыніцы/Памяць/Акцябрскі раён}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Ламавіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Ламавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] qk3ljf1bv5dqx744ugteglvt1cytltv 0 68005 5121878 4478797 2026-04-05T21:32:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121878 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Заазершчына |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 44|lat_sec = 51 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 02|lon_sec = 17 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет = Пратасаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 1 |насельніцтва = 1<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 студзеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = 247316 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243024352 }} '''Заазе́ршчына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zaazierščyna}}, {{lang-ru|Заозерщина}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Пратасаўскі сельсавет|Пратасаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 26 км на паўночны ўсход ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 170 км ад [[Гомель|Гомеля]], 13 км ад чыгуначнай станцыі [[Ратміраў|Ратміравічы]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — [[Рабкор]], адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. === Экалогія і прырода === Вакол вёскі — лес. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Акцябрскі — [[Парычы]]. == Інфармацыя == Будынкі драўляныя, сядзібнага тыпу. Аўталаўка. == Гісторыя == Заснавана напачатку [[XX]] стагоддзя перасяленцамі з суседніх вёсак. На 1908 год у [[Рудабельская воласць|Рудабельскай воласці]] [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1929 годзе жыхары ўступілі ў калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] нямецкія акупанты ў красавіку 1942 года цалкам спалілі вёску і забілі 21 жыхара. 9 жыхароў загінулі на фронце. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 1 двор, 1 жыхар. === Дынаміка === * 1908 год — 5 двароў, 44 жыхары. * 1917 год — 68 жыхароў. * 1940 год — 21 двор, 95 жыхароў. * 1959 год — 90 жыхароў (паводле перапісу). * 1997 год — 3 двары, 5 жыхароў. * 2004 год — 3 двары, 5 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{Крыніцы/Памяць/Акцябрскі раён}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Пратасаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Пратасаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] 51b6uo7t7h6owwu1u7ewxwrioei1y0i 0 68006 5121880 4861435 2026-04-05T21:32:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121880 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Забалацце}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Забалацце |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 39|lat_sec = 36 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 33|lon_sec = 45 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет2 = Парэцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XVIII стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 160 |насельніцтва = 356<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 студзеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = 247309 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243022429 }} '''За́балацце'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zabalaccie}}, {{lang-ru|Заболотье}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Парэцкі сельсавет (Акцябрскі раён)|Парэцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 34 км на захад ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 237 км ад [[Гомель|Гомеля]], 27 км ад чыгуначнай станцыі [[Рабкор]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — Рабкор, адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. === Гідраграфія === На поўдні і захадзе меліярацыйныя каналы. == Транспартная сетка == На [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Ляскавічы (Акцябрскі раён)|Ляскавічы]] — [[Харомцы]] — [[Парэчча (Акцябрскі раён)|Парэчча]]. == Інфармацыя == Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад, да якой з паўночнага ўсходу далучаюцца кароткая просталінейная вуліца і 3 завулкі. Забудова драўляная, сядзібнага тыпу. У 1987 годзе пабудавана 50 цагляных хат, у якіх змесцаваліся перасяленцы з забруджаных радыяцыяй у выніку [[Чарнобыльская аварыя|аварыі на Чарнобыльскай АЭС]] месцаў. У складзе сельскагаспадарчага ААТ «Парэчча-Арэса» з цэнтрам у Парэччы, малочнатаварная ферма. Сярэдняя школа, клуб, бібліятэка, бальніца сестрынскага догляду, фельчарска-акушэрскі пункт, аптэка, аддзяленне сувязі, 3 крамы. == Гісторыя == [[Файл:Удзельнікі экспедыцыі 1928 года з жыхарамі вёскі Забалацце, злева - Вацлаў Ластоўскі, справа - Аляксандр Паноў.jpg|250px|міні|Удзельнікі этнаграфічнай экспедыцыі 1928 года з жыхарамі вёскі Забалацце, злева — [[Вацлаў Ластоўскі]], справа — [[Аляксандр Міхайлавіч Паноў|Аляксандр Паноў]]]] Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XVIII]] стагоддзя як цэнтр маёнтка Забалацце, уладанне Валадзькоў. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793 год) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1863 годзе адкрыта народнае вучылішча, у якім займаліся 30 хлопчыкаў. У 1885 годзе ў Ляскавіцкай воласці [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. З 20 жніўня 1924 года вёска ў [[Ляскавіцкі сельсавет (Акцябрскі раён)|Ляскавіцкім сельсавеце]] [[Глускі раён|Глускага раёна]] [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]] [[БССР]]. У 1929 годзе арганізаваны калгас. Пачатковая школа ў 1930 годзе ператворана ў сямігадовую. З 28 чэрвеня 1939 года цэнтр Ляскавіцкага сельсавета. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] жыхары стварылі партызанскі атрад імя Чапаева, які ўзначаліў старшыня калгаса А. П. Пакуш. Нямецкія акупанты ў красавіку 1942 года спалілі 142 двары, забілі 192 жыхары. 5 лютага 1944 года карнікі расстралялі і спалілі яшчэ 87 жыхароў (пахаваны ў магіле ахвяр фашызму на вул. Камарова; у 1956 годзе ўстаноўлены абеліск). У баях за вёску і наваколлі ў 1943-44 гадах загінулі 42 савецкіх салдата (пахаваны ў брацкай магіле на могілках; у 1959 годзе ўстаноўлены абеліск). 68 жыхароў загінулі на фронце. 17 лістапада 1980 года цэнтр сельсавета перанесены з вёскі ў вёску Ляскавічы<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 17 лістапада 1980 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1980, № 36 (1662).</ref>. З 27 снежня 2022 года вёска ў складзе [[Парэцкі сельсавет (Акцябрскі раён)|Парэцкага сельсавета]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D923g0120539&p1=1 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 27 декабря 2022 г. № 424 Об изменении административно-территориального устройства Октябрьского района Гомельской области]</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 160 двароў, 356 жыхароў. === Дынаміка === * 1885 год — 15 двароў, 133 жыхары. * 1908 год — 44 двары, 359 жыхароў. * 1940 год — 242 двары, 1200 жыхароў. * 1959 год — 936 жыхароў (паводле перапісу). * 1997 год — 222 двары, 538 жыхароў. * 2004 год — 198 двароў, 474 жыхары. == Вядомыя ўраджэнцы == * [[Марк Станіслававіч Смагаровіч]] — беларускі [[паэт]]. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Акцябрскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 1997. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Парэцкі сельсавет (Акцябрскі раён)}} [[Катэгорыя:Парэцкі сельсавет (Акцябрскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] pe0utwttu6miuugyjrza9lik352bq4d 0 68007 5121883 4478751 2026-04-05T21:33:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121883 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Зарэчча}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Зарэчча |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 32|lat_sec = 34 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 35|lon_sec = 03 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет2 = Краснаслабодскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XVIII стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 6 |насельніцтва = 9<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 студзеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243022426 }} '''Зарэ́чча'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zarečča}}, {{lang-ru|Заречье}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Краснаслабодскі сельсавет (Акцябрскі раён)|Краснаслабодскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 24 км на паўднёвы захад ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 232 км ад [[Гомель|Гомеля]], 25 км ад чыгуначнай станцыі [[Рабкор]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — Рабкор, адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. === Гідраграфія === На рацэ [[Арэса]] (прыток ракі [[Пціч (рака)|Пціч]]). === Экалогія і прырода === На поўдні і ўсходзе мяжуе з лесам. == Транспартная сетка == Побач аўтадарога [[Красная Слабада (Акцябрскі раён)|Чырвоная Слабада]] — Навасёлкі. == Інфармацыя == Забудова драўлянымі сялянскімі сядзібамі — уздоўж дарогі. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XVIII]] стагоддзя як вёска ў [[Мінскае ваяводства|Мінскім ваяводстве]] [[Вялікае княства Літоўскае|Вялікага княства Літоўскага]]. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793 год) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. З пачатку XIX стагоддзя ў складзе маёнтка Дуброва Нястанавіцкай сельскай грамады. Па стану на 1870 год — у Чэрнінскай воласці [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. <br />У 1930 годзе жыхары ўступілі ў калгас. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 6 двароў, 9 жыхароў. === Дынаміка === * 1795 год — 5 двароў. * 1858 год — 20 двароў, 154 жыхары. * 1959 год — 29 жыхароў (паводле перапісу). * 1997 год — 8 двароў, 15 жыхароў. * 2004 год — 7 двароў, 9 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{Крыніцы/Памяць/Акцябрскі раён}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Краснаслабодскі сельсавет (Акцябрскі раён)}} [[Катэгорыя:Краснаслабодскі сельсавет (Акцябрскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] aa3b2g9zms5upe2rlbnhhlnvb3777g3 0 68008 5121597 4720555 2026-04-05T18:57:18Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121597 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Зарыжжа |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 30|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 29|lon_min = 1|lon_sec = |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет2 = Валосавіцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 20 |насельніцтва = 34<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 ліпеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = +3 |тэлефонны код = +375-2357 |паштовы індэкс = 247304 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243024364 }} '''Зары́жжа'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zaryžža}}, {{lang-ru|Зарижье}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Валосавіцкі сельсавет (Акцябрскі раён)|Валосавіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === За 28 км на паўднёвы ўсход ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 258 км ад [[Гомель|Гомеля]], 35 км ад чыгуначнай станцыі [[Рабкор]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — Рабкор, адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. === Гідраграфія === На поўдні — сетка меліярацыйных каналаў. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Акцябрскі — [[Азарычы]]. == Інфармацыя == Планіроўка складаецца з амаль просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход, да якой на ўсходзе далучаецца кароткая просталінейная вуліца. Забудова драўляная, сядзібнага тыпу. У складзе сельскагаспадарчага ДП «Некрашынскі» з цэнтрам у [[Валосавічы (Акцябрскі раён)|Валосавічах]], малочнатаварная ферма. Клуб, крама. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з пачатку [[XX]] стагоддзя. У 1929 годзе арганізаваны калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] нямецкія акупанты ў красавіку 1942 года спалілі 38 двароў і забілі 63 жыхары. 56 жыхароў загінулі на фронце. 16 красавіка 1959 года перададзена са складу [[Колкаўскі сельсавет|Колкаўскага сельсавета]] [[Капаткевіцкі раён|Капаткевіцкага раёна]] ў склад [[Ламавіцкі сельсавет|Ламавіцкага сельсавета]] Акцябрскага раёна<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 красавіка 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 5.</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 20 двароў, 34 жыхары. === Дынаміка === * 1908 год — 8 двароў, 135 жыхароў. * 1940 год — 68 двароў, 289 жыхароў. * 1959 год — 266 жыхароў (паводле перапісу). * 1997 год — 39 двароў, 70 жыхароў. * 2004 год — 29 двароў, 46 жыхароў. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Акцябрскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 1997. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Валосавіцкі сельсавет (Акцябрскі раён)}} [[Катэгорыя:Валосавіцкі сельсавет (Акцябрскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] fct18wfpbyb8thnxevz40cox05ku9bc 0 68009 5121884 4426715 2026-04-05T21:33:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121884 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Зацішша}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Зацішша |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 34|lat_sec = 26 |lon_dir = E|lon_deg = 28|lon_min = 45|lon_sec = 3 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет2 = Акцябрскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 4 |насельніцтва = 7<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 студзеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = +3 |тэлефонны код = +375-2357 |паштовы індэкс = 247319 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243025474 }} '''Заці́шша'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Заці́шына'''</ref> ({{lang-be-trans|Zacišša}}, {{lang-ru|Затишье}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Акцябрскі сельсавет (Акцябрскі раён)|Акцябрскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 13 км на паўднёвы захад ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 243 км ад [[Гомель|Гомеля]], 8 км ад чыгуначнай станцыі [[Рабкор]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — Рабкор, адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. === Гідраграфія === На рацэ [[Пціч (рака)|Пціч]] (прыток ракі [[Прыпяць]]). === Экалогія і прырода === На ўсходзе мяжуе з лесам. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Навасёлкі — Акцябрскі. == Інфармацыя == Планіроўка складаецца з кароткай выгнутай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход і забудаванай двухбакова, няшчыльна, драўлянымі сядзібамі. Аўталаўка. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з пачатку [[XIX]] стагоддзя як засценак у складзе маёнтка Рудабелка. Пазначана на карце 1866 года, якая выкарыстоўвалася Заходняй меліярацыйнай экспедыцыяй, што працавала ў гэтым раёне ў 1890-я годы. Па дадзеных на 1897 год у вёсцы знаходзіліся гамарня і крама. Па стану на 1908 год у [[Рудабельская воласць|Рудабельскай воласці]] [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1930 годзе арганізаваны калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] акупанты ў красавіку 1942 года спалілі 17 двароў і забілі 64 жыхары. Некаторы час у вёсцы знаходзілася партызанская друкарня і выходзіла падпольная абласная газета «Бальшавік Палесся». 16 жыхароў загінулі на фронце. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 4 двары, 7 жыхароў. === Дынаміка === * 1897 год — 18 двароў, 153 жыхары (паводле перапісу). * 1908 год — 31 двор, 187 жыхароў. * 1920 год — 160 жыхароў. * 1940 год — 52 двары, 220 жыхароў. * 1959 год — 133 жыхары (паводле перапісу). * 1997 год — 12 двароў, 23 жыхары. * 2004 год — 4 двары, 6 жыхароў. == Вядомыя ўраджэнцы == * А. І. Перагуда — заслужаны працаўнік культуры Беларусі. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Акцябрскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 1997. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Акцябрскі сельсавет (Акцябрскі раён)}} [[Катэгорыя:Акцябрскі сельсавет (Акцябрскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] rd7yivgr64n28exs3yt3it7f7zxibxx 0 68010 5121886 4587429 2026-04-05T21:33:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121886 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Зуб-Буда |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 43|lat_sec = 32 |lon_dir = E|lon_deg = 29|lon_min = 4|lon_sec = 27 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет = Пратасаўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XVIII стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 5 |насельніцтва = 7<ref>Даныя сельсавета на 1 студзеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = +3 |тэлефонны код = +375-2357 |паштовы індэкс = 247316 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243024387 }} '''Зуб-Бу́да'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Зубарэвіцкая Бу́да, Зу́барава Бу́да'''</ref> ({{lang-be-trans|Zub-Buda}}, {{lang-ru|Зуб-Буда}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Пратасаўскі сельсавет|Пратасаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === За 24 км на паўднёвы ўсход ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], за 167 км ад [[Гомель|Гомеля]], за 14 км ад чыгуначнай станцыі [[Ратміраў|Ратміравічы]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — [[Рабкор]], адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. === Гідраграфія === На рацэ [[Нератоўка]] (прыток ракі [[Пціч (рака)|Пціч]]). === Экалогія і прырода === На захадзе вёска мяжуе з лесам. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Парычы]] — Акцябрскі. == Інфармацыя == Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай вуліцы мерыдыянальнай арыентацыі, да цэнтра якой з усходу далучаецца завулак. Забудова драўляная, сядзібнага тыпу. Аўталаўка. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XVIII]] стагоддзя, калі належала [[Радзівілы|Радзівілам]] і ўваходзіла ў Шкоўскае войтаўства Парэцкай воласці Мазырскага павета. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793 год) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Па даных на 1897 год у засценку Зубарэвіцкая Буда (ён жа Дашкевічы) знаходзіліся 2 ветракі. У 1917 годзе ў [[Рудабельская воласць|Рудабельскай воласці]] [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1929 годзе жыхары ўступілі ў калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] нямецкія акупанты ў красавіку 1942 года цалкам спалілі вёску і забілі 16 жыхароў. 6 жыхароў загінулі на фронце. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 5 двароў, 7 жыхароў. === Дынаміка === * 1897 год — 13 двароў, 102 жыхары (паводле перапісу). * 1917 год — 20 двароў, 119 жыхароў. * 1940 год — 40 двароў, 96 жыхароў. * 1959 год — 109 жыхароў (паводле перапісу). * 1997 год — 15 двароў, 21 жыхар. * 2004 год — 14 двароў, 14 жыхароў. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{Крыніцы/Памяць/Акцябрскі раён}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Пратасаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Пратасаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] 1gm5fdcoacy278myi06q9gfbmlw4i5g 0 68011 5121799 4587479 2026-04-05T20:13:58Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121799 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Іванішчавічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 38|lat_sec = 39 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 09|lon_sec = 34 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет2 = Любанскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIV стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 1 |насельніцтва = 1<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 студзеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = 247305 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243027997 }} {{Значэнні|Іванішчавічы}} '''Івані́шчавічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Ivaniščavičy}}, {{lang-ru|Иванищевичи}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Любанскі сельсавет (Акцябрскі раён)|Любанскага сельсавета]]. Знаходзіцца за 18 км на ўсход ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], за 5 км на поўнач ад [[Любань (Акцябрскі раён)|Любані]], за 248 км ад [[Гомель|Гомеля]], за 21 км ад чыгуначнай станцыі [[Рабкор (станцыя)|Рабкор]] (лінія [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]). Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Акцябрскі — [[Азарычы]]. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядома з XIV стагоддзя, пазначана ў лісце князя [[Гальшанскія|Гальшанскага]] ад 1396 года як сяло ў [[Глуская воласць|Глускай воласці]]. У 1593 годзе ўладанне [[Кіева-Пячэрская лаўра|Кіеўскага Пячэрскага манастыра]]<ref>РГИА, ф. 823, оп. 3, д. 33, с. 11об.</ref>. У дзяржаўных актах згадваецца пад 1671 годам. У 1683 годзе дзейнічала царква, распрацоўвалася рудня, якая павінна была ўступіць у дзеянне з 1695 годзе. У 1740-я гады Іванішчавічы ўваходзілі у Шкоўскае войтаўства Парэцкай воласці [[Мазырскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Мазырскага павета]]. Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) у складзе [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Належала [[войскі|войскаму]] [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]] Міхалу Крыштаповічу. Пазначана на карце 1866 года, якая выкарыстоўвалася Заходняй меліярацыйнай экспедыцыяй, што працавала ў гэтым раёне ў 1890-я гады. У XIX стагоддзі — маёнтак, які належаў памешчыкам Шчэлкану і Гальперыну. На 1868 год Гальперын валодаў 3094 дзесяцінамі зямлі, вадзяным млыном. У 1870 годзе маёнтак належаў толькі Шчэлкану, у 1906 — памешчыку Гурыновічу. Паводле перапісу 1897 года, існавалі вёска і аднайменны засценак. На 1908 год мясцовасць уваходзіла ў склад [[Рудабельская воласць|Рудабельскай воласці]] Бабруйскага павета Мінскай губерні. У 1910 годзе ў наёмнай хаце адкрыта школа, а на пачатку 1920-х гадоў для яе быў вылучаны нацыяналізаваны будынак. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Камінтэрн», працавала гамарня. У 1930-я гады вёска і засценак аб’яднаны ў адзін населены пункт — вёску Іванішчавічы. У гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] нацысты ў красавіку 1942 года цалкам спалілі вёску (85 двароў) і забілі 83 жыхары; 37 жыхароў загінулі на фронце. == Насельніцтва == * '''XVII стагоддзе''' 1683 год — 14 дымоў. * '''XVIII стагоддзе''': 1740-я гады — 21 дым; канец XVIII стагоддзя — 41 дым, 101 асоба мужчынскага і 90 — жаночага полу. * '''XIX стагоддзе''': 1897 год — 51 двор, 260 жыхароў ''у вёсцы'', 20 двароў, 155 жыхароў ''у засценку''. * '''XX стагоддзе''': 1908 год — 396 жыхароў ''у вёсцы'', 138 жыхароў ''у засценку''; 1917 год — 464 жыхары ''ў вёсцы'', 177 жыхароў ''у засценку''; 1920 год 385 жыхароў ''у вёсцы'', 365 жыхароў ''у засценку''; 1959 год — 211 жыхароў; 1997 год — 21 двор, 37 жыхароў. * '''XXI стагоддзе''': 2004 год — 14 двароў, 19 жыхароў; 2009 год — 6 жыхароў; 2011 год — 1 двор, 1 жыхар. == Забудова == Планіроўка складаецца з амаль просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. Забудова драўляная, няшчыльная, сядзібнага тыпу. == Вядомыя ўраджэнцы == * Фёдар Самуілавіч Белы — удзельнік партызанскага руху падчас Вялікай Айчыннай вайны (загінуў у баі). Яго імя прысвоена адной з вуліц гарадскога пасёлка Акцябрскі і занесена ў кнігу Народнай Славы раёна. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{Крыніцы/Памяць/Акцябрскі раён}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Любанскі сельсавет, Акцябрскі раён}} [[Катэгорыя:Любанскі сельсавет (Акцябрскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] inuf5wmbozg06ce3lz4ysxgzuee68lc 0 68012 5121801 4478803 2026-04-05T20:14:18Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121801 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Істопкі}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Істопкі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 45|lat_sec = 04 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 04|lon_sec = 19 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет = Пратасаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 0 |год перапісу = 2005 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243024385 }} '''Істо́пкі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Istopki}}, {{lang-ru|Истопки}}; раней таксама '''Сто́пкі''') — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Пратасаўскі сельсавет|Пратасаўскага сельсавета]]. Апошні жыхар памёр у 2004 годзе. == Геаграфія == === Размяшчэнне === За 26 км на паўночны ўсход ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], за 7 км на паўднёвы захад ад [[Рассвет (Акцябрскі раён)|Рассвета]], за 169 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Экалогія і прырода === Вакол вёскі — лес. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Парычы]] — Акцябрскі. Забудова драўляная. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з другой паловы [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]], калі засценак Істопкі ўваходзіў у [[Рудабельская воласць|Рудабельскую воласць]] [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1930 годзе арганізаваны калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] нямецкія карнікі ў красавіку 1942 года цалкам спалілі вёску і забілі 17 жыхароў. 5 жыхароў загінулі на фронце. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2005 год — няма жыхароў. === Дынаміка === * 1897 год — 10 двароў, 81 жыхар (паводле перапісу). * 1908 год — 16 двароў, 88 жыхароў. * 1917 год — 99 жыхароў. * 1940 год — 25 двароў, 110 жыхароў. * 1959 год — 111 жыхароў (паводле перапісу). * 1997 год — 1 двор, 1 жыхар. * 2004 год — 1 двор, 1 жыхар. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{Крыніцы/Памяць/Акцябрскі раён}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Пратасаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Пратасаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] bwro6hr5i0zaleq7bb63q02fnbxjqiu 0 68013 5121887 4587447 2026-04-05T21:33:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121887 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Кавалі}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Кавалі |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 36|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 28|lon_min = 53|lon_sec = |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет2 = Акцябрскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XVIII стагоддзе |ранейшыя назвы = '''Дзерзаўская''' |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 31 |насельніцтва = 58<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 студзеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = +3 |тэлефонны код = +375-2357 |паштовы індэкс = 247319 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Кавалі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kavali}}, {{lang-ru|Ковали}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Акцябрскі сельсавет (Акцябрскі раён)|Акцябрскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 6 км на поўдзень ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 209 км ад [[Гомель|Гомеля]], 3 км ад чыгуначнай станцыі [[Рабкор]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — Рабкор, адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. == Транспартная сетка == Аўтадарога злучае вёску з гарадскім пасёлкам Акцябрскі. == Інфармацыя == Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі, забудаванай рэдка драўлянымі сядзібамі. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XVIII]] стагоддзя як паселішча ў [[Мазырскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Мазырскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793 год) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У [[XIX]] стагоддзі ў маёнтку Рудабелка, уладанні Лапаў, з 1867 года — барона А. Я. Урангеля, з 1874 года — генерал-маёра О. Ф. Ліліенфельда. Пазначана на карце 1866 года, якая выкарыстоўвалася Заходняй меліярацыйнай экспедыцыяй, што працавала ў гэтым раёне ў 1890-я гады. Па стану на 1897 год у вёсцы Кавалі (яна ж Дзярэўская) знаходзілася карчма. На 1908 год у [[Рудабельская воласць|Рудабельскай воласці]] [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1931 годзе арганізаваны калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] 2 красавіка 1942 года нямецкія акупанты цалкам спалілі вёску і забілі 720 жыхароў, значная частка з іх — з суседніх вёсак (у 1964 годзе на магіле — за 150 м на паўночны ўсход ад вёскі — устаноўленая стэла). У красавіку 1944 года карнікі забілі яшчэ 141 жыхара (у 1964 годзе на магіле — за 0,8 км на захад ад вёскі, на полі — устаноўлены абеліск). 5 жыхароў загінулі на фронце. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 31 двор, 58 жыхароў. === Дынаміка === * 1795 год — 24 двары, 162 жыхары. * 1897 год — 53 двары, 328 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 80 двароў, 597 жыхароў. * 1917 год — 101 двор, 615 жыхароў. * 1920 год — 398 (?) жыхароў. * 1940 год — 134 двары, 615 жыхароў. * 1959 год — 183 жыхары (паводле перапісу). * 1997 год — 54 двары, 135 жыхароў. * 2004 год — 41 двор, 102 жыхары. == Вядомыя ўраджэнцы == * [[Максім Архіпавіч Ляўкоў|М. А. Ляўкоў]] — дзяржаўны дзеяч Беларусі (наркам юстыцыі, пракурор БССР, член ЦК КП(б)Б). {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Акцябрскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 1997. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Акцябрскі сельсавет (Акцябрскі раён)}} [[Катэгорыя:Акцябрскі сельсавет (Акцябрскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] dvutmyna5yms3xxzig5eul00lrqs3gc 0 68103 5121891 4478750 2026-04-05T21:34:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121891 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Карма, значэнні}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Карма |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 38|lat_sec = 07 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 18|lon_sec = 31 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет2 = Любанскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 11 |насельніцтва = 17<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 студзеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = 247306 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243032676 }} '''Карма́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Karma}}, {{lang-ru|Корма}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Любанскі сельсавет (Акцябрскі раён)|Любанскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 27 км на ўсход ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 253 км ад [[Гомель|Гомеля]], 31 км ад чыгуначнай станцыі [[Рабкор]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — Рабкор, адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. === Гідраграфія === На поўдні, усходзе і поўначы меліярацыйныя каналы. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Акцябрскі — [[Азарычы]]. == Інфармацыя == Планіроўка складаецца з двух кароткіх прамалінейных мерыдыянальных вуліц. На захадзе — кароткая вуліца, арыентаваная з паўднёвага ўсходу на паўночны захад. Жылыя хаты драўляныя, сядзібнага тыпу. Крама. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XIX]] стагоддзя. У ХІХ ст. уваходзіла ў падухоўны маёнтак Дуброва Нястанавіцкай сельскай грамады. Па стану на 1857 год — уласнасць казны. На 1870 год — у Чэрнінскай воласці [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. <br/>У 1930 годзе арганізаваны калгас «Новая Карма», працавала гамарня. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] партызаны разграмілі створаны ў вёсцы нямецкімі акупантамі апорны пункт. У красавіку 1942 года карнікі цалкам спалілі вёску і забілі 57 жыхароў. 22 жыхары загінулі на фронце. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 11 двароў, 17 жыхароў. === Дынаміка === * 1857 год — 14 двароў, 62 жыхары. * 1908 год — 28 двароў, 242 жыхары. * 1940 год — 49 двароў, 203 жыхары. * 1959 год — 181 жыхар (паводле перапісу). * 1997 год — 31 двор, 52 жыхары. * 2004 год — 17 двароў, 29 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{Крыніцы/Памяць/Акцябрскі раён}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Любанскі сельсавет (Акцябрскі раён)}} [[Катэгорыя:Любанскі сельсавет (Акцябрскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] c9yhv8p6ld5ajzjfavf1dkp8l6f0b1d 0 68104 5121898 4478760 2026-04-05T21:35:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121898 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Курын |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 33|lat_sec = 28 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 53|lon_sec = 40 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет = Ламавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 48 |насельніцтва = 61<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 студзеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = 247302 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243025476 }} '''Ку́рын'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kuryn}}, {{lang-ru|Курин}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Ламавіцкі сельсавет|Ламавіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 12 км на поўдзень ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 194 км ад [[Гомель|Гомеля]], 7 км ад чыгуначнай станцыі [[Рабкор]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — Рабкор, адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. === Гідраграфія === На рацэ [[Няслаўка]] (прыток ракі [[Пціч (рака)|Пціч]]). === Экалогія і прырода === На захадзе мяжуе з лесам. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Акцябрскі — [[Азарычы]]. == Інфармацыя == Планіроўка складаецца з трох кароткіх прамалінейных вуліц, арыентаваных з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. Забудова драўляная, сядзібнага тыпу. У складзе сельскагаспадарчага ДП «Ламавічы» з цэнтрам у [[Ламавічы|аднайменнай вёсцы]], комплексная брыгада. Клуб, бібліятэка, крама. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з пачатку [[XIX]] стагоддзя як вёска ў казённым маёнтку [[Граб’ё|Граб'ё]]. Пазначана на карце 1866 года, якая выкарыстоўвалася Заходняй меліярацыйнай экспедыцыяй, што працавала ў гэтым раёне ў 1890-я годы. Па стане на 1908 год у [[Рудабельская воласць|Рудабельскай воласці]] [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. 15 лістапада 1920 года вызвалена ад польскіх войскаў. У 1921 годзе адкрыта школа. На 1925 год у Азарыцкім раёне [[Мазырская акруга|Мазырскай акругі]]. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Чырвоны герой», працавала гамарня. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] у лесе, у 5 км ад вёскі, каля дарогі на [[Подгаць]] базіраваўся партызанскі атрад «Чырвоны Кастрычнік», арганізаваны ў чэрвені 1941 года [[Ціхан Піменавіч Бумажкоў|Ц. П. Бумажковым]] і [[Фёдар Іларыёнавіч Паўлоўскі|Ф. І. Паўлоўcкім]] (у 1948 годзе на гэтым месцы ўстаноўлены абеліск). Нямецкія акупанты ў красавіку 1942 года цалкам спалілі вёску, расстралялі і спалілі 506 жыхароў (пахаваны ў магіле ахвяр фашызму ў 0,7 км на паўднёвы захад ад вёскі; устаноўлена стэла). 51 жыхар загінуў на фронце. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 48 двароў, 61 жыхар. === Дынаміка === * 1857 год — 17 двароў, 139 жыхароў. * 1897 год — 52 двары, 348 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 69 двароў, 487 жыхароў. * 1917 год — 540 жыхароў. * 1925 год — 92 двары. * 1940 год — 138 двароў, 700 жыхароў. * 1959 год — 307 жыхароў (паводле перапісу). * 1997 год — 91 двароў, 149 жыхароў. * 2004 год — 57 двароў, 103 жыхары. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{Крыніцы/Памяць/Акцябрскі раён}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Ламавіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Ламавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] jq3snznwgkafix3z7yz4nb3slf65ixj 0 68105 5121899 5083684 2026-04-05T21:35:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121899 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Аграгарадок |беларуская назва = Ламавічы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 33|lat_sec = 8 |lon_dir = E|lon_deg = 28|lon_min = 57|lon_sec = 12 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет = Ламавіцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XVIII стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = 0,7263 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 166 |насельніцтва = 441<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 студзеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = +3 |тэлефонны код = +375-2357 |паштовы індэкс = 247302 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243024337 }} '''Ламаві́чы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Lamavičy}}, {{lang-ru|Ломовичи}}) — [[аграгарадок]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d910g0031976&q_id=9386727|title=Решение Октябрьского районного Совета депутатов от 26 марта 2010 года № 126 "О преобразовании некоторых населенных пунктов Октябрьского района в агрогородки"|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=}}</ref> у [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Ламавіцкі сельсавет|Ламавіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 20 км на поўдзень ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 195 км ад [[Гомель|Гомеля]], 18 км ад чыгуначнай станцыі [[Рабкор]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — Рабкор, адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. == Транспартная сетка == Праз вёску праходзіць дарога [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]] — [[Курын]] — [[Граб’ё]], якая прымыкае да [[Дарога|аўтамабільнай дарогі]] Акцябрскі — [[Азарычы]]. == Інфармацыя == Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход, да якой далучаюцца з поўдня — два і з поўначы адзін завулак. Забудова драўляная, сядзібнага тыпу. У 1989 годзе пабудавана 50 цагляных хат, у якіх змесцаваліся перасяленцы з забруджаных радыяцыяй у выніку [[Чарнобыльская аварыя|аварыі на Чарнобыльскай АЭС]] месцаў. Цэнтр сельскагаспадарчага ДП «Ламавічы», малочнатаварная ферма, машынна-трактарны двор, зернесушыльны комплекс, зернепляцоўка. Лясніцтва, аддзяленне сувязі, сярэдняя школа, дзіцячы сад, Дом народнай творчасці, фельчарска-акушэрскі пункт, комплексны прыёмны пункт, лазня, 2 крамы.<ref>[http://www.oktiabrskiy.gomel-region.by/ru/agro/lomovichi Аграгарадок Ламавічы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110719182903/http://oktiabrskiy.gomel-region.by/ru/agro/lomovichi |date=19 ліпеня 2011 }}</ref> == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з пачатку [[XVIII]] стагоддзя як вёска ў казённым маёнтку Граб’ё, у [[Мазырскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Мазырскім павеце]] [[Мінскае ваяводства|Мінскага ваяводства]] [[Вялікае княства Літоўскае|Вялікага княства Літоўскага]]. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793 год) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Пазначана на карце 1866 года, якая выкарыстоўвалася Заходняй меліярацыйнай экспедыцыяй, што працавала ў гэтым раёне ў 1890-я годы. На 1908 год у [[Рудабельская воласць|Рудабельскай воласці]] [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Падчас знаходжання ў вёсцы польскіх войскаў у 1920 годзе ў наваколлях дзейнічаў партызанскі атрад К. П. Арлоўскага. У 1921 годзе адкрыта школа. З 5 мая 1929 года цэнтр Ламавіцкага сельсавета [[Азарыцкі раён|Азарыцкага]], з 8 ліпеня 1931 года [[Парыцкі раён|Парыцкага]], з 12 лютага 1935 года [[Даманавіцкі раён|Даманавіцкага]], з 28 чэрвеня 1939 года Акцябрскага, з 25 снежня 1962 года [[Светлагорскі раён|Светлагорскага]], з 30 ліпеня 1966 года адноўленага Акцябрскага раёнаў. Да 26 ліпеня 1930 года і з 21 чэрвеня 1935 года да 20 лютага 1938 года — у [[Мазырская акруга|Мазырскай акрузе]], з 20 лютага 1938 года ў [[Палеская вобласць|Палескай]], з 20 верасня 1944 года ў [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай]], з 8 студзеня 1954 года — у Гомельскай вобласці. У 1929 годзе арганізаваны калгас імя [[Аляксандр Рыгоравіч Чарвякоў|А. Р. Чарвякова]], працаваў паравы млын з лесапільняй. Пачатковая школа ў 1930-я годы ператворана ў сямігадовую. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] акупанты ў красавіку 1942 года спалілі 42 двары, забілі 157 жыхароў. У лістападзе 1943 года партызаны атрадаў імя А. Ф. Каваленка, «Смерць фашызму», «За Радзіму», «Чырвоны Кастрычнік» 123-й партызанскай брыгады, імя М. Ф. Гастэла 225-й партызанскай брыгады [[Ламавіцкі бой|разграмілі нямецкі гарнізон]], які размяшчаўся ў вёсцы. 73 жыхары загінулі на фронце. У склад Ламавіцкага сельсавета да 1942 года ўваходзілі вёска Селішча, цалкам спаленая нямецкімі акупантамі разам з жыхарамі (знішчана 29 двароў і 95 жыхароў; пасля вайны не адноўлена, ушанавана ў мемарыяльным комплексе «[[Хатынь]]»); вёска Смаловіца (спалена нямецкімі акупантамі, не адноўлена); вёска Смуга, цалкам спаленая нямецкімі акупантамі разам з жыхарамі (знішчана 30 двароў і 175 жыхароў, у тым ліку 95 дзяцей; пасля вайны не адноўлена, ушанавана ў мемарыяльным комплексе «Хатынь»); вёска Харомная (спалена нямецкімі акупантамі, не адноўлена); да 1981 года вёска Глебава Паляна (зараз не існуе). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 166 гаспадарак, 441 жыхар. === Дынаміка === * 1795 год — 18 двароў. * 1857 год — 22 двары, 179 жыхароў. * 1897 год — 72 двары, 453 жыхары (паводле перапісу). * 1908 год — 104 двары, 726 жыхароў. * 1916 год — 125 двароў, 766 жыхароў. * 1925 год — 136 двароў. * 1940 год — 160 двароў. * 1959 год — 550 жыхароў (паводле перапісу). * 1997 год — 202 двары, 509 жыхароў. * 2004 год — 174 гаспадаркі, 468 жыхароў. [[Файл:Ломовичи, Октябрьский район, Гомельская область, Беларусь 02.jpg|міні|185x185пкс]] == Славутасць == * Помнік [[Рыма Іванаўна Шаршнёва|Р. І. Шаршнёвай]]. == Вядомыя выхадцы == * М. В. Гершман — заслужаны працаўнік культуры Беларусі. == Гл. таксама == * [[Бамберг (карная аперацыя)]] {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{Крыніцы/Памяць/Акцябрскі раён}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Ламавіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Ламавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] h945psrwnjdzthec4lmrprevenc7830 0 68106 5121900 4587180 2026-04-05T21:35:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121900 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Лаўстыкі |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 36|lat_sec = 44 |lon_dir = E|lon_deg = 28|lon_min = 52|lon_sec = 46 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет2 = Акцябрскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XVIII стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 94 |насельніцтва = 290<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 студзеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = +3 |тэлефонны код = +375-2357 |паштовы індэкс = 247319 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243025481 }} '''Лаўсты́кі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Laŭstyki}}, {{lang-ru|Лавстыки}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Акцябрскі сельсавет (Акцябрскі раён)|Акцябрскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 4 км на поўдзень ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 207 км ад [[Гомель|Гомеля]], 2 км ад чыгуначнай станцыі [[Рабкор]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — Рабкор, адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. === Гідраграфія === На захадзе меліярацыйны канал. === Экалогія і прырода === На ўсходзе мяжуе з лесам. == Транспартная сетка == На [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Акцябрскі — [[Капаткевічы]]. == Інфармацыя == Планіроўка складаецца з трох кароткіх, шчыльна паміж сабой пастаўленых мерыдыянальных вуліц, забудаваных драўлянымі сядзібамі. У складзе КСУП «Саўгас «Акцябрскі», малочнатаварная ферма. Клуб, бібліятэка. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з 40-х гадоў [[XVIII]] стагоддзя як вёска ў Рудабельскім войтаўстве Парэцкай воласці [[Мазырскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Мазырскага павета]]. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793 год) у складзе [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] ва ўладанні Лапаў. На 1844 год у складзе маёнтка Рудабелка. Пазначана на карце 1866 года, якая выкарыстоўвалася Заходняй меліярацыйнай экспедыцыяй, што працавала ў гэтым раёне ў 1890-я гады. Па стане на 1870 год належала барону А. Я. Урангелю. У 1908 годзе ў [[Рудабельская воласць|Рудабельскай воласці]] Бабруйскага павета Мінскай губерні. У 1931 годзе арганізаваны калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] нямецкія акупанты напачатку красавіка 1942 года цалкам спалілі вёску, расстралялі і спалілі больш за 800 жыхароў, у тым ліку з іншых вёсак (пахаваны ў магілах ахвяр фашызму ў цэнтры вёсцы і ў 0,2 км на паўднёвы захад ад яе). 30 жыхароў загінулі на фронце. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 94 двары, 290 жыхароў. === Дынаміка === * 1844 год — 18 двароў. * 1908 год — 76 двароў, 545 жыхароў. * 1916 год — 84 двары. * 1924 год — 448 жыхароў. * 1940 год — 115 двароў, 496 жыхароў. * 1959 год — 158 жыхароў (паводле перапісу). * 1997 год — 71 двор, 182 жыхары. * 2004 год — 74 двары, 179 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Акцябрскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 1997. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Акцябрскі сельсавет (Акцябрскі раён)}} [[Катэгорыя:Акцябрскі сельсавет (Акцябрскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] 80i6fz8sv49u0o9q9emlpiloxr2p5yr 0 68107 5121901 4586964 2026-04-05T21:35:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121901 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Лескі}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Лескі |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 37|lat_sec = 23 |lon_dir = E|lon_deg = 28|lon_min = 54|lon_sec = 55 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет2 = Акцябрскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 27 |насельніцтва = 48<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 студзеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = +3 |тэлефонны код = +375-2357 |паштовы індэкс = 247319 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243024342 }} '''Ле́скі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Lieski}}, {{lang-ru|Лески}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Акцябрскі сельсавет (Акцябрскі раён)|Акцябрскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 3 км на паўднёвы ўсход ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 233 км ад [[Гомель|Гомеля]], 6 км ад чыгуначнай станцыі [[Рабкор]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — Рабкор, адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. == Транспартная сетка == На [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Акцябрскі — [[Азарычы]]. == Інфармацыя == Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы ўздоўж аўтадарогі, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі, забудаванай рэдка драўлянымі сядзібамі. Клуб, крама. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XVIII]] стагоддзя. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793 год) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Бабруйскі павет|Бабруйскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], належала князю С. К. Панятоўскаму. На той час у вёсцы было 5 дымоў, 15 асоб мужчынскага полу і 11 жаночага. У [[XIX]] стагоддзі ў складзе маёнтка Рудабелка, што належаў Лапам, затым уладанне барона А. Я. Урангеля, з 1874 года — генерал-маёра О. Ф. Ліліенфельда. Пазначана на карце 1866 года, якая выкарыстоўвалася Заходняй меліярацыйнай экспедыцыяй, што працавала ў гэтым раёне ў 1890-я гады. У 1913 годзе ў наёмнай хаце адкрыта школа. У 1930 годзе арганізаваны калгас, працавала гамарня. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] нямецкія акупанты ў красавіку 1942 года спалілі 6 двароў і забілі 42 жыхары. 25 жыхароў загінулі на фронце. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 27 двароў, 48 жыхароў. === Дынаміка === * 1897 год — 46 двароў, 327 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 71 двор, 458 жыхароў. * 1917 год — 499 жыхароў. * 1924 год — 524 жыхары. * 1959 год — 210 жыхароў (паводле перапісу). * 1997 год — 36 двароў, 66 жыхароў. * 2004 год — 34 двары, 55 жыхароў. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Акцябрскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 1997. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Акцябрскі сельсавет (Акцябрскі раён)}} [[Катэгорыя:Акцябрскі сельсавет (Акцябрскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] n3k73po8k2a7zeoz7vvv1hqp8okwo3n 0 68108 5121902 5081147 2026-04-05T21:36:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121902 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Любань, значэнні}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Любань |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет2 = Любанскі |першае згадванне = XVII стагоддзе }} '''Лю́бань'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Люба́нь'''</ref> ({{lang-be-trans|Liubań}}, {{lang-ru|Любань}}) — [[аграгарадок]] у [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Цэнтр [[Любанскі сельсавет (Акцябрскі раён)|Любанскага сельсавета]]. == Геаграфія == За 23 км на ўсход ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 227 км ад [[Гомель|Гомеля]], 23 км ад чыгуначнай станцыі [[Рабкор]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — Рабкор, адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Акцябрскі — [[Азарычы]]. Планіроўка складаецца з трох прамалінейных, паралельных паміж сабой вуліц мерыдыянальнай арыентацыі, да якіх на поўначы далучаецца просталінейная шыротная вуліца. Забудова двухбаковая, драўляная, сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XVII]] стагоддзя як паселішча ў [[Мінскае ваяводства|Мінскім ваяводстве]] [[Вялікае княства Літоўскае|Вялікага княства Літоўскага]]. У XVIII стагоддзі ва ўладанні Крыштаповічаў. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793 год) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Бабруйскі павет|Бабруйскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1797 годзе Крыштаповіч здаў вёску ў арэнду шляхціцу М. С. Чапскаму. У XIX стагоддзі ў складзе маёнтка Любань, што належаў памешчыку Ваньковічу. На 1908 год у [[Рудабельская воласць|Рудабельскай воласці]] Бабруйскага павета. З 20 жніўня 1924 года цэнтр Любанскага сельсавета [[Парыцкі раён|Парыцкага]], з 28 чэрвеня 1939 года Акцябрскага, з 25 снежня 1962 года [[Светлагорскі раён|Светлагорскага]], з 30 ліпеня 1966 года — адноўленага Акцябрскага раёнаў. Да 26 ліпеня 1930 года — у складзе [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]], з 20 лютага 1938 года — [[Палеская вобласць|Палескай]], з 20 верасня 1944 года — [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай]], з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай абласцей. У 1930 годзе створаны калгас, працавалі цагельня, паравы млын, пільня, гамарня, сталярная майстэрня, цыркулярка. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] партызаны разграмілі ў вёсцы апорны пункт нямецкіх акупантаў. У красавіку 1942 года карнікі спалілі 5 двароў, забілі 85 жыхароў. У канцы 1943 года, калі савецкія войскі ўступілі ў Акцябрскую партызанскую зону, побач з вёскамі [[Майсееўка (Акцябрскі раён)|Майсееўка]], [[Гадуні]] і Любань з 28 лістапада да 21 снежня існаваў прарыў у абароне нямецкіх войскаў шырынёй каля 10 км, вядомы як «[[Рудабельскія вароты]]». У баях каля вёскі і наваколлях у 1943-44 гадах загінулі 1100 салдат 28-й арміі і 7 партызан (пахаваны ў [[Брацкая магіла (Любань)|брацкай магіле]] ў цэнтры вёскі). Пры прарыве варожай абароны каля вёскі вызначыўся батальён на чале з маёрам [[Пётр Сяргеевіч Жукаў|П. С. Жукавым]] (удастоены звання Героя Савецкага Саюза). 71 жыхар загінуў на фронце. Да Вялікай Айчыннай вайны ў склад Любанскага сельсавета ўваходзіла вёска [[Зімча]], знішчаная нямецкімі акупантамі і не адноўленая. У 1986 годзе пабудавана 50 мураваных хат, у якіх размясціліся перасяленцы з забруджаных радыяцыяй у выніку [[Чарнобыльская аварыя|аварыі на Чарнобыльскай АЭС]] месцаў. == Насельніцтва == * 1795 год — 13 двароў, 65 жыхароў. * 1897 год — 48 двароў, 347 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 50 двароў, 408 жыхароў. * 1917 год — 420 жыхароў. * 1940 год — 148 двароў, 582 жыхары. * 1959 год — 489 жыхароў (паводле перапісу). * 1997 год — 190 гаспадарак, 507 жыхароў. * 1999 год — 189 двароў, 480 жыхароў<ref name="bel9">{{кніга|загаловак=Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта|адказны=Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1999|том=9|старонкі=394|старонак=560|isbn=985-11-0155-9|тыраж=10&nbsp;000}}</ref>. * 2004 год — 165 гаспадарак, 390 жыхароў. * 2011 год — 158 гаспадарак, 394 жыхары. == Эканоміка, інфраструктура == Цэнтр сельскагаспадарчага ААТ «Бумажкова-Агра», малочнатаварная ферма, машынна-трактарны двор, зернесушыльны комплекс, 2 зернепляцоўкі. Лясніцтва, сярэдняя школа, дзіцячы сад, Дом народнай творчасці, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі, комплексны прыёмны пункт, крама<ref>[http://www.oktiabrskiy.gomel-region.by/ru/agro/lyuban Аграгарадок Любань] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111028202644/http://www.oktiabrskiy.gomel-region.by/ru/agro/lyuban |date=28 кастрычніка 2011 }}</ref>. == Памятныя мясціны == [[Файл:Любань, Октябрьский район, Гомельская область, Беларусь 15.jpg|thumb|Брацкая магіла.]] * [[Брацкая магіла (Любань)|Брацкая магіла]], 1943–1944 гады, побач з будынкам № 3 па вул. Савецкая — {{ГККРБ 4|313Д000097}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{Крыніцы/Памяць/Акцябрскі раён}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Гомельская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2011|старонкі=14|старонак=68|isbn=978-985-508-107-5|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Любанскі сельсавет (Акцябрскі раён)}} [[Катэгорыя:Любань (Акцябрскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Любанскі сельсавет (Акцябрскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] qkie8ztk98a9baw3fcaylob81qq7v90 0 68109 5121903 4826531 2026-04-05T21:36:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121903 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Ляскавічы}} {{НП-Беларусь |статус = [[Вёска]] |беларуская назва = Ляскавічы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 39|lat_sec = 31 |lon_dir = E|lon_deg = 28|lon_min = 32|lon_sec = 7 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет2 = Парэцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XVI стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 152 |насельніцтва = 335<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 студзеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = +3 |тэлефонны код = +375-2357 |паштовы індэкс = 247315 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |OpenStreetMap = 243023480 }} '''Ля́скавічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Лескаві́чы'''</ref> ({{lang-be-trans|Liaskavičy}}, {{lang-ru|Лясковичи}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Парэцкі сельсавет (Акцябрскі раён)|Парэцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === За 35 км на захад ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 238 км ад [[Гомель|Гомеля]], 26 км ад чыгуначнай станцыі [[Рабкор]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — Рабкор, адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. == Транспартная сетка == На аўтадарозе Акцябрскі — [[Любань]]. == Інфармацыя == Планіровачна складаецца з крыху скрыўленай працяглай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад і забудаванай двухбакова, няшчыльна, драўлянымі сялянскімі сядзібамі. У складзе сельскагаспадарчага ААТ «Парэчча-Арэса» з цэнтрам у [[Парэчча (Акцябрскі раён)|Парэччы]], малочнатаварная ферма, механічны парк. Рамонтная майстэрня, пачатковая школа, дзіцячы сад, Дом народнай творчасці, бібліятэка, аддзяленне сувязі, 2 крамы. == Гісторыя == Знойдзены каля вёскі скарб з 520 срэбных манет (агульная вага 1 фунт 45 залатнікоў) сведчыць пра дзейнасць чалавека ў гэтых месцах з даўніх часоў. Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XVI]] стагоддзя як вёска ў [[Слуцкі павет|Слуцкім павеце]] [[Наваградскае ваяводства|Наваградскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага княства Літоўскага]]. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793 год) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1795 годзе пабудаваны драўляны будынак Свята-Нікалаеўскай царквы, якая ў 1866 годзе была капітальна перабудавана. Побач складвалася вёска Малыя Ляскавічы. З пачатку XIX стагоддзя ў складзе маёнтка Ляскавічы адстаўнога капітана І. Б. Корвін-Красінскага, які ён у 1844 годзе здаў у арэнду памешчыку В. Булгаку. З 60-х гадоў XIX стагоддзя маёнтак належаў двараніну М. Дабравольскаму. Пазначана на карце 1866 года, якая выкарыстоўвалася Заходняй меліярацыйнай экспедыцыяй, што працавала ў гэтым раёне ў 1890-я гады. У 1867 годзе адкрыта народнае вучылішча. Па стану на 1870 год — цэнтр воласці. У склад Ляскавіцкай воласці ў 1885 годзе ўваходзіла 26 паселішчаў з 434 дварамі. На 1908 год у [[Бабруйскі павет|Бабруйскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1921 годзе дзейнічалі 2 школы — I і II ступені. З 20 жніўня 1924 года цэнтр [[Ляскавіцкі сельсавет (Акцябрскі раён)|Ляскавіцкага сельсавета]] [[Глускі раён|Глускага]], з 28 чэрвеня 1939 года — Акцябрскага раёнаў [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]]. Напачатку 1930-х гадоў вёскі Вялікія і Малыя Ляскавічы аб’ядналіся ў адну. Да вайны цэнтр сельсавета перанесены з Ляскавіч у вёску [[Забалацце (Акцябрскі раён)|Забалацце]]. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] нямецкія акупанты 5 лютага 1942 года забілі 112 жыхароў (пахаваны ў дзвюх магілах ахвяр фашызму каля школы), у красавіку 1942 года спалілі 52 двары і забілі 171 жыхара, а 5 лютага 1944 года забілі яшчэ 60 жыхароў. 48 жыхароў загінулі на фронце. 17 лістапада 1980 года цэнтр Ляскавіцкага сельсавета вернуты ў Ляскавічы<ref>Рашэнне Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 17 лістапада 1980 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1980, № 36 (1662).</ref>. У 1983 годзе да Ляскавіч далучана вёска [[Стары Двор (Акцябрскі раён)|Стары Двор]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 26 мая 1983 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1983, № 21 (1755).</ref>. З 27 снежня 2022 года вёска ў складзе [[Парэцкі сельсавет (Акцябрскі раён)|Парэцкага сельсавета]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D923g0120539&p1=1 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 27 декабря 2022 г. № 424 Об изменении административно-территориального устройства Октябрьского района Гомельской области]</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 152 двары, 335 жыхароў. === Дынаміка === * 1795 год — у вёсцы Вялікія Ляскавічы — 70 двароў, у слабадзе Ляскавічы — 5 двароў. * 1844 год — 53 двары, 176 жыхароў. * 1908 год — 147 двароў, 1137 жыхароў. * 1940 год — 133 двары, 904 жыхары. * 1959 год — 689 жыхароў (паводле перапісу). * 1997 год — 248 двароў, 631 жыхар. * 1999 год — 237 двароў, 554 жыхары<ref name="b7">{{Крыніцы/БелЭн|9к}} — С. 428.</ref>. * 2004 год — 207 двароў, 500 жыхароў. == Вядомыя выхадцы == * [[Мікалай Паўлавіч Круцько|М. П. Круцько]] — навуковец у вобласці фізічнай і калоіднай хіміі, акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2009; член-карэспандэнт з 1994)<ref>[http://nasb.gov.by/rus/members/academicians/krutko.php Акадэмік Круцько Мікалай Паўлавіч]</ref>. == Памятныя мясціны == * Помнік ахвярам фашызму<ref name="b7" />. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Акцябрскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 1997. {{Парэцкі сельсавет (Акцябрскі раён)}} [[Катэгорыя:Парэцкі сельсавет (Акцябрскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] j8qxbtkg4crypcyoirczn6crhavqlz3 0 68111 5121907 4587423 2026-04-05T21:36:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121907 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Малын |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 41|lat_sec = 43 |lon_dir = E|lon_deg = 28|lon_min = 51|lon_sec = 10 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет2 = Акцябрскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя назвы = Залюшы |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 16 |насельніцтва = 33<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 студзеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = +3 |тэлефонны код = +375-2357 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243025462 }} '''Ма́лын'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Malyn}}, {{lang-ru|Малын}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Акцябрскі сельсавет (Акцябрскі раён)|Акцябрскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 6 км на поўнач ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 236 км ад [[Гомель|Гомеля]], 3 км ад чыгуначнай станцыі [[Бумажкова]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — [[Рабкор]], адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. === Гідраграфія === На ўсходзе меліярацыйныя каналы. === Экалогія і прырода === На захадзе мяжуе з лесам. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Парычы]] — Акцябрскі. == Інфармацыя == Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай, шыротнай вуліцы, забудаванай двухбакова драўлянымі сядзібамі. У складзе КСУП «Саўгас «Акцябрскі», малочнатаварная ферма. Крама. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XIX]] стагоддзя, калі вёска ўваходзіла ў маёнтак Замошша, які да 40-х гадоў належаў памешчыку Шчыткоўскаму, а затым — памешчыцы Кацярыне Катлубай. У канцы XIX стагоддзя таксама вядомая як Залюшы. На 1917 год у [[Рудабельская воласць|Рудабельскай воласці]] [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1929 годзе жыхары ўступілі ў калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] нямецкія акупанты ў красавіку 1942 года спалілі 12 двароў і забілі 50 жыхароў. У 1944 годзе карнікі забілі яшчэ 20 жыхароў (пахаваны ў магіле ахвяр фашызму ў 0,4 км на ўсход ад вёскі, у лесе; у 1978 годзе ўстаноўлена стэла). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 16 двароў, 33 жыхары. === Дынаміка === * 1897 год — 9 двароў, 46 жыхароў (паводле перапісу). * 1917 год — 107 жыхароў. * 1925 год — 16 двароў. * 1940 год — 27 двароў, 137 жыхароў. * 1959 год — 181 жыхар (паводле перапісу). * 1997 год — 24 двары, 48 жыхароў. * 2004 год — 22 двары, 40 жыхароў. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Акцябрскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 1997. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Акцябрскі сельсавет (Акцябрскі раён)}} [[Катэгорыя:Акцябрскі сельсавет (Акцябрскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] lbssjc2axkpkcdwzz56ofcqzlst95w0 0 68112 5121910 4478773 2026-04-05T21:37:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121910 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = [[Вёска]] |беларуская назва = Мёдухаў |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 37|lat_sec = 55 |lon_dir = E|lon_deg = 28|lon_min = 39|lon_sec = 56 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет2 = Парэцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 15<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 ліпеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = +3 |тэлефонны код = +375-2357 |паштовы індэкс = 247308 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243022450 }} '''Мёдухаў'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Мёдухава, н.'''</ref> ({{lang-be-trans|Mioduchaŭ}}, {{lang-ru|Мёдухов}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Парэцкі сельсавет (Акцябрскі раён)|Парэцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 25 км на захад ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 228 км ад [[Гомель|Гомеля]], 18 км ад чыгуначнай станцыі [[Рабкор]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — Рабкор, адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. === Экалогія і прырода === Вакол вёскі — лес. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Глуск]] — Акцябрскі. == Інфармацыя == Планіроўка складаецца з трох кароткіх, шыротных вуліц, забудаваных драўлянымі сядзібамі. У складзе сельскагаспадарчага ААТ «Парэчча-Арэса» з цэнтрам у [[Парэчча (Акцябрскі раён)|Парэччы]]. Крама. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XIX]] стагоддзя, як паселішча ў [[Бабруйскі павет|Бабруйскам павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], уласнасць казны. На карце 1866 года, якая выкарыстоўвалася Заходняй меліярацыйнай экспедыцыяй, што працавала ў гэтых месцах у 1890-я гады, пазначана як 6 адасобленых, аднайменных засценкаў. На 1908 год — засценак і мястэчка ў Ляскавіцкай воласці. Напачатку 1920-х гадоў засценак і мястэчка аб'ядналіся ў адну вёску. У 1930 годзе жыхары ўступілі ў калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] нямецкія акупанты ў красавіку 1942 года цалкам спалілі вёску і забілі 39 жыхароў. 11 жыхароў загінулі на фронце. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 15 жыхароў. === Дынаміка === * 1908 год — засценак — 10 двароў, 115 жыхароў; мястэчка — 3 двары, 32 жыхары. * 1940 год — 45 двароў, 174 жыхары. * 1959 год — 132 жыхары (паводле перапісу). * 1997 год — 24 двары, 51 жыхар. * 2004 год — 19 двароў, 45 жыхароў. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{Крыніцы/Памяць/Акцябрскі раён}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Парэцкі сельсавет (Акцябрскі раён)}} [[Катэгорыя:Парэцкі сельсавет (Акцябрскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] 2op195soo8xa6ovfcm9l41spsiq80gw 0 68113 5121612 4587445 2026-04-05T18:59:08Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121612 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = [[Вёска]] |беларуская назва = Мікуль-Гарадок |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 36|lat_sec = 8 |lon_dir = E|lon_deg = 29|lon_min = 10|lon_sec = 41 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет2 = Любанскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 8 |насельніцтва = 13<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 студзеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = +3 |тэлефонны код = +375-2357 |паштовы індэкс = 247305 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243027958 }} '''Міку́ль-Гарадо́к'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Mikuĺ-Haradok}}, {{lang-ru|Микуль-Городок}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Любанскі сельсавет (Акцябрскі раён)|Любанскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 20 км на ўсход ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 244 км ад [[Гомель|Гомеля]], 24 км ад чыгуначнай станцыі [[Рабкор]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — Рабкор, адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Акцябрскі — [[Азарычы]]. == Інфармацыя == Планіроўка складаецца з просталінейнай шыротнай вуліцы, да якой на захадзе далучаецца кароткая просталінейная вуліца. Забудова няшчыльная, драўляная, сядзібнага тыпу. Крама. <br/>Абеліск на месцы «Рудабельскіх варот», за 2 км на паўночны захад ад вёскі. Устаноўлены ў 1976 годзе. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XIX]] стагоддзя. На 1870 год — засценак у [[Рудабельская воласць|Рудабельскай воласці]] [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1931 годзе арганізаваны калгас «Ударнік», працавала гамарня. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] нямецкія акупанты ў красавіку 1942 года цалкам спалілі вёску і забілі 67 жыхароў. Падчас Гомельска-Рэчыцкай аперацыі 1943 года, калі войскі Беларускага фронта наблізіліся да Акцябрскага раёна, партызаны 123-й брыгады імя 25-годдзя БССР прарвалі каля вёскі абарону нямецкіх войскаў і ўстанавілі непасрэдную сувязь з 37-й і 60-й стралковымі дывізіямі 65-й арміі — утварыліся так званыя «[[Рудабельскія вароты]]», якія існавалі з 28 лістапада да 21 снежня 1943 года. У 1944 годзе акупанты стварылі паблізу ад вёскі, на балоце, канцлагер для грамадзянскага насельніцтва. 10 жыхароў загінулі на фронце. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 8 двароў, 13 жыхароў. === Дынаміка === * 1897 год — 3 двары, 46 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 4 двары. * 1925 год — 29 двароў. * 1940 год — 75 двароў, 302 жыхары. * 1959 год — 142 жыхары (паводле перапісу). * 1997 год — 21 двор, 42 жыхары. * 2004 год — 22 двары, 28 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{Крыніцы/Памяць/Акцябрскі раён}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Любанскі сельсавет (Акцябрскі раён)}} [[Катэгорыя:Любанскі сельсавет (Акцябрскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] g20hxri95tem8ameobxd3xbof55nnb9 0 68114 5121908 4587416 2026-04-05T21:36:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121908 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Мошны |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 51|lat_sec = 17 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 03|lon_sec = 15 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет = Пратасаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 7 |насельніцтва = 12<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 студзеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = 247320 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243024391 }} '''Мо́шны'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Mošny}}, {{lang-ru|Мошны}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Пратасаўскі сельсавет|Пратасаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 30 км на паўночны ўсход ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 237 км ад [[Гомель|Гомеля]], прыпыначны пункт на чыгунцы [[Бабруйск]] — [[Рабкор]], адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. === Экалогія і прырода === Вакол вёскі — лес. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Акцябрскі — [[Парычы]]. == Інфармацыя == Планіроўка складаецца з просталінейнай мерыдыянальнай вуліцы (уздоўж чыгункі), да якой з усходу далучаюцца 3 завулкі. Будынкі драўляныя, сядзібнага тыпу. Клуб, аўталаўка. == Гісторыя == Заснаваны ў другой палове [[XIX]] стагоддзя. На 1908 год — казённая сядзіба, у Брожскай воласці [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1931 годзе жыхары ўступілі ў калгас. З уводам у эксплуатацыю ў 1932 годзе чыгункі Бабруйск — [[Старушкі (раз’езд)|Старушкі]] пачаў дзейнічаць раз'езд, а затым і чыгуначная станцыя. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] у 1941 годзе разам з часткамі Чырвонага Арміі чыгуначную станцыю абараняў батальён добраахвотнікаў. Нямецкія акупанты ў красавіку 1942 года цалкам спалілі вёску і забілі 7 жыхароў. У жніўні 1942 года партызаны разграмілі варожы гарнізон, які размяшчаўся ў вёсцы і вывелі са строю лесазавод. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 7 двароў, 12 жыхароў. === Дынаміка === * 1908 год — 3 двары, 14 жыхароў. * 1940 год — 50 двароў, 240 жыхароў. * 1959 год — 364 жыхары (паводле перапісу). * 1997 год — 29 двароў, 44 жыхары. * 2004 год — 19 гаспадарак, 26 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{Крыніцы/Памяць/Акцябрскі раён}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Пратасаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Пратасаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] [[Катэгорыя:Мошны| ]] sv3okv8dh997symax4crxa5a5n94j8s 0 68115 5121909 4438314 2026-04-05T21:37:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121909 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Мушычы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 30|lat_sec = 44 |lon_dir = E|lon_deg = 29|lon_min = 3|lon_sec = 34 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет2 = Валосавіцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = [[1560]] |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 41 |насельніцтва = 78<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 ліпеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = +3 |тэлефонны код = +375-2357 |паштовы індэкс = 247304 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243024365 }} '''Му́шычы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Mušyčy}}, {{lang-ru|Мушичи}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Валосавіцкі сельсавет (Акцябрскі раён)|Валосавіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 26 км на паўднёвы ўсход ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 256 км ад [[Гомель|Гомеля]], 32 км ад чыгуначнай станцыі [[Рабкор]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — Рабкор, адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. === Гідраграфія === На рацэ [[Трэмля (рака)|Трэмля]] (прыток [[Прыпяць|Прыпяці]]). На ўсходзе сетка меліярацыйных каналаў. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Акцябрскі — [[Азарычы]]. == Інфармацыя == Планіроўка складаецца з дзвюх вуліц, блізкіх да шыротнай арыентацыі, забудаваных няшчыльна драўлянымі сядзібамі. У складзе сельскагаспадарчага ДП «Некрашынскі» з цэнтрам у [[Валосавічы (Акцябрскі раён)|Валосавічах]], малочнатаварная ферма. Клуб, фельчарска-акушэрскі пункт, крама. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XVI]] стагоддзя як паселішча ў Парэцкай воласці [[Мазырскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Мазырскага павета]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1560 годзе згадана ў сувязі з вызначэннем меж вёсак. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793 год) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Бабруйскі павет|Бабруйскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У XIX стагоддзі ў складзе казённага маёнтка [[Нястанавічы]]. Пазначана на карце 1866 года, якая выкарыстоўвалася Заходняй меліярацыйнай экспедыцыяй, што працавала ў гэтым раёне ў 1890-я гады. На 1908 год у [[Рудабельская воласць|Рудабельскай воласці]] Бабруйскага павета. 8 ліпеня 1920 года вызвалена ад польскіх акупантаў. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Пралетарыят», працавалі гамарня і ваўначоска. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] нямецкія акупанты ў красавіку 1942 года спалілі амаль усю вёску (105 двароў) і забілі 35 жыхароў. 41 жыхар загінуў на фронце. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 41 двор, 78 жыхароў. === Дынаміка === * 1857 год — 23 двары, 132 жыхары. * 1897 год — 56 двароў, 338 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 77 двароў, 577 жыхароў. * 1920 год — 364 жыхары. * 1940 год — 113 двароў, 370 жыхароў. * 1959 год — 266 жыхароў (паводле перапісу). * 1997 год — 53 двары, 132 жыхары. * 2004 год — 47 двароў, 104 жыхары. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Акцябрскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 1997. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Валосавіцкі сельсавет (Акцябрскі раён)}} [[Катэгорыя:Валосавіцкі сельсавет (Акцябрскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] b71npw1cj6kgoghuae82xaspsymv9rw 0 68116 5121918 4478746 2026-04-05T21:38:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121918 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|тып=тапонім|Ніўнае}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Ніўнае |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 33|lat_sec = 56 |lon_dir = E|lon_deg = 29|lon_min = 1|lon_sec = 11 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет = Ламавіцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XVI стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 13 |насельніцтва = 20<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 студзеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = +3 |тэлефонны код = +375-2357 |паштовы індэкс = 247302 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243024343 }} '''Ні́ўнае'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Niŭnaje}}, {{lang-ru|Нивное}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Ламавіцкі сельсавет|Ламавіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 23 км на паўднёвы ўсход ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 253 км ад [[Гомель|Гомеля]], 30 км ад чыгуначнай станцыі [[Рабкор]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — Рабкор, адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. == Транспартная сетка == Побач аўтадарога Акцябрскі — [[Азарычы]]. == Інфармацыя == Планіроўка складаецца з кароткай, блізкай да шыротнай арыентацыі вуліцы. Забудова драўляная, сядзібнага тыпу. Аўталаўка. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XVI]] стагоддзя як паселішча ў Парэцкай воласці [[Мазырскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Мазырскага павета]] [[Мінскае ваяводства|Мінскага ваяводства]] [[Вялікае княства Літоўскае|Вялікага княства Літоўскага]]. Пазначана пад 1560 годам у сувязі з устанаўленнем меж вёсак. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793 год) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у казённым маёнтку [[Нястанавічы]]. На 1908 год у [[Рудабельская воласць|Рудабельскай воласці]] [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1925 годзе — у Граб'ёўскім сельсавеце [[Азарыцкі раён|Азарыцкага раёна]] [[Мазырская акруга|Мазырскай акругі]]. У 1929 годзе арганізаваны калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] нямецкія акупанты ў красавіку 1942 года забілі 10 жыхароў. 10 жыхароў загінулі на фронце. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 13 двароў, 20 жыхароў. === Дынаміка === * 1850 год — 3 двары, 23 жыхары. * 1897 год — 6 двароў, 52 жыхара (паводле перапісу). * 1908 год — 11 двароў, 79 жыхароў. * 1917 год — 82 жыхары. * 1925 год — 14 двароў. * 1940 год — 29 двароў, 60 жыхароў. * 1959 год — 69 жыхароў (паводле перапісу). * 1997 год — 21 двор, 40 жыхароў. * 2004 год — 15 двароў, 27 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{Крыніцы/Памяць/Акцябрскі раён}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Заліўка НП-Беларусь}} dh82tgxh60i6s5zorizancc5gvg52h2 0 68137 5121911 5083884 2026-04-05T21:37:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121911 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Новая Дуброва}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Новая Дуброва |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет2 = Акцябрскі |дата заснавання = |першае згадванне = XVIII стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = }} '''Но́вая Дубро́ва'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Novaja Dubrova}}, {{lang-ru|Новая Дуброва}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Акцябрскі сельсавет (Акцябрскі раён)|Акцябрскага сельсавета]]. == Геаграфія == За 3 км на поўнач ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 193 км ад [[Гомель|Гомеля]], 0,5 км ад аднайменнага прыпыначнага пункта на чыгунцы [[Бабруйск]] — [[Рабкор]], адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. На захадзе меліярацыйныя каналы. На ўсход ад вёскі лясны масіў. Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Парычы]] — Акцябрскі. Планіроўка складаецца з просталінейнай мерыдыянальнай вуліцы, паралельна да якой на ўсходзе праходзіць кароткая вуліца. Забудова драўляная, няшчыльная, сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XVIII]] стагоддзя, калі перасяленцы з вёскі Дуброва (зараз — [[Старая Дуброва (Акцябрскі раён)|Старая Дуброва]]) заснавалі тут невялікае паселішча, названае Новая Дуброва. У [[XIX]] стагоддзі — у складзе маёнтка Рудабелка, з 1867 года ва ўладанні барона А. Я. Урангеля, з 1874 года — генерал-маёра О. Ф. Ліліенфельда. У канцы 60-х — пачатку 70-х гадоў у вёсцы жыло 67 асоб мужчынскага полу і 65 — жаночага. Пазначана на карце 1866 года, якая выкарыстоўвалася Заходняй меліярацыйнай экспедыцыяй, што працавала ў гэтым раёне ў 1890-я гады. Па стану на 1897 год існавалі вёска Новая Дуброва і выселкі Новая Дуброва-II (пасля далучаныя да вёскі). На 1908 год у [[Рудабельская воласць|Рудабельскай воласці]] [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1921 годзе адкрыта школа. З 20 лістапада 1938 года да 16 ліпеня 1954 года цэнтр [[Новадуброўскі сельсавет|Новадуброўскага сельсавета]] [[Глускі раён|Глускага]], з 28 чэрвеня 1939 года — Акцябрскага раёнаў [[Палеская вобласць|Палескай]], з 20 верасня 1944 года [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай]], з 8 студзеня 1954 года — [[Гомельская вобласць|Гомельскай]] абласцей. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Свядомасць», працавалі гамарня і стальмашня. Пачатковая школа ў 1930-я гады ператворана ў сямігадовую. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] з жыхароў вёскі і салдат-акружэнцаў быў створаны партызанскі атрад «За Радзіму». Нямецкія акупанты ў красавіку 1942 года спалілі 2 двары, забілі 17 жыхароў. 42 жыхары загінулі на фронце. У 1969 годзе ў вёску перасяліліся жыхары суседняга пасёлка [[Калініна (Акцябрскі раён)|Калініна]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 26 чэрвеня 1969 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1969, № 22 (1252).</ref>. == Насельніцтва == * 1897 год — вёска — 37 двароў, 267 жыхароў; выселкі — 8 двароў, 46 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 66 двароў, 486 жыхароў. * 1916 год — 80 двароў, 438 жыхароў. * 1925 год — 92 двары. * 1959 год — 383 жыхара (паводле перапісу). * 1997 год — 98 двароў, 229 жыхароў. * 2004 год — 92 двары, 213 жыхароў. * 2011 год — 88 двароў, 200 жыхароў. * 2019 год — 161 чал. == Інфраструктура == У складзе КСУП «Саўгас „Акцябрскі“» з цэнтрам у Акцябрскім, малочнатаварная ферма. Дом народнай творчасці, аддзяленне сувязі, крама. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Акцябрскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 1997. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Акцябрскі сельсавет (Акцябрскі раён)}} [[Катэгорыя:Акцябрскі сельсавет (Акцябрскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] [[Катэгорыя:Новая Дуброва (Акцябрскі раён)| ]] 2w1ijieyzkfdsdtvwlah5nhxkyp2tsa 0 68138 5121916 4441840 2026-04-05T21:38:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121916 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Новікі}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Новікі |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 31|lat_sec = 6 |lon_dir = E|lon_deg = 29|lon_min = 5|lon_sec = 39 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет2 = Валосавіцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XVIII стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 7 |насельніцтва = 11<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 ліпеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = +3 |тэлефонны код = +375-2357 |паштовы індэкс = 247304 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243028032 }} '''Но́вікі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Noviki}}, {{lang-ru|Новики}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Валосавіцкі сельсавет (Акцябрскі раён)|Валосавіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 25 км на паўднёвы ўсход ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 258 км ад [[Гомель|Гомеля]], 32 км ад чыгуначнай станцыі [[Рабкор]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — Рабкор, адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. === Гідраграфія === На рацэ [[Трэмля (рака)|Трэмля]] (прыток [[Прыпяць|Прыпяці]]). На захадзе сетка меліярацыйных каналаў. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Акцябрскі — [[Азарычы]]. == Інфармацыя == Планіроўка складаецца з кароткай, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі вуліцы. Жылыя хаты драўляныя, сядзібнага тыпу. Аўталаўка. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XVIII]] стагоддзя як паселішча ў [[Менскае ваяводства|Менскім ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793 год) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. На 1795 год у [[Бабруйскі павет|Бабруйскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], уладанне земскага суддзі І. Л. Кялчэўскага. У [[XIX]] стагоддзі ў маёнтку Бірча, уладанні памешчыка Месцера. На 1870 год у складзе Бартнінскай воласці Бабруйскага павета. У 1930 годзе жыхары ўступілі ў калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] нямецкія акупанты ў красавіку 1942 года амаль цалкам спалілі вёску (29 двароў з 30) і забілі 55 жыхароў. У снежні 1943 года карнікі забілі яшчэ 147 жыхароў (пахаваны ў магіле ахвяр фашызму ў цэнтры вёскі; у 1964 годзе ўстаноўлена стэла). 19 жыхароў загінулі на фронце. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 7 двароў, 11 жыхароў. === Дынаміка === * 1795 год — 26 двароў, 184 жыхары. * 1940 год — 30 двароў. * 1959 год — 83 жыхары (паводле перапісу). * 1997 год — 13 двароў, 27 жыхароў. * 2004 год — 9 гаспадарак, 18 жыхароў. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Акцябрскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 1997. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Валосавіцкі сельсавет (Акцябрскі раён)}} [[Катэгорыя:Валосавіцкі сельсавет (Акцябрскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] d14f03xc6u4zf7zn87ul5u63cuue926 0 68139 5121915 4587408 2026-04-05T21:38:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121915 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Новыя Завалёны |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 41|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 28|lon_min = 51|lon_sec = 20 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет2 = Акцябрскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 8 |насельніцтва = 10<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 студзеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = +3 |тэлефонны код = +375-2357 |паштовы індэкс = 247307 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243025465 }} '''Но́выя Завалёны'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Novyja Zavaliony}}, {{lang-ru|Новые Завалёны}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Акцябрскі сельсавет (Акцябрскі раён)|Акцябрскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 4 км на поўнач ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 233 км ад [[Гомель|Гомеля]], 2 км ад прыпыначнага пункта [[Новая Дуброва (Акцябрскі раён)|Новая Дуброва]] на чыгунцы [[Бабруйск]] — [[Рабкор]], адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. === Гідраграфія === На ўсходзе меліярацыйныя каналы. === Экалогія і прырода === На захадзе вёска мяжуе з лесам. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Глуск]] — Акцябрскі. == Інфармацыя == Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай вуліцы, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі і забудаванай драўлянымі сядзібамі. Аўталаўка. == Гісторыя == Заснавана напачатку 1920-х гадоў, калі з вёскі Завалёны вылучылася паселішча Новыя Завалёны і Завалёны сталі звацца [[Старыя Завалёны]]. У 1930 годзе жыхары ўступілі ў калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] нямецкія акупанты ў красавіку 1942 года спалілі 2 двары і забілі 6 жыхароў. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 8 двароў, 10 жыхароў. === Дынаміка === * 1940 год — 19 двароў, 98 жыхароў. * 1959 год — 93 жыхары (паводле перапісу). * 1997 год — 15 двароў, 24 жыхары. * 2004 год — 11 двароў, 15 жыхароў. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Акцябрскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 1997. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Акцябрскі сельсавет (Акцябрскі раён)}} [[Катэгорыя:Акцябрскі сельсавет (Акцябрскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] 4ga8o5kwvnqxe5vf93drwhrzr5u94xu 0 68140 5121917 5089923 2026-04-05T21:38:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121917 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Нястанавічы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 32|lat_sec = 28 |lon_dir = E|lon_deg = 29|lon_min = 4|lon_sec = 54 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет2 = Валосавіцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XVI стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 33 |насельніцтва = 52<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 ліпеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = +3 |тэлефонны код = +375-2357 |паштовы індэкс = 247304 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243024338 }} '''Няста́навічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Niastanavičy}}, {{lang-ru|Нестановичи}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Валосавіцкі сельсавет (Акцябрскі раён)|Валосавіцкага сельсавета]]. == Назва == У гэтым жа рэгіёне (у надбярэзінскіх [[Чыркавічы|Чыркавічах]]) у каталіцкім асяроддзі фіксавалася прозвішча Нестан. З-пад Вільні было Нестановіч. У літоўскіх [[Салечнікі|Салечніках]] пад 1725 г. засведчаная літоўская форма дзявочага прозвішча "Niestonaycia".<ref>https://www.epaveldas.lt/preview?id=1317%2F1%2F11 https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSM4-D9HV-Y?i=61&cc=4158550 https://www.epaveldas.lt/preview?id=1349%2F1%2F11</ref> == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 22 км на паўднёвы ўсход ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 252 км ад [[Гомель|Гомеля]], 29 км ад чыгуначнай станцыі [[Рабкор]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — Рабкор, адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. == Транспартная сетка == На [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Акцябрскі — [[Азарычы]]. == Інфармацыя == Планіроўка складаецца з ледзь выгнутай, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі вуліцы, якая на поўдні далучаецца да кароткай шыротнай вуліцы. На поўдзень ад іх адасоблена размешчана кароткая просталінейная вуліца, арыентаваная з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход, да якой на ўсходзе далучаецца завулак. Забудова двухбаковая, драўляная, няшчыльная, сядзібнага тыпу. У складзе сельскагаспадарчага ДП «Некрашынскі» з цэнтрам у [[Валосавічы (Акцябрскі раён)|Валосавічах]], малочнатаварная ферма. Клуб, крама. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XVI]] стагоддзя як паселішча ў [[Менскае ваяводства|Менскім ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Пазначана пад 1560 годам у сувязі з апісаннем меж вёсак. Паводле вопісу войска Вялікага княства 1567 года маёнтак Нястанавічы павінен быў пастаўляць коней для фарміравання харугваў у Менскім павеце. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793 год) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Бабруйскі павет|Бабруйскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У першай палове XIX стагоддзя — цэнтр аднайменнага казённага маёнтка. На 1857 год ва ўладанні двараніна Яльніцкага, які валодаў тут у 1870 годзе 123 дзесяцінамі зямлі. Па стане на 1885 год у вёсцы дзейнічала царква. На 1908 год у [[Рудабельская воласць|Рудабельскай воласці]] Бабруйскага павета. У 1910 годзе ў наёмнай хаце адкрыта земская школа, у 1914 годзе для яе пабудаваны ўласны будынак. У 1929 годзе арганізаваны калгас «Чырвоны сцяг», працавалі гамарня і конная крупарушка. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] нямецкія акупанты ў красавіку 1942 года цалкам спалілі вёску. Партызаны 29 мая 1943 года разграмілі гарнізон, створаны акупантамі ў вёсцы. 123 жыхары загінулі на фронце. У 1969 годзе ў Нястанавічы перасяліліся жыхары суседняй вёскі [[Гуслішча (Акцябрскі раён)|Гуслішча]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 26 чэрвеня 1969 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1969, № 22 (1252).</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 33 двары, 52 жыхары. === Дынаміка === * 1857 год — 12 двароў, 68 жыхароў. * 1885 год — 16 двароў, 144 жыхара. * 1897 год — 38 двароў, 268 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 47 двароў, 273 жыхары. * 1920 год — 301 жыхар. * 1925 год — 55 двароў. * 1940 год — 82 двары, 309 жыхароў. * 1959 год — 239 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 44 двары, 88 жыхароў. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Акцябрскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 1997. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Валосавіцкі сельсавет (Акцябрскі раён)}} [[Катэгорыя:Валосавіцкі сельсавет (Акцябрскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] hc7yle3rjqkrnvu8mjvrofiffx6oexg 0 68141 5121919 5084077 2026-04-05T21:38:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121919 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = [[Вёска]] |беларуская назва = Падветка |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 36|lat_sec = 5 |lon_dir = E|lon_deg = 29|lon_min = 5|lon_sec = 39 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет2 = Любанскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 4 |насельніцтва = 7<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 студзеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = +3 |тэлефонны код = +375-2357 |паштовы індэкс = 247305 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243027961 }} '''Падве́тка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Padvietka}}, {{lang-ru|Подветка}}; раней таксама '''Ве{{націск}}тка''') — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Любанскі сельсавет (Акцябрскі раён)|Любанскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 21 км на ўсход ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 251 км ад [[Гомель|Гомелю]], 24 км ад чыгуначнай станцыі [[Рабкор]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — Рабкор, адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. === Гідраграфія === На ўсходзе меліярацыйныя каналы. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]] — [[Азарычы]]. == Інфармацыя == Планіроўка складаецца з кароткай шыротнай вуліцы. Жылыя хаты драўляныя, сядзібнага тыпу. Аўталаўка. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XIX]] стагоддзя як паселішча ў казённым маёнтку [[Нястанавічы]]. На 1909 год у [[Рудабельская воласць|Рудабельскай воласці]] [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1929 годзе жыхары ўступілі ў калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] нямецкія акупанты ў красавіку 1942 года цалкам спалілі вёску і забілі 23 жыхары. 13 жыхароў загінулі на фронце. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 4 двары, 7 жыхароў. === Дынаміка === * 1857 год — 2 двары, 18 жыхароў. * 1897 год — 6 двароў, 47 жыхароў (паводле перапісу). * 1909 год — 10 двароў, 71 жыхар. * 1916 год — 78 жыхароў. * 1940 год — 26 двароў, 97 жыхароў. * 1959 год — 108 жыхароў (паводле перапісу). * 1997 год — 11 двароў, 22 жыхары. * 2004 год — 9 двароў, 13 жыхароў. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{Крыніцы/Памяць/Акцябрскі раён}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Любанскі сельсавет (Акцябрскі раён)}} [[Катэгорыя:Любанскі сельсавет (Акцябрскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] nr0tmp7spb7dvjm4dq6pqfsw7e9a8hg 0 68142 5121920 5081289 2026-04-05T21:38:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121920 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |скасаваны = так |беларуская назва = Параслішча |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет2 = Валосавіцкі |першае згадванне = XX стагоддзе }} '''Параслі́шча'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Paraslišča}}, {{lang-ru|Порослище}}) — былая [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіла ў склад [[Валосавіцкі сельсавет (Акцябрскі раён)|Валосавіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == За 23 км на паўднёвы ўсход ад [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскага]], 253 км ад [[Гомель|Гомеля]], 26 км ад чыгуначнай станцыі [[Рабкор]] на чыгунцы [[Бабруйск]] — Рабкор, галіне лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. Транспартная сувязь па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]] — [[Азарычы]]. За 2 км на паўднёвы ўсход ад вёскі вусце [[Ветка (рака)|Веткі]]. == Гісторыя == Вядома з пачатку XX стагоддзя. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Чырвоны партызан», працавала гамарня (кузня). Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] нямецкія акупанты ў красавіку 1942 года цалкам спалілі вёску і забілі 21 жыхара. 33 вяскоўцы загінулі на фронце. За 3 км ад вёскі, на балоце, з 17 да 25 сакавіка 1944 года размяшчаўся лагер для грамадзянскага непрацаздольнага насельніцтва з [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай]], [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай]] і [[Палеская вобласць|Палескай абласцей]]. За 7 дзён існавання лагера ў ім памерла каля 900 чалавек. Планіроўка складалася з двух кароткіх, паралельных паміж сабой вуліц, блізкіх да мерыдыянальнай арыентацыі. Забудова драўляная, сядзібнага тыпу. Апошні жыхар памёр у 2004 годзе. Ліквідавана ў 2010 годзе<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2010-218/2010_218_9_34381.pdf Решение Октябрьского районного Совета депутатов от 27 июля 2010 г. № 19 Об изменении границ сельских населенных пунктов и упразднении деревни Порослище Октябрьского района Гомельской области] {{ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1925 год — 52 двары. * 1940 год — 70 двароў, 283 жыхары. * 1959 год — 129 жыхароў (паводле перапісу). * 1997 год — 7 двароў, 11 жыхароў. * 2004 год — 2 двары, 2 жыхары. * 2005 год — няма жыхароў. == Помнік савецкаму лётчыку Міхаілу Луцэнку == Міхаіл Федасеевіч Луцэнка нарадзіўся 30 верасня 1918 года ў с. Петразагор’е Аляксандраўскага раёна Кіраваградскай вобласці [[Украінская ССР|Украінскай ССР]]<ref>{{Cite web|url=http://allaces.ru/p/people.php?id=24011|title=Луценко Михаил Федосеевич}}</ref>. Член [[Камсамол|ВЛКСМ]]. Прызваны на службу Александраўскім раённым ваенным камісарыятам<ref name=":0">{{Cite web|url=https://obd-memorial.ru/html/info.htm?id=56719702|title=Луценко Михаил Федосеевич}}</ref>. Удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. Лётчык 790-га знішчальнага авіяцыйнага палка 129-й знішчальнай авіяцыйнай дывізіі [[1-я паветраная армія (СССР)|1-я паветранай арміі]] [[2-гі Беларускі фронт|2-га Беларускага фронту]], [[малодшы лейтэнант]]. Загінуў 4 кастрычніка 1944 года на самалёце Ла-5 на тэрыторыі [[Даманавіцкі раён|Даманавіцкага раёна]] ў ходзе падрыхтоўкі РСЧА да Гумбінен-Гольдапскай наступальнай аперацыі. Быў пахаваны ў в. Параслішча<ref name=":0" />, пасля перапахаваны ў в. [[Любань (Акцябрскі раён)]]<ref>{{Cite web|url=https://memory.mil.by/poisk-pogibshikh/222826/|title=Луценко Михаил Федосеевич}}</ref>. На тэрыторыі грамадзянскіх могілак мясцовай адміністрацыяй у в. Параслішча адноўлены помнік савецкаму воіну<ref>{{Cite web|url=https://obd-memorial.ru/html/info.htm?id=74572136|title=ОБД Мемориал : Луценко Михаил Федосеевич, мл. лейтенант}}</ref>. <gallery> Файл:Лётчик_Луценко_М.Ф.jpg|Лётчык М. Луцэнка. Файл:Восстановленный памятник советскому украинскому летчику Луценко Михаилу Федосеевичу.jpg| Адноўлены помнік. Файл:Восстановленный памятник в деревне Порослище советскому украинскому летчику Луценко Михаилу Федосеевичу.jpg|Адноўлены помнік. </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Акцябрскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 1997. == Спасылкі == {{Commons}} ljm5kvfguty5ziuhkqcr2c3h0b5fw3c 0 68143 5121921 5084776 2026-04-05T21:39:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121921 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Парэчча |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 38|lat_sec = 29 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 44|lon_sec = 57 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет2 = Парэцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XIV стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 596<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 ліпеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = +3 |тэлефонны код = +375-2357 |паштовы індэкс = 247308 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = }} {{Значэнні2|Парэчча}} '''Парэ́чча'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Parečča}}, {{lang-ru|Поречье}}) — [[аграгарадок]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d910g0031976&q_id=9386727|title=Решение Октябрьского районного Совета депутатов от 26 марта 2010 года № 126 "О преобразовании некоторых населенных пунктов Октябрьского района в агрогородки"|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=}}</ref>, цэнтр [[Парэцкі сельсавет (Акцябрскі раён)|Парэцкага сельсавета]] [[Акцябрскі раён|Акцябрскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === За 18 км на захад ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 218 км ад [[Гомель|Гомеля]], 11 км ад чыгуначнай станцыі [[Рабкор]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — Рабкор, адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. === Гідраграфія === На рацэ [[Пціч (рака)|Пціч]] (прыток [[Прыпяць|Прыпяці]]), на захадзе меліярацыйны канал, злучаны з Прыпяццю. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Акцябрскі — [[Капцэвічы]]. == Інфармацыя == Планіроўка складаецца з доўгай просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад, да якой на поўдні далучаецца Г-падобная вуліца. Забудова двухбаковая, драўляная, сядзібнага тыпу. У 1987 годзе пабудаваны 50 [[Цэгла|цагляных]] хат, у якіх змясціліся перасяленцы з забруджаных радыяцыяй у выніку [[Чарнобыльская аварыя|аварыі на Чарнобыльскай АЭС]] месцаў. Цэнтр сельскагаспадарчага ААТ «Парэчча-Арэса», 2 малочнатаварныя фермы, зерняток, механічны парк. Сярэдняя школа (пры ёй з 1983 года гісторыка-краязнаўчы музей, якому 04.06.1991 г. прысвоена званне «народны»), дзіцячы сад, участковая бальніца, аптэка, лясніцтва, аддзяленне сувязі, Цэнтр вольнага часу, бібліятэка, лазня, комплексны прыёмны пункт, 3 крамы<ref>[http://www.oktiabrskiy.gomel-region.by/ru/agro/porechye Аграгарадок Парэчча] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111028201734/http://www.oktiabrskiy.gomel-region.by/ru/agro/porechye |date=28 кастрычніка 2011 }}</ref>. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XIV]] стагоддзя. Пад 1396 годам згадана ў лісце князя Гальшанскага як сяло ў Глускай воласці, якое было аддадзена [[Кіева-Пячэрская лаўра|Кіева-Пячэрскаму манастыру]]. Згадваецца ў 1559 годзе ў матэрыялах рэвізіі пушч. У 1683 годзе пазначана як цэнтр маёнтка, уладальніку якога Парэчча давала 292 злотых і 22,5 гроша ў год; акрамя таго, Парэчча — цэнтр воласці. Паводле інвентару 1748 года — буйное ўладанне [[Радзівілы|Радзівілаў]]. У другой палове XVIII стагоддзя Парэчча становіцца цэнтрам шляхецкага ўладання [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Рэчыцкага павета]] [[Мінскае ваяводства|Мінскага ваяводства]]. У вёсцы знаходзілася ўніяцкая царква ў імя Узнясення Маці Божай, заснаваная князем Альбрэхтам Радзівілам. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793 год) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], належала генерал-маёру В. К. Вішчынскаму. Праз вёску праходзіў [[Гасцінец (дарога)|гасцінец]] [[Слуцк]] — Скрыгалаў. У 1846 годзе адкрыта народнае вучылішча. Большасць вясковых земляў належала, акрамя Вішчынскага, памешчыкам Ф. Валодзьку, К. Клецкаму і А. Быкоўскаму. Пазначана на карце 1866 года, якая выкарыстоўвалася Заходняй меліярацыйнай экспедыцыяй, што працавала ў гэтым раёне ў 1890-я гады. У 1870 ці 1876 годзе пабудавана драўляная праваслаўная царква ў гонар Нараджэння Маці Божай. З 1885 года дзейнічала вінакурня. Паводле перапісу 1897 года існавалі сяло Парэчча-I — 2 царквы, народнае вучылішча, хлебазапасны магазін, 2 лаўкі; вёска Парэчча-II — лаўка, пастаялы двор; сядзіба Парэчча-II — лаўка, гамарня, карчма, і засценак Парэчча — гамарня. З 20 жніўня 1924 года цэнтр Парэцкага сельсавета [[Глускі раён|Глускага]], з 28 чэрвеня 1939 года Акцябрскага, з 25 снежня 1962 года [[Светлагорскі раён|Светлагорскага]], з 30 ліпеня 1966 года — адноўленага Акцябрскага раёнаў. Да 26 ліпеня 1930 года ў складзе [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]], з 20 лютага 1938 года — [[Палеская вобласць|Палескай]], з 20 верасня 1944 года — [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай]], з 8 студзеня 1954 года Гомельскай абласцей. У 1931 годзе арганізаваны калгас «Камсамольская праўда», працавалі гамарня і вадзяны млын. Пачатковая школа ў 1930-я гады ператворана ў сямігадовую. У канцы 1930-х гадоў сяло, вёска, засценак і фальварак аб'яднаны ў адзін населены пункт — Парэчча. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] партызаны разграмілі апорны пункт акупантаў які размяшчаўся ў вёсцы. У красавіку 1942 года карнікі спалілі 13 двароў і забілі 169 жыхароў. У 0,2 км на ўсход ад вёскі, па дарозе ў гарадскі пасёлак Акцябрскі з сакавіка 1943 года размяшчаўся аэрадром Палеска-Мінскага партызанскага злучэння (у 1973 годзе пастаўлены мемарыяльны знак). У баях каля вёскі загінулі 13 салдат (пахаваны на могілках). 83 жыхары загінулі на фронце, на ўшанаванне іх памяці ў 1967 годзе ў цэнтры вёскі адкрыты помнік — скульптура воіна. Адразу пасля вызвалення ў вёсцы быў адкрыты дзіцячы дом для дзяцей, бацькі якіх загінулі падчас вайны. У 1957 годзе створаны саўгас, а ў 1958 годзе пачала выходзіць саўгасная шматтыражка «Савецкае Парэчча». У склад [[Парэцкі сельсавет (Акцябрскі раён)|Парэцкага сельсавета]] да Вялікай Айчыннай вайны ўваходзіла вёска [[Вовін (Акцябрскі раён)|Вовін]], спаленая акупантамі і не адноўленая пасля вайны, да 1962 года — вёска [[Чырвоная Дуброва (Акцябрскі раён)|Чырвоная Дуброва]], да 1966 года — пасёлак [[Багданаў (Акцябрскі раён)|Багданаў]]. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 596 жыхароў. === Дынаміка === * 1748 год — 57 двароў, * 1897 год — сяло Парэчча-I — 76 двароў, 378 жыхароў; вёска Парэчча-II — 74 двары, 449 жыхароў; сядзіба Парэчча-II — 9 двароў, 54 жыхары; засценак Парэчча — 31 двор, 204 жыхары (паводле перапісу). * 1917 год — у сяле, вёсцы, засценку і фальварку 1401 жыхар. * 1925 год — у сяле 122 двары, у вёсцы 104 двары, у засценку 39 двароў, у фальварку 9 двароў. * 1940 год — 176 двароў, 810 жыхароў. * 1959 год — 870 жыхароў (паводле перапісу). * 1997 год — 316 двароў, 776 жыхароў. * 2000 год — 286 двароў, 696 жыхароў<ref name="bel12">{{кніга|загаловак=Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй|адказны=Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=2001|том=11|старонкі=158|старонак=560|isbn=985-11-0198-2 (Т. 11)|тыраж=10&nbsp;000}}</ref>. * 2004 год — 249 гаспадарак, 591 жыхар. == Памятныя мясціны == * Магіла ахвяр фашызму. * Помнік землякам, загінуўшым у Вялікую Айчынную вайну. * Помнік на месцы партызанскага аэрадрома. == Вядомыя асобы == * [[Уладзімір Захаравіч Пуцята]] (1906 — ?) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху ў Палескай вобласці. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{Крыніцы/Памяць/Акцябрскі раён}} * {{кніга|загаловак=Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй|адказны=Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=2001|том=11|старонкі=158|старонак=560|isbn=985-11-0198-2 (Т. 11)|тыраж=10&nbsp;000}} {{Парэцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] 245iofiw9zqcqxx2hkl9806kp8brfn7 0 68144 5121923 4478769 2026-04-05T21:39:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121923 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Подгаць |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 29|lat_sec = 37 |lon_dir = E|lon_deg = 28|lon_min = 53|lon_sec = 21 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет = Ламавіцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 1 |насельніцтва = 2<ref>Даныя сельсавета на 1 студзеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = +3 |тэлефонны код = +375-2357 |паштовы індэкс = 247302 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243025478 }} '''По́дгаць'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Podhać}}, {{lang-ru|Подгать}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Ламавіцкі сельсавет|Ламавіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === За 20 км на поўдзень ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], за 225 км ад [[Гомель|Гомеля]], за 15 км ад чыгуначнай станцыі [[Рабкор]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — Рабкор, адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. === Гідраграфія === На поўначы меліярацыйны канал. === Экалогія і прырода === Вакол вёскі лес. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Акцябрскі — [[Азарычы]]. == Інфармацыя == Планіроўка складаецца з кароткай шыротнай вуліцы. Жылыя хаты драўляныя, сядзібнага тыпу. Аўталаўка. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XIX]] стагоддзя як хутар у [[Рудабельская воласць|Рудабельскай воласці]] [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. На 1925 год у Граб'ёўскім сельсавеце [[Азарыцкі раён|Азарыцкага раёна]] [[Мазырская акруга|Мазырскай акругі]]. У 1930 годзе арганізаваны калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] нямецкія акупанты ў красавіку 1942 года цалкам спалілі вёску і забілі 28 жыхароў. 10 жыхароў загінулі на фронце. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 1 двор, 2 жыхары. === Дынаміка === * 1897 год — 8 двароў, 66 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 14 двароў, 83 жыхары. * 1917 год — 123 жыхары. * 1925 год — 24 двары. * 1940 год — 38 двароў, 142 жыхары. * 1959 год — 96 жыхароў (паводле перапісу). * 1997 год — 8 двароў, 13 жыхароў. * 2004 год — 5 двароў, 7 жыхароў. == Вядомыя ўраджэнцы == * [[Уладзімір Рыгоравіч Правасуд|Уладзімір Правасуд]] — беларускі гумарыст і сатырык, журналіст. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{Крыніцы/Памяць/Акцябрскі раён}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Ламавіцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Ламавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] n88ijuyvae2g028r8cwnrbmzkmolrac 0 68145 5121924 4587390 2026-04-05T21:39:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121924 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Пратасы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 46|lat_sec = 52 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 04|lon_sec = 56 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет = Пратасаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XVIII стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 102 |насельніцтва = 237<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 студзеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = 247310 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243024388 }} '''Пратасы́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Прата́сы'''</ref> ({{lang-be-trans|Pratasy}}, {{lang-ru|Протасы}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Пратасаўскі сельсавет|Пратасаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 31 км на паўночны ўсход ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 174 км ад [[Гомель|Гомеля]], 10 км ад чыгуначнай станцыі [[Ратміраў|Ратміравічы]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — [[Рабкор]], адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. === Гідраграфія === На захадзе меліярацыйныя каналы. === Экалогія і прырода === На ўсходзе мяжуе з лесам. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Парычы]] — Акцябрскі. == Інфармацыя == Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы мерыдыянальнай арыентацыі, якая перакрыжоўваецца просталінейнай шыротнай вуліцай. Забудова двухбаковая, драўляная, сядзібнага тыпу. У складзе сельскагаспадарчага ДП «Майсееўка» з цэнтрам у [[Майсееўка (Акцябрскі раён)|аднайменнай вёсцы]], жывёлагадоўчая ферма, паляводчая брыгада. Дом народнай творчасці, бібліятэка, аддзяленне сувязі, фельчарска-акушэрскі пункт, комплексны прыёмны пункт, 2 крамы. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XVIII]] стагоддзя як вёска ў [[Мінскае ваяводства|Мінскім ваяводстве]] [[Вялікае княства Літоўскае|Вялікага княства Літоўскага]]. Паводле каралеўскага прывілею 1775 года Пратасы былі аддадзены на 50 гадоў абознаму літоўскаму М. С. Лапату. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793 год) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У XIX стагоддзі ў складзе казённага маёнтка [[Брожа (вёска)|Брожа]]. На 1908 год у Брожскай воласці [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1920 годзе ў наёмнай хаце адкрыта школа. З 21 жніўня 1925 года цэнтр [[Пратасаўскі сельсавет|Пратасаўскага сельсавета]] [[Парыцкі раён|Парыцкага]], з 28 чэрвеня 1939 года Акцябрскага, з 25 снежня 1962 года [[Светлагорскі раён|Светлагорскага]], з 30 ліпеня 1966 года — адноўленага Акцябрскага раёнаў. Да 26 ліпеня 1930 года ў складзе [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]], з 20 лютага 1938 года [[Палеская вобласць|Палескай]], з 20 верасня 1944 года [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай]], з 8 студзеня 1954 года Гомельскай абласцей. 20 чэрвеня 1985 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску [[Рассвет (Акцябрскі раён)|Рассвет]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 20 чэрвеня 1985 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1985, № 23 (1829).</ref>. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Бальшавік», працавала гамарня. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] партызаны ў жніўні 1942 года разграмілі нямецкі гарнізон, які базіраваўся ў вёсцы. Карнікі ў красавіку 1942 года спалілі 105 двароў і забілі 64 жыхары. У баях за вёску і наваколлі загінулі 246 салдат 28-й арміі і 8 партызан (пахаваны на могілках, у іх ліку [[Герой Савецкага Саюза]] [[Міхаіл Арцём’евіч Бухтуеў|М. А. Бухтуеў]]; у 1956 годзе на магіле пастаўлены помнік). 21 жыхар загінуў на фронце. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 102 гаспадаркі, 237 жыхароў. === Дынаміка === * 1795 год — 7 двароў, 52 жыхары. * 1908 год — 77 двароў, 493 жыхары. * 1925 год — 105 двароў. * 1940 год — 126 двароў, 470 жыхароў. * 1959 год — 428 жыхароў (паводле перапісу). * 1997 год — 136 двароў, 357 жыхароў. * 2004 год — 126 гаспадарак, 307 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{Крыніцы/Памяць/Акцябрскі раён}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Пратасаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Пратасаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] owmvh0wa5edsj8p1yfwtnn45r6h7c3m 0 68147 5121926 4587391 2026-04-05T21:39:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121926 wikitext text/x-wiki {{значэнні}} {{НП-Беларусь |статус = Пасёлак |беларуская назва = Рабкор |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 36|lat_sec = 30 |lon_dir = E|lon_deg = 28|lon_min = 50|lon_sec = 37 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет2 = Акцябрскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = 1931 |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 51 |насельніцтва = 93<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 студзеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = +3 |тэлефонны код = +375-2357 |паштовы індэкс = 247319 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Рабко́р'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Rabkor}}, {{lang-ru|Рабкор}}) — [[пасёлак]] у [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Акцябрскі сельсавет (Акцябрскі раён)|Акцябрскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 5 км на поўдзень ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 208 км ад [[Гомель|Гомеля]], [[Рабкор (станцыя)|станцыя (канцавая)]] на чыгунцы [[Бабруйск]] — Рабкор, адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. === Гідраграфія === На поўдні канава Серабранская (прыток ракі [[Пціч (рака)|Пціч]]). === Экалогія і прырода === Вакол пасёлка лес. == Транспартная сетка == На [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Акцябрскі — [[Капцэвічы (пасёлак)|Капцэвічы]]. == Інфармацыя == Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы амаль мерыдыянальнай арыентацыі (уздоўж чыгункі), забудаванай аднабакова пераважна драўлянымі жылымі і гаспадарчымі (прыстанцыйнымі) будынкамі. База ЧУП «Акцябраграхімія», асфальтавы завод, нафтабаза, сталовая, 3 крамы. == Гісторыя == Заснаваны ў [[1931]] годзе, пасля пачатку будаўніцтва чыгуначнай лініі Бабруйск — Старушкі ад лініі Асіповічы — Жлобін. Напачатку будаўніцтва чыгункі станцыя мела назву Ударная, пазней у гонар доблесці моладзі Рудабельшчыны па прапанове [[Максім Архіпавіч Ляўкоў|М. А. Ляўкова]], які прысутнічаў на адкрыцці чыгункі, яе перайменавалі ў Рабкор ({{lang-ru|рабочая особая бригада комсомольсомольских организаций района}}). Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], у чэрвені-жніўні 1941 года, разам з часткамі Чырвонай Арміі [[Рабкор (станцыя)|чыгуначную станцыю]] абараняў батальён добраахвотнікаў. Нямецкія акупанты 2 красавіка 1942 года і ў 1944 годзе цалкам спалілі пасёлак і забілі 64 жыхары (пахаваны ў магілах ахвяр фашызму ў 0,3 км на ўсход, 1,5 км на захад і 2 км на паўднёвы ўсход ад чыгуначнай станцыі). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 51 двор, 93 жыхары. === Дынаміка === * 1940 год — 20 двароў, 103 жыхары. * 1959 год — 146 жыхароў (паводле перапісу). * 1997 год — 61 двор, 142 жыхары. * 2004 год — 58 двароў, 136 жыхароў. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Акцябрскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 1997. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Акцябрскі сельсавет (Акцябрскі раён)}} [[Катэгорыя:Акцябрскі сельсавет (Акцябрскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] [[Катэгорыя:Рабкор| ]] hdpwqtreefnl6ppbf7fclbdvcwcvrxk 0 68148 5121927 4587481 2026-04-05T21:40:08Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121927 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Радкоў |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 34|lat_sec = 40 |lon_dir = E|lon_deg = 29|lon_min = 9|lon_sec = 6 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет2 = Валосавіцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 4 |насельніцтва = 6<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 ліпеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = +3 |тэлефонны код = +375-2357 |паштовы індэкс = 247303 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243027967 }} '''Радко́ў'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Radkoŭ}}, {{lang-ru|Радков}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Валосавіцкі сельсавет (Акцябрскі раён)|Валосавіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 26 км на паўднёвы ўсход ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 256 км ад [[Гомель|Гомеля]], 29 км ад чыгуначнай станцыі [[Рабкор]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — Рабкор, адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. === Гідраграфія === На рацэ [[Трэмля (рака)|Трэмля]] (прыток [[Прыпяць|Прыпяці]]), на захадзе меліярацыйныя каналы. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Акцябрскі — [[Азарычы]]. == Інфармацыя == Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход, на ўсходзе невялікі адасоблены ўчастак забудовы. Жылыя хаты драўляныя, сядзібнага тыпу. Аўталаўка. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XIX]] стагоддзя як вёска ў Крукавіцкай воласці [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Шлях Леніна», працавала гамарня. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў красавіку 1942 года нямецкія акупанты амаль цалкам спалілі вёску (146 двароў са 149) і забілі 120 жыхароў<ref name="NARB">[http://db.narb.by/search/3893 Радков. Белорусские деревни, уничтоженные в годы Великой Отечественной войны]//НАРБ. Ф.1363. Оп.1. Д.2650. Л.28; НАРБ. Ф.1363. Оп.1. Д.1630. Л.21-22, 36; НАРБ. Ф.861. Оп.1. Д.12. Л.60-61</ref> У снежні 1943 года карнікі забілі яшчэ 9 жыхароў (пахаваны ў магіле ахвяр фашызму на паўночнай ускраіне вёскі; у 1966 годзе пастаўлены абеліск). 94 жыхары загінулі на фронце. === Спіс жыхароў Радкова, ваенаслужачых Чырвонай Арміі, якія загінулі ў 1941—1945 гг. === {| class="sortable wide" width=100 % ! Прозвішча, імя, імя па бацьку ! Год нар. ! Званне ! Пасада ! Дата смерці ! Месца пахавання ! Найбліжэйшая радня |- | Казакоў Сямён Фёдаравіч<ref>[ http://www.obd-memorial.ru/html/info.htm?id=56234346]</ref> | [[1913]] | [[Чырвонаармеец]] | [[Стралок]] | 19.03.[[1944]] | г. [[Ковель]] | Жонка Казакова Еўдакія Фёдараўна |- | Селівон Мікалай Сцяпанавіч<ref>[http://www.obd-memorial.ru/html/info.htm?id=4507253]</ref> | [[1928]] | [[Чырвонаармеец]] | [[Стралок]] | 18.02.[[1945]] | Грос Эзерыц, Германія | Бацька Селівон Сцяпан |} === Спіс жыхароў Радкова, ваенаслужачых Чырвонай Арміі, якія прапалі без вестак у 1941—1945 гг. === {| class="sortable wide" width=100 % ! Прозвішча, імя, імя па бацьку ! Год нар. ! Званне ! Пасада ! Дата смерці ! Месца пахавання ! Найбліжэйшая радня |- | Ігнатовіч Якаў Фёдаравіч<ref>[http://www.obd-memorial.ru/html/info.htm?id=61330796 Именной список безвозвратных потерь рядового и сержантского состава по Домановичскому району Полесской области БССР за период 1941—1945 гг.]</ref> | [[1898]] | [[Чырвонаармеец]] | [[Стралок]] | Невядома | Невядома | Жонка Ігнатовіч Марыя Сямёнаўна |- | Ігнатовіч Ціхан Цярэнцевіч<ref>[http://www.obd-memorial.ru/html/info.htm?id=61330797 Именной список безвозвратных потерь рядового и сержантского состава по Домановичскому району Полесской области БССР за период 1941—1945 гг.]</ref> | [[1903]] | [[Чырвонаармеец]] | [[Стралок]] | Невядома | Невядома | Жонка Ігнатовіч Вера Навумаўна |- | Ігнатовіч Даніла Цярэнцевіч<ref>[http://www.obd-memorial.ru/html/info.htm?id=61330798 Именной список безвозвратных потерь рядового и сержантского состава по Домановичскому району Полесской области БССР за период 1941—1945 гг.]</ref> | [[1898]] | [[Чырвонаармеец]] | [[Стралок]] | Невядома | Невядома | Жонка Ігнатовіч Яўгенія Піліпаўна |- | Ігнатовіч Павел Яфімавіч<ref>[http://www.obd-memorial.ru/html/info.htm?id=61330799 Именной список безвозвратных потерь рядового и сержантского состава по Домановичскому району Полесской области БССР за период 1941—1945 гг.]</ref> | [[1912]] | [[Чырвонаармеец]] | [[Стралок]] | Невядома | Невядома | Жонка Ігнатовіч Просся Яўгенаўна |- | Ігнатовіч Дзмітрый Данілавіч<ref>[http://obd-memorial.ru/html/info.htm?id=68528090]</ref> | [[1908]] | [[Радавы]] | [[Стралок]] | Невядома | Невядома | Бацька Ігнатовіч Даніла Іванавіч |- | Палуян Дзямян Сцяпанавіч<ref>[ http://www.obd-memorial.ru/html/info.htm?id=61331042 Именной список безвозвратных потерь рядового и сержантского состава по Домановичскому району Полесской области БССР за период 1941—1945 гг.]</ref> | [[1912]] | [[Чырвонаармеец]] | [[Стралок]] | Невядома | Невядома | Жонка Палуян Вольга Данілаўна |} == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 4 двары, 6 жыхароў. === Дынаміка === * 1897 год — 31 двор, 261 жыхар (паводле перапісу). * 1925 год — 96 двароў. * 1940 год — 149 двароў, 750 жыхароў. * 1959 год — 191 жыхар (паводле перапісу). * 1997 год — 14 двароў, 26 жыхароў. * 2004 год — 8 двароў, 11 жыхароў. == Вядомыя выхадцы == * [[Мікалай Дзмітрыевіч Бусел]] (1930—2005) — заслужаны машынабудаўнік, лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі. * '''Ніна Манцэвіч (Ігнатовіч)''' — сузаснавальнік і выдавец найбуйнейшага беларускамоўнага перыядычнага рэгіянальнага выдання Беларусі «[[Рэгіянальная газета]]». ({{ДН|19|8|1958}} г.)<ref name="сайт">[http://www.rh.by «Рэгіянальная газета»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130518232246/http://www.rh.by/ |date=18 мая 2013 }}</ref> == Асобы, звязаныя з Радковам == * '''Грэг Ігнатовіч''' (Greg Ignatovich)<ref>https://www.residentadvisor.net/dj/gregignatovich {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190128191147/https://www.residentadvisor.net/dj/gregignatovich |date=28 студзеня 2019 }}</ref> — заснавальнік і кіраўнік найбуйнейшай музычнай пляцоўкі ў Грэцыі Vagabond founder & CEO. Дыджэй. Вядомы сваімі выступамі ў Грэцыі, Македоніі, ЗША, Расіі. Сын беларуса-эмігранта, праўнук селяніна з Радкова Паўла Ігнатовіча. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Акцябрскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 1997. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Валосавіцкі сельсавет (Акцябрскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Валосавіцкі сельсавет (Акцябрскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] 8x3e646rlokntkrb7xll0pui9v7cmkx 0 68149 5121929 4587438 2026-04-05T21:40:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121929 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Ражаноў |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 36|lat_sec = 12 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 45|lon_sec = 23 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет2 = Парэцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 14<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 ліпеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = 247308 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243025477 }} '''Ражано́ў'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Ražanoŭ}}, {{lang-ru|Рожанов}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Парэцкі сельсавет (Акцябрскі раён)|Парэцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 10 км на паўднёвы захад ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 221 км ад [[Гомель|Гомеля]], 6 км ад чыгуначнай станцыі [[Рабкор]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — Рабкор, адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. === Гідраграфія === На рацэ [[Пціч (рака)|Пціч]] (прыток [[Прыпяць|Прыпяці]]). === Экалогія і прырода === На поўдні і захадзе мяжуе з лесам. == Транспартная сетка == На [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Акцябрскі — [[Капцэвічы]]. == Інфармацыя == Планіроўка складаецца з кароткай, просталінейнай вуліцы, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі (уздоўж ракі) і забудаванай драўлянымі сядзібамі. Крама. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XIX]] стагоддзя як цэнтр аднайменнага маёнтка, уладанне памешчыка Ф. Лукаўскага. На 1897 год у [[Рудабельская воласць|Рудабельскай воласці]] [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1931 годзе арганізаваны калгас імя [[Клімент Яфрэмавіч Варашылаў|К. Я. Варашылава]]. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] партызаны разграмілі апорны пункт, размешчаны акупантамі ў вёсцы. У красавіку 1942 года нямецкія карнікі спалілі 17 двароў і забілі 31 жыхара. З верасня 1942 года па чэрвень 1944 года тут дыслацыраваўся разведвальна-дыверсійны атрад «Храбрацы» (камандзір [[Аляксандр Маркавіч Рабцэвіч|А. М. Рабцэвіч]]). 12 жыхароў загінулі на фронце. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 14 жыхароў. === Дынаміка === * 1897 год — 14 двароў, 95 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — вёска — 14 двароў, 93 жыхары; фальварак — 2 двары, 17 жыхароў. * 1916 год — 18 двароў. * 1920 год — 100 жыхароў * 1925 год — 22 двары. * 1959 год — 77 жыхароў (паводле перапісу). * 1997 год — 28 двароў, 42 жыхары. * 2004 год — 11 двароў, 17 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{Крыніцы/Памяць/Акцябрскі раён}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Парэцкі сельсавет (Акцябрскі раён)}} [[Катэгорыя:Парэцкі сельсавет (Акцябрскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] tsq1zty3xkzeammajnqtrxv3cd5dg5y 0 68150 5121930 5101612 2026-04-05T21:40:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121930 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Раманішчы |выява = Ramaniščy (02).jpg |подпіс = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет = Пратасаўскі |першае згадванне = XIX стагоддзе }} '''Рама́нішчы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Ramaniščy}}, {{lang-ru|Романищи}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Пратасаўскі сельсавет|Пратасаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == У 30 км на паўночны ўсход ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 173 км ад [[Гомель|Гомеля]], 17 км ад чыгуначнай станцыі [[Ратміраў|Ратміравічы]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — [[Рабкор]], адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. Побач аўтадарога [[Парычы]] — Акцябрскі. На захадзе і ўсходзе мяжуе з лесам. На паўднёвы ўсход ад вёскі пачынаецца рака [[Трэмля]]. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай вуліцы, блізкай да шыротнай арыентацыі, да якой на ўсходзе далучаецца мерыдыянальная вуліца. Забудова аднабаковая, драўляная, сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XIX]] стагоддзя як вёска ў Чэрнінскай воласці [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Пад 1879 годам згадана ў ліку паселішчаў Чэрнінскага царкоўнага прыходу. На 1897 год у вёсцы знаходзіўся хлебазапасны магазін. У 1910 годзе ў наёмнай хаце адкрыта школа, а ў 1914 годзе для яе пабудаваны ўласны будынак. З 20 жніўня 1924 года да 16 ліпеня 1954 года цэнтр [[Раманішчаўскі сельсавет|Раманішчаўскага сельсавета]] [[Парыцкі раён|Парыцкага]], з 26 чэрвеня 1939 года Акцябрскага раёнаў. Да 26 ліпеня 1930 года ў складзе [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]], з 20 лютага 1938 года [[Палеская вобласць|Палескай]], з 20 верасня 1944 года [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай]], з 8 студзеня 1954 года Гомельскай абласцей. У 1929 годзе арганізаваны калгас «Савецкая Беларусь», працавала гамарня. Пачатковая школа ў 1930-я гады ператворана ў сямігадовую. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] у красавіку 1942 года нямецкія акупанты спалілі 30 двароў і забілі 21 жыхара. 15 жыхароў загінулі на фронце. == Насельніцтва == * 1897 год — 48 двароў, 335 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 50 двароў, 401 жыхар. * 1925 год — 75 двароў. * 1940 год — 83 двары, 330 жыхароў. * 1959 год — 318 жыхароў (паводле перапісу). * 1997 год — 58 двароў, 121 жыхар. * 2004 год — 52 двары, 100 жыхароў. == Інфраструктура == У складзе сельскагаспадарчага ДП «Майсееўка» з цэнтрам у [[Майсееўка (Акцябрскі раён)|аднайменнай вёсцы]] жывёлагадоўчая ферма. Клуб, крама. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{Крыніцы/Памяць/Акцябрскі раён}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Пратасаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Пратасаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] j0dv4njj3dc52ul5gtoc8vq823bkqmf 0 68151 5121931 5084139 2026-04-05T21:40:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121931 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Рассвет}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Рассвет |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет = Пратасаўскі |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя назвы = Качай-Балота }} '''Рассве́т'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Rassviet}}; да 1962 — '''Кача́й-Бало́та''') — [[аграгарадок]] у [[Беларусь|Беларусі]], у [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Цэнтр [[Пратасаўскі сельсавет|Пратасаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 32 км (за 29 км{{sfn|БелЭн|2001}}) на паўночны ўсход ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 175 км (180 км{{sfn|БелЭн|2001}}) ад [[Гомель|Гомеля]], 16 км ад чыгуначнай станцыі [[Ратміравічы (станцыя)|Ратміравічы]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск (станцыя)|Бабруйск]] — [[Рабкор (станцыя)|Рабкор]], адгалінаванні лініі [[Асіповічы I|Асіповічы]] — [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] (за 15 км ад прыпыначнага пункта [[Чорныя Брады (прыпыначны пункт)|Чорныя Брады]]{{sfn|БелЭн|2001}}). На рацэ [[Рудзянка]] (прыток [[Нератоўка|Нератоўкі]]), на поўначы і поўдні [[Меліярацыя|меліярацыйныя]] каналы. Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Акцябрскі — [[Парычы]]. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, блізкай да шыротнай арыентацыі, да якой з поўдня і поўначы далучаюцца 3 [[Завулак|завулкі]]. Забудова двухбаковая, драўляная, сядзібнага тыпу. У 1986 годзе пабудавана 50 [[Цэгла|цагляных]] хат, у якіх змесцаваліся перасяленцы з забруджаных радыяцыяй у выніку [[Чарнобыльская аварыя|аварыі на Чарнобыльскай АЭС]] месцаў. У складзе сельскагаспадарчага ДП «Майсееўка» з цэнтрам у [[Майсееўка (Акцябрскі раён)|аднайменнай вёсцы]], малочнатаварная ферма, мехпарк, зерняток. Сярэдняя школа, дзіцячы сад, амбулаторыя, культурна-спартыўны цэнтр, бібліятэка, аддзяленне сувязі, лясніцтва, лазня, комплексны прыёмны пункт, 3 крамы<ref>[http://www.oktiabrskiy.gomel-region.by/ru/agro/rasvet Аграгарадок Рассвет] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111028195316/http://www.oktiabrskiy.gomel-region.by/ru/agro/rasvet |date=28 кастрычніка 2011 }}</ref>. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з XIX стагоддзя як вёска ў Чэрнінскай воласці [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Большасць вясковых земляў належала памешчыцы В. Аненкавай. Пазначана на карце 1866 года, якая выкарыстоўвалася Заходняй меліярацыйнай экспедыцыяй, што працавала ў гэтым раёне ў 1890-я гады. На 1925 год у [[Раманішчаўскі сельсавет|Раманішчаўскім сельсавеце]] [[Парыцкі раён|Парыцкага раёна]] [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]]. У 1922 годзе адкрыта школа і створана камуна, на аснове якой у 1929 годзе арганізаваны калгас «Малады ленінец», працаваў паравы млын з лесапільняй. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў красавіку 1942 года нямецкія акупанты спалілі 5 двароў і забілі 27 жыхароў. 31 жыхар загінуў на фронце. З 20 чэрвеня 1985 года цэнтр Пратасаўскага сельсавета<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 20 чэрвеня 1985 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1985, № 23 (1829).</ref>. == Насельніцтва == * 1908 год — 44 двары, 246 жыхароў. * 1925 год — 56 двароў. * 1940 год — 95 двароў, 410 жыхароў. * 1959 год — 437 жыхароў (паводле перапісу). * 1997 год — 225 гаспадарак, 535 жыхароў. * 2001 год — 504 жыхары, 205 двароў{{sfn|БелЭн|2001}}. * 2004 год — 196 гаспадарак, 459 жыхароў. * 2011 год — 172 гаспадаркі, 389 жыхароў. == Вядомыя асобы == * [[Андрэй Міхайлавіч Пінчук]] (1913—1944) — [[Герой Савецкага Саюза]]<ref>{{Крыніцы/БелЭн|12|Пінчук Андрэй Міхайлавіч||376|ref=none}}</ref>. Яго імя носіць адна з вуліц вёскі. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{Крыніцы/Памяць/Акцябрскі раён}} * {{Крыніцы/БелЭн|13|Рассвет||360}} == Спасылкі == * {{SgKP|III|652|Kaczaj-bołoto}} * {{SgKP|XV_cz.2|37|Kaczaj-Błoto}} {{Commons|Category:}} {{Пратасаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Пратасаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] nepdq3dk0go3fa3txd4qyz3av128s3w 0 68152 5121932 5084284 2026-04-05T21:40:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121932 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Растаў |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 37|lat_sec = 12 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 43|lon_sec = 51 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет2 = Парэцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = '''Адальфін''' |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 58<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 ліпеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = 247308 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243025480 }} '''Ра́стаў'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Rastaŭ}}, {{lang-ru|Растов}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Парэцкі сельсавет (Акцябрскі раён)|Парэцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 20 км на захад ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 223 км ад [[Гомель|Гомеля]], 13 км ад чыгуначнай станцыі [[Рабкор]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — Рабкор, адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. === Гідраграфія === Праз вёску праходзіць меліярацыйны канал, злучаны з ракой [[Пціч (рака)|Пціч]]. === Экалогія і прырода === На поўдні і захадзе мяжуе з лесам. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Акцябрскі — [[Капцэвічы]]. == Інфармацыя == Планіроўка складаецца з 3 кароткіх прамалінейных вуліц, арыентаваных з паўднёвага ўсходу на паўночны захад і злучаных просталінейнай вуліцай, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі. У складзе сельскагаспадарчага ААТ «Парэчча-Арэса» з цэнтрам у [[Парэчча (Акцябрскі раён)|Парэччы]], жывёлагадоўчая ферма. Крама. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XIX]] стагоддзя як вёска ў [[Рудабельская воласць|Рудабельскай воласці]] [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Па дадзеных на 1897 год вёска Растаў таксама вядомая як Адальфін. У 1931 годзе арганізаваны калгас «Чырвоны воін». Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] у красавіку 1942 года нямецкія акупанты спалілі 9 двароў і забілі 47 жыхароў. У магіле ахвяр фашызму, у цэнтры вёскі, пахаваны расстраляныя карнікамі ў красавіку 1942 года 4 партызанскія сям'і (14 жыхароў); у 1970 годзе ўстаноўлена стэла. 25 жыхароў загінулі на фронце. У 1966 годзе да вёскі далучаны суседні пасёлак [[Багданаў (Акцябрскі раён)|Багданаў]]. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 58 жыхароў. === Дынаміка === * 1897 год — 11 двароў, 73 жыхара (паводле перапісу). * 1940 год — 33 двары, 166 жыхароў. * 1959 год — 106 жыхароў (паводле перапісу). * 1997 год — 56 двароў, 107 жыхароў. * 2004 год — 41 двор, 82 жыхары. == Вядомыя ўраджэнцы == * [[Леанід Ніканоравіч Дробаў]] — беларускі мастак і мастацтвазнаўца, лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі. * [[Віктар Уладзіміравіч Шчэцька]] (нар. [[1955]]) — беларускі палітык. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{Крыніцы/Памяць/Акцябрскі раён}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Парэцкі сельсавет (Акцябрскі раён)}} [[Катэгорыя:Парэцкі сельсавет (Акцябрскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] 3sis635y1mi6i8bqawd8266iuy0cjs4 0 68156 5121933 4587176 2026-04-05T21:40:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121933 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Ратміравічы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 47|lat_sec = 39 |lon_dir = E|lon_deg = 28|lon_min = 59|lon_sec = 8 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет2 = Акцябрскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XVIII стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 23 |насельніцтва = 48<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 студзеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = +3 |тэлефонны код = +375-2357 |паштовы індэкс = 247320 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243024350 }} '''Ратмі́равічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Ра́цьмеравічы'''</ref> ({{lang-be-trans|Ratmiravičy}}, {{lang-ru|Ратмировичи}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Акцябрскі сельсавет (Акцябрскі раён)|Акцябрскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 20 км на поўнач ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 180 км ад [[Гомель|Гомеля]], 0,5 км ад [[Заазершчына (прыпыначны пункт)|прыпыначнага пункта Заазершчына]] на чыгунцы [[Бабруйск]] — [[Рабкор]], адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. === Экалогія і прырода === Вакол вёскі лес. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Парычы]] — Акцябрскі. == Інфармацыя == Планіроўка складаецца з дугападобнай і просталінейнай вуліц шыротной арыентацыі, злучаных двума завулкамі. Забудова драўляная, сядзібнага тыпу. У складзе сельскагаспадарчага ДП «Майсееўка» з цэнтрам у [[Майсееўка (Акцябрскі раён)|аднайменнай вёсцы]], брыгада. Лясніцтва, аддзяленне сувязі, бібліятэка, крама. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XVIII]] стагоддзя, ва ўласнасці царквы. У 1775 годзе каралеўскім прывілеем аддадзена ва ўладанне абознаму літоўскаму М. С. Лапату. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793 год) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У [[XIX]] стагоддзі ўласнасць казны. На 1908 год у Брожскай воласці [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Станцыя сацыялізму». З 1934 года працавалі смолзавод, паравы млын, гамарня. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў красавіку 1942 года нямецкія акупанты амаль цалкам спалілі вёску (64 двары з 76) і забілі 17 жыхароў. 31 жыхар загінуў на фронце. Да 20 чэрвеня 1985 года вёска ўваходзіла ў склад [[Пратасаўскі сельсавет|Пратасаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 20 чэрвеня 1985 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1985, № 23 (1829).</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 23 двары, 48 жыхароў. === Дынаміка === * 1796 год — 9 двароў, 72 жыхара. * 1908 год — 44 двары, 286 жыхароў. * 1940 год — 76 двароў, 250 жыхароў. * 1959 год — 338 жыхароў (паводле перапісу). * 1997 год — 41 двор, 78 жыхароў. * 2004 год — 31 двор, 60 жыхароў. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Акцябрскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 1997. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Акцябрскі сельсавет (Акцябрскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Акцябрскі сельсавет (Акцябрскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] n2kgcmh7pt38fj8u7aw7gs4qrq4z2ue 0 68157 5121977 5084407 2026-04-05T22:23:13Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121977 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Пасёлак |беларуская назва = Ратміраў |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 46|lat_sec = 25 |lon_dir = E|lon_deg = 28|lon_min = 57|lon_sec = 3 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет2 = Акцябрскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 25 |насельніцтва = 40<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 студзеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = +3 |тэлефонны код = +375-2357 |паштовы індэкс = 247320 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Ратмі́раў'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Ра́цьмераў'''</ref> ({{lang-be-trans|Ratmiraŭ}}, {{lang-ru|Ратмиров}}) — [[пасёлак]] у [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Акцябрскі сельсавет (Акцябрскі раён)|Акцябрскага сельсавета]]. Назва пасёлку нададзена 21 студзеня 1969 года Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР. == Геаграфія == За 24 км на поўнач ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 195 км ад [[Гомель|Гомеля]], чыгуначная станцыя Ратміравічы на чыгунцы [[Бабруйск]] — [[Рабкор]], галіне ад лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. На [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Глуск]] — [[Шкава]]. Вакол пасёлка лес. Планіроўка складаецца з 2 кароткіх вуліц, размешчаных побач з чыгункай. Чыгуначная станцыя і гаспадарчыя пабудовы — на ўсходзе. Забудова двухбаковая. Жылыя дамы драўляныя, сядзібнага тыпу. Крама. == Гісторыя == У 1930 (1916 ?) годзе чыгунка ад Бабруйска пракладзена да [[Ратміравічы|Ратміравічаў]] і пачала працу чыгуначная станцыя. Побач паступова складваўся пасёлак. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў красавіку 1942 года нямецкія акупанты цалкам спалілі пасёлак і забілі 4 жыхароў. Да 20 чэрвеня 1985 года пасёлак уваходзіў у склад [[Пратасаўскі сельсавет|Пратасаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 20 чэрвеня 1985 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1985, № 23 (1829).</ref>. == Насельніцтва == * 1940 год — 20 двароў, 84 жыхары. * 1959 год — 244 жыхары (паводле перапісу). * 1997 год — 46 двароў, 78 жыхароў. * 2004 год — 33 двары, 54 жыхары. * 2011 год — 25 двароў, 40 жыхароў. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Акцябрскага раёна. — Мн.: [[Беларускае тэлеграфнае агенцтва|БЕЛТА]], 1997. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Акцябрскі сельсавет (Акцябрскі раён)}} [[Катэгорыя:Акцябрскі сельсавет (Акцябрскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] 3fid3q8htkg8az9kx19n434xqyccvht 0 68158 5121934 4587354 2026-04-05T21:41:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121934 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Рог, значэнні}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Рог |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 30|lat_sec = 42 |lon_dir = E|lon_deg = 29|lon_min = 8|lon_sec = 42 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет2 = Валосавіцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 23 |насельніцтва = 39<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 ліпеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = +3 |тэлефонны код = +375-2357 |паштовы індэкс = 247303 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243028038 }} '''Рог'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Roh}}, {{lang-ru|Рог}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Валосавіцкі сельсавет (Акцябрскі раён)|Валосавіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 31 км на паўднёвы ўсход ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 260 км ад [[Гомель|Гомеля]], 34 км ад чыгуначнай станцыі [[Рабкор]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — Рабкор, адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. === Гідраграфія === На поўдні і захадзе сетка меліярацыйных каналаў. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Акцябрскі — [[Азарычы]]. == Інфармацыя == Планіроўка складаецца з просталінейнай мерыдыянальнай вуліцы, якая на поўдні далучаецца да кароткай просталінейнай шыротной вуліцы. Забудова двухбаковая, драўляная, няшчыльная, сядзібнага тыпу. У складзе сельскагаспадарчага ДП «Дзербін» з цэнтрам у [[Дзербін|аднайменнай вёсцы]], жывёлагадоўчая і свінагадоўчая фермы. Крама. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з другой паловы [[XIX]] стагоддзя як хутар у Ляскавіцкай воласці [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Напачатку XX стагоддзя дзейнічалі школа і цагельня. На 1925 год у Валосавіцкім сельсавеце [[Азарыцкі раён|Азарыцкага раёна]] [[Мазырская акруга|Мазырскай акругі]]. У 1930 годзе арганізаваны калгас, працавалі гамарня і стальмашня. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў красавіку 1942 года нямецкія акупанты спалілі 25 двароў і забілі 42 жыхары. У баях за вёску і наваколлі загінулі 90 савецкіх салдат (пахаваны ў брацкай магіле ў цэнтры вёскі; у 1958 годзе ўстаноўлена стэла). 44 жыхары загінулі на фронце. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 23 двары, 39 жыхароў. === Дынаміка === * 1925 год — 49 двароў. * 1940 год — 43 двары, 160 жыхароў. * 1959 год — 189 жыхароў (паводле перапісу). * 1997 год — 45 двароў, 83 жыхары. * 2004 год — 36 двароў, 61 жыхар. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Акцябрскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 1997. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Валосавіцкі сельсавет (Акцябрскі раён)}} [[Катэгорыя:Валосавіцкі сельсавет (Акцябрскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] snscioszxcu6dwyw623ov2obf9jharo 0 68160 5121935 4587436 2026-04-05T21:41:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121935 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Рэпін}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Рэпін |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 35|lat_sec = 25 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 33|lon_sec = 54 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет2 = Краснаслабодскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 34 |насельніцтва = 66<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 студзеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = 247321 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243022413 }} '''Рэ́пін'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Repin}}, {{lang-ru|Репин}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Краснаслабодскі сельсавет (Акцябрскі раён)|Краснаслабодскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === За 30 км на паўднёвы захад ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 260 км ад [[Гомель|Гомеля]], 23 км ад чыгуначнай станцыі [[Рабкор]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — Рабкор, адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. === Экалогія і прырода === Вакол вёскі лес. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Слуцк]] — [[Капаткевічы]]. == Інфармацыя == Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай вуліцы, блізкай да шыротнай арыентацыі, да якой далучаюцца з поўначы 2 просталінейныя вуліцы з завулкамі. Забудова двухбаковая, драўляная, сядзібнага тыпу. У складзе КСУП «Чырвонаслабодскае» з цэнтрам у [[Красная Слабада (Акцябрскі раён)|Краснай Слабадзе]], малочнатаварная ферма. Клуб, крама. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з пачатку [[XX]] стагоддзя як маёнтак у [[Бабруйскі павет|Бабруйскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1907 годзе тут пачаў працаваць броварны завод (зачынены ў 1915 годзе). У 1920-х гадах хутка расла за кошт перасяленцаў з суседніх вёсак. У 1931 годзе жыхары ўступілі ў калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] у красавіку 1942 года нямецкія акупанты цалкам спалілі вёску і забілі 17 жыхароў. Некаторы час увесну 1943 года тут базіраваўся штаб Мінскага партызанскага злучэння. 18 жыхароў загінулі на фронце. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 34 двары, 66 жыхароў. === Дынаміка === * 1940 год — 47 двароў, 168 жыхароў. * 1959 год — 273 жыхары (паводле перапісу). * 1997 год — 62 двары, 127 жыхароў. * 2004 год — 48 двароў, 92 жыхары. == Вядомыя асобы == * [[Варвара Міхайлаўна Саламаха]] (нар. 1934) — работнік лёгкай прамысловасці (ткачыха), [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (1971). {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{Крыніцы/Памяць/Акцябрскі раён}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Краснаслабодскі сельсавет (Акцябрскі раён)}} [[Катэгорыя:Краснаслабодскі сельсавет (Акцябрскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] qabj4331nrb067ud8h92w9w518vbnoh 0 68161 5121936 5052672 2026-04-05T21:41:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121936 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Сапейкаў |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 42|lat_sec = 55 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 07|lon_sec = 36 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет = Пратасаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 36 |насельніцтва = 68<ref>Даныя сельсавета на 1 студзеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = 247312 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243027981 }} '''Сапе́йкаў'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Сапе́йкава, н.. Сапе́йкі, мн.'''</ref> ({{lang-be-trans|Sapiejkaŭ}}, {{lang-ru|Сопейков}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Пратасаўскі сельсавет|Пратасаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === За 24 км на паўночны ўсход ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], за 187 км ад [[Гомель|Гомеля]], за 19 км ад чыгуначнай станцыі [[Ратміраў|Ратміравічы]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — [[Рабкор]], адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. === Экалогія і прырода === На захадзе і поўдні мяжуе з лесам. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Парычы]] — Акцябрскі. == Інфармацыя == Планіроўка складаецца з ледзь выгнутай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад, да якой на поўначы далучаецца завулак. Забудова двухбаковая, няшчыльная, драўляная, сядзібнага тыпу. у складзе сельскагаспадарчага ДП «Майсееўка» з цэнтрам у [[Майсееўка (Акцябрскі раён)|аднайменнай вёсцы]], малочнатаварная ферма. Крама. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XIX]] стагоддзя як вёска ў складзе казённага маёнтка [[Брожа (вёска)|Брожа]]. Станам на канец 1860-х — пачатак 1870-х гадоў у вёсцы пражывала 76 асоб мужчынскага полу і 71 — жаночага. Пад 1879 годам згадана ў ліку паселішчаў Чэрнінскага царкоўнага прыходу. На 1897 год у вёсцы Сапейкі (яны ж Сапейкава) знаходзіўся хлебазапасны магазін. Станам на 1908 год у Чэрнінскай воласці [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. На 1925 год у Раманішчаўскім сельсавеце [[Парыцкі раён|Парыцкага раёна]] [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]]. У 1930 годзе арганізаваны калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] у красавіку 1942 года нямецкія акупанты спалілі 16 двароў і забілі 15 жыхароў. 20 жыхароў загінулі на фронце. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 36 двароў, 68 жыхароў. === Дынаміка === * 1897 год — 43 двары, 266 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 54 двары, 309 жыхароў. * 1925 год — 69 двароў. * 1940 год — 86 двароў, 340 жыхароў. * 1959 год — 228 жыхароў (паводле перапісу). * 1997 год — 47 двароў, 99 жыхароў. * 2004 год — 45 двароў, 88 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{Крыніцы/Памяць/Акцябрскі раён}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Пратасаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Пратасаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] 6obwgg8ksmr7xm0p7fyof1vjzep1hmw 0 68162 5121937 4587433 2026-04-05T21:41:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121937 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Сасноўка}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Сасноўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 32|lat_sec = 20 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 30|lon_sec = 24 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет2 = Краснаслабодскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 35 |насельніцтва = 86<ref>Даныя сельсавета на 1 студзеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = 247321 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243023472 }} '''Сасно́ўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Sasnoŭka}}, {{lang-ru|Сосновка}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Краснаслабодскі сельсавет (Акцябрскі раён)|Краснаслабодскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 33 км на паўднёвы захад ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 263 км ад [[Гомель|Гомеля]], 26 км ад чыгуначнай станцыі [[Рабкор]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — Рабкор, адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. === Гідраграфія === На рацэ [[Арэса]] (прыток [[Пціч (рака)|Пцічы]]). На поўдні сетка меліярацыйных каналаў. === Экалогія і прырода === На поўначы мяжуе з лесам. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Акцябрскі — [[Капцэвічы]]. == Інфармацыя == Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, блізкай да шыротнай арыентацыі, да якой з поўначы далучаюцца 2 завулкі. Забудова сядзібнага тыпу. У складзе КСУП «Чырвонаслабодскае» з цэнтрам у [[Красная Слабада (Акцябрскі раён)|Краснай Слабадзе]], малочнатаварная ферма. Крама. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XIX]] стагоддзя як вёска ў складзе маёнтка Ляскавіцкая Слабада памешчыка Фадзея Германа. Станам на канец 1860-х — пачатак 1870-х гадоў у Сасноўцы жыло 16 асоб мужчынскага полу і 23 — жаночага. На 1908 год у Ляскавіцкай воласці [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1929 годзе жыхары ўступілі ў калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] у красавіку 1942 года нямецкія акупанты цалкам спалілі вёску і забілі 9 жыхароў. Некаторы час у вёсцы ўзімку 1943 года базіраваўся штаб Мінскага партызанскага злучэння, тут жа размяшчалася падпольная друкарня і выходзіла рэспубліканская газета «Звязда». 34 жыхары загінулі на фронце. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 35 двароў, 86 жыхароў. === Дынаміка === * 1908 год — 27 двароў, 158 жыхароў. * 1940 год — 55 двароў, 245 жыхароў. * 1959 год — 282 жыхары (паводле перапісу). * 1997 год — 54 двары, 105 жыхароў. * 2004 год — 48 двароў, 110 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{Крыніцы/Памяць/Акцябрскі раён}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Краснаслабодскі сельсавет (Акцябрскі раён)}} [[Катэгорыя:Краснаслабодскі сельсавет (Акцябрскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] bffgwymyu87ykb4e51cl5bj66x9u8w8 0 68164 5121939 5082668 2026-04-05T21:41:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121939 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Слабодка}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Слабодка |выява = Slabodka, Akciabrski District (02).jpg |подпіс = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет = Пратасаўскі |першае згадванне = XVIII стагоддзе }} '''Слабо́дка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Slabodka}}, {{lang-ru|Слободка}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Пратасаўскі сельсавет|Пратасаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == У 34 км на паўночны ўсход ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 21 км ад чыгуначнай станцыі [[Ратміраў|Ратміравічы]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — [[Рабкор]], адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. На поўначы меліярацыйныя каналы. На ўсходзе і поўдні мяжуе з лесам. Побач аўтадарога [[Парычы]] — Акцябрскі. Планіроўка складаецца з просталінейнай мерыдыянальнай вуліцы, якая на поўдні далучаецца да цэнтра ледзь скрыўленай шыротнай вуліцы. Забудова двухбаковая, няшчыльная, драўляная, сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XVIII]] стагоддзя. Па каралеўскаму прывілею 1775 года ў валоданні абознага літоўскага М. С. Лапаты. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793 год) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У [[XIX]] стагоддзі ў складзе маёнтка [[Качай-Балота]], пасля — дзяржаўнае ўладанне. На 1870 год належала да Зелянковіцкай сельскай грамады Брожскай воласці [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]] і была прыпісана да Зелянковіцкай праваслаўнай царквы. Па стану на 1897 год Слабодка (яна ж Качай-Балотная Слабодка) — у Чэрнінскай воласці Бабруйскага павета [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1921 годзе ў наёмнай хаце адкрыта школа. На 1925 год у Раманішчаўскім сельсавеце [[Парыцкі раён|Парыцкага раёна]] [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]]. У 1929 годзе арганізаваны калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] партызаны разграмілі нямецкі гарнізон, які размяшчаўся ў вёсцы. У красавіку 1942 года карнікі спалілі 6 двароў і забілі 34 жыхары. У 1944 годзе акупанты стварылі тут канцлагер, дзе ўтрымоўваліся 3000 чалавек, якія выкарыстоўваліся на працах па пабудове абарончых збудаванняў. 24 жыхары загінулі на фронце. == Насельніцтва == * 1795 год — 7 двароў, 69 жыхароў. * 1844 год — 9 двароў. * 1897 год — 27 двароў, 203 жыхары (паводле перапісу). * 1925 год — 70 двароў. * 1940 год — 80 двароў, 350 жыхароў. * 1959 год — 374 жыхары (паводле перапісу). * 1997 год — 54 двары, 105 жыхароў. * 2004 год — 47 гаспадарак, 82 жыхары. * 2011 год — 34 двары, 46 жыхароў. * 2019 год — 21 чал. == Інфраструктура == У складзе сельскагаспадарчага ДП «Майсееўка» з цэнтрам у [[Майсееўка (Акцябрскі раён)|аднайменнай вёсцы]]. Клуб, крама. == Памятныя мясціны == Помнік «Беларусь партызанская». За 0,5 км на ўсход ад вёскі. Устаноўлены ў гонар баявых дзеянняў савецкіх воінаў і партызан Акцябршчыны і на ўшанаванне памяці воінаў-вызваліцеляў і народных мсціўцаў, што загінулі на тэрыторыі раёна ў баях супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў, у 1982 годзе насыпаны курган, на вяршыні якога ўстаноўлена скульптура жанчыны з вінтоўкай і хлопчыка. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{Крыніцы/Памяць/Акцябрскі раён}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Пратасаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Пратасаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] scwbos5wlmm0he5mudxmfegzsoulzpr 0 68165 5121940 4587311 2026-04-05T21:42:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121940 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Смалоўка}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Смалоўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 33|lat_sec = 40 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 36|lon_sec = 43 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет2 = Краснаслабодскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 14 |насельніцтва = 20<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 студзеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = 247321 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243022448 }} '''Смало́ўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Smaloŭka}}, {{lang-ru|Смоловка}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Краснаслабодскі сельсавет (Акцябрскі раён)|Краснаслабодскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 23 км на паўднёвы захад ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 252 км ад [[Гомель|Гомеля]], 16 км ад чыгуначнай станцыі [[Рабкор]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — Рабкор, адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. === Гідраграфія === На рацэ [[Арэса]] (прыток [[Пціч (рака)|Пцічы]]). === Экалогія і прырода === На поўдні мяжуе з лесам і ўрочышчам Воўчы Бор. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Акцябрскі — Навасёлкі. == Інфармацыя == Планіроўка складаецца з просталінейнай шыротнай вуліцы, да якой на ўсходзе далучаецца з поўдня кароткая просталінейная вуліца. Забудова двухбаковая, няшчыльная, драўляная, сядзібнага тыпу. У складзе КСУП «Чырвонаслабодскае» з цэнтрам у [[Красная Слабада (Акцябрскі раён)|Краснай Слабадзе]], малочнатаварная ферма. Крама. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з пачатку [[XX]] стагоддзя. У 1908 годзе — хутар у Камаровіцкай воласці [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Асабліва хутка вёска расла ў 1920-я гады. У 1931 годзе жыхары ўступілі ў калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] у красавіку 1942 года нямецкія акупанты спалілі 6 двароў і забілі 4 жыхары. 14 жыхароў загінулі на фронце. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 14 двароў, 20 жыхароў. === Дынаміка === * 1908 год — 4 двары, 22 жыхары. * 1940 год — 39 двароў, 174 жыхары. * 1959 год — 247 жыхароў (паводле перапісу). * 1997 год — 38 двароў, 74 жыхары. * 2004 год — 31 двор, 48 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{Крыніцы/Памяць/Акцябрскі раён}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Краснаслабодскі сельсавет (Акцябрскі раён)}} [[Катэгорыя:Краснаслабодскі сельсавет (Акцябрскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] p42ovwgt430rf076pfn1nvdeum8k9qz 0 68166 5121941 4587446 2026-04-05T21:42:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121941 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Смыковічы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 38|lat_sec = 13 |lon_dir = E|lon_deg = 28|lon_min = 55|lon_sec = 57 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет2 = Акцябрскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XVIII стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 25 |насельніцтва = 50<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 студзеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = +3 |тэлефонны код = +375-2357 |паштовы індэкс = 247319 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243024345 }} '''Смыко́вічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Smykovičy}}, {{lang-ru|Смыковичи}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Акцябрскі сельсавет (Акцябрскі раён)|Акцябрскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 3 км на ўсход ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 23 км ад [[Гомель|Гомеля]], 9 км ад чыгуначнай станцыі [[Рабкор]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — Рабкор, адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. === Гідраграфія === На рацэ [[Нератоўка]] (прыток [[Пціч (рака)|Пцічы]]). === Экалогія і прырода === На поўдні мяжуе з лесам. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Акцябрскі — [[Азарычы]]. == Інфармацыя == Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай вуліцы шыротнай арыентацыі. Забудова драўляная, сядзібнага тыпу. У складзе сельскагаспадарчага ДП «Ламавічы» з цэнтрам у [[Ламавічы|аднайменнай вёсцы]], малочнатаварная ферма. Крама. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з канца [[XVIII]] стагоддзя, калі належала шамбеляну каралеўскага двара Рэчы Паспалітай і камісару земскаму А. І. Комару, які ў 1793 годзе прадаў яе шамбеляну В. А. Вузлоўскаму. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793 год) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У [[XIX]] стагоддзі ўваходзіла ў маёнтак Рудабелка, які належаў Лапам, з 1867 года ва ўладанні барона А. Я. Урангеля, з 1874 года — генерал-маёра О. Ф. Ліліенфельда, з 80-х гадоў належыць памешчыкам Яхантавым, з 1907 года — Іваненкам. Пазначана на карце 1866 года, якая выкарыстоўвалася Заходняй меліярацыйнай экспедыцыяй, што працавала ў гэтым раёне ў 1890-я гады. На 1908 год у [[Рудабельская воласць|Рудабельскай воласці]] [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1930 годзе арганізаваны калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў красавіку 1942 года нямецкія акупанты амаль цалкам спалілі вёску (54 двары з 56) і забілі 58 жыхароў. 19 жыхароў загінулі на фронце. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 25 двароў, 50 жыхароў. === Дынаміка === * 1795 год — 25 двароў, 139 жыхароў. * 1844 год — 14 двароў * 1897 год — 38 двароў, 257 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 42 двары, 335 жыхароў. * 1916 год — 56 двароў, 319 жыхароў. * 1940 год — 56 двароў, 164 жыхары. * 1959 год — 163 жыхары (паводле перапісу). * 1997 год — 38 двароў, 73 жыхары. * 2004 год — 27 двароў, 55 жыхароў. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Акцябрскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 1997. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Акцябрскі сельсавет (Акцябрскі раён)}} [[Катэгорыя:Акцябрскі сельсавет (Акцябрскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] puvnke9f8ic1evnv8mt10h9nbw5j8sm 0 68167 5121943 5084205 2026-04-05T21:42:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121943 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Старая Дуброва}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Старая Дуброва |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет2 = Акцябрскі |першае згадванне = XVIII стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = }} '''Стара́я Дубро́ва'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Staraja Dubrova}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Акцябрскі сельсавет (Акцябрскі раён)|Акцябрскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 1 км на поўнач ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 204 км ад [[Гомель|Гомеля]], 5 км ад чыгуначнай станцыі [[Рабкор]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — Рабкор, адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. Транспартныя сувязі па аўтадарогах, якія праходзяць праз гарадскі пасёлак Акцябрскі. Планіроўка складаецца з дзвюх паралельных паміж сабой вуліц, блізкіх да мерыдыянальнай арыентацыі, да якіх на поўначы далучаецца кароткая, выгінастая, шыротная вуліца. Забудова драўляная, двухбаковая, сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XVIII]] стагоддзя, калі вёска Дуброва ўваходзіла ў склад маёнтка Рудабелка, што належаў Лапам, з 1867 года ў валоданні барона А. Я. Урангеля, з 1874 года — генерал-маёра О. Ф. Ліліенфельда. Пазначана на карце 1866 года, якая выкарыстоўвалася Заходняй меліярацыйнай экспедыцыяй, што працавала ў гэтым раёне ў 1890-я гады. У канцы 60-х — пачатку 70-х гадоў XVIII стагоддзя ў вёсцы жыло 86 асоб мужчынскага полу і 88 — жаночага. На 1908 год вёска Дуброва Старая — у [[Рудабельская воласць|Рудабельскай воласці]] [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Побач знаходзілася вёска з назвай [[Новая Дуброва (Акцябрскі раён)|Дуброва Новая]]. У 1921 годзе ў вёсцы адкрыта школа. У 1929 годзе арганізаваны калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў красавіку 1942 года нямецкія карнікі спалілі 24 двары і забілі 100 жыхароў. 29 жыхароў загінулі на фронце. == Насельніцтва == * 1897 год — 43 двары, 239 жыхароў (паводле перапісу). * 1917 год — 377 жыхароў. * 1924 год — 54 двары, 430 жыхароў. * 1940 год — 85 двароў, 350 жыхароў. * 1959 год — 233 жыхары (паводле перапісу). * 1997 год — 151 двор, 400 жыхароў. * 2004 год — 165 гаспадарак, 426 жыхароў. * 2011 год — 148 гаспадарак, 392 жыхары. * 2019 год — 351 чал. == Інфраструктура == У складзе КСУП «Саўгас „Акцябрскі“» з цэнтрам у Акцябрскім, жывёлагадоўчая ферма. Крама. == Вядомыя асобы == * [[Рыгор Прохаравіч Жулега]] (1921—1973) — поўны кавалер [[Ордэн Славы|ордэна Славы]]. * [[Таццяна Генадзеўна Алісевіч]] (нар. 1969) — беларуская спартсменка (лёгкая атлетыка, сямібор’е). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Акцябрскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 1997. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Акцябрскі сельсавет (Акцябрскі раён)}} [[Катэгорыя:Акцябрскі сельсавет (Акцябрскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] stifhrvmgiw8zmagp5e9ti75rxyu9jn 0 68168 5121944 5084160 2026-04-05T21:42:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121944 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Старыя Завалёны |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 40|lat_sec = 17 |lon_dir = E|lon_deg = 28|lon_min = 51|lon_sec = 40 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет2 = Акцябрскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 3 |насельніцтва = 3<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 студзеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = +3 |тэлефонны код = +375-2357 |паштовы індэкс = 247307 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243025466 }} '''Стары́я Завалёны'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Завалёны'''</ref> ({{lang-be-trans|Staryja Zavaliony}}, {{lang-ru|Старые Завалёны}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Акцябрскі сельсавет (Акцябрскі раён)|Акцябрскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 4 км на поўнач ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 207 км ад [[Гомель|Гомеля]], 6 км ад чыгуначнай станцыі [[Рабкор]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — Рабкор, адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. === Экалогія і прырода === Вакол вёскі лес. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Глуск]] — Акцябрскі. == Інфармацыя == Планіроўка складаецца з бессістэмнай забудовы драўляных сялянскіх сядзіб каля прасёлкавай дарогі. Аўталаўка. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XIX]] стагоддзя як вёска ў [[Рудабельская воласць|Рудабельскай воласці]] [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Напачатку 1920-х гадоў вёска стала звацца Старыя Завалёны, калі частка жыхароў заснавала побач вёску [[Новыя Завалёны|Новыя Завалены]]. У 1929 годзе жыхары ўступілі ў калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў красавіку 1942 года нямецкія акупанты спалілі 11 двароў і забілі 25 жыхароў. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 3 двары, 3 жыхары. === Дынаміка === * 1908 год — 12 двароў, 60 жыхароў. * 1940 год — 17 двароў, 78 жыхароў. * 1959 год — 33 жыхары (паводле перапісу). * 1997 год — 3 двары, 5 жыхароў. * 2004 год — 3 двары, 3 жыхары. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Акцябрскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 1997. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Акцябрскі сельсавет (Акцябрскі раён)}} [[Катэгорыя:Акцябрскі сельсавет (Акцябрскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] e4ftai2asjtim7gpso4djwfct9emgwq 0 68169 5121946 4587339 2026-04-05T21:42:58Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121946 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = [[Вёска]] |беларуская назва = Харомцы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 41|lat_sec = 6 |lon_dir = E|lon_deg = 28|lon_min = 37|lon_sec = 57 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет2 = Парэцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XVI стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 172<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 ліпеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = +3 |тэлефонны код = +375-2357 |паштовы індэкс = 247314 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Charomcy |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243022454 }} '''Харо́мцы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Charomcy}}, {{lang-ru|Хоромцы}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Парэцкі сельсавет (Акцябрскі раён)|Парэцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 18 км на паўночны захад ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 20 км ад чыгуначнай станцыі [[Рабкор]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — Рабкор, адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. === Гідраграфія === На поўначы меліярацыйныя каналы. == Транспартная сетка == Аўтадарога злучае вёску з [[Красная Слабада (Акцябрскі раён)|Чырвонай Слабадой]]. == Інфармацыя == [[Файл:Харомцы. Дом творчасці.jpg|міні|злева|Дом народнай творчасці]] Планіроўка складаецца з просталінейнай шыротнай вуліцы, да цэнтра якой далучаецца з поўдня кароткая просталінейная вуліца, а з усходу — 3 завулкі. Забудова двухбаковая, няшчыльная, драўляная, сядзібнага тыпу. У складзе сельскагаспадарчага ААТ «Парэчча-Арэса» з цэнтрам у [[Парэчча (Акцябрскі раён)|Парэччы]], малочнатаварная ферма. Дом народнай творчасці, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі, крама. == Гісторыя == Выяўлены археолагамі курганны магільнік (150 насыпаў паўсферычнай формы, за 2 км на захад ад вёскі, ва ўрочышчы Ляскаўшчына, у лесе) сведчыць пра засяленне гэтых месцаў з даўніх часоў. Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XVI]] стагоддзя як вёска ў Глускім старостве [[Слуцкі павет|Слуцкага павета]] [[Наваградскае ваяводства|Наваградскага ваяводства]] [[Вялікае княства Літоўскае|Вялікага княства Літоўскага]], уласнасць праваслаўнай царквы. Па інвентару 1683 года ў Рудабельскай воласці, у складзе Парэцкага маёнтка, уладальнік якога атрымліваў 163 злотыя і 26 грошай прыбытку ў год. У XVII стагоддзі 8 дымоў, у Мазырскім павеце. На 1748 год — у Парэцкай воласці, уладанне [[Радзівілы|Радзівілаў]]. У XVIII стагоддзі ў Харомцах быў пабудаваны рымска-каталіцкі касцёл у гонар Прасвятой Маці Божай Шкаплернай і Міхаіла Архангела. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793 год) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1831 годзе стары касцёл згарэў і ў 1842 годзе на яго месцы быў пабудаваны новы драўляны касцёл, які пазней быў перанесены ў вёску [[Карпілаўка (Акцябрскі раён)|Карпілаўка]] (цяпер гарадскі пасёлак Акцябрскі, не захаваўся). З 1842 года ў вёсцы працавала вінакурнае прадпрыемства. На 1844 год уладанне памешчыка К. В. Вішчынскага, які ў 1876 годзе валодаў тут 3805 дзесяцінамі зямлі і карчмой. На 1885 год сяло ў Ляскавіцкай воласці [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У канцы [[XIX]] стагоддзя на вясковых могілках пабудавана драўляная брама (вароты)<ref>http://globustut.by/horomcy/index.htm</ref> — помнік народнага дойлідства, на ўсходняй ускраіне вёскі закладзены парк — помнік сядзібна-паркавага мастацтва. Сядзіба, якая знаходзілася ў парку, не захавалася. У 1912 годзе адкрыта земская школа. У другой палове 1920-х гадоў створаны саўгас «Казбек», працавалі паравы млын і гамарня. Пачатковая школа ў 1930-я гады ператворана ў сямігадовую. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] партызаны разграмілі апорны пункт, створаны ў вёсцы нямецкімі акупантамі. У красавіку 1942 года карнікі спалілі 111 двароў і забілі 233 жыхары, у 1944 годзе забілі яшчэ 207 жыхароў (пахаваны ў магіле ахвяр фашызму ў цэнтры вёскі; у 1958 годзе пастаўлены абеліск). 60 жыхароў загінулі на фронце. Да 25 мая 1989 года вёска ўваходзіла ў склад [[Ляскавіцкі сельсавет (Акцябрскі раён)|Ляскавіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 25 мая 1989 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1989, № 22 (1972).</ref>. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="200px"> Charomcy. Харомцы (1914).jpg|Царква. 1914 Charomcy. Харомцы (1949) (2).jpg|Царква. 1949 Charomcy. Харомцы (1949).jpg|Званіца царквы. 1949 </gallery> == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 172 жыхары. === Дынаміка === * 1748 год — 31 двор. * 1795 год — 14 двароў. * 1844 год — 29 двароў. * 1897 год — 33 двары, 360 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 102 двары, 766 жыхароў. * 1940 год — 226 двароў, 1035 жыхароў. * 1959 год — 782 жыхары (паводле перапісу). * 1997 год — 138 двароў, 290 жыхароў. * 2004 год — 100 двароў, 208 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{Крыніцы/Памяць/Акцябрскі раён}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Charomcy}} {{Парэцкі сельсавет (Акцябрскі раён)}} [[Катэгорыя:Парэцкі сельсавет (Акцябрскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] jqlyrbfkc3o7wxjqgbme1nxc74plgdr 0 68279 5121947 4587417 2026-04-05T21:43:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121947 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Чарняўка}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Чарняўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 37|lat_sec = 58 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 16|lon_sec = 39 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет2 = Любанскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 13 |насельніцтва = 21<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 студзеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = 247306 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243032674 }} '''Чарня́ўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Čarniaŭka}}, {{lang-ru|Чернявка}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Любанскі сельсавет (Акцябрскі раён)|Любанскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === За 26 км на ўсход ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], за 252 км ад [[Гомель|Гомеля]], за 30 км ад чыгуначнай станцыі [[Рабкор]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — Рабкор, адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. === Гідраграфія === На поўначы і ўсходзе меліярацыйныя каналы. === Экалогія і прырода === На захадзе мяжуе з лесам. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Акцябрскі — [[Азарычы]]. == Інфармацыя == Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай шыротнай вуліцы, забудаванай драўлянымі сядзібамі. Аўталаўка. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XIX]] стагоддзя як хутар у Чэрнінскай воласці [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1929 годзе жыхары ўступілі ў калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] нямецкія акупанты ў красавіку 1942 года цалкам спалілі вёску і забілі 27 жыхароў. 7 жыхароў загінулі на фронце. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 13 двароў, 21 жыхар. === Дынаміка === * 1897 год — 9 двароў, 31 жыхар (паводле перапісу). * 1925 год — 23 двары. * 1940 год — 21 двор, 81 жыхар. * 1959 год — 93 жыхары (паводле перапісу). * 1997 год — 20 двароў, 31 жыхар. * 2004 год — 18 двароў, 29 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{Крыніцы/Памяць/Акцябрскі раён}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Любанскі сельсавет (Акцябрскі раён)}} [[Катэгорыя:Любанскі сельсавет (Акцябрскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] 8o9f5jlb7pbe41z29861alsk48vi4wc 0 68284 5121948 5086057 2026-04-05T21:43:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121948 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Чорныя Брады |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет = Пратасаўскі |першае згадванне = XIX стагоддзе }} '''Чо́рныя Брады́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Čornyja Brady}}, {{lang-ru|Чёрные Броды}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Пратасаўскі сельсавет|Пратасаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == За 34 км на паўночны ўсход ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 178 км ад [[Гомель|Гомеля]], 1 км ад [[Чорныя Брады (прыпыначны пункт)|аднайменнага прыпыначнага пункта]] на чыгунцы [[Бабруйск]] — [[Рабкор]], галіна лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. На поўдні меліярацыйныя каналы. На поўначы і захадзе мяжуе з лесам. Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Парычы]] — Акцябрскі. Планіроўка складаецца з просталінейнай шыротнай вуліцы, да якой з поўначы далучаюцца 2 просталінейныя кароткія вуліцы. Забудова двухбаковая, няшчыльная, драўляная, сядзібнага тыпу. У складзе сельскагаспадарчага ДП «Майсееўка» з цэнтрам у [[Майсееўка (Акцябрскі раён)|аднайменнай вёсцы]], жывёлагадоўчая ферма. Крама. == Гісторыя == Выяўлены археолагамі курганны могільнік (15 насыпаў за 0,5 км на поўдзень ад вёскі, ва ўрочышчы Курганне, у лесе) сведчыць пра засяленне гэтых мясцін з даўніх часоў. Па пісьмовых крыніцах вядомая з XIX стагоддзя, калі ўваходзіла ў склад казённага маёнтка Брожа. Пазначана на карце 1866 года, якой карысталася Заходняя меліярацыйная экспедыцыя, якая працавала ў гэтым раёне ў 1890-я гады. У канцы 1860-х - пачатку 1870-х гадоў у вёсцы жыло 39 асоб мужчынскага полу і 50 — жаночага. На 1908 год побач вёскі была казённая сядзіба. Станам на 1925 год у Коўчыцкім сельсавеце [[Парыцкі раён|Парыцкага раёна]] [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]]. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Шлях да сацыялізму», працавалі лесапільны завод, гамарня. [[Файл:Čornyja Brady (01).jpg|міні|196x196пкс|Помнік на [[Чорныя Брады (прыпыначны пункт)|станцыі Чорныя Брады]].]] Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] у красавіку 1942 года нямецкія акупанты спалілі 56 двароў, забілі 28 жыхароў. 25 чэрвеня 1944 года ў час наступлення савецкіх войск танк [[Т-34]] пад камандаваннем гвардыі лейтэнанта [[Дзмітрый Яўлампіевіч Камароў|Дз. Я. Камарова]] вырваўся каля вёскі наперад, знішчыў каля ўзвода фашыстаў і некалькі агнявых кропак ворага, а калі скончыліся боепрыпасы, а танк быў пашкоджаны і загарэўся, яго экіпаж тараніў нямецкі [[браняпоезд]], што вёў агонь па савецкіх танках і пяхоце. Камандзіру танка і механіку-кіроўцу [[Міхаіл Арцём'евіч Бухтуеў|М. А. Бухтуеву]] пасмяротна прысвоена званне [[Герой Савецкага Саюза|Герояў Савецкага Саюза]]. Гэта быў першы і адзіны ў гісторыі войнаў [[танкавы таран]] [[бронецягнік]]а<ref>{{Warheroes|id=5244}}</ref>. У 1975 годзе на месцы тарана ўстаноўлены памятны знак, у 2000 годзе помнік — танк на пастаменце. 25 жыхароў вёскі загінулі на фронце. == Насельніцтва == * 1908 год — 2 двары, 7 жыхароў. * 1925 год — 66 двароў. * 1940 год — 80 двароў, 330 жыхароў. * 1959 год — 258 жыхароў (паводле перапісу). * 1997 год — 41 двор, 56 жыхароў. * 2004 год — 25 двароў, 35 жыхароў. * 2011 год — 14 двароў, 21 жыхар. * 2019 год — 4 чал. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{Крыніцы/Памяць/Акцябрскі раён}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Пратасаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Пратасаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] [[Катэгорыя:Чорныя Брады| ]] cq8jvxnknh3ukjafro66sxu1babjpw0 0 68287 5121896 5084170 2026-04-05T21:35:08Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121896 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Красная Слабада}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Красная Слабада |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 32|lat_sec = 52 |lon_dir = E|lon_deg = 28|lon_min = 34|lon_sec = 6 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет2 = Краснаслабодскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя назвы = '''Германава Слабада''' |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 260 |насельніцтва = 634<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 студзеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = +3 |тэлефонны код = +375-2357 |паштовы індэкс = 247321 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Кра{{націск}}сная Слабада{{націск}}'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref>, '''Чырво́ная Слабада́'''<ref>''[[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Рапановіч, Я. Н.]]'' Слоўнік назваў населеных пунктаў Гомельскай вобласці / Я. Н. Рапановіч; Рэд. [[Павел Паўлавіч Шуба|П. П. Шуба]]. — [[Мінск]]: Навука і тэхніка, 1986. — 240 с. (стр. 181).</ref> (да 1929 — '''Ге{{націск}}рманава Слабада{{націск}})''' — [[аграгарадок]], цэнтр [[Краснаслабодскі сельсавет (Акцябрскі раён)|Краснаслабодскага сельсавета]] [[Акцябрскі раён|Акцябрскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 25 км на паўднёвы захад ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 232 км ад [[Гомель|Гомеля]], 25 км ад чыгуначнай станцыі [[Рабкор]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — Рабкор, адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. === Гідраграфія === На рацэ [[Арэса]] (прыток [[Пціч (рака)|Пцічы]]). === Экалогія і прырода === На поўначы мяжуе з лесам. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]] — [[Капцэвічы]]. == Інфармацыя == Планіроўка складаецца з доўгай, выгнутай шыротнай вуліцы (уздоўж ракі), да якой з поўначы далучаюцца 3 злучаныя паміж сабой кароткія вуліцы. Забудова двухбаковая, драўляная, сядзібнага тыпу. У 1986 годзе пабудавана 55 мураваных будынкаў, у якіх размясціліся перасяленцы з забруджаных радыяцыяй у выніку [[Чарнобыльская аварыя|аварыі на Чарнобыльскай АЭС]] месцаў. Цэнтр КСУП «Чырвонаслабодскае», малочнатаварная і свінагадоўчая фермы, мехдвор. Сярэдняя школа, дзіцячы сад, Дом народнай творчасці, бібліятэка, амбулаторыя, лазнева-пральны камбінат, аддзяленне сувязі, лясніцтва, комплексны прыёмны пункт, гандлёвы цэнтр<ref>[http://www.oktiabrskiy.gomel-region.by/ru/agro/sloboda Аграгарадок Чырвоная Слабада] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120216123630/http://oktiabrskiy.gomel-region.by/ru/agro/sloboda |date=16 лютага 2012 }}</ref>. == Гісторыя == Выяўленыя і даследаваныя археолагамі курганы, што былі побач з вёскай, сведчаць пра засяленне гэтых месцаў з даўніх часоў. <br/>Па пісьмовых крыніцах вядомая з пачатку [[XX]] стагоддзя, калі перасяленцы з суседніх вёсак заснавалі тут новае паселішча. Значна пашырыліся памеры вёскі ў 1920-я гады. З 1924 года цэнтр Слабодска-Германаўскага сельсавета [[Глускі раён|Глускага]], затым — [[Капаткевіцкі раён|Капаткевіцкага]] раёнаў. У 1930 годзе арганізаваны калгас. З 28 чэрвеня 1939 года цэнтр Краснаслабодскага сельсавета Акцябрскага, з 25 снежня 1962 года [[Светлагорскі раён|Светлагорскага]], з 30 ліпеня 1966 года — адноўленага Акцябрскага раёнаў [[Палеская вобласць|Палескай]], з 20 верасня 1944 года [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай]], з 8 студзеня 1954 года Гомельскай абласцей. Пачатковая школа ў 1930-я гады ператворана ў сямігадовую. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] у красавіку 1942 года нямецкія акупанты спалілі 10 двароў і забілі 14 жыхароў. 76 жыхароў загінулі на фронце. Да 1998 года ў склад Чырвонаслабодскага сельсавета ўваходзіла вёска Звесніца (у наш час не існуе). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 260 гаспадарак, 634 жыхары. === Дынаміка === * 1940 год — 228 двароў, 812 жыхароў. * 1959 год — 957 жыхароў (паводле перапісу). * 1997 год — 313 гаспадарак, 687 жыхароў. * 2004 год — 275 гаспадарак, 634 жыхары. == Вядомыя выхадцы == * [[Мікалай Захаравіч Асмыковіч|М. З. Асмыковіч]] — поўны кавалер [[Ордэн Славы|ордэна Славы]]. * [[Іван Ціханавіч Вараб’ёў|І. Ц. Вараб'ёў]] — [[Герой Сацыялістычнай Працы]]. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{Крыніцы/Памяць/Акцябрскі раён}} {{Краснаслабодскі сельсавет (Акцябрскі раён)}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] iv6mx3ql8kjclswrd4unmzorht8ehlk 0 68288 5121950 5083432 2026-04-05T21:43:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121950 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Шкава |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Škava (01).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 42|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 29|lon_min = 59|lon_sec = 56 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет2 = Акцябрскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XVI стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 156 |насельніцтва = 369<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 студзеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = +3 |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n =[[Рака]] |add1 =[[Нератоўка]] |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243024348 }} '''Шкава́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Škava}}, {{lang-ru|Шкава}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Акцябрскі сельсавет (Акцябрскі раён)|Акцябрскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 10 км на паўночны ўсход ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 185 км ад [[Гомель|Гомеля]], 9 км ад чыгуначнай станцыі [[Бумажкова]] на чыгунцы [[Бабруйск]] — [[Рабкор]], адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. === Гідраграфія === На рацэ [[Нератоўка]] (прыток [[Пціч (рака)|Пцічы]]). == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Парычы]] — Акцябрскі. == Інфармацыя == Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход, да якой на поўдні пад прамым вуглом далучаецца кароткая вуліца. Забудова двухбаковая, няшчыльная, драўляная, сядзібнага тыпу. У 1991-92 гадах пабудавана 50 мураваных будынкаў, у якіх размясціліся перасяленцы з забруджаных радыяцыяй у выніку [[Чарнобыльская аварыя|аварыі на Чарнобыльскай АЭС]] месцаў. У складзе сельскагаспадарчага ДП «Майсееўка» з цэнтрам у [[Майсееўка (Акцябрскі раён)|аднайменнай вёсцы]], малочнатаварная ферма, механічны парк. Базавая школа, дзіцячы сад, клуб, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, лясніцтва, лесапільня, аддзяленне сувязі, комплексны прыёмны пункт, сталовая, 3 крамы. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XVI]] стагоддзя як вёска Шко́ва ў Мінскім старостве [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Пад 1560 годам згадваецца ў дакументах у сувязі з вызначэннем межаў вёсак. На 1682 год 13 дымоў, цэнтр войтаўства. Па інвентару 1683 года ў складзе Парэцкага маёнтка, давала 277 злотых і 5 грошай прыбытку ў год. Па інвентару 1748 года 23 дымы, цэнтр войтаўства, у якое ўваходзілі вёскі Шкова, [[Іванішчавічы]] і [[Зубарэвічы]], і ўрочышчы Завалёны і Саткаўчына. Войтаўства ўваходзіла ў Парэцкі двор. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793 год) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Бабруйскі павет|Бабруйскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], належала войскаму Рэчыцкага павета М. Крыштафовічу. На той час у вёсцы было 29 дымоў, 65 асоб мужчынскага полу і 62 — жаночага. У XIX стагоддзі Шкова пераходзіць да [[Ваньковічы|Ваньковічаў]]. Па стану на 1855 год маёнтак належаў Антону Севасцьянавічу, а затым перайшоў да яго сына Рыгора-Канстанціна Ваньковіча. На 1889 год належала памешчыкам Данілевічам. Па стану на 1897 год у вёсцы знаходзіліся царква, хлебазапасны магазін, у [[Рудабельская воласць|Рудабельскай воласці]] Бабруйскага павета. Побач былі аднайменная сядзіба, вадзяны млын і карчма. У 1910 годзе ў наёмнай хаце адкрыта школа. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Беларуская вёска», працавала гамарня. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў красавіку 1942 нямецкія акупанты спалілі 36 двароў і забілі 69 жыхароў. 19 жніўня 1942 года партызаны разграмілі гарнізон, створаны акупантамі ў вёсцы. 40 жыхароў загінулі на фронце. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 156 гаспадарак, 369 жыхароў. === Дынаміка === * 1897 год — 68 двароў, 559 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 109 двароў, 804 жыхары; у маёнтку — 17 жыхароў. * 1916 год — 143 двары. * 1920 год — 752 жыхары * 1940 год — 180 двароў. * 1959 год — 468 жыхароў (паводле перапісу). * 1997 год — 199 гаспадарак, 478 жыхароў. * 2004 год — 162 гаспадаркі, 386 жыхароў. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Акцябрскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 1997. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Акцябрскі сельсавет (Акцябрскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Акцябрскі сельсавет (Акцябрскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] 58vngcx5ms0xhg6ws8xd9a1rst83ijn 0 68289 5121951 5101581 2026-04-05T21:43:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121951 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Юркі |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет2 = Валосавіцкі |першае згадванне = XIX стагоддзе }} '''Юркі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Jurki}}, {{lang-ru|Юрки}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Валосавіцкі сельсавет (Акцябрскі раён)|Валосавіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == За 32 км на паўднёвы ўсход ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 260 км ад [[Гомель|Гомеля]], 35 км ад чыгуначнай станцыі [[Рабкор]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — Рабкор, адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. На захадзе сетка меліярацыйных каналаў. Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Акцябрскі — [[Азарычы]]. Планіроўка складаецца з кароткай, ледзь выгнутай вуліцы, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі. Забудова драўляная, няшчыльная, сядзібнага тыпу. Аўталаўка. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з XIX стагоддзя як засценак у складзе маёнтка Ліцвінавічы, уладанне памешчыка Цэзарыя Вольбена. Па стану на 1897 год у вёсцы знаходзілася карчма, у Азарыцкай воласці [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1929 годзе жыхары ўступілі ў калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў красавіку 1942 года нямецкія акупанты цалкам спалілі вёску і забілі 37 жыхароў. У першыя дні сакавіка 1944 г. на ўчастку забалочанага рэдкалесся (200 × 400 м) за 1 км на захад ад в. Дзерць (у 1966 злучылася з в. Юркі) нацыстамі быў створаны адзін з [[Азарыцкія лагеры смерці|Азарыцкіх лагераў смерці]]. З мэтай распаўсюджвання эпідэміі тыфу сярод насельніцтва і воінаў Чырвонай Арміі пад голым небам на пляцоўцы, абнесенай калючым дротам, гітлераўцы ўтрымлівалі каля 10 000 чалавек. Вызвалена 19 сакавіка 1944 года. 31 жыхар загінуў на фронце. == Насельніцтва == * 1844 год — 6 двароў. * 1897 год — 14 двароў, 102 жыхары (паводле перапісу). * 1908 год — 17 двароў, 139 жыхароў. * 1917 год — 172 жыхары. * 1924 год — 25 двароў. * 1940 год — 34 двары, 131 жыхар. * 1959 год — 107 жыхароў (паводле перапісу). * 1997 год — 13 двароў, 20 жыхароў. * 2004 год — 12 двароў, 16 жыхароў. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Акцябрскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 1997. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Валосавіцкі сельсавет (Акцябрскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Валосавіцкі сельсавет (Акцябрскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] cs1l3jzo06kzmlwm4golb33o58rkpfb 0 68290 5121806 4587267 2026-04-05T20:14:58Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121806 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Альбінск |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 38|lat_sec = 34 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 27|lon_sec = 48 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет2 = Парэцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = Загалле |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 12 |насельніцтва = 24<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 студзеня 2011 года.</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = 247315 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |OpenStreetMap = 243023475 }} '''А́льбінск'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''А́льбін'''</ref> ({{lang-be-trans|Aĺbinsk}}, {{lang-ru|Альбинск}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Парэцкі сельсавет (Акцябрскі раён)|Парэцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 37 км на захад ад [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскага]], у 3 км на захад ад [[Ляскавічы (Акцябрскі раён)|Ляскавіч]], у 240 км ад [[Гомель|Гомеля]], у 30 км ад чыгуначнай станцыі [[Рабкор]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — Рабкор, адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. === Водная сістэма === На поўдні і ўсходзе сетка [[Меліярацыя|меліярацыйных]] каналаў. Прыкладна за 1,6 км у напрамку на поўдзень ад вёскі знаходзіцца вадасховішча [[Альбінскае]]. == Транспартная сістэма == Транспартная сувязь па прасёлкавай, а затым па [[дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Слуцк]] — [[Мазыр]]. == Інфармацыя == У вёсцы 21 жылая хата (2005 год). Планіроўка — кароткая вуліца з шыротнай арыентацыяй, да якой з поўначы прылягае другая вуліца. Забудова двухбаковая, драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. У складзе сельскагаспадарчага ААТ «Парэчча-Арэса» з цэнтрам у [[Парэчча (Акцябрскі раён)|Парэччы]]. Клуб, крама. Мемарыяльная дошка ў гонар Мінскага падпольнага абкама КП(б)Б, штабоў Мінскага партызанскага злучэння, партызанскага злучэння Мінскай і Палескай абласцей, падпольнай друкарні, устаноўленая ў 1972 годзе на будынку клуба. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вёска вядомая з [[XIX]] стагоддзя пад назвай маёнтак Альбінск (ён жа Загалле) і знаходзілася ў валоданні абшарніка А. М. Статкевіча. Па стану на 1844 г. у маёнтку было 6 цяглых дымоў, 19 асоб мужчынскага полу і 18 — жаночага. На [[1908]] год знаходзілася ў складзе [[Ляскавіцкая воласць|Ляскавіцкай воласці]] [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У [[1930]] годзе арганізаваны [[калгас]] імя К. Маркса. У вёсцы знаходзілася гамарня. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] акупанты размясцілі ў вёсцы свой апорны пункт, разгромлены партызанамі. У вёсцы некаторы час грунтаваўся Мінскі падпольны абкам КП(б) Беларусі, а таксама знаходзіліся штабы Мінскага партызанскага злучэння, партызанскага злучэння [[Мінская вобласць|Мінскай]] і [[Палеская вобласць|Палескай]] абласцей і падпольная друкарня. У красавіку [[1942]] года карнікі спалілі амаль усю вёску (61 двор з 66) і забілі 137 жыхароў. Падчас вайны 7 жыхароў вёскі загінулі на фронце. Да 27 снежня 2022 года вёска ўваходзіла ў склад [[Ляскавіцкі сельсавет (Акцябрскі раён)|Ляскавіцкага сельсавета]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D923g0120539&p1=1 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 27 декабря 2022 г. № 424 Об изменении административно-территориального устройства Октябрьского района Гомельской области]</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 12 двароў, 24 жыхары. === Дынаміка === * 1844 год — 6 двароў, 37 жыхароў. * 1908 год — 20 двароў, 217 жыхароў. * 1940 год — 66 двароў, 300 жыхароў. * 1959 год — 213 жыхароў (паводле перапісу). * 1997 год — 34 двары, 65 жыхароў. * 2004 год — 22 двары, 38 жыхароў. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Акцябрскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 1997. * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Гомельская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2011|старонкі=13|старонак=68|isbn=978-985-508-107-5|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == * {{SgKP|XV_cz.1|14|Albińsk}} {{Commons|Category:}} {{Парэцкі сельсавет (Акцябрскі раён)}} [[Катэгорыя:Парэцкі сельсавет (Акцябрскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] 5l9anayf67w3l0xkxmxd99mqebw532d 0 68291 5121809 4587229 2026-04-05T20:15:28Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121809 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Андрэеўка}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Андрэеўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 33|lat_sec = 18 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 38|lon_sec = 54 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет2 = Краснаслабодскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XVIII стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 1 |насельніцтва = 1<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 студзеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = 247313 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243022410 }} '''Андрэ́еўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Andrejeŭka}}, {{lang-ru|Андреевка}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Краснаслабодскі сельсавет (Акцябрскі раён)|Краснаслабодскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 21 км на паўднёвы захад ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], у 4 км на ўсход ад [[Красная Слабада (Акцябрскі раён)|Чырвонай Слабады]], у 250 км ад [[Гомель|Гомеля]], у 15 км ад чыгуначнай станцыі [[Рабкор]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — Рабкор, адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. === Водная сістэма === Рака [[Арэса]] (прыток [[Пціч (рака)|Пцічы]]). === Экалогія і прырода === Вакол вёскі — лес. == Транспартная сістэма == Транспартная сувязь па прасёлкавай, а затым па [[дарога|аўтамабільнай дарозе]] Акцябрскі — Чырвоная Слабада. == Інфармацыя == Планіроўка — кароткая, крывалінейная вуліца. Забудова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. У складзе КСУП «Чырвонаслабодскае» з цэнтрам у Чырвонай Слабадзе. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вёска вядомая з [[XVIII]] стагоддзя. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|2-га падзела Рэчы Паспалітай]] у [[1793]] годзе ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Напачатку XIX стагоддзя засценак у [[Рудабельская воласць|Рудабельскай воласці]] [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Па стане на 1885 год у вёсцы дзейнічала царква. У пачатку [[XX]] ст. у сумесным уладанні мяшчан А. Більдзюлевіч, Ф. Савіцкага, С. Бараноўскага і інш. З [[1921]] года ў вёсцы працавала [[школа]]. У [[1931]] годзе арганізаваны [[калгас]] «Чырвоная зорка», працавалі 2 [[гамарня|гамарні]]. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], у красавіку [[1942]] года, карнікі спалілі 4 двары і забілі 14 жыхароў; 11 жыхароў вёскі загінулі на фронце. Да [[2000]] года ўваходзіла ў склад [[Парэцкі сельсавет (Акцябрскі раён)|Парэцкага сельсавета]]<ref>[http://www.kaznachey.com/doc/eDF0SQ0PYYR Решение Гомельского областного Совета депутатов от 19 мая 2000 г. № 45 Об изменении границ Поречского и Червоннослободского сельсоветов Октябрьского района]</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 1 двор, 1 жыхар. === Дынаміка === * 1885 год — 15 двароў, 130 жыхароў. * 1908 год — 16 двароў, 180 жыхароў. * 1916 год — 25 двароў. * 1920 год — 128 жыхароў. * 1925 год — 175 жыхароў. * 1940 год — 27 двароў. * 1959 год — 114 жыхароў (паводле перапісу). * 1997 год — 13 двароў, 19 жыхароў. * 2004 год — 2 двары, 4 жыхары. == Вядомыя асобы == * [[Васіль Муха]] {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{Крыніцы/Памяць/Акцябрскі раён}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Краснаслабодскі сельсавет, Акцябрскі раён}} [[Катэгорыя:Краснаслабодскі сельсавет (Акцябрскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] ja1qm216eg4gqpzza9xu5y1ni7hlfgh 0 68372 5121812 4587170 2026-04-05T20:15:59Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121812 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = [[Вёска]] |беларуская назва = Беркаў |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 41|lat_sec = 6 |lon_dir = E|lon_deg = 28|lon_min = 43|lon_sec = 37 |CoordAddon = |CoordScale = 25000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет2 = Парэцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 19<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 ліпеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = +3 |тэлефонны код = +375-2357 |паштовы індэкс = 247308 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243022579 }} '''Бе́ркаў'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Bierkaŭ}}, {{lang-ru|Берков}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Парэцкі сельсавет (Акцябрскі раён)|Парэцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 12 км на паўночны захад ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], у 4 км на поўнач ад [[Парэчча (Акцябрскі раён)|Парэчча]], у 14 км ад чыгуначнай станцыі [[Рабкор]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — Рабкор, адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. === Водная сістэма === У 1 км на ўсход — рака [[Пціч (рака)|Пціч]] (прыток [[Прыпяць|Прыпяці]]). На поўначы і захадзе — сетка меліярацыйных каналаў. За 2,2 км на паўднёвы захад — [[Овінскае|возера Овінскае]]. === Экалогія і прырода === Вакол вёскі размяшчаецца лес. == Транспартная сістэма == Транспартная сувязь па прасёлкавай, а затым па [[дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Харомцы]] — Парэчча. == Інфармацыя == Планіроўка — 2 кароткія вуліцы. Забудова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. У складзе сельскагаспадарчага ААТ «Парэчча-Арэса» з цэнтрам у Парэччы. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вёска вядомая з [[XIX]] стагоддзя, як засценак у [[Бабруйскі павет|Бабруйскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] у складзе маёнтка [[Харомцы]] памешчыка Ксаверыя Восіпавіча Вішчынскага. У 1921 годзе ў вёсцы адкрыта школа. У 1931 годзе арганізаваны калгас «Новае жыццё». Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], у красавіку 1942 года, карнікі спалілі 5 двароў і забілі 25 жыхароў; 27 жыхароў вёскі загінулі на фронце. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 19 жыхароў. === Дынаміка === * 1908 год — 22 двары, 219 жыхароў. * 1940 год — 24 двары. * 1959 год — 163 жыхары (паводле перапісу). * 1997 год — 29 двароў, 52 жыхары. * 2004 год — 22 двары, 39 жыхароў. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{Крыніцы/Памяць/Акцябрскі раён}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Парэцкі сельсавет, Акцябрскі раён}} [[Катэгорыя:Парэцкі сельсавет (Акцябрскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] oac625cyvtyfxft937g71zyli7w11gf 0 68374 5121813 4698300 2026-04-05T20:16:08Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121813 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Бубнаўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 33|lat_sec = 37 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 44|lon_sec = 25 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет2 = Краснаслабодскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XVIII стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 11 |насельніцтва = 17<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 студзеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = 247313 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243025475 }} '''Бу́бнаўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Bubnaŭka}}, {{lang-ru|Бубновка}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Краснаслабодскі сельсавет (Акцябрскі раён)|Краснаслабодскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 15 км на паўднёвы захад ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], у 10 км на ўсход ад [[Красная Слабада (Акцябрскі раён)|Краснай Слабады]], у 245 км ад [[Гомель|Гомеля]], у 10 км ад чыгуначнай станцыі [[Рабкор]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — Рабкор, адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. === Водная сістэма === На ўсход ад вёскі — рака [[Пціч (рака)|Пціч]] (прыток [[Прыпяць|Прыпяці]]), на поўдзень — прыток Пцічы, [[Арэса]]. == Транспартная сістэма == Транспартная сувязь па прасёлкавай, а затым па [[дарога|аўтамабільнай дарозе]] Акцябрскі — Навасёлкі. == Інфармацыя == Планіроўка — кароткая, просталінейная вуліца. Забудова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. Працуе крама. У складзе КСУП «Чырвонаслабодскае» з цэнтрам у Чырвонай Слабадзе. Працуе крама. На поўнач ад вёскі — культурна-забаўляльны комплекс «Бубнаўка». == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вёска вядомая з [[XVIII]] стагоддзя. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|2-га падзела Рэчы Паспалітай]] у [[1793]] годзе ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У канцы XVIII стагоддзя належала генерал-маёру В. К. Вішчынскаму. У XIX ст. уваходзіла ў маёнтак Бубнаўка, які належаў М. Войне, а пасля Абуховічу. У 1844 г. у вёсцы 9 дымоў. Паводле перапісу [[1897]] года да вёскі ставіўся фальварак з 3 дварамі і 32 жыхарамі. У вёсцы працавалі вадзяны млын і крама. У 1908 годзе ў [[Рудабельская воласць|Рудабельскай воласці]] [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. З 1921 года ў вёсцы працавала школа. У 1931 годзе арганізаваны калгас «Полымя рэвалюцыі», працавалі вадзяны млын і поўсцечасалка. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], у красавіку 1942 года, карнікі спалілі 2 двары і забілі 33 жыхары; 24 жыхары вёскі загінулі на фронце. Да [[2000]] года ўваходзіла ў склад [[Парэцкі сельсавет (Акцябрскі раён)|Парэцкага сельсавета]]<ref>[http://www.kaznachey.com/doc/eDF0SQ0PYYR Решение Гомельского областного Совета депутатов от 19 мая 2000 г. № 45 Об изменении границ Поречского и Червоннослободского сельсоветов Октябрьского района]</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 11 двароў, 17 жыхароў. === Дынаміка === * 1795 год — 14 двароў, 92 жыхары. * 1897 год — 37 двароў, 244 жыхары. * 1908 год — 327 жыхароў. * 1920 год — 298 жыхароў. * 1959 год — 163 жыхары (паводле перапісу). * 1997 год — 16 двароў, 32 жыхары. * 2004 год — 13 двароў, 24 жыхары. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{Крыніцы/Памяць/Акцябрскі раён}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://oktiabrskiy.gomel-region.by/ru/actual/ Культурна-забаўляльны комплекс «Бубнаўка»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110102031343/http://www.oktiabrskiy.gomel-region.by/ru/actual |date=2 студзеня 2011 }} {{Краснаслабодскі сельсавет, Акцябрскі раён}} [[Катэгорыя:Краснаслабодскі сельсавет (Акцябрскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] rz6gf7e61iqiza8eugzc0r4dafla0ti 0 68375 5121814 4587204 2026-04-05T20:16:19Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121814 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Буда, значэнні}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Буда |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 33|lat_sec = 58 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 40|lon_sec = 37 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет2 = Краснаслабодскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 50 |насельніцтва = 136<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 студзеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = 247313 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243022444 }} '''Бу́да'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Buda}}, {{lang-ru|Буда}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Краснаслабодскі сельсавет (Акцябрскі раён)|Краснаслабодскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 18 км на паўднёвы захад ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], у 247 км ад [[Гомель|Гомеля]], у 13 км ад чыгуначнай станцыі [[Рабкор]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — Рабкор, адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. === Водная сістэма === Рака [[Арэса]] (прыток [[Пціч (рака)|Пцічы]]). === Экалогія і прырода === Вакол вёскі размяшчаецца лес. == Транспартная сістэма == Транспартная сувязь па прасёлкавай, а затым па [[дарога|аўтамабільнай дарозе]] Акцябрскі — Навасёлкі. == Інфармацыя == Планіроўка — трохі выгінастая вуліца з шыротнай арыентацыяй. Забудова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. У складзе КСУП «Чырвонаслабодскае» з цэнтрам у [[Красная Слабада (Акцябрскі раён)|Краснай Слабадзе]], малочнатаварная ферма, механічны парк. Працуюць [[крама]], пачатковая школа, клуб, [[бібліятэка]], [[Пошта|аддзяленне сувязі]], фельчарска-акушэрскі пункт. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вёска вядомая з [[XIX]] стагоддзя. Па перапісе [[1897]] года праходзіла пад назвай ''сяліба Парэцкая Буда'' ў [[Рудабельская воласць|Рудабельскай воласці]] [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1931 годзе арганізаваны [[калгас]] імя [[Сямён Міхайлавіч Будзённы|С. М. Будзённага]], працавала [[гамарня]]. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], у красавіку [[1942]] года, нямецкія карнікі цалкам спалілі вёску і забілі 19 жыхароў; 20 жыхароў вёскі загінулі на фронце. Да [[2000]] года ўваходзіла ў склад [[Парэцкі сельсавет (Акцябрскі раён)|Парэцкага сельсавета]]<ref>[http://www.kaznachey.com/doc/eDF0SQ0PYYR Решение Гомельского областного Совета депутатов от 19 мая 2000 г. № 45 Об изменении границ Поречского и Червоннослободского сельсоветов Октябрьского района]</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 50 двароў, 136 жыхароў. === Дынаміка === * 1897 год — 8 двароў, 55 жыхароў. * 1908 год — 12 двароў. * 1916 год — 20 двароў, 119 жыхароў. * 1920 год — 142 жыхары. * 1940 год — 38 двароў. * 1959 год — 182 жыхары (паводле перапісу). * 1997 год — 65 двароў, 178 жыхароў. * 2004 год — 55 двароў, 154 жыхары. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{Крыніцы/Памяць/Акцябрскі раён}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Краснаслабодскі сельсавет, Акцябрскі раён}} [[Катэгорыя:Краснаслабодскі сельсавет (Акцябрскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] f3x8j5as19mio03ro8zj67oz6sqma37 0 68376 5121815 4587181 2026-04-05T20:16:28Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121815 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Булкаў |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 43|lat_sec = 20 |lon_dir = E|lon_deg = 28|lon_min = 54|lon_sec = 6 |CoordAddon = |CoordScale = 25000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет2 = Акцябрскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 5 |насельніцтва = 10<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 студзеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = +3 |тэлефонны код = 2357 |паштовы індэкс = 247307 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243025439 }} '''Бу́лкаў'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Bulkaŭ}}, {{lang-ru|Булков}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Акцябрскі сельсавет (Акцябрскі раён)|Акцябрскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 12 км на поўнач ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], у 185 км ад [[Гомель|Гомеля]], у 1 км ад чыгуначнай станцыі [[Бумажкова]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — [[Рабкор]], адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. === Водная сістэма === На поўначы Валожынскі канал. == Транспартная сістэма == Транспартная сувязь па прасёлкавай, а затым па [[дарога|аўтамабільных дарогах]], што адыходзяць ад Акцябрскага. == Інфармацыя == У вёсцы 12 жылых хат ([[2005]] год). Планіроўка — кароткая просталінейная вуліца, з арыентацыяй з паўднёвага ўсходу на паўночны захад. Забудова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. Стэла на магіле ахвяр фашызму (устаноўлена ў 1964 годзе). Аўталаўка. У складзе КСУП «Саўгас «Акцябрскі» з цэнтрам у Акцябрскім. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вёска вядомая з [[XIX]] стагоддзя. Па перапісе [[1897]] года ў [[Рудабельская воласць|Рудабельскай воласці]] [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. 7 жыхароў вёскі займаліся вырабам лодак. У 1930 годзе арганізаваны [[калгас]]. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], у красавіку [[1942]] года, нямецкія карнікі забілі 88 жыхароў. Частка з іх пахавана на могілках ў магіле ахвяр фашызму. Падчас вайны 4 жыхары вёскі загінулі на фронце. Падпольшчыкі [[Бабруйск]]а на выкрадзеных з нямецкай друкарні абсталяванні і паперы зблізку вёскі арганізавалі падпольную друкарню, у якой было надрукавана 55 найменняў улётак агульным тыражом 25 500 асобнікаў. З лістапада 1942 года выдавалася газета «Бабруйскі партызан». == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 5 двароў, 10 жыхароў. === Дынаміка === * 1897 год — 6 двароў, 28 жыхароў. * 1916 год — 12 двароў, 70 жыхароў. * 1920 год — 69 жыхароў. * 1940 год — 21 двор, 115 жыхароў. * 1959 год — 160 жыхароў (паводле перапісу). * 1997 год — 19 двароў, 35 жыхароў. * 2004 год — 13 двароў, 21 жыхар. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{Крыніцы/Памяць/Акцябрскі раён}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Акцябрскі сельсавет, Акцябрскі раён}} [[Катэгорыя:Акцябрскі сельсавет (Акцябрскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] lm5tsztndsz6ekia288tx5i6cind4oi 0 68377 5121816 4587061 2026-04-05T20:16:38Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121816 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Бумажкова |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Bumažkova (01).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 42|lat_sec = 22 |lon_dir = E|lon_deg = 28|lon_min = 53|lon_sec = 45 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет2 = Акцябрскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = 1931 |першае згадванне = |ранейшыя назвы = Залессе |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 5 |насельніцтва = 14<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 студзеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = +3 |тэлефонны код = +375-2357 |паштовы індэкс = 247307 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Бумажко́ва'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Bumažkova}}, {{lang-ru|Бумажково}}; да 1969 года '''Залессе''') — пасёлак у [[Акцябрскі сельсавет (Акцябрскі раён)|Акцябрскім сельсавеце]] [[Акцябрскі раён|Акцябрскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Названы ў гонар [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]] [[Ціхан Піменавіч Бумажкоў|Ц. П. Бумажкова]] ў адпаведнасці з Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР ад 21 студзеня [[1969]] года. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 6 км на поўнач ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], у 217 км ад [[Гомель|Гомеля]], станцыя на чыгунцы [[Бабруйск]] — [[Рабкор]], адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. === Водная сістэма === На захадзе меліярацыйныя каналы. === Экалогія і прырода === На поўдні і ўсходзе мяжуе з лесам. == Транспартная сістэма == Транспартная сувязь па [[дарога|аўтамабільных дарогах]], што злучаюць вёску з Акцябрскім. == Інфармацыя == Планіроўка — невялікі адасоблены ўчастак забудовы побач з чыгуначнай станцыяй. Забудова пераважна драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Узнікла ў [[1931]] годзе ў ходзе будаўніцтва чыгункі. З уводам у дзеянне ў [[1932]] годзе лініі Бабруйск — Старушкі тут пачала дзейнічаць станцыя Залессе. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 5 двароў, 14 жыхароў. === Дынаміка === * 1997 год — 5 двароў, 14 жыхароў. * 2004 год — 15(?) двароў, 15 жыхароў. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Акцябрскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 1997. {{Акцябрскі сельсавет, Акцябрскі раён}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] [[Катэгорыя:Бумажкова| ]] tw7q18o8zl5d8elgp12jvmdl1r2du7j 0 68378 5121820 4587140 2026-04-05T20:17:18Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121820 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Воспін |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 33|lat_sec = 12 |lon_dir = E|lon_deg = 29|lon_min = 10|lon_sec = 11 |CoordAddon = |CoordScale = 25000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет2 = Валосавіцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 2 |насельніцтва = 2<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 ліпеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = +3 |тэлефонны код = 2357 |паштовы індэкс = 247303 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243027973 }} '''Во́спін'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''О́спін'''</ref> ({{lang-be-trans|Vospin}}, {{lang-ru|Оспин}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Валосавіцкі сельсавет (Акцябрскі раён)|Валосавіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 29 км на паўднёвы ўсход ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], у 259 км ад [[Гомель|Гомеля]], у 32 км ад чыгуначнай станцыі [[Рабкор]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — Рабкор, адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. == Транспартная сістэма == Транспартная сувязь па прасёлкавай, а затым па [[дарога|аўтамабільнай дарозе]] Акцябрскі — [[Азарычы]]. == Інфармацыя == Планіроўка — тры адасобленых, невялікіх участкі з бессістэмнай забудовай. Забудова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. У складзе сельскагаспадарчага ДП «Дзербін» з цэнтрам у [[Дзербін|аднайменнай вёсцы]]. Аўталаўка. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вёска вядомая з пачатку [[XX]] стагоддзя. У [[1922]] годзе пабудавана і адкрыта школа. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], у красавіку [[1942]] года, нямецкія карнікі спалілі 12 двароў і забілі 30 жыхароў. На франтах загінулі 29 жыхароў вёскі. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 2 двары, 2 жыхары. === Дынаміка === * 1925 год — 39 двароў. * 1940 год — 63 двары, 324 жыхары. * 1959 год — 129 жыхароў (паводле перапісу). * 1997 год — 13 двароў, 16 жыхароў. * 2004 год — 6 двароў, 6 жыхароў. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Акцябрскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 1997. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Валосавіцкі сельсавет (Акцябрскі раён)}} [[Катэгорыя:Валосавіцкі сельсавет (Акцябрскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] 0r95h1nj6tukziuylfky6ssr5mkt1yc 0 68454 5121494 5023056 2026-04-05T18:33:10Z Plaga med 116903 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121494 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Астрагляды |арыгінальная назва = Астраглядавічы |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Astrahlady, Prozar. Астрагляды, Прозар (1901-17).jpg |подпіс = Астрагляды, сядзіба Прозараў |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 47|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 09|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Буркоўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1504 |ранейшыя імёны = Астраглядавічы |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Astrahliady |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243033880 }} '''Астрагля́ды'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Astrahliady}}, {{lang-ru|Острогляды}}) — былая [[вёска]] ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіла ў склад [[Буркоўскі сельсавет|Буркоўскага сельсавета]]. Знаходзілася за 11 км на захад ад [[Брагін]]а, за 22 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галінцы Васілевічы — Хойнікі ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), за 120 км ад [[Гомель|Гомеля]]. Ліквідавана [[20 жніўня]] [[2008]] года<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf «Об упразднении сельских населенных пунктов Брагинского района». Решение Брагинского районного Совета депутатов от 20 августа 2008 г. № 68] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180317234647/http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf |date=17 сакавіка 2018 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Геаграфія == На тэрыторыі [[Палескі дзяржаўны радыяцыйна-экалагічны запаведнік|Палескага радыяцыйна-экалагічнага запаведніка]]. Пасля [[Чарнобыльская аварыя|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] і радыяцыйнага забруджвання жыхары (400 сем’яў) пераселены ў [[1986]] годзе ў чыстыя месцы. Побач праходзіць [[аўтамабільная дарога]] [[Камарын]] — Хойнікі. Паблізу ёсць радовішчы гліны. Планіроўка складалася з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад, да якой на захадзе далучалася кароткая скрыўленая вуліца, блізкая да мерыдыянальнай арыентацыі, а з поўдня да асноўнай далучалася скрыўленая вуліца. На поўдні і захадзе знаходзіліся адасобленыя будынкі. Жылыя хаты — драўляныя сядзібнага тыпу. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === [[File:Анатацыя прывілею 1504 г. пану Сямёну Фёдаравічу Палазовічу.png|thumb|left|Польскамоўная анатацыя «прывілею рускага» 1504 г. караля Аляксандра пану Сямёну Палазовічу на Хвойнікі і Астраглядавічы.]][[File:Запіс 1879 г. з Archiwum Prozorów i Jelskich.png|thumb|Запіс Браніслава Клечыньскага 1879 г. з Archiwum Prozorów i Jelskich.]]Найранейшая згадка пра Астрагляды (арыгінальная назва — Астраглядавічы<ref group="Заўв">У «Вялікім гістарычным атласе Беларусі» (Мінск: Белкартаграфія, 2009. Т. 1. С. 193) аўтары-укладальнікі падалі назву нібыта з яе варыянтам – Остроглядовичи (Глядовичи), што ёсць недарэчнасцю. Запазычана яна з выдадзенай Ю. Вольфам кнігі графа К. Ажароўскага (Wolff J. Kniaziowie litewsko-ruscy od czternastego wieku. – Warszawa, 1895. S. 206), у якой узнікла памылка пры перадачы зместу каралеўскага ліста 1532 г. Тут побач згаданыя Hladowicze (а былі яшчэ Hładkowicze), Nowosielki, далей жа Chwojniki, Ostrodwory, хоць у арыгінале крыніцы побач названыя Хвоиники, Остроглядовичи, Новоселки (ёсць там і Углядковичи, што на тэрыторыі Украіны). Астрадворы ўтварыліся шляхам разрыву назвы Астра-глядавічы і далучэння да Астра- першага слова згадкі пра «''двор с пустовщинами у замку Киеве и на месте, и во Вручомъ''». Другая ж частка назвы ператварылася ў асобнае паселішча Глядавічы.</ref> ) датавана 3 днём чэрвеня 1504 года, калі кароль польскі і [[Вялікія князі літоўскія|вялікі князь літоўскі]] [[Аляксандр Ягелончык|Аляксандр]] сваім прывілеем, вылучыўшы іх і [[Хойнікі|Хвойнікі]] з усімі прылегласцямі з Брагінскай воласці, падараваў на вечныя часы за вайсковыя заслугі пану [[Сямёну Фёдаравічу Палазовічу]] («''Полазу Русаку, слаўнаму казаку''», як назваў яго польскі храніст XVI ст. [[Марцін Бельскі]]<ref>Kronika Marcina Bielskiego. T. II (Księga IV, V). /Wydanie Józefa Turowskiego. — Sanok, 1856. S. 950</ref>). Вядомая яна пакуль што з польскамоўнага вопісу архіву князёў Шуйскіх са збору «Archiwum Prozorów i Jelskich», што захоўваецца ў фондах Галоўнага архіва старых актаў у Варшаве<ref>Archiwum Główny Akt Dawnych w Warszawie. Archiwum Prozorów i Jelskich (далей: AGAD. APiJ). Sygn. 1. S. 3, 200. Sygn. 2. S. 78</ref>.[[File:Astrahlady, Prozar. Астрагляды, Прозар (I. Urubleŭski, 1891).jpg|міні|thumb|Палац Прозараў у Астраглядах. Малюнак Ігнацыя Врублеўскага. 1891 год.]] Адміністрацыйна Астраглядавічы належалі спачатку да Брагінскай воласці [[Кіеўскае ваяводства|Кіеўскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Уладальнікамі іх і Хвойнікаў ад пачатку XVI ст. і да 1860-х гадоў (маёнтка — да 1887 году) паслядоўна былі паны Палазовічы, князі Любецкія, паны Харлінскія, Абрамовічы (Абрагамовічы), Бжазоўскія, князі Шуйскія, паны Прозары<ref>Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 12 — 18</ref><ref group="Заўв">Насуперак таму, як уважаецца пачынаючы са слоўнікавага артыкула [[Аляксандр Ельскі|А. Ельскага]] (Ostrohlady // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich.— Warszawa, 1886. Т. VII. S. 690), князям Вішнявецкім і панам Ракіцкім Астрагляды ніколі не належалі.</ref>. 3-га сакавіка 1532 году кароль [[Жыгімонт I Стары|Жыгімонт Стары]] сваім лістом загадаў ваяводзе [[Андрэй Неміровіч|Андрэю Неміровічу]] маёнткі нябожчыка Сямёна Полазовіча (у іх ліку «''Хвойники, Остроглядовичи, Новоселки''»), якія той паспеў прыгарнуць да Кіеўскага замку, вярнуць яго зяцю князю Дзмітрыю Раманавічу Відыніцкаму<ref>Андрій Блануца. Земельні надання Сигізмунда І Старого на Українські землі Великого Князівства Литовського // Україна в Центрально-Східній Европі. — Київ: Інститут історії України НАНУ, 2008. № 8. С. 69 — 70</ref> (Любецкаму). Потым Астраглядавіцкі маёнтак князя Дз. Відыніцкага і яго жонкі Фенны Палазовічаўны згаданы ў дакуменце ад 6 кастрычніка 1541 году з запісам аб узаемных саступках грунтоў у ім і ў Брагінскіх добрах князя Аляксандра Міхайлавіча Вішнявецкага<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 3, 4</ref>.[[File:Astrahlady, Prozar. Астрагляды, Прозар (1910).jpg|міні|thumb|left|Палац у Астраглядах. Фота каля 1912 г.]] У снежні 1556 году князь Дзмітры Любецкі, не жадаючы прызнаць віну «''людей моих села Остроглядовского о подране бчол и о збите людей монастырских''» (лыскоўскіх сялян кіеўскага Свята-Міхайлаўскага (Залатаверхага) манастыра), сцвярджаў , нібы «''тое село Остроглядовичи не ест у повете Киевского воеводства, але Троцкого повету, не повинен бых тут с того именя<ref name="AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 4">AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 4</ref> отказывати''»<ref>Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. С. 5, 37</ref>. 5 студзеня 1560 году князь Богуш Любецкі, ад імя свайго і маці-удавы княгіні Дзмітравай Любецкай, падаў судовы пратэст супраць князя Міхаіла Аляксандравіча Вішнявецкага, старосты чаркаскага, за тое, што людзі яго гвалтоўна ўварваліся ў межы астраглядавіцкія, дзеля ўласнай карысці палі разрабілі, пакасілі сенажаці і іншыя крыўды ўчынілі<ref name="AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 4"/>. Дачка князя Дзмітрыя і Фенны Любецкіх, сястра нябожчыка князя Богуша, таксама Фенна, пасля смерці мужа Мельхіёра Насілоўскага ўзяла шлюб з панам Шчасным Харлінскім гербу Бонча ды ў снежні 1568 году запісала на яго «''именя свое отчизные, дедизные, материстые у повете Киевскомъ лежачие, тоестъ… Хойники<ref group="Заўв">Гэта ці не першы вядомы выпадак выкарыстання ў пісьмовай крыніцы паланізаванай формы замест арыгінальнай назвы Хвойнікі.</ref>, Остроглядовичи, Новоселки…''»<ref>Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 8. Т. 6. Акты о землевладении в Юго-Западной России XV—XVIII стст. — Киев, 1911. С. 224—227</ref>. Напярэдадні падпісання акту Люблінскай уніі ўказам караля і вялікага князя [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 года Кіеўскае ваяводства (у тым ліку Астраглядавічы) было далучана да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага === У 1570 – 1590-я гады добра Астраглядавічы пана Шчаснага Харлінскага шматразова згаданыя ў судовых справах з-за нанесеных ім брагінскімі падданымі князёў Вішнявецкіх маёмасных стратаў, з-за ўчыненага гвалту над людзьмі. 25 сакавіка 1579 года кароль [[Стэфан Баторы]] нават даслаў ліст княгіні-удаве Аляксандравай Вішнявецкай, у якім загадаў, каб яе людзі не ўдзіраліся ў дзедзічныя грунты астраглядавіцкія пана Ш. Харлінскага<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 5—15</ref>. У датаваным 13 днём сакавіка месяца 1581 года дакуменце паведамляецца, што пан земскі пісар кіеўскі Дзмітры Ялец надзелены паўнамоцтвамі ў справе размежавання добраў Астраглядавічаў, [[Плоскае (Хойніцкі раён)|Плоскага]], [[Варацец|Варатца]] пана падкаморага кіеўскага Шчаснага Харлінскага з уладаннямі князя Міхаіла Вішнявецкага, кашталяна брацлаўскага, местам Брагін, сёламі Глухавічы, [[Губарэвічы|Губаровічы]], [[Бабчын]]<ref>Руська (Волинська) метрика [Текст] : регести документів Коронної канцелярії для укр. земель (Волинське, Київське, Брацлавське, Чернігівське воєводства) 1569-1673 / Держ. ком. арх. України, Центр. держ. істор. арх. України, м. Київ, Ін-т укр. археографії та джерелознавства ім. М. С. Грушевського НАН України, Генер. дирекція держ. арх., Голов. арх. давніх актів ; ред. і упоряд Г. Боряк [та ін.] ; передм. П. К. Грімстед. — Київ, 2002. С. 301—302</ref>. У 1598 году сойм прызначыў Ш. Харлінскага адным з камісараў у справе размежавання ''ziemie Kiiowskiey'' Кароны і [[Мазырскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Мазырскага павета]] ВКЛ<ref>Constitucię seymu walnego Koronnego Warszawskiego, MDXCVIII. — W Krakowie, w Architypografiiey Króla Ie<sup>o</sup> M. y Kościelney, Lazarzowey, MDXCVIII. S. 20; Volumina Legum. S. 372</ref>. У актах трыбунальскіх што да Кіеўскага ваяводства, у дакуменце ад 22 чэрвеня 1600 году засведчаная нязгода пана Шчаснага Харлінскага з тым, як размежаваныя грунты яго Астраглядавічаў, Навасёлак, Хвойнікаў з прыналежнымі князю Адаму, сыну Аляксандра, Вішнявецкаму сёламі [[Мікулічы (Брагінскі раён)|Мікулічы]], Веляцін, Лісцвін, а таксама яго [[Багушы (Брагінскі раён)|Багушэвічаў (Багушоў)]], Плоскага, Паселічаў, Хвойнікаў, [[Навасёлкі (Хойніцкі раён)|Навасёлак]] з прыналежнымі князю Міхаілу, сыну Міхаіла, Вішнявецкаму Глухавічамі, [[Бабчын]]ам, з тым, як падзеленыя дубровы, урочышчы, з папсаваннем старых памежных знакаў<ref>Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. S. 57</ref>. [[File:Брагін на мапе 1613 г.jpg|thumb|left|Астрагляды (Астраглядавічы) на карце ВКЛ 1613 г. (фрагмент).]][[File:Astrahlady, Prozar. Астрагляды, Прозар (1910) (2).jpg|міні|thumb|Госці Альгерда і Ванды Гардзялкоўскіх каля палаца ў Астраглядах. 1912 г.?]]20 чэрвеня 1600 года падкаморы Ш. Харлінскі выдаў сыну свайму Мікалаю ''zapis wieczysty'', 26 чэрвеня ў Люблінскім трыбунале прызнаны, на двор Астраглядавічы з прыналежнымі да яго «прыселкамі» — сёламі Астраглядавічы, Хойнікі, Вялікі Бор, Дворышча, Храпкаў і яшчэ дзевяцю паселішчамі, а таксама на двор з 5 часткай з сямі пляцаў у Кіеве<ref>ŹD. T. XXI. S. 60; AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 46 — 47</ref>. З імёнамі сужэнства Мікалая і Гэлены (Гальшкі) Харлінскіх звязана заснаванне яшчэ да 1622 году касцёла ў Астраглядавічах і стварэнне найбольш ранняй у рэгіёне каталіцкай парафіі. Першым з вядомых настаяцелем быў ксёндз Станіслаў Зданоўскі<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 51; гл. таксама [http://hojniki.ucoz.ru/index/kascjol_u_astragl/0-451 Прозараўскія мясціны ў Астраглядах]</ref>. Недзе ў гэты ж час Астрагляды апынуліся ў складзе [[Оўруч|Оўруцкага]] павета. У 1623 годзе ўдава Гальшка Мікалаевая Харлінская судзілася з сваякамі Харлінскімі за іх наезд на замак Астраглядаўскі<ref group="Заўв">Выяву замка ў Астраглядавічах бачым і на карце Вялікага Княства Літоўскага 1613 года.</ref>, вёску Астраглядавічы, на мястэчка Новы Харленж (Хойнікі), вёску Хойнікі і інш<ref>ŹD. T. XXI. S. 637</ref>. 11 лютага 1627 года яна склала тэстамэнт, паводле якога добра Астраглядавічы пераходзілі ў пасэсію да яе зяця [[Мікалай Абрамовіч|Мікалая Абрагамовіча]], ваяводзіча смаленскага<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 56</ref>. У 1628 годзе пан М. Абрагамовіч з пятнаццаці дымоў ў Астраглядавічах плаціў па 3 злотых, з 2-х агароднікаў па 1 злотаму і 6 грошаў<ref>Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 396—397</ref>. Пры гэтым яму яшчэ доўга давялося ўлагоджваць спадчынныя і проста маёмасныя непаразуменні з іншымі Харлінскімі — панамі Станіславам, Юрыем і Шчасным, а таксама з панам Мадлішэўскім, з якім пані Гальшка ўзяла шлюб.[[File:Astrahlady, Prozar. Астрагляды, Прозар (1910) (4).jpg|міні|thumb|left|Альгерд і Ванда Гардзялкоўскія сярод руінаў палаца, які меркавалі аднавіць. Каля 1912 г.]] [[Файл:Афіцына ў Астраглядах. Фота У. Смольскага.jpg|thumb|Афіцына ў Астраглядах. Стрэлкай пазначанае месца бяроставай гідраізаляцыі. Фота Уладзіміра Смольскага. 2021 г.]][[Файл:Гідраізаляцыя ў будынку афіцыны.jpg|thumb|Гідраізаляцыя ў будынку афіцыны. Здымак У. Смольскага. 2021 г.]]Дзеля ўтрымання ў Астраглядах касцёла і плябана на іх сталы прыбытак Мікалаем і Гальшкай Харлінскімі раней была запісана вёска Багушы. Але спадчыннік маёнтку, зяць іх, пан Мікалай Абрамовіч, кальвініст, відавочна, не ўважаў той запіс абавязковым да выканання. Таму маем справу ад 6 чэрвеня 1635 года ксяндза Заклічынскага, плябана астраглядаўскага, якая разглядалася не адно ў Кіеўскім гродзе, але і ў каронным Люблінскім трыбунале. М. Абрамовіч, як высвятляецца, наслаў на добра Багушы сваіх людзей, каб яны ўчынілі там розныя гвалты і рабункі<ref name="AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 37">AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 37</ref>. У актавай кнізе Жытомірскага гродзкага суда 1635 года са слоў вознага сказана, што з-за няўплаты [[чопавае|чопавага]] падатку ён «''Перши позовъ по его милостъ пна Абрамовича, воеводича смоленъского, до села Остроглядовичъ, маетности его милости, того року и дня деветнастого мца сепътемъбра однеслъ и въ дворе тамошнимъ урядникови в руки одъдалъ''»<ref>Акти Житомирського гродського уряду: 1590 р., 1635 р. / В. М. Мойсієнко. – Житомир, 2004. № 40</ref>. Валодаў маёнткам М. Абрамовіч і ў 1639 годзе, калі заставіў Астраглядавічы гданьскаму мешчаніну Ежаму Гэўлу за 33 600 злотых, і ў канцы 1641 года, калі вяртаў доўг сыну нябожчыка Ісааку Гэўлу. Уражанне такое, нібы генерал артылерыі ВКЛ М. Абрамовіч ці не кожны раз пазычаў грошы дзеля таго, каб аддаваць папярэднія даўгі то дзяржаве, то прыватным асобам, застаўляючы Астрагляды<ref>Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. С. 14—15, 35—36</ref>. 24 снежня 1642 года ад імя пана Мікалая Абрамовіча, кашталяна мсціслаўскага, складзены запіс ''wieczystej przedarzy'' пагразлых у даўгах добраў Астраглядавічы і Хойнікі праваслаўнаму пану Максіміліяну Бразоўскаму, падстолію кіеўскаму, пра што пан Лукаш Мадлішэўскі выказваў клопат яшчэ ў лісце ад 29 чэрвеня 1641 году<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 67</ref>. З запісу ў абозным дзённіку польнага гетмана ВКЛ князя [[Януш Радзівіл (1612—1655)|Януша Радзівіла]] ад 26 ліпеня 1649 года вядома, што паказачаны селянін Улас з Астраглядавічаў, спайманы ў сваёй хаце за дзень да таго, прызнаў: далучыўся ён да казакоў, як тыя летась ішлі ў Літву, быў у Бабруйску і Быхаве ў палку Гаркушы; а пра казакоў паведаміў, што трое заходзілі ў іхнае сяло яшчэ «''ў мінулую суботу''»<ref>Джерела з історії Національно-визвольної війни українського народу 1648 – 1658 рр. Т. 1 (1648 – 1649). – Київ, 2012. С. 296</ref>. 26 чэрвеня 1664 года дачка нябожчыка [[Максіміліян Бжазоўскі|Максіміліяна Бразоўскага]], берасцейскага ваяводы, пані Зофія перапісала спадчынныя маёнткі ў Кароне (Астраглядавічы з Хойнікамі таксама) і Берасцейшчыне на свайго мужа-католіка князя [[Канстанцін Ян Шуйскі|Канстанціна Яна Шуйскага]]<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 69</ref>. Тады Шуйскія ўпершыню набылі добра ў Кіеўскім ваяводстве ды трымалі іх каля паўтары сотні гадоў. 5 чэрвеня 1682 года ксёндз Дамінік Бэркіновіч, прэзідэнт касцёлу Астраглядавіцкага, закону св. Дамініка, засведчыў, што касцёл прыняў абавязак адпраўляць па тры святыя імшы на тыдзень, за што князь Шуйскі на яго ўтрыманне зноў саступіў вёску Багушы. 14 студзеня наступнага 1683 года харунжы берасцейскі князь Канстанцін Шуйскі ў маёнтку Тэрэбунь склаў айцам-дамініканам астраглядаўскім фундуш, паводле якога абяцаў касцёл у Астраглядавічах wystawić і вёску Багушы з грунтам і ўсялякімі пажыткамі на іх запісаць<ref name="AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 37"/>. Паводле люстрацыі падымнага падатку Оўруцкага павета Кіеўскага ваяводства 1683 года, з 10 дымоў у Астраглядавічах князя Шуйскага выплачвалася 9 злотых. А яшчэ ў вёсцы было 9 дымоў, якія належалі баярам (асабіста вольным слугам)<ref>Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 489. Другі пабор — 9 злотых з 9 дымоў (С. 506)</ref>. 2 мая 1697 года ў Оўруцкі гродзкі суд астраглядаўскім земянінам панам Аляксандрам Галаскім ад імя князя Дамініка Шуйскага, харунжага берасцейскага, была пададзена скарга, у якой сцвярджалася, што казацкага палку Ярэмы сотнік Лабада, аніяк не паважаючы вайсковыя артыкулы і права паспалітае, наехаў на двор Астраглядаўскі пана Дамініка году 1697 дня 10 лютага месяца, а наехаўшы, валоў, коней, авечак, свіней і дабро ўсякае пазабіраў<ref>Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. С. 26, 36</ref>. [[File:Ікона Маці Божая Снежная.png|thumb|left|Ікона Маці Божая Снежная з Астраглядаў (?), другая палова XVIII ст.<ref group="Заўв">Аляксандр Адамавіч Ярашэвіч некалі задаваўся пытаннем: а ці не старая гэта алтарная ікона, якая пасля зачынення 19 ліпеня 1865 г. каталіцкай капліцы ў Юравічах, была перададзеная ў Астраглядаўскі касцёл?.. http://media.catholic.by/nv/n24/art3.htm . Паводле акту ад 31 мая 1967 г., падпісанага дырэктарам Дзяржаўнага мастацкага музея БССР пані Аладавай (Е. Аладовой), параметры іконы адпавядаюць той, што атрыманая з в. Сялец, таксама Брагінскага раёна. У картатэцы музея, аднак, запісана, што абраз нібыта паходзіць з маёнтку Патонаў (з двара Гарадзішча?). І якімі ж былі шляхі іконы?..</ref>]]У 1740-я гады і надалей Астраглядавіцкі касцёл аб'ядноўваў рыма-каталіцкую парафію ў Оўруцкім дэканаце Кіеўскай дыяцэзіі, да якой належалі жыхары (у асноўным шляхта) з мястэчак Астраглядавічы<ref group="Заўв">Астраглядавічы тут названыя «мястэчкам» дзеля таго хіба, што былі цэнтрам парафіі, бо адпаведнага статусу, у адрозненне ад Брагіна і Хойнікаў, не мелі.</ref>, Хойнікі, Брагін, вёсак Храпкаў, Руднае, Дворышча, Стралічаў, Вялікі Бор, Рудня Вялікаборская, Паселічы, Багушы, Сялец, Крыўча, Рудакоў, Лісцвін, Мікулічы, Шкураты, Рудня Удалёўская, Буда Удалёўская, Глухавічы, Губарэвічы, Краснаселле, Масаны, Баршчоўка, Аравічы<ref>Ks. Orłowski K. N. Defensa biskupstwa y dyecezyi Kiiowskiey. — Lwów, 1748. S. 148</ref>. На 1777 г. парафія, паводле графа Дз. Талстога, налічвала 252 верных<ref>Le Catholicisme Romain en Russie. Études historiques par M. le comte Dmitry Tolstoy. Tome premier. – Paris, 1863. P. 478</ref>. У 1753 годзе князем Шуйскім запісаны фундуш Астраглядавіцкай уніяцкай Свята-Троіцкай царкве<ref>НГАБ у Мінску. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 573. А. 63</ref>. На 1754 год у Астраглядавічах было 48 двароў (×6 — каля 288 жыхароў), з якіх «do grodu» (Оўруцкага замку) выплачвалася 7 злотых, 13 з паловай грошаў, «na milicję» (на вайсковыя патрэбы павета і ваяводства) 29 злотых і 24 грошы<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 192; гл. таксама: С. 13—15, 20—22</ref>. Паводле перапісаў яўрэйскага насельніцтва 1765, 1778 і 1784 гадоў у Астраглядавічах жылі адпаведна 7, 5 і 4 чалавекі (głowy), плацельшчыкі пагалоўшчыны, якія належалі да Хойніцкага кагалу<ref>Архив ЮЗР. Ч. 5. Т. 2. Переписи еврейского населения в юго-западном крае в 1765—1791 гг. — Киев, 1890. С. 301, 391, 710</ref>. 13 ліпеня 1791 г. варшаўская «Gazeta narodowa i obca» змясціла паведамленне пра тое, як 12 чэрвеня патрыёты Рэчы Паспалітай, госці Караля і Людзвікі Прозараў з Мазырскага, Оўруцкага і Рэчыцкага паветаў бралі ўдзел у святочнай імшы з нагоды прыняцця [[Канстытуцыя 3 мая 1791 года|Канстытуцыі 3 мая]], пакліканай умацаваць і выратаваць гаротную Айчыну. Урачыстасць адбылася ў Астраглядаўскім парафіяльным касцёле Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі. Казань, прымеркаваную да падзеі, прамовіў ксёндз-пробашч Францішак Глінскі. Па яе заканчэнні ўсе прысутныя, пад няспынныя гарматныя салюты, праспявалі гімн Te Deum laudamus (Цябе, Бога, услаўляем) <ref>Gazeta narodowa y obca. № LVI. 13 lipca 1791; гл.: [http://hojniki.ucoz.ru/index/1791/0-363 Хойнікшчына]</ref>. === Расійская імперыя === [[File:Астрагляды на плане Генеральнага межавання Рэчыцкага павету 1797 г.png|міні|thumb|Астрагляды (Астраглядавічы) на схематычным плане Рэчыцкага павета 1800 г.]]Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Астраглядавічы — у межах Чарнігаўскага намесніцтва (губерні), з 1796 года ў складзе тэрытарыяльна ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]] Маларасійскай, а з 29 жніўня 1797 года [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]<ref>Насевіч, В., Скрыпчанка, Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. – Т. 6. Кн. 1. – Мінск: БелЭн, 2001. C. 181–182</ref>. У рэвізіі 1795 г. запісана, што Астраглядавічы Людвікі з Шуйскіх Прозар былі здадзены ў «арэндную пасэсію» Яну, сыну Уладзіслава, Ястржэмбскаму тэрмінам на 3 гады (з 02.04.1794 да 02.04.1797) за 1 833 дукаты і 6 злотых польскіх<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 59. А. 208; Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). – Минск, 2018. С. 71</ref>. [[File:Smuglewicz Prozor Family.jpg|міні|thumb|left|Ф. Смуглевіч. Сям'я Прозараў (1789)]][[Файл:Бліскучы канцэрт, прысвечаны Тэклі Прозар, народжанай графіні Ракіцкай. 1833 г.jpg|thumb|Тытульны аркуш Канцэрту для фартэпіяна, прысвечанага Тэклі Прозар, народжанай графіні Ракіцкай. 1833 г.]][[File:Запіс аб смерці і пахаванні Юзафа Дашчынскага.png|thumb|Запіс аб смерці і пахаванні ў Астраглядах Юзафа Дашчынскага.]]У шляхецкай рэвізіі 1811 года эканомам фальварка Астраглядаўскага названы Юзаф Парыкевіч<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 248</ref>. Пасля смерці жонкі Людвікі і свайго вяртання з няволі ў 1829 годзе К. Прозар уступіў ва ўладанне маёнткамі, хоць вельмі хутка запісаў іх на сыноў Уладзіслава і Юзафа. Уважаецца, што менавіта Уладзіслаў, жанаты з Тэкляй Ракіцкай, якому дасталіся Астрагляды, ініцыяваў ўзвядзенне тут мураванага палаца ў стылі ампір паводле праэкту Генрыка Марконі<ref>Кулагін А. Астраглядская сядзіба. // Габрусь Т. Страчаная спадчына / Т. Габрусь, А. Кулагін, Ю. Чантурыя, А. Квітніцкая, М. Ткачоў – Мінск: Полымя, 1998. С. 176</ref><ref group="Заўв">А. Кулагін памылкова назваў сына К. Прозара Уладзімірам.</ref>. Спачыў абозны, паводле запісу ў метрычных кнігах Астраглядаўскага касцёла, 20 кастрычніка (1 лістапада) 1841 года<ref>Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. С. 17</ref> 29 жніўня 1844 года ў двары Астраглядавіцкім спачыў, а 31 жніўня быў пахаваны 70-гадовы мэтр музыкі шляхетны [[Юзаф Дашчынскі]]<ref>НГАБ. Ф. 1089. Воп. 1. Спр. 3. А. 33адв.</ref>. Згодна з інвентаром таго ж 1844 года, Астрагляды належалі да маёнтку Хойнікі, гаспадаром якога быў малодшы сын Караля Прозара Уладзіслаў. Пасля двара ў [[Сігневічы|Сігневічах]], ад сярэдзіны XIX ст. карціна «Сям’я Прозараў», напісаная з ініцыятывы і на замову самога К. Прозара знакамітым мастаком Францішкам Смуглевічам у 1789 годзе, пэўны час знаходзілася ў Астраглядаўскім палацы пана Уладзіслава і яго нашчадкаў<ref>Michalczyk Z. Franciszek Smuglewicz, Jan Chrystian Kampsetzer i pamięć synów o Józefie Prozorze. // Biuletyn Historii Sztuki. Rocznik LXXVI. – Warszawa, 2014. Nr 2. S. 197 – 217</ref><ref group="Заўв">Хто ёсць хто на карціне? У цэнтры партрэт бацькі – віцебскага ваяводы Юзафа Прозара, побач злева абозны Караль прамаўляе верш Францішка Карпінскага, прысвечаны нябожчыку, па другі бок [[File:Zamoście, Jelski. Замосьце, Ельскі (1910-14).jpg|thumb|left|Карціна Сям'я Прозараў у музеі сядзібы Замосьце А. Ельскага (1910 – 1914)]]партрэта яго сярэдні брат Ігнацы і жонка Людвіка Канстанцыя, каля яе старэйшая дачка Юзэфа, злева малодшая Марыяна, крайні злева швагер Францішак Букаты, сакратар пасольства Рэчы Паспалітай у Лондане, побач малодшы брат Караля Антоні (адзіны ў сармацкім строі). Швагра Станіслава Ельскага (з падачы яго праўнука Яна Ельскага, блыталі раней з Антоніем, гл.: Tadeusz Mikulski. Karpinsciana w Archiwum Prozorów. // [[Pamiętnik Literacki]]: czasopismo kwartalne poświęcone historii i krytyce literatury polskiej. – Wrocław, 1950. 41/2. S. 509; {{Крыніцы/Федорук. Старинные усадьбы Берестейщины|с=202}}) тут, як пераканаўча давёў Збігнеў Міхальчык, няма. Цікава заўважыць, што прысутныя на палатне дочкі Юзэфа і Марыяна (з распазнаваннем дзяцей таксама існавала праблема), у адрозненне ад дарослых, пісаныя не з натуры, народжаныя 13 чэрвеня 1786 г. і 23 кастрычніка 1787 г. w Poniemuniu, атрымалі імёны ў гонар адпаведна бацькі Караля і маці Людвікі. Народжаны ў Хойніках 23 кастрычніка ў год стварэння карціны сын іменаваны ізноў жа, у гонар дзядка-ваяводы, Юзафам.</ref><ref group="Заўв">Улічыўшы перспектыву страты Канстанцінам Прозарам Астраглядаўскай фартуны, карціну набыў адзін з сваякоў Прозараў, энцыклапедыст [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандр Ельскі]] з [[Замосце (Пухавіцкі раён)|Замосця]] Ігуменскага павета, а яго сын Ян вывез палатно ў гады Першай сусветнай вайны да Варшавы. У 1929 г. ён перадаў твор на захаванне ў Нацыянальны музей, які пасля Другой сусветнай вайны і набыў яго для сваёй калекцыі.</ref>. У «Списках населённых мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засведчана, што 356 жыхароў сяла Астраглядавічы абодвух полаў з'яўляліся прыхаджанамі Свята-Троіцкай царквы, 21 мужчына і 22 жанчыны з сяла, 10 мужчын і 9 жанчын з фальварка былі парафіянамі Астраглядавіцкага касцёла Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі<ref>Расійскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 381, 700</ref>. 18 верасня 1860 года Астрагляды наведаў праваслаўны архіепіскап мінскі і бабруйскі Міхаіл Галубовіч, запіс якога засведчыў, што ў палацы тады жыла сям'я рэчыцкага маршалка Мечыслава, сына Уладзіслава, Прозара: «''Па абедзе я ад’ехаў у Астраглядавічы [з Хойнікаў]. Заспеў там толькі гаспадыню дома, жонку маршалка пані Прозараву, яе матку Аскеркаву, брата, глухога і барадатага, Эміля Аскерку, і валынскага Прозара. Вельмі гасцінна быў прыманы''»<ref>Янушкевіч Я. Дыярыюш з XIX стагоддзя. Дзённікі Міхіла Галубовіча як гістарычная крыніца / Я. Янушкевіч – Мінск: Хурсік, 2003. С. 124, 256</ref>. У парэформенны перыяд сяло – у Мікуліцкай воласці. З 1864 года арганізавана народная вучэльня. У спісе прыходаў і прычтаў па чатырох благачынных акругах (у межах Рэчыцкага павета) Мінскай епархіі на 1876 год у складзе прычту Троіцкай царквы названыя настаяцель а. Дамецій Ляляўскі, в. а. штатнага псаломшчыка Іван Пігулеўскі, просфірня Дар'я Грыгаровіч. Да прыходу, акрамя сяла Астрагляды, належалі вёскі Вязок, Дуброўнае, Плоскае, Шчарбіны, Варацец (прозараўскі), Бакуны, Багушы<ref>Минские епархиальные ведомости. — Минск, 1876. № 10. С. 459</ref>. У 1879 годзе царкоўны прыход налічваў 812 верных мужчынскага і 852 жаночага полу<ref>Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 117</ref>. Паводле А. Ельскага, у 1885 годзе Астраглядаўскі маёнтак, калі ім валодаў Канстанцін, сын Мечыслава, Прозар, быў прададзены<ref>Słownik geograficzny Krółewstwa Polskiego і innych krajów słowiańskich. – Warszawa, 1886. T. VII. S. 690</ref>. Каля 1895 года парафія Астраглядаўскага касцёла, якая абыймала вялікую тэрыторыю, налічвала 3230 верных<ref>Кароль М. М. Перавод у праваслаўе на тэрыторыі беларускіх губерняў у сярэдзіне 1860-х – 1905 г.: палітыка ўрада і адносіны насельніцтва. Магістарская дысертацыя. – Мінск, 2017. С. 87</ref>. Згодна з перапісам 1897 года, у сяле дзейнічалі царква, касцёл, капліца, народная вучэльня, хлебазапасны магазін, вятрак, карчма. Побач быў аднайменны фальварак. На 1904 год сярод зямельных уласьнікаў Мінскай губерні, якія мелі 500 і болей дзесяцін, названы ўладальнік маёнтку Астрагляды спадчынны дваранін Валерыян Рафаілавіч Рыбнікаў<ref>Памятная книжка Минской губернии на 1904 г. – Минск: Издание Минского губернского статистического комитета, 1903. Приложение. С. 58</ref>. Уладальнікам 1 746 дзесяцін зямлі ў Астраглядах «Список землевладельцев Минской губернии 1911 г.» называе Аляксандра Іванавіча Цямніцкага<ref>Список землевладельцев Минской губернии. 1911. – Минск: Мин. губ. стат. ком., 1911. С. 3</ref>. У 1912 г. «па найвысачэйшаму дазволу» маёнтак Астрагляды набыў Альгерд Гардзялкоўскі, апошні іх прыватны ўладальнік<ref>Aftanazy R. Dzieje rezydencji na dawnych Kresach Rzeczypospolitej. Tom 11. Województwo kijowskie oraz uzupełnienia do tomów 1–10. /R. Aftanazy – Wrocław; Warszawa; Kraków: Zakład Narodowy imienia Ossolinskich Wydawnictwo, 1997. S. 280; Кулагін А. Астраглядская сядзіба. С. 176</ref>. === Найноўшы час === [[Файл:Astrahlady, Uniebaŭziaćcia. Астрагляды, Унебаўзяцьця (1914).jpg|thumb|left|Касцёл]][[Файл:Astrahlady, Uniebaŭziaćcia. Астрагляды, Унебаўзяцьця (1914) (2).jpg|thumb|Інтэр’ер касцёла]]9 лютага 1918 г., яшчэ да падпісання [[Брэсцкі мір|Берасцейскай мірнай дамовы]] з бальшавіцкай Расіяй (3 сакавіка), Германія перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Астрагляды, аднак, апынуліся ў складзе часова створанай 15 чэрвеня Палескай губерні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. Прычым, старастай (губернатарам) гетман [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]] [[Павел Скарападскі]] прызначыў былога ўладальніка маёнтку Гарадзішча, галаву Рэчыцкай павятовай управы Пятра Аскаравіча Патона. Ад 18 мая тут дзейнічала «варта Украінскай Дзяржавы»<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 — січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. — Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286—296 (артыкул беларускамоўны); Замойский А. С. Брагин и местечки юго-восточной Беларуси в условиях перехода от войны к миру. 1918—1922. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья. С. 85</ref>. Падчас акупацыі ў 1918 годзе германскімі войскамі партызанскі атрад пад камандаваннем Ф. І. Скараходава (выхадца Брагіна) разграміў створаную тут камендатуру. 1 студзеня 1919, згодна з пастановай І з’езду КП(б) Беларусі, Рэчыцкі павет увайшоў у склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], але 16 студзеня разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі быў далучаны да [[РСФСР]]. З 8 снежня 1926 года па 1987 год цэнтр [[Астраглядаўскі сельсавет|Астраглядаўскага сельсавета]] Брагінскага раёна [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]], з 9 чэрвеня 1927 года [[Гомельская акруга|Гомельскай]] (да 26 ліпеня 1930 года) акруг, з 20 лютага 1938 года [[Палеская вобласць|Палескай]], з 8 студзеня 1954 года [[Гомельская вобласць|Гомельскай]] абласцей. У 2-й палове 1920-х гадоў арганізаваны саўгас «Астрагляды», дзейнічалі пачатковая школа, хата-чытальня, аддзяленне спажывецкай кааперацыі, сельскагаспадарчае крэдытнае таварыства. У 1930 годзе арганізаваны [[калгас]] імя Варашылава, працавалі 2 гамарні, цыркулярка, [[вятрак]] (з 1928 года), сталярная майстэрня (з 1930 года). Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] партызаны ў сярэдзіне ліпеня [[1943]] года разграмілі гаспадарчую базу акупантаў, якая месцавалася ў вёсцы. Карнікі забілі 23 жыхара. На франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 389 жыхароў вёскі, у памяць пра якіх у 1967 годзе ў цэнтры вёскі пастаўлены абеліск. У 1962 годзе да вёскі далучана суседняя вёска Двор Астрагляды, мястэчка Папаратнае. Была цэнтрам саўгаса «Астрагляды», месцаваліся сярэдняя школа, клуб, фельчарска-акушэрскі пункт, дзіцячыя яслі. == Насельніцтва == * 1850 год — 56 двароў, 380 жыхароў. * 1885 год — 71 двор, 403 жыхара. * 1897 год — 123 двары, 720 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 130 двароў, 860 жыхароў. У фальварку — 2 двары, 26 жыхароў. * 1959 год — 897 жыхароў (паводле перапісу). У аднаіменным пасёлку — 250 жыхароў. * 1986 год — жыхары (400 сем’яў) пераселены. * 2004 год — жыхароў няма. == Славутасці == * [[Сядзібна-паркавы ансамбль Прозараў (Астрагляды)|Сядзібна-паркавы ансамбль Прозараў]] (XIX ст.) === Страчаная спадчына === * [[Касцёл у Астраглядах|Касцёл]] (пачатак XX ст., драўляны) — помнік архітэктуры [[Эклектыка (архітэктура)|эклектыкі]]. == Асобы == * [[Юзаф Дашчынскі|Юзаф Даміанавіч Дашчынскі]] (1774, Вільня — 1844, двор Астраглядавічы) — піяніст, кампазітар, дырыжор, кіраўнік аркестра. * [[Дзяменцій Пятровіч Кардаш]] (1904-?) — беларускі настаўнік, гісторык. * [[Яўхім Львовіч Бельман]] (1906—1977) — савецкі беларускі неўрапатолаг<ref>[http://slonimsmc.grodno.by/museum/Histori%20med/Belarus/Ludi/Belman.htm] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211225090552/https://slonimsmc.grodno.by/museum/Histori%20med/Belarus/Ludi/Belman.htm |date=25 снежня 2021 }}</ref>. * [[Вячаслаў Пятровіч Палескі]] (сапр. Станкевіч; 1912—1971) — беларускі драматург, заслужаны дзеяч культуры БССР (яго імем названа Бабчынская сярэдняя школа Хойніцкага раёна, дзе ён вучыўся). * [[Іван Дзмітрыевіч Сіраж]] (1933-?) — [[Герой Сацыялістычнай Працы]]. * [[Вячаслаў Рыгоравіч Пінчук]] (1936—2017) — беларускі вучоны ў галіне фізікі металаў. == Заўвагі == <references group="Заўв"/> {{Зноскі|2}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == * {{Commons|Category:Astrahliady}} [[Катэгорыя:Прозары]] [[Катэгорыя:Гардзялкоўскія]] [[Катэгорыя:Астрагляды| ]] 0rykknomggglx4rlnp0z7jjboedj9cd 0 68457 5121576 4587156 2026-04-05T18:53:58Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121576 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Бакуны |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 49|lat_sec = 19 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 08|lon_sec = 57 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Буркоўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 118 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 116 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243033826 }} {{Значэнні|Бакуны}} '''Бакуны́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Bakuny}}, {{lang-ru|Бакуны}}) — [[вёска]] ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Буркоўскі сельсавет|Буркоўскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 12 км на захад ад [[Брагін]]а, 23 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галінцы [[Васілевічы]] — [[Хойнікі]] ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), 121 км ад [[Гомель|Гомелю]]. 62 гаспадаркі, 116 жыхароў (2004 год). == Транспартная сістэма == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[аўтамабільная дарога|аўтадарозе]] Брагін — Хойнікі. Планіроўка складаецца з 2 прасталінейных, паралельных вуліц, арыентаваных з паўднёвага ўсходу на паўночны захад, забудаваных пераважна двухбакова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядомая з [[XIX]] стагоддзя як вёска ў [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1850 годзе валоданне графіні Ракіцкай. Паводле перапісу 1897 года ў Мікуліцкай воласці. З 8 снежня 1926 года па 30 снежня 1927 года цэнтр [[Бакуноўскі сельсавет|Бакуноўскага сельсавета]]. У 1931 годзе арганізаваны [[калгас]]. У 1959 годзе ў складзе [[калгас]]а «Чырвоная ніва» (цэнтр — вёска [[Буркі]]). Да 26 лістапада 1959 года ў складзе [[Буркоўскі сельсавет|Буркоўскага сельсавета]], да 14 студзеня 1960 года — у складзе [[Мікуліцкі сельсавет|Мікуліцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 14 студзеня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 2.</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 62 двары, 116 жыхароў. === Дынаміка === * 1850 год — 18 двароў, 102 жыхара * 1897 год — 46 двароў, 276 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 118 двароў, 291 жыхар. * 1930 год — 491 жыхар. * 1959 год — 512 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 62 двары, 116 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Буркоўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брагінскага раёна]] [[Катэгорыя:Буркоўскі сельсавет]] fc8s0lwwng56814hphufyz9r7rn1z6a 0 68458 5121762 4587286 2026-04-05T19:29:03Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121762 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Багушы}} {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Багушы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 44|lat_sec = 35 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 05|lon_sec = 52 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Буркоўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1581 год |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243034169 }} '''Багушы́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Bahušy}}, {{lang-ru|Богуши}}) — былая [[вёска]] ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіла ў склад [[Буркоўскі сельсавет|Буркоўскага сельсавета]]. Ліквідавана [[20 жніўня]] [[2008]] года<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf «Об упразднении сельских населенных пунктов Брагинского района». Решение Брагинского районного Совета депутатов от 20 августа 2008 г. № 68] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180317234647/http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf |date=17 сакавіка 2018 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 16 км на паўднёвы захад ад [[Брагін]]а, 25 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галінцы Васілевічы — Хойнікі ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), 135 км ад [[Гомель|Гомеля]]. На тэрыторыі [[Палескі дзяржаўны радыяцыйна-экалагічны запаведнік|Палескага радыяцыйна-экалагічнага запаведніка]]. Пасля [[Чарнобыльская аварыя|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] і радыяцыйнага забруджвання жыхары (195 сем’яў) пераселены ў [[1986]] годзе ў чыстыя месцы. === Транспартная сістэма === Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[аўтамабільная дарога|аўтадарозе]] Брагін — Камарын. Планіроўка складаецца з 2 крывалінейных вуліц, арыентаваных з паўднёвага захаду на паўночны ўсход, да якіх з захаду далучаюцца 2 кароткія просталінейныя вуліцы. Забудова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == === Карона Каралеўства Польскага === Першая згадка пра вёску Багушовічы з чатырма дымамі [[асадныя сяляне|асадных сялян]] (плата — 15 грошаў з кожнага) сустракаецца ў падатковым рэестры Кіеўскай зямлі за 1581 год. Належала яна пану падкамораму кіеўскаму Шчаснаму Харлінскаму<ref>Źródła dziejowe. T. XX: Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław). / A. Jabłonowski. — Warszawa, 1894. S. 37</ref>. 6 красавіка 1590 года Ш. Харлінскі падаў судовы пратэст супраць князя Вішнявецкага за рабаўнічы наезд некалькіх сотняў брагінскіх людзей на чале з яго ўраднікам Кірыянам Вайніловічам на паселішчы [[Храпкаў]], [[Навасёлкі (Хойніцкі раён)|Навасёлкі]], Багушы і [[Руднае (Хойніцкі раён)|Руднае]]. Усе яны належалі да Астраглядавіцкага ключа пана Харлінскага<ref>Archiwum Główny Akt Dawnych. Warszawa. Archiwum Prozorów i Jelskich (далей AGAD. APiJ). Sygn. 1. S. 7</ref>. У 1628 годзе пан ваяводзіч смаленскі [[Мікалай Абрамовіч|Мікалай Абрагамовіч]] (Абрамовіч) з трох дымоў вёскі Багушы мусіў плаціць па тры злотыя<ref>Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). — Ч. 7. — Т. 1: Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 396—397</ref>. Пасля Багушы згаданыя ў апеляцыі, пададзенай 6 чэрвеня 1635 года ксяндзом Заклічынскім, плябанам астраглядавіцкім, праз Кіеўскі гродскі суд да кароннага Люблінскага трыбуналу. У ёй сказана пра насланне панам Мікалаем Абрамовічам сваіх людзей на касцёльныя добра Багушы, учыненне розных гвалтаў і рабункаў. 5 чэрвеня 1682 года ксёндз Дамінік Бэркіновіч, прэзідэнт касцёла Астраглядавіцкага, [[Дамініканцы|закону св. Дамініка]], засведчыў, што касцёл абавязаўся адпраўляць па тры святыя імшы на тыдзень, за што князь Канстанцін Шуйскі на яго ўтрыманне ізноў саступіў вёску Багушы<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 37</ref>. Рэвізія, вынікі якой падсумаваныя былі 2 красавіка 1716 года, паказала, што ў вёсцы Багушы павіннасцям падлягалі восем гаспадарак. Пра дваіх гаспадароў, Грышку Карася і Саву Дземчанку, сказана, што кожны з іх poszedł przecz. Апошні, што праўда, яшчэ заплаціў.<ref>НГАБ у Мінску. Ф. 320. Воп. 1. спр. 1. а. 143</ref> 30 мая 1729 г. ксёндз Францішак Сымон Яніцкі падаў пратэст у сувязі з наездам на Багушы брэсцкага харунжага Мікалая Шуйскага.<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 39</ref> Згаданая wieś Bohushe, уласнасьць Астраглядаўскай плябаніі, і ў 1734 годзе<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 286</ref>. У 1742 годзе ксёндз Трэмбіцкі за 600 злотых запісаў права на трохгадовую арэнду Багушоў сужэнцам Юзафу і Канстанцыі з дому Спінкаў Кострам<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 40</ref>. Паводле звестак 1748 года ксяндза К. Арлоўскага, Багушы былі ў ліку паселішчаў, частка жыхароў якіх належала да Астраглядавіцкай парафіі [[Оўруч|Оўруцкага]] дэканату Кіеўскай дыяцэзіі<ref>Ks. Orłowski K. N. Defensa biskupstwa y dyecezyi Kiiowskiey. — Lwów, 1748. S. 148</ref>. У 1754 годзе з 19 двароў вёскі Багушы Хойніцкага маёнтку выплачвалася «do grodu» (Оўруцкага замку) 2 злотыя, 27 з пал. грошаў, «na milicję» (на вайсковыя патрэбы павета і ваяводства) 11 зл., 20 гр.<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 189</ref> Яўрэйскія перапісы 1765, 1778 і 1784 гадоў засведчылі пражыванне ў Багушах адпаведна 5, 2 і 2 чалавек (głow), якія належалі да Хойніцкага кагалу<ref>Архив ЮЗР. Ч. 5. Т. 2. Переписи еврейского населения в юго-западном крае в 1765—1791 гг. — Киев, 1890. С. 301, 391, 710</ref>. Змяншэнне колькасці яўрэяў у вёсцы магло быць выклікана гайдамацка-сялянскай [[Каліеўшчына]]й 1768 года ва Украіне. === Расійская імперыя === На 27 чэрвеня 1793 года ёсць сведчанне капітана Марчанкі, паводле якога ксёндз Францішак Глінскі{{efn-ua|Гэта той пробашч, які 12 чэрвеня 1791 года цэлебраваў у Астраглядаўскім касцёле святую імшу ды прамаўляў урачыстую казань з нагоды прыняцця Канстытуцыі 3 мая.}}<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/1791/0-363 Gazeta narodowa y obca. № LVI. 13 lipca 1791]</ref> няслушна «абвінаваціў» падданых вёскі Багушы ў тым, што яны не жадаюць ісці пад апеку Расійскай дзяржавы<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 42 — 43</ref>. Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Багушы — у межах Рэчыцкай акругі Чарнігаўскага намесніцтва (губерні), з 1796 года ў складзе тэрытарыяльна ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]] Маларасійскай, а з 29 жніўня 1797 года [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]<ref>Насевіч В., Скрыпчанка Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Т. 6. Кн. 1. — Мінск: БелЭн, 2001. C. 181—182</ref>. У 1796 годзе вёска была ў арэндзе ад паноў Прозараў у ксяндза Юзафа Корсака, каноніка інфлянцкага, дзейнічала ўніяцкая капліца<ref>Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск, 2018. С. 73, 74</ref>. У рэвізіі 1834 года запісана, што вёска Багушы належала Астраглядаўскай плябаніі. Прозвішчы вяскоўцаў — Карасі (лідары), Нікіценкі, Давыдзенкі<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 343. А. 409адв. — 420</ref>. На 1850 год, паводле энцыклапедыі «Гарады і вёскі Беларусі», паселішча было ўласнасцю казны і налічвалася ў ім 35 двароў, 276 жыхароў. У «Списках населённых мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело] : 1857 г.» засведчана, што 282 жыхары вёскі Багушы з’яўляліся прыхаджанамі Астраглядавіцкай Свята-Троіцкай царквы, 5 мужчын і 6 жанчын былі парафіянамі Астраглядавіцкага касцёла Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі<ref>Расійскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 382, 700</ref>. У парэформенны перыяд у новастворанай Мікуліцкай воласці. Паводле звестак на 1876 і 1879 гады, Багушы заставаліся ў прыходзе Троіцкай царквы<ref>Минские епархиальные ведомости. — Минск, 1876. № 10. С. 459; Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 117</ref>. Згодна з перапісам 1897 года 106 двароў, 755 жыхароў, існавалі капліца, школа граматы, хлебазапасны магазін, месцілася ў Мікуліцкай воласці. На 1909 год у Багушах налічвалася 128 двароў, 684 жыхары<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 11</ref>. === Найноўшы час === З 8 снежня 1926 года па 30 снежня 1927 года цэнтр [[Багушскі сельсавет|Багушскага сельсавета]] Брагінскага раёна [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай акругі]] (з 9 чэрвеня 1927 года [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]). У 1930 годзе 130 двароў, 767 жыхароў. У 1931 годзе арганізаваны [[калгас]] імя Будзёнага, працавалі гамарня і [[вятрак]]. Паводле перапісу 1959 года ў вёсцы было 599 жыхароў. Уваходзіла ў склад саўгаса «Астрагляды» (цэнтр — вёска [[Астрагляды]]). Паблізу ёсць радовішчы жалязнякоў. == Насельніцтва == === Колькасць === * 1986 год — жыхары (195 сем’яў) пераселены. === Дынаміка === * 1834 год — 31 двор. * 1850 год — 35 двароў, 276 жыхароў. * 1897 год — 106 двароў, 755 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 128 двароў. * 1930 год — 130 двароў, 767 жыхароў. * 1959 год — 599 жыхароў (паводле перапісу). * 1986 год — жыхароў няма. == Заўвагі == {{Notelist-ua}} {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Беларусі, адселеныя пасля Чарнобыльскай катастрофы]] bvqcm16xhc4lmt6kaj579l29yuvdylj 0 68462 5121713 4587192 2026-04-05T19:19:26Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121713 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Валахоўшчына |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 44|lat_sec = 23 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 16|lon_sec = 22 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Малажынскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 32 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243043056 }} '''Валахо́ўшчына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Valachoŭščyna}}, {{lang-ru|Волоховщина}}) — [[вёска]] ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Малажынскі сельсавет|Малажынскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 7 км на поўнач ад [[Брагін]]а, 36 км (на галінцы Васілевічы — Хойнікі ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), 126 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сістэма == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[аўтамабільная дарога|аўтадарозе]] [[Камарын]] — [[Хойнікі]]. Планіроўка складаецца з ледзь выгнутай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход, забудавана драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Выяўленыя ў [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзі]] археалагічныя помнікі сведчаць пра дзейнасць чалавека ў гэтых месцах са старажытных часоў. Па пісьмовых крыніцах вядомая з пачатку [[XIX]] стагоддзя як вёска ў [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Паводле перапісу 1897 года ў Брагінскай воласці. У 1931 годзе арганізаваны [[калгас]] імя Т. Р. Шаўчэнкі, працавала гамарня. Паводле перапісу 1959 года ў складзе [[калгас]]а «Запаветы Леніна» (цэнтр — вёска [[Ясяні]]). Да 2005 года Валахоўшчына ўваходзіла ў склад [[Спярыжскі сельсавет|Спярыжскага сельсавета]], які ў тым годзе быў перайменаваны ў [[Дублінскі сельсавет|Дублінскі]]<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazaby09/sbor30/text30260.htm Решение Гомельского областного Совета депутатов от 18 марта 2005 г. № 159 «О переименовании Остроглядовского и Сперижского сельсоветов Брагинского района»]{{Ref-ru}}</ref>. [[26 верасня]] [[2006]] года Дублінскі сельсавет быў скасаваны, і Валахоўшчына увайшла ў склад [[Чамярыскі сельсавет|Чамярыскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2006-175/2006-175(003-054).pdf «Об изменении административно-территориального устройства районов Гомельской области». Решение Гомельского областного Совета депутатов от 26 сентября 2006 г. № 295] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190922194610/http://pravo.by/pdf/2006-175/2006-175(003-054).pdf |date=22 верасня 2019 }}{{Ref-ru}}</ref>, а ў 2009 годзе была перададзена ў склад [[Малажынскі сельсавет|Малажынскага сельсавета]]<ref>[http://naviny.org/2009/12/01/by119532.htm Решение Гомельского областного Совета депутатов от 01.12.2009 N 276 Об изменении административно-территориального устройства Брагинского района Гомельской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305141231/http://naviny.org/2009/12/01/by119532.htm |date=5 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 16 двароў, 32 жыхара. === Дынаміка === * 1850 год — 10 двароў, 66 жыхароў. * 1897 год — 19 двароў, 137 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 25 двароў, 231 жыхар. * 1959 год — 320 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 16 двароў, 32 жыхара. == Вядомыя выхадцы == * І. П. Мартыненка — [[Герой Сацыялістычнай Працы]]. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Малажынскі сельсавет}} 7a63zz8x6upk0ztxg57e32puy945c91 0 68497 5121656 4586916 2026-04-05T19:05:08Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121656 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Вязок}} {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Вязок |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 46|lat_sec = 36 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 05|lon_sec = 48 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Буркоўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243033897 }} '''Вязо́к'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Viazok}}, {{lang-ru|Вязок}}) — былая [[вёска]] ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіла ў склад [[Буркоўскі сельсавет|Буркоўскага сельсавета]]. Пасля [[Чарнобыльская аварыя|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] і радыяцыйнага забруджвання жыхары (137 сем'яў) пераселены ў 1992 годзе ў чыстыя месцы. Ліквідавана [[20 жніўня]] [[2008]] года<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf «Об упразднении сельских населенных пунктов Брагинского района». Решение Брагинского районного Совета депутатов от 20 августа 2008 г. № 68] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180317234647/http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf |date=17 сакавіка 2018 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 14 км на захад ад [[Брагін]]а, 21 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галінцы [[Васілевічы]] — [[Хойнікі]] ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), 133 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сістэма == Транспартная сувязь па прасёлкавай, затым [[аўтамабільная дарога|аўтадарозе]] Хойнікі — Камарын. Планавальна складаецца з доўгай дугападобнай вуліцы, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі, да якой на ўсходзе далучаецца другая вуліца, а на поўдні кароткая, просталінейная, мерыдыянальная вуліца. Забудова двухбаковая, драўляная, сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Вядомая з пачатку [[XIX]] стагоддзя Ў 1811 годзе згадана як вёска ў [[Рэчыцкі павет Мінскага ваяводства|Рэчыцкім павеце]], валоданне Прозара. Паводле інвентара 1844 года ў складзе маёнтка Хвойнікі. Паводле перапісу 1897 года размяшчаліся капліца, [[вятрак]]. У 1908 годзе ў Мікуліцкай воласці [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]]. У 1926—1927 гадах цэнтр [[Вязкоўскі сельсавет|Вязкоўскага сельсавета]]. У 1931 годзе арганізаваны [[калгас]] «Абуджэнне», працавалі конная крупадрабілка (з 1923 года), гамарня, [[вятрак]] (з 1902 года). З 8 снежня 1926 года па 30 снежня 1927 года цэнтр Вязоцкага сельсавета. Уваходзіла ў склад саўгаса «Астрагляды» (цэнтр — вёска [[Астрагляды]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — жыхароў няма. === Дынаміка === * 1850 год — 32 двары, 202 жыхара. * 1897 год — 55 двароў, 361 жыхар (паводле перапісу). * 1908 год — 60 двароў 453 жыхара. * 1930 год — 97 двароў, 589 жыхароў. * 1959 год — 690 жыхароў (паводле перапісу). * 1992 год — жыхары (137 сем'яў) пераселены. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} 1f8tcbt4chlezupjffb84jv2dywh37q 0 68537 5121658 4587012 2026-04-05T19:05:28Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121658 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Вярховая Слабада |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 39|lat_sec = 49 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 07|lon_sec = 00 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Хракавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243034172 }} '''Вярхо́вая Слабада́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Viarchovaja Slabada}}, {{lang-ru|Верховая Слобода}}) — былая [[вёска]] ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіла ў склад [[Хракавіцкі сельсавет|Хракавіцкага сельсавета]]. Пасля [[Чарнобыльская аварыя|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] і радыяцыйнага забруджвання жыхары (32 сем'і) пераселены ў [[1986]] годзе ў чыстыя месцы. Афіцыйна ліквідавана [[20 жніўня]] [[2008]] года<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf «Об упразднении сельских населенных пунктов Брагинского района». Решение Брагинского районного Совета депутатов от 20 августа 2008 г. № 68] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180317234647/http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf |date=17 сакавіка 2018 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 36 км на паўднёвы захад ад [[Брагін]]а, 64 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галінцы [[Васілевічы]] — [[Хойнікі]] ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), 155 км ад [[Гомель|Гомеля]]. На тэрыторыі [[Палескі дзяржаўны радыяцыйна-экалагічны запаведнік|Палескага радыяцыйна-экалагічнага запаведніка]] === Водная сістэма === На поўначы меліярацыйныя каналы. == Транспартная сістэма == Транспартная сувязь па прасёлкавай, затым [[аўтамабільная дарога|аўтадарозе]] Камарын — Брагін. Планіроўка складаецца з просталінейнай шыротнай вуліцы, забудаванай драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснавана ў [[XIX]] стагоддзя перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1931 годзе арганізаваны [[калгас]]. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў маі 1943 года фашысты спалілі 60 двароў і забілі 29 жыхароў. У 1926—1927 гадах цэнтр [[Вярхова-Слабадскі сельсавет|Вярхова-Слабадскога сельсавета]]. Да 16 ліпеня 1954 года вёска ўваходзіла ў склад [[Выграбна-Слабадскі сельсавет|Выграбна-Слабадскога сельсавета]], да 12 лістапада 1966 года — у склад [[Савіцкі сельсавет (Брагінскі раён)|Савіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 2 жніўня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1966, № 26 (1146).</ref>, да 8 студзеня 1987 года — у склад [[Слабадскі сельсавет (Брагінскі раён)|Слабадскога сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 8 студзеня 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>, пасля — у складзе Хракавіцкага сельсавета (да 26 сакавіка 1987 года — Савіцкі сельсавет<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 26 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>). Уваходзіла ў склад саўгаса «Слабадскі» (цэнтр — вёска [[Выграбная Слабада]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — жыхароў няма. === Дынаміка === * 1940 год — 65 двароў 265 жыхароў. * 1959 год — 207 жыхароў (паводле перапісу). * 1986 год — жыхары (32 сем'і) пераселены. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Беларусі, адселеныя пасля Чарнобыльскай катастрофы]] g9c8orco5rzwio71fg6z92zv92tw9cj 0 68623 5121585 4587028 2026-04-05T18:55:28Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121585 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Глухавічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 46|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 13|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Чамярыскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1574 год |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Глу́хавічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Hluchavičy}}, {{lang-ru|Глуховичи}}) — былая [[вёска]] ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіла ў склад [[Чамярыскі сельсавет|Чамярыскага сельсавета]]. Пасля [[Чарнобыльская аварыя|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] і радыяцыйнага забруджвання жыхары (236 сем'яў) пераселены ў [[1986]] годзе ў чыстыя месцы. Вёска ліквідавана [[20 жніўня]] [[2008]] года<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf «Об упразднении сельских населенных пунктов Брагинского района». Решение Брагинского районного Совета депутатов от 20 августа 2008 г. № 68] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180317234647/http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf |date=17 сакавіка 2018 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 5 км на паўднёвы ўсход ад [[Брагін]]а, 29 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галінцы [[Васілевічы]] — [[Хойнікі]] ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), 134 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сістэма == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[аўтамабільная дарога|аўтадарозе]] Камарын — Брагін. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход, да якой на захадзе пад вострым кутом далучаецца кароткая просталінейная, шыротная вуліца. Забудова двухбаковая, драўляная, сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Найранейшая згадка пра «''село Глуховичи з людми отчизными, куничниками, з даню грошовою и медовою, з дубровами, з лесами, з чертежами, полми и сеножатми и з ловы пташними''» сустракаецца ў лісце ад 15 сакавіка 1574 года князя Аляксандра Аляксандравіча Вішнявецкага брату князю Міхаілу Аляксандравічу Вішнявецкаму аб раздзеле айчызнага маёнтку Брагін Кіеўскага павета Каралеўства Польскага. Уладальнікам яго стаў князь Міхаіл<ref>Акт о разделе имения Брягин. 1574 г. // Беларускі археаграфічны штогоднік. Выпуск 1. — 2000. С. 189</ref>. З 2-й паловы [[XVII]] стагоддзя — у валоданні Канецпольскіх. Дзейнічала Міхайлаўская царква (з 1752 года захоўваліся метрычныя кнігі). Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|2-га падзела Рэчы Паспалітай]] ([[1793 год]]) у складзе Расійскай імперыі. З 1811 года ў валоданні Ракіцкіх. У 1842 годзе на сродкі графа Ракіцкага замест старой, пабудавана новая драўляная царква. У 1850 годзе дзейнічала царкоўнапрыходская школа. У 1885 годзе працавала народнае вучыліща. Працаваў спіртаачысціцельны завод Д. Т. Мысліна (паравы рухавік, 8 працоўных). З 8 снежня 1926 года па 1987 год<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 8 студзеня 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref> цэнтр [[Глухавіцкі сельсавет|Глухавіцкага сельсавета]] Брагінскага раёна [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]], з 9 чэрвеня 1927 года [[Гомельская акруга|Гомельскай]] (да 26 ліпеня 1930 года) акруг, з 20 лютага 1938 года [[Палеская вобласць|Палескай]], з 8 студзеня 1954 года [[Гомельская вобласць|Гомельскай]] абласцей. У 1930 годзе дзейнічала пачатковая школа. У 1931 годзе арганізаваны [[калгас]]ы «Узыходны расвет» і імя М. І. Калініна, працавалі паравы млын, конная крупадрабілка (з 1928 года), [[вятрак]] (з 1916 года), 2 гамарні, цыркулярка. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў баі за вызваленне Глухавіч і суседніх вёсак 27 лістапада 1943 года загінулі 3 салдата і 1 партызан (пахаваны ў брацкай магіле каля Дома культуры). На франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 288 мясцовых жыхароў, у памяць пра загінулых у 1967 годзе збудаваны абеліск. У 1962 годзе да вёскі далучана вёска Двор Глухавічы. У 1970 годзе — васьмігадовая школа, Дом культуры, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі, майстэрня побытавага абслугоўвання, крама. Да 26 верасня 2006 года вёска ўваходзіла ў склад [[Дублінскі сельсавет|Дублінскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2006-175/2006-175(003-054).pdf Решение Гомельского областного Совета депутатов от 26 сентября 2006 г. № 295 Об изменении административно-территориального устройства районов Гомельской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190922194610/http://pravo.by/pdf/2006-175/2006-175(003-054).pdf|date=22 верасня 2019}}</ref>. Знаходзіцца кантрольны пункт па назіранню за мясцовасцю, жыхары пераселены ў чыстыя месцы. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — жыхароў няма. === Дынаміка === * 1850 год — 67 двароў, 462 жыхара. * 1885 год — 89 двароў, 504 жыхара. * 1908 год — 151 двор, 909 жыхароў. * 1930 год — 153 двары. * 1959 год — 971 жыхар (паводле перапісу). * 1970 год — 268 двароў, 906 жыхароў. * 1986 год — жыхары (236 сем'яў) пераселены. == Вядомыя выхадцы == * [[Рыгор Мікалаевіч Мігай]] (1927—2007) — [[Герой Сацыялістычнай Працы]] * [[Міхаіл Міхайлавіч Паўлючэнка]] — акадэмік [[НАНБ|Акадэміі навук Беларусі]], [[доктар хімічных навук]], прафесар, [[заслужаны дзеяч навукі БССР]]<ref name="Бел">{{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|артыкул=|старонкі=}}</ref>. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == * {{SgKP|II|614|Głuchowicze, dobra i wieś w pow. rzeczyckim}} {{Commons|Category:}} 9b29dz9sk9u9yg9c25oim0snqli7osn 0 68837 5121515 4587008 2026-04-05T18:44:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121515 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Дублін |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 44|lat_sec = 03 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 19|lon_sec = 24 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Малажынскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XVI стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 354 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243043066 }} {{значэнні|Дублін}} '''Дублі́н'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Даблі́н'''</ref> ({{lang-be-trans|Dublin}}, {{lang-ru|Дублин}}) — [[вёска]] ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Малажынскі сельсавет|Малажынскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 6 км на паўднёвы ўсход ад [[Брагін]]а, 34 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галінцы [[Васілевічы]] — [[Хойнікі]] ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), 136 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Водная сістэма === На поўначы сетка меліярацыйных каналаў. == Транспартная сістэма == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[аўтамабільная дарога|аўтадарозе]] [[Камарын]] — [[Хойнікі]]. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад, якая на поўначы далучаецца да шыротнай вуліцы, а на захадзе да яе пад вострым кутом далучаецца кароткая просталінейная вуліца. Забудова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Выяўленыя ў [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзі]] археалагічныя знаходкі сведчаць пра дзейнасць чалавека ў гэтых месцах з глыбокай старажытнасці. Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XVI]] стагоддзя як паселішча [[ВКЛ]], валоданне князя Вішнявецкага, у 2-й палове [[XVII]] стагоддзя — Каняцпольскіх. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|2-га падзела Рэчы Паспалітай]] ([[1793 год]]) у складзе Расійскай імперыі. З 1811 года валоданне Ракіцкіх. У 1897 годзе ў вёсцы знаходзіліся капліца, школа граматы, хлебазапасны магазін, 2 [[вятрак|ветракі]], гамарня, у Брагінскай воласці [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. З 8 снежня 1926 года па 30 снежня 1927 года цэнтр Дублінскага сельсавета Брагінскага раёна [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]], з 9 чэрвеня 1927 года [[Гомельская акруга|Гомельскай]] акруг, дзейнічала пачатковая школа. У 1930 годзе арганізаваны [[калгас]] «Добраахвотнік», працавалі гамарня і [[вятрак]]. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] на франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 83 мясцовых жыхара. У памяць пра загінулых у 1970 годзе пастаўлена скульптура салдата. З 1987 года цэнтр Спярыжскага сельсавета, у калгасе імя Ю. А. Гагарына. Размяшчаліся сярэдняя школа, клуб, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі, крама. Побач ёсць радовішчы торфу. У 2005 годзе Спярыжскі сельсавет быў перайменаваны ў [[Дублінскі сельсавет|Дублінскі]]<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazaby09/sbor30/text30260.htm Решение Гомельского областного Совета депутатов от 18 марта 2005 г. №159 "О переименовании Остроглядовского и Сперижского сельсоветов Брагинского района"]{{Ref-ru}}</ref>. [[26 верасня]] [[2006]] года Дублінскі сельсавет быў скасаваны, і Дублін увайшоў у склад [[Чамярыскі сельсавет|Чамярыскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2006-175/2006-175(003-054).pdf «Об изменении административно-территориального устройства районов Гомельской области». Решение Гомельского областного Совета депутатов от 26 сентября 2006 г. № 295] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190922194610/http://pravo.by/pdf/2006-175/2006-175(003-054).pdf |date=22 верасня 2019 }}{{Ref-ru}}</ref>, а ў 2009 годзе быў перададзены ў склад [[Малажынскі сельсавет|Малажынскага сельсавета]]<ref>[http://naviny.org/2009/12/01/by119532.htm Решение Гомельского областного Совета депутатов от 01.12.2009 N 276 Об изменении административно-территориального устройства Брагинского района Гомельской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305141231/http://naviny.org/2009/12/01/by119532.htm |date=5 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 133 гаспадаркі, 354 жыхара. === Дынаміка === * 1850 год — 215 двароў. * 1897 год — 71 двор, 477 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 90 двароў, 583 жыхара. * 1959 год — 609 жыхароў (паводле перапісу). * 1997 год — 144 двары, 372 жыхары<ref name="bel6">{{кніга|загаловак=Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава|адказны=Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год =1998|том=6|старонкі=244|старонак=576|isbn=985-11-0106-0 (т. 6)|тыраж =10&nbsp;000}}</ref>. * 2004 год — 133 гаспадаркі, 354 жыхара. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://news.tut.by/society/420595.html Дорогами Полесья. Дублин: "Засталося тут чалавек 200, як пасля вайны"] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141025095538/http://news.tut.by/society/420595.html |date=25 кастрычніка 2014 }} {{Малажынскі сельсавет}} m5njvgbak6534ys4gyuq6ymklo9a6wk 0 68838 5121662 5054914 2026-04-05T19:06:08Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121662 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Дуброва}} {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Дуброва |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 45|lat_sec = 50 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 27|lon_sec = 25 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Малажынскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Дубро́ва, Чырвоная Дуброва'''<ref>''Рапановіч, Я. Н.'' Слоўнік назваў населеных пунктаў Гомельскай вобласці / [[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Я. Н. Рапановіч]]; Рэд. П. П. Шуба. — [[Мінск]]: Навука і тэхніка, 1986. — 240 с. (ст. 63, 180).</ref> — былая вёска ў [[Малажынскі сельсавет|Малажынскім сельсавеце]] [[Брагінскі раён|Брагінскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Пасля [[Чарнобыльская аварыя|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] і радыяцыйнага забруджання жыхары пераселены ў чыстыя месцы. У 2005 годзе вёска была выключана са звестак па ўліку населеных пунктаў<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2005-201/2005-201(003-022).pdf&oldDocPage=5|title=Решение Гомельского областного исполнительного комитета от 17 ноября 2005 г. № 793 Об исключении из данных по учету и регистрации административно-территориальных и территориальных единиц населенных пунктов Брагинского, Ветковского, Ельского и Хойникского районов|archiveurl=|archivedate=|access-date=|url-status=}}</ref>. == Геаграфія == === Размяшчэнне === За 20 км на ўсход ад [[Брагін|Брагіна]], 46 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галінцы [[Васілевічы]] — [[Хойнікі]] ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), 137 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Водная сістэма === На захадзе меліярацыйныя каналы. == Транспартная сістэма == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[аўтамабільная дарога|аўтадарозе]] Камарын — Брагін. Планіроўка складаецца з 2 кароткіх вуліц, блізкай да шыротнай арыентацыі. Забудова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XIX|XIX ст.]] як вёска ў [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1931 годзе арганізаваны [[калгас]] «Чырвоны рог», працавала гамарня. У 1940 годзе. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў верасні 1943 года фашысты цалкам спалілі вёску і забілі 1 жыхара. У 1959 годзе ўваходзіла ў склад калгаса «XVIII партз'езд» (цэнтр — вёска [[Крыўча]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — жыхароў няма. === Дынаміка === * 1850 год — 22 двары, 153 жыхара. * 1908 год — 30 двароў, 181 жыхар. * 1940 год — 41 двор. * 1959 год — 172 жыхара (паводле перапісу). * 1980-я — жыхары пераселены. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} on77elli7kqp5dai1kmuy3ifiuvfhbf 0 68963 5121664 4587022 2026-04-05T19:06:28Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121664 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Жэрднае |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 38|lat_sec = 23 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 12|lon_sec = 16 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Хракавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243043088 }} '''Жэ́рднае'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Žerdnaje}}, {{lang-ru|Жердное}}) — былая [[вёска]] ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіла ў склад [[Хракавіцкі сельсавет|Хракавіцкага сельсавета]]. Пасля [[Чарнобыльская аварыя|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] і радыяцыйнага забруджвання жыхары (54 сем'і) пераселены ў [[1986]] годзе ў чыстыя месцы. Афіцыйна ліквідавана [[20 жніўня]] [[2008]] года<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf «Об упразднении сельских населенных пунктов Брагинского района». Решение Брагинского районного Совета депутатов от 20 августа 2008 г. № 68] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180317234647/http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf |date=17 сакавіка 2018 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Геаграфія == === Размяшчэнне === Размешчана на тэрыторыі [[Палескі дзяржаўны радыяцыйна-экалагічны запаведнік|Палескага радыяцыйна-экалагічнага запаведніка]]. У 29 км на паўднёвы захад ад [[Брагін]]а, 57 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галінцы [[Васілевічы]] — [[Хойнікі]] ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), 146 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сістэма == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[аўтамабільная дарога|аўтадарозе]] Камарын — Брагін. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад і забудаванай драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з 2-й паловы [[XIX]] стагоддзя. Паводле перапісу 1897 года фальварак. У 1908 годзе ў Савіцкай воласці [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]]. З 8 снежня 1926 года па 30 снежня 1927 года цэнтр [[Жардзянскі сельсавет|Жардзянскага сельсавета]] Брагінскага раёна [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]. У 1930 годзе арганізаваны [[калгас]] «Жэрднае», працавалі конная крупадрабілка і гамарня. У час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў маі 1943 года фашысты спалілі 86 двароў і забілі 38 жыхароў. На франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 52 мясцовых жыхара, у памяць пра якіх у 1960 г. у скверы збудаваны абеліск. У 1959 годзе ўваходзіла ў склад саўгаса «Слабодскі» (цэнтр — вёска [[Выграбная Слабада]]). Да 16 ліпеня 1954 года вёска ўваходзіла ў склад [[Выграбна-Слабадскі сельсавет|Выграбна-Слабадскога сельсавета]], да 12 лістапада 1966 года — у склад [[Савіцкі сельсавет (Брагінскі раён)|Савіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 2 жніўня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1966, № 26 (1146).</ref>, да 8 студзеня 1987 года — у склад [[Слабадскі сельсавет (Брагінскі раён)|Слабадскога сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 8 студзеня 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>, пасля — у складзе Хракавіцкага сельсавета (да 26 сакавіка 1987 года — Савіцкі сельсавет<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 26 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — жыхароў няма. === Дынаміка === * 1897 год — 3 двары, 15 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 65 двароў, 284 жыхара. * 1940 год — 108 двароў, 378 жыхароў. * 1959 год — 324 жыхара (паводле перапісу). * 1986 год — жыхары (54 сем'і) пераселены. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} mtxk4pennfmb1myunkfdwxz4yfg1nxa 0 68988 5121800 4487301 2026-04-05T20:14:09Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121800 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Ільічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 43|lat_sec = 56 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 11|lon_sec = 53 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Чамярыскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XVI стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243043057 }} '''Ільічы́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Іллічы́'''</ref> ({{lang-be-trans|Iĺičy}}, {{lang-ru|Ильичи}}) — былая [[вёска]] ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіла ў склад [[Чамярыскі сельсавет|Чамярыскага сельсавета]]. Пасля Чарнобыльскай катастрофы і радыяцыйнага забруджвання жыхары (122 сям'і) пераселены ў [[1986]] годзе ў чыстыя месцы. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 9 км на паўднёвы захад ад [[Брагін|Брагіна]], 27 км ад чыгуначнай станцыі [[Станцыя Хойнікі|Хойнікі]] (на галінцы [[Васілевічы]] — [[Хойнікі]] ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), 129 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сістэма == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[аўтамабільная дарога|аўтадарозе]] Камарын — Брагін. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, блізкай да шыротнай арыентацыі, да якой на ўсходзе і захадзе далучаюцца 2 кароткія просталінейныя вуліцы. Забудова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XVI]] стагоддзя як сяліба Іллічы ў Брагінскай воласці, у валоданні князя Вішнявецкага, ва 2-й палове [[XVII]] стагоддзя перайшла да Каняцпольскіх. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|2-га раздзела Рэчы Паспалітай]] ([[1793 год]]) у складзе Расійскай імперыі. У 1811 годзе згадана як вёска ў [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], валоданне графа Рафайлава. У 1850 годзе валоданне графіні Ракіцкай. У 1897 годзе размяшчаліся капліца, [[вятрак]], гамарня, у Брагінскай воласці. У 1926—1927 гадах цэнтр [[Ільіцкі сельсавет|Ільіцкага сельсавета]]. У 1931 годзе арганізаваны [[калгас]] «Ілліч», працавалі [[вятрак]] (з 1915 года), [[гамарня]] і воўначасалка. У 1959 годзе ўваходзіла ў склад [[калгас]]а імя М. І. Калініна (цэнтр — вёска [[Глухавічы]]). Да 8 студзеня 1987 года вёска ўваходзіла ў склад [[Глухавіцкі сельсавет|Глухавіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 8 студзеня 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>, да 26 верасня 2006 года — у склад [[Дублінскі сельсавет|Дублінскага сельсавета]] (у 1987—2005 гадах — [[Спярыжскі сельсавет]])<ref>[http://pravo.by/pdf/2006-175/2006-175(003-054).pdf Решение Гомельского областного Совета депутатов от 26 сентября 2006 г. № 295 Об изменении административно-территориального устройства районов Гомельской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190922194610/http://pravo.by/pdf/2006-175/2006-175(003-054).pdf|date=22 верасня 2019}}</ref>. Вёска ліквідавана 20 жніўня 2008 года<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf Решение Брагинского районного Совета депутатов от 20 августа 2008 г. № 68 Об упразднении сельских населенных пунктов Брагинского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180317234647/http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf|date=17 сакавіка 2018}}</ref>. Паблізу ёсць радовішчы [[Гліна|гліны]]. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2010 год — жыхароў няма. === Дынаміка === * 1850 год — 25 двароў, 172 жыхара. * 1897 год — 43 двары, 351 жыхар (паводле перапісу). * 1908 год — 60 двароў, 398 жыхароў. * 1930 год — 68 двароў, 403 жыхара. * 1959 год — 529 жыхароў (паводле перапісу). * 1986 год — жыхары (122 сям'і) пераселены. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} a7wivj0av9b6ayau4183l06byebz0t5 0 69030 5122326 4623137 2026-04-06T09:40:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122326 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Суражскі раён |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = |Статут = [[Раён]] |Гімн = |Уваходзіць у = [[Беларуская ССР]] |Уключае = |Сталіца = [[Янавічы]] |Датаўтварэння = [[17 ліпеня]] [[1924]] |Скасаванне = [[20 студзеня]] [[1960]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = |Год перапісу = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Заўвагі = }} '''Су́ражскі раён''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў [[БССР]] у 1924—1960 гадах. Адміністрацыйны цэнтр — гарадскі пасёлак [[Сураж (Віцебскі раён)|Сураж]], з 1957 года — гарадскі пасёлак [[Янавічы]]. == Гісторыя == Раён утвораны 17 ліпеня 1924 года ў складзе [[Віцебская акруга|Віцебскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — мястэчка [[Сураж (Віцебскі раён)|Сураж]]. 20 жніўня 1924 года падзелены на 12 сельсаветаў: [[Ботаніцкі сельсавет|Ботаніцкі (Стаработаніцкі)]], [[Будніцкі сельсавет|Будніцкі]], [[Запольскі сельсавет (Суражскі раён)|Запольскі]], [[Казловіцкі сельсавет (Суражскі раён)|Казловіцкі]], [[Князёўскі сельсавет|Князёўскі]], [[Котаўскі сельсавет|Котаўскі]], [[Краўцоўскі сельсавет (Суражскі раён)|Краўцоўскі]], [[Марчонкаўскі сельсавет|Марчонкаўскі]], [[Пудацкі сельсавет|Пудацкі]], [[Пышнікоўскі сельсавет|Пышнікоўскі]], [[Суражскі сельсавет (Суражскі раён)|Суражскі]], [[Янавіцкі сельсавет (Суражскі раён)|Янавіцкі]]. 29 кастрычніка 1924 года Будніцкі сельсавет перайменаваны ў [[Астроўскі сельсавет (Суражскі раён)|Астроўскі]]. 21 жніўня 1925 года Князёўскі сельсавет перайменаваны ў [[Станькаўскі сельсавет (Суражскі раён)|Станькаўскі]], Казловіцкі сельсавет — у [[Камароўскі сельсавет (Суражскі раён)|Камароўскі]]. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года раён у прамым падпарадкаванні БССР. 15 лютага 1931 года да раёна далучаны [[Войтаўскі сельсавет|Войтаўскі]] і [[Курынскі сельсавет|Курынскі]] сельсаветы скасаванага [[Віцебскі раён|Віцебскага раёна]], 8 ліпеня 1931 года — [[Палоўскі сельсавет|Палоўскі]] і [[Шабраўскі сельсавет|Шабраўскі]] сельсаветы скасаванага [[Мяжанскі раён|Мяжанскага раёна]]. 15 ліпеня 1935 года вёска [[Ноўка (Стадолішчанскі сельсавет)|Ноўка]] аднесена да катэгорыі рабочых пасёлкаў. З 20 лютага 1938 года раён у складзе [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. 27 верасня 1938 года мястэчкі Сураж і [[Янавічы]] аднесены да катэгорыі гарадскіх пасёлкаў. З сярэдзіны ліпеня 1941 года раён быў акупаваны нямецкімі войскамі. У лютым 1942 года у час Маскоўскай бітвы на тэрыторыі сучаснага Віцебскага раёна вялі баі часці 249-й стралковай дывізіі і 51-й стралковай брыгады 4-й ударнай арміі Калінінскага фронту, якія наблізіліся да [[Віцебск]]а на адлегласць каля 7 км, але потым, адышлі на тэрыторыю [[РСФСР]]<ref>{{Крыніцы/ГВБ|10-2||8}}</ref>. 10 сакавіка 1954 года статус рабочага пасёлка Ноўка паніжаны да вёскі. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Пышнікоўскі і Станькаўскі сельсаветы, Пудацкі сельсавет перайменаваны ў [[Навасёлкаўскі сельсавет (Суражскі раён)|Навасёлкаўскі]], Марчонкаўскі — у [[Балашоўскі сельсавет|Балашоўскі]], Камароўскі — у [[Канашынскі сельсавет|Канашынскі]], Палоўскі — у [[Хмяльніцкі сельсавет|Хмяльніцкі]], Суражскі — у [[Тарасенскі сельсавет|Тарасенскі]]. 10 верасня 1957 года цэнтр раёна перанесены ў гарадскі пасёлак Янавічы<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР Аб перанясенні цэнтра Суражскага раёна, Віцебскай вобласці, з гарадскога пасёлка Сураж у гарадскі пасёлак Яновічы ад 10 верасня 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 9.</ref>. 20 студзеня 1960 года раён скасаваны, гарадскія пасёлкі Сураж і Янавічы, Астроўскі, Балашоўскі, Ботаніцкі, Войтаўскі, Запольскі, Котаўскі, Краўцоўскі, Курынскі, Навасёлкаўскі, Тарасенскі, Янавіцкі сельсаветы перададзены Віцебскаму раёну, Хмяльніцкі і Шабраўскі сельсаветы — [[Езярышчанскі раён|Езярышчанскаму раёну]], Канашынскі сельсавет — [[Гарадоцкі раён|Гарадоцкаму раёну]]. == Старшыні райвыканкама == * Барыс Максімавіч Верташко (?—1941), загінуў пад бамбардзіроўкай<ref>Жилянин, Я., Позняков, И., Лузгин, В. Без линии фронта / Я. Жилянин, И. Позняков, В. Лузгин; Лит. запись А. Колосова. — Минск: Беларусь, 1975. — 318 с., 12 л. ил.: ил.</ref>. == Першыя сакратары райкама КП(б)Б == * С. М. Камароў == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.{{ref-ru}} * {{Крыніцы/БелЭн|том=15|старонкі=278}} * {{Крыніцы/ЭГБ|6-1|Суражскі раён / Вячаслаў Насевіч|[[Вячаслаў Леанідавіч Насевіч|Насевіч В. Л.]]|448}} {{Суражскі раён}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Суражскі раён у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Віцебская акруга|child|загаловак=Суражскі раён у [[Віцебская акруга|Віцебскай акрузе]] (1924—1930)}} |спіс2 = {{Віцебская вобласць БССР|child|загаловак=Суражскі раён у [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] (1938—1960)}} }} [[Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1960 годзе]] [[Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Віцебскага раёна]] [[Катэгорыя:Гісторыя Гарадоцкага раёна]] [[Катэгорыя:Суражскі раён| ]] mjnh73o2hpt5jtiz0wiommah9xpb2l3 0 69063 5121837 4681581 2026-04-05T20:36:45Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121837 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Кавалі}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Кавалі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 48|lat_sec = 31 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 09|lon_sec = 26 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Буркоўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 150 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243033814 }} '''Кавалі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kavali}}, {{lang-ru|Ковали}}) — [[вёска]] ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Буркоўскі сельсавет|Буркоўскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === За 13 км на захад ад [[Брагін]]а, 25 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галінцы [[Васілевічы]] — [[Хойнікі]] ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), 123 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сістэма == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[аўтамабільная дарога|аўтадарозе]] Брагін—Хойнікі. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі, да якой з усходу далучаюцца 2 просталінейныя вуліцы. Жылыя хаты драўляныя, сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Вядомая з XIX стагоддзя. У 1850 годзе ўладанне графіні Ракіцкай. У 1931 годзе арганізаваны [[калгас]]. У 1959 годзе ў складзе [[калгас]]а «Чырвоная ніва» (цэнтр — вёска [[Буркі]]). Да 14 студзеня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад [[Мікуліцкі сельсавет|Мікуліцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 14 студзеня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 2.</ref>. == Насельніцтва == * 1850 год — 12 двароў. * 1908 год — 13 двароў, 115 жыхароў. * 1930 год — 37 двароў, 241 жыхар. * 1959 год — 312 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 58 гаспадарак, 150 жыхароў. == Вядомыя асобы == * [[Міхаіл Фёдаравіч Раманюк]] (1944—1997) — беларускі мастацтвазнавец, [[мастак]], [[этнограф]], прафесар. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Буркоўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Буркоўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брагінскага раёна]] mo7aq7vyihfdnjur0hatmhxd3rcmnih 0 69064 5121967 4586999 2026-04-05T22:21:33Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121967 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Казялужцы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 44|lat_sec = 34 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 10|lon_sec = 19 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Чамярыскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XVIII стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243043067 }} '''Казялу́жцы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kazialužcy}}, {{lang-ru|Козелужцы}}) — былая [[вёска]] ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіла ў склад [[Чамярыскі сельсавет|Чамярыскага сельсавета]]. Пасля [[Чарнобыльская катастрофа|аварыі на Чарнобыльскай АЭС]] і радыяцыйнага забруджвання жыхары (48 сем'яў) пераселены ў [[1986]] годзе ў чыстыя месцы. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 9 км на паўночны ўсход ад [[Брагін]]а, 26 км ад [[Чыгуначная станцыя|чыгуначнай станцыі]] [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галінцы [[Васілевічы]] — [[Хойнікі]] ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), 128 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сістэма == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Аўтамабільныя дарогі Беларусі|аўтадарозе]] [[Камарын]] — Брагін. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай вуліцы мерыдыянальнай арыентацыі, забудаванай драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XVIII]] стагоддзя. У 1811 годзе вёска ў [[Рэчыцкі павет Мінскага ваяводства|Рэчыцкім павеце]], валоданне Ракіцкіх. З 8 снежня 1926 года па 30 снежня 1927 года цэнтр [[Казялужцаўскі сельсавет|Казялужцаўскага сельсавета]] Брагінскага раёна [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]. У 1931 годзе арганізаваны [[калгас]] «Чырвоны Кастрычнік», працавала гамарня. У 1959 годзе ўваходзіла ў склад [[калгас]]а імя М. І. Калініна (цэнтр — вёска [[Глухавічы]]). Да 8 студзеня 1987 года вёска ўваходзіла ў склад [[Глухавіцкі сельсавет|Глухавіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 8 студзеня 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>, да 26 верасня 2006 года — у склад [[Дублінскі сельсавет|Дублінскага сельсавета]] (у 1987—2005 гадах — [[Спярыжскі сельсавет]])<ref>[http://pravo.by/pdf/2006-175/2006-175(003-054).pdf Решение Гомельского областного Совета депутатов от 26 сентября 2006 г. № 295 Об изменении административно-территориального устройства районов Гомельской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190922194610/http://pravo.by/pdf/2006-175/2006-175(003-054).pdf|date=22 верасня 2019}}</ref>. Вёска ліквідавана 20 жніўня 2008 года<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf Решение Брагинского районного Совета депутатов от 20 августа 2008 г. № 68 Об упразднении сельских населенных пунктов Брагинского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180317234647/http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf|date=17 сакавіка 2018}}</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2010 год — жыхароў няма. === Дынаміка === * 1850 год — 7 двароў, 79 жыхароў. * 1897 год — 26 двароў, 212 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 32 двары, 272 жыхара. * 1930 год — 40 двароў 248 жыхароў. * 1959 год — 280 жыхароў (паводле перапісу). * 1986 год — жыхары (48 сем'яў) пераселены. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} n7g014dz7b26mlg0zsi4kkq7p9fi9lj 0 69099 5121603 4587157 2026-04-05T18:57:58Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121603 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Красная Гара}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Красная Гара |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 46|lat_sec = 41 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 13|lon_sec = 11 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Буркоўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243043127 }} '''Кра́сная Гара́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Krasnaja Hara}}, {{lang-ru|Красная Гора}}) — [[вёска]] ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Буркоўскі сельсавет|Буркоўскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 4 км на захад ад [[Брагін]]а, 32 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галінцы Васілевічы — Хойнікі ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), 121 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сістэма == На [[аўтамабільная дарога|аўтадарозе]] Хойнікі — Камарын. Планіроўка складаецца з 2 прасталінейных, паралельных паміж сабой вуліц, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі. Забудова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснавана ў 1920-я года перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У 1932 годзе арганізаваны [[калгас]]. У 1959 годзе ўваходзіла ў склад [[калгас]]а «Шлях да камунізму» (цэнтр — вёска [[Сабалі (Брагінскі раён)|Сабалі]]). Да 14 студзеня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад [[Мікуліцкі сельсавет|Мікуліцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 14 студзеня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 2.</ref>, пасля знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Брагінскага пассавета. Пасля [[Чарнобыльская аварыя|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] і радыяцыйнага забруджвання жыхары (92 сям’і) пераселены ў чыстыя месцы. Да 1 снежня 2009 года вёска знаходзілася ў раённым падпарадкаванні<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 276 Об изменении административно-территориального устройства Брагинского района Гомельской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131029210409/http://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf|date=29 кастрычніка 2013}}</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 5 гаспадарак, 8 жыхароў. === Дынаміка === * 1959 год — 369 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 5 гаспадарак, 8 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Буркоўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Буркоўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брагінскага раёна]] n6h180hm4bsssbrucjaam4g56wuce8h 0 69101 5121969 5067732 2026-04-05T22:21:53Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121969 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Круг-Рудка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 45|lat_sec = 58 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 10|lon_sec = 28 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Спярыжскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Круг-Рудка'''<ref>''Рапановіч, Я. Н.'' Слоўнік назваў населеных пунктаў Гомельскай вобласці / [[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Я. Н. Рапановіч]]; Рэд. П. П. Шуба. — [[Мінск]]: Навука і тэхніка, 1986. — 240 с. (ст. 93).</ref> — былая<ref name=":0">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=r905g0029&q_id=4833554|title=Решение Гомельского областного исполнительного комитета от 20.01.2005 № 29 "Об исключении из данных по учёту и регистрации административно-территориальных и территориальных единиц населённых пунктов Брагинского, Добрушского, Кормянского и Наровлянского районов"|archive-url=https://web.archive.org/web/20220410143136/https://etalonline.by/document/?regnum=r905g0029&q_id=4833554|archive-date=10 красавіка 2022|access-date=|url-status=dead}}</ref> вёска ў [[Спярыжскі сельсавет|Спярыжскім сельсавеце]] [[Брагінскі раён|Брагінскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. З 7 км на паўднёвы захад ад [[Брагін]]а, 25 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галіне [[Васілевічы (станцыя)|Васілевічы]] — Хойнікі ад лініі [[Калінкавічы (станцыя)|Калінкавічы]] — [[Гомель (станцыя)|Гомель]]), 128 км ад [[Гомель|Гомеля]]. Транспартныя сувязі па прасёлкавай дарозе, затым [[аўтамабільная дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Камарын]] — [[Брагін]]. == Гісторыя == Заснаваны на пачатку XX стагоддзя. У 1920-я гады павялічылася за кошт перасяленцаў з суседніх вёсак. У 1931 годзе арганізаваны [[калгас]]. У канцы 1930-х гадоў вёскі Круг і Рудка аб’яднаны ў адзін населены пункт — вёску Круг-Рудка. У 1959 годзе ўваходзіла ў склад калгасу імя М. І. Калініна (цэнтр — вёска [[Глухавічы]]). Пасля [[Чарнобыльская аварыя|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] і радыяцыйнага забруджвання жыхары (33 сям’і) пераселены ў 1986 годзе ў чыстыя месцы. Да 8 студзеня 1987 года вёска ўваходзіла ў склад [[Глухавіцкі сельсавет|Глухавіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 8 студзеня 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>, пасля — у складзе Спярыжскага сельсавета. У 2005 годзе вёска выключана з даных уліку населеных пунктаў<ref name=":0" />. Планіроўка складалася з кароткай просталінейнай шыротнай вуліцы. Забудова драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. У сувязі з высокім узроўнем радыяцыйнага забруджвання ўсе пабудовы знесены і пахаваны пад пластом зямлі. == Насельніцтва == * 1930 год — у вёсцы Круг — 23 гаспадаркі, 134 жыхары, у вёсцы Рудка — 11 гаспадарак, 72 жыхары. * 1959 год — 226 жыхароў (паводле перапісу). * 1986 год — жыхары (33 сям’і) пераселены. == Вядомыя асобы == * [[Міхаіл Дзмітрыевіч Мартыненка]] (нар. 1937) — беларускі матэматык. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} hdixle98t0bxo60kkamchks3phf5va3 0 69713 5121559 4587148 2026-04-05T18:51:38Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121559 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Ленінец |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 46|lat_sec = 05 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 14|lon_sec = 58 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Малажынскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 29 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243043121 }} '''Ле́нінец'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Lieniniec}}, {{lang-ru|Ленинец}}; да 1937 года '''Ясені''') — [[пасёлак]] у [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Малажынскі сельсавет|Малажынскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 3 км на поўдзень ад [[Брагін]]а, 32 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галінцы [[Васілевічы]] — [[Хойнікі]] ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), 122 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === На ўсходзе сетка меліярацыйных каналаў. == Транспартная сетка == Побач [[аўтамабільная дарога|аўтадарога]] [[Камарын]] — [[Хойнікі]]. Планіроўка складаецца з кароткай мерыдыянальнай вуліцы, забудаванай драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У 1932 годзе арганізаваны [[калгас]]. Паводле перапісу 1959 года ў складзе [[калгас]]а «Запаветы Леніна» (цэнтр — вёска [[Ясяні|Ясені]]). Ленінец уваходзіў у склад [[Спярыжскі сельсавет|Спярыжскага сельсавета]], які ў 2005 годзе быў перайменаваны ў [[Дублінскі сельсавет|Дублінскі]]<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazaby09/sbor30/text30260.htm Решение Гомельского областного Совета депутатов от 18 марта 2005 г. №159 "О переименовании Остроглядовского и Сперижского сельсоветов Брагинского района"]{{Ref-ru}}</ref>. [[26 верасня]] [[2006]] года Дублінскі сельсавет быў скасаваны, і Ленінец увайшоў у склад [[Чамярыскі сельсавет|Чамярыскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2006-175/2006-175(003-054).pdf «Об изменении административно-территориального устройства районов Гомельской области». Решение Гомельского областного Совета депутатов от 26 сентября 2006 г. № 295] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190922194610/http://pravo.by/pdf/2006-175/2006-175(003-054).pdf |date=22 верасня 2019 }}{{Ref-ru}}</ref>, а ў 2009 годзе быў перададзены ў склад [[Малажынскі сельсавет|Малажынскага сельсавета]]<ref>[http://naviny.org/2009/12/01/by119532.htm Решение Гомельского областного Совета депутатов от 01.12.2009 N 276 Об изменении административно-территориального устройства Брагинского района Гомельской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305141231/http://naviny.org/2009/12/01/by119532.htm |date=5 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 13 гаспадарак, 29 жыхароў. === Дынаміка === * 1959 год — 91 жыхар (паводле перапісу). * 2004 год — 13 гаспадарак, 29 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Малажынскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] ntzsbo0b7k8fevwfvz4efwdnplgmv8f 0 69715 5121674 4586997 2026-04-05T19:08:08Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121674 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Ляды |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 34|lat_sec = 08 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 24|lon_sec = 13 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Хракавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044046 }} '''Ля́ды'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Liady}}, {{lang-ru|Ляды}}) — былая [[вёска]] ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіла ў склад [[Хракавіцкі сельсавет|Хракавіцкага сельсавета]]. Пасля [[Чарнобыльская аварыя|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] і радыяцыйнага забруджвання жыхары (67 сем'яў) пераселены ў [[1986]] годзе ў чыстыя месцы. Ліквідавана [[20 жніўня]] [[2008]] года<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf «Об упразднении сельских населенных пунктов Брагинского района». Решение Брагинского районного Совета депутатов от 20 августа 2008 г. № 68] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180317234647/http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf |date=17 сакавіка 2018 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 26 км на поўдзень ад [[Брагін]]а, 15 км ад чыгуначнай станцыі [[Ёлча (станцыя)|Ёлча]] (на лініі [[Оўруч]] — [[Палтава]]), 145 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === На ўсходзе канал Марозаўка. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Камарын — Брагін. Планіроўка складаецца з просталінейнай шыротнай вуліцы, забудаванай драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Вядомая з [[XIX]] стагоддзя як вёска і фальварак у Савіцкай воласці [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] У 1930 годзе арганізаваны [[калгас]] "Герой працы", дзейнічалі цагельню, [[вятрак]], гамарня. Паводле перапісу 1959 года ўваходзіла ў склад саўгаса "Брагінскі" (цэнтр — вёска [[Піркі]]). Да 8 студзеня 1987 года вёска ўваходзіла ў склад [[Піркаўскі сельсавет|Піркаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 8 студзеня 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>, пасля — у склад [[Савіцкі сельсавет (Брагінскі раён)|Савіцкага сельсавета]], які 26 сакавіка 1987 года быў перайменаваны ў [[Хракавіцкі сельсавет]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 26 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2010 год — жыхароў няма. === Дынаміка === * 1908 год — 32 двары, 172 жыхара. * 1959 год — 380 жыхароў (паводле перапісу). * 1986 год — жыхары (67 сем'яў) пераселены. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} jvwmf6xy5136i7vd7jllmmrddnfrvx5 0 69719 5121723 4586961 2026-04-05T19:21:06Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121723 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Марытон |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 49|lat_sec = 07 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 07|lon_sec = 36 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Буркоўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 27 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243033907 }} '''Марыто́н'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Maryton}}, {{lang-ru|Маритон}}) — [[вёска]] ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Буркоўскі сельсавет|Буркоўскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 13 км на захад ад [[Брагін]]а, 22 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галінцы [[Васілевічы]] — [[Хойнікі]] ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), 122 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Брагін — Хойнікі. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі, да цэнтра якой з усходу пад прамым кутом далучаецца кароткая просталінейная вуліца. Забудова двухбаковая, драўляная, сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Выяўлены археолагамі курганны магільнік (2 насыпы ў 100 м ад прасёлкавай дарогі) сведчыць пра засяленне тутэйшых месцаў з даўніх часоў. Па пісьмовых крыніцах вядомая з пачатку [[XIX]] стагоддзя Па інвентары 1844 года цэнтр фальварка, які ўваходзіў у маёнтак Хвойнікі (прыналежаў В. К. Прозару). Паводле перапісу 1897 года ў Мікуліцкай воласці. У 1932 годзе арганізаваны [[калгас]]. У 1959 годзе ў складзе калгасу «Чырвоная ніва» (цэнтр — вёска [[Буркі]]). Да 14 студзеня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад [[Мікуліцкі сельсавет|Мікуліцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 14 студзеня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 2.</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 16 гаспадарак, 27 жыхароў. === Дынаміка === * 1897 год — 29 двароў, 167 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 34 двары, 298 жыхароў. * 1959 год — 162 жыхара (паводле перапісу). * 2004 год — 16 гаспадарак, 27 жыхароў. == Вядомыя выхадцы == * [[Іван Фёдаравіч Зелянкоўскі|І. Ф. Зелянкоўскі]] — [[Герой Сацыялістычнай Працы]], дэпутат Вярхоўнай Рады СССР 9-га склікання. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Буркоўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Буркоўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брагінскага раёна]] 2whvx62k2dg0vegyramouivtziu05cc 0 69730 5121870 5055840 2026-04-05T21:21:18Z 5121870 wikitext text/x-wiki {{Газета |назва = Новы Час |арыгінальная назва = |выява = |подпіс = |тып = |фармат = A3 |заснаванне = 2002 |спыненне публікацый = |цана = |уладальнікі = |выдавец = |рэдактар = |галоўны рэдактар = Сяргей Пульша |штат = |палітычна = |мова = |перыядычнасць = |аб'ём = |тыраж = 5200 (жнівень 2021) |галоўны офіс = {{Сцягафікацыя|Беларусь}}: [[Мінск]] |ISSN = |вэб-сайт = {{URL|https://novychas.online}} }} '''«Новы Час»''' — агульнапалітычная штотыднёвая [[газета]], заснавана Мінскай гарадской арганізацыяй [[ТБМ імя Ф. Скарыны]]<ref name="cjr">{{cite journal|author=Dimiter Kenarov|title=Tongue Oppressor|language=en|journal={{нп3|Columbia Journalism Review|Columbia Journalism Review|ru|Columbia Journalism Review}}|date=2012-03-02|url=https://www.cjr.org/feature/tongue_oppressor.php?page=all&print=true|access-date=2014-01-23}}</ref>. Выдаецца з сакавіка [[2002]] года. Наклад газеты ў 2021 годзе вагаўся ад 3600 да 7500 асобнікаў. == Гісторыя == Першы нумар выдання выйшаў у сакавіку 2002 года. Да мая 2006 года выйшла 45 нумароў газеты. 17 лютага 2007 года [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь]] перарэгістравала газету на платформе закрытай газеты «[[Згода (газета)|Згода]]» без права распаўсюду праз шапікі «[[Белсаюздрук]]у» і падпіску «[[Белпошта|Белпошты]]»<ref>[https://web.archive.org/web/20100727040427/http://www.novychas.org/contact Пра Новы час]</ref>. 7 сакавіка 2014 года газета змяніла лагатып, а таксама дадала ў афармленне чырвоны колер<ref>{{cite web| date =11 сакавіка 2014| url =https://nashaniva.by/?c=ar&i=124531 | title = «Новы час» змяніў дызайн|publisher =[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]| access-date = 12 лютага 2018}}</ref>. Юбілейны 500-ы нумар выйшаў 16 верасня 2016 года. 22 сакавіка 2017 года РУП «[[Белсаюздрук]]» падпісала дамову на распаўсюджванне газеты «Новы Час» праз сваю гандлёвую сетку. 8 красавіка 2017 года газета з’явілася ў шапіках «Белсаюздруку» ў [[Мінск]]у і [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], а таксама з’явілася магчымасць афармлення падпіскі на газету праз каталог РУП «[[Белпошта]]»<ref>{{cite web |url=http://belapan.by/archive/2017/03/22/894596/ |title="Белсоюзпечать" подписала договор на распространение газеты "Новы час" |author=Коровенкова Т. |date=22 сакавіка 2017 |publisher=[[БелаПАН]] |access-date=8 красавіка 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170406201450/http://belapan.by/archive/2017/03/22/894596/ |archive-date=6 красавіка 2017 |url-status=dead }}</ref>. У 2018 годзе газета апублікавала серыю артыкулаў [[Дзяніс Яўгенавіч Івашын|Дзяніса Івашына]] «Хто і як павінен будаваць» аб магчымых уладальніках рэстаранна-забаўляльнага комплексу «{{lang-ru|Поедем поедим}}» каля мемарыяла [[Курапаты]]. У жніўні прадпрымальнік Аркадзь Ізраілевіч падаў у суд пазоў аб абароне гонару, годнасці і дзелавой рэпутацыі<ref>{{cite web|url = https://nashaniva.by/?c=ar&i=214155|title = Бізнэсмэн Ізраілевіч падаў у суд на газету «Новы час» за расследаванні пра рэстаран у Курапатах|date = 2018-10-08| publisher = [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|access-date = 2018-09-19}}</ref>, запатрабаваўшы кампенсацыю 40000 BYN ад «Новага Часу» і 1000 BYN ад Івашына. У верасні [[Суд Савецкага раёна (Мінск)|суд Савецкага раёна Мінска]] адмовіў Ізраілевічу ў задавальненні пазову і абавязаў пазоўніка кампенсаваць адказчыкам паслугі адвакатаў — 600 BYN<ref>Не виноваты они // [[БелГазета]]. — 2018. — № 34 (1160). — 18 верасня. — С. 2.</ref>. === Дзейнасць падчас пратэстаў у Беларусі. Рэпрэсіі з боку ўлад === {{main|Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|Пагром незалежных медыя ў Беларусі (2021)}} [[1 лістапада]] 2020 года падчас асвятлення «[[Пратэсты ў Беларусі (2020)#1 лістапада. Марш супраць тэрору|Маршу супраць тэрору]]» былі затрыманы тры фотакарэспандэнты газеты, сярод іх Яна Трусіла і Аляксандр Зяньковіч. [[Суд Кастрычніцкага раёна (Мінск)|Суд Кастрычніцкага раёна Мінска]] (суддзя — Алена Жывіца) прысудзіў Яне 13 сутак адміністрацыйнага арышту паводле 23.34 КоАП Беларусі<ref>{{cite web|url = https://novychas.by/palityka/fotakor-jana-trusila-atrymala-13-sutak-za-svaju-pr|title = Фотакор Яна Трусіла атрымала 13 сутак за сваю прафесійную дзейнасць|date = 2020-11-02|work = Новы Час|language = be|access-date = 2021-01-25}}</ref>. [[29 лістапада]] 2020 года падчас асвятлення «[[Пратэсты ў Беларусі (2020)#29 лістапада. Марш суседзяў.|Маршу суседзяў]]» была затрымана пазаштатная фотакарэспандэнтка газеты Яна Трусіла. [[30 лістапада]] [[Суд Ленінскага раёна (Мінск)|суд Ленінскага раёна Мінска]] (суддзя — Юлія Шут) прысудзіў ёй 15 сутак адміністрацыйнага арышту паводле 23.34 КоАП Беларусі<ref>{{cite web|url = https://novychas.by/hramadstva/fotakora-novaha-czasu-janu-trusila-asudzili-na-1|title = Фотакора «Новага Часу» Яну Трусіла асудзілі на 15 сутак (дапоўнена)|date = 2020-11-30|work = Новы Час|language = be|access-date = 2021-01-25}}</ref>. [[14 студзеня]] [[2021]] года стала вядома, што «[[Белсаюздрук]]» разрывае дамову з рэдакцыяй газеты аб рэалізацыі «Новага Часу» ў сваіх кіёсках з лютага 2021 года, пасля чаго газета зрабілася даступнай толькі праз падпісны індэкс «[[Белпошта|Белпошты]]»<ref>{{Cite web|date=2021-01-19|title=Печатную версию «Брестской газеты» постигла участь «Народной воли», «БелГазеты», «Свободных новостей Плюс»|url=https://www.b-g.by/society/pechatnuyu-versiyu-brestskoy-gazetyi-postigla-uchast-narodnoy-voli-belgazetyi-svobodnyih-novostey-plyus/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210119183837/https://www.b-g.by/society/pechatnuyu-versiyu-brestskoy-gazetyi-postigla-uchast-narodnoy-voli-belgazetyi-svobodnyih-novostey-plyus/|archive-date=2021-01-19|access-date=2021-01-19|work=mediaiq.by|publisher=[[Брестская газета]]|language=ru}}</ref>. Па крымінальнай справе за ўмяшанне ў дзейнасць міліцыі 12 сакавіка 2021 года быў арыштаваны [[Дзяніс Яўгенавіч Івашын|Дзяніс Івашын]], журналіст выдання, які быў аўтарам цыкла артыкулаў «Каго ці што абараняе „[[Беркут (спецпадраздзяленне)|Беркут]]“ у Беларусі» і за дзень да затрымання даваў інтэрв’ю каналу «[[Настоящее время (тэлеканал)|Настоящее время]]», у якім паведаміў пра вынікі свайго журналісцкага расследвання<ref>{{Cite web|date=2021-03-15|title=«Ён змагаўся за праўду». Чым вядомы Дзяніс Івашын, якога затрымаў КДБ, і пры чым тут Украіна|url=https://www.svaboda.org/a/31152056.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210320070233/https://www.svaboda.org/a/31152056.html|archive-date=2021-03-20|access-date=2021-03-20|work=[[БелаПАН]]|publisher=[[Радыё Свабода]]|language=be}}</ref>. 24 сакавіка 2021 года сумеснай заявай васьмі арганізацый, сярод якіх [[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]], [[Беларуская асацыяцыя журналістаў]], [[Беларускі Хельсінкскі камітэт]], [[Беларускі ПЭН-цэнтр]], быў прызнаны [[Палітычныя зняволеныя|палітычным зняволеным]]<ref>{{Cite web|date=2021-03-24|title=Патрабуем неадкладнага вызвалення палітвязня Дзяніса Івашына|url=http://spring96.org/be/news/102594|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210423162502/http://spring96.org/be/news/102594|archive-date=2021-04-23|access-date=2021-04-23|publisher=[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]]|language=be}}</ref>. 28 мая 2021 года намеснік генеральнага пракурора Беларусі Максім Варонін вынес галоўнаму рэдактару «Новага Часу» афіцыйнае папярэджанне, выказаўшы прэтэнзіі да трох артыкулаў, апублікаваных у лютым і красавіку 2021 года, прычым некаторыя цытаты з тых артыкулаў у папярэджанні, падпісаным Вароніным, былі перакладзены з беларускай мовы на рускую некарэктна<ref name="belis">{{Cite web|last=Shustin|first=Aaron|date=2021-06-02|title=ЖУРНАЛИСТЫ ИЛИ ЭКСТРЕМИСТЫ?|url=https://belisrael.info/?p=28050|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210607112947/https://belisrael.info/?p=28050|archive-date=2021-06-07|access-date=2021-06-07|publisher=Independent Israeli site / אתר ישראלי עצמאי / Независимый израильский сайт / Незалежны iзраiльскi сайт|language=ru}}</ref>. 7 чэрвеня 2021 года «[[Белпошта]]» адрэагавала на папярэджанне і праінфарміравала рэдакцыю, што газету на другое паўгоддзе ў падпісны каталог не возьме<ref>{{Cite web|date=2021-06-07|title=«Белпочта» исключила газету «Новы Час» из подписного каталога|url=https://www.b-g.by/news/belpochta-iskljuchila-gazetu-novy-chas-iz-podpisnogo-kataloga/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210607104219/https://www.b-g.by/news/belpochta-iskljuchila-gazetu-novy-chas-iz-podpisnogo-kataloga/|archive-date=2021-06-07|access-date=2021-06-07|publisher=[[Брестская газета]]|language=ru}}</ref>. 5 жніўня 2021 года Дзмітрый Дзмітрыеў, фатакор газеты, быў затрыманы ў сябе дома і арыштаваны на 15 содняў за «непадпарадкаванне» міліцыянтам<ref name="prypyneny">{{Cite web|last=АД|date=2021-08-10|title=Выхад газеты «Новы час» прыпынены: прыватная друкарня адмовілася яе друкаваць|url=https://belsat.eu/news/10-08-2021-vypusk-gazety-novy-chas-prypyneny-pryvatnaya-drukarnya-admovilasya-yae-drukavats/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210811030809/https://belsat.eu/news/10-08-2021-vypusk-gazety-novy-chas-prypyneny-pryvatnaya-drukarnya-admovilasya-yae-drukavats/|archive-date=2021-08-11|access-date=2021-08-11|publisher=[[Белсат]]|language=be}}</ref><ref name="AP" />. 10 жніўня 2021 года стала вядома пра спыненне выпуску друкаванай газеты пасля 12 жніўня: прыватная друкарня «Рол Прынт» у сваім лісце ад 27 ліпеня спаслалася на складанасці ў вытворчым цыкле, у выніку чаго стала немагчымым надалей выконваць дагавор на друк<ref name="prypyneny" />. Рэдакцыя спрабавала знайсці ёй замену, аднак беспаспяхова<ref name="prypyneny" />. Тым не менш было паабяцана, што сайт і сацыяльныя сеткі будуць абнаўляцца<ref name="prypyneny" />. 19—20 кастрычніка 2021 года ў сядзібе выдання і па месцы жыхарства журналістаў прайшлі ператрусы, супрацоўнікі былі дапытаны<ref name="AP">{{Cite web|language=en|url=https://ifex.org/belarus-novy-chas-newspaper-raided-staff-interrogated/|title=Belarus: 'Novy Chas' newspaper raided, staff interrogated|date=2021-10-22|publisher={{нп3|Міжнародная асацыяцыя па абароне свабоды слова|Міжнародная асацыяцыя па абароне свабоды слова|uk|Міжнародна асоціація із захисту свободи слова}}|archive-url=https://archive.today/20211024093450/https://ifex.org/belarus-novy-chas-newspaper-raided-staff-interrogated/|archive-date=24 кастрычніка 2021|access-date=2021-10-24|url-status=live}}</ref><ref name="SD">{{Cite web|language=en|url-status=live|access-date=2021-10-24|url=https://www.sandiegouniontribune.com/news/nation-world/story/2021-10-20/belarusian-authorities-raid-top-independent-newspaper|archive-date=2021-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20211024093015/https://www.sandiegouniontribune.com/news/nation-world/story/2021-10-20/belarusian-authorities-raid-top-independent-newspaper|publisher={{нп3|The San Diego Union-Tribune|The San Diego Union-Tribune|fr|The San Diego Union-Tribune}}|date=2021-10-20|work=[[Associated Press]]|last=Karmanau|first=Yuras|title=Belarusian authorities raid top independent newspaper}}</ref>. Да таго ж канфіскавалі камп’ютары і іншую офісную тэхніку<ref name="SD" />. {{нп3|Міжнародная федэрацыя журналістаў|Міжнародная федэрацыя журналістаў|uk|Міжнародна федерація журналістів}}, {{нп3|Еўрапейская федэрацыя журналістаў|Еўрапейская федэрацыя журналістаў|uk|Європейська федерація журналістів}}, [[Беларуская асацыяцыя журналістаў]] раскрытыкавалі атаку на «Новы Час»<ref name="AP" />. 28 кастрычніка 2021 года перастаў адкрывацца сайт novychas.by у Беларусі і за яе межамі<ref>{{Cite web|last=АГ/ИР|date=2021-10-28|title=Перестали открываться сайты газеты «Новы час» и ресурсов «Настоящее время» и «Deutsche Welle»|url=https://belsat.eu/ru/news/28-10-2021-perestali-otkryvatsya-sajty-gazety-novy-chas-i-resursa-nastoyashhee-vremya/|archive-url=https://archive.today/20211028153153/https://belsat.eu/ru/news/28-10-2021-perestali-otkryvatsya-sajty-gazety-novy-chas-i-resursa-nastoyashhee-vremya/|access-date=2021-10-28|publisher=[[Белсат]]|language=ru|archive-date=28 кастрычніка 2021|url-status=live}}</ref>. У адказ на блакіроўку рэдакцыя запусціла люстэрка novychas.online<ref>{{Cite web|date=2021-10-28|title=В Беларуси заблокирован сайт газеты «Новы час», работает «зеркало»|url=https://naviny.online/new/20211028/1635429858-v-belarusi-zablokirovan-sayt-gazety-novy-chas-rabotaet-zerkalo|archive-url=https://web.archive.org/web/20211028141824/https://naviny.online/new/20211028/1635429858-v-belarusi-zablokirovan-sayt-gazety-novy-chas-rabotaet-zerkalo|archive-date=28 кастрычніка 2021|access-date=2021-10-28|publisher=[[naviny.by]]|language=ru|url-status=dead}}</ref>. 22 снежня 2023 года [[Суд Цэнтральнага раёна г. Мінска|суд Цэнтральнага раёна Мінска]] прызнаў сайт і сацыяльныя сеткі газеты «[[Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў|экстрэмісцкімі матэрыяламі]]»<ref>{{cite web|title=Сайт і сацсеткі выдання «Новы Час» абвесцілі экстрэмісцкай інфармацыйнай прадукцыяй|url=https://baj.media/be/content/sayt-i-sacsetki-vydannya-novy-chas-abvescili-ekstremisckay-infarmacyynay-pradukcyyay|website=[[Беларуская асацыяцыя журналістаў]]|date=2024-01-05}}</ref>. Раней у тым жа годзе ў [[Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў|спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў]] унеслі некалькі інтэрнэт-старонак „Новага часу“<ref>Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў</ref>. У 2026 годзе беларускія ўлады аб'явілі газету [[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]<ref>{{Cite web|url=https://reform.news/novy-chas-i-brc-priznany-jekstremistskimi-formirovanijami-v-belarusi|title=«Новы час» и БРЦ признаны «экстремистскими формированиями» в Беларуси|work=[[Reform.news]]|lang=ru}}</ref>. == Змест == Газета-штотыднёвік «Новы Час» з’яўляецца адным з нешматлікіх перыядычных выданняў, якое выдаецца цалкам на беларускай мове. У выданні надаецца значная ўвага нацыянальнай культурнай і гістарычнай тэматыцы, газета прапагандуе палітыку кіраўніцтва беларускай дзяржавы ў той частцы, якая накіравана на захаванне і ўмацаванне незалежнасці Рэспублікі Беларусь, а таксама на захаванне і распаўсюджванне беларускай мовы<ref>{{cite web |url= http://nashaniva.by/?c=ar&i=185797&lang=ru|title=Начался сбор подписей за включение еженедельника «Новы час» в государственную систему распространения прессы |date= 22 лютага 2017 | publisher= [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|access-date=6 красавіка 2017|archive-url= http://www.peeep.us/a1597638|archive-date= 6 красавіка 2017}}</ref>. Выданне лічыцца газетай для інтэлектуалаў<ref>{{Cite web|last=Mazurkevich|first=Veranika|date=2013-06-27|title=Kontra: Nowy czas (Białoruś)|url=https://publica.pl/teksty/kontra-nowy-czas-bialorus-38004.html|archive-url=https://archive.today/20210316205810/https://publica.pl/teksty/kontra-nowy-czas-bialorus-38004.html|archive-date=16 сакавіка 2021|access-date=2021-03-17|publisher={{нп3|Res Publica Nowa|Res Publica Nowa|pl|Res Publica Nowa}}|language=pl|url-status=live}}</ref>. У выглядзе ўкладак ажыццяўляюцца спецпраекты «Новага Часу»: «Літаратурная Беларусь», «Спартыўная Беларусь». == Узнагароды == У 2009 годзе газета атрымала Прэмію імя {{нп3|Герд Буцэрыўс|Герда Буцэрыўса|ru|Буцериус, Герд}} «{{нп3|Вольная прэса Усходняй Еўропы|Вольная прэса Усходняй Еўропы|ru|Свободная пресса Восточной Европы}}» (Gerd Bucerius-Forderpreis Freie Presse Osteuropas) у памеры 30000 еўра. Намінавалі газету на прэмію: міністр замежных спраў Германіі {{нп3|Гернот Эрлер|Гернот Эрлер|pl|Gernot Erler}}, [[Беларуская асацыяцыя журналістаў]], [[Саюз беларускіх пісьменнікаў]] і беларускае інфармацыйнае агенцтва [[БелаПАН]]<ref>{{cite web | url = http://www.zeit-stiftung.de/home/index.php?id=545 | title = Preisträger 2009 | publisher = {{нп3|ZEIT-Stiftung|ZEIT-Stiftung|fr|ZEIT-Stiftung Ebelin und Gerd Bucerius}} | access-date = 9 ліпеня 2013 | lang = de | archive-url = https://www.webcitation.org/6HEqcw13S?url=http://www.zeit-stiftung.de/home/index.php?id=545 | archive-date = 9 чэрвеня 2013 | url-status = live }}</ref>. Цырымонія ўручэння ўзнагароды адбылася ў сталіцы Нарвегіі Осла ў Нобелеўскім інстытуце<ref>{{cite web|date=19 лютага 2009|url=http://www.svaboda.org/a/1495867.html|title="Новы час" уганараваны прэміяй|publisher=[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода]]|access-date=17 студзеня 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170118054307/http://www.svaboda.org/a/1495867.html|archive-date=18 студзеня 2017}}</ref><ref>{{cite web| date =4 ліпеня 2009| url =http://euroradio.fm/nedzyarzhaunaya-gazeta-novy-chas-atrymala-premiyu-nyameckaga-fonda-cayt| title =Недзяржаўная газета "Новы час" атрымала прэмію нямецкага фонда "Цайт"| publisher =[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]| access-date =17 студзеня 2017| archive-url =https://web.archive.org/web/20170118052354/http://euroradio.fm/nedzyarzhaunaya-gazeta-novy-chas-atrymala-premiyu-nyameckaga-fonda-cayt| archive-date =18 студзеня 2017}}</ref>. Галоўны рэдактар газеты Аляксей Кароль стаў пераможцам міжнароднага конкурсу журналістаў імя Найта (Knight International Journalism Award) за 2008 год, які праводзіцца Міжнародным цэнтрам для журналістаў (ICFJ)<ref>{{cite web | url = http://www.icfj.org/news/belarus%E2%80%99-pioneering-editor-and-ugandan-human-rights-reporter-named-2008-knight-international-jo | title = Belarus’ Pioneering Editor and Ugandan Human Rights Reporter Named 2008 Knight International Journalism Award Winners | author = Dawn Arteaga | date = 3 ліпеня 2008 | publisher = {{нп3|Міжнародны цэнтр для журналістаў|Міжнародны цэнтр для журналістаў|ru|Международный центр для журналистов}} | access-date = 17 ліпеня 2013 | lang = en | archive-url = https://www.webcitation.org/6HSEBpXOq?url=http://www.icfj.org/news/belarus%E2%80%99-pioneering-editor-and-ugandan-human-rights-reporter-named-2008-knight-international-jo | archive-date = 17 чэрвеня 2013 | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web |url =http://naviny.by/rubrics/society/2008/06/04/ic_articles_116_157403 |title= Алексей Король: лучше не премии получать, а жить в свободной стране |author= Марина Рахлей |date= 4 ліпеня 2008 |publisher = [[БелаПАН]] |access-date =17 ліпеня 2013|lang = ru}}</ref>. == Конкурс імя Аляксея Караля == [[Выява:Пінчук&Колб.jpg|thumb|250px|Дзіяну Пінчук, пераможцу 2019 года ў намінацыі конкурсу імя Аляксея Караля, узнагароджвае гал. рэд. газеты «Новы Час» Аксана Колб (справа).]] Штогод (пачынаючы з 2017 года) рэдакцыя «Новага Часу» сумесна з [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюзам беларускіх пісьменнікаў]] праводзіць конкурс маладых журналістаў імя [[Аляксей Сцяпанавіч Кароль|Аляксея Караля]] ў гонар галоўнага рэдактара газеты «Новы Час» (2010—2015). У ім бяруць удзел маладыя журналісты ва ўзросце да 30 гадоў. Да ўдзелу ў конкурсе прымаюцца толькі арыгінальныя артыкулы на беларускай мове, раней не апублікаваныя. Конкурсныя працы ацэньваюцца ў чатырох намінацыях: * найлепшы грамадска-палітычны матэрыял; * найлепшы сацыяльна-эканамічны матэрыял; * найлепшы культурна-гістарычны матэрыял; * найлепшы літаратурна-крытычны матэрыял. Трох лаўрэатаў конкурсу вызначае рэдакцыя «Новага Часу». Трох пераможцаў вызначаюць чытачы шляхам галасавання на сайце выдання. У намінацыі «лепшы літаратурна-крытычны матэрыял» пераможцу вызначае сакратарыят ГА «Саюз беларускіх пісьменнікаў»<ref>{{cite web| date =2019| url =https://novychas.by/konkurs/umovy/2019 | title =«Новы час» абвяшчае конкурс маладых журналістаў імя Аляксея Караля |publisher =Новы Час| access-date = 2019-05-30}}</ref><ref>{{cite web | date =2016-09-16 | url =https://baj.by/be/content/novy-chas-abvyashchae-konkurs-maladyh-zhurnalistau-imya-alyakseya-karalya | title =«Новы час» абвяшчае конкурс маладых журналістаў імя Аляксея Караля | publisher =[[Беларуская асацыяцыя журналістаў]] | access-date =2019-05-30 | archive-url =https://web.archive.org/web/20190530135806/https://baj.by/be/content/novy-chas-abvyashchae-konkurs-maladyh-zhurnalistau-imya-alyakseya-karalya | archive-date =30 мая 2019 | url-status =dead }}</ref>. == Галоўныя рэдактары == * [[Алена Мікалаеўна Анісім]] (у 2000-х гадах); * [[Аляксей Сцяпанавіч Кароль]] (2010—2015); * [[Аксана Колб|Аксана Мікалаеўна Колб]] (2015—2023); * [[Сяргей Пульша]] (з 2023 года). == Гл. таксама == * [[Таварыства беларускай мовы]] {{зноскі}} == Спасылкі == * {{official|novychas.online}} * [https://www.novychas.info Люстэркавы сайт] * [https://www.novychas.by Заблакаваны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211025231718/https://novychas.by/ |date=25 кастрычніка 2021 }} * {{facebook|novychas|«Новы Час»}} {{Commonscat|Novy Chas}} {{Беларускія інтэрнэт-медыя}} {{вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Газеты на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Газеты Беларусі]] [[Катэгорыя:Цэнзура ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Вольная прэса Усходняй Еўропы»]] b1ofkbeje3fhhtzw4b4kenbfm4a8610 0 69887 5122543 4464688 2026-04-06T10:12:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122543 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Херма |арыгінальная назва = |назва ў родным склоне=Хермы |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |памер = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon= |CoordScale= |карта = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет=Мухавецкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |заснаваны = |першае згадванне = |згадванне ref = |магдэбургскае права= |ранейшыя імёны = |статус з = |статус дата = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |колькасць двароў= |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 16(2) |паштовы індэкс = 225041 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Хе́рма'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Chierma}}, {{lang-ru|Херма}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Мухавецкі сельсавет|Мухавецкага сельсавета]]. Размешчана за 19 кіламетраў на паўднёвы ўсход ад [[Брэст]]а. == Насельніцтва == * 60 жыхароў, 10 будынкаў (1921) * 4 жыхары, 4 двары (2005) == Гісторыя == У пачатку 20 стагоддзя невялікая вёска ў Камянец-Жыровіцкай воласці Брэсцкага павета [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскага мірнага дагавора]] 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], у Брэсцкім павеце Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У складзе сельскагаспадарчага прадпрыемства "Племзавод ""Мухавец". {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Мухавецкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Мухавецкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] oer158he4ys8oep94amncn8kwvgsetb 0 70370 5121410 4661095 2026-04-05T16:13:23Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5121410 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Сабор |Беларуская назва = Кафедральны касцёл Святога Францішка Ксаверыя |Арыгінальная назва = |Выява = Гродно Костел Фарный 01.jpg |Подпіс выявы = Касцёл [[Францішак Ксаверы|Святога Францішка Ксаверыя]] |Шырыня выявы = 290 |Сучасны статус = |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = [[Гродна]] |lat_dir =N |lat_deg =53 |lat_min =40 |lat_sec =41 |lon_dir =E |lon_deg =23 |lon_min =49 |lon_sec =53 |region = BY |CoordScale = |На карце = Беларусь |Канфесія = [[Каталіцтва|Каталіцызм]] |Епархія = [[Гродзенская дыяцэзія]] |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = [[езуіты]] (гістарычна) |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = [[барока]], [[ракако]] |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = [[Самуэль Лоза|Самуэль]] і [[Канстанцыя Лоза|Канстанцыя Лозы]] |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1678 |Заканчэнне будаўніцтва = 1705 |Рэліквіі = |Сучасны стан = дзейнічае |Сайт = |Commons = Church of Saint Francis Xavier, Hrodna }} '''Кафедральны касцёл Святога Францішка Ксаверыя''', неафіцыйна завецца таксама ''Фарны касцёл''&nbsp;— [[каталіцтва|каталіцкі]] сабор у горадзе [[Гродна]], [[Кафедральны сабор|кафедральны]] сабор [[Гродзенская дыяцэзія|Гродзенскай дыяцэзіі]], выдатны помнік архітэктуры і дэкаратыўна-манументальнага мастацтва сталага [[барока]] і [[ракако]]. Размешчаны ў гістарычным цэнтры горада, будынак Кафедральнага касцёла Святога Францішка Ксаверыя з’яўляецца адным з самых пазнавальных сімвалаў Гродна. Ён вызначаецца багатым інтэр'ерам, у якім спалучаюцца манументальная скульптура, разьба і ўнікальны ілюзорны насценны жывапіс ([[Квадратура (мастацтва)|квадратура]]). == Гісторыя == [[Файл:Horadnia, Stary Rynak. Горадня, Стары Рынак (N. Orda, 1876).jpg|міні|злева|Стары Рынак, малюнак [[Напалеон Орда|Н. Орды]], XIX ст.]] Комплекс езуіцкага [[калегіум]]а раней займаў адзін з кварталаў каля [[Рыначная плошча, Гродна|Рыначнай плошчы]]. Будаўніцтва езуіцкай рэзідэнцыі пачалося пасля [[1664]] года пры гродзенскім [[пробашч]]ы [[Ф. Д. Ісакоўскі]]м, а ўзвядзенне мураванага касцёла&nbsp;— у [[1678]] годзе (фундатарамі выступілі [[Самуэль Лоза|Самуэль]] і Канстанцыя Лозы). [[6 снежня]] [[1705]] года касцёл быў урачыста асвечаны ў імя [[Францішак Ксаверы|Францішка Ксаверыя]]. У [[1725]] годзе на вежу-[[званіца|званіцу]] касцёла быў перанесены [[гадзіннік]] з вежы калегіума. Ордэн езуітаў быў скасаваны ў [[1773]] годзе, таму касцёл ужо ў [[1788]] годзе стаў фарным (прыходскім), а іншыя будынкі калегіума перайшлі да Камісіі нацыянальнай адукацыі, якая размясціла тут ваяводскія школы<ref>{{Кніга |аўтар = А. А. Ярашэвіч, В. Дз. Бажэнава. |загаловак = Гродзенскі кафедральны касцёл святога Францыска Ксаверыя |месца = Мн. |выдавецтва = Беларусь |год = 2005 |старонкі = 5 |старонак = 71 |isbn = 985-01-0560-7 |тыраж = 2000 }}</ref>. Першапачатковы выгляд касцёла можна ўявіць паводле карціны, якая знаходзіцца ў самім касцёле. Будынак арыентаваны алтаром на ўсход, а галоўным фасадам павернуты да плошчы. Улетку [[2006]] года ў алтары касцёла адбыўся пажар, з-за якога дзве статуі ў алтары апынуліся цалкам знішчанымі. Прычынай пажару, паводле афіцыйнай версіі, стала няспраўнасць [[Электраправодка|электраправодкі]]. З 2009 года вядуцца актыўныя работы па рэканструкцыі згарэлай часткі алтара. == Архітэктура == [[Файл:Xavier-francis cathedral fc01.jpg|міні|злева|Вежы касцёла]] Касцёл уяўляе сабой [[неф|трохнефавую]] [[купальная базіліка|купальную базіліку]] з [[трансепт]]ам, памерам у плане 30х60 метраў і вышынёй 65 метраў<ref>http://www.nest.by/news/2014-01-14/pochemu-na-farnyi-kostel-ne-vernuli-angela {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140202214921/http://www.nest.by/news/2014-01-14/pochemu-na-farnyi-kostel-ne-vernuli-angela |date=2 лютага 2014 }}</ref>. У сярэдзіне [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]] былі перабудаваны вежы і [[Ліхтар (архітэктура)|ліхтар]] над цэнтральным купалам. Вежы набылі складаныя барочныя формы. Таксама ў стылі барока была зменена і архітэктура [[фасад]]а ў цэлым&nbsp;— трох’ярусны двухвежавы фасад падзелены гарызантальнымі паясамі [[антаблемент]]аў і [[карніз]]аў, а па вертыкалі двайнымі [[пілястра]]мі складанага профілю. Фасад акрамя таго быў аздаблены прамавугольнымі і арачнымі [[ніша]]мі і [[праём]]амі са [[скульптура]]й. З боку паўкруглай апсіды прыбудаваны дзве [[капліца|капліцы]], завершаныя сферычнымі купаламі. У строгіх формах ранняга барока былі вырашаны бакавыя фасады: раскрапаваны двайнымі пілястрамі, тонкімі карнізнымі паясамі, прарэзаны вялікімі лучковымі і арачнымі аконнымі праёмамі. З кантракта на перабудову вядома, што купалы касцёла і раней былі абшыты бляхай<ref>{{артыкул|аўтар=Колосовская А. Н., Ярошевич Н. Ю., Татарников Б. О.|загаловак=Архитектура костелов и коллегиумов в Минске, Полоцке и Гродно|выданне=Архитектура и строительные науки|месца=Мн.|год=2014|нумар=1-2}}</ref>. Рамонты касцёла (пакрыццё даху, пабелка) праводзіліся ў канцы XVIII, сярэдзіне і канцы XIX, а таксама ў пачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]]. Падчас вялікага пажару [[1885]] года касцёл амаль не быў пашкоджаны. == Інтэр’ер і манументальны жывапіс == [[Файл:Ансамбль былога кляштара езуітаў гал алтар.jpg|міні|300px|Галоўны неф касцёла]] [[Файл:Гродна. Інтэр'ер езуіцкага касцёла.JPG|міні|300px|Галоўны алтар]] У інтэр’еры цэнтральны [[неф]] аддзелены ад бакавых нефаў [[Аркада (архітэктура)|аркадамі]] на апорных [[слуп]]ах. Па перыметры цэнтральнага нефа над антаблементам зроблена [[галерэя]] з [[балюстрада]]й. Пры ўваходзе размешчаны [[хоры]] з [[арган]]ам. Адзіны ансамбль мастацкага аздаблення інтэр’ера фарміруе галоўны, восем кулісных і тры бакавыя [[алтар]]ы, а таксама [[амбон]]. Галоўны алтар з'яўляецца чатырох’ярусным, з мноствам калон і пілястраў карынфскага ордара, ён раскрапаваны антаблементамі, упрыгожаны тыражнай разьбой, скульптурнымі выявамі апосталаў і евангелістаў. Гэты шэдэўр быў зроблены ў [[1736]] годзе з таніраванага пад [[мармур]] дрэва ў стылі позняга барока. Над галоўным алтаром у прэсбітэрыі авальнае [[акно]] паўтарае афармленне светлавога праёма над алтаром [[Базіліка Святога Пятра|сабора Святога Пятра]] ў [[Рым]]е. Аналагічна вырашаны і кулісныя алтары. Адзін з алтароў паўднёвага нефа выкананы ў пачатку [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]] ў стылі [[класіцызм]]у ў тэхніцы [[стука]]. Амбон зроблены ў сярэдзіне [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]] ў стылі [[ракако]]. Яго падтрымлівае [[кансоль]] у выглядзе [[ракавіна|ракавіны]]. [[Балдахін]] дэкарыраваны скульптурамі евангелістаў, [[анёлы|анёлаў]], [[амуры|амураў]] і пазалочанай [[разьба|разьбой]]. === Фрэскі і квадратура === Выключную мастацкую каштоўнасць уяўляе фрэскавы роспіс сярэдзіны XVIII стагоддзя, выкананы з выкарыстаннем прыёмаў ілюзорнага жывапісу ([[Квадратура (мастацтва)|квадратуры]] і [[трамплёй|трамплёя]]). Гэтыя роспісы служылі мэтам стварэння так званага «свяшчэннага тэатра» ({{lang-la|theatrum sacrum}}), у якім архітэктура, скульптура і жывапіс аб'ядноўваліся для максімальнага ўздзеяння на вернікаў{{sfn|Klajumienė|2006|с=125}}. Цыкл роспісаў фрыза прысвечаны жыццю і місіянерскай дзейнасці патрона касцёла — Святога Францішка Ксаверыя. Ён складаецца з 14 сюжэтных кампазіцый, якія размешчаны ў паўкруглых арачных нішах над аркадамі цэнтральнага нефа. Даследчыкі высветлілі, што іканаграфічнай крыніцай для гэтых роспісаў паслужылі гравюры еўрапейскага майстра [[М. Хафнер]]а (''M. Hafner''), якія дэталёва ілюстравалі біяграфію святога{{sfn|Klajumienė|2006|с=125}}. На скляпеннях таксама прысутнічаюць фігуры чатырох [[евангелісты|евангелістаў]]. Аўтарства манументальных роспісаў доўгі час заставалася невядомым. Аднак падчас даследаванняў і рэстаўрацыі на адной з кампазіцый была знойдзена манаграма «B. (P?) I. D. P. 1752». Мастацтвазнаўцы мяркуюць, што роспісы маглі быць выкананы выбітнымі мастакамі-езуітамі, якія ў той час працавалі ў Гродне — [[Ігнацій Дарэці|Ігнацыем Дарэці]] (''Ignacy Doretti'') або [[Фрыдэрык Юзаф Обст|Фрыдэрыкам Юзафам Обстам]] (''Józef Fryderyk Obst''). Абодва яны паходзілі з Чэхіі, таму літара «B» у манаграме магла азначаць «Bohemus» ([[багемец]], [[чэх]]){{sfn|Klajumienė|2006|с=90}}. == Вежавы гадзіннік == {{ГККРБ|411Г000024}} [[Гродзенскі гадзіннік|Вежавы гадзіннік фарнага касцёла]]&nbsp;— адзін з самых старажытных гадзіннікаў, што захаваліся і функцыянуюць на прасторы былога СССР. Дакладных звестак аб часе стварэння гадзінніка ў пісьмовых крыніцах не захавалася, таму можна толькі мяркаваць па характэрных дэталях механізма (падвойнае клінавае мацаванне, шышакі рамы, лічыльнае кола бою і інш.), іканаграфічных і архіўных матэрыялах, што гадзіннік быў створы ў [[XVI стагоддзе|XVI стагоддзі]]. Першапачаткова гадзіннік знаходзіўся на вежы [[Гродзенская ратуша|гарадской ратушы]] на Рыначнай плошчы (сучасная [[Савецкая плошча (Гродна)|Савецкая плошча]]). Пасля таго, як ратуша падчас акупацыі Гродна войскамі цара Аляксея Міхайлавіча ў сярэдзіне XVII стагоддзя была зруйнавана, гадзіннік быў адноўлены і ўстаноўлены на вежы драўлянага езуіцкага калегіума за сродкі гараджан. Пасля ўзвядзення мураванага касцёла і калегіума ён быў перанесены на вежу касцёла. У архіўным дакуменце, які датуецца [[1725]] годам, паведамляецца пра рамонт сапсаванага ад старажытнасці гадзінніка і перанос яго на вежу храма. Аб рамонце гадзінніка таксама згадвае дакумент [[1743]] года. [[Інвентар]]ны вопіс касцёла ад [[24 студзеня]] [[1798]] года ўтрымлівае каштоўную інфармацыю і апісанне жалезнага гадзінніка з чатырма цыферблатамі і каменнымі гірамі на тоўстых вяроўках. Архіўныя дакументы сведчаць, што гадзіннік спраўна функцыянаваў на працягу XIX стагоддзя. Падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] гадзіннікавы звон быў вывезены ў [[Германія|Германію]], а ў [[1920-я]] гады былі дэманціраваны [[цыферблат]]ы. Гадзіннік аднаўляўся ў 1940-я гады, а таксама ў 1980, 1987—1988 і 1993—1994 гадах. == Пробашчы == Пробашчамі (настаяцелямі) Фарнага касцёла ў розныя часы былі многія выбітныя святары. Сярод сучасных кіраўнікоў парафіі вядомыя [[Юзаф Трубовіч]] (які служыў у 1992—1999 гадах)<ref>[https://catholic.by/3/news/announcements/13513-u-grodne-pamolyatstsa-za-spachylaga-ksyandza-yuzafa-trubovicha-pershuyu-gadavinu-smertsi У Гродне памоляцца за спачылага ксяндза Юзафа Трубовіча ў першую гадавіну смерці]</ref> і [[Ян Кучынскі]] (які ўзначальвае парафію з 2004 года)<ref>[http://old.grodnensis.by/index.php?option=com_content&view=article&id=353%3Akuczynski&catid=77%3Aknow-priests&Itemid=100073&lang=by Ксёндз Ян Кучынскі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210827214123/http://old.grodnensis.by/index.php?option=com_content&view=article&id=353:kuczynski&catid=77:know-priests&Itemid=100073&lang=by |date=27 жніўня 2021 }}</ref>. == Гл. таксама == * [[Абраз Святога Іасафата Кунцэвіча (Гродна)|Абраз Святога Іасафата Кунцэвіча]] * [[Гродзенскі езуіцкі калегіум]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|спасылка=https://etalpykla.lituanistika.lt/fedora/objects/LT-LDB-0001:B.03~2006~1367151604343/datastreams/DS.001.0.01.BOOK/content|аўтар=[[Даля Клаюмене|Klajumienė D.]]|загаловак=Tapyti altoriai (XVIII a. – XIX a. I p.): nykstantys Lietuvos bažnyčių dailės paminklai|месца=Vilnius|выдавецтва=Vilniaus dailės akademijos leidykla|год=2006|старонак=272|isbn=9955-624-56-6|ref=Klajumienė}} == Спасылкі == {{ГККРБ|412Г000028}} {{Commons|Category:}} {{Дэканат Гродна-Усход}} {{Малыя папскія базілікі Беларусі}} {{Касцёлы Гродна}} {{Славутасці Гродна}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Касцёлы Гродна]] [[Катэгорыя:Касцёлы Гродзенскай дыяцэзіі]] [[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі ракако]] [[Катэгорыя:Збудаванні Гродна ў стылі барока]] [[Катэгорыя:Саборы Беларусі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1679 годзе]] [[Катэгорыя:Савецкая плошча (Гродна)]] [[Катэгорыя:Малыя базілікі Беларусі]] g46f81lllxb6h3ip416nrr08p7bcup9 0 71438 5121827 4789030 2026-04-05T20:19:24Z DobryBrat 5701 дапаўненне, абнаўленне звестак, вікіфікацыя, пунктуацыя, стыль 5121827 wikitext text/x-wiki {{Картка ўніверсітэта |эмблема = [[File:MA RB.jpg|100px]] |назва = Ваенная акадэмія Рэспублікі Беларусь |скарачэнне = ВА РБ |выява = Military akademia RB.jpg |арыгінал = |міжназва = |ранейшае = |дэвіз = |заснаваны = [[1995]] |рэарганізаваны = |год рэарганізацыі = |тып = Дзяржаўны |найменне пасады = Начальнік |піб пасады = [[Дзмітрый Аронавіч Стрэшынскі]] |прэзідэнт = |навуковы кіраўнік = |студэнты = каля 2500 |замежныя студэнты = |спецыялітэт = |бакалаўрыят = |магістратура = |аспірантура = |дактарантура = 250 кандыдатаў навук |дактары = 20 |прафесары = |выкладчыкі = 700 |размяшчэнне = {{BLR}}, [[Мінск]] |кампус = |адрас = [[Мінск]]-57, установа адукацыі «Ваенная акадэмія Рэспублікі Беларусь». |сайт = [varb.mil.by] |узнагароды = |lat_dir =N|lat_deg =53|lat_min =57|lat_sec =30 |lon_dir =E|lon_deg =27|lon_min =44|lon_sec = 0 |CoordScale = 2000 |edu_region = BY }} '''Ваéнная акадэмія Рэспублікі Беларусь''' ('''ВАРБ''') — вышэйшая ваенная навучальная ўстанова ў нацыянальнай сістэме адукацыі [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] і галаўная ўстанова адукацыі ў сістэме падрыхтоўкі, перападрыхтоўкі і павышэння кваліфікацыі [[Ваеннаслужачы|ваенных кадраў]]. == Гісторыя == Установа адукацыі «Ваенная акадэмія Рэспублікі Беларусь» створана ў адпаведнасці з Указам [[Прэзідэнт Беларусі|Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] № 192 ад [[17 мая]] [[1995]] года на базе двух вучылішчаў — [[Мінскае вышэйшае ваеннае інжынернае вучылішча|Мінскага вышэйшага ваеннага інжынернага]] і [[Мінскае вышэйшае ваеннае каманднае вучылішча|Мінскага вышэйшага ваеннага каманднага]]. Мінскае вышэйшае ваеннае каманднае вучылішча стала пераемнікам Мінскага вышэйшага ваенна-палітычнага агульнаваеннага вучылішча (МВВПАВ), якое было заснавана [[10 мая]] [[1980]] года, і за час свайго існавання (да [[1991]] года) ажыццявіла 11 выпускаў і падрыхтавала больш 1900 афіцэраў, 35 з іх па завяршэнні вучобы атрымалі залатыя медалі. Больш за 150 яго выпускнікоў прайшлі [[Афганская вайна (1979—1989)|афганскую вайну]]. З 1980 па 1991 год у Мінскім ваенна-палітычным вучылішчы атрымалі ваенную адукацыю 900 чалавек з 21 замежнай краіны. Пасля [[Дэкларацыя аб дзяржаўным суверэнітэце Беларускай ССР|здабыцця Беларуссю незалежнасці]], МВВПАВ было пераўтворана ў Мінскае вышэйшае ваеннае каманднае вучылішча. Сёння ўстанова адукацыі «Ваенная акадэмія Рэспублікі Беларусь» уваходзіць у лік найбуйнейшых ВНУ краіны і мае спецыяльны дазвол (ліцэнзію) № 02100/0533105 на права ажыццяўлення адукацыйнай дзейнасці. [[29 кастрычніка]] [[2020]] года з акадэміі быў вымушаны звольніцца выкладчык ваеннай гісторыі кафедры тактыкі [[Віталь Чырвінскі]]. Кіраўніцтва акадэміі пачало аказваць на яго ціск, пагражаючы звальненнем пасля таго, як ён быў заўважаны на дазволеным пікеце [[Святлана Ціханоўская|Святланы Ціханоўскай]] у час [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|перадвыбарнай кампаніі]] ў жніўні таго ж года. Пасля яму выгаворвалі за тое, што ён быццам бы крычаў з балкона «[[Жыве Беларусь!]]» і за размешчаныя на вокнах уласнай кватэры белыя лісткі паперы (сімвал падтрымкі [[Пратэсты супраць фальсіфікацыі выбараў у Беларусі (2020)|пратэстоўцаў]])<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=261522 «Даскакаліся. У вас на вокнах аркушы белай паперы!» Звольнены выкладчык Вайсковай акадэміі]</ref>. == Навучанне і матэрыяльна-тэхнічная база == Акадэмія налічвае 9 [[факультэт]]аў — Генеральнага штабу, агульнавайсковы, сувязі і аўтаматызаваных сістэм кіравання, [[Супрацьпаветраная абарона|супрацьпаветранай абароны]], ваеннай [[Разведка|разведкі]], [[Ваенна-паветраныя сілы|авіяцыйны]], [[Унутраныя войскі|унутраных войскаў]], ракетных войскаў і артылерыі і ракетна-артылерыйскага ўзбраення, павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кадраў. Рыхтуюцца спецыялісты па 20 спецыяльнасцях, 7 напрамках і 35 спецыялізацыях. Навучанне курсантаў на [[афіцэр]]аў з вышэйшай ваеннай спецыяльнай адукацыяй для замяшчэння першасных афіцэрскіх [[Пасада|пасад]] (з прысваеннем [[Воінскае званне|звання]] [[лейтэнант]] з тэрмінам навучання 4 ці 5 гадоў (у залежнасці ад спецыяльнасці). Выкладчыцкі калектыў налічвае звыш 700 высокакваліфікаваных выкладчыкаў, сярод якіх 20 [[Доктар навук|дактароў]] і больш за 250 [[Кандыдат навук|кандыдатаў навук]], 25 [[прафесар]]аў і каля 200 [[дацэнт]]аў. Многія з іх носяць ганаровыя званні [[Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь|заслужаных дзеячаў навукі і тэхнікі]], [[Заслужаны працаўнік адукацыі Рэспублікі Беларусь|заслужаных работнікаў вышэйшай школы]], заслужаных [[Заслужаны вынаходнік Рэспублікі Беларусь|вынаходнікаў]] і [[Заслужаны рацыяналізатар Рэспублікі Беларусь|рацыяналізатараў]]. Значнае месца ў навучанні будучых афіцэраў займае агульнаваенная і фізічная падрыхтоўка. Разнастайная і добра абсталяваная спартыўная база спрыяе рабоце шматлікіх спартыўных секцый. == Факультэты і спецыяльнасці == {| class="standard" !№ п/п !Пералік спецыяльнасцей, спецыялізацый (напрамкаў спецыяльнасцей) !Кваліфікацыя !Тэрмін навучання |- !colspan="6" |[[Агульнавайсковы факультэт ВАРБ|Агульнавайсковы факультэт]] |- |1 | Кіраванне мотастралковымі падраздзяленнямі | Спецыяліст па кіраванню — інжынер | 4 гады |- | 2 | Кіраванне падраздзяленнямі сіл спецыяльных аперацый па спецыялізацыі: кіраванне падраздзяленнямі спецыяльнай разведкі | Спецыяліст па кіраванню з веданнем замежных моў | 5 год |- | 3 | Кіраванне падраздзяленнямі сіл спецыяльных аперацый па спецыялізацыі: кіраванне падраздзяленнямі вайсковай разведкі | Спецыяліст па кіраванню з веданнем замежных моў | 5 год |- | 4 | Кіраванне падраздзяленнямі сіл спецыяльных аперацый па спецыялізацыі: кіраванне падраздзяленнямі вайсковай разведкі | Спецыяліст па кіраванню з веданнем замежных моў | 5 год |- | 5 | Кіраванне танкавымі падраздзяленнямі | Спецыяліст па кіраванню — інжынер | 4 гады |- | 6 | Тылавое забеспячэнне войскаў па спецыялізацыі: забеспячэнне гаручым | Спецыяліст па кіраванню | 4 гады |- | 7 | Ідэалагічная праца ў падраздзяленнях па кірунку: ідэалагічная праца (Узброеныя Сілы) | Спецыяліст па ідэалагічнай працы | 4 гады |- | 8 | Кіраванне падраздзяленнямі ракетных войскаў і артылерыі | Спецыяліст па кіраванню — інжынер | 5 год |- | 9 | Эксплуатацыя радыётэхнічных сістэм, па спецыялiзацыi эксплуатацыя і рамонт артылерыйскіх радыётэхнічных сістэм | Інжынер. Спецыяліст па кіраванню | 5 год |- | 10 | Эксплуатацыя наземных сістэм узбраення па спецыялізацыі: эксплуатацыя і рамонт артылерыйскага ўзбраення | Інжынер. Спецыяліст па кіраванню | 5 год |- !colspan="6" |[[Факультэт сувязі і аўтаматызаваных сістэм кіравання ВАРБ|Факультэт сувязі і аўтаматызаваных сістэм кіравання]] |- | 11 | Тэлекамунікацыйныя сістэмы | Інжынер. Спецыяліст па кіраванню | 5 год |- | 12 | Эксплуатацыя аўтаматызаваных сістэм кіравання | Інжынер. Спецыяліст па кіраванню | 5 год |- | 13 | Эксплуатацыя аўтаматызаваных сістэм апрацоўкі інфармацыі | Інжынер. Спецыяліст па кіраванню | 5 год |- !colspan="6" |[[Факультэт супрацьпаветранай абароны ВАРБ|Факультэт супрацьпаветранай абароны]] |- | 14 | Эксплуатацыя радыётэхнічных сістэм | Інжынер. Спецыяліст па кіраванню | 5 год |- !colspan="6" |[[Факультэт ваеннай разведкі ВАРБ|Факультэт ваеннай разведкі]] |- | 15 | Кіраванне падраздзяленнямі сіл спецыяльных аперацый | Спецыяліст па кіраванню з веданнем замежных моў | 5 год |- | 16 | Тэлекамунікацыйныя сістэмы (кірунак «тэлекамунікацыйныя сістэмы (радыёкантроль і супрацьдзеянне)») | Інжынер. Спецыяліст па кіраванню | 5 год |- !colspan="6" |[[Авіяцыйны факультэт ВАРБ|Авіяцыйны факультэт]] |- | 17 | Кіраванне паветраным рухам, баявое кіраванне авіяцыяй | Інжынер па кіраванні паветраным рухам. Спецыяліст па кіраванню | 5 год |- | 18 | Эксплуатацыя паветранага транспарту, кіраванне паветраным рухам па кірунку: франтавая авіяцыя | Пілот-інжынер самалёта. Спецыяліст па кіраванню | 5 год |- | 19 | Эксплуатацыя паветранага транспарту, кіраванне паветраным рухам па кірунку: вайсковая авіяцыя | Пілот-інжынер верталёта. Спецыяліст па кіраванню | 5 год |- | 20 | Эксплуатацыя паветранага транспарту, кіраванне паветраным рухам па кірунку: штурманская авіяцыя | Штурман-інжынер. Спецыяліст па кіраванню | 5 год |- | 21 | Эксплуатацыя радыётэхнічных сістэм па спецыялізацыі: прымяненне падраздзяленняў і вайсковых часцей радыётэхнічнага забеспячэння палётаў авіяцыі, эксплуатацыя і рамонт радыётэхнічных сродкаў палётаў авіяцыі | Інжынер. Спецыяліст па кіраванню | 5 год |- | 22 | Тэхнічная эксплуатацыя электрасістэм і пілатажныя-навігацыйных комплексаў лятальных апаратаў | Інжынер. Спецыяліст па кіраванню | 5 год |- | 23 | Тэхнічная эксплуатацыя пілатуемых лятальных апаратаў і іх сілавых установак | Інжынер. Спецыяліст па кіраванню | 5 год |- | 24 | Тэхнічная эксплуатацыя комплексаў узбраення лятальных апаратаў | Інжынер. Спецыяліст па кіраванню |5 год |- | 25 | Тэхнічная эксплуатацыя бартавых радыёэлектронных комплексаў лятальных апаратаў | Інжынер. Спецыяліст па кіраванню | 5 год |- !colspan="6" |[[Факультэт унутраных войскаў ВАРБ|Факультэт унутраных войскаў]] |- | 26 | Кіраванне падраздзяленнямі ўнутраных войскаў | Спецыяліст па кіраванню — юрыст |4 гады |} == Начальнікі == {{Div col|2}} * [[Віктар Ціханавіч Осіпаў]] (1991—1995), * [[Рыгор Iванавiч Флярко]] (1995—1999), * [[М. В. Лазараў]] (1999—2000), * [[Ігнат Арцёмавіч Місурагін]] (2000—2008), * [[Сяргей Валянцінавіч Бобрыкаў]] (2008—2016), * [[Віктар Аляксандравіч Лісоўскі]] (6 снежня 2016 — 15 ліпеня 2021<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32100269&p1 Указ Президента Республики Беларусь от 15 июля 2021 года № 269 «О В. А. Лисовском»]</ref>), * [[Генадзь Уладзіміравіч Ляпешка]] (15 ліпеня 2021 — 29 сакавіка 2024)<ref>[https://president.gov.by/be/events/naznachany-novyya-namesnik-nachalnika-ab-yadnanaga-shtaba-adkb-i-nachalnik-vaennay-akademii Назначаны новыя намеснік начальніка Аб’яднанага штаба АДКБ і начальнік Ваеннай акадэміі]</ref><ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32400117 УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ 29 марта 2024 г. № 117 О Г. В. Лепешко]</ref>, * [[Андрэй Міхайлавіч Гарбаценка]] (29 красавіка 2024<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32400181 Указ Президента Республики Беларусь от 29 апреля 2024 года № 181 «Об А. М. Горбатенко»]</ref> — 3 сакавіка 2026<ref>[https://mnsvu.org/news/belarus/gorbatenko-naznachen-zamom-gossekretarya-sovbeza/ Генерал-майор Андрей Горбатенко назначен на должность заместителя Государственного секретаря Совета безопасности]</ref>). * [[Дзмітрый Аронавіч Стрэшынскі]] (з 27 сакавіка 2026)<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32400181 Указ Президента Республики Беларусь от 27 марта 2024 года № 103 «О Д. А. Стрешинском»]</ref> {{Div col end}} == Гл. таксама == * [[Рота інфармацыйных тэхналогій (Беларусь)]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.mil.by/by/varb/information/about/ Аб акадэміі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161013155753/http://www.mil.by/by/varb/information/about/ |date=13 кастрычніка 2016 }} — mil.by {{Ваенная акадэмія Рэспублікі Беларусь}} {{Начальнікі Ваеннай акадэміі Рэспублікі Беларусь}} {{ВНУ Беларусі}} {{Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1995 годзе]] [[Катэгорыя:1995 год у Мінску]] [[Катэгорыя:Ваенная акадэмія Рэспублікі Беларусь| ]] 2p2jw3s8ippp7d8ae02kjq1k8lajt5f 0 71660 5122519 4453349 2026-04-06T10:09:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122519 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Скокі (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва =Скокі |арыгінальная назва = |краіна =Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Mansion Where Russo-German Armistice Was Signed - December 1917 - Outside Brest - Belarus (26851721443).jpg |подпіс = Сядзіба Нямцэвічаў |lat_dir =N|lat_deg =52|lat_min =09|lat_sec =21 |lon_dir =E|lon_deg =23|lon_min =38|lon_sec =15 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён =Брэсцкі |сельсавет =Матыкальскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 343 |год перапісу =2000 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код =+375 162 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код =1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Ско́кі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Skoki}}, {{lang-ru|Скоки}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Матыкальскі сельсавет|Матыкальскага сельсавета]]. Размешчаны за 10 км на поўнач ад [[Брэст]]а, за 6 км ад [[Скокі (прыпыначны пункт)|прыпыначнага пункта Скокі]], на беразе [[Лясная (рака)|р. Лясная]]. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц Скокі вядомы з [[16 стагоддзе|16 ст.]] як сяло ў Берасцейскім павеце ВКЛ, на дарозе [[Брэст]] — [[Воўчын]]. У метрыцы караля [[Жыгімонт II Аўгуст|Жыгімонта II Аўгуста]] пазначана пад [[1566]] г. як сяло з 10 [[валока]]мі зямлі — уладанне М. С. Скокаўскай. З [[1583]] года належала зямяніну Чыжэўскаму, у [[17 стагоддзе|17 ст.]] — Нямцэвічам, з [[1682]] года — пану Ф. Барскаму, які меў тут 6 валок зямлі. [[Файл:Skoki, Niamcevič. Скокі, Нямцэвіч (N. Orda, 1861-77).jpg|міні|злева|Сядзіба Нямцэвічаў на малюнку [[Н. Орда|Н. Орды]]]] У [[1770-я]] гады ў цэнтры вёскі пабудаваны двухпавярховы мураваны палац. У ансамбль уваходзіў і ўзведзены ў [[1776]] годзе [[касцёл]], які ў [[1864]] годзе ператвораны ў праваслаўны храм (разбураны ў [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]]). У цэнтры сядзібна-паркавага комплексу Нямцэвічаў размяшчаўся двухпавярховы гаспадарскі дом, побач з ім — гаспадарчыя пабудовы і драўляны касцёл-пахавальня. Пасля 3-га падзелу [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1795) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], вёска ў Брэсцкім павеце [[Слонімская губерня|Слонімскай]], з [[1797]] года — [[Літоўская губерня|Літоўскай]], з [[1801]] года — [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. У [[1796]] годзе М. Нямцэвічам пабудавана мураваная царква са званіцай. У [[1868]] годзе сяло у Матыкальскай воласці, меўся млын. У [[1890]] годзе цэнтр маёнтка, якім валодаў І. У. Нямцэвіч; конезавод, школа граматы. Згодна з умовамі [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польшча|Польшчы]], у Матыкальскай гміне Брэсцкага павету Палескага ваяводства. З [[1939]] года ў складзе [[БССР]]. З [[1940]] года вёска ў Цюхінскім с/с. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] загінулі 16 вяскоўцаў. У лютым [[1949]] года арганізаваны першы калкаг «XIX з'езд КП(б)Б», у які аб'яднаны 56 гаспадарак. З верасня [[1959]] года вёска ў Матыкальскім с/с. [[22 лютага]] [[1992]] года рашэннем агульнага сходу калгаснікаў на базе калгаса ўтворана сельскагаспадарчае таварыства «Лясное». == Інфраструктура == Сярэдняя школа, клуб, крама, сельская бібліятэка, дзіцячы сад, аддзяленне сувязі. == Насельніцтва == * 185 сялянскіх душ (1868) * 23 двары, 143 жыхары (1886) * 43 двары, 313 жыхароў (1897) * 356 жыхароў у вёсцы і 102 жыхара ў маёнтку (1905) * 27 двароў, 159 жыхароў (1921) * 82 двары, 297 жыхароў (1940) * 272 жыхары (1970) * 138 гаспадарак, 653 жыхары (1997) * 231 гаспадарка, 674 жыхары (2005) == Славутасці == [[Файл:Часовня св. Рафаила (Скоки).jpg|thumb|[[Капліца Святога Рафаіла (Скокі)|Капліца Святога Рафаіла]]]] * [[Капліца Святога Рафаіла (Скокі)|Мемарыяльная калона]] ([[XVIII стагоддзе]]) — {{ГККРБ 4|113Д000111}} * [[Сядзібна-паркавы комплекс Нямцэвічаў (Скокі)|Сядзібна-паркавы комплекс Нямцэвічаў]] ([[1770-я]]) — {{ГККРБ 4|112Г000110}} * Брацкая магіла ([[1944]]) — {{ГККРБ 4|113Д000112}} === Страчаная спадчына === * Капліца Прападобнай Марыі Егіпецкай [[Файл:Skoki, Uniebaŭziaćcia. Скокі, Унебаўзяцьця (1930-39).jpg|thumb|Касцёл]] * [[Скокаўскі касцёл|Касцёл]] (1850). Разбураны ў [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]]. == Вядомыя асобы == * [[Юльян Нямцэвіч]] — пісьменнік, палітычны дзеяч, гісторык. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{ГБ|https://globustut.by/skoki/index.htm}} * [http://radzima.org/be/pub/608_m/ в. Скокі] на [[Radzima.org]] {{Матыкальскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Матыкальскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] [[Катэгорыя:Скокі| ]] q4rovhuie2qyajcikfwmw2jif3x2ihc 0 72356 5122028 4410420 2026-04-06T00:57:21Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122028 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |скасаваны = так |беларуская назва = Аркадыя |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Arkadyja.jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52| lat_min = 3| lat_sec = 36 |lon_dir = E|lon_deg = 23| lon_min = 41| lon_sec = 53 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Гершонскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Аркадыя''', '''Аркадзія''' — былая [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] за 7 км на поўдзень ад [[Брэст]]а, 7 км ад чыгуначнай станцыі [[Брэст-Цэнтральны]], на усходзе меліярацыйны канал. З [[21 снежня]] [[2007]] года ў складзе горада [[Брэст]]а. Аркадыя ўваходзіла ў склад [[Гершонскі сельсавет|Гершонскага сельсавета]]. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядома з [[17 стагоддзе|17 ст.]] як сяло ў Берасцейскім павеце і ваяводстве ВКЛ. Тут [[15 верасня]] [[1648]] года пакараны смерцю ігумен брэсцкага Сімяонаўскага манастыра [[Афанасій Філіповіч]]. Пасля 3-га падзелу [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1795) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Слонімская губерня|Слонімскай]], з [[1797]] года — у [[Літоўская губерня|Літоўскай]], з [[1801]] года — у [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]] губернях. Уваходзіла ў склад дзяржаўнага маёнтка [[Пажэжын]]. У [[1868]] годзе пазначана як сяло ў Гершонскім царкоўным прыходзе. Вяскоўцы ўваходзілі ў Пажэжынскую сельскую грамаду. У [[1878]]—[[1888]] гадах паблізу вёскі пабудаваны крапасны форт № 5. У [[1890]] годзе сялянам Аркадзійскага сельскага таварыства, у якое ўваходзілі вёскі Дубінкі і Аркадзія, належала 283,3 дзес. зямлі. На мяжы [[19 стагоддзе|19]]—[[20 стагоддзе|20]] ст. пабудавана драўляная [[Свята-Афанасьеўская капліца (Брэст)|Афанасіеўская царква]]. У [[1905]] годзе вёска ў Камянец-Жыровіцкай воласці Брэсцкага павету Гродзенскай губерні. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польшча|Польшчы]], у Камянец-Жыровіцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З [[1939]] года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] нямецка-фашысцкія захопнікі спалілі 8 двароў, знішчылі 10 жыхароў; 8 вяскоўцаў загінулі на фронце. У [[1950]] годзе арганізаваны калгас імя Малянкова, які аб'яднаў 40 гаспадарак; пазней увайшоў у склад саўгаса «Прыбужжа», а ў [[1992]] годзе ператвораны ў аднайменныы калгас. У складзе камунальнага ўнітарнага сельска-гаспадарчага прадпрыемства «За мір» (цэнтр — [[Страдзеч|в. Страдзеч]]). == Насельніцтва == * 38 двароў, 278 жыхароў (1876) * 66 двароў, 517 жыхароў (1897) * 270 жыхароў (1905) * 24 двары, 131 жыхар (1921) * 69 двароў, 356 жыхароў (1940) * 224 двары, 665 жыхароў (1995)<ref name="bel1">{{Крыніцы/БелЭн|1}} — С. 478.</ref> * 228 гаспадарак, 681 жыхар (1997) * 69 гаспадарак, 859 жыхароў (2005) == Гістарычныя помнікі == На мяжы 19—20 ст. на месцы гібелі пісьменніка-публіцыста [[XVII ст.]] і ігумена Брэсцкага, святога праваслаўнай царквы — [[прападобнамучанік]]а [[Афанасій Філіповіч|Афанасія Філіповіча]] была ўзведзена драўляная [[Свята-Афанасьеўская капліца (Брэст)|царква]]-[[капліца]]. У [[1988]] капліца была абноўлена і асвечана, а ў [[1996]] з блаславення [[Аляксій II (Патрыярх Маскоўскі)|Алексія II]] у Аркадыі быў адкрыты [[Свята-Афанасьеўскі мужчынскі манастыр (Брэст)|Свята-Афанасьеўскі Брэсцкі мужчынскі манастыр]]. За 2 км на паўднёвы захад ад вёскі размешчаны [[Форт №5 (Брэсцкая крэпасць)|крапасны форт № 5]] — узор фартыфікацыйнага будаўніцтва канца 19 — пач. 20 ст. == Вядомыя асобы == * [[Лявонцій Ульянавіч Зданевіч]] (нар. [[1955]]) — беларускі архітэктар і палітык. * [[Міхаіл Аляксандравіч Зданевіч]] (нар. 1943) — беларускі спевак, педагог, [[Заслужаны артыст Беларусі]]. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == * [http://www.radzima.org/be/miesca/arkadyya.html Здымкі на Radzima.org] * [http://globustut.by/arkadiya/index.htm Фотаздымкі ды інфармацыя на globustut.by] {{Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Брэста}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Брэста]] 34sv02mw8t5c15h4mfsivxzun013z42 0 72448 5121971 5055119 2026-04-05T22:22:13Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121971 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Міхайлоў}} {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Міхалоў |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 42|lat_sec = 26 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 16|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Дублінскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 5 |год перапісу = 1999 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Міхало́ў'''<ref name=":1">''Рапановіч, Я. Н.'' Слоўнік назваў населеных пунктаў Гомельскай вобласці / [[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Я. Н. Рапановіч]]; Рэд. П. П. Шуба. — [[Мінск]]: Навука і тэхніка, 1986. — 240 с. (ст. 113).</ref> — былая<ref name=":2" /> вёска ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіла ў склад [[Дублінскі сельсавет|Дублінскага сельсавета]]. За 11 км на поўдзень ад [[Брагін]]а, 40 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галіне [[Васілевічы (станцыя)|Васілевічы]] — Хойнікі ад лініі [[Калінкавічы (станцыя)|Калінкавічы]] — [[Гомель (станцыя)|Гомель]]), 130 км ад [[Гомель|Гомеля]]. Транспартныя сувязі па прасёлкавай дарозе, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Камарын]] — [[Хойнікі]]. == Гісторыя == [[Файл:Сперижье на топографической карте Беларуси.jpg|злева|міні|181x181пкс]] Вядомая з XIX стагоддзя як вёска ў Брагінскай воласці [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1873 годзе вялікія вясковыя зямельныя надзелы былі ў валоданні купца I-й гільдыі Канапліна, затым графа Юдзіцкага. У 1930 годзе 150 га землі. У 1932 годзе арганізаваны [[калгас]]. Паводле перапісу 1959 года ў складзе калгасу «Запаветы Леніна» (цэнтр — вёска [[Ясяні|Ясені]]). У 1938 годзе ў вёску пераселены жыхары цяпер не існага мястэчка [[Рэпішча (Брагінскі раён)|Рэпішча]]. У складзе [[Спярыжскі сельсавет|Спярыжскага сельсавета]]<ref name=":1" />, з 2005 — [[Дублінскі сельсавет|Дублінскага сельсавета]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d905g0159&q_id=3931204|title=Решение Гомельского областного Совета депутатов от 18 марта 2005 года № 159 "О переименовании Остроглядовского и Сперижского сельсоветов Брагинского района"}}</ref>. У 2005 годзе вёска выключана з даных ўліку населеных пунктаў<ref name=":2">[https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2005-201/2005-201(003-022).pdf&oldDocPage=5 Решение Гомельского областного исполнительного комитета от 17 ноября 2005 г. № 793 Об исключении из данных по учету и регистрации административно-территориальных и территориальных единиц населенных пунктов Брагинского, Ветковского, Ельского и Хойникского районов].</ref>. Драўляныя дамы сядзібнага тыпу размяшчаліся ўздоўж прасёлкавай дарогі. == Насельніцтва == * 1908 год — 17 двароў, 129 жыхароў. Побач быў фальварак, 1 двор, 10 жыхароў. * 1930 год — 20 двароў. * 1959 год — 138 жыхароў (паводле перапісу). * 1999 год — 3 гаспадаркі, 5 жыхароў. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} gcq9spf3qcmsuoxaaqnxc8dzll3oit3 0 72452 5121755 5038271 2026-04-05T19:26:26Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121755 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Млынок}} {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = пасёлак |беларуская назва = Млынок |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat =51.8663692474365 |long =30.2255344390869 |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 0 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Млыно́к''' — былы [[пасёлак]] у [[Брагінскі раён|Брагінскім раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Падпарадкоўваўся Брагінскаму райсавету. Пасля [[Чарнобыльская аварыя|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] і радыяцыйнага забруджвання жыхары пераселены ў чыстыя месцы. У 2005 годзе пасёлак быў выключаны са звестак па ўліку населеных пунктаў<ref>[https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2005-201/2005-201(003-022).pdf&oldDocPage=5 Решение Гомельского областного исполнительного комитета от 17 ноября 2005 г. № 793 Об исключении из данных по учету и регистрации административно-территориальных и территориальных единиц населенных пунктов Брагинского, Ветковского, Ельского и Хойникского районов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210602212348/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2005-201%2F2005-201%28003-022%29.pdf&oldDocPage=5 |date=2 чэрвеня 2021 }}</ref>. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 9 км на поўнач ад [[Брагін]]а, 37 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галінцы [[Васілевічы]] — [[Хойнікі]] ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), 120 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Брагін — Хойнікі. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай вуліцы мерыдыянальнай арыентацыі. Забудова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку [[XX]] стагоддзя перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1932 годзе арганізаваны [[калгас]]. У 1959 годзе ўваходзіў у склад [[калгас]]а «Шлях да камунізму» (цэнтр — вёска [[Сабалі (Брагінскі раён)|Сабалі]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — жыхароў няма. === Дынаміка === * 1959 год — 80 жыхароў (паводле перапісу). * 1980-е — жыхары пераселены. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} qdc3vm6m8yajcfhz1opllbrf3wtrqlw 0 72453 5121842 4973330 2026-04-05T20:37:55Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121842 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Нежыхаў |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 37|lat_sec = 10 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 04|lon_sec = 37 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Хракавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XVIII стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 0 |год перапісу = 1986 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243034173 }} '''Не́жыхаў'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Niežychaŭ}}, {{lang-ru|Нежихов}}) — былая [[вёска]] ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіла ў склад [[Хракавіцкі сельсавет|Хракавіцкага сельсавета]]. Пасля [[Чарнобыльская аварыя|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] і радыяцыйнага забруджвання жыхары (44 сем'і) пераселены ў [[1986]] годзе ў чыстыя месцы. Ліквідавана [[20 жніўня]] [[2008]] года<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf «Об упразднении сельских населенных пунктов Брагинского района». Решение Брагинского районного Совета депутатов от 20 августа 2008 г. № 68] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180317234647/http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf |date=17 сакавіка 2018 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 39 км на паўднёвы захад ад [[Брагін]]а, 67 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галінцы [[Васілевічы]] — [[Хойнікі]] ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), 158 км ад [[Гомель|Гомеля]]. Размешчаны на тэрыторыі [[Палескі дзяржаўны радыяцыйна-экалагічны запаведнік|Палескага радыяцыйна-экалагічнага запаведніка]]. === Гідраграфія === Вакол меліярацыйныя каналы. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Камарын — Брагін. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай шыротнай вуліцы, якая на захадзе далучаецца да кароткай мерыдыянальнай вуліцы. Забудова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XVIII]] стагоддзя як вёска ў [[Рэчыцкі павет Мінскага ваяводства|Рэчыцкім павеце]] [[Мінскае ваяводства|Мінскага ваяводства]] [[ВКЛ]]. Па інвентары 1784 г. 7 дымоў, 20 валоў, 14 кароў. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|2-га раздзела Рэчы Паспалітай]] ([[1793 год]]) у складзе Расійскай імперыі. З 8 снежня 1926 года па 30 снежня 1927 года цэнтр [[Нежыхаўскі сельсавет|Нежыхаўскага сельсавета]] Брагінскага раёна [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]], з 9 чэрвеня 1927 года [[Гомельская акруга|Гомельскай]] акруг. У 1929 годзе арганізаваны [[калгас]]. У Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] у Слабадскіх лясах, што недалёка, месцаваўся Брагінскі падпольны райкам КП(б)Б і штаб партызанскай атрада імя Г. І. Катоўскага. У маі 1943 года фашысты цалкам спалілі вёску і забілі 30 жыхароў. У 1959 годзе ўваходзіла ў саўгас «Слабадскі» (цэнтр — вёска [[Выграбная Слабада]]). Да 16 ліпеня 1954 года вёска ўваходзіла ў склад [[Выграбна-Слабадскі сельсавет|Выграбна-Слабадскога сельсавета]], да 12 лістапада 1966 года — у склад [[Савіцкі сельсавет (Брагінскі раён)|Савіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 2 жніўня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1966, № 26 (1146).</ref>, да 8 студзеня 1987 года — у склад [[Слабадскі сельсавет (Брагінскі раён)|Слабадскога сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 8 студзеня 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>, пасля — у складзе Хракавіцкага сельсавета (да 26 сакавіка 1987 года — Савіцкі сельсавет<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 26 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2010 год — жыхароў няма. === Дынаміка === * 1850 год — 16 двароў. * 1897 год — 33 двары, 227 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 47 двароў, 322 жыхара. * 1940 год — 60 двароў, 240 жыхароў. * 1959 год — 232 жыхара (паводле перапісу). * 1986 год — жыхары (44 сем'і) пераселены. == Вядомыя выхадцы == * [[Міхаіл Фёдаравіч Піліпенка]] (1936—2025) — заслужаны дзеяч культуры Рэспублікі Беларусь, [[доктар гістарычных навук]], [[прафесар]], член-карэспандэнт [[НАН Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Рэспублікі Беларусь]], дырэктар (1994—2004) Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя К. Крапівы [[НАН Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Рэспублікі Беларусь]]. * С. П. Давыдзенка — беларускі пісьменнік. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Гомельская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2011|старонкі=35|старонак=68|isbn=978-985-508-107-5|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}} augx3w1p4rzgt8ws1jjexv1g054s6yx 0 72458 5121724 4586971 2026-04-05T19:21:16Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121724 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Новая Грэбля |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 40|lat_sec = 43 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 21|lon_sec = 18 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Чамярыскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 44 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044132 }} '''Но́вая Грэ́бля'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Novaja Hreblia}}, {{lang-ru|Новая Гребля}}) — [[вёска]] ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Чамярыскі сельсавет|Чамярыскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 14 км на паўднёвы ўсход ад [[Брагін]]а, 43 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галінцы [[Васілевічы]] — [[Хойнікі]] ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), 133 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === На поўдні і захадзе пойма ракі [[Брагінка]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Камарын]] — [[Хойнікі]]. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай вуліцы, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі. Забудова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Вядомая з [[XIX]] стагоддзя як вёска ў Савіцкай воласці [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1931 годзе арганізаваны [[калгас]] "Новая Грэбля", працавала гамарня. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] на франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 90 мясцовых жыхароў, у памяць пра якія ў 1967 годзе збудаваны абеліск. У 1959 годзе ў складзе калгасу імя В. І. Чапаева (цэнтр - вёска [[Старыя Хракавічы]]). Да 26 сакавіка 1987 года вёска ўваходзіла ў склад [[Чамярыскі сельсавет|Чамярыскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 26 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>, да 1 снежня 2009 года — у склад [[Хракавіцкі сельсавет|Хракавіцкага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 276 Об изменении административно-территориального устройства Брагинского района Гомельской области]</ref>, пасля — зноў у складзе Чамярыскага сельсавета. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 15 гаспадарак, 44 жыхара. === Дынаміка === * 1897 год — 13 двароў, 97 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 17 двароў, 128 жыхароў. * 1930 год — 24 двары, 143 жыхара. * 1959 год — 194 жыхара (паводле перапісу). * 2004 год — 15 гаспадарак, 44 жыхара. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Чамярыскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Чамярыскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брагінскага раёна]] dq8717q9s03n0g5f2r7g586ajoulhit 0 72664 5122332 5083988 2026-04-06T09:41:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122332 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Выганашчы |выява = Vyhanasczy Ahinski kanal i domy (2022-07-09).jpg |подпіс выявы = Агінскі канал у межах вёскі |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 36|lat_sec = 48 |lon_dir = |lon_deg = 25|lon_min = 55|lon_sec = 07 |CoordScale = |вобласць = Брэсцкая |раён = Івацэвіцкі |сельсавет = Целяханскі |першае згадванне = XVI стагоддзе |насельніцтва = 823 |год перапісу = 2005 |катэгорыя ў Commons = Vygonoshchi |OpenStreetMap = 242992270 }} '''Вы́ганашчы'''<ref name="gvb2006">{{Крыніцы/ГВБ|3-1}}</ref><ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|c=203}}</ref> ({{lang-be-trans|Vyhanaščy}}, {{lang-ru|Выгонощи}}) — [[вёска]] ў [[Івацэвіцкі раён|Івацэвіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Целяханскі сельсавет|Целяханскага сельсавета]]. == Геаграфія == Размешчана на ўсходнім беразе [[Агінскі канал|Агінскага канала]], на тэрыторыі [[Выганашчанскае (заказнік)|гідралагічнага заказніка «Выганашчанскае»]]. За 57 км на ўсход ад горада [[Івацэвічы]] і чыгуначнай станцыі Івацэвічы на лініі [[Брэст]]—[[Баранавічы]]. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядома з '''XVI стагоддзя''' як шляхецкая ўласнасць у [[Новагародскі павет|Новагародскім павеце]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1558 годзе належала [[Кішкі (род)|Кішкам]]<ref name="gvb2006"/>. Пазней уласнасць гетмана [[Міхал Казімір Агінскі|Міхала Казіміра Агінскага]], які быў фундатарам будаўніцтва царквы ў 1775 годзе. Святыня мела 3 валокі зямлі, каля 100 парафіян. З 1795 года ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У пачатку '''XIX стагоддзя''' ў [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Да 1861 года ўласнасць [[Пуслоўскія|Пуслоўскіх]]. Пры размеркаванні зямель згодна з [[Сялянская рэформа 1861 года|угоддзямі памешчыка Пуслоўскага]] ў 1861 годзе ў вёсцы пачалося выступленне сялян; 10 зачыншчыкаў былі пасаджаны ў турму. У 1870 годзе вёска ў Целяханскай воласці [[Пінскі павет|Пінскага павета]] Мінскай губерні, 150 рэвізскіх душ, якія былі аб'яднаны ў Крывіцкім сельскім таварыстве. У 1890 годзе 97 двароў<ref name="gvb2006"/>. [[File:Vyhanasczy DOT Pershaj susvietnaj vajny (2022-07-09).jpg|thumb|left|Рэшткі нямецкага дота часоў Першай сусветнай вайны]] Паводле [[Першы ўсеагульны перапіс насельніцтва Расійскай імперыі (1897)|перапісу 1897 года]] — сяло, паселішча на казённай зямлі ва ўладанні Франца Пуслоўскага і аднайменная лясная ахова ў яго ўладанні. У сяле налічваліся 222 будынкі, млын, царква, царкоўна-прыходская школа, хлебазапасны магазін, малочная лаўка; у паселішчы і лясной ахове 3 будынкі. У 1909 годзе ў сяле 277 двароў. У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] з набліжэннем фронту жыхароў адправілі ў бежанства ўглыб Расіі. У 1915 годзе лінія фронту ўстанавілася ўздоўж Агінскага канала. Фронт праходзіў праз Вульку-Целяханскую, Выганашчы, Вульку-Выганашчанскую. З восені 1915 года ў Выганашчах прыбывалі войскі кайзераўскай Германіі. Новая ўлада пабудавала лінію абароны на беразе Агінскага канала, якая была разлічана на працяглы час як частка лініі Пінск—Баранавічы. На лініі абароны былі ўзведзены сотні жалезабетонных бліндажоў (рэшткі многіх захаваліся да сённяшняга дня). На ўчастку Выганашчы—Целяханы іх было больш за 50 — штабныя, баявыя, гаспадарчыя. Лінія абароны рускай арміі праходзіла паралельна Агінскаму каналу на адлегласці прыкладна 1 км. Між першымі лініямі абароны праціўнікі былі загароды з калючага дроту. Немцы праклалі вузкакалейкі ад чыгуначнай станцыі Івацэвічы, якія працягнуліся — адна да Выганашчаў, другая да Целяхан, трэцяя — у бок Баранавіч да Выганашчанскага возера. На затоцы Выганашчанскага возера былі забіты палі. Працавала электрастанцыя, былі ўстаноўлены цыркулярныя пілы, пабудаваны баракі. Тут немцы наладжвалі перапрацоўку драўніны для вывазу ў Германію. На выганашчанскім полі на ўрочышчы Таня была арганізавана падсобная гаспадарка — вырошчвалася жыта, гадавалася жывёла. Ва ўрочышчы Нога вёўся нарыхтоўка сена. Першыя бежанцы вярнуліся ў Выганашчы восенню 1918 года, жылі ў бліндажах і рускіх зямлянках. Вёска была спалена, першыя рубленыя хаты пачалі будавацца толькі пасля 1922 года<ref name="gvb2006"/>. З лютага 1919 года вёска акупіравана польскімі войскамі. Згодна з [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскім мірным дагаворам]] з 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка|Польшчы]], у [[Косаўскі павет|Косаўскім павеце]] [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. У 1924 годзе ў [[Быценская гміна|Быценскай гміне]] [[Слонімскі павет|Слонімскага павета]], 81 будынак. З 1939 года ў складзе [[Беларуская ССР|БССР]]. З 12 кастрычніка 1940 года вёска — цэнтр Выганашчанскага сельсавета [[Івацэвіцкі раён|Івацэвіцкага раёна]] [[Пінская вобласць|Пінскай вобласці]]. Былі арганізаваны школа, бібліятэка, рыбалавецкая арцель з 44 жыхарамі<ref name="gvb2006"/>. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Загінула больш за 1300 жыхароў вёскі і наваколля. З фронту не вярнуліся 33 вяскоўцы, у партызанскай вайне загінулі 43. У Выганашчах пастаўлены помнік ахвярам фашысцкага тэрору. На ўшанаванне памяці аднавяскоўцаў, якія загінулі ў барацьбе супраць нямецка-фашысцкіх акупантаў у Вялікую Айчынную вайну, на вяршыні кургана Славы пастаўлены абеліск. У 1951—1952 гадах створаны калгас «30 гадоў ВЛКСМ». З 8 студзеня 1954 года ў Брэсцкай вобласці. Дзейнічалі торфа- і лесанарыхтоўкі, дзейнічалі кузня і хата-чытальня. У 1958 годзе побач з вёскай знаходзіўся рабочы пасёлак Выганашчы. З 8 жніўня 1959 года ў складзе [[Лагішынскі раён|Лагішынскага раёна]], з 25 снежня 1962 года ў [[Пінскі раён|Пінскім раёне]], з 6 студзеня 1965 года ў Івацэвіцкім раёне. Да [[26 чэрвеня]] [[2013]] года вёска ўваходзіла ў склад і з’яўлялася цэнтрам [[Выганашчанскі сельсавет|Выганашчанскага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/ImgPravo/tmp/D913b0059598_a3c65c2974270fd093ee8a9bf8ae7d0b.pdf «Об изменениях в административно-территориальном устройстве Ивацевичского района Брестской области». Решение Брестского областного Совета депутатов от 26 июня 2013 г. № 288]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * '''XIX стагоддзе''': 1870 — 150 рэвізскіх душ (мужчын); 1897 — 1491 жыхар. * '''XX стагоддзе''': 1909 — 2283 жыхары; 1924 — 447 жыхароў, з іх 426 беларусаў; 1940 — 1608 жыхароў; 1951—1952 — 1710 жыхароў; 1958 — 1645 жыхароў; 1979 — 1361 жыхар; 1997 — 927 жыхароў. * '''XXI стагоддзе''': 2005 — 823 жыхары<ref name="gvb2006"/>. == Інфраструктура == Размешчаны лясніцтва, філіял запаведніка «Белавежская пушча», сярэдняя школа, клуб, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі, магазіны<ref name="gvb2006"/>. == Славутасці == [[File:Vyhanasczy Prydarozny abrochny kryz-abiareh (2022-07-10).jpg|thumb|Прыдарожны аброчны крыж-абярэг]] [[File:Vyhanashchy, Ivacevicki rajon, Draulianaja kladka nad stararechcham Ahinskaha kanala (2022-07-10)_2.jpg|thumb|Драўляная кладка цераз старарэчча Агінскага канала]] * [[Фартыфікацыйны ансамбль франтавых умацаванняў Першай сусветнай вайны, Выганашчы|Фартыфікацыйны ансамбль франтавых умацаванняў Першай сусветнай вайны]] (у складзе 9 аб'ектаў) ([[1915]]—[[1918]]) — {{ГККРБ|112Д000287|1}} * Помнікі савецкім грамадзянам, загінуўшым у Вялікую Айчынную вайну, і партызанам, якія загінулі ў баі з карнікамі на 10-м шлюзе Агінскага канала ў верасні 1942 года. * [[Свята-Пакроўская царква, Выганашчы|Свята-Пакроўская царква]] ([[2000]]—2009) == Вядомыя асобы == * [[Клімаў, Міхаіл Міхайлавіч|Міхаіл Клімаў]] — беларускі мастак<ref name="gvb2006"/>. == Зноскі == {{крыніцы}} == Літаратура == * Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / рэдкал.: Г. П. Пашкоў (дырэктар) і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2006. — 528 с.: іл. — 4 000 экз. — ISBN 985-11-0373-X. — С. 326—328. == Спасылкі == {{Commonscat}} * {{Radzima|http://www.radzima.org/be/object/2096.html}} * {{Глобус Беларусі|http://globustut.by/vygonoschi/index.htm}} {{Целяханскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Івацэвіцкага раёна]] k75n7tjkzbe1zdlap17p2650d75ki54 5122649 5122332 2026-04-06T10:58:50Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122649 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Выганашчы |выява = Vyhanasczy Ahinski kanal i domy (2022-07-09).jpg |подпіс выявы = Агінскі канал у межах вёскі |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 36|lat_sec = 48 |lon_dir = |lon_deg = 25|lon_min = 55|lon_sec = 07 |CoordScale = |вобласць = Брэсцкая |раён = Івацэвіцкі |сельсавет = Целяханскі |першае згадванне = XVI стагоддзе |насельніцтва = 823 |год перапісу = 2005 |катэгорыя ў Commons = Vygonoshchi |OpenStreetMap = 242992270 }} '''Вы́ганашчы'''<ref name="gvb2006">{{Крыніцы/ГВБ|3-1}}</ref><ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|c=203}}</ref> ({{lang-be-trans|Vyhanaščy}}, {{lang-ru|Выгонощи}}) — [[вёска]] ў [[Івацэвіцкі раён|Івацэвіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Целяханскі сельсавет|Целяханскага сельсавета]]. == Геаграфія == Размешчана на ўсходнім беразе [[Агінскі канал|Агінскага канала]], на тэрыторыі [[Выганашчанскае (заказнік)|гідралагічнага заказніка «Выганашчанскае»]]. За 57 км на ўсход ад горада [[Івацэвічы]] і чыгуначнай станцыі Івацэвічы на лініі [[Брэст]]—[[Баранавічы]]. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядома з '''XVI стагоддзя''' як шляхецкая ўласнасць у [[Новагародскі павет|Новагародскім павеце]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1558 годзе належала [[Кішкі (род)|Кішкам]]<ref name="gvb2006"/>. Пазней уласнасць гетмана [[Міхал Казімір Агінскі|Міхала Казіміра Агінскага]], які быў фундатарам будаўніцтва царквы ў 1775 годзе. Святыня мела 3 валокі зямлі, каля 100 парафіян. З 1795 года ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У пачатку '''XIX стагоддзя''' ў [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Да 1861 года ўласнасць [[Пуслоўскія|Пуслоўскіх]]. Пры размеркаванні зямель згодна з [[Сялянская рэформа 1861 года|угоддзямі памешчыка Пуслоўскага]] ў 1861 годзе ў вёсцы пачалося выступленне сялян; 10 зачыншчыкаў былі пасаджаны ў турму. У 1870 годзе вёска ў Целяханскай воласці [[Пінскі павет|Пінскага павета]] Мінскай губерні, 150 рэвізскіх душ, якія былі аб'яднаны ў Крывіцкім сельскім таварыстве. У 1890 годзе 97 двароў<ref name="gvb2006"/>. [[File:Vyhanasczy DOT Pershaj susvietnaj vajny (2022-07-09).jpg|thumb|left|Рэшткі нямецкага дота часоў Першай сусветнай вайны]] Паводле [[Першы ўсеагульны перапіс насельніцтва Расійскай імперыі (1897)|перапісу 1897 года]] — сяло, паселішча на казённай зямлі ва ўладанні Франца Пуслоўскага і аднайменная лясная ахова ў яго ўладанні. У сяле налічваліся 222 будынкі, млын, царква, царкоўна-прыходская школа, хлебазапасны магазін, малочная лаўка; у паселішчы і лясной ахове 3 будынкі. У 1909 годзе ў сяле 277 двароў. У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] з набліжэннем фронту жыхароў адправілі ў бежанства ўглыб Расіі. У 1915 годзе лінія фронту ўстанавілася ўздоўж Агінскага канала. Фронт праходзіў праз Вульку-Целяханскую, Выганашчы, Вульку-Выганашчанскую. З восені 1915 года ў Выганашчах прыбывалі войскі кайзераўскай Германіі. Новая ўлада пабудавала лінію абароны на беразе Агінскага канала, якая была разлічана на працяглы час як частка лініі Пінск—Баранавічы. На лініі абароны былі ўзведзены сотні жалезабетонных бліндажоў (рэшткі многіх захаваліся да сённяшняга дня). На ўчастку Выганашчы—Целяханы іх было больш за 50 — штабныя, баявыя, гаспадарчыя. Лінія абароны рускай арміі праходзіла паралельна Агінскаму каналу на адлегласці прыкладна 1 км. Між першымі лініямі абароны праціўнікі былі загароды з калючага дроту. Немцы праклалі вузкакалейкі ад чыгуначнай станцыі Івацэвічы, якія працягнуліся — адна да Выганашчаў, другая да Целяхан, трэцяя — у бок Баранавіч да Выганашчанскага возера. На затоцы Выганашчанскага возера былі забіты палі. Працавала электрастанцыя, былі ўстаноўлены цыркулярныя пілы, пабудаваны баракі. Тут немцы наладжвалі перапрацоўку драўніны для вывазу ў Германію. На выганашчанскім полі на ўрочышчы Таня была арганізавана падсобная гаспадарка — вырошчвалася жыта, гадавалася жывёла. Ва ўрочышчы Нога вёўся нарыхтоўка сена. Першыя бежанцы вярнуліся ў Выганашчы восенню 1918 года, жылі ў бліндажах і рускіх зямлянках. Вёска была спалена, першыя рубленыя хаты пачалі будавацца толькі пасля 1922 года<ref name="gvb2006"/>. З лютага 1919 года вёска акупіравана польскімі войскамі. Згодна з [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскім мірным дагаворам]] з 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка|Польшчы]], у [[Косаўскі павет|Косаўскім павеце]] [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. У 1924 годзе ў [[Быценская гміна|Быценскай гміне]] [[Слонімскі павет|Слонімскага павета]], 81 будынак. З 1939 года ў складзе [[Беларуская ССР|БССР]]. З 12 кастрычніка 1940 года вёска — цэнтр Выганашчанскага сельсавета [[Івацэвіцкі раён|Івацэвіцкага раёна]] [[Пінская вобласць|Пінскай вобласці]]. Былі арганізаваны школа, бібліятэка, рыбалавецкая арцель з 44 жыхарамі<ref name="gvb2006"/>. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Загінула больш за 1300 жыхароў вёскі і наваколля. З фронту не вярнуліся 33 вяскоўцы, у партызанскай вайне загінулі 43. У Выганашчах пастаўлены помнік ахвярам фашысцкага тэрору. На ўшанаванне памяці аднавяскоўцаў, якія загінулі ў барацьбе супраць нямецка-фашысцкіх акупантаў у Вялікую Айчынную вайну, на вяршыні кургана Славы пастаўлены абеліск. У 1951—1952 гадах створаны калгас «30 гадоў ВЛКСМ». З 8 студзеня 1954 года ў Брэсцкай вобласці. Дзейнічалі торфа- і лесанарыхтоўкі, дзейнічалі кузня і хата-чытальня. У 1958 годзе побач з вёскай знаходзіўся рабочы пасёлак Выганашчы. З 8 жніўня 1959 года ў складзе [[Лагішынскі раён|Лагішынскага раёна]], з 25 снежня 1962 года ў [[Пінскі раён|Пінскім раёне]], з 6 студзеня 1965 года ў Івацэвіцкім раёне. Да [[26 чэрвеня]] [[2013]] года вёска ўваходзіла ў склад і з’яўлялася цэнтрам [[Выганашчанскі сельсавет|Выганашчанскага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/ImgPravo/tmp/D913b0059598_a3c65c2974270fd093ee8a9bf8ae7d0b.pdf «Об изменениях в административно-территориальном устройстве Ивацевичского района Брестской области». Решение Брестского областного Совета депутатов от 26 июня 2013 г. № 288]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * '''XIX стагоддзе''': 1870 — 150 рэвізскіх душ (мужчын); 1897 — 1491 жыхар. * '''XX стагоддзе''': 1909 — 2283 жыхары; 1924 — 447 жыхароў, з іх 426 беларусаў; 1940 — 1608 жыхароў; 1951—1952 — 1710 жыхароў; 1958 — 1645 жыхароў; 1979 — 1361 жыхар; 1997 — 927 жыхароў. * '''XXI стагоддзе''': 2005 — 823 жыхары<ref name="gvb2006"/>. == Інфраструктура == Размешчаны лясніцтва, філіял запаведніка «Белавежская пушча», сярэдняя школа, клуб, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі, магазіны<ref name="gvb2006"/>. == Славутасці == [[File:Vyhanasczy Prydarozny abrochny kryz-abiareh (2022-07-10).jpg|thumb|Прыдарожны аброчны крыж-абярэг]] [[File:Vyhanashchy, Ivacevicki rajon, Draulianaja kladka nad stararechcham Ahinskaha kanala (2022-07-10)_2.jpg|thumb|Драўляная кладка цераз старарэчча Агінскага канала]] * [[Фартыфікацыйны ансамбль франтавых умацаванняў Першай сусветнай вайны, Выганашчы|Фартыфікацыйны ансамбль франтавых умацаванняў Першай сусветнай вайны]] (у складзе 9 аб'ектаў) ([[1915]]—[[1918]]) — {{ГККРБ|112Д000287|1}} * Помнікі савецкім грамадзянам, загінуўшым у Вялікую Айчынную вайну, і партызанам, якія загінулі ў баі з карнікамі на 10-м шлюзе Агінскага канала ў верасні 1942 года. * [[Свята-Пакроўская царква, Выганашчы|Свята-Пакроўская царква]] ([[2000]]—2009) == Вядомыя асобы == * [[Клімаў, Міхаіл Міхайлавіч|Міхаіл Клімаў]] — беларускі мастак<ref name="gvb2006"/>. == Зноскі == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1||326—328}} == Спасылкі == {{Commonscat}} * {{Radzima|http://www.radzima.org/be/object/2096.html}} * {{Глобус Беларусі|http://globustut.by/vygonoschi/index.htm}} {{Целяханскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Івацэвіцкага раёна]] lkb2pkf24qfmihmoltc84ln8fvht61o 0 72732 5121681 4587244 2026-04-05T19:09:18Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121681 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Новы Сцепаноў |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 34|lat_sec = 20 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 17|lon_sec = 36 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Хракавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 0 |год перапісу = 1986 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243043089 }} '''Но́вы Сцепано́ў'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Novy Sciepanoŭ}}, {{lang-ru|Новый Степанов}}) — былая [[вёска]] ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіла ў склад [[Хракавіцкі сельсавет|Хракавіцкага сельсавета]]. Пасля [[Чарнобыльская аварыя|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] і радыяцыйнага забруджвання жыхары (13 сем'яў) пераселены ў [[1986]] годзе ў чыстыя месцы. Ліквідавана [[20 жніўня]] [[2008]] года<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf «Об упразднении сельских населенных пунктов Брагинского района». Решение Брагинского районного Совета депутатов от 20 августа 2008 г. № 68] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180317234647/http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf |date=17 сакавіка 2018 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 32 км на поўдзень ад [[Брагін]]а, 61 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галінцы [[Васілевічы]] — [[Хойнікі]] ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), 149 км ад [[Гомель|Гомеля]]. Размешчана на тэрыторыі [[Палескі дзяржаўны радыяцыйна-экалагічны запаведнік|Палескага радыяцыйна-экалагічнага запаведніка]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Камарын — Брагін. Планіроўка складаецца з крывалінейнай вуліцы, блізкай да шыротнай арыентацыі. Забудова драўляная, сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку 1920-х гадоў у выніку раздзела вёскі Сцепаноў на вёскі Стары Сцепаноў і Новы Сцепаноў. У 1920-я гады пачала дзейнічаць школа. У 1927—1931 гадах цэнтр [[Сцепаноўскі сельсавет|Сцепаноўскага (Новастэфаноўскага) сельсавета]]. У 1931 годзе арганізаваны [[калгас]]. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] у траўні 1943 года фашысты цалкам спалілі вёску і забілі 41 жыхара. У 1959 годзе ўваходзіла ў саўгас «Савічы» (цэнтр — вёска [[Савічы (Брагінскі раён)|Савічы]]). Да 12 лістапада 1966 года вёска ўваходзіла ў склад Сцепаноўскага сельсавета, пасля — у склад [[Савіцкі сельсавет (Брагінскі раён)|Савіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 12 лістапада 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1967, № 1 (1159).</ref>, які 26 сакавіка 1987 года быў перайменаваны ў [[Хракавіцкі сельсавет]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 26 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2010 год — жыхароў няма. === Дынаміка === * 1940 год — 53 двары, 230 жыхароў. * 1959 год — 132 жыхара (паводле перапісу). * 1986 год — жыхары (13 сем'яў) пераселены. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} kaln79bh77084hhhe7uax2oami7b1sa 0 72734 5121973 4934021 2026-04-05T22:22:33Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121973 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Новыя Хракавічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 40|lat_sec = 37 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 26|lon_sec = 47 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Чамярыскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 65 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044134 }} '''Но́выя Хракаві́чы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Но́выя Храко́вічы'''</ref> ({{lang-be-trans|Novyja Chrakavičy}}, {{lang-ru|Новые Храковичи}}) — былая [[вёска]] ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіла ў склад [[Чамярыскі сельсавет|Чамярыскага сельсавета]]. Скасавана 28 кастрычніка 2014 года (далучана да вёскі [[Старыя Хракавічы]])<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D915g0068122&p1=1 Решение Брагинского районного Совета депутатов от 28 октября 2014 г. № 21 Об упразднении деревни Новые Храковичи Брагинского района]</ref>. == Геаграфія == === Размяшчэнне === За 16 км на паўднёвы ўсход ад [[Брагін]]а, 43 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галінцы [[Васілевічы (станцыя)|Васілевічы]] — [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] ад лініі [[Калінкавічы (станцыя)|Калінкавічы]] — [[Гомель (станцыя)|Гомель]]). == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Камарын]] — [[Брагін]]. Планіроўка складаецца з блізкай да шыротнай, амаль просталінейнай вуліцы з завулкамі, забудаванай двухбакова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснавана ў 2-й палове [[XIX]] стагоддзя, калі перасяленцы з вёска Хракавічы заснавалі тут вёску Новыя Хракавічы, а сяло Хракавічы стала звацца Старыя Хракавічы. У 1908 годзе ў Савіцкай воласці [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1931 годзе арганізаваны [[калгас]] «Дняпровец», працавалі [[вятрак]] і гамарня. У 1959 годзе ў складзе калгасу імя В. І. Чапаева (цэнтр — вёска [[Рудня-Жураўлёва]]). Да 26 сакавіка 1987 года вёска ўваходзіла ў склад [[Чамярыскі сельсавет|Чамярыскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 26 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>, да 1 снежня 2009 года — у склад [[Хракавіцкі сельсавет|Хракавіцкага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 276 Об изменении административно-территориального устройства Брагинского района Гомельской области]</ref>, пасля — зноў у складзе Чамярыскага сельсавета. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 40 гаспадарак, 65 жыхароў. === Дынаміка === * 1897 год — 63 двары, 347 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 382 жыхара. * 1930 год — 105 двароў, 473 жыхара. * 1959 год — 412 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 40 гаспадарак, 65 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} shvzbnrqi4hebrvmrfsmeapb6qfhqg4 0 72737 5121726 4586974 2026-04-05T19:21:36Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121726 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Пажаркі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 51|lat_sec = 20 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 12|lon_sec = 49 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет2 = Вуглоўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 6 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243043119 }} '''Пажа́ркі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Pažarki}}, {{lang-ru|Пожарки}}) — [[вёска]] ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Вуглоўскі сельсавет (Брагінскі раён)|Вуглоўскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 7 км на поўнач ад [[Брагін]]а, 35 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галінцы [[Васілевічы]] — [[Хойнікі]] ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), 120 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Побач [[аўтамабільная дарога|аўтадарога]] Брагін — Хойнікі. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай вуліцы, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі. Забудавана драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Археолагамі выяўлены курганны магільнік X—XII стагоддзяў (2 км на захад ад вёскі), што сведчыць пра засяленне тутэйшых месцаў з даўніх часоў. Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XIX]] стагоддзя як вёска ў Брагінскай воласці [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1932 годзе арганізаваны [[калгас]]. В1959 годзе складзе калгасу «Шлях да камунізму» (цэнтр — вёска [[Сабалі (Брагінскі раён)|Сабалі]]). Да 14 студзеня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад [[Мікуліцкі сельсавет|Мікуліцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 14 студзеня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 2.</ref>, пасля знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Брагінскага пассавета. Да 1 снежня 2009 года вёска знаходзілася ў раённым падпарадкаванні<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 276 Об изменении административно-территориального устройства Брагинского района Гомельской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131029210409/http://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf|date=29 кастрычніка 2013}}</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 4 гаспадаркі, 6 жыхароў. === Дынаміка === * 1850 год — 8 двароў. * 1897 год — 27 двароў, 191 жыхар (паводле перапісу). * 1908 год — 29 двароў, 247 жыхароў. * 1931 год — 35 двароў. * 1959 год — 199 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 4 гаспадаркі, 6 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Вуглоўскі сельсавет (Брагінскі раён)}} [[Катэгорыя:Вуглоўскі сельсавет (Брагінскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брагінскага раёна]] o7egilvqlxl6mbvtytezzfpp4icbqb2 0 72757 5122353 5084137 2026-04-06T09:44:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122353 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Глінная |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Hlinnaja, Ivatsevichy District, Village street (2022-07-10).jpg |подпіс = Вуліца ў вёсцы Глінная |lat_deg=52 |lat_min=28 |lat_sec=20 |lon_deg=25 |lon_min=43 |lon_sec=24 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Івацэвіцкі |сельсавет = Святавольскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = 1555 |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 612 |год перапісу = 2005 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = +375 1645 |паштовы індэкс = 225296 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Hlinnaja |сайт = |мова сайта = }} '''Глі́нная'''<ref name="Nazvy">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Hlinnaja}}, {{lang-ru|Глинная}}) — [[вёска]] ў [[Івацэвіцкі раён|Івацэвіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Святавольскі сельсавет|Святавольскага сельсавета]]. Размешчана за 40 км на паўднёвы ўсход ад [[Івацэвічы|Івацэвіч]], за 42 км ад чыгуначнай станцыі Івацэвічы, на лініі [[Брэст]]—[[Баранавічы]]. Аўтадарогай злучана з Івацэвічамі<ref name="GB">{{Крыніцы/ГВБ|3-1||487—488}}</ref>. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядома з XVI стагоддзя. У 1555 годзе, мяркуючы па грамаце каралевы [[Бона Сфорца|Боны]], сяло ва ўладанні М. Вайцяховіча. У XVIII стагоддзі ў цэнтры вёскі была пабудавана драўляная прыходская Свята-Багародзіцкая царква, у архівах якой захоўваліся метрычныя кнігі з 1800 года<ref name="GB"/>. У 1880 годзе — вёска ў Святавольскай воласці [[Пінскі павет|Пінскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Побач з вёскай знаходзіліся 2 маёнткі: Глінная-1 (уласнасць Сініцкага, 49 рэвізскіх душ) і Глінная-2 (уладанне Краскоўскай, 46 рэвізскіх душ). Вёскі разам з жыхарамі ўваходзілі ў Глінянскае сельскае таварыства. Паводле перапісу 1897 года на месцы сучаснай вёскі існавалі: сяло Глінная-1 (36 двароў, 210 жыхароў, дзейнічалі царква, царкоўна-прыходская школа) і вёска Глінная-2 (30 двароў, 176 жыхароў, хлебазапасны магазін). Побач з сялом размяшчаліся сядзібы двух маёнткаў: Гліннае (уладанне Гартэнзіі Ліпскай, 4 двары, 14 жыхароў) і ўладанне Іпацэвіча (3 двары, 12 жыхароў)<ref name="GB"/>. У 1909 годзе — 2 маёнткі (Гліннае, уладанні памешчыцы Ліпскай і Шамбаранта) і сяло (454 жыхары, 83 двары) у Святавольскай воласці Пінскага павета. З лютага 1915 года акупіравана германскімі войскамі. З сакавіка 1919 года — польскімі. [[Файл:Hlinnaja._Глінная_(1915-16).jpg|міні|Вуліца ў Гліннай падчас Першай сусветнай вайны (1915-16 гг.)]] [[Файл:Hlinnaja._Глінная_(1915-16)_(2).jpg|міні|Сядзіба неідэнтыфікаванага шляхецкага роду ў Гліннай (1915-16 гг.)]] У 1920 годзе ў вёсках Глінная-1 і Глінная-2 пражывалі 70 жыхароў, сяляне мелі 11 коней, 15 кароў, 13 свіней. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка|Польшчы]], у [[Косаўскі павет|Косаўскім павеце]] [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. У 1924 годзе вёска Глінная ў Святавольскай гміне налічвала 71 будынак, 231 жыхара (з якіх 228 — беларусы-праваслаўныя); фальварак Глінная-1 — 2 будынкі, 24 жыхары (23 — праваслаўныя беларусы); фальварак Глінная-2 — 2 будынкі, 14 жыхароў (13 — праваслаўныя беларусы)<ref name="GB"/>. У 1925 годзе ў цэнтры вёскі з бруса была пабудавана новая [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Глінная)|Прачысценская царква]], якая з'яўляецца помнікам народнага дойлідства. Перад царквой — двух'ярусная шатровая званіца. З 1939 года ў [[БССР]]. З 12 кастрычніка 1940 года — вёска ў [[Коланскі сельсавет|Коланскім сельсавеце]] [[Целяханскі раён|Целяханскага раёна]] [[Пінская вобласць|Пінскай вобласці]]. На той момант у вёсцы было 140 двароў, 767 жыхароў. У 1940 годзе створаны калгас імя Калініна<ref name="GB"/>. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з 1941 па 1944 гады акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. У вёсцы дзейнічала падпольная патрыятычная група. У 1947 годзе — 110 гаспадарак, 536 жыхароў, у 1951—1952 гадах — 119 двароў, 536 жыхароў. Уваходзіла ў склад калгаса імя Молатава, працавала кузня. З 1954 года ў [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. У 1958 годзе — 130 жылых будынкаў, 135 гаспадарак, 593 жыхары. З 1959 года ў [[Лагішынскі раён|Лагішынскім раёне]], з 1962 года ў [[Пінскі раён|Пінскім раёне]], з 6 студзеня 1965 года ў [[Івацэвіцкі раён|Івацэвіцкім раёне]]<ref name="GB"/>. Да 9 жніўня 2022 года вёска ўваходзіла ў склад [[Амяльнянскі сельсавет|Амяльнянскага сельсавета]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D922b0117500&p1=1 Решение Брестского областного Совета депутатов от 9 августа 2022 г. № 356 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Ивацевичского района Брестской области]</ref>, пасля чаго была перададзена ў склад [[Святавольскі сельсавет|Святавольскага сельсавета]]. == Насельніцтва == * '''XIX стагоддзе''': 1897 — 386 жыхароў (210 у Гліннай-1, 176 у Гліннай-2)<ref name="GB"/>. * '''XX стагоддзе''': 1909 — 454 жыхары; 1924 — 269 жыхароў (231 у вёсцы, 24 у фальварку-1, 14 у фальварку-2); 1940 — 767 жыхароў; 1952 — 536 жыхароў; 1958 — 593 жыхары; 1970 — 705 жыхароў; 1979 — 752 жыхары; 1997 — 265 двароў, 765 жыхароў<ref name="GB"/>. * '''XXI стагоддзе''': 2002 — 269 гаспадарак, 625 жыхароў; 2005 — 271 гаспадарка, 612 жыхароў<ref name="GB"/>. == Інфраструктура == У вёсцы размешчаны пачатковая школа, магазін. Планіровачна складаецца з прамалінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход, да якой з поўдня далучаецца кароткая прамалінейная вуліца. Забудова двухбаковая, няшчыльная, драўляная, сядзібнага тыпу<ref name="GB"/>. == Славутасці == [[Файл:Hlinnaja, Ivatsevichy District, Church of the Nativity of the Theotokos (2022-07-10).jpg|міні|Свята-Раства-Багародзіцкая царква]] * [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Глінная)|Царква Раства Багародзіцы]] (1925) — помнік драўлянага [[Народнае дойлідства Беларусі|народнага дойлідства]]. == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1||487—488}} {{зноскі}} {{Святавольскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Івацэвіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Івацэвіцкага раёна]] mf1sydiz29l7rqo4dfswb223q29tsdi 0 72758 5122354 5084182 2026-04-06T09:44:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122354 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Гошча |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Hošča, Ivacevičy District, 500th anniversary memorial stone (2022-07-10).jpg |подпіс = Памятны камень у гонар 500-годдзя вёскі |lat_deg=52 |lat_min=25 |lat_sec=51 |lon_deg=25 |lon_min=39 |lon_sec=58 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Івацэвіцкі |сельсавет = Святавольскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = 1520 |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 68 |год перапісу = 2005 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = +375 1645 |паштовы індэкс = 225296 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Hošča, Ivacevičy District |сайт = |мова сайта = }} {{Значэнні|Спасылка=Гошча}} '''Го́шча'''<ref name="Nazvy">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Hošča}}, {{lang-ru|Гоща}}) — [[вёска]] ў [[Івацэвіцкі раён|Івацэвіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]], на беразе Гошчанскага возера. Уваходзіць у склад [[Святавольскі сельсавет|Святавольскага сельсавета]]. Размешчана за 46,5 км на паўднёвы ўсход ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі [[Івацэвічы]]<ref name="GB">{{Крыніцы/ГВБ|3-1||487}}</ref>. == Гісторыя == Згадана ў дарчым запісе 1520 года пінскага князя [[Фёдар Іванавіч Яраславіч|Фёдара Іванавіча Яраславіча]] Багародзіцкай царкве [[Пінскі Лешчанскі манастыр|Лешчанскага манастыра]]. Пазней сяло ў [[Пінскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Пінскім павеце]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]. У 1559 годзе згадваецца ў рэвізіі пушчаў ВКЛ. З 1795 года ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]<ref name="GB" />. У 1880 годзе — вёска ў Святавольскай воласці Пінскага павета [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], 24 жыхары. Вяскоўцы ўваходзілі ў Глінянскае сельскае таварыства, адносіліся да Глінянскага царкоўнага прыхода. Паводле перапісу 1897 года ў вёсцы было 16 двароў, 114 жыхароў. У 1909 годзе — 16 двароў, 125 жыхароў<ref name="GB"/>. [[File:Traditional winter clothing of Belarusian peasants - XIXth cent - Museum of Belarusian Folk Art.jpg|thumb|Традыцыйнае верхняе зімовае адзенне беларускіх сялян з в. Гошча, XIX ст. Экспанат [[Музей старажытнабеларускай культуры|Музея старажытнабеларускай культуры]]]] З 1915 года акупіравана германскімі войскамі, з лютага 1919 года — польскімі. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка|Польшчы]], у [[Косаўскі павет|Косаўскім павеце]] [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. У 1924 годзе — вёска ў Святавольскай гміне: 20 будынкаў, 121 жыхар (усе — праваслаўныя беларусы). З 1939 года ў [[БССР]]. У 1940 годзе вёска Гошча ўваходзіла ў Коланскі сельсавет Целяханскага раёна Пінскай вобласці, налічвала 27 двароў, 167 жыхароў<ref name="GB"/>. [[Файл:Hošča, Ivacevičy District, Village road (2022-07-10).jpg|міні|Вясковая дарога ў Гошчы]] У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з 1941 па 1944 гады акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. У 1947 годзе налічвалася 35 гаспадарак. У 1951—1952 гадах — 33 двары, 137 жыхароў, вёска ўваходзіла ў склад калгаса імя Молатава. З 1954 года ў Брэсцкай вобласці. У 1958 годзе — 38 жылых будынкаў, 42 гаспадаркі, 170 жыхароў. З 1959 года ў [[Лагішынскі раён|Лагішынскім]], з 1962 года ў [[Пінскі раён|Пінскім]], з 6 студзеня 1965 года ў [[Івацэвіцкі раён|Івацэвіцкім раёне]]. З 1980 года ў Амяльнянскім сельсавеце<ref name="GB"/>. Да 9 жніўня 2022 года вёска ўваходзіла ў склад [[Амяльнянскі сельсавет|Амяльнянскага сельсавета]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D922b0117500&p1=1 Решение Брестского областного Совета депутатов от 9 августа 2022 г. № 356 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Ивацевичского района Брестской области]</ref>, пасля чаго была перададзена ў склад [[Святавольскі сельсавет|Святавольскага сельсавета]]. == Насельніцтва == * '''XIX стагоддзе''': 1880 — 24 жыхары; 1897 — 114 жыхароў<ref name="GB"/>. * '''XX стагоддзе''': 1909 — 125 жыхароў; 1924 — 121 жыхар; 1940 — 167 жыхароў; 1952 — 137 жыхароў; 1958 — 170 жыхароў; 1970 — 192 жыхары; 1979 — 175 жыхароў; 1997 — 88 жыхароў<ref name="GB"/>. * '''XXI стагоддзе''': 2002 — 75 жыхароў; 2005 — 34 гаспадаркі, 68 жыхароў<ref name="GB"/>. == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1||487}} {{зноскі}} {{Святавольскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Івацэвіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Івацэвіцкага раёна]] 8puazkqj6m20ws33shvtkuc410mygep 0 72760 5122423 5084082 2026-04-06T09:55:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122423 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Коланск |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_deg= 52|lat_min= 27|lat_sec=25 |lon_deg= 25|lon_min=47|lon_sec=7 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Івацэвіцкі |сельсавет = Святавольскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = 1401 |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 349 |год перапісу = 2005 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = +375 1645 |паштовы індэкс = 225273 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Kolansk |сайт = |мова сайта = }} '''Ко́ланск'''<ref name="Nazvy">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kolansk}}, {{lang-ru|Колонск}}) — [[вёска]] ў [[Івацэвіцкі раён|Івацэвіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Святавольскі сельсавет|Святавольскага сельсавета]]. Размешчана за 45 км на паўднёвы ўсход ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі [[Івацэвічы]], за 181 км ад [[Брэст]]а. Аўтадарогай злучана з [[Целяханы|Целяханамі]]<ref name="GB">{{Крыніцы/ГВБ|3-1||481}}</ref>. == Гісторыя == Паводле даследаванняў М. К. Любаўскага, у запісе вялікага князя [[Вітаўт|Вітаўта]] ад 1401 года ўпамінаецца «волостка Вяда» (Вядская воласць), да якой належалі [[Вяда (вёска)|Вяда]] пры возеры Бабровіцкае, [[Бабровічы]] пры тым жа возеры, Коланск і сяло Гаць. Таксама Коланск упамінаецца ў 1559 годзе пры апісанні пушчаў [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]. У канцы XVI — пачатку XVIII стагоддзя — сяло ў [[Пінскі павет|Пінскім павеце]]. З 1795 года ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]<ref name="GB"/>. [[Файл:Kałonsk. Калонск (1916).jpg|міні|Вёска Коланск у 1916 годзе]] У 1876 годзе вёска ўваходзіла ў маёнтак Коланск (уласнасць Жука), адносілася да Коланскай сельскай грамады Святавольскай воласці Пінскага павета [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Паводле перапісу 1897 года ў вёсцы было 62 двары, 471 жыхар, хлебазапасны магазін. Пры ўрочышчы Асіёўка, непадалёку ад вёскі, размяшчалася сядзіба Коланск, уладанне Гетліна (3 двары, 14 жыхароў), і карчма. У 1909 годзе ў вёсцы і маёнтку было 94 двары, 575 жыхароў<ref name="GB"/>. [[Файл:Kolansk, Ivatsevichy District, Decorated village house (2022-07-10).jpg|міні|Традыцыйная хата з дэкаратыўным плотам]] З лютага 1915 года акупіравана германскімі войскамі, з сакавіка 1919 года — польскімі. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка|Польшчы]], у [[Косаўскі павет|Косаўскім павеце]] [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. У 1924 годзе — вёска ў Святавольскай гміне: 71 будынак, 342 жыхары, з якіх 338 праваслаўных беларусаў; таксама існаваў фальварак з 1 будынкам і 9 жыхарамі. З 1939 года ў [[БССР]]. З 12 кастрычніка 1940 года вёска з'яўлялася цэнтрам [[Коланскі сельсавет|Коланскага сельсавета]] [[Целяханскі раён|Целяханскага раёна]] [[Пінская вобласць|Пінскай вобласці]]. На той час у вёсцы было 137 двароў, 611 жыхароў, дзейнічалі пачатковая школа, клуб, медпункт. Вёска ўваходзіла ў склад калгаса «Шлях да камунізму»<ref name="GB"/>. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з 1941 па 1944 гады акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Дзейнічала падпольная патрыятычная група. У 1951—1952 гадах у вёсцы было 144 двары, 691 жыхар, працаваў калгас імя Молатава. У сярэдзіне 1950-х гадоў дзейнічала хата-чытальня<ref name="GB"/>. З 17 лістапада 1980 года вёска ў складзе [[Амяльнянскі сельсавет|Амяльнянскага сельсавета]]. Да 9 жніўня 2022 года вёска ўваходзіла ў склад Амяльнянскага сельсавета<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D922b0117500&p1=1 Решение Брестского областного Совета депутатов от 9 августа 2022 г. № 356 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Ивацевичского района Брестской области]</ref>, пасля чаго была перададзена ў склад [[Святавольскі сельсавет|Святавольскага сельсавета]]. == Насельніцтва == * '''XIX стагоддзе''': 1897 — 471 жыхар<ref name="GB"/>. * '''XX стагоддзе''': 1909 — 575 жыхароў; 1924 — 342 жыхары; 1940 — 611 жыхароў; 1972 — 871 жыхар; 1979 — 778 жыхароў; 1997 — 425 жыхароў<ref name="GB"/>. * '''XXI стагоддзе''': 2002 — 389 жыхароў; 2005 — 175 гаспадарак, 349 жыхароў<ref name="GB"/>. == Інфраструктура == [[Файл:Kolansk, Ivatsevichy District, Village shop (2022-07-10).jpg|міні|Вясковая крама]] У вёсцы размешчаны сярэдняя школа, клуб, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі, магазін<ref name="GB"/>. == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1||481}} {{зноскі}} {{Святавольскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Івацэвіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Івацэвіцкага раёна]] rgx9gehm0tgdfpluy65ng6riidiov1y 0 72804 5122556 4939711 2026-04-06T10:14:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122556 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Чарнаўчыцы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = Coat of arms of Čarnaŭčycy.png |сцяг = Flag of Čarnaŭčycy.png |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Чарнаўчыцы. Троіцкі касцёл (02).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 12|lat_sec = 42 |lon_dir = E|lon_deg = 23|lon_min = 44|lon_sec = 29 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Чарнаўчыцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = 15 ст. |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = |паштовы індэкс = 225030 |паштовыя індэксы = 225030 |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = ru |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242980215 }} '''Чарна́ўчыцы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Чарнаўчы́чы'''</ref> ({{lang-be-trans|Čarnaŭčycy}}, {{lang-ru|Чернавчицы}}) — [[аграгарадок]] у [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Чарнаўчыцкі сельсавет|Чарнаўчыцкага сельсавета]]. Размешчаны за 18 км на поўнач ад [[Брэст]]а, 12 км ад чыгуначнай станцыі Матыкалы, на аўтадарозе Брэст — [[Камянец]]. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядомы з [[15 стагоддзе|15 стагоддзя]] як сяло ў Берасцейскім павеце [[Троцкае ваяводства|Троцкага]], з [[1520]] года [[Падляшскае ваяводства (1513—1795)|Падляшскага]], з [[1566]] года [[Берасцейскае ваяводства|Берасцейскага]] ваяводстваў [[ВКЛ]]. У [[1477]] годзе пан Няміра Ваўчкевіч прадаў Чарнаўчыцы Івашку Іллінічу, затым у валоданні Е. Іллініча, графа Мірскага і Чарнаўчыцкага, кн. Радзівіла. Пад [[1567]] годам у попісе войска ВКЛ пазначана як мястэчка ў Берасцейскім павеце. З [[1568]] года належалі [[Радзівілы|Радзівілам]] да канца [[19 стагоддзе|19 ст]]. У [[1583]] годзе пабудаваны па фундацыі [[Мікалай Крыштаф Радзівіл Сіротка|М. Радзівіла Сіроткі]] [[Троіцкі касцёл (Чарнаўчыцы)|касцёл Прасвятой Тройцы]]. На паўночным захадзе ад касцёла 3-ярусная званіца з шатровым дахам. У [[1671]] годзе Радзівіламі быў пабудаваны аднапавярховы палац з вялізнымі сенямі, у якія магла заехаць шасціконная карэта. Пры двары знаходзіліся сад і звярынец. [[Файл:Čarnaŭčycy, Radzivił. Чарнаўчыцы, Радзівіл (1761).jpg|thumb|left|[[Чарнаўчыцкая сядзіба|Палац Радзівілаў]] у Чарнаўчыцах (1761)]] У [[1733]] годзе ўзведзена драўляная праваслаўная [[Царква Параскевы Пятніцы (Чарнаўчыцы)|царква Параскевы Пятніцы]]. У [[1777]] годзе тут дзейнічаў вадзяны млын, які меў 11 вадзяных колаў. У 18 стагоддзі мястэчка належала вядомаму натуралісту [[Марцін Мікалай Кароль Радзівіл|Марціну Радзівілу]] (1705—1782), які ў Чарнаўчыцах праводзіў фізічныя і хімічныя доследы, спрабаваў адкрыць філасофскі камень, з дапамогай якога збіраўся ператварыць у золата іншыя металы. Яго родзіч [[Геранім Фларыян Радзівіл|Геранім Радзівіл]], вядомы сваім крывавым падаўленнем Крычаўскага паўстання, абвясціў вальнадумца вар'ятам і забраў у апеку яго маёнтак. Пасля 3-га падзелу [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1795) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Слонімская губерня|Слонімскай]], з [[1797]] года — у [[Літоўская губерня|Літоўскай]], з [[1801]] года — у [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]] губернях. У [[1862]] годзе адкрыта народнае вучылішча. У [[1863]] годзе гэта было беднае мястэчка, размешчанае за 14 вёрст ад [[Брэст]]а на гандлёвым шляху ў [[Пружаны]]. У [[1867]] годзе касцёл Прасвятой Тройцы перададзены пад праваслаўную царкву (у [[1918]] годзе вернуты католікам). У [[1876]] годзе мястэчка з вуліцамі Брэсцкай, Камянецкай, Кобрынскай і інш. Маёнткам Чарнаўчыцы валодаў граф Грабоўскі. У [[1886]] годзе ў мястэчку 2 праваслаўныя царквы, яўрэйскі малітоўны дом, сінагога, гандлёвыя лаўкі, шавецкая майстэрня, 2 карчмы, на працягу года праводзіліся 3 кірмашы. У [[1889]] годзе дзейнічала народнае вучылішча (95 хлопчыкаў і 5 дзяўчынак). У [[1892]] годзе заснаваны хрустальны завод, на якім працавалі 250 рабочых і выраблялі хрустальны посуд. У [[1897]] годзе мястэчка ў Турнянскай воласці Брэсцкага павета, 2 царквы, народнае вучылішча, царкоўна-прыходская школа, прыёмны пакой, сінагога, хлебазапасны магазін, 13 крам, 3 карчмы, 2 разы ў год праводзіліся кірмашы. У 1905 годзе ў мястэчку працаваў пакой сельскага ўрача, дзейнічала мяшчанская ўправа, размяшчаўся прызыўны ўчастак па воінскай павіннасці і ўчастак судова-міравой акругі. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польшча|Польшчы]], у Турнянскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У 1940 годзе адкрыта 7-гадовая школа. Вёска знаходзілася пад нямецкай акупацыяй з 22 чэрвеня 1941 года да 24 ліпеня 1944 года. Неўзабаве было ўтворана [[гета ў Чарнаўчыцах]], масавыя забойствы пачаліся ў 1942 годзе. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] спалена 60 двароў, забіта 370 жыхароў, 10 вяскоўцаў загінулі на фронце, 7 — у партызанах. У верасні 1949 года арганізаваны калгас «Іскра», у які ўвайшлі 50 гаспадарак з 98. З 10 сакавіка 1951 года ў калгасе было 320 гаспадарак. 4 верасня 1972 года да Чарнаўчыц далучана вёска [[Лісовічы (Брэсцкі раён)|Лісовічы]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 4 верасня 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 27 (1365).</ref>. == Інфраструктура == Цэнтр СВК «Чарнаўчыцы». У вёсцы сярэдняя школа, аддзяленне сувязі, клуб, 2 сталовыя, 4 магазіны, сельская бібліятэка, вучэбны цэнтр к-та па сельскай гаспадарцы і харчаванні Брэсцкага аблвыканкома, акцыянернае таварыства «Чарнаўчыцкі завод жалезабетонных вырабаў». == Насельніцтва == * 177 двароў, 1125 жыхароў (1876) * 71 двор, 509 жыхароў (65 мяшчан) (1886) * 140 двароў, 1101 жыхар (1897) * 1316 жыхароў (1905) * 101 двор, 749 жыхароў (1921) * 200 двароў, 1050 жыхароў (1940) * 494 жыхары (1959) * 659 жыхароў (1970) * 865 гаспадарак, 2372 жыхары (1997) * 55 гаспадарак, 2406 жыхароў (2005) == Вядомыя асобы == * [[Ірына Фёдараўна Кітурка]] (нар. 1970) — гісторык, педагог. == Славутасці == [[Файл:Kaścioł Najśviaciejšaj Trojcy (Čarnaŭčycy) 001.Jpeg|thumb|Троіцкі касцёл]] * [[Троіцкі касцёл (Чарнаўчыцы)|Троіцкі касцёл]] — унікальны помнік беларускай архітэктуры стылі [[рэнесанс]] рысамі [[готыка|готыкі]], збудаваны ў [[1583]] годзе, размешчаны ў цэнтры вёскі<ref>[http://brestobl.com/bonus/video/cern/ch05.htm Троицкий костёл]</ref>. * Драўляная [[Царква Параскевы Пятніцы (Чарнаўчыцы)|царква Параскевы Пятніцы]], пабудаваная ў [[1733]] годзе<ref>[http://monuments.iatp.by/brest/charn2.html церковь Параскевы Пятницы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20051225134744/http://monuments.iatp.by/brest/charn2.html |date=25 снежня 2005 }}</ref>. * Помнік ахвярам [[Халакост]]а ў дарогі на [[Каменец]] паўночней Чарнаўчыц, ля самай мяжы [[Камянецкі раён|Камянецкага раёна]], пастаўлены ў 2009 годзе. === Страчаная спадчына === * [[Чарнаўчыцкая сядзіба|палацава-паркавы ансамбль Радзівілаў і Грабоўскіх]]. Верагодна, знішчана ў [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]]. == Галерэя == <center><gallery> Файл:Čarnaŭčycy, kaścioł (1.08.2008).jpg|Касцёл Файл:Čarnaŭčycy. Чарнаўчыцы (08.2008).jpg|Касцёл з боку апсіды Файл:Čarnaŭčycy. Чарнаўчыцы (2008).jpg|Царква Файл:Čarnaŭčycy, vulica (1.08.2008).jpg|Вуліца </gallery></center> {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} * {{кніга|аўтар=Пирожник И. И. и др.|загаловак=Дорогами дружбы: Белорусское и Украинское Полесье|адказны=И. И. Пирожник, В. С. Аношко, С. И. Кот|месца=Мн.|выдавецтва=Полымя|год=1985|старонкі=|старонак=207|тыраж=20&nbsp;000}}{{ref-ru}} * {{Крыніцы/БелЭн|17|Чарнаўчыцы}} — С. 232. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.radzima.org/be/miesca/charnauchycy.html Вёска Чарнаўчыцы: гісторыя і фотаздымкі на Radzima.org] * [http://globustut.by/chernavchi/index.htm Чарнаўчыцы: інфармацыя, фотаздымкі] * [http://monuments.iatp.by/brest/charn2.html Гістарычныя месцы і помнікі Беларусі: Царква Параскевы Пятніцы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20051225134744/http://monuments.iatp.by/brest/charn2.html |date=25 снежня 2005 }} {{Чарнаўчыцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Чарнаўчыцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] [[Катэгорыя:Чарнаўчыцы| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Берасцейскага ваяводства]] rcsq5okoxmt881t0cfdzi0n9d8u0wh8 0 73233 5121682 4587252 2026-04-05T19:09:28Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121682 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Перасяцінец |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 36|lat_sec = 03 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 12|lon_sec = 24 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Хракавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243043094 }} '''Перасяці́нец'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Pierasiaciniec}}, {{lang-ru|Пересетинец}}) — былая [[вёска]] ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіла ў склад [[Хракавіцкі сельсавет|Хракавіцкага сельсавета]]. Пасля [[Чарнобыльская аварыя|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] і радыяцыйнага забруджвання жыхары (29 сем'яў) пераселены ў [[1986]] годзе ў чыстыя месцы. Ліквідавана [[20 жніўня]] [[2008]] года<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf «Об упразднении сельских населенных пунктов Брагинского района». Решение Брагинского районного Совета депутатов от 20 августа 2008 г. № 68] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180317234647/http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf |date=17 сакавіка 2018 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 33 км на паўднёвы захад ад [[Брагін]]а, 61 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галінцы [[Васілевічы]] — [[Хойнікі]] ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), 150 км ад [[Гомель|Гомеля]], на тэрыторыі [[Палескі дзяржаўны радыяцыйна-экалагічны запаведнік|Палескага радыяцыйна-экалагічнага запаведніка]]. === Гідраграфія === На захадзе меліярацыйныя каналы. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Камарын]] — Брагін. Планіроўка складаецца з 2 просталінейных кароткіх вуліц, арыентаваных з паўднёвага ўсходу на паўночны захад і злучаных завулкам. Забудова драўлянымі хатамі, рэдкая, сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Вядомая з [[XIX]] стагоддзя як вёска ў [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] У 1850 годзе валоданне Празора. З 8 снежня 1926 года па 30 снежня 1927 года цэнтр [[Перасяцінскі сельсавет|Перасяцінскага сельсавета]] [[Камарынскі раён|Камарынскага раёна]] [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]. З 30 снежня 1927 года да 12 лістапада 1966 года вёска ўваходзіла ў склад [[Сцепаноўскі сельсавет|Сцепаноўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 12 лістапада 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1967, № 1 (1159).</ref> (з 24 красавіка 1934 года да 1938 года яго цэнтр), пасля — у склад [[Савіцкі сельсавет (Брагінскі раён)|Савіцкага сельсавета]], які 26 сакавіка 1987 года быў перайменаваны ў [[Хракавіцкі сельсавет]]. У 1930 годзе арганізаваны [[калгас]] імя В. І. Леніна, працавалі гамарня і поўсцечасальня. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] у маі 1943 года фашысты цалкам спалілі вёску і забілі 4 жыхароў. У 1959 годзе ўваходзіла ў склад саўгаса «Савічы» (цэнтр — вёска [[Савічы (Брагінскі раён)|Савічы]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2010 год — жыхароў няма. === Дынаміка === * 1850 год — 13 двароў, 68 жыхароў. * 1940 год — 60 двароў, 240 жыхароў. * 1959 год — 184 жыхара (паводле перапісу). * 1986 год — жыхары (29 сем'яў) пераселены. == Вядомыя выхадцы == * Г. С. Сарокін — [[Герой Сацыялістычнай Працы]]. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} c2gz5wzi0v59kj1doa8q3hs9v2wn4u6 0 73234 5121757 5087158 2026-04-05T19:26:46Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121757 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Пецькаўшчына |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat=51.6928195953369 |long=30.2464771270752 |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Спярыжскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 0 |год перапісу = 1986 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Пе́цькаўшчына'''<ref>''Рапановіч, Я. Н.'' Слоўнік назваў населеных пунктаў Гомельскай вобласці / [[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Я. Н. Рапановіч]]; Рэд. П. П. Шуба. — [[Мінск]]: Навука і тэхніка, 1986. — 240 с. (ст. 137).</ref> — былая<ref name=":0">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=r905g0029&q_id=4833554|title=Решение Гомельского областного исполнительного комитета от 20.01.2005 № 29 "Об исключении из данных по учёту и регистрации административно-территориальных и территориальных единиц населённых пунктов Брагинского, Добрушского, Кормянского и Наровлянского районов"|archive-url=https://web.archive.org/web/20220410143136/https://etalonline.by/document/?regnum=r905g0029&q_id=4833554|archive-date=10 красавіка 2022|access-date=|url-status=dead}}</ref> вёска ў [[Спярыжскі сельсавет|Спярыжскім сельсавеце]] [[Брагінскі раён|Брагінскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Пасля [[Чарнобыльская аварыя|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] і радыяцыйнага забруджвання жыхары (32 сям'і) пераселены ў [[1986]] годзе ў чыстыя месцы. У 2005 годзе вёска была выключана са звестак па ўліку населеных пунктаў<ref name=":0" />. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 12 км на поўдзень ад [[Брагін]]а, 41 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галінцы [[Васілевічы]] — [[Хойнікі]] ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), 131 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === На ўсходзе пойма ракі [[Брагінка]]. == Транспартная сетка == [[Файл:Сперижье на топографической карте Беларуси.jpg|міні|195x195пкс]] Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад. Забудавана драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Вядомая з пачатку [[XX]] стагоддзя як сяліба ў Брагінскай воласці [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1931 годзе арганізаваны [[калгас]]. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] у траўні 1943 года фашысты спалілі 21 двор. У 1959 годзе ўваходзіла ў склад калгасу «Запаветы Леніна» (цэнтр — вёска [[Ясяні|Ясені]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2010 год — жыхароў няма. === Дынаміка === * 1906 год — 14 двароў, 108 жыхароў. * 1930 год — 23 двары, 257 жыхароў. * 1940 год — 27 двароў. * 1959 год — 108 жыхароў (паводле перапісу). * 1986 год — жыхары (32 сям'і) пераселены. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 8qrsstjissqyysu64gyixfaner5pbjj 0 73235 5121684 5087159 2026-04-05T19:09:48Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121684 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = пасёлак |беларуская назва = Печы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat=51.7472362518311 |long=30.0748801231384 |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Астраглядаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 0 |год перапісу = 1986 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Печы'''<ref>''Рапановіч, Я. Н.'' Слоўнік назваў населеных пунктаў Гомельскай вобласці / [[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Я. Н. Рапановіч]]; Рэд. П. П. Шуба. — [[Мінск]]: Навука і тэхніка, 1986. — 240 с. (ст. 137).</ref> — былы<ref name=":0">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=r905g0029&q_id=5147286|title=Решение Гомельского областного исполнительного комитета от 20 января 2005 года № 29 «Об исключении из данных по учёту и регистрации административно-территориальных и территориальных единиц населённых пунктов Брагинского, Добрушского, Кормянского и Наровлянского районов»|archive-url=https://web.archive.org/web/20220522213000/https://etalonline.by/document/?regnum=r905g0029&q_id=5147286|archive-date=22 мая 2022|access-date=|url-status=dead}}</ref> пасёлак у [[Астраглядаўскі сельсавет|Астраглядаўскім сельсавеце]] [[Брагінскі раён|Брагінскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Пасля [[Чарнобыльская аварыя|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] і радыяцыйнага забруджвання жыхары (31 сям'я) пераселены ў [[1986]] годзе ў чыстыя месцы. У 2005 годзе пасёлак быў выключаны са звестак па ўліку населеных пунктаў<ref name=":0" />. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 17 км на паўднёвы захад ад [[Брагін]]а, 24 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галінцы [[Васілевічы]] — [[Хойнікі]] ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), 136 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Камарын — Брагін. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай мерыдыянальнай вуліцы. Забудавана драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У 1931 годзе арганізаваны [[калгас]]. У 1959 годзе ўваходзіў у склад саўгаса «Астрагляды» (цэнтр — вёска [[Астрагляды]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2010 год — жыхароў няма. === Дынаміка === * 1930 год — 25 двароў, 106 жыхароў. * 1959 год — 153 жыхара (паводле перапісу). * 2004 год — жыхары (31 сям'я) пераселены. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} gp4tmttrf04l99ah8qc5k86a5zt6q3v 0 73236 5121744 4861097 2026-04-05T19:24:36Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121744 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Піркі |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Хракавіцкі |першае згадванне = XVIII стагоддзе }} '''Пі́ркі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Pirki}}, {{lang-ru|Пирки}}) — былая [[вёска]] ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіла ў склад [[Хракавіцкі сельсавет|Хракавіцкага сельсавета]]. Пасля [[Чарнобыльская аварыя|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] і радыяцыйнага забруджвання жыхары (476 сем'яў) пераселены ў [[1986]] годзе ў чыстыя месцы. Ліквідавана [[20 жніўня]] [[2008]] года<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf «Об упразднении сельских населенных пунктов Брагинского района». Решение Брагинского районного Совета депутатов от 20 августа 2008 г. № 68] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180317234647/http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf |date=17 сакавіка 2018 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Геаграфія == У 32 км на поўдзень ад [[Брагін]]а, 13 км ад чыгуначнай станцыі [[Ёлча (станцыя)|Ёлча]] (на лініі [[Оўруч]] — [[Палтава]]), 147 км ад [[Гомель|Гомеля]]. Знаходзіцца на тэрыторыі [[Палескі дзяржаўны радыяцыйна-экалагічны запаведнік|Палескага радыяцыйна-экалагічнага запаведніка]]. Побач аўтадарога Камарын — Брагін. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, блізкай да шыротнай арыентацыі, якая на ўсходзе далучаецца да мерыдыянальнай вуліцы. Забудова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XVIII]] стагоддзя, як вёска ў [[Рэчыцкі павет Мінскага ваяводства|Рэчыцкім павеце]] [[Мінскае ваяводства|Мінскага ваяводства]]. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|2-га раздзела Рэчы Паспалітай]] ([[1793 год]]) у складзе Расійскай імперыі. У 1811 годзе сяло ў валоданні Ракіцкіх. У 1850 годзе валоданне Прозара. Паводле перапісу 1897 года знаходзіліся [[хлебазапасны магазін]], школа граматы. У 1908 годзе ў Савіцкай воласці [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. З 8 снежня 1926 года да 8 студзеня 1987 года<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 8 студзеня 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref> цэнтр [[Піркаўскі сельсавет|Піркаўскага сельсавета]] [[Камарынскі раён|Камарынскага]], з 25 снежня 1962 года Брагінскага раёнаў [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]], з 9 чэрвеня 1927 года [[Гомельская акруга|Гомельскага]] (з 26 ліпеня 1930 года) акруг, з 1938 года [[Палеская вобласць|Палескай]], з 8 студзеня 1954 года [[Гомельская вобласць|Гомельскай]] абласцей. У 1920-е года дзейнічалі школа і аддзяленне спажывецкай кааперацыі. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Чырвоны будаўнік», працавалі гамарня і вятрак. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] у красавіку 1943 года партызаны разграмілі створаны акупантамі ў вёсцы гарнізон. Карнікі ў маі 1943 года забілі 12 жыхароў (пахаваны ў магіле ахвяр фашызму на заходняй ускраіне), а ў лістападзе 1943 года спалілі 93 двары. У баях за вызваленне вёскі ў верасні — кастрычніку 1943 года загінулі 123 салдаты [[89-й стралковы корпус|89-га]] і [[9-й гвардзейскі стралковы корпус|9-га гвардзейскага стралковага]] карпусоў [[61-я армія (СССР)|61-й арміі]], а таксама 37 партызан атрада імя М. М. Кацюбінскага (пахаваны ў брацкай магіле ў цэнтры вёскі). Сярод пахаваных [[Герой Савецкага Саюза|Героі Савецкага Саюза]] [[Сяргей Купрыянавіч Галавашанка|С. К. Галавашанка]] і [[Васіль Фёдаравіч Загайнаў|В. Ф. Загайнаў]]. У 1959 годзе была цэнтрам саўгаса «Піркі». Месцаваліся камбінат побытавага абслугоўвання, бібліятэка, дзіцячыя яслі, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі, сталовая. З 8 студзеня 1987 года вёска ўваходзіла ў склад [[Савіцкі сельсавет (Брагінскі раён)|Савіцкага сельсавета]], які 26 сакавіка 1987 года быў перайменаваны ў [[Хракавіцкі сельсавет]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 26 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>. == Насельніцтва == * 1850 год — 50 двароў, 343 жыхара. * 1897 год — 79 двароў, 496 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 120 двароў, 703 жыхара. * 1940 год — 196 двароў. * 1959 год — 552 жыхара (паводле перапісу). * 1986 год — жыхары (476 сем'яў) пераселены. * 2010 год — жыхароў няма. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 6haf1ufb7snu578fvajks6ov5zqu58t 0 73271 5122161 4818156 2026-04-06T08:39:30Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Кока-Кола]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5122161 wikitext text/x-wiki {{Напой | Найменне = Coca-Cola | выява = | апісанне = | тып = [[Безалкагольны напой]] | мацунак = | вытворца = [[The Coca-Cola Company]] | дыстрыб'ютар = | паходжанне = ЗША | год = 1886 | колер = | сайт = http://www.coca-cola.by/ }} [[File:15-09-26-RalfR-WLC-0098.jpg|thumb|upright|Coca-Cola]] '''«Кока-Кола»''' — безалкагольны газаваны [[напой]], які вырабляецца кампаніяй [[The Coca-Cola Company]]. Самы дарагі [[брэнд]] у свеце ў 2005—2011 гадах. У [[Беларусь|Беларусі]] вытворчасцю і продажам напою займаецца кампанія «[[Кока-Кола Беўрыджыз Беларусь]]». Вытворчасць «Кока-Колы» адбываецца наступным чынам. Кампанія The Coca-Cola Company стварае канцэнтрат, які прадаецца ліцэнзаваным кампаніям па ўсім свеце. Далей кожная з гэтых кампаній стварае канчатковы прадукт, які з’яўляецца сумессю канцэнтрату, вады і [[цукразамяшчальнік]]аў, і прадае яго. == Гісторыя == [[File:John Pemberton.jpg|thumb|upright|Джон Пембертан, стваральнік «Кока-Колы».]] [[File:ContourBottleConceptSketch.jpg|left|thumb|Канцэпт бутэлькі, распрацаваны Эрлам Дынам.]] Гісторыя напою пачынаецца ў Атланце, [[Джорджыя|штат Джорджыя]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]. [[Фармацэўт]] Джон Сціт Пембертан стварае безалкагольны аналаг кокавага віна і патэнтуе яго як лекавы сродак. Назву для напою прыдумаў бухгалтар Пембертана Фрэнк Робінсан. Ён жа стварае лагатып «Кока-Колы». Продаж напою пачаўся 8 мая 1886 года ў аптэцы Якаба — найбуйнейшай [[Аптэка|аптэцы]] Атланты. Пембертан сцвярджаў, што «Кока-Кола» вылечвае «ад любых нервовых засмучэнняў» і імпатэнцыі, а таксама што на яе можна перайсці тым, хто заахвоціўся да [[Морфій|морфію]]. Спачатку напой штодня куплялі ў сярэднім толькі 9 чалавек. Выручка з продаж на працягу першага года склала ўсяго 50 долараў. Цікава, што на вытворчасць кока-колы было выдаткавана 70 долараў, гэта значыць у першы год напой быў стратным. Але паступова папулярнасць «Кока-Колы» ўзрастала, і прыбылі ад яе продажу таксама. У 1888 годзе Пембертан прадаў правы на выпуск напою. А ў 1892 годзе бізнесмен Аса Грыгс Кендлер, які купіў правы на «Кока-Колу», заснаваў кампанію «The Coca-Cola Company». Першапачаткова «Кока-Кола» прадавалася праз сатуратары (спецыяльныя апараты для насычэння вадкасці [[Дыяксід вугляроду|дыяксідам вугляроду]]). З 1894 года «Кока-Кола» пачынае прадавацца ў [[бутэлька]]х. У 1902 годзе са зваротам у $120 тысяч «Кока-Кола» стала самым вядомым напоем у ЗША. З 1904 года ў «Кока-Колу» перастаюць дабаўляць свежае [[Кока|лісце кокі]] і карыстаюцца «выціснутым», з якога выдалены ўвесь какаін. У 1915 годзе дызайнер Эрл Р. Дын (англ. Earl R. Dean) з Тэррэ-Хот, штат Індыана, прыдумаў новую бутэльку ў 6,5 унцый. Форма бутэлькі была натхнёная плодам [[какава]] (па адной версіі, Дын зблытаў словы coca і cocoa, па іншай — не змог знайсці ў бібліятэцы нічога ні пра коку, ні пра колу). Каб бутэлька лепш стаяла на [[транспарцёр]]ы, унізе зроблена пашырэнне. За ўсе наступныя гады было выраблена больш 6 млрд такіх бутэлек. У 1916 годзе было ўзбуджана 153 судовых пазоў супраць марак-імітатараў, такіх як «Fig Cola», «Candy Cola», «Cold Cola», «Cay-Ola» і «Koca Nola». У 1955 годзе «Кока-Кола» пачала прадавацца ў бутэльках аб’ёмам 10, 12 і 26 унцый, а таксама ў бляшанках. У 1979 годзе «Кока-Кола» упершыню вырабляецца ў СССР (да Алімпійскіх гульняў у Маскве ў 1980 годзе). У 1982 годзе пачаўся выпуск дыетычнай «Diet Coke». У 1988 годзе «Кока-Кола» выйшла на рынак [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]. 4 снежня 2007 гады «Кока-Кола» прадставіла новую шкляную бутэльку ёмістасцю 0,33 л. == Склад напою == [[File:Commercial. At the Coca Cola Plant BAnQ P48S1P06539.jpg|thumb|Разліў завод Coca-Cola Канада Лтд 8 студзеня 1941 года [[Манрэаль]], [[Канада]].]] ==== Інгрыдыенты ==== * [[газаваная вада]] * [[цукар]] * [[кафеін]] * [[Ортафосфарная кіслата|фосфарная кіслата]] * [[карамель]] * [[Араматызатар|натуральныя араматызатары]] Дакладная формула натуральных араматызатараў з’яўляецца камерцыйнай таямніцай. Вядомы [[міф]] аб тым, што толькі два чалавека маюць доступ да формулы і ў кожнага з іх толькі яе палова, не адпавядае рэчаіснасці. На самой справе, сапраўды існуе правіла, што толькі два чалавека маюць доступ да формулы, аднак кожны з іх ведае формулу цалкам. == Гатункі == Па ўсім свеце існуюць розныя віды «Кока-Колы», кожны з якіх мае пэўную смакавую асаблівасць (гатункі без цукру, са смакам фруктаў і г.д.). Сярод іх: * Caffeine-Free Coca-Cola * Coca-Cola Cherry * Coca-Cola with Lemon * Coca-Cola Vanilla * Coca-Cola with Lime * Coca-Cola Raspberry * Diet Coke * Coca-Cola Zero == «Кока-Кола» ў Беларусі == Напоі кампаніі «Кока-Кола» ўпершыню з’явіліся ў [[СССР]] у 1979 годзе падчас падрыхтоўкі [[Летнія Алімпійскія гульні 1980|Алімпійскіх гульняў]] у [[Масква|Маскве]]. Канчаткова на рынак краіны кампанія ўвайшла падчас перабудовы ў 1988 годзе. Вытворчае прадпрыемства «Кока-Кола Беўрыджыз Беларусь» пачало сваю дзейнасць у [[Беларусь|Беларусі]] ў студзені 1994 года. У чэрвені 1997 года ў [[Калядзічы (Мінскі раён)|пасёлку Калядзічы]] пад [[Мінск]]ам быў запушчаны [[Фабрыка|завод]] «Кока-Кола». Апроч напояў сямейства ''Coca-Cola'' прадпрыемства кампаніі выпускаюць у Беларусі наступныя прадукты (некаторыя з таварных знакаў належаць не самой ''The Coca-Cola Company'', а даччыным кампаніям, іншыя ліцэнзаваны ў адпаведных праваўладальнікаў): ''[[Фанта|Fanta]], [[Sprite]], [[Schweppes]], [[Фруктайм]], BonAqua, сокі Добрый, Rich, Magic Summer, Rio, Joy''. == Экалогія == Кампанія выпускае каля 3 млн тон пластыкавага пакавання ў год, што эквівалентна прыкладна 200 тыс. пластыкавых бутэлек у хвіліну.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/business-51197463|title=Davos 2020: People still want plastic bottles, says Coca-Cola - BBC News|website=web.archive.org|date=2020-01-30|access-date=2024-08-04|archive-date=30 студзеня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200130025249/https://www.bbc.com/news/business-51197463|url-status=bot: unknown}}</ref> Па даных экалагічнай арганізацыі Break Free from Plastic за 2019 год, брэнд «Кока-Кола» робіць найбольшы ўнёсак у сусветныя пластыкавыя адходы.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/business-51197463|title=Davos 2020: People still want plastic bottles, says Coca-Cola - BBC News|website=web.archive.org|date=2020-01-30|access-date=2024-08-04|archive-date=30 студзеня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200130025249/https://www.bbc.com/news/business-51197463|url-status=bot: unknown}}</ref> == Лячэбнае прымяненне == Кока-кола часам выкарыстоўваецца для лячэння фітабезаараў страўніка. Прыкладна ў 50 % даследаваных выпадкаў толькі кока-кола была прызнана эфектыўнай для растварэння страўнікавага фітабезаару. Аднак такое лячэнне можа прывесці да патэнцыйнага развіцця непраходнасці тонкай кішкі ў меншасці выпадкаў, што патрабуе хірургічнага ўмяшання{{крыніца?}}. == Скандалы, звязаныя з «Кока-Колай» у Свеце == На навагоднія святы перад 2016 кампанія маральна падтрымала анэксію [[Крым]]у [[Расія]]й, апублікаваўшы на сваёй старонцы ў сацсетцы [[VK|Вконтакте]] Крымскі паўвостраў ў складзе Расіі. Гэтымі дзеяннямі кампанія выклікала бурную рэакцыю ўкраінцаў і МЗС, якія выявіліся ў байкоце ўсёй прадукцыі Coca Cola на тэрыторыі [[Украіна|Украіны]]<ref>Крыніца: http://www.rbc.ua/styler/zhizn/coca-cola-vklyuchila-krym-sostav-rossii-1452006138.html</ref>. Закрыццё нядаўна пабудаванага завода кампаніі Coca-Cola ў Індыі паблізу мястэчка Варанасі ў штаце Утар Прадэш, — вынік працяглай і ўпартай барацьбы мясцовага насельніцтва, якую яно вяло на працягу апошніх 11 гадоў. У аснове пратэстаў — неспакой мясцовых жыхароў з нагоды знясілення і забруджвання падземных вод з-за дзейнасці кампаніі, і незаконны захоп яе тэрыторыі, якая належыць мясцовым суполкам. У выніку рэгулятарныя органы Індыі адмовілі Кока-Кола ў выдачы дазволу на дзейнасць новага прадпрыемства (аднаго з 58, размешчаных на тэрыторыі краіны) і прадставіць сваё рашэнне на разгляд Нацыянальнага зялёнага трыбунала (Нацыянальны Зялёны трыбунала (НЗТ)), які і санкцыянаваў закрыццё прадпрыемства<ref>Крыніца: http://ru.journal-neo.org/2014/10/07/coca-cola-vlasti-indii-zakry-vayut-zavod-kompanii/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150910174152/http://ru.journal-neo.org/2014/10/07/coca-cola-vlasti-indii-zakry-vayut-zavod-kompanii/ |date=10 верасня 2015 }}</ref>. Штат Керала на поўдні Індыі стаў чарговым рэгіёнам, забаранілі продаж напояў вытворчасці даччыных кампаній Coca-Cola і [[Pepsi]]. Прычына стандартная — даследаванні паказалі, што ў вадзе, якая выкарыстоўваецца пры вытворчасці газіроўкі, утрымліваюцца [[пестыцыды]]<ref>Крыніца: http://www.adme.ru/business/v-indii-zapretili-coca-cola-i-pepsico-8113/{{Недаступная спасылка}}</ref>. Coca-Cola выбачылася перад жыхарамі Мексікі за расізм у рэкламе<ref>Крыніца: http://lifenews.ru/news/173660</ref>. Кока-кола прыбрала са сваёй рэкламы геяў спецыяльна для [[Ірландцы|ірландцаў]]<ref>Крыніца: http://irelandru.com/koka-kola-ubrala-iz-svoej-reklamy-geev/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304214237/http://irelandru.com/koka-kola-ubrala-iz-svoej-reklamy-geev/ |date=4 сакавіка 2016 }}</ref>. Coca-Cola патрапіла ў скандал з цытатамі [[Адольф Гітлер|Гітлера]]<ref>Крыніца: http://brandpost.ru/coca-cola-popala-v-skandal-s-citatami-gitlera/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160905231933/http://brandpost.ru/coca-cola-popala-v-skandal-s-citatami-gitlera/ |date=5 верасня 2016 }}</ref>. Кампанія Coca-Cola лічыць свае ж напоі, вырабленыя ва Украіне, не адпавядаючымі еўрапейскім стандартам<ref>Крыніца: http://ru.tsn.ua/ukrayina/coca-cola-trebuet-zapretit-v-shvetsii-proizvedennye-v-ukraine-napitki.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140817114727/http://ru.tsn.ua/ukrayina/coca-cola-trebuet-zapretit-v-shvetsii-proizvedennye-v-ukraine-napitki.html |date=17 жніўня 2014 }}</ref>. Найбуйнейшыя ў свеце вытворцы газаваных напояў — кампаніі PepsiCo і Coca-Cola вымушаны ў тэрміновым парадку змяніць рэцэптуру сваіх напояў. Інакш ім давядзецца размясціць на бутэльках папярэджання аб небяспецы ўзнікнення ракавых захворванняў<ref>Крыніца: http://sevnews.info/rus/view-news/Napitki-Pepsi-i-Coca-Cola-mogut-vyzvat-rak!-/5607 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305132052/http://sevnews.info/rus/view-news/Napitki-Pepsi-i-Coca-Cola-mogut-vyzvat-rak!-/5607 |date=5 сакавіка 2016 }}</ref>. Вытворчасць папулярнага напою Coca-Cola ў Казахстане знізілася амаль на чвэрць: людзі адмаўляюцца ад прадукцыі, лічачы яе шкоднай для здароўя<ref>Крыніца: http://365info.kz/2014/07/yubilej-coca-cola-v-kazaxstane-sryvaetsya/</ref>. Па-кітайску назва «Кока-кола» гучыць як «ўкус апалоніка» або «Воскавы конь». Гэта прымусіла Coca Cola назвацца па-кітайску 可口可乐, што чытаецца як «ke kou ke le», і літаральна азначае «Магу, рот, шчасце»<ref>Крыніца: http://www.adme.ru/tvorchestvo-reklama/mnogolikie-brendy-22304/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305011201/http://www.adme.ru/tvorchestvo-reklama/mnogolikie-brendy-22304/ |date=5 сакавіка 2016 }}</ref>. {{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Coca-Cola}} * [http://www.thecoca-colacompany.com/contactus/myths_rumors/index.html Міфы і здагадкі пра Coca-Cola] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120430065800/http://www.thecoca-colacompany.com/contactus/myths_rumors/index.html |date=30 красавіка 2012 }}{{ref-en}} * [http://www.snopes.com/cokelore/ Гарадскія легенды пра Coca-Cola]{{ref-en}} * [http://selfire.com/2008/12/2005/ Калекцыя рэкламных плакатаў Coca-Cola з 1888 года. Гісторыя кампаніі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180910164533/http://selfire.com/2008/12/2005/ |date=10 верасня 2018 }} {{Безалкагольныя напоі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Безалкагольныя напоі]] [[Катэгорыя:Кока-Кола]] r7go46fle8l6x5y6i7a2025lsddyzv6 0 73833 5121686 4587275 2026-04-05T19:10:08Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121686 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Пучын |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 38|lat_sec = 46 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 16|lon_sec = 22 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Хракавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XVIII стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 0 |год перапісу = 1986 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243043093 }} '''Пу́чын'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Pučyn}}, {{lang-ru|Пучин}}) — былая [[вёска]] ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіла ў склад [[Хракавіцкі сельсавет|Хракавіцкага сельсавета]]. Пасля [[Чарнобыльская аварыя|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] і радыяцыйнага забруджвання жыхары (143 сем'і) пераселены ў [[1986]] годзе ў чыстыя месцы. Ліквідавана [[20 жніўня]] [[2008]] года<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf «Об упразднении сельских населенных пунктов Брагинского района». Решение Брагинского районного Совета депутатов от 20 августа 2008 г. № 68] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180317234647/http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf |date=17 сакавіка 2018 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 19 км на поўдзень ад [[Брагін]]а, 47 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галінцы [[Васілевічы]] — [[Хойнікі]] ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), 138 км ад [[Гомель|Гомеля]], на тэрыторыі [[Палескі дзяржаўны радыяцыйна-экалагічны запаведнік|Палескага радыяцыйна-экалагічнага запаведніка]]. == Транспартная сетка == На [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Камарын — Брагін. Планіроўка складаецца з крывалінейнай вуліцы, блізкай да шыротнай арыентацыі, да цэнтра якой далучаюцца з поўначы тры кароткія, шчыльна паміж сабой пастаўленыя мерыдыянальныя вуліцы. Забудова двухбаковая, драўляная, сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XVIII]] стагоддзя як вёска ў [[Рэчыцкі павет Мінскага ваяводства|Рэчыцкім павеце]] [[Мінскае ваяводства|Мінскага ваяводства]] [[ВКЛ]]. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|2-га раздзела Рэчы Паспалітай]] ([[1793]] год) у складзе Расійскай імперыі. У 1811 годзе валоданне Ракіцкіх. У 1897 годзе размяшчаліся капліца і сядзіба, у Савіцкай воласці [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. З 8 снежня 1926 года па 30 снежня 1927 года цэнтр [[Пучынскі сельсавет|Пучынскага сельсавета]] Брагінскага раёна [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]], з 9 чэрвеня 1927 года [[Гомельская акруга|Гомельскай]] акруг. У 1920-х гадах дзейнічала школа. У 1930 годзе арганізаваны [[калгас]] «Чырвоны сцяг», працавалі [[вятрак]] (з 1909 года) і гамарня. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] на франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 68 мясцовых жыхароў, у памяць пра якія ў 1980 годзе ўсталяваны абеліск. У 1959 годзе ўваходзіла ў склад саўгаса «Слабадскі» (цэнтр — вёска [[Выграбная Слабада]]). Да 12 лістапада 1966 года вёска ўваходзіла ў склад [[Савіцкі сельсавет (Брагінскі раён)|Савіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 2 жніўня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1966, № 26 (1146).</ref>, да 8 студзеня 1987 года — у склад [[Слабадскі сельсавет (Брагінскі раён)|Слабадскога сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 8 студзеня 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>, пасля — у складзе Хракавіцкага сельсавета (да 26 сакавіка 1987 года — Савіцкі сельсавет<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 26 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2010 год — жыхароў няма. === Дынаміка === * 1850 год — 29 двароў. * 1897 год — 75 двароў, 384 жыхара (паводле перапісу). Сядзіба — 2 двары, 17 жыхароў. * 1908 год — 113 двароў, 536 жыхароў. * 1959 год — 588 жыхароў (паводле перапісу). * 1986 год — жыхары (143 сем'і) пераселены. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} hil6yarzzirw603w6ake6cuymdtt2h7 0 73839 5121758 5055157 2026-04-05T19:26:56Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121758 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = пасёлак |беларуская назва = Рафалаў |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 45|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 10|lon_sec = 22 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Спярыжскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 0 |год перапісу = 1986 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Рафалаў'''<ref>''Рапановіч, Я. Н.'' Слоўнік назваў населеных пунктаў Гомельскай вобласці / [[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Я. Н. Рапановіч]]; Рэд. П. П. Шуба. — [[Мінск]]: Навука і тэхніка, 1986. — 240 с. (ст. 146).</ref> — былы<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.kaznachey.com/doc/0FH4fCmCYSg/|title=Решение Гомельского областного совета депутатов от 20 января 2005 г. № 29 «Об исключении из данных по учёту и регистрации административно-территориальных и территориальных единиц населенных пунктов Брагинского, Добрушского, Кормянского и Наровлянского районов»|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=}}</ref> пасёлак у [[Спярыжскі сельсавет|Спярыжскім сельсавеце]] [[Брагінскі раён|Брагінскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Пасля [[Чарнобыльская аварыя|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] і радыяцыйнага забруджвання жыхары (16 сем'яў) пераселены ў [[1986]] годзе ў чыстыя месцы. У 2005 годзе пасёлак быў выключаны са звестак па ўліку населеных пунктаў<ref name=":0" />. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 8 км на паўднёвы захад ад [[Брагін]]а, 25 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галінцы [[Васілевічы]] — [[Хойнікі]] ад лініі Калінкавічы — Гомель), 129 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Камарын — Брагін. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай вуліцы шыротнай арыентацыі, забудаванай драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У 1931 годзе арганізаваны [[калгас]]. У 1959 годзе ўваходзіў у склад [[калгас]]а імя М. І. Калініна (цэнтр — вёска [[Глухавічы]]). Да 8 студзеня 1987 года пасёлак уваходзіў у склад [[Глухавіцкі сельсавет|Глухавіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 8 студзеня 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>, пасля — у склад Спярыжскага сельсавета. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2010 год — жыхароў няма. === Дынаміка === * 1959 год — 116 двароў (паводле перапісу). * 2004 год — жыхары (16 сем'яў) пераселены. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 4el05yso09a00340adi8szao0wf4m4g 0 73850 5121687 4587010 2026-04-05T19:10:18Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121687 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Стары Сцепаноў |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 34|lat_sec = 37 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 13|lon_sec = 56 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Хракавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243043090 }} '''Стары́ Сцепано́ў'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Stary Sciepanoŭ}}, {{lang-ru|Старый Степанов}}) — былая [[вёска]] ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіла ў склад [[Хракавіцкі сельсавет|Хракавіцкага сельсавета]]. Пасля [[Чарнобыльская аварыя|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] і радыяцыйнага забруджвання жыхары (30 сем'яў) пераселены ў [[1986]] годзе ў чыстыя месцы. Афіцыйна ліквідавана [[20 жніўня]] [[2008]] года<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf «Об упразднении сельских населенных пунктов Брагинского района». Решение Брагинского районного Совета депутатов от 20 августа 2008 г. № 68] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180317234647/http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf |date=17 сакавіка 2018 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 36 км на паўднёвы захад ад [[Брагін]]а, 64 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галінцы [[Васілевічы]] — [[Хойнікі]] ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), 153 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Камарын]] — Брагін. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад. Забудавана драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XIX]] стагоддзя як вёска Сцепаноў у Савіцкай воласці [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Напачатку 1920-х гадоў вёска Сцепаноў падзялілася на дзве — Стары Сцепаноў і Новы Сцепаноў. З 8 снежня 1926 года па 30 снежня 1927 года цэнтр [[Старастэфаноўскі сельсавет|Старастэфаноўскага сельсавета]], з 1931 года да 24 красавіка 1934 года і з 1938 года да 12 лістапада 1966 года [[Сцепаноўскі сельсавет|Сцепаноўскага сельсавета]] [[Камарынскі раён|Камарынскага раёна]] [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]], з 9 чэрвеня 1927 года [[Гомельская акруга|Гомельскай]] (да 26 ліпеня 1930 года) акруг, з 20 лютага 1938 года [[Палеская вобласць|Палескай]], з 8 студзеня 1954 года [[Гомельская вобласць|Гомельскай]] абласцей. У 1931 годзе арганізаваны [[калгас]] "Камінтэрн", працавала гамарня. У 1959 годзе ўваходзіла ў склад саўгаса «Савічы» (цэнтр — вёска [[Савічы (Брагінскі раён)|Савічы]]). Да 12 лістапада 1966 года вёска ўваходзіла ў склад Сцепаноўскага сельсавета, пасля — у склад [[Савіцкі сельсавет (Брагінскі раён)|Савіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 12 лістапада 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1967, № 1 (1159).</ref>, які 26 сакавіка 1987 года быў перайменаваны ў [[Хракавіцкі сельсавет]]. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2010 год — жыхароў няма. === Дынаміка === * 1908 год — 105 двароў 726 жыхароў. * 1959 год — 245 жыхароў (паводле перапісу). * 1986 год — жыхары (30 сем'яў) пераселены. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 45nsyvc3syxg461y7g5a4uw6rlhbgyf 0 73976 5121688 5057071 2026-04-05T19:10:28Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121688 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = пасёлак |беларуская назва = Сцежарнае |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Малейкаўскі |першае згадванне = 1920-я }} {{значэнні|Спасылка=Сцежарнае}} '''Сце́жарнае''' або '''Сцежарэнскі'''<ref>''Рапановіч, Я. Н.'' Слоўнік назваў населеных пунктаў Гомельскай вобласці / [[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Я. Н. Рапановіч]]; Рэд. П. П. Шуба. — [[Мінск]]: Навука і тэхніка, 1986. — 240 с. (ст. 164).</ref> — былы пасёлак у [[Малейкаўскі сельсавет|Малейкаўскім сельсавеце]] [[Брагінскі раён|Брагінскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Пасля [[Чарнобыльская аварыя|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] і радыяцыйнага забруджвання жыхары пераселены ў чыстыя месцы. У 2005 годзе пасёлак быў выключаны са звестак па ўліку населеных пунктаў<ref>[https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2005-201/2005-201(003-022).pdf&oldDocPage=5 Решение Гомельского областного исполнительного комитета от 17 ноября 2005 г. № 793 Об исключении из данных по учету и регистрации административно-территориальных и территориальных единиц населенных пунктов Брагинского, Ветковского, Ельского и Хойникского районов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210602212348/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2005-201%2F2005-201%28003-022%29.pdf&oldDocPage=5 |date=2 чэрвеня 2021 }}</ref>. == Геаграфія == У 9 км на ўсход ад [[Брагін]]а, 37 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галінцы [[Васілевічы]] — [[Хойнікі]] ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), 128 км ад [[Гомель|Гомеля]]. На поўначы меліярацыйныя каналы. Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[аўтамабільная дарога|аўтадарогах]], якія адыходзяць ад [[Брагін]]а. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай вуліцы, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі. Забудова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку 1920-х гадоў перасяленцамі пераважна з вёскі [[Сцежарнае (вёска)|Сцежарнае]] на былых памешчыцкіх землях. У 1932 годзе арганізаваны [[калгас]]. У 1959 годзе ўваходзіў у склад [[калгас]]а «Сцяг Леніна» (цэнтр — вёска [[Зарэчча (Брагінскі раён)|Зарэчча]]). Да 26 сакавіка 1987 года пасёлак уваходзіў у склад [[Крыўчанскі сельсавет|Крыўчанскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 26 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>. == Насельніцтва == * 1959 год — 74 жыхары (паводле перапісу). * 1980-я — жыхары пераселены. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} c82vshs9v4zfzyvsbx3oltux9r71qhj 0 73984 5121689 4587013 2026-04-05T19:10:38Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121689 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Хатуча |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 44|lat_sec = 10 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 06|lon_sec = 37 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Буркоўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XVI стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 0 |год перапісу = 1986 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243034170 }} '''Хату́ча'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Chatuča}}, {{lang-ru|Хатуча}}) — былая [[вёска]] ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіла ў склад [[Буркоўскі сельсавет|Буркоўскага сельсавета]]. Пасля [[Чарнобыльская аварыя|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] і радыяцыйнага забруджвання жыхары (120 сем'яў) пераселены ў [[1986]] годзе ў чыстыя месцы. Ліквідавана [[20 жніўня]] [[2008]] года<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf «Об упразднении сельских населенных пунктов Брагинского района». Решение Брагинского районного Совета депутатов от 20 августа 2008 г. № 68] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180317234647/http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf |date=17 сакавіка 2018 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 15 км на паўднёвы захад ад [[Брагін]]а, 26 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галінцы [[Васілевічы]] — [[Хойнікі]] ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), 134 км ад [[Гомель|Гомеля]], на тэрыторыі [[Палескі дзяржаўны радыяцыйна-экалагічны запаведнік|Палескага радыяцыйна-экалагічнага запаведніка]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Камарын — Брагін. Планіроўка складаецца з просталінейнай шыротнай вуліцы, да якой з поўдня пад вострым кутом далучаецца кароткая просталінейная вуліца. Забудова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XVI]] стагоддзя, як вёска ў валоданні князя Вішнявецкага, а ва 2-й палове [[XVII]] стагоддзя — Каняцпольскіх. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|2-га раздзела Рэчы Паспалітай]] ([[1793 год]]) у складзе Расійскай імперыі. З 1811 года валоданне Ракіцкіх. У 1850 годзе. З 1873 года большасць земляў у валоданні купца 1-й гільдыі Канапліна. Паводле перапісу 1897 года знаходзіліся: капліца, [[вятрак]], гамарня; у Брагінскай воласці [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. З 8 снежня 1926 года па 30 снежня 1927 года цэнтр [[Хатуцкі сельсавет|Хатуцкага сельсавета]] Брагінскага раёна [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]], з 9 чэрвеня 1927 года [[Гомельская акруга|Гомельскай]] акруг. У 1931 годзе арганізаваны [[калгас]] «Чырвоная зорка», працавалі [[вятрак]], гамарня і поўсцечасальня. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] у чэрвені 1943 года фашысты спалілі 84 двары і забілі 13 жыхароў. У 1959 годзе ўваходзіла ў склад саўгаса «Астрагляды» (цэнтр — вёска [[Астрагляды]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2010 год — жыхароў няма. === Дынаміка === * 1850 год — 23 двары, 177 жыхароў. * 1897 год — 53 двары, 351 жыхар (паводле перапісу). * 1908 год — 61 двор, 439 жыхароў і ў фальварку 12 жыхароў. * 1930 год — 75 двароў, 422 жыхара. * 1940 год — 92 двары. * 1959 год — 425 жыхароў (паводле перапісу). * 1986 год — жыхары (120 сем'яў) пераселены. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} e76zfvqugz5tw90jpvirw5xn4n111u1 0 73986 5121980 5077111 2026-04-05T22:23:43Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121980 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Цалуйкі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Хракавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 0 |год перапісу = 1980-я |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Цалу́йкі'''<ref>''Рапановіч, Я. Н.'' Слоўнік назваў населеных пунктаў Гомельскай вобласці / [[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Я. Н. Рапановіч]]; Рэд. П. П. Шуба. — [[Мінск]]: Навука і тэхніка, 1986. — 240 с. (ст. 175).</ref> — былая<ref name=":0">[https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2005-201/2005-201(003-022).pdf&oldDocPage=5 Решение Гомельского областного исполнительного комитета от 17 ноября 2005 г. № 793 Об исключении из данных по учету и регистрации административно-территориальных и территориальных единиц населенных пунктов Брагинского, Ветковского, Ельского и Хойникского районов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210602212348/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2005-201%2F2005-201%28003-022%29.pdf&oldDocPage=5|date=2 чэрвеня 2021}}</ref> вёска ў [[Хракавіцкі сельсавет|Хракавіцкім сельсавеце]] [[Брагінскі раён|Брагінскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. За 18 км на паўднёвы ўсход ад [[Брагін]]а, 46 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галіне [[Васілевічы (станцыя)|Васілевічы]] — Хойнікі ад лініі [[Калінкавічы (станцыя)|Калінкавічы]] — [[Гомель (станцыя)|Гомель]]), 137 км ад [[Гомель|Гомеля]]. На рацэ [[Брагінка|Брагінцы]]. Транспартная сувязь па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Камарын]] — [[Брагін]]. == Гісторыя == [[Файл:Грушнае, Сувіды, Хракавічы на мапе Ф. Ф. Шубэрта сярэдзіны XIX ст.jpg|злева|міні|201x201пкс]] Вядомая з XIX стагоддзя як вёска ў Савіцкай воласці [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Цалуйкі», працавалі млын (з 1905) і гамарня. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] фашысты ўвосень 1943 года забілі 5 жыхароў (пахаваны ў магіле ахвяр фашызму). У 1959 годзе ўваходзіла ў склад саўгаса «Савічы» (цэнтр — вёска [[Савічы (Брагінскі раён)|Савічы]]). У складзе [[Савіцкі сельсавет (Брагінскі раён)|Савіцкага сельсавета]]. Пасля [[Чарнобыльская аварыя|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] у 1986 годзе і радыяцыйнага забруджвання жыхары пераселены ў чыстыя месцы. У 2005 годзе вёска была выключана са звестак па ўліку населеных пунктаў<ref name=":0" />. Планіровачна складалася з 2 кароткіх просталінейных, паралельных вуліц, арыентаваных з паўднёвага ўсходу на паўночны захад і забудаваных драўлянымі дадамі сядзібнага тыпу. == Насельніцтва == * 1850 год — 65 жыхароў. * 1897 год — 26 двароў, 135 жыхароў (перапіс). * 1908 год — 33 двары, 238 жыхароў. * 1959 год — 157 жыхароў (перапіс). * 1997 год — 1 жыхар. * 2010 год — жыхароў няма. == Вядомыя асобы == * [[Васіль Фёдаравіч Цалуйка]] — камісар партызанскай брыгады «За Савецкую Беларусь» у Вілейскай вобласці падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 422fnuzmvk2h62ljkbuere8f7bv6j5o 0 74012 5121949 5103585 2026-04-05T21:43:28Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121949 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Чэрнеў |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Хракавіцкі |першае згадванне = XIX стагоддзе }} '''Чэрнеў'''<ref>''Рапановіч, Я. Н.'' Слоўнік назваў населеных пунктаў Гомельскай вобласці / [[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Я. Н. Рапановіч]]; Рэд. П. П. Шуба. — [[Мінск]]: Навука і тэхніка, 1986. — 240 с. (ст. 184).</ref> — былая<ref name=":0">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=r905g0029&q_id=5147286|title=Решение Гомельского областного исполнительного комитета от 20 января 2005 года № 29 «Об исключении из данных по учёту и регистрации административно-территориальных и территориальных единиц населённых пунктов Брагинского, Добрушского, Кормянского и Наровлянского районов»|archive-url=https://web.archive.org/web/20220522213000/https://etalonline.by/document/?regnum=r905g0029&q_id=5147286|archive-date=22 мая 2022|access-date=|url-status=dead}}</ref> вёска ў [[Хракавіцкі сельсавет|Хракавіцкім сельсавеце]] [[Брагінскі раён|Брагінскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. == Геаграфія == За 30 км на поўдзень ад [[Брагін]]а, 11 км ад чыгуначнай станцыі [[Ёлча (станцыя)|Ёлча]] (на лініі [[Оўруч]] — [[Палтава]]), 149 км ад [[Гомель|Гомеля]]. Побач [[аўтамабільная дарога|аўтадарогі]] [[Камарын]] — [[Брагін]]. == Гісторыя == Выяўленае ранняга жалезнага веку і ранне-феадальнага часу сведчыць пра засяленне мясцін з даўняга часу. Вядома з пачатку XIX стагоддзя. У 1811 годзе згадана як паселішча ў [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], уладанне Ракіцкіх. У 1834 годзе ўладанне Трыпольскай. У 1908 годзе ў Савіцкай воласці [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]]. У 1930 годзе арганізаваны [[калгас]]. У 1959 годзе ўваходзіла ў склад саўгаса «Брагінскі» (цэнтр — вёска [[Выграбная Слабада]]). Пасля [[Чарнобыльская аварыя|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] і радыяцыйнага забруджвання жыхары (32 сем'і) пераселены ў 1986 годзе ў чыстыя месцы. Да 8 студзеня 1987 года вёска ўваходзіла ў склад [[Піркаўскі сельсавет|Піркаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 8 студзеня 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>, пасля — у склад [[Савіцкі сельсавет (Брагінскі раён)|Савіцкага сельсавета]], які 26 сакавіка 1987 года быў перайменаваны ў [[Хракавіцкі сельсавет]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 26 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>. У 2005 годзе вёска выключана з даных уліку населеных пунктаў<ref name=":0" />. Планіроўка складалася з кароткай просталінейнай шыротнай вуліцы з завулкам, забудаваных драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. З прычыны высокай радыяцыйнай забруджанасці ўсе пабудовы знесены і пахаваны пад пластом зямлі. == Славутасць == * Гарадзішча ранняга жалезнага веку і ранне-феадальнага часу, за 1,5 км на паўднёвы захад ад вёскі. == Насельніцтва == * 1834 год — 8 двароў. * 1897 год — 16 двароў, 132 жыхара (паводле перапісу). * 1908 год — 24 двары, 202 жыхара. * 1959 год — 181 жыхар (паводле перапісу). * 1986 год — жыхары (32 сем'і) пераселены. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} aak0ixy9nqr7f2twqhgdllqa802dneg 0 74015 5121759 5104545 2026-04-05T19:27:06Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121759 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Ясменцы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Спярыжскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XVIII стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Ясменцы'''<ref>''Рапановіч, Я. Н.'' Слоўнік назваў населеных пунктаў Гомельскай вобласці / [[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Я. Н. Рапановіч]]; Рэд. П. П. Шуба. — [[Мінск]]: Навука і тэхніка, 1986. — 240 с. (ст. 189).</ref> — былая<ref name=":0">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=r905g0029&q_id=4833554|title=Решение Гомельского областного исполнительного комитета от 20.01.2005 № 29 "Об исключении из данных по учёту и регистрации административно-территориальных и территориальных единиц населённых пунктов Брагинского, Добрушского, Кормянского и Наровлянского районов"|archive-url=https://web.archive.org/web/20220410143136/https://etalonline.by/document/?regnum=r905g0029&q_id=4833554|archive-date=10 красавіка 2022|access-date=|url-status=dead}}</ref> вёска ў [[Спярыжскі сельсавет|Спярыжскім сельсавеце]] [[Брагінскі раён|Брагінскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. За 10 км на паўднёвы захад ад [[Брагін]]а, 27 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галінцы [[Васілевічы]] — [[Хойнікі]] ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), 130 км ад [[Гомель|Гомеля]]. Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Камарын — Брагін. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з XVIII стагоддзя як вёска ў [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. З 1811 года валоданне Ракіцкіх. Паводле перапісу 1897 года знаходзіліся: капліца, [[вятрак]], гамарня, у Брагінскай воласці. У 1931 годзе арганізаваны [[калгас]] «Краіна саветаў», працавалі вятрак (з 1915 года) і гамарня. Паводле перапісу 1959 года. Уваходзіла ў склад калгасу імя М. І. Калініна (цэнтр — вёска [[Глухавічы]]). Пасля [[Чарнобыльская аварыя|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] і радыяцыйнага забруджвання жыхары (35 сем’яў) пераселены ў 1986 годзе ў чыстыя месцы. Да 8 студзеня 1987 года вёска ўваходзіла ў склад [[Глухавіцкі сельсавет|Глухавіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 8 студзеня 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>, пасля — у складзе Спярыжскага сельсавета. У 2005 годзе вёска была выключана са звестак па ўліку населеных пунктаў<ref name=":0" />. Планіроўка складалася з просталінейнай мерыдыянальнай вуліцы, забудаванай драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. У сувязі з высокім узроўнем радыяцыйнага забруджвання ўсе пабудовы знесены і пахаваны пад пластом зямлі. == Насельніцтва == * 1850 год — 11 двароў. * 1897 год — 30 двароў, 195 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 45 двароў, 227 жыхароў. * 1959 год — 173 жыхары (перапіс). * 1986 год — жыхары (35 сем’яў) пераселены. * 2010 год — жыхароў няма. == Вядомыя асобы == * [[Барыс Васілевіч Шылец]] (1922—1988) — [[Герой Сацыялістычнай Працы]]<ref>{{Cite web|url=https://bis.nlb.by/ru/documents/173738|title=Шылец Барыс Васільевіч}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} r500jytbd29xdc9bzyqs5md467fomc7 0 74551 5122502 4447977 2026-04-06T10:06:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122502 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Рагозна}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва =Рагозна |арыгінальная назва = |краіна =Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg =51 |lat_min =49 |lat_sec = 38 |lon_dir = E|lon_deg =23 |lon_min =47 |lon_sec =22 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць =Брэсцкая |раён =Брэсцкі |сельсавет2 =Знаменскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Раго́зна'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Rahozna}}, {{lang-ru|Рогозно}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Знаменскі сельсавет (Брэсцкі раён)|Знаменскага сельсавета]]. Размешчана за 25 км на поўдзень ад [[Брэст]]а, 12 км ад чыгуначнай станцыі Дубіца, на [[Спанаўка|р. Спанаўка]] (прыток [[Заходні Буг|р. Заходні Буг]]), на поўначы меліярацыйныя каналы, на ўсходзе — г. Крушына, вакол лес. 10 км на ўсход ад мяжы з [[Польшча]]й, 18 км да поўначы ад мяжы з [[Украіна]]й. Транспартныя сувязі па прасёлачнай, затым аўтадарозе Брадзяцін—Знаменка. У складзе адкрытага акцыянернага таварыства «Птушкафабрыка Медна» (цэнтр — [[Медна|в. Медна]]). == Гісторыя == У [[18 стагоддзе|18 стагоддзі]] вёска вядома пад назвай Рагознечка ў Берасцейскім павеце і ваяводстве. Уладанне паноў Бельскіх, з [[1823]] года — Галіцкіх і Ясінскіх. У [[1868]] годзе вёска ў складзе маёнтка Медна ў Мяднянскай воласці. У [[1873]] годзе ўладальнікам маёнтка быў князь Баратынскі. У студзені 1873 года брэсцкі павятовы спраўнік паведамляў гродзенскаму губернатару, што сяляне в. Рагозна аказалі яму супраціўленне, таму ў вёску была пастаўлена «ваенная экзекуцыя ў размеры адной роты». У [[1890]] годзе сяляне Рагазнянскага сельскагаспадарчага таварыства мелі 349 дзес. зямлі. Працавала школа граматы. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польшча|Польшчы]], у Мяднянскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З [[1939]] года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] нямецка-фашысцкія акупанты спалілі 124 двары, загубілі 147 жыхароў. == Насельніцтва == * 158 мужчын, 198 жанчын (1868) * 129 двароў, 801 жыхар (1876) * 95 двароў, 637 жыхароў (1897) * 718 жыхароў (1905) * 61 двор, 342 жыхары (30.9.1921) * 150 двароў, 600 жыхароў (1941) * 462 жыхара (1959) * 638 жыхароў (1970) * 156 гаспадарак, 347 жыхароў (1997) * 144 гаспадаркі, 299 жыхароў (2005) == Інфраструктура == * Фельчарска-акушэрскі пункт * Сельская бібліятэка == Славутасці == * Брацкая магіла ([[1944]]) — {{ГККРБ 4|113Д000108}} == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Джэймс Аляксандр Шохат]], амерыканскі матэматык {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Знаменскі сельсавет (Брэсцкі раён)}} [[Катэгорыя:Знаменскі сельсавет (Брэсцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] sj39dferxomc0lwtlfpss6892o1jcq1 0 74818 5121644 4495851 2026-04-05T19:03:18Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121644 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Залюцічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 24|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 27|lon_min = 32|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Жыткавіцкі |сельсавет = Мілевіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = 0,47<ref>[http://zhitkovichi.gomel-region.by/uploads/files/000601_457282__rajSoveta__ot_30_nojabrja_2012_goda__192_.pdf Рашэнне Жыткавіцкага раённага Савета дэпутатаў ад 30.11.2012 № 192 «Аб вызначэнні межаў сельскіх населеных пунктаў Жыткавіцкага раёна»]</ref> |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 147 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 198 |год перапісу = 1994 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 2353 |паштовы індэкс = 247977 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243014786 }} '''Залю́цічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zaliucičy}}, {{lang-ru|Залютичи}}) — [[вёска]] ў [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]], на правым беразе ракі [[Случ (прыток Прыпяці)|Случ]]. Уваходзіць у склад [[Мілевіцкі сельсавет|Мілевіцкага сельсавета]]. Размешчана за 5 км на поўдзень ад [[Мілевічы|Мілевічаў]]. == Гісторыя == == Насельніцтва == * [[5 мая]] [[1896]] — 48 двароў, 377 жыхароў (197 ж.п., 180 м.п.) * [[1908]] — вёска: 414 жыхароў * [[1994]] — вёска: 93 двары, 198 жыхароў == Геаграфія == === Размяшчэнне === За 64 км на паўночны захад ад [[Жыткавічы|Жыткавіч]], 10 км ад чыгуначнай станцыі [[Мікашэвічы (станцыя)|Мікашэвічы]] (на лініі [[Лунінец]] — [[Калінкавічы]]), 297 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Гідраграфія == На рацэ [[Случ (прыток Прыпяці)|Случ]] (прыток ракі [[Прыпяць]]). У ваколіцах вёскі працякае [[Млінавіца|рака Млінавіца]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Мікашэвічы]] — [[Слуцк]]. Планіроўка складаецца з троху выгнутай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход — Школьнай, якая на поўначы перасякаецца кароткай вуліцай — Набярэжнай. Забудова двухбаковая, няшчыльная, драўляная, сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядомая з [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]] як вёска ў Ленінскай воласці [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1834 годзе ў складзе маёнтка Ленін, ва ўладанні князя Л. П. Вітгенштэйна. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага дагавора]] з 18 сакавіка 1921 года ў складзе Польшчы, у Лунінецкім павеце. З верасня 1939 года ў складзе БССР. У 1940 годзе працавала пачатковая школа. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў лютым 1943 года нямецкія акупанты забілі ў лесе, у 4 км ад вёскі, 245 жыхароў вёсак Залюцічы і [[Іёвічы|Ёвічы]] (пахаваны там жа, у магіле ахвяр фашызму) і цалкам спалілі вёску. 44 жыхара загінулі на фронце. Паводле перапісу 1959 года ў складзе саўгаса «Случ» (цэнтр — вёска [[Мілевічы]]). Дзейнічалі 9-гадовая школа, клуб, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі. 26 сакавіка 1987 года вёска перададзена са складу [[Ленінскі сельсавет (Жыткавіцкі раён)|Ленінскага сельсавета]] ў склад Мілевіцкага сельсавета<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 26 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>. Па стану на 2014 год працуюць толькі клуб і бібліятэка. == Помнікі == У пяці кіламетрах ад вёскі ва ўрочышчы [[Падкрылле]] ўзвышаецца пяціметровы абеліск: «Тут пахаваны 245 грамадзян вёсак Залюцічы і Ёвічы, зверскі расстраляных нямецка-фашысцкімі захопнікамі ў лютым 1943 года. Няхай гэты помнік заўсёды будзе сімвалам барацьбы супраць ненавіснага фашызму». Помнік узведзены на месцы трагедыі вясной [[1970]] года. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 71 гаспадарка, 126 жыхароў. === Дынаміка === * 1834 год — 25 двароў. * 1897 год — 402 жыхара (паводле перапісу). * 1908 год — 53 двары. * 1940 год — 88 двароў, 507 жыхароў. * 1959 год — 385 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 71 гаспадарка, 126 жыхароў. == Вуліцы == * Школьная вуліца * Набярэжная вуліца {{зноскі}} == Літаратура == * Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Жыткавіц. р-на/П15 Рэд.-укл. В. Р. Феранц. — Мн.: Ураджай, 1994. — 767 с., [8] л. іл. ISBN 5-7860-0614-X * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Мілевіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Мілевіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жыткавіцкага раёна]] 2vqfn9bh88abjxuni43joa021bwvufa 0 74840 5121542 4586938 2026-04-05T18:48:58Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121542 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Ацкаванае |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 9|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 27|lon_min = 47|lon_sec = 48 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Жыткавіцкі |сельсавет2 = Руднянскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 14 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243013868 }} '''Ацкава́нае'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Ackavanaje}}, {{lang-ru|Оцкованое}}) — [[вёска]] ў [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Руднянскі сельсавет (Жыткавіцкі раён)|Руднянскага сельсавета]]. Да 14 мая 2014 года ўваходзіла ў склад [[Жыткавіцкі гарсавет|Жыткавіцкага гарсавета]].<ref>[http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D914g0064525&p1=1 Решение Гомельского областного совета депутатов от 14 мая 2014 г. № 13 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Житковичского района Гомельской области]{{Недаступная спасылка}}</ref> На поўначы мяжуе з лесам. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 10 км на поўдзень ад раённага цэнтра і [[Жыткавічы (станцыя)|чыгуначнай станцыі]] [[Жыткавічы]] (на лініі [[Лунінец]] — [[Калінкавічы]]), 242 км ад [[Гомель|Гомелю]]. Змешчана за 6 км на поўдзень ад [[Чарацянка (Жыткавіцкі раён)|Чарацянкі]], на поўнач ад урочышча [[Райскае]]. == Гідраграфія == На рацэ [[Скрыпіца]] (прыток ракі [[Прыпяць]]). == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Жыткавічы — [[Чэрнічы]]. Планіроўка складаецца з просталінейнай шыротнай вуліцы, забудаванай драўлянымі сялянскімі хатамі. == Гісторыя == Заснавана напачатку [[XX]] стагоддзя перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1931 годзе жыхары ўступілі ў калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] вызвалена 5 ліпеня 1944 года. У складзе вучхоза СПТВ-182 (цэнтр — вёска [[Чарацянка (Жыткавіцкі раён)|Чарацянка]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 8 гаспадарак, 14 жыхароў. === Дынаміка === * 2004 год — 8 гаспадарак, 14 жыхароў. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Руднянскі сельсавет, Жыткавіцкі раён}} [[Катэгорыя:Руднянскі сельсавет (Жыткавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жыткавіцкага раёна]] rwlafvq7zasy3nhu0tupj6rpzrjfsdx 0 74845 5121804 4851782 2026-04-05T20:14:38Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121804 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Азёрны}} {{НП-Беларусь |статус = Аграгарадок |беларуская назва = Азёрны |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 18|lat_sec = 21 |lon_dir = E|lon_deg = 27|lon_min = 39|lon_sec = 27 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Жыткавіцкі |сельсавет = Юркевіцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 265 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 1438778934 }} '''Азёрны'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Aziorny}}, {{lang-ru|Озёрный}}) — [[аграгарадок]] у [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Юркевіцкі сельсавет|Юркевіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 19 км на паўночны захад ад раённага цэнтра і [[Чыгуначная станцыя|чыгуначнай станцыі]] [[Жыткавічы]] (на лініі [[Лунінец]] — Калінкавічы), 248 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Гідраграфія == На ўсходзе, поўначы і захадзе вадаёмы рыбгаса. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Лунінец — [[Калінкавічы]]. Планіроўка складаецца з кароткай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход і забудаванай драўлянымі гаспадарчымі пабудовамі і жылымі дамамі. == Гісторыя == Пачатак пасёлку паклалі некалькі сялянскіх сядзіб, якія змясціліся тут у 1920-х гадах. У лютым 1943 года нямецкія акупанты цалкам спалілі пасёлак і забілі 25 жыхароў. Цэнтр доследнай рыбнай гаспадаркі «[[Белае (рыбгас)|Белае]]». Дзейнічаюць Дом культуры, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт. Назва пасёлка зацверджана 21 студзеня 1969 года Указам Прэзідыума [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савета БССР]]<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР ад 21 студзеня 1969 г. Аб перайменаванні некаторых населеных пунктаў Беларускай ССР // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1969, № 4 (1234).</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 90 гаспадарак, 265 жыхароў. === Дынаміка === * 1940 год — 28 двароў, 94 жыхара. * 2004 год — 90 гаспадарак, 265 жыхароў. == Вядомыя асобы == * [[Фёдар Паўлавіч Алексяевіч|Ф. П. Алексяевіч]] (1934—) — [[Герой Сацыялістычнай Працы]] {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Юркевіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Юркевіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жыткавіцкага раёна]] ecm7vlmoko4sgcs3jr4gt0mm4bhvkha 0 74851 5121623 4587280 2026-04-05T19:00:38Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121623 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Азяраны}} {{НП-Беларусь |статус = Аграгарадок |беларуская назва = Азяраны |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 1|lat_sec = 28 |lon_dir = E|lon_deg = 27|lon_min = 51|lon_sec = |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Жыткавіцкі |сельсавет2 = Азяранскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XVIII стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 577 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Азяра́ны'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Aziarany}}, {{lang-ru|Озераны}}) — [[аграгарадок]] у [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Азяранскі сельсавет (Жыткавіцкі раён)|Азяранскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === За 29 км на поўдзень ад раённага цэнтра і [[Станцыя Жыткавічы|чыгуначнай станцыі]] [[Жыткавічы]] (на лініі [[Лунінец]] — [[Калінкавічы]]), 262 км ад [[Гомель|Гомеля]]. На поўдні [[Прыпяцкі нацыянальны парк|нацыянальны парк «Прыпяцкі»]]. У наваколлях — балота [[Балота Асова|Асова]]. == Гідраграфія == На рацэ [[Сцвіга]] (прыток ракі [[Прыпяць]]). == Транспартная сетка == Праз вёску праходзіць [[Аўтамабільная дарога|аўтадарога]] [[Тураў]] — [[Лельчыцы]]. Планіроўка складаецца з 2-х падзеленых канавай і аўтадарогай частак: заходняй (кампактная забудова з 3 кароткіх вуліц, якія складаюць трохвугольнік) і ўсходняй (2 кароткія амаль шыротнай арыентацыі вуліцы, злучаныя 2 папярочнымі кароткімі вуліцамі). Забудова цагляная і драўляная, сядзібнага тыпу. У 1987 годзе пабудавана вуліца з 50 цаглянымі хатамі катэджнага тыпу, у якіх змесцаваліся перасяленцы з забруджаных радыяцыяй у выніку [[Чарнобыльская аварыя|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] месцаў. == Гісторыя == Выяўленыя археолагамі паселішча ранняга жалезнага стагоддзя і эпохі феадалізму (у 0,6 км на паўднёвы захад ад вёскі, на правым беразе ракі) і паселішча ранняга жалезнага стагоддзя (у 1 км на паўночны ўсход ад вёскі, ва ўрочышчы Галечыцкае Поле) сведчаць пра засяленне гэтых месцаў з даўніх часоў. Паводле пісьмовых крыніц вядомая з [[XVIII]] стагоддзя як вёска ў [[Мазырскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Мазырскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|2-га падзела Рэчы Паспалітай]] (1793 год) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Дзейнічала Міхайлаўская царква (у ёй захоўваліся метрычныя кнігі з 1805 года). У 1811 годзе сяло. У 1834 годзе ў складзе Тураўскага казённага маёнтка. У 1859 годзе замест трухлявага пабудаваны новы драўляны будынак царквы (не захаваўся). З 1857 года дзейнічала царкоўна-прыхадская школа, якая месцавалася ў наёмнай хаце. У 1896 годзе працавалі вятрак і вадзяны млын. Паводле перапісу 1897 года знаходзіліся царква, царкоўна-прыхадская школа, ляснікоўства. У 1908 годзе ў [[Тураўская воласць|Тураўскай воласці]] [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскага павета]]. З 20 жніўня 1924 года цэнтр Азяранскага сельсавета Тураўскага, з 17 красавіка 1962 года Жыткавіцкага раёна [[Мазырская акруга|Мазырскай акругі]] (1924-1930,1935-1938 гады), з 20 лютага 1938 года [[Палеская вобласць|Палескай]], з 8 студзеня 1954 года Гомельскай абласцей. У 1929 годзе арганізаваны калгас "1 Мая", працавалі ляснікоўства, гамарня і цагельня. За поспехі ў развіцці грамадскай гаспадаркі калгас у 1939 і 1940 гадах быў удзельнікам усесаюзнай сельскагаспадарчай выстаўкі ў Маскве. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] нямецкія войскі ў канцы ліпеня 1941 года захапілі вёску, але 4 жніўня 1941 года партызаны сумесна з падраздзяленнем Чырвонага войска ў выніку налёту вымусілі іх адступіць. Нямецкія акупанты ў жніўні 1941 года спалілі 129 двароў і забілі 30 жыхароў. Дзейнічала падпольная арганізацыя. У баях за вызваленне вёскі загінулі 185 савецкіх салдат (пахаваны ў брацкай магіле ў цэнтры вёскі). 53 жыхара загінулі на фронце. Паводле перапісу 1959 года цэнтр калгасу "Савецкая Беларусь". Дзейнічаюць цагельня, камбінат побытавага абслугоўвання, сярэдняя школа (новы цагляны будынак пабудаваны ў 1990 годзе), Дом культуры, бібліятэка, амбулаторыя, ветэрынарны ўчастак, аддзяленне сувязі, 3 крамы, чайная, дзіцячы яслі-сад. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 252 гаспадаркі, 577 жыхароў. === Дынаміка === * 1811 год — 38 двароў. * 1816 год — 183 жыхара. * 1834 год — 43 двары, 214 жыхароў. * 1897 год — 57 двароў 372 жыхара (паводле перапісу). * 1908 год — 62 двары, 433 жыхара. * 1917 год — 568 жыхароў. * 1925 год — 90 двароў. * 1940 год — 130 двароў. * 1959 год — 645 жыхароў (паводле перапісу). * 1994 год — 608 жыхароў, 250 двароў<ref name="bel1">{{Крыніцы/БелЭн|1}}</ref>. * 2004 год — 252 гаспадаркі, 577 жыхароў. == Гістарычныя і памятныя мясціны == * Брацкая магіла савецкіх воінаў<ref name="bel1" />. * [[Селішча (археалогія)|Селішчы]] ранняга [[Жалезны век|жалезнага веку]] і эпохі [[феадалізм]]у<ref name="bel1" />. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{Крыніцы/БелЭн|1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Азяранскі сельсавет, Жыткавіцкі раён}} [[Катэгорыя:Азяранскі сельсавет (Жыткавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жыткавіцкага раёна]] 6hr3iqvbjj119kmmgyhqplesa1jjvkx 0 74856 5121624 4587128 2026-04-05T19:00:48Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121624 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Баравая |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 17|lat_sec = 45 |lon_dir = E|lon_deg = 27|lon_min = 38|lon_sec = 45 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Жыткавіцкі |сельсавет = Юркевіцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 184 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |OpenStreetMap = 243013779 }} {{Значэнні|Баравая}} '''Барава́я'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Baravaja}}, {{lang-ru|Боровая}}) — [[вёска]] ў [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Юркевіцкі сельсавет|Юркевіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === За 18 км на паўночны захад ад раённага цэнтра і [[Жыткавічы (станцыя)|чыгуначнай станцыі]] [[Жыткавічы]] (на лініі Лунінец — Калінкавічы), 247 км ад [[Гомель|Гомелю]]. == Гідраграфія == На ўсходзе вадасховішча рыбгаса. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Лунінец]] — [[Калінкавічы]]. Планіроўка складаецца з крывалінейнай мерыдыянальнай вуліцы, забудаванай двухбакова, няшчыльна, драўлянымі сялянскімі сядзібамі. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядомая з [[XIX]] стагоддзя як сяліба ў [[Жыткавіцкая воласць|Жыткавіцкай воласці]] [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1929 годзе арганізаваны калгас «Дзень ураджая», працавала гамарня. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў лютым 1943 года нямецкія карнікі цалкам спалілі вёску і забілі 3 жыхароў. 15 жыхароў загінулі на фронце. Паводле перапісу 1959 года ў складзе рыбгаса «Белае» (цэнтр — пасёлак [[Азёрны (Чэрвеньскі раён)|Азёрны]]). Дзейнічае пачатковая школа. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 67 гаспадарак, 184 жыхара. === Дынаміка === * 1897 год — 33 жыхара (паводле перапісу). * 1917 год — 41 жыхар. * 1940 год — 34 двары, 172 жыхара. * 1959 год — 231 жыхар (паводле перапісу). * 2004 год — 67 гаспадарак, 184 жыхара. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Юркевіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Юркевіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жыткавіцкага раёна]] d7yaxi8nvfahtdgsivxswczccyag50g 0 74857 5121627 4495067 2026-04-05T19:01:08Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121627 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Белае}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Белае |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 19|lat_sec = 35 |lon_dir = E|lon_deg = 27|lon_min = 41|lon_sec = 44 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Жыткавіцкі |сельсавет = Юркевіцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243013781 }} '''Бе́лае'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Bielaje}}, {{lang-ru|Белое}}) — [[вёска]] ў [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Юркевіцкі сельсавет|Юркевіцкага сельсавета]]. Вакол [[лес]]. На поўдні і ўсходзе батанічны заказнік рэспубліканскага значэння. == Геаграфія == Каля вёскі знаходзіцца [[возера]] [[Белае (возера, Жыткавіцкі раён)|Белае]]. === Размяшчэнне === У 22 км на паўночны захад ад раённага цэнтра і [[Жыткавічы (станцыя)|чыгуначнай станцыі]] [[Жыткавічы]] (на лініі [[Лунінец]] — Калінкавічы), 251 км ад [[Гомель|Гомелю]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Лунінец - [[Калінкавічы]]. Драўляныя сялянскія сядзібы ўздоўж прасёлкавай дарогі. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядомая з [[XIX]] стагоддзя як паселішча ў [[Жыткавіцкая воласць|Жыткавіцкай воласці]] [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Паводле перапісу 1897 года сяліба Белае Возера. У 1929 годзе жыхары ўступілі ў [[калгас]]. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў лютым 1943 года нямецкія карнікі цалкам спалілі вёску і забілі 4 жыхароў. 6 жыхароў загінулі на фронце. Паводле перапісу 1959 года ў складзе рыбгаса "Белае" (цэнтр - пасёлак [[Азёрны (Чэрвеньскі раён)|Азёрны]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год - 9 гаспадарак, 16 жыхароў. === Дынаміка === * 1897 год - 63 жыхара (паводле перапісу). * 1917 год - 94 жыхара. * 1925 год - 19 двароў. * 1940 год - 32 двары, 184 жыхара. * 1959 год - у вёсцы 49, у пасёлку рыбнай гаспадаркі 175 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год - 9 гаспадарак, 16 жыхароў. == Вядомыя выхадцы == * Ф. П. Алексіевіч - [[Герой Сацыялістычнай Працы]]. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Юркевіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Юркевіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жыткавіцкага раёна]] l8741k842vvtdwdlc1ofoomp7uv416b 0 74860 5121763 4587206 2026-04-05T19:29:13Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121763 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|тып=тапонім|Беразнякі}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Беразнякі |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 30|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 27|lon_min = 30|lon_sec = |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Жыткавіцкі |сельсавет = Мілевіцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XVI стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 368 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243014777 }} '''Беразнякі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Bierazniaki}}, {{lang-ru|Березняки}}) — [[вёска]] ў [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Мілевіцкі сельсавет|Мілевіцкага сельсавета]]. Вакол лес. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 81 км на паўночны захад ад [[Жыткавічы|Жыткавіч]], 23 км ад чыгуначнай станцыі [[Мікашэвічы (станцыя)|Мікашэвічы]] (на лініі [[Лунінец]] — [[Калінкавічы]]), 313 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Побач аўтадарога [[Мікашэвічы]] — [[Слуцк]]. Планіроўка складаецца з дугападобнай, блізкай да шыротнай арыентацыі вуліцы, на поўнач ад якой праходзіць просталінейная, шыротная вуліца, на поўдні — зігзагападобная, арыентаваная з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. Забудова двухбаковая, няшчыльная, драўляная, сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядомая з [[XVI]] стагоддзя. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|2-га падзела Рэчы Паспалітай]] (1793 год) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Інвентар 1805 года згадвае Бярэзнікі як невялікі населены пункт. У 1811 годзе валоданне графа Чапскага. У 1908 годзе ў Грабаўскай воласці [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага дагавора]] ад 18 сакавіка 1921 года ў складзе Польшчы. З верасня 1939 года ў складзе БССР. Нямецкія акупанты ў другой палове лютага 1943 года забілі 212 жыхароў (пахаваны ў магіле ахвяр фашызму на ўсходняй ускраіне вёскі) і цалкам спалілі вёску. Вызвалена 5 ліпеня 1944 года. Паводле перапісу 1959 года ў складзе саўгаса «Случ» (цэнтр — вёска [[Мілевічы]]). Дзейнічаюць 9-гадовая школа, бібліятэка, клуб, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 168 гаспадарак, 368 жыхароў. === Дынаміка === * 1811 год — 41 двор. * 1897 год — 337 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 59 двароў, 370 жыхароў. * 1940 год — 124 двары, 496 жыхароў. * 1959 год — 649 жыхароў (паводле перапісу). * 1994 год — 432 жыхары, 188 двароў * 2004 год — 168 гаспадарак, 368 жыхароў. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Мілевіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Мілевіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жыткавіцкага раёна]] pol9gv5oy7gsfo5bj7dwn6o19ozmylz 0 74861 5121619 4577047 2026-04-05T19:00:08Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121619 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Вёска Яшчыцы |арыгінальная назва = Яшчыцы |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 42|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 29|lon_min = 50|lon_sec = |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Жлобінскі |сельсавет = Дабрагашчанскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XVI стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 73 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243041447 }} '''Я́шчыцы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Jaščycy}}, {{lang-ru|Ящицы}}) — [[вёска]] ў [[Жлобінскі раён|Жлобінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дабрагашчанскі сельсавет|Дабрагашчанскага сельсавета]]. Размешчана за 34 км на паўднёвы захад ад [[Жлобін]]а, 3 км ад аднайменнай чыг. ст. (на лініі Жлобін— [[Калінкавічы]]), 75 км ад [[гомель|Гомеля]], побач аўтадарога Дабрагошча—Жлобін, на ўсход і Пн меліярацыйныя каналы. 49 гаспадарак, 73 жыхары (2004 г.). == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядома з 16 ст. як сяло ў Рэчыцкім павеце Мінскага ваяводства ВКЛ. Пасля Другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 г.) у складзе Расійскай імперыі. Паводле рэвізіі 1858 г. 15 двароў, 126 жыхароў, уладанне князя Л. М. Галіцына. 3 1880 г. дзейнічаў хлебазапасны магазін. Паводле перапісу 1897 г. 46 двароў, 358 жыхароў. У 1909 г. 53 двары, 401 жыхар, 1208 дзесяцін зямлі, у Стрэшынскай воласці Рагачоўскага павета Магілёўскай губерні 3 1907 г. дзейнічала народнае вучылішча (45 вучняў), для якога ў 1911 г. ўзведзены ўласны будынак. У 1925 г. 101 двор. У 1929 г. арганізаваны калгас «Астравок», працавалі вятрак і кузня. У 1940 г. 85 двароў, 370 жыхароў. У Вялікую Айчынную вайну ў жніўні 1941 г. нямецка-фашысцкія акупанты поўнасцю спалілі вёску і загубілі 33 жыхары. 3 1942 г. дзейнічала патрыятычная падпольная група (кіраўнік Т. Ф. Бацькаў). 36 вяскоўцаў загінулі на фронце. Паводле перапісу 1959 г. 348 жыхароў. У складзе саўгаса «Мормаль» (цэнтр — в. Дабрагошча). Планіровачна складаецца з крыху выгнутай амаль мерыдыянальнай вуліцы, перакрыжаванай кароткай крывалінейнай вуліцай. Забудова драўляная, няшчыльная, сядзібнага тыпу. Радзіма аднаго з кіраўнікоў падпольнага і партызанскага руху на тэрыторыі Жлобінскага і Стрэшынскага раёнаў Гомельскай вобласці ў Вялікую Айчынную вайну, камандзіра партызанскага атрада «Смерць фашызму» І. А. Крышнёва (яго імя носіць адна з вуліц Жлобіна). {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дабрагашчанскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Дабрагашчанскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жлобінскага раёна]] [[Катэгорыя:Вёска Яшчыцы]] to0vq9lo8zmdzx5n89ry717nrsev3vs 0 74862 5121618 5044982 2026-04-05T18:59:58Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121618 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Шыхаў |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Šychaŭ (1).jpg |подпіс = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Жлобінскі |сельсавет = Стрэшынскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Шы́хаў'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Šychaŭ}}, {{lang-ru|Шихов}}) — [[вёска]] ў [[Жлобінскі раён|Жлобінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]], на рацэ [[Жарэла]]. Уваходзіць у склад [[Стрэшынскі сельсавет|Стрэшынскага сельсавета]]. Размешчана за 30 км на поўдзень ад [[Жлобін]]а, 20 км ад чыгуначнай станцыі [[Салтанаўка (станцыя)|Салтанаўка]], 70 км ад [[гомель|Гомеля]]. == Гісторыя == Выяўленыя археолагамі паселішчы 8—5-га тысячагоддзяў да н.э. (за 0,5 км на поўначы ад вёскі) і майстэрня каменнага веку (за 0,4 км на поўдні ад могілак) сведчаць аб засяленні тутэйшых мясцін у глыбокай старажытнасці. Па пісьмовых крыніцах вядома з 19 ст. як вёска ў Стрэшынскай вол. Рагачоўскага павета Магілёўскай губерні Па рэвізіі 1858 г. 40 двароў, 340 жыхароў, уладанне князя Л. М. Галіцына. У 1880 г. 67 двароў, 386 жыхароў хлебазапасны магазін. У 1895 г. адкрыта школа граматы, ператвораная ў 1909 г. у царкоўна-прыходскую, а ў 1917 г. у земскую (размяшчалася ў наёмнай сялянскай хаце). Паводле перапісу 1897 г. 108 двароў 725 жыхароў, 2 ветракі, крупарушка, піцейны дом. У 1909 г. 117 двароў, 956 жыхароў, 2893 дзес. зямлі. У 1924 г. з вёскі быў выдзелены пас. Дружны. 3 20.8.1924 г. да 21.8.1925 г. цэнтр [[Шыхаўскі сельсавет|Шыхаўскага сельсавета]] [[Стрэшынскі раён|Стрэшынскага раёна]] [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]]. У 1930 г. арганізаваны калгас «Камсамолец». У Вялікую Айчынную вайну 161 вясковец загінуў на фронце. Вызвалена ад нямецка-фашысцкай акупацыі 29.11.1943 г. У снежні 1943 г. — лістападзе 1944 г. у вёсцы размяшчаўся палявы шпіталь савецкіх войск. Паводле перапісу 1959 г. 591 жыхар. У 1962 г. да вёскі далучаны пасёлкі Дружны, Зароўскі, у 1966 г. — пасёлак Садовы. У складзе калгаса «Праўда» (цэнтр — в. [[Верхняя Алба]]). Да 23 лістапада 2022 года вёска ўваходзіла ў склад [[Верхнеалбянскі сельсавет|Верхнеалбянскага сельсавета]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D922g0119798&p1=1 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 23 ноября 2022 г. № 388 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Жлобинского района Гомельской области]</ref>. == Агульнае == Цагельны завод, аддз. сувязі, Дом культуры. Планіровачна складаецца з працяглай крывалінейнай мерыдыянальнай вуліцы, да якой далучаюцца кароткія просталінейныя вуліцы. Каля вёскі залежы суглінку і [[гліна|гліны]]. Забудова двухбаковая, мураваная і драўляная, сядзібнага тыпу. Радзіма ўдзельніка парада Перамогі ў Маскве 24.6.1945 г. А. С. Андрухова. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Стрэшынскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Стрэшынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жлобінскага раёна]] cbkf8t1g0zlgr0inkf925ieg0e58zay 0 74863 5121629 4587222 2026-04-05T19:01:18Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121629 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Бечы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 1|lat_sec = 26 |lon_dir = E|lon_deg = 27|lon_min = 53|lon_sec = 13 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Жыткавіцкі |сельсавет2 = Азяранскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XVIII стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 141 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243016299 }} '''Бе́чы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Biečy}}, {{lang-ru|Бечи}}) — [[вёска]] ў [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Азяранскі сельсавет (Жыткавіцкі раён)|Азяранскага сельсавета]]. На поўдні [[Прыпяцкі нацыянальны парк|нацыянальны парк «Прыпяцкі»]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === За 36 км на поўдзень ад раённага цэнтра і [[Жыткавічы (станцыя)|чыгуначнай станцыі]] [[Жыткавічы]] (на лініі [[Лунінец]] — [[Калінкавічы]]), 269 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Тураў]] — [[Лельчыцы]]. Планіроўка складаецца з 2 просталінейных, шчыльна размешчаных вуліц, блізкіх да шыротнай арыентацыі. Забудова драўляная, сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Выяўленае археолагамі гарадзішча ранняга жалезнага стагоддзя (у 1 км на поўдзень ад вёскі) сведчыць пра засяленне гэтых месцаў з даўніх часоў. Паводле пісьмовых крыніц вядомая з [[XVIII]] стагоддзя як паселішча ў [[Мазырскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Мазырскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|2-га падзела Рэчы Паспалітай]] (1793 год) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1811 годзе валоданне казны. У 1834 годзе ў Тураўскім казённым маёнтку. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Дзень ураджая», працавала гамарня. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў ліпені 1943 года нямецкія акупанты спалілі 76 двароў і забілі 27 жыхароў. Падчас наступу савецкіх войскаў мясцовы жыхар А. А. Ярмоленка правёў па малапрыкметных сцяжынках праз цяжкапраходныя балоты батальён савецкіх салдат у тыл суперніка, чым дапамог разграміць варожы гарнізон у вёсцы. За адвагу ў баю, знаходлівасць і дапамогу Чырвонай Арміі А. А. Ярмоленка быў узнагароджаны [[Ордэн Чырвонай Зоркі|ордэнам Чырвонай Зоркі]]. Вызвалена 21 сакавіка 1944 года. 25 жыхароў загінулі на франтах. Паводле перапісу 1959 года ў складзе калгасу «Савецкая Беларусь» (цэнтр — вёска [[Азяраны (Жыткавіцкі раён)|Азяраны]]). Дзейнічае бібліятэка. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 74 гаспадаркі, 141 жыхар. === Дынаміка === * 1811 год — 18 двароў. * 1816 год — 62 жыхара. * 1834 год — 24 двары, 156 жыхароў. * 1897 год — 45 двароў 236 жыхароў (паводле перапісу). * 1917 год — 351 жыхар. * 1925 год — 85 двароў. * 1940 год — 312 жыхароў. * 1959 год — 474 жыхара (паводле перапісу). * 2004 год — 74 гаспадаркі, 141 жыхар. == Вядомыя асобы == * [[Мікалай Міхайлавіч Паграноўскі]] (нар. [[1952]]) — беларускі мастацтвазнавец, мастацкі крытык, куратар і галерыст. * [[Уладзімір Іванавіч Торчык]] (нар. 1954) — вучоны ў галіне інтрадукцыі і зялёнага будаўніцтва. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Азяранскі сельсавет, Жыткавіцкі раён}} [[Катэгорыя:Азяранскі сельсавет (Жыткавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жыткавіцкага раёна]] 6f1kjkowalfl4r8scgb4v6k6awvo1x2 0 74870 5121502 5072817 2026-04-05T18:42:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121502 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Боркі}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Боркі |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 6|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 27|lon_min = 49|lon_sec = |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Жыткавіцкі |сельсавет2 = Руднянскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XVI стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 235 |год перапісу = 1999 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243013829 }} '''Бо́ркі'''<ref name=":0">''[[Рапанович, Евгений Ничипорович|Рапановіч, Я. Н.]]'' Слоўнік назваў населеных пунктаў [[Гомельская область|Гомельскай вобласці]] / Я. Н. Рапановіч; Рэд. [[Шуба, Павел Павлович|П. П. Шуба]]. — [[Минск|Мінск]]: Навука і тэхніка, 1986. — 240 с. (ст. 32).</ref><ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Бо́рак, м.'''</ref> ({{lang-be-trans|Borki}}, {{lang-ru|Борки}}) — [[вёска]] ў [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Руднянскі сельсавет (Жыткавіцкі раён)|Руднянскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 15 км на поўдзень ад раённага цэнтра і [[Жыткавічы (станцыя)|чыгуначнай станцыі]] [[Жыткавічы]] (на лініі [[Лунінец]] — [[Калінкавічы]]), 248 км ад [[Гомель|Гомелю]]. == Гідраграфія == На заходняй ускраіне азёры [[Возера Альтанка|Альтанка]] і [[Возера Сіржыца|Сіржыца]], на поўначы возера [[Невясель]], на паўднёвым ўсходзе возера [[Вузкінь]]. == Транспартная сетка == Побач аўтадарога [[Жыткавічы]] — [[Чэрнічы]]. Планіроўка складаецца з 2 частак: паўночнай (да кароткай просталінейнай мерыдыянальнай вуліцы далучаюцца з усходу 2 шыротныя вуліцы) і паўднёвай (шчыльна пастаўленыя кароткія вуліцы мерыдыянальнай арыентацыі, перасякаемыя шыротнымі вуліцамі). Забудова пераважна драўляная, сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Выяўленае археолагамі гарадзішча на паўночным захадзе ад вёскі сведчыць пра засяленне гэтых месцаў з даўніх часоў. Паводле пісьмовых крыніц вядомая з [[XVI]] стагоддзя як паселішча ў [[Мазырскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Мазырскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскім ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|2-га падзела Рэчы Паспалітай]] (1793 год) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1834 годзе вёска ў складзе Тураўскага казённага маёнтка. У 1908 годзе ў [[Тураўская воласць|Тураўскай воласці]] [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1914 годзе ў наёмнай хаце адкрыта школа. У 1931 годзе арганізаваны калгас «2-я Пяцігодка». Уваходзіла ў склад калгаса «Запаветы Леніна»<ref name=":0" />. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] дзейнічала падпольная арганізацыя (кіраўнік Ермаловіч). Вызвалена 5 ліпеня 1944 года. На франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 35 жыхароў, у памяць пра іх у 1970 годзе ўсталяваны абеліск. Паводле перапісу 1959 года ў складзе саўгаса «Аляксееўскі» (цэнтр — вёска [[Кольна]]). Дзейнічаюць аддзяленне сувязі, клуб, фельчарска-акушэрскі пункт. == Насельніцтва == === Колькасць === * 1999 год — 108 гаспадарак, 235 жыхароў. === Дынаміка === * 1834 год — 23 сем'і, 126 жыхароў. * 1908 год — 56 двароў, 398 жыхароў. * 1925 год — 81 двор. * 1959 год — 611 жыхароў (паводле перапісу). * 1999 год — 108 гаспадарак, 235 жыхароў. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Руднянскі сельсавет, Жыткавіцкі раён}} [[Катэгорыя:Руднянскі сельсавет (Жыткавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жыткавіцкага раёна]] pcmaeo83gbjbcy9edzm5v46lgcfp21k 0 74872 5121545 4943087 2026-04-05T18:49:28Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121545 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Браніслаў}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Браніслаў |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Branislaŭ,_Žytkavičy_District_(2).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 12|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 27|lon_min = 36|lon_sec = |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Жыткавіцкі |сельсавет = Людзяневіцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XVIII стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 242 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243014758 }} '''Бранісла́ў'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Branislaŭ}}, {{lang-ru|Бронислав}}) — [[вёска]] ў [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Людзяневіцкі сельсавет|Людзяневіцкага сельсавета]]. Чыгуначная станцыя (на лініі [[Лунінец]] — Гомель). На захадзе мяжуе з лесам. == Геаграфія == === Размяшчэнне === За 22 км на захад ад [[Жыткавічы|Жыткавічаў]], за 258 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Лунінец]] — [[Калінкавічы]]. Планіроўка складаецца з доўгай, выгнутай мерыдыянальнай вуліцы, да якой з усходу далучаюцца 2 завулка. Забудова двухбаковая, драўляная, сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядомая з [[XVIII]] стагоддзя як паселішча ў [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1879 годзе згадваецца ў ліку паселішчаў Людзяневіцкага царкоўнага прыходу. Пасля ўводу ў эксплуатацыю 15 лютага 1886 года чыгункі [[Лунінец]] — [[Калінкавічы]] пачала дзейнічаць чыгуначная станцыя. У 1908 годзе ў [[Жыткавіцкая воласць|Жыткавіцкай воласці]]. З 20 жніўня 1924 года цэнтр Браніслаўскага сельсавета Жыткавіцкага раёна [[Мазырская акруга|Мазырскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930 года і з 21 чэрвеня 1935 года да 20 лютага 1938 года), з 20 лютага 1938 года [[Палеская вобласць|Палескай]], з 8 студзеня 1954 года Гомельскай абласцей. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Прамень камуны», працавала гамарня. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] вызвалена ад акупантаў 5 ліпеня 1944 года. 58 жыхароў загінулі на фронце. Паводле перапісу 1959 года ў складзе саўгаса «Людзяневічы» (цэнтр — вёска [[Людзяневічы]]). Дзейнічаюць 9-гадовая школа, клуб, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі, крама, швейная майстэрня. Да [[26 верасня]] [[2006]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Браніслаўскі сельсавет|Браніслаўскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2006-175/2006-175(003-054).pdf «Об изменении административно-территориального устройства районов Гомельской области». Решение Гомельского областного Совета депутатов от 26 сентября 2006 г. № 295] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190922194610/http://pravo.by/pdf/2006-175/2006-175(003-054).pdf |date=22 верасня 2019 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 106 гаспадарак, 242 жыхара. === Дынаміка === * 1897 год — 23 двары, 163 жыхары (паводле перапісу). * 1908 год — 24 двары, у аднайменнай сялібе 5 двароў, 33 жыхары. * 1917 год — 186 жыхароў. * 1921 год — 32 двары. * 1925 год — 37 двароў. * 1959 год — 524 жыхары (паводле перапісу). * 2004 год — 106 гаспадарак, 242 жыхары. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Людзяневіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Людзяневіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жыткавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Браніслаў (Жыткавіцкі раён)| ]] j2rl4cmmbt8mf4yd91gb7kwp9huz1ah 0 74874 5121630 4414694 2026-04-05T19:01:28Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121630 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Брынёва |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 11|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 28|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Жыткавіцкі |сельсавет = Марохараўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 7 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243016290 }} '''Брынёва'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Брынёў, м.'''</ref> ({{lang-be-trans|Bryniova}}, {{lang-ru|Бринёво}}) — [[вёска]] ў [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Марохараўскі сельсавет|Марохараўскага сельсавета]]. [[Брынёва (раз’езд)|Чыгуначная станцыя]] на лініі [[Лунінец]] — Гомель. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 10 км на ўсход ад [[Жыткавічы|Жыткавіч]], 228 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Будынкі драўляныя, уздоўж чыгункі. == Гісторыя == Заснавана ў [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзі]] як маёнтак памешчыка Г. А. Кяневіча, дзе было пачата вытворчасць цукру і ў 1861 годзе выпушчана прадукцыі на 1100 рублёў. З 1884 года працаваў бровар. З пускам у эксплуатацыю 15 лютага 1886 года чыгункі Лунінец — [[Калінкавічы]] пачаў дзейнічаць раз'езд, а затым чыгуначная станцыя. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] вызвалена ад захопнікаў 5 ліпеня 1944 года. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 3 гаспадаркі, 7 жыхароў. === Дынаміка === * 1959 год — 54 жыхара (паводле перапісу). * 2004 год — 3 гаспадаркі, 7 жыхароў. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Марохараўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Марохараўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жыткавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Брынёва| ]] 2vkhuqawz6cmoziau4etisivg5m2b2s 0 74879 5121764 4586970 2026-04-05T19:29:23Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121764 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Буда, значэнні}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Буда |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 30|lat_sec = 11 |lon_dir = E|lon_deg = 28|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Жыткавіцкі |сельсавет = Марохараўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 49 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Бу́да'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Buda}}, {{lang-ru|Буда}}) — [[вёска]] ў [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Марохараўскі сельсавет|Марохараўскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 63 км на паўночны ўсход ад [[Жыткавічы|Жыткавіч]], 38 км ад чыгуначнай станцыі [[Старушкі (станцыя)|Старушкі]] (на лініі [[Лунінец]] — [[Калінкавічы]]), 296 км ад [[Гомель|Гомелю]]. На ўсходзе мяжуе з лесам. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Марохарава]] — [[Любань]]. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі вуліцы, да якой з усходу і захаду далучаюцца завулкі, на ўсходзе ад асноўнай праходзіць просталінейная, кароткая, амаль мерыдыянальнай арыентацыі вуліца. Забудова драўляная, сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснавана напачатку [[XX]] стагоддзя як маёнтак Буда Дзякавіцкая. У 1917 годзе ў Дзякавіцкай воласці [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1930 годзе арганізаваны калгас "Новая Буда", працавала гамарня. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] дзейнічала падпольная арганізацыя. Нямецкія акупанты ў сакавіку 1943 года спалілі вёску і забілі 48 жыхароў; 11 жыхароў загінулі на франтах. Паводле перапісу 1959 года ў складзе калгаса "Кастрычнік" (цэнтр — вёска [[Дзякавічы]]). Да 27 снежня 2022 года вёска ўваходзіла ў склад [[Дзякавіцкі сельсавет|Дзякавіцкага сельсавета]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D923g0120538&p1=1 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 27 декабря 2022 г. № 423 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Житковичского района Гомельской области]</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год - 34 гаспадаркі, 49 жыхароў. === Дынаміка === * 1921 год - 191 жыхар. * 1940 год - 87 двароў 348 жыхароў. * 1959 год - 295 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год - 34 гаспадаркі, 49 жыхароў. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Марохараўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Марохараўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жыткавіцкага раёна]] dxvfj4imtf4wvtqh84vyqk93h77xvqm 0 74882 5121578 4586948 2026-04-05T18:54:18Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121578 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Буды}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Буды |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 18|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 27|lon_min = 37|lon_sec = 49 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Жыткавіцкі |сельсавет2 = Ленінскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XVIII стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 49 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Бу́ды'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Бу́да, ж.'''</ref> ({{lang-be-trans|Budy}}, {{lang-ru|Буды}}) — [[вёска]] ў [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Ленінскі сельсавет (Жыткавіцкі раён)|Ленінскага сельсавета]]. Вакол лес. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 32 км на паўночны захад ад [[Жыткавічы|Жыткавіч]], 10 км ад чыгуначнай станцыі [[Мікашэвічы (станцыя)|Мікашэвічы]] (на лініі Лунінец — Калінкавічы), 265 км ад [[Гомель|Гомелю]]. == Гідраграфія == На рацэ [[Случ (прыток Прыпяці)|Случ]] (прыток ракі [[Прыпяць]]). == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Лунінец]] — [[Калінкавічы]]. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай мерыдыянальнай вуліцы. На захадзе невялікі адасоблены ўчастак забудовы. Хаты драўляныя, сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядомая з [[XVIII]] стагоддзя. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|2-га падзела Рэчы Паспалітай]] (1793 год) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1795 годзе ў [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага дагавора]] ад 18 сакавіка 1921 года ў складзе Польшчы. З верасня 1939 года ў складзе БССР. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў лютым 1943 года нямецкія карнікі цалкам спалілі вёску. У складзе саўгаса «Ленінскі» (цэнтр — вёска [[Ленін (Жыткавіцкі раён)|Ленін]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 19 гаспадарак, 49 жыхароў. === Дынаміка === * 1795 год — 5 двароў. * 1940 год — 5 двароў 30 жыхароў. * 1959 год — 130 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 19 гаспадарак, 49 жыхароў. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Ленінскі сельсавет, Жыткавіцкі раён}} [[Катэгорыя:Ленінскі сельсавет (Жыткавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жыткавіцкага раёна]] dgkkcn2tnjcbryq29u0y9oi1hldvkf0 0 74887 5121709 4587113 2026-04-05T19:18:56Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121709 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Буйкавічы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 9|lat_sec = 28 |lon_dir = E|lon_deg = 27|lon_min = 56|lon_sec = 33 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Жыткавіцкі |сельсавет2 = Руднянскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XVIII стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 35 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243016257 }} '''Бу́йкавічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Bujkavičy}}, {{lang-ru|Буйковичи}}) — [[вёска]] ў [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Руднянскі сельсавет (Жыткавіцкі раён)|Руднянскага сельсавета]]. На поўдні і захадзе лёсак. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 16 км на паўднёвы ўсход ад раённага цэнтра і [[Жыткавічы (станцыя)|чыгуначнай станцыі]] [[Жыткавічы]] (на лініі [[Лунінец]] — Калінкавічы), 229 км ад [[Гомель|Гомелю]]. == Гідраграфія == На поўдні і захадзе меліярацыйны канал, на поўначы вадасховішча рыбгаса. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Жыткавічы — [[Петрыкаў]]. Планіроўка складаецца з кароткай, ледзь выгнутай мерыдыянальнай вуліцы, забудаванай драўлянымі сялянскімі сядзібамі. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядомая з канца [[XVIII]] стагоддзя як паселішча ў [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У кастрычніку 1922 года ў былым маёнтку пані Левандоўскай створана камуна «Ленінскі шлях». У 1931 годзе жыхары ўступілі ў калгас «Ленінская Беларусь». Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] 5 жыхароў загінулі на франтах. Паводле перапісу 1959 года ў складзе саўгаса «Аляксееўка» (цэнтр — вёска [[Кольна]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 21 гаспадарка, 35 жыхароў. === Дынаміка === * 1856 год — 10 двароў. * 1897 год — 33 жыхара (паводле перапісу). * 1917 год — 138 жыхароў. * 1959 год — 178 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 21 гаспадарка, 35 жыхароў. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Руднянскі сельсавет, Жыткавіцкі раён}} [[Катэгорыя:Руднянскі сельсавет (Жыткавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жыткавіцкага раёна]] 9dbd4e77fe81onkdxj15yr3m4x5gv33 0 74888 5121631 4586986 2026-04-05T19:01:38Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121631 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Буразь |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 3|lat_sec = 39 |lon_dir = E|lon_deg = 27|lon_min = 41|lon_sec = 16 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Жыткавіцкі |сельсавет = Верасніцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XVIII стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 183 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243013845 }} '''Бу́разь'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Buraź}}, {{lang-ru|Бурязь}}) — [[вёска]] ў [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Верасніцкі сельсавет|Верасніцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 32 км на паўднёвы захад ад раённага цэнтра і [[Жыткавічы (станцыя)|чыгуначнай станцыі]] [[Жыткавічы]] (на лініі [[Лунінец]] — Калінкавічы), 266 км ад [[Гомель|Гомелю]]. == Гідраграфія == На поўдні сетка меліярацыйных каналаў. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Тураў]] — [[Лельчыцы]]. Планіроўка складаецца з просталінейнай, блізкай да шыротнай арыентацыі вуліцы, да якой з поўначы далучаецца кароткая мерыдыянальная вуліца. Забудова драўляная, сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Выяўленыя археолагамі стаянка каменнага веку, селішчы розных перыядаў жалезнага стагоддзя, магільнік I стагоддзе да н.э. — I стагоддзе н.э. сведчаць пра засяленне гэтых месцаў з даўніх часоў. Паводле пісьмовых крыніц вядомая з [[XVIII]] стагоддзя. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|2-га падзела Рэчы Паспалітай]] (1793 год) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1816 годзе сяло ў [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1834 годзе валоданне графіні Мастоўскай. Была цэнтрам аднайменнага фальварка, гаспадар якога дваранін Кавалеўскі валодаў у 1857 годзе 4628 дзесяцінамі зямлі. У другой палове 1890-х гадоў Заходняя экспедыцыя [[Іосіф Іпалітавіч Жылінскі|І. І. Жылінскага]] правяла ў маёнтку шэраг меліярацыйных работ. Паводле перапісу 1897 года ў [[Тураўская воласць|Тураўскай воласці]], працавала гамарня. У 1922 годзе ў нацыяналізаваным будынку адкрыта школа. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Чырвоная Тураўшчына». Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] вызвалена ад захопнікаў 5 ліпеня 1944 года. 31 жыхар загінуў на фронце. Паводле перапісу 1959 года ў складзе калгасу «Перамога» (цэнтр — вёска [[Запясочча]]). Дзейнічаюць клуб, бібліятэка. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 90 гаспадарак, 183 жыхара. === Дынаміка === * 1816 год — 10 двароў 67 жыхароў. * 1834 год — 81 жыхар. * 1897 год — 23 двары, 199 жыхароў; у фальварку 7 двароў, 64 жыхара (паводле перапісу). * 1917 год — 262 жыхара. * 1959 год — 402 жыхара (паводле перапісу). * 2004 год — 90 гаспадарак, 183 жыхара. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Верасніцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Верасніцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жыткавіцкага раёна]] jikhmfke2uoaybqz0zqqcyn7zmmab9c 0 74890 5121579 4587020 2026-04-05T18:54:28Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121579 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Бялёў}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Бялёў |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 17|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 28|lon_min = 2|lon_sec = |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Жыткавіцкі |сельсавет = Марохараўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XVI стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 1054 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243020765 }} '''Бялёў'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Bialioŭ}}, {{lang-ru|Белёв}}) — [[аграгарадок]] у [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Марохараўскі сельсавет|Марохараўскага сельсавета]]. На ўсходзе мяжуе з лесам. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 16 км на паўночны ўсход ад [[Жыткавічы|Жыткавіч]], 5 км ад чыгуначнай станцыі [[Брынёва (раз’езд)|Брынёва]] (на лініі Лунінец — Калінкавічы), 220 км ад [[Гомель|Гомелю]], за 2 км на поўнач ад аўтадарогі [[Брэст]] — [[Гомель]] ({{Таблічка-by|М|10}}). Каля вёскі Бялёў знаходзіцца найвышэйшы пункт раёна і другі па вышыні [[Прыпяцкае Палессе|Прыпяцкага Палесся]] — 184,1 м. == Гідраграфія == На захадзе сетка меліярацыйных каналаў, у тым ліку Найда-Бялёўскі канал. == Транспартная сетка == Побач аўтадарога [[Лунінец]] — [[Калінкавічы]]. Планіроўка складаецца з 2 прасталінейных паралельных вуліц, блізкіх да мерыдыянальнай арыентацыі, якія на поўдні злучаюцца кароткай просталінейнай шыротнай вуліцай, а на поўначы да іх далучаецца просталінейная вуліца, арыентаваная з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. Забудова двухбаковая, пераважна драўляная, сядзібнага тыпу. У 1987—1992 гадах пабудавана 150 цагляных хат катэджнага тыпу, у якіх змесцаваліся перасяленцы з месцаў, забруджаных радыяцыяй у выніку [[Чарнобыльская аварыя|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]]. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядомая з [[XVI]] стагоддзя як вёска Бялова ў [[Мазырскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Мазырскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскам ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|2-га падзела Рэчы Паспалітай]] (1793 год) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1811 годзе валоданне графа Хадкевіча. Абшарнік Прыкота валодаў у вёсцы ў 1863 годзе 55 дзесяцінамі зямлі. У 1885 годзе пачаліся заняткі ў царкоўна-прыхадской школе. Праз вёску праходзіла ваенна-камунікацыйная дарога са Слуцкага павета ў [[Петрыкаў]]. Паводле перапісу 1897 года знаходзіліся царква Раства Багародзіцы, хлебазапасны магазін, карчма. Побач быў фальварак. У 1903 годзе ў наёмнай хаце адкрыта земская школа. У 1908 годзе ў [[Жыткавіцкая воласць|Жыткавіцкай воласці]] [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1929 годзе арганізаваны калгас «III Інтэрнацыянал», працавалі смалярня (з 1927 года), паравы млын (з 1926 года), гамарня, стальмашня, ваўначоска. З 20 жніўня 1924 года да 16 ліпеня 1954 года цэнтр Бялёўскага сельсавета Жыткавіцкага раёна [[Мазырская акруга|Мазырскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930 года і з 21 чэрвеня 1935 года да 20 лютага 1938 года), з 20 лютага 1938 года [[Палеская вобласць|Палескай]], з 8 студзеня 1954 года Гомельскай абласцей. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] партызаны разграмілі ў вёсцы апорны пункт акупантаў. У лютым 1943 года нямецкія карнікі спалілі 6 двароў і забілі 31 жыхара. На фронце і ў партызанскай барацьбе загінулі 109 жыхароў, у памяць пра якіх усталявана стэла, збудаваная ў 1975 годзе ў цэнтры вёскі. Паводле перапісу 1959 года цэнтр калгасу «III Інтэрнацыянал». Дзейнічаюць сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, дзіцячы сад, аддзяленне сувязі, 2 крамы. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 422 гаспадаркі, 1054 жыхара. === Дынаміка === * 1811 год — 36 двароў. * 1850 год — 62 двары, 353 жыхара. * 1885 год — 75 двароў, 449 жыхароў. * 1897 год — 140 двароў, 768 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 212 двароў, 947 жыхароў. * 1921 год — 1045 жыхароў. * 1940 год — 282 двары. * 1959 год — 1234 жыхара (паводле перапісу). * 1994 год — 456 гаспадарак, 1026 жыхароў * 2004 год — 422 гаспадаркі, 1054 жыхара. == Славутасці == * [[Бялёва (урочышча)|урочышча Бялёва]] — помнік прыроды. === Страчаная спадчына === * Царква Нараджэння Божай Маці == Вуліцы == * Інтэрнацыянальная вуліца * Ленінская вуліца * Вуліца М. Клявы * Маладзёжная вуліца * Набярэжная вуліца * Савецкая вуліца * Сонечная вуліца {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.radzima.org/pub/miesta.php?lang=by&miesta_id1=hozcbial Бялёў] на [[Radzima.org]] {{Марохараўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Марохараўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жыткавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Бялёў (Жыткавіцкі раён)| ]] dod6zdcmu2yacp19bua6jc592ehzsp7 0 74915 5121732 4587147 2026-04-05T19:22:36Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121732 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Бячанская Буда |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 1|lat_sec = 22 |lon_dir = E|lon_deg = 27|lon_min = 54|lon_sec = 38 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Жыткавіцкі |сельсавет2 = Азяранскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 25 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243016302 }} '''Бяча́нская Бу́да'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Бу́да'''</ref> ({{lang-be-trans|Biačanskaja Buda}}, {{lang-ru|Бечанская Буда}}) — [[вёска]] ў [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Азяранскі сельсавет (Жыткавіцкі раён)|Азяранскага сельсавета]]. На поўдні і ўсходзе мяжуе з лесам. == Геаграфія == === Размяшчэнне === За 37 км на поўдзень ад раённага цэнтра і [[Жыткавічы (станцыя)|чыгуначнай станцыі]] [[Жыткавічы]] (на лініі [[Лунінец]] — [[Калінкавічы]]), 270 км ад [[Гомель|Гомелю]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Чэрнічы]] — [[Жыткавічы]]. Планіроўка складаецца з 2 плыўна выгнутых шыротных вуліц, злучаных паміж сабой на ўсходзе і захадзе. Забудова двухбаковая, драўляная, сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядомая з [[XIX]] стагоддзя як вёска ў [[Тураўская воласць|Тураўскай воласці]] [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1930 годзе жыхары ўступілі ў калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў ліпені 1943 года нямецкія акупанты спалілі 30 двароў і забілі 9 жыхароў. 17 жыхароў загінулі на фронце. Паводле перапісу 1959 года ў складзе калгасу «Савецкая Беларусь» (цэнтр — вёска [[Азяраны (Жыткавіцкі раён)|Азяраны]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 19 гаспадарак, 25 жыхароў. === Дынаміка === * 1897 год — 19 двароў, 76 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 89 жыхароў. * 1917 год — 110 жыхароў. * 1940 год — 31 двор, 170 жыхароў. * 1959 год — 251 жыхар (паводле перапісу). * 2004 год — 19 гаспадарак, 25 жыхароў. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Азяранскі сельсавет, Жыткавіцкі раён}} [[Катэгорыя:Азяранскі сельсавет (Жыткавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жыткавіцкага раёна]] b9ric6yswptf1lj1t17xzoplgd9sk50 0 74916 5121632 4587224 2026-04-05T19:01:48Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121632 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Вароніна}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Вароніна |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 5|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 27|lon_min = 40|lon_sec = |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Жыткавіцкі |сельсавет = Верасніцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XVII стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 109 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243013836 }} '''Варо́ніна'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Varonina}}, {{lang-ru|Воронино}}) — [[вёска]] ў [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Верасніцкі сельсавет|Верасніцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 33 км на паўднёвы захад ад раённага цэнтра і [[Жыткавічы (станцыя)|чыгуначнай станцыі]] [[Жыткавічы]] (на лініі [[Лунінец]] — Калінкавічы), 266 км ад [[Гомель|Гомелю]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Тураў]] — [[Лельчыцы]]. Планіроўка складаецца з просталінейнай мерыдыянальнай вуліцы, якая на поўдні далучаецца да цэнтра шыротнай просталінейнай вуліцы. Забудова двухбаковая, няшчыльная, драўляная, сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Выяўленыя археолагамі бескурганны магільнік ранняга жалезнага стагоддзя (у цэнтры вёскі) і 2 селішчы ранняга жалезнага стагоддзя (у 0,3-0,8 км на поўнач ад вёскі) сведчаць пра засяленне гэтых месцаў з даўніх часоў. Паводле пісьмовых крыніц вядомая з [[XVII]] стагоддзя як паселішча ў [[Мазырскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Мазырскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1671 годзе фальварак Варонічы, валоданне [[Радзівілы|Радзівілаў]]. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|2-га падзела Рэчы Паспалітай]] (1793 год) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1931 годзе жыхары ўступілі ў калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] 10 жыхароў загінулі на франтах. Паводле перапісу 1959 года ў складзе калгасу «Перамога» (цэнтр — вёска [[Запясочча]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 53 гаспадаркі, 109 жыхароў. === Дынаміка === * 1959 год — 262 жыхара (паводле перапісу). * 2004 год — 53 гаспадаркі, 109 жыхароў. == Славутасці == * [[Вароніна (археалагічныя помнікі)|Селішча-1]] перыяду ранняга [[Жалезны век|жалезнага веку]] і [[сярэднявечча]] ([[1-е тысячагоддзе да н.э.]] — пачатак [[2 тысячагоддзе н.э.|2-га тысячагоддзя н.э.]]), на ўскраіне вёскі, на правым беразе старыцы [[Варонінка|р. Вароніна]] — {{ГККРБ 4|313В000338}} * [[Вароніна (археалагічныя помнікі)|Селішча-2]] перыяду ранняга жалезнага веку ([[V стагоддзе да н.э.]] — [[V стагоддзе н.э.]]), за 0,5 км на поўнач ад вёскі — {{ГККРБ 4|313В000339}} * [[Вароніна (археалагічныя помнікі)|Селішча-3]] перыяду ранняга жалезнага веку ([[ІІІ стагоддзе да н.э.]] — [[V стагоддзе н.э.]]), за 0,3 км на поўнач ад кароўніка, на беразе р. Вароніна — {{ГККРБ 4|313В000340}} * [[Вароніна (археалагічныя помнікі)|Бескурганны могільнік]] перыяду ранняга жалезнага веку ([[ІІ стагоддзе да н.э.]] — [[І стагоддзе н.э.]]), у цэнтры вёскі — {{ГККРБ 4|313В000341}} == Вядомыя асобы == * [[Міхаіл Іванавіч Русы]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Верасніцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Верасніцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жыткавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Вароніна (Жыткавіцкі раён)| ]] 3lefgv8qwtjhewdifz2r31fvypqkd3t 0 74917 5121715 4587095 2026-04-05T19:19:46Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121715 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Востранка |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 13|lat_sec = 26 |lon_dir = E|lon_deg = 27|lon_min = 55|lon_sec = 48 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Жыткавіцкі |сельсавет2 = Руднянскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 103 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243016253 }} '''Во́странка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vostranka}}, {{lang-ru|Остранка}}) — [[вёска]] ў [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Руднянскі сельсавет (Жыткавіцкі раён)|Руднянскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 5 км на ўсход ад раённага цэнтра і [[Жыткавічы (станцыя)|чыгуначнай станцыі]] [[Жыткавічы]] (на лініі [[Лунінец]] — Калінкавічы), 228 км ад [[Гомель|Гомелю]]. == Гідраграфія == На рацэ [[Навуць (рака)|Навуць]] (прыток ракі [[Прыпяць]]). == Транспартная сетка == Побач аўтадарога Жыткавічы — [[Петрыкаў]]. Планіроўка складаецца з падзеленых ракой 2 частак: усходняй (бессістэмная забудова ўздоўж ракі) і заходняй (плыўна выгнутая вуліца, арыентаваная з паўднёвага ўсходу на паўночны захад). Забудова драўляная, сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснавана напачатку [[XX]] стагоддзя перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1931 годзе жыхары ўступілі ў калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] 13 жыхароў загінулі на фронце. Паводле перапісу 1959 года ў складзе саўгаса «Жыткавічы» (цэнтр — пасёлак [[Грабянёўскі]]). Дзейнічалі клуб, бібліятэка. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 58 гаспадарак, 103 жыхара. === Дынаміка === * 1925 год — 18 двароў. * 1959 год — 251 жыхар (паводле перапісу). * 2004 год — 58 гаспадарак, 103 жыхара. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Руднянскі сельсавет (Жыткавіцкі раён)}} [[Катэгорыя:Руднянскі сельсавет (Жыткавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жыткавіцкага раёна]] f6c87kwgq1pitxe0ttj6jl0qlablfo2 0 74918 5121547 4698693 2026-04-05T18:49:48Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121547 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Аграгарадок |беларуская назва = Верасніца |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 5|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 27|lon_min = 38|lon_sec = |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Жыткавіцкі |сельсавет = Верасніцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XVI стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 1263 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243014731 }} '''Верасні́ца'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vierasnica}}, {{lang-ru|Вересница}}) — [[аграгарадок]] у [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Верасніцкі сельсавет|Верасніцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 38 км на паўднёвы захад ад раённага цэнтра і [[Жыткавічы (станцыя)|чыгуначнай станцыі]] [[Жыткавічы]] (на лініі [[Лунінец]] — [[Калінкавічы]]), 250 км ад [[Гомель|Гомелю]]. == Гідраграфія == На захадзе возера [[Возера Рэчышча|Рэчышча]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Тураў]] — [[Лельчыцы]]. Планіроўка складаецца з падзеленых дарогай 2 частак: усходняй (3 кароткія просталінейныя, шчыльна пастаўленыя вуліцы мерыдыянальнай арыентацыі, перасякаемыя 2 кароткімі шыротнымі вуліцамі) і заходняй (3 кароткія просталінейныя, шчыльна пастаўленыя вуліцы, перасякаемыя 2 шыротнымі вуліцамі). Забудова драўляная, сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Выяўленыя археолагамі селішчы [[Мілаградская культура|мілаградскай]] і [[Зарубінецкая культура|зарубінецкай]] культур і ранняга феадалізму (за 0,2 км на паўночны ўсход ад вёскі, ва ўрочышчах Восець і Градка) сведчаць пра засяленне гэтых месцаў з даўніх часоў. Адзін з Тураўскіх крыжоў (выраблены з каменя і быццам у часы прыняцця хрысціянства) знаходзіўся ў вёсцы, над ім была пабудавана капліца. Упершыню згадваецца ў пачатку XVI ст. у запісе князя [[Канстанцін Іванавіч Астрожскі|Канстанціна Астрожскага]] на сенажаці каля Верасніцы на адным з аркушаў [[Тураўскае Евангелле|Тураўскага евангелля]]. У XVI ст. сяло ў [[Троцкае ваяводства|Троцкім ваяводстве]], з 1565 года ў [[Берасцейскае ваяводства#Пінскі павет|Пінскам павеце Берасцейскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], шляхецкая ўласнасць. У 1559 годзе згадваецца ў матэрыялах рэвізіі пушч. У 1782 годзе на сродкі ўласніцы сяла графіні Мастоўскай пабудавана драўляная Крыжаўзвіжанская царква. Невялікая царква знаходзілася і на могілках. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|2-га падзела Рэчы Паспалітай]] (1793 год) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1795 годзе валоданне Патоцкіх. На карце 1866 года адзначана як невялікі населены пункт. У 1883 годзе адкрыта школа граматы. Паводле перапісу 1897 года знаходзіліся царква, царкоўна-прыхадская школа, гамарня. У 1899 годзе пабудаваны будынак для школы. У 1908 годзе ў [[Тураўская воласць|Тураўскай воласці]] [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. З 20 жніўня 1924 года цэнтр Верасніцкага сельсавета Тураўскага [[Мазырская акруга|Мазырскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930 года і з 21 чэрвеня 1935 года да 20 лютага 1938 года), з 20 лютага 1938 года [[Палеская вобласць|Палескай]], з 8 студзеня 1954 года Гомельскай абласцей, з 17 красавіка 1962 года Жыткавіцкага раёна. У 1929 годзе арганізаваны калгас «Пуцілавец». Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў 1944 годзе нямецкія акупанты спалілі 75 двароў, забілі 21 жыхара. У наваколлях у баях 9 ліпеня 1941 года загінулі 9 памежнікаў і 24 студзеня 1942 года — партызан (пахаваны ў брацкай магіле ў цэнтры вёскі). На франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 117 жыхароў, у памяць пра іх у 1969 годзе ў цэнтры вёскі ўсталяваны скульптура салдата і 2 дошкі з імёнамі загінулых. Паводле перапісу 1959 года цэнтр калгасу «1 Мая». Дзейнічаюць станцыя перапампоўкі нафты нафтаправода «Сяброўства», сярэдняя і музычная школы, Дом культуры, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі і ветэрынарны пункты, дзіцячы сад, аддзяленне сувязі, 3 крамы. З 2008 года аграгарадок. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 540 гаспадарак, 1263 жыхара. === Дынаміка === * 1795 год — 54 двары, 390 жыхароў. * 1897 год — 70 двароў 569 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 102 двары, 666 жыхароў. * 1917 год — 771 жыхар. * 1925 год — 117 двароў. * 1940 год — 220 двароў, 1320 жыхароў. * 1959 год — 1805 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 540 гаспадарак, 1263 жыхара. == Вядомыя асобы == * [[Аляксей Міронавіч Тачыла]] (1927—2012) — [[Герой Сацыялістычнай Працы]]. * [[Адам Сямёнавіч Вашкоў]] (нар. [[1951]]) — беларускі палітык. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Верасніцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Верасніцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жыткавіцкага раёна]] 532a40981ixphyd3ezroo9ugbun0zxf 0 74919 5121636 4586945 2026-04-05T19:02:28Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121636 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Відошын |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 19|lat_sec = 18 |lon_dir = E|lon_deg = 27|lon_min = 56|lon_sec = 36 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Жыткавіцкі |сельсавет = Чырвоненскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 151 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243016276 }} '''Відо́шын'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Відо́шына, н.'''</ref> ({{lang-be-trans|Vidošyn}}, {{lang-ru|Видошин}}) — [[вёска]] ў [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Чырвоненскі сельсавет|Чырвоненскага сельсавета]]. На захадзе мяжуе з лесам. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 15 км на паўночны ўсход ад раённага цэнтра і [[Жыткавічы (станцыя)|чыгуначнай станцыі]] [[Жыткавічы]] (на лініі [[Лунінец]] — Калінкавічы), 232 км ад [[Гомель|Гомелю]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Лунінец]] — [[Калінкавічы]]. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай шыротнай вуліцы, да якой з поўдня далучаюцца 2 кароткія вуліцы і завулак. Забудова няшчыльная, драўляная, сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснавана ў канцы [[XIX]] стагоддзя як сяліба ў [[Жыткавіцкая воласць|Жыткавіцкай воласці]] [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1930 годзе жыхары ўступілі ў калгас. У 1930-х гадах у вёску пераселены жыхары з найблізкіх сяліб, і ў выніку сфарміравалася новая вуліца. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] 17 жыхароў загінулі на франтах. Паводле перапісу 1959 года ў складзе саўгаса "Чырвоны Бор" (цэнтр - вёска [[Вёска Семенча|Семенча]]). Дзейнічае клуб. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год - 66 гаспадарак, 151 жыхар. === Дынаміка === * 1917 год - 60 жыхароў. * 1921 год - 12 двароў. * 1959 год - 241 жыхар (паводле перапісу). * 2004 год - 66 гаспадарак, 151 жыхар. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Чырвоненскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Чырвоненскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жыткавіцкага раёна]] l4xrvoq3g9t78pychpwkgtpwcvyhop2 0 74921 5121638 4587236 2026-04-05T19:02:38Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121638 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Вільча}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Вільча |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 10|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 27|lon_min = 33|lon_sec = |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Жыткавіцкі |сельсавет = Людзяневіцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XVI стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 107 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Ві́льча'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Viĺča}}, {{lang-ru|Вильча}}) — [[вёска]] ў [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Людзяневіцкі сельсавет|Людзяневіцкага сельсавета]]. На тэрыторыі біялагічнага заказніка рэспубліканскага значэння «[[Заказнік Нізоўе Случы|Нізоўе Случы]]». == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 26 км на захад ад [[Жыткавічы|Жыткавіч]], 10 км ад чыгуначнай станцыі [[Дзедаўка, станцыя|Дзедаўка]] (на лініі [[Лунінец]] — Калінкавічы), 259 км ад [[Гомель|Гомелю]]. == Гідраграфія == На рацэ [[Случ (прыток Прыпяці)|Случ]] (прыток ракі [[Прыпяць]]). == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Лунінец]] — [[Калінкавічы]]. Планіроўка складаецца з крывалінейнай вуліцы, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі. Жылыя хаты драўляныя, сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядомая з [[XVI]] стагоддзя як вёска Вельча ў [[Слуцкі павет|Слуцкім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|2-га падзела Рэчы Паспалітай]] (1793 год) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1834 годзе маёнтак Ленін, у валоданні князя Л. П. Вітгенштэйна. Паводле перапісу 1897 года знаходзілася ў Ленінскай воласці [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1921 годзе ў наёмнай хаце адкрыта школа, а ў 1923 годзе для яе пабудаваны свой будынак. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Чырвоны памежнік», працавала гамарня. У 1932 годзе пабудаваны новы будынак для пачатковай школы. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] 26 жыхароў загінулі на фронце. Паводле перапісу 1959 года ў складзе калгасу «XX партз'езд» (цэнтр — вёска [[Града (Жыткавіцкі раён)|Града]]). Дзейнічалі клуб, пачатковая школа, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт. Да [[26 верасня]] [[2006]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Браніслаўскі сельсавет|Браніслаўскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2006-175/2006-175(003-054).pdf «Об изменении административно-территориального устройства районов Гомельской области». Решение Гомельского областного Совета депутатов от 26 сентября 2006 г. № 295] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190922194610/http://pravo.by/pdf/2006-175/2006-175(003-054).pdf |date=22 верасня 2019 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 60 гаспадарак, 107 жыхароў. === Дынаміка === * 1834 год — 33 двары. * 1897 год — вёска — 163 жыхара, сяліба — 12 жыхароў і фальварак — 8 жыхароў (паводле перапісу). * 1917 год — 324 жыхара. * 1925 год — 50 двароў. * 1959 год — 445 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 60 гаспадарак, 107 жыхароў. == Славутасці == [[Файл:Вільча (Жыткавіцкі раён). Каменны крыж (01).jpg|thumb|Каменны крыж]] * Каменны крыж — адзін з т.зв. [[Тураўскія крыжы|тураўскіх крыжоў]], які стаіць на [[курганны могільнік|курганным могільніку]]. Паводле падання, крыж пастаўлены на магіле нейкага [[швецыя|шведскага]] [[князь|князя]] ці [[военачальнік]]а, забітага падчас вайны, а побач у невялікіх курганах пахаваны шведскія воіны<ref name="дуч">[[Людміла Дучыц|Дучыц Людміла]]. [http://pawet.net/library/history/bel_history/dk/09/%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%B6%D1%8B.html Каменныя крыжы // З глыбі вякоў. Наш край 2. Мн., 1997. C. 31-46. ]</ref><ref>Тарановіч В. Старасветчына Мазыршчыны ў матэрыяльных помніках // Наш край. 1928. № 8-9 (35-36). С. 37-44.</ref><ref name="pawet">[http://pawet.net/library/history/bel_history/dk/35/%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B3_%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%8F_%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96_%D1%85%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96_%D0%BF%D0%B0_%D0%B7%D1%8F%D0%BC%D0%BB%D1%96.html Дучыц Людміла, Клімковіч Ірына // Маладосць № 5 за 2009 год.]</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Людзяневіцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Людзяневіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жыткавіцкага раёна]] kn9ijtbguisa0ewq4m2kjoiptfueloq 0 74922 5121822 4587136 2026-04-05T20:17:38Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121822 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Вязаў Лес |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Viazaŭ_Lies_(2).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 11|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 27|lon_min = 45|lon_sec = 18 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Жыткавіцкі |сельсавет = Людзяневіцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 40 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243013860 }} '''Вя́заў Лес'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Бе́раг'''</ref> ({{lang-be-trans|Viazaŭ Lies}}, {{lang-ru|Вязов Лес}}) — [[вёска]] ў [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Людзяневіцкі сельсавет|Людзяневіцкага сельсавета]]. Вакол лес. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 9 км на паўднёвы захад ад раённага цэнтра і [[Жыткавічы (станцыя)|чыгуначнай станцыі]] [[Жыткавічы]] (на лініі [[Лунінец]] — [[Калінкавічы]]), 242 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Лунінец]] — [[Калінкавічы]]. Планіроўка складаецца з ледзь выгнутай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход і забудаванай драўлянымі сялянскімі сядзібамі. == Гісторыя == Заснавана напачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1931 годзе арганізаваны калгас імя В. У. Куйбышава. У сярэдзіне 1930-х гадоў у вёску пераселены жыхары з побач размешчаных сяліб. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] 5 ліпеня [[1944]] года вызвалена ад акупантаў. У складзе саўгаса «Людзяневічы» (цэнтр — вёска [[Людзяневічы]]). 26 сакавіка 1987 года перададзена з адміністрацыйнага падпарадкавання Жыткавіцкага гарсавета ў склад Людзяневіцкага сельсавета<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 26 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>. == Насельніцтва == * 2004 год — 28 гаспадарак, 40 жыхароў. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Людзяневіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Людзяневіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жыткавіцкага раёна]] 5jktxp7py7aihhtck94dbt64j6aoq2b 0 74955 5121633 4586976 2026-04-05T19:01:58Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121633 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Вялікія Сцяблевічы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 21|lat_sec = 32.7 |lon_dir = E|lon_deg = 27|lon_min = 25|lon_sec = 45 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Жыткавіцкі |сельсавет2 = Ленінскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 154 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243009639 }} '''Вялі́кія Сцябле́вічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vialikija Sciablievičy}}, {{lang-ru|Великие Стеблевичи}}) — [[вёска]] ў [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Ленінскі сельсавет (Жыткавіцкі раён)|Ленінскага сельсавета]]. Вакол лес. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 48 км на паўночны захад ад [[Жыткавічы|Жыткавіч]], 20 км ад чыгуначнай станцыі [[Мікашэвічы (станцыя)|Мікашэвічы]] (на лініі [[Лунінец]] — [[Калінкавічы]]), 281 км ад [[Гомель|Гомелю]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Мікашэвічы]] — [[Слуцк]]. Планіроўка складаецца з просталінейнай мерыдыянальнай вуліцы, да цэнтра якой з усходу далучаецца кароткая выгнутая вуліца. Забудова драўляная, сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядома з пачатку [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]] як вёска Сцяблевічы ў [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Паводле інвентара 1820 года ў складзе фальварка Ленін, якім валодаў палкоўнік Бабанскі. Крыху пазней частка яе жыхароў заснавала новую вёску, старая атрымала назву Вялікія Сцяблевічы, а новая — [[Малыя Сцяблевічы]]. У 1834 годзе працавала карчма, ва ўладанні князя Л. П. Вітгенштэйна. У 1879 годзе згадваецца ў ліку паселішчаў Ленінскага царкоўнага прыходу. У 1908 годзе ў Ленінскай воласці [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага дагавора]] ад 18 сакавіка 1921 года ў складзе Польшчы. З верасня 1939 года ў складзе БССР. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў лютым 1943 года нямецкія карнікі цалкам спалілі вёску і забілі 7 жыхароў. 21 жыхар загінуў на фронце. Паводле перапісу 1959 года ў складзе саўгаса «Ленінскі» (цэнтр — вёска [[Ленін (Жыткавіцкі раён)|Ленін]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 77 гаспадарак, 154 жыхара. === Дынаміка === * 1811 год — 11 двароў, 46 жыхароў мужчынскага полу. * 1820 год — 12 двароў. * 1834 год — 13 двароў. * 1897 год — 156 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 24 двары, 194 жыхара. * 1940 год — 49 двароў, 205 жыхароў. * 1959 год — 471 жыхар (паводле перапісу). * 2004 год — 77 гаспадарак, 154 жыхара. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Ленінскі сельсавет (Жыткавіцкі раён)}} [[Катэгорыя:Ленінскі сельсавет (Жыткавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жыткавіцкага раёна]] jzs466yfp0oc4s8q3gpdq82daagvw8x 0 74958 5121634 4586738 2026-04-05T19:02:08Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121634 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Вятчын |вобласць = Гомельская |раён = Жыткавіцкі |сельсавет = Марохараўскі |дата заснавання = |першае згадванне = XVI стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = }} '''Вятчы́н'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Viatčyn}}, {{lang-ru|Ветчин}}) — [[вёска]] ў [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Марохараўскі сельсавет|Марохараўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Паселішча знаходзіцца за 37 км на паўночны ўсход ад [[Жыткавічы|Жыткавіч]], 24 км ад чыгуначнай станцыі [[Старушкі (раз’езд)|Старушкі]] (на лініі [[Лунінец]] — Калінкавічы), 275 км ад [[Гомель|Гомелю]], на рэчцы [[Дземенка (рака)|Дземенка]]. Вакол лес. На [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Марохарава]] — [[Любань]]. Планіроўка складаецца з крывалінейнай шыротнай вуліцы, паралельна да якой праходзяць 3 кароткія просталінейныя вуліцы, злучаныя 2 просталінейнымі, мерыдыянальнай арыентацыі вуліцамі. На поўдні — невялікі адасоблены ўчастак забудовы. Жылыя хаты драўляныя, сядзібнага тыпу. Ад назвы вёскі атрымала назву [[Вятчынскае падняцце]] ў заходняй частцы [[Капаткевіцка-Велікаборская ступень|Капаткевіцка-Велікаборскай ступені]] [[Прыпяцкі прагін|Прыпяцкага прагіну]]. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядомая з XVI стагоддзя як вёска ў Слуцкам павеце [[Наваградскае ваяводства|Наваградскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|2-га падзела Рэчы Паспалітай]] (1793 год) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1795 годзе ў [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1850 годзе было валоданнем [[Радзівілы|Радзівілаў]], затым князя Вітгенштэйна, які ў 1876 годзе валодаў 14 888 дзесяцінамі зямлі. У 1896 годзе працаваў вадзяны млын. Паводле перапісу 1897 года знаходзіліся царква, хлебазапасны магазін, карчма. 1 кастрычніка 1905 года ў наёмнай хаце адкрыта школа, у 1922 годзе яна атрымала нацыяналізаваны будынак. У 1917 годзе ў Дзякавіцкай воласці [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. З 20 жніўня 1924 года да 16 ліпеня 1954 года цэнтр [[Вятчынскі сельсавет|Вятчынскага сельсавета]] Жыткавіцкага раёна [[Мазырская акруга|Мазырскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930 года і з 21 чэрвеня 1935 года да 20 лютага 1938 года), з 20 лютага 1938 года [[Палеская вобласць|Палескай]], з 8 студзеня 1954 года Гомельскай абласцей. У 1931 годзе арганізаваны калгас «2-я пяцігодка», працавалі смалярня і гамарня. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] партызаны ў студзені 1942 года разграмілі створаны ў вёсцы гарнізон акупантаў. У лютым 1943 года нямецкія карнікі цалкам спалілі вёску. У пачаткі сакавіка 1943 года карнікі сагналі ў кароўнік 800 жыхароў і спалілі іх (пахаваны ў магіле ахвяр фашызму на паўночна-ўсходняй ускраіне вёскі). 145 жыхароў загінулі на франтах. Паводле перапісу 1959 года ў складзе калгасу «Кастрычнік» (цэнтр — вёска [[Дзякавічы]]). Дзейнічаюць лясніцтва, смалярня, участак леспрамгаса, швейная і шавецкая майстэрні, 9-гадовая школа, бібліятэка, бальніца, клуб, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі, 2 крамы. Да 27 снежня 2022 года вёска ўваходзіла ў склад [[Дзякавіцкі сельсавет|Дзякавіцкага сельсавета]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D923g0120538&p1=1 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 27 декабря 2022 г. № 423 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Житковичского района Гомельской области]</ref>. == Насельніцтва == * 1795 год — 46 двароў. * 1850 год — 50 двароў, 448 жыхароў. * 1885 год — 75 двароў, 641 жыхар. * 1897 год — 123 двары, 913 жыхароў (паводле перапісу). * 1917 год — 1503 жыхара. * 1921 год — 266 двароў, 1901 жыхар. * 1940 год — 450 двароў, 1500 жыхароў. * 1959 год — 1398 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 239 гаспадарак, 477 жыхароў. == Вядомыя асобы == * [[Ніна Канстанцінаўна Аксёнчык]] — [[кандыдат філалагічных навук]], паэтэса. * [[Уладзімір Мікалаевіч Гаўрыловіч]] — пісьменнік, журналіст. * [[Канстанцін Сцяпанавіч Папко]] — [[Герой Сацыялістычнай Працы]]. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Марохараўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Марохараўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жыткавіцкага раёна]] bboduhytyvlc421jhwwv8fydwwgf620 0 74965 5121635 4586962 2026-04-05T19:02:18Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121635 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Вятчынская Рудня |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 24|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 28|lon_min = 8|lon_sec = 40 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Жыткавіцкі |сельсавет = Марохараўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 71 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243020896 }} '''Вятчы́нская Ру́дня'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Viatčynskaja Rudnia}}, {{lang-ru|Ветчинская Рудня}}) — [[вёска]] ў [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Марохараўскі сельсавет|Марохараўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Месціцца за 45 км на паўночны ўсход ад [[Жыткавічы|Жыткавічаў]], за 20 км ад чыгуначнага раз’езда [[Старушкі (раз’езд)|Старушкі]] (на лініі [[Лунінец]] — [[Калінкавічы]]), за 278 км ад [[Гомель|Гомеля]]. Побач аўтадарога [[Марохарава]] — [[Любань]]. Планіроўка складаецца з амаль просталінейнай, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі вуліцы. Забудова няшчыльная, драўляная, сядзібнага тыпу. Вакол вёскі лес. == Гісторыя == Заснавана ў другой палове XIX стагоддзя перасяленцамі з суседніх вёсак. Паводле перапісу 1897 года знаходзіўся вадзяны млын. У 1917 годзе ў Дзякавіцкай воласці [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1931 годзе арганізаваны калгас «Прагрэс». У другой палове 1930-х гадоў у вёску пераселены жыхары побач размешчаных сяліб. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў сакавіку 1943 года нямецкія акупанты цалкам спалілі вёску. 15 жыхароў загінулі на фронце. Паводле перапісу 1959 года ў складзе калгаса «Кастрычнік» (цэнтр — вёска [[Дзякавічы]]). Дзейнічаў клуб. Да 26 сакавіка 1987 года вёска ўваходзіла ў склад [[Дзякавіцкі сельсавет|Дзякавіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 26 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>. == Насельніцтва == * 1897 год — 4 двары, 31 жыхар (паводле перапісу). * 1917 год — 76 жыхароў. * 1925 год — 21 двор. * 1940 год — 49 двароў. * 1959 год — 257 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 36 гаспадарак, 71 жыхар. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Марохараўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Марохараўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жыткавіцкага раёна]] tv0mu1bcob2y6onz08bycjtdfhaiuhw 0 74972 5121734 4587217 2026-04-05T19:22:56Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121734 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Грабава |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 30|lat_sec = 44.5 |lon_dir = E|lon_deg = 27|lon_min = 36|lon_sec = 56.6 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Жыткавіцкі |сельсавет = Мілевіцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 218 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |OpenStreetMap = 243014774 }} {{Значэнні|Грабава}} '''Гра́бава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Гра́баў, м.'''</ref> ({{lang-be-trans|Hrabava}}, {{lang-ru|Грабово}}) — [[вёска]] ў [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Мілевіцкі сельсавет|Мілевіцкага сельсавета]]. На поўначы мяжуе з лесам. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 78 км на паўночны захад ад [[Жыткавічы|Жыткавіч]], 20 км ад чыгуначнай станцыі [[Мікашэвічы (станцыя)|Мікашэвічы]] (на лініі [[Лунінец]] — Калінкавічы), 311 км ад [[Гомель|Гомелю]]. == Гідраграфія == На рацэ [[Случ (прыток Прыпяці)|Случ]] (прыток ракі [[Прыпяць]]). == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Мікашэвічы]] — [[Слуцк]]. Планіроўка складаецца з крывалінейнай мерыдыянальнай вуліцы, якую перасякае злёгку выгінастая вуліца, з захаду да цэнтра галоўнай далучаецца просталінейная кароткая вуліца. Забудова двухбаковая, драўляная, сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядомая з [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]] як вёска ў Ленінскай воласці [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1839 годзе ў складзе маёнтка Ленін, валоданне князя Л. П. Вітгенштэйна. У 1850 годзе паблізу працаваў лесапільны завод. Паводле перапісу 1897 года знаходзіліся млын і карчма. У 1914 годзе салдаты запасной часткі разграмілі вінную краму. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага дагавора]] ад 18 сакавіка 1921 года ў складзе Польшчы. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў лютым 1943 года нямецкія акупанты цалкам спалілі вёску і забілі 35 жыхароў. 37 жыхароў загінулі на фронце. Паводле перапісу 1959 года ў складзе саўгаса «Случ» (цэнтр — вёска [[Мілевічы]]). Дзейнічаюць 9-гадовая школа, бібліятэка, клуб, фельчарска-акушэрскі пункт. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 113 гаспадарак, 218 жыхароў. === Дынаміка === * 1850 год — 14 двароў. * 1897 год — 194 жыхара (паводле перапісу). * 1908 год — 32 двары, 263 жыхара. * 1940 год — 120 двароў 502 жыхара. * 1959 год — 652 жыхара (паводле перапісу). * 2004 год — 113 гаспадарак, 218 жыхароў. == Вядомыя выхадцы == * [[Фёдар Адамавіч Лахвіч|Ф. А. Лахвіч]] — (нар. 12.4.1945 г.) хімік. Акадэмік [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (2000); член-карэспандэнт з 1994 года), доктар хімічных навук (1987), прафесар (1991). Дырэктар Інстытута біяарганічнай хіміі НАН Беларусі. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Мілевіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Мілевіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жыткавіцкага раёна]] tnra00yac81im1sv40h3hhttwckb1rl 0 74976 5121836 4851783 2026-04-05T20:36:02Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121836 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Пасёлак |беларуская назва = Грабянёўскі |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 11|lat_sec = 16 |lon_dir = E|lon_deg = 27|lon_min = 59|lon_sec = 14 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Жыткавіцкі |сельсавет2 = Руднянскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 183 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |OpenStreetMap = 243016247 }} '''Грабянёўскі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Hrabianioŭski}}, {{lang-ru|Гребенёвский}}) — [[пасёлак]] у [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Руднянскі сельсавет (Жыткавіцкі раён)|Руднянскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 12 км на паўднёвы ўсход ад раённага цэнтра і [[Жыткавічы (станцыя)|чыгуначнай станцыі]] [[Жыткавічы]] (на лініі [[Лунінец]] — [[Калінкавічы]]), 221 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Паблізу аўтадарога [[Жыткавічы]] — [[Петрыкаў]]. Планірўка складаецца з просталінейнай мерыдыянальнай вуліцы з драўлянымі [[хата]]мі. == Гісторыя == З 1920-х гадоў тут, на распрацоўцы тарфяных радовішчаў працавалі арцелі. Пасля [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] торфараспрацоўкі значна пашырэлі, было створана торфапрадпрыемства, склаўся пасёлак. 21 студзеня 1969 года Указам Прэзідыума Вярхоўнай Рады БССР пасёлку пры торфапрадпрыемстве «Рудня-Грэбень» дадзена назва Грабянёўскі<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР ад 21 студзеня 1969 г. Аб перайменаванні некаторых населеных пунктаў Беларускай ССР // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1969, № 4 (1234).</ref>. З 17 снежня 1980 года да 27 лістапада 2009 года цэнтр Руднянскага сельсавета<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 17 снежня 1980 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1981, № 3 (1665).</ref><ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D912g0052212&p1=1 Решение Житковичского районного Совета депутатов от 27 ноября 2009 г. № 265 О переносе административного центра Рудненского сельсовета]</ref>. Цэнтр саўгаса «Жыткавічы». Дзейнічаюць клуб, бібліятэка. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 75 гаспадарак, 183 жыхары. === Дынаміка === * [[1996]] год — 250 жыхароў, 82 двары<ref name="bel5">{{Крыніцы/БелЭн|5к}}</ref>. * 2004 год — 75 гаспадарак, 183 жыхары. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{Крыніцы/БелЭн|5}} — С. 381. * Ліст карты N-35-140. Выданне 1991 г. Стан мясцовасці на 1981 г.{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Руднянскі сельсавет (Жыткавіцкі раён)}} qovc894cldgvmiwtaonccbutmo05uxh 0 74977 5121716 4587174 2026-04-05T19:19:56Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121716 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Града}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Града |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 10|lat_sec = 13 |lon_dir = E|lon_deg = 27|lon_min = 38|lon_sec = |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Жыткавіцкі |сельсавет = Людзяневіцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 317 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243014728 }} '''Града́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Hrada}}, {{lang-ru|Гряда}}) — [[вёска]] ў [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Людзяневіцкі сельсавет|Людзяневіцкага сельсавета]]. На захадзе біялагічны заказнік рэспубліканскага значэння «[[Нізоўе Случы]]». == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 25 км на паўднёвы захад ад [[Жыткавічы|Жыткавіч]], 9 км ад чыгуначнай станцыі [[Дзедаўка (прыпыначны пункт)|Дзедаўка]] (на лініі Лунінец — Калінкавічы), 263 км ад [[Гомель|Гомелю]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Лунінец]] — [[Калінкавічы]]. Планіроўка складаецца з дугападобнай вуліцы, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі, да якой з усходу далучаецца просталінейная шыротная вуліца. Забудова драўляная, няшчыльная, сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснавана напачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]]. У 1908 годзе засценак Грады ў Ленінскай воласці [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] 1 двор, 4 жыхара. У 1917 годзе ў [[Жыткавіцкая воласць|Жыткавіцкай воласці]]. У 1931 годзе арганізаваны калгас «Чырвоная Града». У 1930-х гадах у вёску пераселены жыхары найблізкіх сяліб. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў сакавіку 1943 года нямецкія акупанты спалілі вёску. Вызвалена 5 ліпеня 1944 года. На франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 30 жыхароў. У памяць пра загінулых у 1975 годзе ў цэнтры вёскі ўсталяваны абеліск і 3 пліты з імёнамі загінулых. Паводле перапісу 1959 года цэнтр калгасу «XX партз'езд». Змесцаваны пачатковая школа, Дом культуры, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі, крама. Да [[26 верасня]] [[2006]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Браніслаўскі сельсавет|Браніслаўскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2006-175/2006-175(003-054).pdf «Об изменении административно-территориального устройства районов Гомельской области». Решение Гомельского областного Совета депутатов от 26 сентября 2006 г. № 295] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190922194610/http://pravo.by/pdf/2006-175/2006-175(003-054).pdf |date=22 верасня 2019 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 119 гаспадарак, 317 жыхароў. === Дынаміка === * 1917 год — 301 жыхар. * 1921 год — 68 двароў, 335 жыхароў. * 1925 год — 85 двароў. * 1940 год — 329 жыхароў. * 1959 год — 418 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 119 гаспадарак, 317 жыхароў. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Людзяневіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Людзяневіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жыткавіцкага раёна]] sdtafjaaze64h221x3jijhcoycor7na 0 74978 5121551 5085753 2026-04-05T18:50:28Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121551 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Грэбень}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Грэбень |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 10|lat_sec = 32 |lon_dir = E|lon_deg = 27|lon_min = 59|lon_sec = 54 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Жыткавіцкі |сельсавет2 = Руднянскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 168 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243016264 }} '''Грэ́бень'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Hrebień}}, {{lang-ru|Гребень}}) — [[вёска]] ў [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Руднянскі сельсавет (Жыткавіцкі раён)|Руднянскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 10 км на паўднёвы ўсход ад раённага цэнтра і [[Жыткавічы (станцыя)|чыгуначнай станцыі]] [[Жыткавічы]] (на лініі [[Лунінец]] — Калінкавічы), 223 км ад [[Гомель|Гомелю]]. == Гідраграфія == На поўначы сетка меліярацыйных каналаў. == Транспартная сетка == [[Аўтамабільная дарога]] Жыткавічы — [[Петрыкаў]]. Планіроўка складаецца з крывалінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад, да якой далучаюцца 3 завулка. Забудова двухбаковая, драўляная, сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядомая з [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]] як вёска ў [[Жыткавіцкая воласць|Жыткавіцкай воласці]] [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1879 годзе згадваецца як паселішча Жыткавіцкага царкоўнага прыходу. У 1917 годзе дзейнічала школа. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Камінтэрн», працавала гамарня. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] 47 жыхароў загінулі на фронце. Паводле перапісу 1959 года ў складзе саўгаса «Жыткавічы» (цэнтр — пасёлак [[Грабянёўскі]]). Дзейнічаюць 9-гадовая школа, клуб, дзіцячыя яслі-сад. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 90 гаспадарак, 168 жыхароў. === Дынаміка === * 1897 год — 31 двор, 188 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 43 двары, 269 жыхароў. * 1917 год — 300 жыхароў. * 1921 год — 57 двароў, 314 жыхароў. * 1925 год — 71 двор. * 1959 год — 456 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 90 гаспадарак, 168 жыхароў. == Вядомыя асобы == * [[Сяргей Анатолевіч Хільман]] (нар. 1964) — беларускі дзяржаўны службовец. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Руднянскі сельсавет (Жыткавіцкі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Руднянскі сельсавет (Жыткавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жыткавіцкага раёна]] 2rjxg8z1jxtrrqo90q50n2auau56r4t 0 74979 5121587 4586973 2026-04-05T18:55:48Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121587 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Грычынавічы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 23|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 27|lon_min = 21|lon_sec = |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Жыткавіцкі |сельсавет2 = Ленінскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XVI стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 389 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243009664 }} '''Грычы́навічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Hryčynavičy}}, {{lang-ru|Гричиновичи}}) — [[вёска]] ў [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Ленінскі сельсавет (Жыткавіцкі раён)|Ленінскага сельсавета]]. Вакол лес. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 49 км на паўночны захад ад [[Жыткавічы|Жыткавіч]], 21 км ад чыгуначнай станцыі [[Мікашэвічы (станцыя)|Мікашэвічы]] (на лініі [[Лунінец]] — [[Калінкавічы]]), 176 км ад [[Гомель|Гомелю]]. == Гідраграфія == На ўсходзе [[Беразняцкі канал]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Мікашэвічы]] — [[Слуцк]]. Планіроўка складаецца з доўгай просталінейнай вуліцы, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі, да якой на поўначы далучаецца кароткая вуліца, На поўдні паралельна асноўнай праходзіць кароткая просталінейная вуліца. Забудова драўляная, сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядомая з [[XVI стагоддзе|XVI стагоддзя]] як вёска ў Слуцкам павеце [[Новагародскае ваяводства|Новагародскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], шляхоцкая ўласнасць. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|2-га падзела Рэчы Паспалітай]] (1793 год) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1839 годзе вёска ў маёнтку Ленін, валоданне князя Л. П. Вітгенштэйна. У 1879 годзе згадваецца як паселішча ў Ленінскім царкоўным прыходзе. У 1908 годзе ў Ленінскай воласці [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага дагавора]] з 18 сакавіка 1921 года ў складзе Польшчы. З верасня 1939 года ў складзе БССР. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў лютым 1943 года нямецкія акупанты спалілі 200 двароў і забілі 76 жыхароў. 34 жыхара загінулі на фронце. Паводле перапісу 1959 года ў складзе саўгаса «Ленінскі» (цэнтр — вёска [[Ленін (Жыткавіцкі раён)|Ленін]]). Дзейнічаюць 9-гадовая школа, клуб, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 157 гаспадарак, 389 жыхароў. === Дынаміка === * 1897 год — 34 двары, 450 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 88 двароў, 611 жыхароў. * 1940 год — 201 двор, 876 жыхароў. * 1959 год — 708 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 157 гаспадарак, 389 жыхароў. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Ленінскі сельсавет (Жыткавіцкі раён)}} [[Катэгорыя:Ленінскі сельсавет (Жыткавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жыткавіцкага раёна]] ak3zhg19n6jiatu1iz0qtds3j4ndd59 0 74980 5121964 4422133 2026-04-05T22:21:03Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121964 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Гулевічы}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Гулевічы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 18|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 27|lon_min = 36|lon_sec = |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Жыткавіцкі |сельсавет = Юркевіцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XVI стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243014752 }} '''Гуле́вічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Hulievičy}}, {{lang-ru|Гулевичи}}) — [[вёска]] ў [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Юркевіцкі сельсавет|Юркевіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 25 км на паўночны захад ад раённага цэнтра і [[Чыгуначная станцыя|чыгуначнай станцыі]] [[Жыткавічы]] (на лініі [[Лунінец]] — Калінкавічы), 245 км ад [[Гомель|Гомелю]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Лунінец]] — [[Калінкавічы]]. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядомая з [[XVI стагоддзе|XVI стагоддзя]]. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|2-га падзела Рэчы Паспалітай]] (1793 год) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Паводле інвентара 1813 года фальварак. У 1850 годзе ў маёнтку Ленін, валоданне князя Л. П. Вітгенштэйна. У 1879 годзе згадваецца ў ліку паселішчаў Ленінскага царкоўнага прыходу. У 1908 годзе ў Ленінскай воласці [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1931 годзе арганізаваны калгас імя А. Г. Чарвякова. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў лютым 1943 года нямецкія акупанты цалкам спалілі вёску і забілі 3 жыхароў. Паводле перапісу 1959 года ў складзе саўгаса «Ленінскі» (цэнтр — вёска [[Ленін (Жыткавіцкі раён)|Ленін]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 81 гаспадарка, 185 жыхароў. === Дынаміка === * 1850 год — 21 двор. * 1897 год — 17 двароў, 237 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 39 двароў, 287 жыхароў. * 1925 год — 50 двароў. * 1940 год — 65 двароў, 395 жыхароў. * 1959 год — 476 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 81 гаспадарка, 185 жыхароў. == Вядомыя выхадцы == * Ф. І. Лісовіч — камісар, затым камандзір партызанскай брыгады імя С. М. Кірава ў [[Пінская вобласць|Пінскай вобласці]] падчас Вялікай Айчыннай вайны. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Юркевіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Юркевіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жыткавіцкага раёна]] 56mmbkjh2hqiaap8f67m9j4g89zkhn2 0 75040 5121735 4587188 2026-04-05T19:23:06Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121735 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Дзедаўка}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Дзедаўка |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 14|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 27|lon_min = 40|lon_sec = |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Жыткавіцкі |сельсавет = Людзяневіцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 274 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Дзе́даўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dziedaŭka}}, {{lang-ru|Дедовка}}) — [[вёска]] ў [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Людзяневіцкі сельсавет|Людзяневіцкага сельсавета]]. [[Дзедаўка (прыпыначны пункт)|Чыгуначная станцыя]] на лініі [[Лунінец]] — [[Калінкавічы]]. Непадалёк радовішча [[каалін]]у (8,5 млн т). На захадзе і поўначы мяжуе з лесам. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 15 км на захад ад [[Жыткавічы|Жыткавіч]], 248 км ад [[Гомель|Гомелю]]. == Гідраграфія == На поўдні і ўсходзе меліярацыйныя каналы. == Транспартная сетка == Побач аўтадарога [[Лунінец]] — [[Калінкавічы]]. Планіроўка складаецца з падзеленых чыгункай 2 частак: паўднёвай (просталінейная вуліца блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі) і паўночнай (2 просталінейныя, паралельныя паміж сабой мерыдыянальнай арыентацыі вуліцы, злучаныя дарогай). Забудова драўляная, двухбаковая, сядзібнага тыпу. У 1 км на захад ад асноўнай забудовы чыгуначная станцыя. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядомая з [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]] як вёска ў [[Жыткавіцкая воласць|Жыткавіцкай воласці]] [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Паводле інвентара 1845 года 391 дзесяціна зямельных угоддзяў. У 1879 годзе згадваецца ў ліку паселішчаў Людзяневіцкага царкоўнага прыходу. 16 лістапада 1904 года пачаў працу чыгуначны раз'езд, тэлеграфны пост. У 1921 годзе ў наёмнай хаце адкрыта школа. У 1931 годзе арганізаваны калгас «Чырвоная Дзедаўка», працавалі паравы млын, гамарня. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] 5 ліпеня 1944 года вызвалена ад акупантаў. 36 жыхароў загінулі на фронце. Паводле перапісу 1959 года ў складзе саўгаса «Людзяневічы» (цэнтр — вёска [[Людзяневічы]]). Дзейнічаюць пачатковая школа, бібліятэка, клуб, фельчарска-акушэрскі пункт. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 116 гаспадарак, 274 жыхара. === Дынаміка === * 1862 год — 10 двароў. * 1897 год — 31 двор, 198 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 51 двор, 268 жыхароў. * 1917 год — у вёсцы 518 жыхароў, на чыгуначным раз'ездзе 57 жыхароў. * 1921 год — 75 двароў. * 1959 год — 464 жыхара (паводле перапісу). * 2004 год — 116 гаспадарак, 274 жыхара. == Вядомыя выхадцы == * [[Фёдар Іванавіч Пяцюшкін|Ф. І. Пяцюшкін]] — генерал-маёр артылерыі. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Людзяневіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Людзяневіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жыткавіцкага раёна]] h69vnbjaia58j5vtnncuv96ksvszmxe 0 75057 5121591 4587134 2026-04-05T18:56:28Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121591 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Доўгая Дуброва |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Doŭhaja_Dubrova_(2).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 9|lat_sec = 53 |lon_dir = E|lon_deg = 27|lon_min = 41|lon_sec = 51 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Жыткавіцкі |сельсавет = Людзяневіцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 83 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243013831 }} '''До́ўгая Дубро́ва'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Doŭhaja Dubrova}}, {{lang-ru|Долгая Дуброва}}) — [[вёска]] ў [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Людзяневіцкі сельсавет|Людзяневіцкага сельсавета]]. Вакол лес. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 13 км на паўднёвы захад ад [[Жыткавічы|Жыткавіч]], 9 км ад чыгуначнай станцыі [[Дзедаўка (прыпыначны пункт)|Дзедаўка]] (на лініі [[Лунінец]] — [[Калінкавічы]]), 245 км ад [[Гомель|Гомелю]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Лунінец]] — [[Калінкавічы]]. Планіроўка складаецца з 4 адрэзкаў доўгай шыротнай вуліцы, забудаванай драўлянымі сядзібамі. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядомая з [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]] як сяліба ў [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1915 годзе ў наёмнай хаце адкрыта школа. У 1917 годзе сяліба Доўгая Дуброва (ён жа Нова-Любімаўск) у [[Жыткавіцкая воласць|Жыткавіцкай воласці]]. У 1929 годзе арганізаваны калгас «Палескі гігант», дзейнічала гамарня. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў красавіку 1944 года нямецкія акупанты цалкам спалілі вёску і забілі 5 жыхароў. Вызвалена 5 ліпеня 1944 года. 29 жыхароў загінулі на фронце. Паводле перапісу 1959 года ў складзе саўгаса «Людзяневічы» (цэнтр — вёска [[Людзяневічы]]). Дзейнічаў клуб. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 50 гаспадарак, 83 жыхара. === Дынаміка === * 1917 год — 446 жыхароў. * 1921 год — 79 двароў, 442 жыхара. * 1940 год — 83 двары. * 1959 год — 280 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 50 гаспадарак, 83 жыхара. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Людзяневіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Людзяневіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жыткавіцкага раёна]] fcut1ms82bvo9m7jcj9i3fs3ghbl2yh 0 75058 5121593 5085259 2026-04-05T18:56:48Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121593 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Дуброва}} {{НП-Беларусь |статус = Аграгарадок |беларуская назва = Дуброва |вобласць = Гомельская |раён = Жыткавіцкі |сельсавет = Марохараўскі |першае згадванне = XIX стагоддзе }} '''Дубро́ва'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Дубро́ва Вятчы́нская, Дубро́ва Ве́чынская'''</ref> ({{lang-be-trans|Dubrova}}) — [[аграгарадок]] у [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Марохараўскі сельсавет|Марохараўскага сельсавета]]. == Геаграфія == У 22 км на паўночны ўсход ад [[Жыткавічы|Жыткавіч]], 10 км ад чыгуначнай станцыі [[Старушкі (раз’езд)|Старушкі]] (на лініі [[Лунінец]] — [[Калінкавічы]]), 155 км ад [[Гомель|Гомелю]] На ўсходзе і захадзе меліярацыйныя каналы. На [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Марохарава]] — [[Любань]]. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход і забудаванай двухбакова, няшчыльна драўлянымі сялянскімі сядзібамі. У 1987 годзе пабудавана новая вуліца з 50 цагляных хат катэджнага тыпу, у якіх змесцаваліся перасяленцы з месцаў, забруджаных радыяцыяй у выніку [[Чарнобыльская аварыя|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]]. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядомая з [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]] як вёска [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1850 годзе валоданне памешчыка Карпава. У 1896 годзе працаваў вятрак. У 1929 годзе арганізаваны калгас «Новае жыццё», дзейнічалі гамарня і маслазавод. У 1932 годзе для вясковай школы пабудаваны будынак. У сярэдзіне 1930-х гадоў у вёску пераселены жыхары найблізкіх сяліб. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў лютым 1943 года нямецкія акупанты цалкам спалілі вёску і забілі 3 жыхароў. 19 жыхароў загінулі на фронце. Паводле перапісу 1959 года цэнтр калгасу імя В. І. Леніна. Дзейнічаюць сярэдняя школа (новы цагляны будынак пабудаваны ў 1993 годзе), бібліятэка, Дом культуры, амбулаторыя, дзіцячыя яслі-сад. == Насельніцтва == * 1850 год — 21 двор. * 1940 год — 75 двароў, 264 жыхара. * 1959 год — 298 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 198 гаспадарак, 555 жыхароў. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Марохараўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Марохараўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жыткавіцкага раёна]] dms9lmmxuf6h0k3cam2hi8fq5jpel6m 0 75059 5121640 4425122 2026-04-05T19:02:48Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121640 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Ельна}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Ельна |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 18|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 27|lon_min = 25|lon_sec = |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Жыткавіцкі |сельсавет2 = Ленінскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XVIII стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 51 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Е́льна'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Jeĺna}}, {{lang-ru|Ельно}}) — [[вёска]] ў [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Ленінскі сельсавет (Жыткавіцкі раён)|Ленінскага сельсавета]]. Вакол лес. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 38 км на паўночны захад ад [[Жыткавічы|Жыткавіч]], 13 км ад чыгуначнай станцыі [[Мікашэвічы (станцыя)|Мікашэвічы]] (на лініі [[Лунінец]] — Калінкавічы), 272 км ад [[Гомель|Гомелю]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Мікашэвічы]] — [[Слуцк]]. Драўляныя сялянскія сядзібы ўздоўж прасёлкавай дарогі. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядомая з [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]] як вёска ў Ленінскай воласці [[Мазырскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Мазырскага павета]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|2-га падзела Рэчы Паспалітай]] (1793 год) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1811 годзе ва ўладанні графа Чапскага. У 1879 годзе згадваецца як паселішча Ленінскага царкоўнага прыходу. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага дагавора]] з 18 сакавіка 1921 года ў складзе Польшчы. З верасня 1939 года ў складзе БССР. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] нямецкія акупанты ў лютым 1943 года цалкам спалілі вёску і забілі 112 жыхароў (пахаваны ў магіле ахвяр фашызму ў цэнтры вёскі). 4 жыхара загінулі на фронце. Паводле перапісу 1959 года ў складзе саўгаса «Ленінскі» (цэнтр — вёска [[Ленін (Жыткавіцкі раён)|Ленін]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 21 гаспадарка, 51 жыхар. === Дынаміка === * 1811 год — 11 двароў. * 1897 год — 87 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 12 двароў. * 1940 год — 42 двары, 151 жыхар. * 1959 год — 139 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 21 гаспадарка, 51 жыхар. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Ленінскі сельсавет (Жыткавіцкі раён)}} [[Катэгорыя:Ленінскі сельсавет (Жыткавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жыткавіцкага раёна]] hd32otqzm87c8ajtopu69qe9izl5vxk 0 75060 5121621 4586966 2026-04-05T19:00:28Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121621 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Іёвічы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 23|lat_sec = 30 |lon_dir = E|lon_deg = 27|lon_min = 31|lon_sec = 26 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Жыткавіцкі |сельсавет = Мілевіцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 51 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243014768 }} '''Іёвічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаюцца таксама варыянты '''Ёвічы, Іо́вічы'''</ref> ({{lang-be-trans|Ijovičy}}, {{lang-ru|Иёвичи}}) — [[вёска]] ў [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Мілевіцкі сельсавет|Мілевіцкага сельсавета]]. На поўдні мяжуе з лесам. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 63 км на паўночны захад ад [[Жыткавічы|Жыткавіч]], 9 км ад чыгуначнай станцыі [[Станцыя Мікашэвічы|Мікашэвічы]] (на лініі [[Лунінец]] — Калінкавічы), 296 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Мікашэвічы]] — [[Слуцк]]. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, да якой з поўдня далучаюцца 2 кароткія, шчыльна забудаваныя вуліцы. Жылыя хаты драўляныя, сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядомая з [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]] як вёска ў [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага дагавора]] з 18 сакавіка 1921 года ў складзе Польшчы. З верасня 1939 года ў складзе БССР. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] нямецкія карнікі 15 лютага 1943 года цалкам спалілі вёску, расстралялі 15 і спалілі жывымі 75 жыхароў (пахаваны ў магіле ахвяр фашызму на могілках). 6 жыхароў загінулі ў партызанскай барацьбе. Паводле перапісу 1959 года ў складзе саўгаса «Случ» (цэнтр — вёска [[Мілевічы]]). Дзейнічае аддзяленне сувязі. 26 сакавіка 1987 года вёска перададзена са складу [[Ленінскі сельсавет (Жыткавіцкі раён)|Ленінскага сельсавета]] ў склад Мілевіцкага сельсавета<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 26 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 31 гаспадарка, 51 жыхар. === Дынаміка === * 1940 год — 46 двароў, 248 жыхароў. * 1959 год — 214 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 31 гаспадарка, 51 жыхар. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Мілевіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Мілевіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жыткавіцкага раёна]] bzvw8ezs055bnyei2ymz1zz67lw3n57 0 75061 5121665 4587228 2026-04-05T19:06:38Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121665 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Заброддзе |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 15|lat_sec = 43 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 49|lon_sec = 49 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Жыткавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 77 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243013797 }} {{Значэнні|Заброддзе}} '''Забро́ддзе'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zabroddzie}}, {{lang-ru|Забродье}}) — былая [[вёска]] ў [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіла ў склад [[Жыткавіцкі гарсавет|Жыткавіцкага гарсавета]]. У 2014 годзе тэрыторыя вёскі ўвайшла ў склад горада [[Жыткавічы]]<ref>[http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D914g0064525&p1=1 Решение Гомельского областного совета депутатов от 14 мая 2014 г. № 13 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Житковичского района Гомельской области]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Вакол лес. == Геаграфія == === Размяшчэнне === 7 км на поўнач ад раённага цэнтра і [[Жыткавічы (станцыя)|чыгуначнай станцыі]] [[Жыткавічы]] (на лініі Лунінец — Калінкавічы), 228 км ад [[Гомель|Гомелю]]. == Транспартная сетка == Паблізу аўтадарога [[Лунінец]] — [[Калінкавічы]]. Планіроўка складаецца з кароткай, плыўна выгнутай, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі вуліцы, да якой з захаду і ўсходу далучаюцца завулкі. Забудова драўляная, сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядомая з [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]] як паселішча ў [[Жыткавіцкая воласць|Жыткавіцкай воласці]] [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1845 годзе 1293 дзесяціны зямельных угоддзяў. Паводле перапісу 1897 года знаходзілася смалярня. У 1931 годзе жыхары ўступілі ў калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] 9 жыхароў загінулі на фронце. У складзе саўгаса «Жыткавічы» (цэнтр — пасёлак [[Грабянёўскі]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 32 гаспадаркі, 77 жыхароў. === Дынаміка === * 1897 год — 13 двароў 89 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 32 гаспадаркі, 77 жыхароў. == Вядомыя асобы == * [[Віктар Францавіч Кучынскі]] (нар. [[1958]]) — беларускі палітык. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Жыткавічы]] gznlc155d8yhcqz450a2ahusarv1082 0 75062 5121642 4586946 2026-04-05T19:03:08Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121642 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Загацце}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Загацце |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 10|lat_sec = 47 |lon_dir = E|lon_deg = 27|lon_min = 34|lon_sec = 28 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Жыткавіцкі |сельсавет = Людзяневіцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 56 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Зага́цце'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zahaccie}}, {{lang-ru|Загатье}}) — [[вёска]] ў [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Людзяневіцкі сельсавет|Людзяневіцкага сельсавета]]. Вакол лес. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 24 км на захад ад [[Жыткавічы|Жыткавіч]], 8 км ад чыгуначнай станцыі [[Дзедаўка (прыпыначны пункт)|Дзедаўка]] (на лініі Лунінец — Калінкавічы), 257 км ад [[Гомель|Гомелю]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Лунінец]] — [[Калінкавічы]]. Планіроўка складаецца з кароткай, просталінейнай, шыротнай вуліцы, забудаванай драўлянымі сядзібамі. == Гісторыя == Заснавана напачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1917 годзе сяліба ў [[Жыткавіцкая воласць|Жыткавіцкай воласці]] [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1932 годзе жыхары ўступілі ў калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] 12 жыхароў загінулі на фронце. Паводле перапісу 1959 года ў складзе калгасу «XX партз'езд» (цэнтр — вёска [[Града (Жыткавіцкі раён)|Града]]). Да [[26 верасня]] [[2006]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Браніслаўскі сельсавет|Браніслаўскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2006-175/2006-175(003-054).pdf «Об изменении административно-территориального устройства районов Гомельской области». Решение Гомельского областного Совета депутатов от 26 сентября 2006 г. № 295] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190922194610/http://pravo.by/pdf/2006-175/2006-175(003-054).pdf |date=22 верасня 2019 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 20 гаспадарак, 56 жыхароў. === Дынаміка === * 1917 год — 7 жыхароў. * 1959 год — 151 жыхар (паводле перапісу). * 2004 год — 20 гаспадарак, 56 жыхароў. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Людзяневіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Людзяневіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жыткавіцкага раёна]] q4cjjkqn78qgfw8y1gy3z9hfdtvx9id 0 75063 5121596 4869294 2026-04-05T18:57:08Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121596 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = [[Вёска]] |беларуская назва = Загорбашша |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Zahorbašša_(2).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg =52|lat_min =13|lat_sec =35.7 |lon_dir = E|lon_deg =27|lon_min =40|lon_sec =44.8 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Жыткавіцкі |сельсавет = Людзяневіцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 97 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы =246162 |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243013856 }} '''Заго́рбашша'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zahorbašša}}, {{lang-ru|Загорбашье}}) — [[вёска]] ў [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Людзяневіцкі сельсавет|Людзяневіцкага сельсавета]]. Размешчаны [[Загорбашша (прыпыначны пункт)|прыпыначны пункт Загорбашша]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 14 км на захад ад [[Жыткавічы|Жыткавіч]], 2 км ад чыгуначнай станцыі [[Дзедаўка (прыпыначны пункт)|Дзедаўка]] (на лініі Лунінец — Калінкавічы), 247 км ад [[Гомель|Гомелю]]. == Гідраграфія == Вакол меліярацыйныя каналы. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Лунінец]] — [[Калінкавічы]]. Планіроўка складаецца са шчыльнай забудовы 2 мерыдыянальных вуліц. Забудова драўляная, сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядомая з [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]] як вёска ў [[Жыткавіцкая воласць|Жыткавіцкай воласці]] [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1845 годзе 679 дзесяцін зямельных угоддзяў. У 1879 годзе згадваецца ў ліку паселішчаў Людзяневіцкага царкоўнага прыходу. У 1930 годзе арганізаваны калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] 5 ліпеня 1944 года вызвалена ад нямецкай акупацыі. 18 жыхароў загінулі на фронце. Паводле перапісу 1959 года ў складзе саўгаса «Людзяневічы» (цэнтр — вёска [[Людзяневічы]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 51 гаспадарка, 97 жыхароў. === Дынаміка === * 1845 год — 25 двароў. * 1897 год — 70 двароў 433 жыхара (паводле перапісу). * 1908 год — 107 двароў, 537 жыхароў. * 1917 год — 662 жыхара. * 1921 год — 121 двор, 681 жыхар. * 1959 год — 258 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 51 гаспадарка, 97 жыхароў. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Людзяневіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Людзяневіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жыткавіцкага раёна]] im7oncvvbxncl6tsdyek4vcxlvjlq19 0 75064 5121737 4586955 2026-04-05T19:23:26Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121737 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Замошша}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Замошша |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 20|lat_sec = 55 |lon_dir = E|lon_deg = 28|lon_min = 5|lon_sec = 21 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Жыткавіцкі |сельсавет = Марохараўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 34 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243020771 }} '''Замо́шша'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zamošša}}, {{lang-ru|Замошье}}) — [[вёска]] ў [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Марохараўскі сельсавет|Марохараўскага сельсавета]]. Вакол лес. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 35 км на паўночны ўсход ад [[Жыткавічы|Жыткавіч]], 11 км ад чыгуначнай станцыі [[Старушкі (раз’езд)|Старушкі]] (на лініі [[Лунінец]] — [[Калінкавічы]]), 267 км ад [[Гомель|Гомелю]]. == Гідраграфія == На захадзе меліярацыйныя каналы. == Транспартная сетка == Побач аўтадарога [[Марохарава]] — [[Любань]]. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход і забудаванай рэдка размешчанымі драўлянымі сядзібамі. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядомая з пачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]], як сяліба ў [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Чырвоная ніва», працавала [[гамарня]]. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў лютым 1943 года нямецкія акупанты спалілі вёску і забілі 14 жыхароў. 12 жыхароў загінулі на франтах. Паводле перапісу 1959 года ў складзе калгасу імя В. І. Леніна (цэнтр — вёска [[Дуброва (Жыткавіцкі раён)|Дуброва]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 18 гаспадарак, 34 жыхара. === Дынаміка === * 1917 год — 121 жыхар. * 1921 год — 26 двароў, 263 жыхара. * 1925 год — 40 двароў. * 1940 год — 58 двароў, 215 жыхароў. * 1959 год — 178 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 18 гаспадарак, 34 жыхара. == Вядомыя асобы == * [[Яўгенія Еўдакімаўна Мальчэўская]] ([[1949]]—[[2008]]) — беларуская паэтэса. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Марохараўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Марохараўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жыткавіцкага раёна]] 3xe3ej3vapzx6c6bpx2w1pun23nbq2p 0 75251 5121857 5024455 2026-04-05T20:55:58Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121857 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Свяцілавіцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Веткаўскі раён]] |Уключае = 9 населеных пунктаў |Сталіца = [[Свяцілавічы (Веткаўскі раён)|Свяцілавічы]] |Датаўтварэння = [[8 снежня]] [[1926]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 870 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = http://www.vetka.gomel-region.by/ru/svet-ru/ |Заўвагі = }} '''Свяці́лавіцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Веткаўскі раён|Веткаўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[аграгарадок]] (да 2009 года вёска) [[Свяцілавічы (Веткаўскі раён)|Свяцілавічы]]. Пасля [[Узбуйненне БССР#Другое ўзбуйненне БССР|другога ўзбуйнення БССР]] з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе [[Свяцілавіцкі раён|Свяцілавіцкага раёна]] [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]] [[БССР]]. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Веткаўскага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаванага [[Глухаўскі сельсавет|Глухаўскага сельсавета]], і рэарганізаваны ў '''Свяцілавіцкі нацыянальны рускі сельсавет'''. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Веткаўскім раёне БССР. У 1935 годзе сельсавет рэарганізаваны ў беларускі. З 12 лютага 1935 года ў складзе адноўленага Свяцілавіцкага раёна, з 20 лютага 1938 года — Гомельскай вобласці. З 17 снежня 1956 года ў складзе Веткаўскага раёна, з 25 снежня 1962 года — [[Гомельскі раён|Гомельскага раёна]], з 6 студзеня 1965 года — адноўленага Веткаўскага раёна. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Свяцілавіцкага сельсавета 8 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|78}}</ref>. 27 жніўня 1991 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Рэчкаўскі сельсавет (Веткаўскі раён)|Рэчкаўскага сельсавета]], 23 кастрычніка 1997 года — тэрыторыя скасаванага [[Навілаўскі сельсавет|Навілаўскага сельсавета]]. У 2009 годзе скасавана вёска [[Скачок (Веткаўскі раён)|Скачок]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2010-49/2010_49_9_29083.pdf Решение Ветковского районного Совета депутатов от 29 декабря 2009 г. № 125 Об упразднении сельских населенных пунктов на территории Ветковского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210122202017/https://pravo.by/pdf/2010-49/2010_49_9_29083.pdf|date=22 студзеня 2021}}</ref>, у 2011 годзе — вёскі [[Акшынка]], [[Быкавец]], [[Габраўка]], [[Гарусты]], [[Гута (Веткаўскі раён)|Гута]], [[Новаіванаўка]], [[Новы Малкаў]], [[Петраполле]], [[Рудня-Гулева]], [[Рудня-Шлягіна]], [[Рыслаўль]], [[Рэчкі (Веткаўскі раён)|Рэчкі]], [[Стары Малкаў]], [[Старыя Грамыкі]], [[Сымонаўка]], [[Сяліцкая]], [[Ухова]], [[Хізы]], пасёлкі [[Залужжа (Веткаўскі раён)|Залужжа]], [[Зарэчча (Веткаўскі раён)|Зарэчча]], [[Камылін]], [[Несцераўка]], [[Падлогі]], [[Падлужжа (Веткаўскі раён)|Падлужжа]], [[Першамайскі (Свяцілавіцкі сельсавет)|Першамайскі]], [[Пралетарскі (Свяцілавіцкі сельсавет)|Пралетарскі]], [[Усохі (Веткаўскі раён)|Усохі]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2012-14/2012_14_9_47257.pdf Решение Ветковского районного Совета депутатов от 27 декабря 2011 г. № 74 Об упразднении сельских населенных пунктов на территории Ветковского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210605020803/http://www.pravo.by/pdf/2012-14/2012_14_9_47257.pdf|date=5 чэрвеня 2021}}</ref>, у 2017 годзе — пасёлак [[Малінаўка (Веткаўскі раён)|Малінаўка]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D917g0085424&p1=1 Решение Ветковского районного Совета депутатов от 15 сентября 2017 г. № 137 Об упразднении сельских населенных пунктов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210606055228/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D917g0085424&p1=1|date=6 чэрвеня 2021}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1037 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>, з іх 92,3 % — [[беларусы]], 6,4 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,0 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года (9 населеных пунктаў) — 870 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]</ref>. Пасля [[Чарнобыльская катастрофа|аварыі на Чарнобыльскай АЭС]] 26 красавіка 1986 года Свяцілавічы апынуліся на мяжы зоны высокага радыяцыйнага забруджвання. У 2004 годзе забруджванне глебы цэзіем-137 складала 19,38 Кі/км², стронцыем-90 — 0,43 Кі/км². {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. * «Памяць. Гіст.-дакум. Хроніка Веткаўскага р-на. У 2-х кн.» Мінск, 1997 г., кн.1-2; * «Список населенных мест Гомельского округа», Гомельское окружное статистическое бюро, г. Минск, 1927 г., с. 70-71; * «Гісторыя Беларусі (у шасці тамах). Беларусь у часы Рэчы Паспалітай (XVII—XVIII ст.)», г. Мінск, «Экаперспектыва», 2004 г., Т. 3, с. 302—303; * {{Крыніцы/ГВБ|1-1||213—214, 253}} == Спасылкі == * [https://rbic.mchs.gov.by/upload/iblock/2d2/2d2f7ad32a017b310b84945d504814a5.pdf Социально-радиационный паспорт Ветковского района Гомельской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210423000517/https://rbic.mchs.gov.by/upload/iblock/2d2/2d2f7ad32a017b310b84945d504814a5.pdf |date=23 красавіка 2021 }} * [https://spreadsheets.google.com/ccc?key=0An1Lzja3J4GqdGRJUjNwTWd2MHVvOU1ZbzNJdFdBYmc&hl=en Список населенных мест Могилевской губернии, литеры А-Е] * [https://spreadsheets.google.com/ccc?key=0An1Lzja3J4GqdEY3YVJPbTFxV1VzSEJIY0dTcEUtd2c&hl=en Список населенных мест Могилевской губернии, литеры Ж-Л] * [https://spreadsheets.google.com/ccc?key=0An1Lzja3J4GqdHUzYk92UmFLakZYMWp4Tzl0R2xNbFE&hl=en Список населенных мест Могилевской губернии, литеры М-Я] {{Свяцілавіцкі сельсавет}} {{Веткаўскі раён}} [[Катэгорыя:Свяцілавіцкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Свяцілавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Гомельскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе]] [[Катэгорыя:Нацыянальныя рускія сельсаветы БССР]] 69wuo39rhbf88cbzw03nmipg5kj9fry 0 75256 5121862 4681689 2026-04-05T21:02:12Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121862 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія|Урэзкі жэстачайшага™ аўтаперакладу, напр. "у прамовы яго насельнікаў". Пазнаку догляду касую.}} {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = Вёска |беларуская назва = Хізы |арыгінальная назва = Хізы |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 41|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 31|lon_min = 18|lon_sec = 04 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Веткаўскі |сельсавет = Свяцілавіцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = 1726 |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 0 |год перапісу = 2010 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 2330 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044528 }} '''Хізы́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-pl|Chizy}}<ref>{{ref-pl}} [[Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага і іншых славянскіх краёў|Słownik geograficzny Królestwa Polskiego]], Warszawa, 1900 roku, tom XV cz.1. — str. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XV_cz.1/305 305].</ref>, {{lang-be-trans|Chizy}}, {{lang-ru|Хизы}}) — былая [[вёска]] ў [[Веткаўскі раён|Веткаўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіла ў склад [[Свяцілавіцкі сельсавет|Свяцілавіцкага сельсавета]]. Ліквідавана ў 2011 годзе<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2012-14/2012_14_9_47257.pdf Решение Ветковского районного Совета депутатов от 27 декабря 2011 г. № 74 Об упразднении сельских населенных пунктов на территории Ветковского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210605020803/http://www.pravo.by/pdf/2012-14/2012_14_9_47257.pdf |date=5 чэрвеня 2021 }} {{Ref-ru}}</ref>. Хізы ў розны час сваёй гісторыі былі ваколіцай, вёскай, сяльцом, сялом і потым вёскай у [[Свяцілавіцкі сельсавет|Свяцілавіцкам сельсавеце]] Веткаўскага раёна (раней — Хізаўскага сельсавета Свяцілавіцкага раёна) [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] Беларусі. [[Этымалогія]] назвы «Хізы» верагодна ад «хаціны» — сціплае жыллё (у гаворцы яго насельнікаў)<ref>[http://orda.of.by/.lib/zhuchkevich/ktsb/390 стр. 391 (Хизы), "Краткий топонимический словарь Белоруссии", изд. БГУ, Жучкевич В. А., г. Минск, 1974 г.] {{ref-ru}}</ref>. У выніку [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] і радыяцыйнага забруджвання жыхары (81 сям'я) пераселены ў 1992 годзе ў чыстыя месцы. Размешчана у 31 км на паўночны ўсход ад [[Ветка|Веткі]], 56 км ад [[Гомель|Гомеля]]. Гідраграфія — у паселішчы Хізы цячэ [[Беседзь|рака Беседзь]], прытока [[Сож|ракі Сож]]. == Гісторыя == Выяўлены археолагамі курганны магільнік (10 насыпаў — 1,2 км на захад ад вёскі, ва ўрочышчы Дзедное). Хізы ставіцца да [[Палессе|Палесся]]. У часы [[Русь|Кіеўскай Русі]] — гэта землі [[Радзімічы|племя радзімічаў]]. У перыяд панавання [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] была ў валоданні вядомай «сожскай [[Шляхта|шляхты]]» (ад [[Сож|ракі Сож]]) фармавалася нараўне з «друцкай [[шляхта]]й» (ад [[Друць|ракі Друць]]) спрадвеку з [[Этнас|этнічных]] [[Беларусы|беларусаў]]. Па Інвентары [[Чачэрскае староства|Чачэрскага староства]] вядомая з [[1726]] года як ваколіца Хізы Чачэрскага староства<ref>стр.341, «Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске и изданные под редакцией и. д. архивариуса сего архива Дм. Ив. Довгялло», выпуск 28, г. Витебск, 1900 г., губернская типо-литография. {{ref-ru}}</ref> [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Рэчыцкага павета]] [[Менскае ваяводства|Мінскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага княства Літоўскага]] правінцыі [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. У 1726 г. ваколіца Хізы налічвала 13 [[Дым (адзінка падаткаабкладання)|дымоў]] баяраў чачэрскіх, якія былі на «службе першай» (у рэестры баяраў чачэрскіх Хізы былі трэцімі сярод іншых)<ref>стр.32, «Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске и изданные под редакцией и. д. архивариуса сего архива Дм. Ив. Довгялло», выпуск 28, г. Витебск, 1900 г., губернская типо-литография. {{ref-ru}}</ref>. І штогод Хізы плацілі падатак: 200 злотых «гібернага» падатку (ад [[Баяры|баяраў]], [[шляхта|шляхцічаў]]) адрознівалася ад «цяглавага падушнага» падатку (з сялян). Гаспадарамі гэтых 13 дамоў (dym) «служылых людзей» у 1726 г. вёскі Хізы былі (з польскага тэксту захавана транскрыпцыя): Мірон Лапіцкі, Міхей Шілонек, Грішко Шілонек, Косцюк Атрохов, Карп Атрохов, Васіль Ловчок, Семен Янков, Міхал Мішчонек, Марко Мешчонек, Кузьма Драгуньонек, Левон Драгуньонек, Самус Крапшахо, Арасім Седровач. За 1730 г. i 1765 г. ([[парафія]] ў 1765 г. - Гомельская) уладальнікамі Хізы былі [[шляхціч]]ы Рэчыцкага павета Лапіцкія: Сымон, Андрэй, Пракоп, Салівон, Міхаіл, Ермалай, Якуб, Ян, Раман<ref>{{ref-ru}} Тариф Речицкого повета 1730 (подчеркнуто) и 1765 г. // ''[[Яўген Канстанцінавіч Анішчанка|Анищенко Е. К.]]'', «Шляхта Речицкого повета: список XVIII ст.», {{Мн.}} : Изд-во В. Хурсика, [[2015]] - 296 с. - {{ISBN|978-985-7025-40-4}}</ref>. Пасля 1-га падзелу [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1772 год) ваколіца Хізы — у складзе [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Згодна з Эканамічнымі заўвагамі Генеральнага межавання [[1783]] года Хізы яўляліся шляхецкай ваколіцай «агульнага валодання»<ref>«Российский Государственный Архив Древних Актов» (ф.1355 оп.1 д.727 л.153)</ref> прозвішчаў: Лапіцкі, [[Крупскі]], Бекарэвіч, Кунцэвіч, Аўсеевіч, Маліноўскі, Шалюта<ref>с.80-99 (Спісы шляхты Могілёўскай губерні — Рогачоўскі павет), «Архіварыус», выпуск № 7, БелНДІДАС, Мінск, 2009 г. (Зборнік навуковых паведамленняў і артыкулаў) серыя «Гісторыя, архівазнаўства, крыніцазнаўства»</ref>. З [[1785]] года — яе часткай валодаў памешчык Дамінік Маліноўскі. Мешчанін Лапіцкі валодаў ў [[1831]] годзе 108 дзесяцінамі зямлі. У створаным ад ваколіцы Хізы паселішчы Хізаў памешчык Чарапанаў ў [[1876]] годзе валодаў 423 дзесяцінамі зямлі, вадзяным млыном і сукнавальняй. Жыхары ваколіцы Хізы вызнавалі хрысціянскую веру ў грэка-каталіцкай канфесіі (уніяты), наведвалі храм у суседняй шляхецкай ваколіцы Грамыкі і Жалезнікі (і інш.), якія былі прымусова пераведзены пасля польскага паўстання ([[Паўстанне 1794|1794]] г., [[Паўстанне 1830-1831|1830]] г., [[Паўстанне 1863-1864|1863]] г.) ў Праваслаўную канфесію. Не выпадкова у 1835 годзе пабудавана драўляная праваслаўная царква і ў Хізах. Згодна з рэвізскімі казкамі 27 снежня [[1864]] года жыхары ваколіцы Хізы Крупскія ўтварылі побач ваколіцу [[Гарусты|Гарысты]] (Гарусты) і Малкаў. Паводле перапісу [[1897]] года ў Хізах змяшчалася школа граматы. З [[1900]] года гэта вёска і ваколіца ў Рэчкаўскай воласці [[Гомельскі павет|Гомельскага павета]] Магілёўскай губерні. На момант [[1910]] года агульнае валоданне жыхарамі Хізы складала 2753 дзесяціны зямлі. Жыхары прыпісаны да Грамыцкага ужо праваслаўнага царкоўнага прыходу. Да паштовай-тэлеграфнай канторы ў мястэчку Ветка 20 вёрст, да [[валасное праўленне|валаснога праўлення]] ў рэчках — 10 вёрст. Жыхары вёскі Хізы прымалі ўдзел у [[Вайна 1812 года|Айчыннай вайне 1812]] года, ў [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайне]] і ў грамадзянскай вайне [[1918]]—[[1921]] гг. Пасля знішчэння Хізаўскай праваслаўнай царквы камуністычным рэжымам жыхары вёскі Хізы наведвалі царкву ў Рэчках, да ліквідацыі яе царкоўна-парафіяльнага савета ў 1920-х гадах. У [[1926]] годзе працавалі пачатковая школа, паштовы пункт, крама. Адміністрацыйна з 8 снежня 1926 года па [[1992]] год — гэта цэнтр [[Хізава-Гарыстаўскі сельсавет|Хізава-Гарыстаўскага сельсавета]], з [[1927]] года — [[Хізоўскі сельсавет|Хізоўскага сельсавета]] [[Свяцілавіцкі раён|Свяцілавіцкага раёна]], з 4 жніўня 1927 — Веткаўскага, з [[1935]] года Свяцілавіцкага, з 17 снежня [[1956]] г. Веткаўскага, з 25 снежня [[1962]] года Гомельскага, з 6 студзеня [[1965]] Веткаўскага раёнаў Гомельскай акругі (да 26 ліпеня [[1930]]), з 20 лютага [[1938]] Гомельскай вобласці. У [[1929]] годзе арганізаваны калгас, працавалі 3 ветраныя млыны (з [[1924]]-1926 гадоў) і кузня. У [[1937]]—[[1938]] гады савецкіх рэпрэсій былі пацярпелыя ад камуністычнага рэжыму жыхары вёскі Хізы. У час Вялікай Айчыннай вайны ў [[1942]] годзе акупанты забілі 11 жыхароў і ў [[1943]] годзе спалілі палову вёскі. Жыхары вёскі прынялі актыўны ўдзел у партызанскім руху ў [[1941]]—1943 гадах. Пасля [[1945]] г. у Хізах дома аднаўлялі, наладжвалі мірнае жыццё. У баях за вёску загінулі 38 савецкіх салдат, у памяць аб загінуўшых у [[1953]] годзе ў цэнтры вёскі быў усталяваны абеліск. 73 жыхара загінулі, змагаючыся на [[Беларускі фронт 1943|Беларускім фронце]] (заклік Свяцілавіцкага РВК). У [[1959]] годзе вёска ўваходзіла ў склад саўгаса «Зарэчны» (цэнтр — [[Гарусты|вёска Гарысты]]). Размяшчаліся сярэдняя школа, клуб, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі, 2 крамы. === Насельніцтва === У ваколіцы Хізы на момант [[1927]] года запісана пражывала «167 велікарусаў» (запісана з нацыянальнасцю «велікарусы» хоць ужо была абвешчаная афіцыйнае дзяржава «Беларуская ССР» — афіцыйна беларусаў там прызналі пазней), іншых — 4. Вялася 171 асабістая гаспадарка. Было 379 мужчын, 423 жанчыны. У [[2011]] годзе — жыхароў няма. [[File:Сел.Хизы-1783.jpg|thumb|right|350px|ваколіца Хізы (сел:Хизы) на карце 1783 года]] Дынаміка засялення: * 1726 г. — 13 [[Дым (адзінка падаткаабкладання)|дымоў]]. * 1847 г. — 99 двароў. * 1868 г. — 107 двароў, 655 жыхароў. * 1897 г. — 164 двара, 960 жыхароў (паводле перапісу). * 1910 г. — 127 двароў (427 мужчын, 386 жанчын) * 1926 г. — 171 двор, 802 жыхара. * 1959 г. — 465 жыхароў (паводле перапісу). * 1992 г. — жыхары (81 сям’я) пераселеныя. === Геаграфія === На поўначы і захадзе Хізы мяжуюць з лесам, на поўдні — тарфяны заказнік. Старадаўнюю [[Шляхта|шляхецкую]] ваколіцу «Хізы» і утвораныя ад яе селішчы адрознівалі па тапаграфічнай карце да [[1917]] года: [[File:Chizy-1874.jpg|thumb|right|350px|ваколіца Хізы (Chizy) на карце 1874 года]] * № 3885 — ваколіца Хізы, ўласнасць грамадства [[Мяшчане|мяшчан]] з Грамыкаў і Хізы, Рагачоўскі павет Магілёўскай губерні, даўгата 31.29840 і шырыня 52.68340<ref>[https://spreadsheets.google.com/ccc?key=0An1Lzja3J4GqdHUzYk92UmFLakZYMWp4Tzl0R2xNbFE&hl=en Список населенных мест Могилевской губернии, литеры М-Я] {{ref-ru}}</ref>; * № 3884 — вёска Хізы, грамадства сялян Хізы, Рэчкаўскага і Грамыцкага праваслаўных прыходаў, даўгата 31.30770 і шырыня 52.67840; * № 1552 — [[Гарусты|ваколіца Гарысты]], ўласнасць [[Мяшчане|мяшчанская]], Рагачоўскі павет Магілёўскай губерні, Жалезніцкі праваслаўны прыход, даўгата 31.2755 і шырыня 52.7037<ref>[https://spreadsheets.google.com/ccc?key=0An1Lzja3J4GqdGRJUjNwTWd2MHVvOU1ZbzNJdFdBYmc&hl=en Список населенных мест Могилевской губернии, литеры А-Е] {{ref-ru}}</ref>; * № 3881 — сяло Хізаўа, царкоўная зямля Доўскай воласці, Хізаўскі праваслаўны прыход, Рагачоўскі павет Магілёўскай губерні, даўгата 30.60930 і шырыня 53.10000; * № 3880 сяло (слабада) Хізаўа, Хізаўская сельскае грамадства, воласць Доўская, Хізаўскі праваслаўны прыход, Рагачоўскі павет Магілёўскай губерні даўгата 30.60930 шырата 53.10000; * № 3879 [[Фальварк|фальварак]] Хізаў, ўласнасць [[Дваране|дваранкі]] Л. М. Чарапанавай, Рагачоўскі павет Магілёўскай губерні даўгата 30.60870 шырата 53.10640; * № 3883 ваколіца Хізаўская Гута, мяшчане Хізаўскай гуты, Рэчкаўскі праваслаўны прыход, Гомельскі павет Магілёўскай губерні даўгата 31.23834 шырата 52.69583; * № 3882 вёска Хізаўская Буда, Хізаўскае сельская абшчына, воласць Доўская, Хізаўскі праваслаўны прыход, Рагачоўскі павет Магілёўская губерня, даўгата 30.62850 шырата 53.12760. Транспартная сетка на момант [[1910]] г. — дарога ў Рэчкаўскае валасное праўленне. На момант 1927 г. — на адлегласці 16 вёрст знаходзілася прыстань і прыпынак парахода каля мястэчка [[Ветка]], і рынак (кірмашовы пункт). Да г. [[Гомель|Гомеля]] — 40 вёрст. Цяпер — транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе [[Свяцілавічы (Веткаўскі раён)|Свяцілавічы]] — [[Гомель]]. Планіроўка складаецца з амаль просталінейнай шыротнай вуліцы. Забудова двухбаковая, драўляная, сядзібнага тыпу. == Гл. таксама == * [[Чачэрскае староства]] {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1||253}} * Рапановіч Я. Н., Слоўнік назваў населеных пунктаў Віцебскай вобласці / Рэд. П. П. Шуба. — Мінск: Навука і тэхніка, 1986. — С.173. * Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гомельская вобласць: нарматыўны даведнік / Н. А. Багамольнікава і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2006. — 382 с ISBN 985—458-131-4. * «Памяць. Гіст.-дакум. Хроніка Веткаускага р-на. У 2-х кн.» Мінск, 1997 г., кн. 1-2; * «SLOWNIK GEOGRAFICZNY» KROLESTWA POLSKIEGO I innich KRAJOW SLOWIANSKICH, WARSZAWA (1880—1914), 1900 roku, tом XV cz.1, str. 304—305; {{ref-pl}} * том IV, «Географическо-Статистический Словарь Российской Империи», составил по поручению Императорского русского географического общества действительный член общества П. Семенов, г. Санкт-Петербург, 1873 г.; {{ref-ru}} * под. ред. Г. П. Пожаров, «Список населенных мест Могилевской губернии», г. Могилев, 1910 г., с. 48; {{ref-ru}} * «Список населенных мест Гомельского округа», Гомельское окружное статистическое бюро, г. Минск, 1927 г., с.70-71; {{ref-ru}} * «Гісторыя Беларусі (ў шасці тамах). Беларусь у часы Рэчы Паспалітай (XVII—XVIII ст.)», г. Мінск, «Экаперспектыва», 2004 г., Т. 3, с. 302—303; * «Современный толковый словарь русского языка», Ридерз Дайджест, г. Москва, 2004 г. ISBN 5-89355-108-7, c. 122, 903; {{ref-ru}} * [http://www.chernobyl.info/resources/resource_en_161.pdf Карта плотности загрязнения территории Ветковского района цезием-137]{{Недаступная спасылка}}, административная карта Ветковского района Гомельской области (Институт радиологии РНИУП, паспорт Ветковского района Гомельской области) {{ref-ru}} * Марцэлеў С. В., рэдкалегія Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш., «Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя». г. Мінск, БелЭн., 2004 г., ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0, Т. 1, кн.1. Гомельская вобласць, с. 253; * «Памятная книжка Могилевской губернии», составлена Могилевским Губернским Статистическим Комитетом, г. Могилев, 1853—1916 г.; {{ref-ru}} * «Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске и изданные под редакцией и. д. архивариуса сего архива Дм. Ив. Довгялло», губернская типо-литография, г. Витебск, 1900 г., выпуск 28, с. 26-89; {{ref-ru}} * с.80-99, «Архіварыус», выпуск № 7, БелНДІДАС, Мінск, 2009 г. (Навуковае выдание) серыя «Гісторыя, архівазнауства, крыніцазнауства» * «Памяць. Гіст.-дакум. Хроніка Веткаускага р-на. У 2-х кн.», г. Мінск, 1997 г., кн.1, с. 185; * На фрагменце карты 1874 года (на польскай мове) вёска Хізы (Chizy): Ausg. 1874. Helioaravure in Kunfer (Preis 60&nbsp;kg.). Vervielfaltiqt durch Umdruck vom Steine. Schnellpressen — Druck. Mafsstab 1:300.000. {{ref-pl}} * На фрагменце карты 1783 года ваколіца Хізы «сел:Хизы» (на рускай мове): (№ 105 часть IV-я «от E до A») «Межевания Генерального плана Рогачевского уезда Могилевской губернии» (Могилевского наместничества Рогачевского уезда часть III-я «от D до E») Российской империи 1783 года. Масштаб: 1 английский дюйм = 2 версты. {{ref-ru}} == Спасылкі == * [http://gp.by/section/culture/5219.html «Польская шляхта» ўсходняй Гомельшчыны, альбо Панцырныя баяры Чачэрскага староства] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140116175217/http://gp.by/section/culture/5219.html |date=16 студзеня 2014 }}; * [http://sd250.narod.ru/text/mog_vetki.html Беларусь Гомельская обл. Ветковский р-н, Захоронения воинов 250 дивизии] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140105035209/http://sd250.narod.ru/text/mog_vetki.html |date=5 студзеня 2014 }} {{ref-ru}} * [http://wikimapia.org/22947234/ru/%D0%A5%D0%B8%D0%B7%D1%8B-%D0%9E%D1%82%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD Хизы (Отселен) - сельский населённый пункт] {{ref-ru}} * [http://www.wmbel.net/htlm/besed.htm «Беседь - Сож»: 4-й день похода, Журавлев В.В.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140106165157/http://www.wmbel.net/htlm/besed.htm |date=6 студзеня 2014 }} {{ref-ru}} * [http://files.knihi.com/Slounik/Liemciuhova/Homielskaja.pdf Гомельская вобласць] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305110831/http://files.knihi.com/Slounik/Liemciuhova/Homielskaja.pdf |date=5 сакавіка 2016 }} * [http://www.chernobyl.info/resources/resource_en_161.pdf административная карта Ветковского района Гомельской области (Институт радиологии РНИУП, паспорт Ветковского района Гомельской области)]{{Недаступная спасылка}} * [https://spreadsheets.google.com/ccc?key=0An1Lzja3J4GqdGRJUjNwTWd2MHVvOU1ZbzNJdFdBYmc&hl=en Список населенных мест Могилевской губернии, литеры А-Е] {{ref-ru}} * [https://spreadsheets.google.com/ccc?key=0An1Lzja3J4GqdEY3YVJPbTFxV1VzSEJIY0dTcEUtd2c&hl=en Список населенных мест Могилевской губернии, литеры Ж-Л] {{ref-ru}} * [https://spreadsheets.google.com/ccc?key=0An1Lzja3J4GqdHUzYk92UmFLakZYMWp4Tzl0R2xNbFE&hl=en Список населенных мест Могилевской губернии, литеры М-Я] {{ref-ru}} ed4faur2hifnzyo6levxlm6wjqplhnf 5121954 5121862 2026-04-05T21:44:53Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121954 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія|Урэзкі жэстачайшага™ аўтаперакладу, напр. "у прамовы яго насельнікаў". Пазнаку догляду касую.}} {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = Вёска |беларуская назва = Хізы |арыгінальная назва = Хізы |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 41|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 31|lon_min = 18|lon_sec = 04 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Веткаўскі |сельсавет = Свяцілавіцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = 1726 |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 0 |год перапісу = 2010 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 2330 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044528 }} '''Хізы́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-pl|Chizy}}<ref>{{ref-pl}} [[Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага і іншых славянскіх краёў|Słownik geograficzny Królestwa Polskiego]], Warszawa, 1900 roku, tom XV cz.1. — str. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XV_cz.1/305 305].</ref>, {{lang-be-trans|Chizy}}, {{lang-ru|Хизы}}) — былая [[вёска]] ў [[Веткаўскі раён|Веткаўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіла ў склад [[Свяцілавіцкі сельсавет|Свяцілавіцкага сельсавета]]. Ліквідавана ў 2011 годзе<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2012-14/2012_14_9_47257.pdf Решение Ветковского районного Совета депутатов от 27 декабря 2011 г. № 74 Об упразднении сельских населенных пунктов на территории Ветковского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210605020803/http://www.pravo.by/pdf/2012-14/2012_14_9_47257.pdf |date=5 чэрвеня 2021 }} {{Ref-ru}}</ref>. Хізы ў розны час сваёй гісторыі былі ваколіцай, вёскай, сяльцом, сялом і потым вёскай у [[Свяцілавіцкі сельсавет|Свяцілавіцкам сельсавеце]] Веткаўскага раёна (раней — Хізаўскага сельсавета Свяцілавіцкага раёна) [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] Беларусі. [[Этымалогія]] назвы «Хізы» верагодна ад «хаціны» — сціплае жыллё (у гаворцы яго насельнікаў)<ref>[http://orda.of.by/.lib/zhuchkevich/ktsb/390 стр. 391 (Хизы), "Краткий топонимический словарь Белоруссии", изд. БГУ, Жучкевич В. А., г. Минск, 1974 г.] {{ref-ru}}</ref>. У выніку [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] і радыяцыйнага забруджвання жыхары (81 сям'я) пераселены ў 1992 годзе ў чыстыя месцы. Размешчана у 31 км на паўночны ўсход ад [[Ветка|Веткі]], 56 км ад [[Гомель|Гомеля]]. Гідраграфія — у паселішчы Хізы цячэ [[Беседзь|рака Беседзь]], прытока [[Сож|ракі Сож]]. == Гісторыя == Выяўлены археолагамі курганны магільнік (10 насыпаў — 1,2 км на захад ад вёскі, ва ўрочышчы Дзедное). Хізы ставіцца да [[Палессе|Палесся]]. У часы [[Русь|Кіеўскай Русі]] — гэта землі [[Радзімічы|племя радзімічаў]]. У перыяд панавання [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] была ў валоданні вядомай «сожскай [[Шляхта|шляхты]]» (ад [[Сож|ракі Сож]]) фармавалася нараўне з «друцкай [[шляхта]]й» (ад [[Друць|ракі Друць]]) спрадвеку з [[Этнас|этнічных]] [[Беларусы|беларусаў]]. Па Інвентары [[Чачэрскае староства|Чачэрскага староства]] вядомая з [[1726]] года як ваколіца Хізы Чачэрскага староства<ref>стр.341, «Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске и изданные под редакцией и. д. архивариуса сего архива Дм. Ив. Довгялло», выпуск 28, г. Витебск, 1900 г., губернская типо-литография. {{ref-ru}}</ref> [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Рэчыцкага павета]] [[Менскае ваяводства|Мінскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага княства Літоўскага]] правінцыі [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. У 1726 г. ваколіца Хізы налічвала 13 [[Дым (адзінка падаткаабкладання)|дымоў]] баяраў чачэрскіх, якія былі на «службе першай» (у рэестры баяраў чачэрскіх Хізы былі трэцімі сярод іншых)<ref>стр.32, «Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске и изданные под редакцией и. д. архивариуса сего архива Дм. Ив. Довгялло», выпуск 28, г. Витебск, 1900 г., губернская типо-литография. {{ref-ru}}</ref>. І штогод Хізы плацілі падатак: 200 злотых «гібернага» падатку (ад [[Баяры|баяраў]], [[шляхта|шляхцічаў]]) адрознівалася ад «цяглавага падушнага» падатку (з сялян). Гаспадарамі гэтых 13 дамоў (dym) «служылых людзей» у 1726 г. вёскі Хізы былі (з польскага тэксту захавана транскрыпцыя): Мірон Лапіцкі, Міхей Шілонек, Грішко Шілонек, Косцюк Атрохов, Карп Атрохов, Васіль Ловчок, Семен Янков, Міхал Мішчонек, Марко Мешчонек, Кузьма Драгуньонек, Левон Драгуньонек, Самус Крапшахо, Арасім Седровач. За 1730 г. i 1765 г. ([[парафія]] ў 1765 г. - Гомельская) уладальнікамі Хізы былі [[шляхціч]]ы Рэчыцкага павета Лапіцкія: Сымон, Андрэй, Пракоп, Салівон, Міхаіл, Ермалай, Якуб, Ян, Раман<ref>{{ref-ru}} Тариф Речицкого повета 1730 (подчеркнуто) и 1765 г. // ''[[Яўген Канстанцінавіч Анішчанка|Анищенко Е. К.]]'', «Шляхта Речицкого повета: список XVIII ст.», {{Мн.}} : Изд-во В. Хурсика, [[2015]] - 296 с. - {{ISBN|978-985-7025-40-4}}</ref>. Пасля 1-га падзелу [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1772 год) ваколіца Хізы — у складзе [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Згодна з Эканамічнымі заўвагамі Генеральнага межавання [[1783]] года Хізы яўляліся шляхецкай ваколіцай «агульнага валодання»<ref>«Российский Государственный Архив Древних Актов» (ф.1355 оп.1 д.727 л.153)</ref> прозвішчаў: Лапіцкі, [[Крупскі]], Бекарэвіч, Кунцэвіч, Аўсеевіч, Маліноўскі, Шалюта<ref>с.80-99 (Спісы шляхты Могілёўскай губерні — Рогачоўскі павет), «Архіварыус», выпуск № 7, БелНДІДАС, Мінск, 2009 г. (Зборнік навуковых паведамленняў і артыкулаў) серыя «Гісторыя, архівазнаўства, крыніцазнаўства»</ref>. З [[1785]] года — яе часткай валодаў памешчык Дамінік Маліноўскі. Мешчанін Лапіцкі валодаў ў [[1831]] годзе 108 дзесяцінамі зямлі. У створаным ад ваколіцы Хізы паселішчы Хізаў памешчык Чарапанаў ў [[1876]] годзе валодаў 423 дзесяцінамі зямлі, вадзяным млыном і сукнавальняй. Жыхары ваколіцы Хізы вызнавалі хрысціянскую веру ў грэка-каталіцкай канфесіі (уніяты), наведвалі храм у суседняй шляхецкай ваколіцы Грамыкі і Жалезнікі (і інш.), якія былі прымусова пераведзены пасля польскага паўстання ([[Паўстанне 1794|1794]] г., [[Паўстанне 1830-1831|1830]] г., [[Паўстанне 1863-1864|1863]] г.) ў Праваслаўную канфесію. Не выпадкова у 1835 годзе пабудавана драўляная праваслаўная царква і ў Хізах. Згодна з рэвізскімі казкамі 27 снежня [[1864]] года жыхары ваколіцы Хізы Крупскія ўтварылі побач ваколіцу [[Гарусты|Гарысты]] (Гарусты) і Малкаў. Паводле перапісу [[1897]] года ў Хізах змяшчалася школа граматы. З [[1900]] года гэта вёска і ваколіца ў Рэчкаўскай воласці [[Гомельскі павет|Гомельскага павета]] Магілёўскай губерні. На момант [[1910]] года агульнае валоданне жыхарамі Хізы складала 2753 дзесяціны зямлі. Жыхары прыпісаны да Грамыцкага ужо праваслаўнага царкоўнага прыходу. Да паштовай-тэлеграфнай канторы ў мястэчку Ветка 20 вёрст, да [[валасное праўленне|валаснога праўлення]] ў рэчках — 10 вёрст. Жыхары вёскі Хізы прымалі ўдзел у [[Вайна 1812 года|Айчыннай вайне 1812]] года, ў [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайне]] і ў грамадзянскай вайне [[1918]]—[[1921]] гг. Пасля знішчэння Хізаўскай праваслаўнай царквы камуністычным рэжымам жыхары вёскі Хізы наведвалі царкву ў Рэчках, да ліквідацыі яе царкоўна-парафіяльнага савета ў 1920-х гадах. У [[1926]] годзе працавалі пачатковая школа, паштовы пункт, крама. Адміністрацыйна з 8 снежня 1926 года па [[1992]] год — гэта цэнтр [[Хізава-Гарыстаўскі сельсавет|Хізава-Гарыстаўскага сельсавета]], з [[1927]] года — [[Хізоўскі сельсавет|Хізоўскага сельсавета]] [[Свяцілавіцкі раён|Свяцілавіцкага раёна]], з 4 жніўня 1927 — Веткаўскага, з [[1935]] года Свяцілавіцкага, з 17 снежня [[1956]] г. Веткаўскага, з 25 снежня [[1962]] года Гомельскага, з 6 студзеня [[1965]] Веткаўскага раёнаў Гомельскай акругі (да 26 ліпеня [[1930]]), з 20 лютага [[1938]] Гомельскай вобласці. У [[1929]] годзе арганізаваны калгас, працавалі 3 ветраныя млыны (з [[1924]]-1926 гадоў) і кузня. У [[1937]]—[[1938]] гады савецкіх рэпрэсій былі пацярпелыя ад камуністычнага рэжыму жыхары вёскі Хізы. У час Вялікай Айчыннай вайны ў [[1942]] годзе акупанты забілі 11 жыхароў і ў [[1943]] годзе спалілі палову вёскі. Жыхары вёскі прынялі актыўны ўдзел у партызанскім руху ў [[1941]]—1943 гадах. Пасля [[1945]] г. у Хізах дома аднаўлялі, наладжвалі мірнае жыццё. У баях за вёску загінулі 38 савецкіх салдат, у памяць аб загінуўшых у [[1953]] годзе ў цэнтры вёскі быў усталяваны абеліск. 73 жыхара загінулі, змагаючыся на [[Беларускі фронт 1943|Беларускім фронце]] (заклік Свяцілавіцкага РВК). У [[1959]] годзе вёска ўваходзіла ў склад саўгаса «Зарэчны» (цэнтр — [[Гарусты|вёска Гарысты]]). Размяшчаліся сярэдняя школа, клуб, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі, 2 крамы. === Насельніцтва === У ваколіцы Хізы на момант [[1927]] года запісана пражывала «167 велікарусаў» (запісана з нацыянальнасцю «велікарусы» хоць ужо была абвешчаная афіцыйнае дзяржава «Беларуская ССР» — афіцыйна беларусаў там прызналі пазней), іншых — 4. Вялася 171 асабістая гаспадарка. Было 379 мужчын, 423 жанчыны. У [[2011]] годзе — жыхароў няма. [[File:Сел.Хизы-1783.jpg|thumb|right|350px|ваколіца Хізы (сел:Хизы) на карце 1783 года]] Дынаміка засялення: * 1726 г. — 13 [[Дым (адзінка падаткаабкладання)|дымоў]]. * 1847 г. — 99 двароў. * 1868 г. — 107 двароў, 655 жыхароў. * 1897 г. — 164 двара, 960 жыхароў (паводле перапісу). * 1910 г. — 127 двароў (427 мужчын, 386 жанчын) * 1926 г. — 171 двор, 802 жыхара. * 1959 г. — 465 жыхароў (паводле перапісу). * 1992 г. — жыхары (81 сям’я) пераселеныя. === Геаграфія === На поўначы і захадзе Хізы мяжуюць з лесам, на поўдні — тарфяны заказнік. Старадаўнюю [[Шляхта|шляхецкую]] ваколіцу «Хізы» і утвораныя ад яе селішчы адрознівалі па тапаграфічнай карце да [[1917]] года: [[File:Chizy-1874.jpg|thumb|right|350px|ваколіца Хізы (Chizy) на карце 1874 года]] * № 3885 — ваколіца Хізы, ўласнасць грамадства [[Мяшчане|мяшчан]] з Грамыкаў і Хізы, Рагачоўскі павет Магілёўскай губерні, даўгата 31.29840 і шырыня 52.68340<ref>[https://spreadsheets.google.com/ccc?key=0An1Lzja3J4GqdHUzYk92UmFLakZYMWp4Tzl0R2xNbFE&hl=en Список населенных мест Могилевской губернии, литеры М-Я] {{ref-ru}}</ref>; * № 3884 — вёска Хізы, грамадства сялян Хізы, Рэчкаўскага і Грамыцкага праваслаўных прыходаў, даўгата 31.30770 і шырыня 52.67840; * № 1552 — [[Гарусты|ваколіца Гарысты]], ўласнасць [[Мяшчане|мяшчанская]], Рагачоўскі павет Магілёўскай губерні, Жалезніцкі праваслаўны прыход, даўгата 31.2755 і шырыня 52.7037<ref>[https://spreadsheets.google.com/ccc?key=0An1Lzja3J4GqdGRJUjNwTWd2MHVvOU1ZbzNJdFdBYmc&hl=en Список населенных мест Могилевской губернии, литеры А-Е] {{ref-ru}}</ref>; * № 3881 — сяло Хізаўа, царкоўная зямля Доўскай воласці, Хізаўскі праваслаўны прыход, Рагачоўскі павет Магілёўскай губерні, даўгата 30.60930 і шырыня 53.10000; * № 3880 сяло (слабада) Хізаўа, Хізаўская сельскае грамадства, воласць Доўская, Хізаўскі праваслаўны прыход, Рагачоўскі павет Магілёўскай губерні даўгата 30.60930 шырата 53.10000; * № 3879 [[Фальварк|фальварак]] Хізаў, ўласнасць [[Дваране|дваранкі]] Л. М. Чарапанавай, Рагачоўскі павет Магілёўскай губерні даўгата 30.60870 шырата 53.10640; * № 3883 ваколіца Хізаўская Гута, мяшчане Хізаўскай гуты, Рэчкаўскі праваслаўны прыход, Гомельскі павет Магілёўскай губерні даўгата 31.23834 шырата 52.69583; * № 3882 вёска Хізаўская Буда, Хізаўскае сельская абшчына, воласць Доўская, Хізаўскі праваслаўны прыход, Рагачоўскі павет Магілёўская губерня, даўгата 30.62850 шырата 53.12760. Транспартная сетка на момант [[1910]] г. — дарога ў Рэчкаўскае валасное праўленне. На момант 1927 г. — на адлегласці 16 вёрст знаходзілася прыстань і прыпынак парахода каля мястэчка [[Ветка]], і рынак (кірмашовы пункт). Да г. [[Гомель|Гомеля]] — 40 вёрст. Цяпер — транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе [[Свяцілавічы (Веткаўскі раён)|Свяцілавічы]] — [[Гомель]]. Планіроўка складаецца з амаль просталінейнай шыротнай вуліцы. Забудова двухбаковая, драўляная, сядзібнага тыпу. == Гл. таксама == * [[Чачэрскае староства]] {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1||253}} * Рапановіч Я. Н., Слоўнік назваў населеных пунктаў Віцебскай вобласці / Рэд. П. П. Шуба. — Мінск: Навука і тэхніка, 1986. — С.173. * Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гомельская вобласць: нарматыўны даведнік / Н. А. Багамольнікава і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2006. — 382 с ISBN 985—458-131-4. * «Памяць. Гіст.-дакум. Хроніка Веткаускага р-на. У 2-х кн.» Мінск, 1997 г., кн. 1-2; * «SLOWNIK GEOGRAFICZNY» KROLESTWA POLSKIEGO I innich KRAJOW SLOWIANSKICH, WARSZAWA (1880—1914), 1900 roku, tом XV cz.1, str. 304—305; {{ref-pl}} * том IV, «Географическо-Статистический Словарь Российской Империи», составил по поручению Императорского русского географического общества действительный член общества П. Семенов, г. Санкт-Петербург, 1873 г.; {{ref-ru}} * под. ред. Г. П. Пожаров, «Список населенных мест Могилевской губернии», г. Могилев, 1910 г., с. 48; {{ref-ru}} * «Список населенных мест Гомельского округа», Гомельское окружное статистическое бюро, г. Минск, 1927 г., с.70-71; {{ref-ru}} * «Гісторыя Беларусі (ў шасці тамах). Беларусь у часы Рэчы Паспалітай (XVII—XVIII ст.)», г. Мінск, «Экаперспектыва», 2004 г., Т. 3, с. 302—303; * «Современный толковый словарь русского языка», Ридерз Дайджест, г. Москва, 2004 г. ISBN 5-89355-108-7, c. 122, 903; {{ref-ru}} * [http://www.chernobyl.info/resources/resource_en_161.pdf Карта плотности загрязнения территории Ветковского района цезием-137]{{Недаступная спасылка}}, административная карта Ветковского района Гомельской области (Институт радиологии РНИУП, паспорт Ветковского района Гомельской области) {{ref-ru}} * {{Крыніцы/ГВБ|1-1||253}} * «Памятная книжка Могилевской губернии», составлена Могилевским Губернским Статистическим Комитетом, г. Могилев, 1853—1916 г.; {{ref-ru}} * «Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске и изданные под редакцией и. д. архивариуса сего архива Дм. Ив. Довгялло», губернская типо-литография, г. Витебск, 1900 г., выпуск 28, с. 26-89; {{ref-ru}} * с.80-99, «Архіварыус», выпуск № 7, БелНДІДАС, Мінск, 2009 г. (Навуковае выдание) серыя «Гісторыя, архівазнауства, крыніцазнауства» * «Памяць. Гіст.-дакум. Хроніка Веткаускага р-на. У 2-х кн.», г. Мінск, 1997 г., кн.1, с. 185; * На фрагменце карты 1874 года (на польскай мове) вёска Хізы (Chizy): Ausg. 1874. Helioaravure in Kunfer (Preis 60&nbsp;kg.). Vervielfaltiqt durch Umdruck vom Steine. Schnellpressen — Druck. Mafsstab 1:300.000. {{ref-pl}} * На фрагменце карты 1783 года ваколіца Хізы «сел:Хизы» (на рускай мове): (№ 105 часть IV-я «от E до A») «Межевания Генерального плана Рогачевского уезда Могилевской губернии» (Могилевского наместничества Рогачевского уезда часть III-я «от D до E») Российской империи 1783 года. Масштаб: 1 английский дюйм = 2 версты. {{ref-ru}} == Спасылкі == * [http://gp.by/section/culture/5219.html «Польская шляхта» ўсходняй Гомельшчыны, альбо Панцырныя баяры Чачэрскага староства] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140116175217/http://gp.by/section/culture/5219.html |date=16 студзеня 2014 }}; * [http://sd250.narod.ru/text/mog_vetki.html Беларусь Гомельская обл. Ветковский р-н, Захоронения воинов 250 дивизии] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140105035209/http://sd250.narod.ru/text/mog_vetki.html |date=5 студзеня 2014 }} {{ref-ru}} * [http://wikimapia.org/22947234/ru/%D0%A5%D0%B8%D0%B7%D1%8B-%D0%9E%D1%82%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD Хизы (Отселен) - сельский населённый пункт] {{ref-ru}} * [http://www.wmbel.net/htlm/besed.htm «Беседь - Сож»: 4-й день похода, Журавлев В.В.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140106165157/http://www.wmbel.net/htlm/besed.htm |date=6 студзеня 2014 }} {{ref-ru}} * [http://files.knihi.com/Slounik/Liemciuhova/Homielskaja.pdf Гомельская вобласць] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305110831/http://files.knihi.com/Slounik/Liemciuhova/Homielskaja.pdf |date=5 сакавіка 2016 }} * [http://www.chernobyl.info/resources/resource_en_161.pdf административная карта Ветковского района Гомельской области (Институт радиологии РНИУП, паспорт Ветковского района Гомельской области)]{{Недаступная спасылка}} * [https://spreadsheets.google.com/ccc?key=0An1Lzja3J4GqdGRJUjNwTWd2MHVvOU1ZbzNJdFdBYmc&hl=en Список населенных мест Могилевской губернии, литеры А-Е] {{ref-ru}} * [https://spreadsheets.google.com/ccc?key=0An1Lzja3J4GqdEY3YVJPbTFxV1VzSEJIY0dTcEUtd2c&hl=en Список населенных мест Могилевской губернии, литеры Ж-Л] {{ref-ru}} * [https://spreadsheets.google.com/ccc?key=0An1Lzja3J4GqdHUzYk92UmFLakZYMWp4Tzl0R2xNbFE&hl=en Список населенных мест Могилевской губернии, литеры М-Я] {{ref-ru}} k3hyv9ngwdwfvkml3d2e7hpbzwhrwnw 0 75257 5121854 4755155 2026-04-05T20:55:22Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121854 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = Вёска |беларуская назва = Гарусты |арыгінальная назва = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 42|lat_sec = 13 |lon_dir = E|lon_deg = 31|lon_min = 16|lon_sec = 24 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Веткаўскі |сельсавет = Свяцілавіцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = 1864 |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 2330 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Га́русты'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Га́рысты'''</ref> ({{lang-be-trans|Harusty}}, {{lang-ru|Гарусты}}) — былая [[вёска]] ў [[Веткаўскі раён|Веткаўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіла ў склад [[Свяцілавіцкі сельсавет|Свяцілавіцкага сельсавета]]. Ліквідавана ў 2011 годзе<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2012-14/2012_14_9_47257.pdf Решение Ветковского районного Совета депутатов от 27 декабря 2011 г. № 74 Об упразднении сельских населенных пунктов на территории Ветковского района] {{Ref-ru}}</ref>. Гарусты (Гарысты) у розны гістарычны час з’яўляліся ваколіцай, сялом, пазней — вёскай у Свяцілавіцкам сельсавеце Веткаўскага раёна (раней — Хізаўскі сельсавет Свяцілавіцкага раёна) Гомельскай вобласці Беларусі. У выніку [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] і радыяцыйнага забруджвання жыхары (110 сем’яў) пераселены ў 1992 годзе ў чыстыя месцы. Размешчана у 21 км на паўночны ўсход ад [[Ветка|Веткі]], 44 км ад [[Гомель|Гомеля]]. На поўдні меліярацыйныя каналы. == Назва == [[Этымалогія]] назвы гэтага населенага пункта Гарусты (Гарысты)<ref>Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гомельская вобласць: нарматыўны даведнік / Н. А. Багамольнікава і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2006. — 382 с. ISBN 985-458-131-4</ref><ref>[http://files.knihi.com/Slounik/Liemciuhova/Homielskaja.pdf Гомельская вобласць] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305110831/http://files.knihi.com/Slounik/Liemciuhova/Homielskaja.pdf|date=5 сакавіка 2016}}</ref> вынікла ад [[Польская мова|польскага]] «harus», у [[Руская мова|рускай]] — «гарус» — мяккая кручаная ваўняная або баваўняная пража<ref>[http://dic.academic.ru/dic.nsf/dic_fwords/13518/%D0%93%D0%90%D0%A0%D0%A3%D0%A1 Большой словарь иностранных слов.- Издательство «ИДДК», 2007.] {{ref-ru}}</ref><ref>[http://dal.sci-lib.com/word005510.html Словарь живого великорусского языка. В. И. Даль.] {{ref-ru}}</ref><ref>[http://dic.academic.ru/dic.nsf/ushakov/778114 Толковый словарь Ушакова. Д. Н. Ушаков. 1935—1940] {{ref-ru}}</ref><ref>[http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc3p/98034 Большой Энциклопедический словарь. 2000] {{ref-ru}}</ref>, вырабам якой занімаліся і ў Беларусі. Бо няма ў дадзенай мясцовасці [[Гара|гор]] і ўзгоркаў для сцвярджэння назвы «Гарысты» ({{lang-ru|Гаристы, Гористы, Гористое}}), якія памылкова замацаваліся ў некаторых публікацыях. Па іншай версіі назва паселішча ''Гарусты'' ўтварылася ад назвы [[Чорны бусел|чорнага бусла]] на [[Беларуская мова|беларускай мове]] — «гарус»; або хутчэй за ўсё ад «гарусціць» ('''гаруст'''іть) у значэнні «прысвойваць ў свае рукі»<ref>стар. 66 (том 3), «Этымалагічны слоўнік беларускай мовы», рэд. Г. А. Цыхун, Акадэмія навук БССР, выд. «Беларуская навука», г. Мінск, 1978—2006 г. ISBN 985-08-0629-Х</ref> ў сувязі з «прыватызаваным ў свае рукі» надзела зямлі выхадцаў з найблізкага паселішча [[Хізы]]. == Гісторыя == Згодна з пісьмовымі крыніцамі (рэвізскія казкі) ваколіца Гарыстаў, заснавана дзевяццю сем’ямі аднаго прозвішча [[Крупскі]]я<ref>«Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі» (ф. 2151 воп. 1 спр. 171 л. 416—417 об.)</ref> ў 1864 годзе — у [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскім павеце]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], якія паходзілі з сяла [[Хізы|вёскі Хізы]]. Паводле Першага Усерасійскага перапісу насельніцтва [[1897]] года ў сяле Гарысты Рэчкаўскай воласці [[Гомельскі павет|Гомельскага павета]] размяшчаліся: вятрак, кузня, алейня (уладальнік Бекарэвіч Раман Дзмітрыевіч). На момант [[1910]] года агульнае валоданне жыхарамі Гарыстаў складала 592 дзесяціны зямлі. Жыхары прыпісаны да Жалезнякоўскага праваслаўнага царкоўнага прыходу. Хоць у Гарыстах таксама жылі і каталікі<ref>{{cite web |url=http://gv-smi.gomel-region.by/ru/numbers?art_id=1544 |title=газета «Голос Ветковщины» № 88 (506) от 13.11.2013, Культура «POLSKA VETKA» |author=В. ТЕЙКИН |date=18.11.2013 |website=«Голас Веткаўшчыны» |archiveurl=https://archive.today/20131118074203/http://gv-smi.gomel-region.by/ru/numbers?art_id=1544 |archivedate=18 лістапада 2013 |accessdate=18 лістапада 2013 |url-status=live }}{{ref-ru}}</ref>. Да паштова-тэлеграфнай канторы ў мястэчку Ветка 18 вёрст, да [[Валасное праўленне|валаснога праўлення]] ў Рэчках — 8 вёрст. У [[1926]] годзе ў [[Хізава-Гарыстаўскі сельсавет|Хізава-Гарыстаўскім сельсавеце]] [[Свяцілавіцкі раён|Свяцілавіцкага раёна]] [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]; працаваў паштовы пункт. У [[1930]] годзе арганізаваны калгас. У [[1937]]—[[1938]] гады савецкіх рэпрэсій былі пацярпелыя ад камуністычнага рэжыму жыхары вёскі Гарысты. У час [[Вялікая Айчынная вайна 1941-1945|Вялікай Айчыннай вайны]] ў баях за вёску загінулі 11 савецкіх салдат (пахаваныя ў брацкай магіле на могілках). У Беларускім фронце (заклік Свяцілавічскага РВК) і ў партызанскай барацьбе загінулі 220 жыхароў Хізаўскага сельсавета, з іх 27 жыхароў вёскі, у памяць пра іх у [[1968]] годзе ўстаноўлена скульптурная кампазіцыя. У [[1959]] годзе была цэнтрам саўгаса «Зарэчны». Размяшчаліся пачатковая школа, клуб, бібліятэка, швейная майстэрня, сталовая, магазін. У 1987 г. праз гэту вёску праклалі асфальтавую дарогу і ўсталявалі аўтобусны прыпынак «вёска Гарысты». === Насельніцтва === У ваколіцы Гарысты на момант [[1927]] года пражывала «95 велікарусаў» (запісана з нацыянальнасцю «велікарусы» хоць ужо была абвешчаная афіцыйнае дзяржава «Беларуская ССР» — афіцыйна беларусаў там прызналі пазней). Вялося 95 асабістых гаспадарак. Было 250 мужчын, 234 жанчыны. У [[2011]] годзе — жыхароў няма. [[Файл:Garusty-1874.jpg|thumb|right|250px|вёска Гарусты (Garusty) на карце 1874 года]] Дынаміка засялення: * 1864 г. — 9 двароў, 54 жыхары. * 1868 г. — 24 двары, 170 жыхароў. * 1897 г. — 57 двароў 352 жыхары (паводле перапісу). * 1910 г. — 51 двор (167 мужчын, 178 жанчын) * 1926 г. — 95 двароў, 484 жыхара. * 1940 г. — 98 двароў. * 1959 г. — 396 жыхароў (паводле перапісу). * 1992 г. — жыхары (110 сем’яў) пераселеныя. === Геаграфія === Аколіца Гарысты, заснаваная дзевяццю сем’ямі аднаго прозвішча [[Крупскі]] жыхарамі ваколіцы Хізы, адрознівалася па тапаграфічнай карце да [[1917]] года: * № 1552 — ваколіца Гарысты [[Мяшчане|мяшчанская]], Рагачоўскі павет Магілёўскай губерні, Жалезнякоўскі праваслаўны прыход, даўгата 31.2755 і шырыня 52.7037<ref>[https://spreadsheets.google.com/ccc?key=0An1Lzja3J4GqdGRJUjNwTWd2MHVvOU1ZbzNJdFdBYmc&hl=en Список населенных мест Могилевской губернии, литеры А-Е] {{ref-ru}}</ref>; * № 3885 — [[Хізы|ваколіца Хізы]], грамадства мяшчан з Хізы і Грамыкі, Рагачоўскі павет Магілёўскай губерні, даўгата 31.29840 і шырыня 52.68340<ref>[https://spreadsheets.google.com/ccc?key=0An1Lzja3J4GqdHUzYk92UmFLakZYMWp4Tzl0R2xNbFE&hl=en Список населенных мест Могилевской губернии, литеры М-Я] {{ref-ru}}</ref>. Транспартная сетка на момант 1927 года — на адлегласці 18 вёрст знаходзілася прыстань і прыпынак парахода каля мястэчка [[Ветка]], і рынак (кірмашовы пункт). Да г. Гомеля — 40 вёрст. Зараз транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе [[Свяцілавічы (Веткаўскі раён)|Свяцілавічы]] — [[Гомель]]. Планіроўка складаецца з амаль просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход, да якой на поўначы далучаецца кароткая просталінейная вуліца. Забудова двухбаковая, драўляная, сядзібнага тыпу. {{зноскі}} == Літаратура == * Рапановіч Я. Н., Слоўнік назваў населеных пунктаў Віцебскай вобласці / Рэд. П. П. Шуба. — Мінск: Навука і тэхніка, 1986. — С.51. * «Памяць. Гіст.-дакум. Хроніка Веткаускага р-на. У 2-х кн.» Мінск, 1997 г., кн. 1-2, кн. 1 с. 185; * «SLOWNIK GEOGRAFICZNY» KROLESTWA POLSKIEGO I innich KRAJOW SLOWIANSKICH (1880—1914), WARSZAWA, 1900 roku, tом XV cz.1, str. 304—305; {{ref-pl}} * под. ред. Пожаров Г. П., «Список населенных мест Могилевской губернии», г. Могилев, 1910 г., с. 48; {{ref-ru}} * «Список населенных мест Гомельского округа», Гомельское окружное статистическое бюро, г. Минск, 1927 г., с. 70-71; {{ref-ru}} * «Гісторыя Беларусі (ў шасці тамах). Беларусь у часы Рэчы Паспалітай (XVII—XVIII ст.)», г. Мінск, «Экаперспектыва», 2004 г., Т. 3, с. 302—303; * «Современный толковый словарь русского языка», Ридерз Дайджест, г. Москва, 2004 г. ISBN 5-89355-108-7, c. 122, 903; {{ref-ru}} * {{Крыніцы/ГВБ|1-1||213—214}} * «Памятная книжка Могилевской губернии», составлена Могилевским Губернским Статистическим Комитетом, г. Могилев, 1853—1916 г.; {{ref-ru}} * «Архіварыус», (Навуковае выдание) серыя «Гісторыя, архівазнауства, крыніцазнауства», БелНДІДАС, г. Мінск, 2009 г., выпуск № 7, с. 80-99; * «Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске и изданные под редакцией и. д. архивариуса сего архива Дм. Ив. Довгялло», губернская типо-литография, г. Витебск, 1900 г., выпуск 28, с. 26-89; * На фрагменце карты 1874 года (на польскай мове) вёска Гарысты (Garusty): Ausg. 1874. Helioaravure in Kunfer (Preis 60&nbsp;kg.). Vervielfaltiqt durch Umdruck vom Steine. Schnellpressen — Druck. Mafsstab 1:300.000. {{ref-pl}} == Спасылкі == * [http://orda.of.by/.lib/zhuchkevich/ktsb/66 стр. 67-68 (Гарусты), «Краткий топонимический словарь Белоруссии», Жучкевич В. А., изд. БГУ, г. Минск, 1974 г.] {{ref-ru}} * [http://sd250.narod.ru/text/mog_vetki.html Беларусь Гомельская обл. Ветковский р-н, Захоронения воинов 250 дивизии] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140105035209/http://sd250.narod.ru/text/mog_vetki.html |date=5 студзеня 2014 }} {{ref-ru}} * [http://www.dw.de/20-%D0%BB%D0%B5%D1%82-%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B5-%D1%87%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D1%8F/g-1932855 № 8, Фоторепортаж: 20 лет после Чернобыля] {{ref-ru}} * [http://wikimapia.org/#lang=en&lat=52.666806&lon=31.304169&z=12&m=b Гарусты (Отселен) — сельский населённый пункт] {{ref-ru}} * [http://www.chernobyl.info/resources/resource_en_161.pdf административная карта Ветковского района Гомельской области (Институт радиологии РНИУП, паспорт Ветковского района Гомельской области)]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}} * [https://spreadsheets.google.com/ccc?key=0An1Lzja3J4GqdGRJUjNwTWd2MHVvOU1ZbzNJdFdBYmc&hl=en Список населенных мест Могилевской губернии, литеры А-Е] {{ref-ru}} * [https://spreadsheets.google.com/ccc?key=0An1Lzja3J4GqdEY3YVJPbTFxV1VzSEJIY0dTcEUtd2c&hl=en Список населенных мест Могилевской губернии, литеры Ж-Л] {{ref-ru}} * [https://spreadsheets.google.com/ccc?key=0An1Lzja3J4GqdHUzYk92UmFLakZYMWp4Tzl0R2xNbFE&hl=en Список населенных мест Могилевской губернии, литеры М-Я] {{ref-ru}} 88ponaghrmoix8oae2pw0naut7sf7vr 0 75258 5121858 4452682 2026-04-05T20:56:08Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121858 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Свяцілавічы}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Свяцілавічы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = Цэнтр сельсавета |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 47|lat_sec = 39 |lon_dir = E|lon_deg = 31|lon_min = 19|lon_sec = 5 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Веткаўскі |сельсавет = Свяцілавіцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = 1335 |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 134 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 980 |год перапісу = 2008 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = +1 |тэлефонны код = 2330 |паштовы індэкс = 247140 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Svetilovichi |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044503 }} '''Свяці́лавічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Sviacilavičy}}, {{lang-ru|Светиловичи}}) — [[аграгарадок]] у [[Веткаўскі раён|Веткаўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Цэнтр [[Свяцілавіцкі сельсавет|Свяцілавіцкага сельсавета]]. Знаходзіцца на рацэ [[Беседзь]] (прыток [[Сож|р. Сож]]), за 40 км на паўночны ўсход ад [[Ветка|Веткі]] і за 62 км ад [[Гомель|Гомеля]], на аўтадарозе [[Чачэрск]] — Ветка. На поўдні — тарфяны заказнік. == Гісторыя == Верагодна, вёска існавала з XII—XIII стагоддзяў у складзе Ноўгарад-Северскага, затым Чарнігаўскага княства. Каля 1335 года вялікі князь літоўскі [[Альгерд]] далучыў гэтыя тэрыторыі да [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1503 годзе мясцовасць часова акупаваная маскоўскімі войскамі. Першыя дакументальныя звесткі пра Свяцілавічы датуюцца [[1565]] годам, калі вялікі князь [[Жыгімонт Аўгуст]] падараваў пустое сяльцо Свяцілавічы («люди того сельца сего лета все в поветрие вымерли») чачэрскаму [[баяры]]ну Ілье Іванавічу. У 1625 годзе ўнукі Ільі — Цімафей, Фёдар і Іван Шэлюта атрымалі ад караля і вялікага князя [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонта Вазы]] пацвярджальны прывілей на Свяцілавічы. Свяцілавічы адміністрацыйна адносіліся да [[Чачэрскае староства|Чачэрскага староства]] [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Рэчыцкага павета]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] Вялікага Княства Літоўскага. У Свяцілавічах былі царква і касцёл<ref>НГАБ ф.3095</ref>. Да канца XVIII стагоддзя ў Свяцілавічах жылі шляхецкія сям’і: Вяроўкіны-Шэлюты, Маліноўскія, Драбышэўскія, Язерскія, Леванды, Чапліцы, Шклярэвічы, Шэлякі. Падчас сялянскай рэформы ў Прыбалтыцы (1816—1819), [[Аляксандр I (імператар расійскі)|цар Аляксандр I]] даў саноўніку І. І. Севярынцаву грамату і даручэнні на кіраванне вёскай; тут быў праведзены адзін з першых праектаў па адмене прыгоннага права. У [[XIX]] ст. землі Свяцілавічаў былі падзеленыя паміж шматлікімі прадстаўнікамі роду Вяроўкіных-Шэлютаў, а пасля адмены прыгоннага права вялікая частка зямлі перайшла да сялян. Па выніках [[Брэсцкі мір|Брэсцкага міру]] Свяцілавічы апынуліся на тэрыторыі, акупаванай з сакавіка па лістапад 1918 года германскімі войскамі. У 1927 годзе падчас калектывізацыі ў Свяцілавічах арганізаваны калгас «Севастопальскі металіст». У час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] з 19 жніўня 1941 года па 30 верасня 1943 года знаходзіліся ў зоне фашысцкай акупацыі. Згодна з матэрыяламі Надзвычайнай дзяржаўнай камісіі, у час нямецкай нацысцкай акупацыі захопнікамі былі расстраляныя восем жыхароў Свяцілавічаў (5 мужчын і 3 жанчыны)<ref>Государственный архив Российской Федерации. — Ф. Р-7021. Оп. 85. Д. 40. Л. 3 об., 12.</ref>. У мястэчку (на поўдзень ад крухмальнага завода) і за мостам праз Беседзь чыніліся расстрэлы арыштаваных жыхароў розных населеных пунктаў Свяцілавіцкага раёна<ref>Государственный архив Российской Федерации. — Ф. Р-7021. Оп. 85. Д. 40. Л. 8 — 8 об.</ref>. 18 сакавіка 1944 года раённая камісія па выяўленні і расследаванні злачынстваў акупантаў зафіксавала па ўскрыцці пахавання каля крухмальнага завода парэшткі васямнаццаці асоб, у т. л. траіх дзяцей<ref>Государственный архив Российской Федерации. — Ф. Р-7021. Оп. 85. Д. 40. Л. 6.</ref>. Двух жыхароў мястэчка акупанты сагналі на прымусовыя працы ў Германію<ref>Государственный архив Российской Федерации. — Ф. Р-7021. Оп. 85. Д. 40. Л. 13.</ref>. Акупацыйны рэжым рэалізоўваўся нямецкай камендатурай (камендант — капітан Брэнер) і дапаможнай паліцыяй (начальнік з кастрычніка 1941 года па красавік 1942 года — Якаў Антонавіч Кандраценка)<ref>Государственный архив Российской Федерации. — Ф. Р-7021. Оп. 85. Д. 40. Л. 1, 8 — 8 об.</ref>. У 1950-я арганізаваны саўгас «Свяцілавічы» (цяпер сельскагаспадарчае прадпрыемства «Свяцілавічы», філіял прадпрыемства «Гомельхлебпрам»). Пасля [[Чарнобыльская катастрофа|аварыі на Чарнобыльскай АЭС]] 26 красавіка 1986 года Свяцілавічы апынуліся на мяжы зоны высокага радыяцыйнага забруджвання. У 2004 годзе забруджванне глебы цэзіем-137 складала 19,38 Кі/км², стронцыем-90 — 0,43 Кі/км². У Свяцілавічах функцыянуюць сярэдняя школа, дзіцячы садок, участковая бальніца, аптэка, аддзяленне сувязі, некалькі харчовых і прамтаварны магазіны. У 1980—1990-я гады пабудаваны сельскі дом культуры і саўгасны пасёлак. Помнікі гісторыі — недалёка ад Свяцілавіч на беразе [[Беседзь|ракі Бесядзі]] знойдзены найбольш старажытныя на тэрыторыі Беларусі прылады працы мусцьерскага тыпу; гарадзішча зарубінецкай культуры; брацкая магіла герояў Грамадзянскай вайны (1917—1923); помнік землякам, якія загінулі ў час Вялікай Айчыннай вайны; помнік воінам-вызваліцелям. == Насельніцтва == * 1880 год — сяло, 103 дамы (795 жыхароў)<ref>str. 636; tом XII, «SLOWNIK GEOGRAFICZNY» KROLESTWA POLSKIEGO I innich KRAJOW SLOWIANSKICH, WARSZAWA, 1880—1914.</ref>. * 1989 год — 1640 чалавек (паводле перапісу насельніцтва). Значная частка жыхароў перасялілася ў Гомель і ў іншыя населеныя пункты рэспублікі. * 2000 год — 1042 чалавекі * 2004 год — 1014 чалавек (419 гаспадарак) * 2008 год — 980 чалавек == Геаграфія == {{перапісаць раздзел}} У 1565 г. вёска ў складзе [[Чачэрскае староства|Чачэрскага староства]] [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Рэчыцкага павета]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], пазней непасрэдна ў складзе Рэчыцкага павета. Пасля Першага падзелу Рэчы Паспалітай — у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1772—1778 гадах у [[Рагачоўская правінцыя|Рагачоўскай правінцыі]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. У 1778—1796 гадах у Рагачоўскім павеце [[Магілёўскае намесніцтва|Магілёўскага намесніцтва]]. У 1796—1801 гадах у Рагачоўскім павеце [[Беларуская губерня|Беларускай]], а пасля 1801 года і да 1917 — Магілёўскай губерні. У пачатку XX стагоддзя Свяцілавічы — мястэчка Стаўбунскай воласці [[Гомельскі павет|Гомельскага павета]]. У 1917—1919 гадах у прыфрантавой паласе [[Усходні фронт Першай сусветнай вайны|расійска-германскага фронту]], у падпарадкаванні вайсковых уладаў [[Заходні фронт (Грамадзянская вайна ў Расіі)|Заходняга фронту]] [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]], у Заходняй вобласці (Заходняй камуне) РСФСР. У 1919—1926 гадах у Гомельскім павеце [[Гомельская губерня|Гомельскай губерні]] РСФСР. У 1926 годзе ў выніку [[Другое ўзбуйненне БССР|другога ўзбуйнення БССР]] тэрыторыя, якая ўключае Свяцілавічы, перададзеная з складу РСФСР у склад БССР. У 1926—1927 гадах цэнтр [[Свяцілавіцкі раён|Свяцілавіцкага раёна]] [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]. У 1927—1930 у [[Веткаўскі раён|Веткаўскім раёне]] Гомельскай акругі. З 1938 па 1956 гады ізноў цэнтр Свяцілавіцкага раёна, мястэчка. З 1956 года — сяло Веткаўскага раёна Гомельскай вобласці (у 1962—1966 гадах у складзе [[Гомельскі раён|Гомельскага раёна]]). == Вядомыя жыхары і ўраджэнцы == * [[Сяргей Балахонаў]] (нар. 1977) — беларускі пісьменнік. * Фёдар Рыгоравіч Вішнякоў (1882—1937) — беларускі святар, рэпрэсаваны<ref>[http://sr.isa.ru/~bin/nkws.exe/no_dbpath/ans/nmcalen/?HYZ9EJxGHoxITceUeuKhd81Uv5sqTcGhe5sqTd4jeC4iedG6Xbu0eCWhvueicW0IdOGis001s8WXfi1gdO8ctrtmNKNyV8Kfc** Вишняков Федор Григорьевич ]</ref>, навамучанік Рускай праваслаўнай царквы. * [[Міхаіл Якаўлевіч Каплан]] (1932—2022) — савецкі і расійскі драматычны акцёр і тэатральны педагог, народны артыст Расійскай Федэрацыі (1997). * [[Аляксандр Аляксеевіч Шалюта]] (нар. 1952) — [[Беларусь|беларускі]] спецыяліст у галіне раслінаводства. [[Доктар сельскагаспадарчых навук]] (2000), [[прафесар]] (2003). * [[Уладзімір Лук’янавіч Шалюта]] (1938—2009) — [[Беларусь|беларускі]] фармаколаг. Доктар фармацэўтычных навук (1989), прафесар (1989). * Сцяпан Фаміч Вяроўкін-Шэлюта — падпалкоўнік расійскай імператарскай арміі. Кавалер ордэна Святога Георгія IV класа. * Фларыян Фаміч Вяроўкін-Шэлюта — генерал-лейтэнант імператарскай расійскай арміі. * [[Аляксандр Васільевіч Хомчанка]] (нар. 1957) — беларускі фізік-оптык. Доктар фізіка-матэматычных навук (2004), дацэнт (2008). {{зноскі}} == Літаратура == * «Памяць. Гіст.-дакум. Хроніка Веткаускага р-на. У 2-х кн.» Мінск, 1997 г., кн. 1-2; * «SLOWNIK GEOGRAFICZNY» KROLESTWA POLSKIEGO I innich KRAJOW SLOWIANSKICH, WARSZAWA, (1880—1914), tом XII, str. 636; * под. ред. Г. П, Пожаров, «Список населенных мест Могилевской губернии», г. Могилев, 1910 г.; * «Список населенных мест Гомельского округа», Гомельское окружное статистическое бюро, г. Минск, 1927 г.; * «Гісторыя Беларусі (ў шасці тамах). Беларусь у часы Рэчы Паспалітай (XVII—XVIII ст.)», г. Мінск, «Экаперспектыва», 2004 г., Т. 3, с. 302—303; * {{Крыніцы/ГВБ|1-1||243}} * «Памятная книжка Могилевской губернии», составлена Могилевским Губернским Статистическим Комитетом, г. Могилев, 1853—1916 г.; * «Архіварыус», (Навуковае выдание) серыя «Гісторыя, архівазнаўства, крыніцазнаўства», БелНДІДАС, г. Мінск, 2009 г., выпуск № 7, с. 80-99; * «Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске», губернская типо-литография, г. Витебск; == Спасылкі == * [http://www.chernobyl.info/resources/resource_en_161.pdf административная карта Ветковского района Гомельской области (Институт радиологии РНИУП, паспорт Ветковского района Гомельской области)]{{Недаступная спасылка}} * [https://spreadsheets.google.com/ccc?key=0An1Lzja3J4GqdGRJUjNwTWd2MHVvOU1ZbzNJdFdBYmc&hl=en Список населенных мест Могилевской губернии, литеры А-Е] * [https://spreadsheets.google.com/ccc?key=0An1Lzja3J4GqdEY3YVJPbTFxV1VzSEJIY0dTcEUtd2c&hl=en Список населенных мест Могилевской губернии, литеры Ж-Л] * [https://spreadsheets.google.com/ccc?key=0An1Lzja3J4GqdHUzYk92UmFLakZYMWp4Tzl0R2xNbFE&hl=en Список населенных мест Могилевской губернии, литеры М-Я] * [http://pl.wikipedia.org/wiki/S%C5%82ownik_geograficzny_Kr%C3%B3lestwa_Polskiego_i_innych_kraj%C3%B3w_s%C5%82owia%C5%84skich Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich] {{Свяцілавіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Свяцілавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Веткаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Свяцілавічы (Веткаўскі раён)| ]] 9k0er0rpqvpt3yj3804k6rfd83fcpzu 0 75309 5122017 4881284 2026-04-06T00:48:29Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122017 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія}} {{Адміністрацыйная адзінка |Назва = Чачэрскае староства |Краіна = {{nobr|[[Файл:Coat of Arms of Lithuania.svg|22px]] [[Вялікае Княства Літоўскае]]}}<br /> {{nobr|[[Файл:Herb_Rzeczypospolitej_Obojga_Narodow.svg|22px]] [[Рэч Паспалітая]]}} |Уваходзіць у = [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Рэчыцкі павет]], [[Менскае ваяводства]] |Цэнтр = [[Чачэрск]] |БуйныяГарады = [[Чачэрск]] |Глава = гл. [[Чачэрскае староства#Намеснікі і старосты|Чачэрскія старосты]] |Назва главы = Дзяржаўца, пасля староста |часавы пояс = +2 |Параметр1 = [[1510]]—[[1772]] |Назва параметра1 = Час існавання }} '''Чачэрскае староства''' ({{lang-pl|Starostwo Czeczerskie}}) — дзяржаўнае ўладанне, адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Рэчыцкага павета]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] правінцыі [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. Цэнтрам Чачэрскага староства было мястэчка [[Чачэрск]]. [[File:Czaczersk.starostwo-1688.jpg|thumb|right|350px|На карце 1688 г. Чачэрскае староства Рэчыцкага павета]] == Гісторыя == Тэрыторыя Чачэрскага староства знаходзіцца на [[Палессе|Палессі]], на землях былых плямёнаў [[Радзімічы|радзімічаў]] і [[Дрыгавічы|дрыгавічоў]]<ref>стар. 40-45, 51-52, Памяць. Чачэрскі раён [Текст]: гісторыка-дакументальная хроніка Серия: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэд. Г. К. Кісялёў [і інш.]. — г. Мінск: выд. «Белта», 2000 г. — 621 с.: фот. ISBN 985-6302-22-6</ref>. У часы [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] на тэрыторыі староства размяшчаліся ўладанні г.зв. «сожскай [[Шляхта|шляхты]]» (ад ракі [[Сож]], аналагічна «друцкай шляхце» ад ракі [[Друць]]), якая паходзіла ў асноўным з мясцовага баярства<ref>стр. 77-107 отд. IV (Могилевская шляхта), «Вестник Юго-Западной и Западной России», Том 4, изд. К. Говорским, в типографии А. К. Киркора, г. Вильна, 1866 г. {{ref-ru}}</ref><ref>стр. 600—607 (Бывшая шляхта), «Опыт описания Могилевской губернии», книга 1, сост. А. С. Дембовецкий, Типография Губернского Правления, г. Могилев на Днепре, 1882 г. {{ref-ru}}</ref><ref>Аляксандр Залівака, «Шляхта магілёўскай губерні. Спісы», Фасцыкул II, г. Мінск, выд. «Энцыклапедыкс», 2012 г. ISBN 978-985-6958-44-4</ref><ref>Аляксандр Залівака, «Шляхта Магілёўскай губерніі. Радаводы», Фасцыкул III: г. Мінск, выд. «Энцыклапедыкс», 2013 г. ISBN 978-985-6958-59-8</ref>. У сярэдзіне [[XIV ст.]] [[Чачэрск]] з навакольнымі землямі быў далучаны да [[ВКЛ|Літвы]], як цэнтр аднайменнай воласці, дзяржавы і староства да 1509 г.<ref>«Метрыка Вялікага Княства Літоўскага (1522—1552)», Мінск, 2000 г., ISBN 985-6374-10-3 т. 1 кн. 28 c. 233</ref>. * У [[1510]] г. паўстала Чачэрскае староства з правамі самакіравання<ref name="autogenerated2">с. 744, Том 2, «Вялiкае Княства Лiтоускае», В. Пазднякоў, изд. «Беларуская Энцыклапедыя імя П.Броўкі», г. Мінск, 2007 г. ISBN 978-985-11-0394-8, ISBN 978-985-11-0392-4</ref>, у цэнтры горада [[Чачэрск]]а была ўзведзена драўляная [[ратуша]], што ўскосна сведчыць аб тым, што Чачэрск меў [[Магдэбургскае права]]. У [[XV]] ст. у Чачэрску збудавалі [[Чачэрскі замак|замак]] ([[Турма|астрог]]). * У [[1506]] г., [[1523]] г., [[1563]] г. — рускія войскі разам з татарамі, [[пуціўль]]скі намеснік князь Рыгор Мяшчэрскі ваявалі супраць жыхароў дадзенага стараства<ref name=autogenerated2 />. * З [[1562]] г. уладальнікі староства ўносілі ў казну на ўтрыманне войска «кварту» — 1/4 частку чыстага даходу. * З [[1566]] г. уваходзіў у [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Рэчыцкі павет]] Менскага ваяводства<ref>Памяць. Чачэрскі раён [Текст]: гісторыка-дакументальная хроніка Серия: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэд. Г. К. Кісялёў [і інш.]. — г. Мінск: выд. «Белта», 2000 г. — 621 с.: фот. ISBN 985-6302-22-6</ref>. * Згадана ў кнігах [[Варшава|Варшаўскіх]] 1599 года. * 22 кастрычніка [[1629]] года [[мястэчка]] Чачэрск і вёска Зяцькавічы па просьбе мяшчан атрымалі ад [[Кароль|караля]] [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонта III]] права на штотыднёвае правядзенне торгу і штогадовы кірмаш (працягласцю ў два тыдні)<ref>«Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске и изданные под редакцией и. д. архивариуса сего архива Дм. Ив. Довгялло», г. Витебск, 1900 г., выпуск 28, стр. 89 (№ 3)</ref>. Староства — гэта дзяржаўны маёнтак, які даваў вялікі князь або кароль на часовае карыстанне феадалам у якасці натуральнай пенсіі за службу. * У [[1633]] г. — казакі з ваяводай І. Балашам ваявалі супраць жыхароў стараства, але дзякуючы добраму ўмацаванню замка Чачэрска яны адступілі. * У [[1648]] г. — [[Казацтва|казакі]] пад кіраўніцтвам палкоўнікаў Гаркушы і Подобайлы ваявалі супраць жыхароў стараства, але былі пабіты пад кіраўніцтвам Я. [[Пацы|Пацея]]. * У [[1654]]—[[1667]] гг. — разруха, бунт і вайна з-за ўварванні [[Казацтва|казакоў]] пад камандаваннем [[Іван Залатарэнка|Залатарэнка І. Н.]] і яго брата [[Васіль Залатарэнка|Залатарэнка В. Н.]]<ref name=autogenerated1>Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. III. — Warszawa, 1880—1914. — S. 117. {{ref-pl}}</ref>. У [[1659]] г. — аблога Чачэрска войскамі [[Масковія|маскавітаў]]<ref>Памяць. Чачэрскі раён [Текст]: гісторыка-дакументальная хроніка Серия: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэд. Г. К. Кісялёў [і інш.]. — г. Мінск: выд. «Белта», 2000 г. — 621 с.: фот. ISBN 985-6302-22-6 {{ref-be}}</ref>. * У [[1726]] г. — Чачэрскае староства прыналежыць князю Агінскаму. Першая памежная мяжа абароны дзяржавы [[ВКЛ]] складалі сёлы, засценкі і ваколіцы [[Панцырныя баяры|панцырных баяраў]] [[Хізы]], [[Старыя Грамыкі|Громыкі]], [[Жалезнікі (Веткаўскі раён)|Жалезнікі]], [[Свяцілавічы (Веткаўскі раён)|Свяцілавічы]], [[Сябровічы]], [[Вёска Шапатовічы|Шапатовічы]], [[Багданавічы|Багдановічы]], [[Ворнаўка|Варановщіна]], [[Енцы]], Жабіно, [[Кароткавічы|Каратковічы]], [[Куракі|Курагі]], [[Лапічы (Буда-Кашалёўскі раён)|Лапічы]], Сапогі, [[Струмень (Кармянскі раён)|Струмень]], [[Шылавічы (Чачэрскі раён)|Шылавічы]]<ref>«Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске и изданные под редакцией и.д. архивариуса сего архива Дм. Ив. Довгялло», 1900 г., выпуск 28, стр. IV (отд.1), стр. 31-39 {{ref-ru}} {{ref-pl}}</ref>. * У [[1754]] г. — пачатак [[Місіянерства|місіянерскай]] дзейнасці [[Езуіты|езуітаў]]. * У [[1765]] г. «[[лен]]нае» права на Чачэрскае староства меў [[Вільнюс|Віленскі]] [[ваявода]] [[Агінскія|Агінскі]]. [[File:Town Holl in Čačersk, Belarus.JPG|thumb|right|300px|Чачэрская ратуша XVIII ст.]] * Па законах [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] рэгулярна праводзіліся перапіс насельніцтва і вопісы маёмасці: Люстрацыі і Інвентары ([[1704]] г., [[1726]] г., [[1738]]<ref>ЦГА ЛССР (ДА № 3774) ф.11 оп.1 д.1058</ref> г., [[1765]], [[1777]]<ref>стар. 66-73, «Памяць. Чачэрскі раён» [Текст]: гісторыка-дакументальная хроніка Серия: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэд. Г. К. Кісялёў [і інш.]. — г. Мінск: выд. «Белта», 2000 г. — 621 с.: фот. ISBN 985-6302-22-6</ref> г. і інш.) * Спыніла сваё існаванне ў [[1772]] годзе з [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|падзелам Рэчы Паспалітай]] (тэрыторыя ўвайшла ў склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]), землі [[Падараванні сялян|падараваны]] графу [[Захар Рыгоравіч Чарнышоў|Захару Чарнышову]]. == Адміністрацыйнае дзяленне == У Чачэрскае староства Рэчыцкага павета адміністрацыйна ўваходзілі [[Воласць|воласці]], войтаўства, асобныя [[Баяры|баярскія]] паселішчы, фамільныя [[Маёнтак|маёнткі]], [[Вёска|вёскі]] ({{lang-pl|wieś​​}}) і «дзяржавы» ({{lang-pl|dzierżawy}}). [[Чачэрскі замак|Чачэрскі замкам]] кіраваў Губернатар Чачэрскі ({{lang-pl|Gubernator Czeczerski}}). Замкавыя слугі жылі на ўскраіне горада Чачэрска. Сярод баяраў [[Шляхта|шляхты]] былі [[мост|мастаўнічыя]], дзясяцкія, [[войт]]ы. Царкоўны прычт меў зямельныя надзелы пры вёсках Вотар, Яцкевіч, Нізімковічы, Рыскава. * Па Інвентару [[1704]] г. да Чачэрскага стараства належала 22 вёскі у Чачэрскай воласці (без указання войтаўстваў): Вотар, Турыщанічы, Ліцвінавічы, Зяцькевічы, Вощанкі, Бярозаўка, Струмень, Валасовічы, Палессе, Колюды, Нізімковічы, Кублічы, Залессе, Стоўбынь​​, Хлусы, Пліскі, Дудзічы, Сябровічы, Рыскоў, Мутневічы, Глыбочыца<ref>«Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске и изданные под редакцией и.д. архивариуса сего архива Дм. Ив. Довгялло», 1900 г., выпуск 28, стр. IV (отд.1), стр. 3-26 отд. № I {{ref-ru}}</ref>. * Па Інвентары 1726 г. 24 вёскі належала Чачэрскаму замку. Сяляне якіх дзяліліся ў адміністрацыйным дачыненні на 6 [[войт]]аўства: Воласаўскае, Вотарскае, Залескае, Літвіноўскае, Палескае, Сяброўскае. * Паводле Люстрацыі [[1765]] года у Чачэрскім старостве быў [[Чачэрск|г. Чачэрск]] (у колькасці 170 дамоў на 9 вуліцах<ref>ЦГА ЛССР ф. SA д.3786 л.53 (л.27)</ref>) і воласці: Пшедсожская з колькасцю 242 хрысціянскіх «дымоў»; Засожская з колькасцю 344 [[Хрысціянства|хрысціянскіх]] «[[Дым (адзінка падаткаабкладання)|дымоў]]». З 756 дымоў староства — 20 [[Іўдаізм|іўдзейскіх]]. * У структуры гэтых двух валасцей уваходзілі войтаўства: Шабраўскае, Літвіноўскае, Вотарскае, Стаўбунскае; Залескае, Анісімкаўскае, Воласаўскае, Палескае, Хлусоўскае, Грыцкоўскае, Беляёўскае. * У складзе іх былі сялянскія вёскі неваеннага саслоўя «цяглавых» ({{lang-pl|ciahlych}}). * Войтаўства Залескае: Зялессе, Куклічэ, Анісімковічэ. * Войтаўства Палескае: Палессе, Калюды. * Войтаўства Валасоўскае: [[Валосавічы (Акцябрскі раён)|Валасовічы]], Сідаровічы, Струмен. * Войтаўства Літвіноўскае: [[Ліцвінавічы|Літвінавічы]], Зяцькувічэ (Зяцковщизна), Вощанка (Воща), Берчонка, Базылева. * Войтаўства Вотарскае: Вотар, Турыщанічэ, Глубочыца, Мутневічэ, Осаў, Хлусы, [[Стаўбун]]ы, Слабада Стаўбунска (Стовбын), Рэчка. * Войтаўства Сяброўскае: Сябровічэ, Дудзічэ, Любіншчызна, Рыскоў. * У іншыя: Скрабоўшчызна, Хвощна Слабада, Гжыбаўка, Сушолка (Сушотка) або Будзішча Струменсе, [[Вёска Асінаўка, Краснапольскі раён|Асінаўка]], Шашэлаўка, Беляёўка, Захор’е, Будзішча Воласаўскае, Будзішча Анісімаўскае, Лухімічыэ, Барысаўка Слабада, Шахаўшчызна, Ператокі, Слабада Грыцкоўска, Буселоўка, Бярозаўка, Колбаўска, Яцкаўшчызна, Прычалесніца Слабада, Грыцкоў, Горы, Сапрыкі. Кожная вёска па Інвентару 1726 г. мела надзел землі «вотруб’е» для сельскагаспадарчых культур і жывёлагадоўлі, [[млын]]ы, рудні з плавільным печамі, кузні (кавальня), рыбалоўныя возера, сукнавальні, крупадзёркі, [[бондарства]], піваварства ([[бровар]]ская) і г.д. Млыны былі ў Чачэрску і вёсках Дудзічы, Ліцвінавічы, Анісімковічы (па Інвентару 1704 г. млыны, сукнавальні, крупадзёркі — у вёсках Ліцвінавічы, Нізімковічы, Дудзічы). Рудня з плавільным печамі — у вёсках Дудзічы, Малін, [[Рэчкі (Веткаўскі раён)|Рэчкі]], Стовбынь (па Інвентару 1704 г. Рудня з плавільным печамі — у вёсках Столбынь ​​і Рэчкі). Рыбны промысел — у азёрах вёсак Вотор, Туріщанічы, [[Ліцвінавічы]], Струмень, [[Валосавічы (Акцябрскі раён)|Валасовічы]], Нізімковічы, Залессе, Столбынь​​, Дудзічы, Сябровічы. [[File:Czaczersk.starostwo-1772.jpg|thumb|right|350px|На карце 1772 г. Чачэрскае староства Рэчыцкага павета]] == Насельніцтва і саслоўная прыналежнасць == * «Цяглае» саслоўе [[Сялянства|сялян]] мела свае «павіннасці» ({{lang-pl|Powinność ludzi ciahłych}})<ref>«Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске и изданные под редакцией и. д. архивариуса сего архива Дм. Ив. Довгялло», г. Витебск, 1900 г., выпуск 28, стр. 82-83 {{ref-pl}}</ref>: павінна было даваць «подать» (падатак) ад кожнага «[[Дым (адзінка падаткаабкладання)|дыму]]» (дома) па 26 «[[Грошы|грошаў]]» (12-15 [[Капейка|капеек]]) або 1 меру [[мёд]]у, меру [[Хмель|хмелю]], 1 [[Курыца|курыцу]]. Статыстычна агульная «гушчыня засялення» староства сялянамі была на момант Інвентара 1704 г. 142 «дымы» з 24 [[Вёска|вёсак]]<ref>«Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске и изданные под редакцией и.д. архивариуса сего архива Дм. Ив. Довгялло», 1900 г., выпуск 28, стр. 82-83 (V—VI)</ref>. На момант Інвентара 1726 г. — у валасцях 230 дамоў і ў [[Слабада (паселішча)|слабодах]] 63 дамы (хрысціянскія)<ref>«Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске и изданные под редакцией и.д. архивариуса сего архива Дм. Ив. Довгялло», 1900 г., выпуск 28, стр. 85</ref>. * На момант Інвентара 1726 г. [[мяшчане|мяшчанскае]] неваеннае саслоўе было засяроджана ў асноўным у Чачэрску — на 7 вуліцах 104 дамы [[Хрысціянства|хрысціянскія]] і 5 дамоў [[Іўдаізм|іўдзейскіх]]. І мяшчане мелі свае саслоўныя «павіннасці»<ref>«Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске и изданные под редакцией и. д. архивариуса сего архива Дм. Ив. Довгялло», г. Витебск, 1900 г., выпуск 28, стр. 48-50 {{ref-ru}} {{ref-pl}}</ref>. У цэнтры староства ў горадзе былі [[карчма]], 3 гандлёвыя крамы, [[рынак]], пляц, іўдзейская школа. У Чачэрску таксама былі [[Царква (збудаванне)|цэрквы]]: Васкрасенская, Нікольская, Прачысценская, Спаская; каля [[Замак|замка]] — яшчэ [[касцёл]] святой Тройцы. «Павіннасці» саслоўя мяшчан (асноўныя заняткі) — жалі [[хлеб]] дворны, лавілі [[Рыбы|рыбу]] і рыхтавалі яе пра запас, дапамагалі саслоўю баяраў у рамонце і будаўніцтве і г. д. Іх «подать» — ад кожнага «дыму» па 18 «грошаў» (9-10 капеек). * Насельніцтва Чачэрскага староства агульным лікам у 542 «дымы» на момант Інвентара 1726 г. дзялілася на ваеннае саслоўе [[Баяры|баяр]] і неваеннае [[мяшчане|мяшчан]] з [[Сялянства|сялянамі]]. Таму асобна ў склад Чачэрскага староства ўваходзілі [[Баяры|баярскія]] пасёлкі ({{lang-pl|komput bojarów starostwa Czeczerskiego}}, «Спіс баяраў Чачэрскага староства» паводле Інвентара [[1726]] г.)<ref>«Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске и изданные под редакцией и. д. архивариуса сего архива Дм. Ив. Довгялло», г. Витебск, 1900 г., выпуск 28, стр. 31 {{ref-ru}} {{ref-pl}}</ref> з [[Дым (адзінка падаткаабкладання)|дымамі]] (колькасцю дамоў, сем’яў): [[Багданавічы]] (5 дамоў), [[Ворнаўка|Воранаўшчына]] (9), [[Старыя Грамыкі|Грамыкі]] (21), [[Енцы]] (6), Жабіна (10), [[Жалезнікі (Веткаўскі раён)|Жалезнікі]] (15), [[Кароткавічы]] (10), [[Куракі|Курагі]] (4), [[Лапічы (Буда-Кашалёўскі раён)|Лапічы]] (8), Сапагі (4), [[Свяцілавічы (Веткаўскі раён)|Свяцілавічы]] (7), [[Струмень (Кармянскі раён)|Струмень]] (7), [[Сябровічы]] (8), [[Хізы]] (13), [[Шапатовіцкі сельсавет|Шапатовічы]] (7), [[Шылавічы (Чачэрскі раён)|Шылавічы]] (10)<ref>«Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске и изданные под редакцией и.д. архивариуса сего архива Дм. Ив. Довгялло», 1900 г., выпуск 28, стр. IV (отд.1) {{ref-ru}} {{ref-pl}}</ref>. На момант Інвентара 1726 г. у Чачэрскім старостве знаходзілася агульным лікам 144 баярскія дамы хрысціян. Адмысловыя, толькі гэтаму саслоўю ўласцівыя «павіннасці» ({{lang-pl|Punkta powinnosci bojarow starostwa Czeczerskiego}}) — выезд на абарону дзяржаўных граніц ({{lang-pl|bojarska obloha}} — «аблога баяраў»), рамонт [[Байніца|байніц]] замкаў і [[Замак|замкавых]] умацаванняў, утрыманне [[Мост|мастоў]], баяры з’яўляліся ў якасці паліцыі на кірмашы, вазілі [[Пошта|пошту]], павінны былі мець добрае ўзбраенне і [[Конь свойскі|каня]] і г. д.<ref>«Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске и изданные под редакцией и.д. архивариуса сего архива Дм. Ив. Довгялло», 1900 г., выпуск 28, стр. 39-40 (п. 1-11) {{ref-ru}} {{ref-pl}}</ref>. Іх «подать» — штогадовая «[[гіберна]]» 2770 злотых. У [[XIV]]—[[XVII]] стст. праз Чачэрскае староства праходзіла дарога з горада [[Торунь]] ва [[Уладзімір (горад, Расія)|Уладзімір]] (старажытны шлях на [[Балтыйскае мора]]), за праезд па якой бралі пошліну «з каня» па 3 [[Літоўская грыўна|грыўні]] і 4 [[Манеты Беларусі|дынарыя]]<ref>Грушевський Михайло, «Історія України-Руси», накладом автора, Київ-Львів, 1907 р., том VI (житє економічне, культурне, національне XIV—XVII), с. 33</ref>. Чачэрскае староства было прыпісана да [[Нежын]]скага [[Полк|палка]] [[Казацтва|казакоў]] у [[1654]]—[[1657]] гг. На яго тэрыторыі раскватараваліся казакі, кіраваныя «беларускім, магілёўскім, гомельскім і чавускім» палкоўнікам [[Іван Нячай|Іванам Нячаем]] і ваяводам магілёўскім князем Іванам Рапніным<ref>«Акты Юго-Западной России», III, стр. 522, 529.</ref>. Пасля смерці гетмана [[Іван Залатарэнка|Івана Залатарэнкі]] пра дзейнасць прызначанага ім палкоўніка [[Іван Дарашэнка|Івана Дарашэнкі]] засталіся дакументальныя згадкі ваяводаў Магілёва і Смаленска, сведчанне беларускіх сялян і мяшчан Чачэрскага староства аб казаках у звароце да ўладаў для [[следства]]: «Тыя казакі двары ім руйнуюць, саміх іх б’юць і мучаць, так што і праходу ад тых казакоў не стала, нават на торг да іх ніхто не смее ехаць»; «наязджаюць казакі, сёлы знішчаюць і сялян сякуць, маёмасць адбіраюць»; казакі «не слухаюць, б’юць, рабуюць, вяжуць і садзяць»; казакі «прыходзяць з вялікім шумам і пагрозамі». За адмову беларускіх сялян ісці ў казакі іх «гандаль у горадзе знішчылі, сялян мучылі і рабавалі… і палілі»; «ад казацкага марадзёрства апусцелі паветы»; «людзям з гарадоў праехаць не можна»; «смуту чыняць»<ref>Грушевський Михайло, «Історія України-Руси», ДВОУ (держ. вид. «Пролетар»), 1931 р., том IX-2 (1654—1657), с. 870, 932, 1167, 1202 (1599).</ref>. == [[Староста|Старосты]] і [[намеснік]]і == [[Староства]] — гэта дзяржаўны [[маёнтак]], які вялікі [[князь]] ці кароль даваў у трыманне [[феадал]]ам як натуральны [[юргельт]] за службу. * У [[1510]]—[[1511]] гг. — [[Ян Неміровіч]]<ref name="ReferenceA">str. 358, Tom XV cz.1 (Czeczersk) «SLOWNIK GEOGRAFICZNY» KROLESTWA POLSKIEGO I innich KRAJOW SLOWIANSKICH, WARSZAWA, 1880—1914 {{ref-pl}}</ref>. * У [[1518]]—[[1524]] гг. — намеснік князь [[Сямён Аляксандравіч Чартарыйскі]]<ref>Любавский М. К., «Областное деление и местное самоуправление Литовско-Русского государства», г. Масква, 1892 г., прил. XXX—XXXI.</ref>. * У [[1524]]—[[1529]] гг. — князь [[Фёдар Міхайлавіч Вішнявецкі]]<ref name="ReferenceA"/>. * У [[1535]] г. — атрымаў ва ўзнагароду [[Астафій Дашкевіч]] за заслугі ад караля [[Жыгімонт I Стары|Жыгімонта I]]<ref>str. 782, Tom I, «SLOWNIK GEOGRAFICZNY» KROLESTWA POLSKIEGO I innich KRAJOW SLOWIANSKICH, WARSZAWA, 1880—1914 {{ref-pl}}</ref>. * У [[1536]]—[[1543]] гг. — князь [[Іван Міхайлавіч Вішнявецкі]]<ref name="ReferenceA"/>. * У [[1547]]—[[1570]] гг. — [[Юрый Мікалаевіч Зяновіч]] (Зяноўевіч)<ref name="ReferenceA"/><ref>РГАДА. Ф. 389 (Литовская метрика), оп. 1, д. 38, лл. 540−541.</ref>. * У [[1577]]—[[1590]] гг. — [[Крыштаф Зяновіч (ваявода берасцейскі)|Крыштаф Зяновіч]]<ref name="ReferenceA"/>. * У [[1609]] г. — стараста Зяновіч<ref>ДАМВ ф.694 воп.4 спр.1556 л.137</ref>. * З [[1614]] г. — [[Мікалай Багуслаў Зяновіч]]. * У [[1621]]—[[1622]] гг. — [[Аляксандр Дажбог Сапега|Аляксандр Сапега]] атрымаў староства ад караля [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонта III Вазы]]<ref name="ReferenceA"/>. * У [[1633]] г. — [[Крыштаф Радзівіл]]<ref>{{Cite web |url=http://cdiak.archives.gov.ua/baza_rech_pol/Data/PL_AGAD_354.xml |title=Главный архив древних актов в Варшаве (AGAD) Władysław IV, król polski, nadaje Krzysztofowi Radziwiłłowi, kasztelanowi wileńskiemu, starostwo czeczerskie. |access-date=16 лістапада 2013 |archive-date=3 снежня 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203065146/http://cdiak.archives.gov.ua/baza_rech_pol/Data/PL_AGAD_354.xml |url-status=dead }}</ref>. * Пасля [[1638]] г. — [[Андрэй Казімір Завіша]]<ref>Насевіч В. Завішы // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. С. 639.</ref>. * Да [[1652]] г. — стараста [[Казімір Тышкевіч (падчашы літоўскі)|Казімір Тышкевіч]]<ref>[[:pl:Kazimierz Tyszkiewicz (podczaszy wielki litewski)]] {{ref-pl}}</ref>; * З [[1684]] г. — [[Крыштаф Станіслаў Завіша]]<ref>Вячаслаў Насевіч. Завішы // ЭГБ С. 394.</ref>. * у [[1726]] г. — стараста граф (грабі) [[Ігнацы Завіша]]<ref>«Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске и изданные под редакцией и. д. архивариуса сего архива Дм. Ив. Довгялло», г. Витебск, 1900 г., выпуск 28, стр. III (отд. I); «Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске и изданные под редакцией и.д. архивариуса сего архива Дм. Ив. Довгялло», 1900 г., выпуск 28, стр. 28 {{ref-ru}}</ref>. * У [[1765]] г. — намеснік [[Антоній Пратасевіч]]. == Гл. таксама == * [[Чачэрскі замак]] * [[Чачэрскі раён]] {{зноскі}} == Літаратура == * «Беларуская дзяржава Вялікае княства Літоўскае», Ермаловіч М., изд. «Беллітфонд», Мінск, 2003 г. ISBN 985-6576-08-3 * «Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске и изданные под редакцией и. д. архивариуса сего архива Дм. Ив. Довгялло», губернская типо-литография, г. Витебск, 1900 г., выпуск 28 с. 26-89; {{ref-ru}} * str. 782, Tom I; str. 358, Tom XV cz.1 (Czeczersk) «SLOWNIK GEOGRAFICZNY» KROLESTWA POLSKIEGO I innich KRAJOW SLOWIANSKICH, WARSZAWA, 1880—1914 {{ref-pl}} * {{Крыніцы/ГВБ|2-2}} * «Памятная книжка Могилевской губернии», составлена Могилевским Губернским Статистическим Комитетом, г. Могилев, 1853—1916 г.. {{ref-ru}} * «[[Энцыклапедычны слоўнік Бракгаўза і Эфрона]]», г. Санкт-Петербург, 1890—1907 г., (Чечерск); {{ref-ru}} * гл. ред. Шишков В. П., «Большой энциклопедический словарь», г. Минск, НИ «Большая Российская энциклопедия», 1998 г. ISBN 5-85270-262-5 (Чечерск). * рэд. Пашкоў Г. П. і інш., «Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя у 3 т.», Беларуская Энцыклапедыя, г. Мінск, 2005 г., Т. 2 (Кадэцкі корпус — Яцкевіч) ISBN 985-11-0378-0; * с. 744, Том 2, «Вялікае Княства Літоўскае», В. Пазднякоў, изд. «Беларуская Энцыклапедыя імя П.Броўкі», г. Мінск, 2007 г. ISBN 978-985-11-0394-8, ISBN 978-985-11-0392-4 * Центральный Государственный Архив (ЦГА) [[Літоўская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛССР]] (ДА № 3774) ф.11 оп.1 д.1058 {{ref-pl}} * ЦГА ЛССР ф. SA д.3786 л.53 (л.27) {{ref-pl}} * (Фрагмент) Mappa Polski za panowannia Stanislawa Augusta w roku 1772, wydana nakladem S. Orgelbranda w Warszawie roku 1849. Rvso: I lito: Z. Steinbrich; {{ref-pl}} * (Фрагмент) Statti della Corona di Pologna. Diuisa nelle sue Principali. Provincie e Palatinati da GVGLIELMO SANSONE Geografo del Re Christmo. E di nuouo data in luce da Gio: Giacomo Rossi, in Roma, alla Pace, l’Anno 1688. {{ref-it}} * стр. 296—298, «Города, местечки и замки Великого Княжества Литовского» (энциклопедия), ред. сов. Т. В. Белова (пред. и др.), изд. «Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі», г. Минск, 2009 г., ISBN 978-985-11-0432-7 {{ref-ru}} * стар. 126, 140, 174, 178, Том 3, «Гісторыя Беларусі ў 6 т. (Беларусь у часы Рэчы Паспалітай)», М. Касцюк (рэд.), изд. «Современная школа», г. Мінск, 2007 г. ISBN 978-985-513-102-2 * Памяць. Чачэрскі раён [Текст]: гісторыка-дакументальная хроніка Серия: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэд. Г. К. Кісялёў [і інш.]. — г. Мінск: выд. «Белта», 2000 г. — 621 с.: фот. ISBN 985-6302-22-6 == Спасылкі == * [http://gp.by/section/culture/5219.html «Польская шляхта» ўсходняй Гомельшчыны, альбо Панцырныя баяры Чачэрскага староства] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140116175217/http://gp.by/section/culture/5219.html |date=16 студзеня 2014 }}; * [http://n-europe.eu/content/?p=335 Магдебургское право и Беларусь] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140803173329/http://n-europe.eu/content/?p=335 |date=3 жніўня 2014 }}; * [http://b4w.narod.ru/chechersk/ Чечерск]; * [http://www.belarus.by/ru/about-belarus/history История Беларуси] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130420071732/http://www.belarus.by/ru/about-belarus/history |date=20 красавіка 2013 }}; * [http://chechersk.ru/history/5-dimitriada.html о событиях на Чечерщине начала XYII века по сведениям «Баркулабовской хроники»]{{Недаступная спасылка}}; * [http://www.chechersk.gomel-region.by/region/history/ История Чечерска] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110825195922/http://www.chechersk.gomel-region.by/region/history/ |date=25 жніўня 2011 }}; * [http://pda.ng.by/ru/issues?art_id=14189 Алена Ляўковіч, «Я не ганю землі чужыя, хай іх сонца не абміне, толькі дзе б за морам ні быў я, Беларусь мая снілася мне…» //«Народная газета» 2 Апрель 2011 г., Суббота, № 61(5476)]{{Недаступная спасылка}} {{Староствы Рэчыцкага павета}} {{DEFAULTSORT:Чачэрскае староства}} [[Катэгорыя:Гісторыя Чачэрска]] [[Катэгорыя:Староствы Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Чачэрскі раён]] [[Катэгорыя:Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)]] 29td8px3e2b1nx8b15qdldgu9tbq8oj 10 75778 5121380 718680 2026-04-05T14:46:43Z Plaga med 116903 5121380 wikitext text/x-wiki {{ safesubst:<noinclude/>ifsubst||<templatestyles src="Template:Collapse_top/styles.css"/>}} <div style="margin-left:{{{indent|0}}}"><!-- NOTE: width renders incorrectly if added to main STYLE section --> {| role="presentation" <!-- Template:Collapse top --> class="mw-collapsible mw-archivedtalk {{<includeonly>safesubst:</includeonly>#if:{{{expand|{{{collapse|}}}}}}||mw-collapsed}} {{{class|}}}" style="color:inherit; background: {{{bg1|transparent}}}; text-align: left; border: {{{border|1px}}} solid {{{b-color|Silver}}}; margin: 0.2em auto auto; width:{{<includeonly>safesubst:</includeonly>#if:{{{width|}}}|{{{width}}}|100%}}; clear: {{{clear|both}}}; padding: 1px;" |- ! class="{{main other|cot-header-mainspace|cot-header-other}}" style="{{<includeonly>safesubst:</includeonly>#if:{{{bg|}}}|background:{{{bg}}}|{{ safesubst:<noinclude/>ifsubst|{{main other|background:#F0F2F5|background:#CCFFCC}}|}}}}; font-size:87%; padding:0.2em 0.3em; text-align:{{<includeonly>safesubst:</includeonly>#if:{{{left|}}}|left|{{<includeonly>safesubst:</includeonly>#if:{{{align|}}}|left|center}}}}; {{<includeonly>safesubst:</includeonly>#if:{{{fc|}}}|color: {{{fc}}};|{{<includeonly>safesubst:</includeonly>#if:{{{bg|}}}|color:#202122|{{ safesubst:<noinclude/>ifsubst|color:black;|}}}}}}" | <div style="font-size:115%;{{<includeonly>safesubst:</includeonly>#if:{{{left|}}}||margin:0 4em}}">{{{1|{{{title|{{{reason|{{{header|{{{heading|{{{result|Extended content}}}}}}}}}}}}}}}}}}</div> {{<includeonly>safesubst:</includeonly>#if:{{{warning|{{{2|}}}}}} |{{<includeonly>safesubst:</includeonly>!}}- {{<includeonly>safesubst:</includeonly>!}} style="text-align:center; font-style:italic;" {{<includeonly>safesubst:</includeonly>!}} {{{2|The following is a closed discussion. {{strongbad|Please do not modify it.}} }}} }} |- | style="color:inherit; border: solid {{{border2|1px Silver}}}; padding: {{{padding|0.6em}}}; background: {{{bg2|var(--background-color-base, #fff)}}};" {{<includeonly>safesubst:</includeonly>!}}<noinclude> {{lorem ipsum|3}} {{Collapse bottom}} {{Documentation}} </noinclude> 81u93un6q58tt6om5l86tbem971xsxy 10 75780 5121382 3179358 2026-04-05T14:48:50Z Plaga med 116903 5121382 wikitext text/x-wiki {{docpage}} == Выкарыстанне == Змясціце {{tl|collapse top}} and {{tl|collapse bottom}} вакол тэкста, які патрэбна звярнуць. Напрыклад: <pre>{{Collapse top|title=This is the title text}} {{lorem ipsum}} {{Collapse bottom}}</pre> produces: {{Collapse top|title=This is the title text}} {{lorem ipsum}} {{Collapse bottom}} <includeonly> [[Катэгорыя:Шаблоны:Фарматаванне]] </includeonly> 68b1k37olgur1zk3hu3gs6u3j4lx2z9 10 75781 5121381 1656511 2026-04-05T14:47:17Z Plaga med 116903 Выдалена перасылка на [[Шаблон:Слупкі-канец]] 5121381 wikitext text/x-wiki <includeonly>|}</div></includeonly><noinclude> {{Documentation|Template:Collapse top/doc}} <!-- PLEASE ADD THIS TEMPLATE'S CATEGORIES AND INTERWIKIS TO THE /doc SUBPAGE, THANKS --> </noinclude> brg0xxydzz07jqyt62vdk8nb02zd0ob 0 80443 5122115 1538017 2026-04-06T07:49:21Z DzBar 156353 шаблон 5122115 wikitext text/x-wiki {{Крэпасць}} '''Пука-Пукара''' (''Puca Pucara'', {{lang-qu|Puka Pukara}}, літар. «чырвоная крэпасць») — ваеннае збудаванне [[імперыя інкаў|імперыі інкаў]]. Знаходзіцца недалёка ад [[Куска]] ў [[Перу]]. Складаецца з буйных сцен, тэрас і лесвіц, з'яўляецца часткай абарончага комплексу Куска. Таксама з'яўляўся адміністрацыйным цэнтрам. [[Выява:Tambo Machay Décembre 2006.jpg|thumb|center|800px|Панарама Пука-Пукары]] == Спасылкі == * {{commonscat-inline|Pukapukara|Пука-Пукара}} {{Археалагічныя помнікі Перу}} {{Інкі|nocat=1}} [[Катэгорыя:Архітэктура інкаў]] [[Катэгорыя:Археалогія ў Перу]] [[Катэгорыя:Крэпасці]] 005po9qi8b0zgu1gxjv22bvvj6mcyir 0 86671 5122158 5038604 2026-04-06T08:38:27Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Coca-Cola]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5122158 wikitext text/x-wiki {{Кампанія |ключавыя фігуры = Мухтар Кент (старшыня савета дырэктараў і генеральны дырэктар) }} '''The Coca-Cola Company''' (вымаўляецца ''Кока-Кола кампані''; {{nyse|KO}}) — [[ЗША|амерыканская]] харчовая кампанія, найбуйнейшы сусветны вытворца і пастаўшчык канцэнтратаў, сіропаў і безалкагольных напояў. Найбольш вядомым прадуктам кампаніі з’яўляецца напой [[Coca-Cola]]. Уваходзіць у спіс [[Fortune 1000]] па выніках 2007 года (83-е месца). Штаб-кватэра — у сталіцы штата [[Джорджыя]] — [[Атланта|Атланце]]. == Гісторыя == У ліпені 1886 г. фармацэўт Джон Стыт Пембертан з [[Калумбус (Джорджыя)|Калумбуса]], штат [[Джорджыя]] вынайшаў арыгінальны напой [[Coca-Cola]], які рэкламаваўся як карысны для палягчэння галаўнога болю, які прад’яўляўся ў асноўным у аптэках як лячэбны напой. Пембертан правёў шмат эксперыментаў па змешванні і дасягнуў сваёй мэты ў маі, але новы прадукт быў яшчэ без назвы і негазаваны. Бухгалтару Pemberton, Фрэнку М. Робінсану, прыпісваюць назву прадукту і стварэнне яго лагатыпа. Робінсан абраў назву [[Coca-Cola]] з-за двух асноўных інгрэдыентаў (лісця кокі і арэхаў колы) і таму, што гэта алітэрацыя. Джон Пембертан узяў перапынак і пакінуў Робінсана самастойна вырабляць, прасоўваць і прадаваць кока-колу. Робінсан прасоўваў напой з абмежаваным бюджэтам, які меў, і дасягнуў поспеху. Амерыканскі бізнесмен Аса Грыгс Кэндлер набыў формулу і брэнд Coca-Cola, утварыўшы кампанію Coca-Cola ў [[Атланце]] ў 1892 г. Да 1895 г. Coca-Cola прадавалася ва ўсіх буйных штатах саюза. У 1919 годзе кампанія была прададзеная даверанай кампаніі Эрнеста Вудрафа з [[Джорджыі]]. Першая рэклама [[Coca-Cola]] гучала так: «Coca-Cola. Смачна! Асвяжальна! Хвалююча! Бадзёра!» Кэндлер быў адным з першых бізнесменаў, якія выкарысталі мерчэндайзінг у сваёй рэкламнай стратэгіі. Да 1984 года доля кампаніі Coca-Cola на рынку скарацілася да 21,8 % з-за новых канкурэнтаў. == Уласнікі і кіраўніцтва == Кампанія з’яўляецца адной з найбуйнейшых у ЗША, яе акцыі дапушчаны да гандлю на пляцоўцы [[New York Stock Exchange|NYSE]] і ўваходзяць у індэксы [[Dow Jones Industrial Average|DJIA]] і [[S&P 500]]. Паводле даных Yahoo! Finance 67 % акцый належыць 1302 інстуцыянальным і ўзаемным фондам<ref>[http://finance.yahoo.com/q/mh?s=KO Yahoo! Finance Major Holders for Coca-Cola Co. (KO)] (па стане на 12.08.2008)</ref>. Найбуйнейшымі з іх з’яўляюцца фонды: * [[Berkshire Hathaway|Berkshire Hathaway, Inc]] — 8,61 %, * [[Suntrust Banks|Suntrust Banks, Inc.]] — 3,68 %, * Capital World Investors — 3,29 %, * [[Barclays Global Investors|Barclays Global Investors UK Holdings Ltd]] — 3,19 %, * [[State Street|State Street Corporation]] — 3,02 %. Іншым фондам па асобнасці належыць меней 3 % акцый. Старшыня савета дырэктараў і генеральны дырэктар з ліпеня 2008 года — [[Мухтар Кент]] (да гэтага часу гэтыя пасады займаў [[Нэвіл Іздэл]]). == Гл. таксама == * [[Dr. Pepper Snapple Group]] * [[PepsiCo|PepsiCo, Incorporated]] * [[Move to the beat]] {{зноскі}} == Спасылкі == *{{Афіцыйны сайт}} {{DJIA}} {{Dow Jones Global Titans 50}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кампаніі ЗША]] [[Катэгорыя:Вытворцы прадуктаў харчавання]] [[Катэгорыя:Coca-Cola]] m4mm9sd7rk82q2aik3wdzitsbfksqmt 5122160 5122158 2026-04-06T08:39:07Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Coca-Cola]]; дададзена [[Катэгорыя:Кока-Кола]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5122160 wikitext text/x-wiki {{Кампанія |ключавыя фігуры = Мухтар Кент (старшыня савета дырэктараў і генеральны дырэктар) }} '''The Coca-Cola Company''' (вымаўляецца ''Кока-Кола кампані''; {{nyse|KO}}) — [[ЗША|амерыканская]] харчовая кампанія, найбуйнейшы сусветны вытворца і пастаўшчык канцэнтратаў, сіропаў і безалкагольных напояў. Найбольш вядомым прадуктам кампаніі з’яўляецца напой [[Coca-Cola]]. Уваходзіць у спіс [[Fortune 1000]] па выніках 2007 года (83-е месца). Штаб-кватэра — у сталіцы штата [[Джорджыя]] — [[Атланта|Атланце]]. == Гісторыя == У ліпені 1886 г. фармацэўт Джон Стыт Пембертан з [[Калумбус (Джорджыя)|Калумбуса]], штат [[Джорджыя]] вынайшаў арыгінальны напой [[Coca-Cola]], які рэкламаваўся як карысны для палягчэння галаўнога болю, які прад’яўляўся ў асноўным у аптэках як лячэбны напой. Пембертан правёў шмат эксперыментаў па змешванні і дасягнуў сваёй мэты ў маі, але новы прадукт быў яшчэ без назвы і негазаваны. Бухгалтару Pemberton, Фрэнку М. Робінсану, прыпісваюць назву прадукту і стварэнне яго лагатыпа. Робінсан абраў назву [[Coca-Cola]] з-за двух асноўных інгрэдыентаў (лісця кокі і арэхаў колы) і таму, што гэта алітэрацыя. Джон Пембертан узяў перапынак і пакінуў Робінсана самастойна вырабляць, прасоўваць і прадаваць кока-колу. Робінсан прасоўваў напой з абмежаваным бюджэтам, які меў, і дасягнуў поспеху. Амерыканскі бізнесмен Аса Грыгс Кэндлер набыў формулу і брэнд Coca-Cola, утварыўшы кампанію Coca-Cola ў [[Атланце]] ў 1892 г. Да 1895 г. Coca-Cola прадавалася ва ўсіх буйных штатах саюза. У 1919 годзе кампанія была прададзеная даверанай кампаніі Эрнеста Вудрафа з [[Джорджыі]]. Першая рэклама [[Coca-Cola]] гучала так: «Coca-Cola. Смачна! Асвяжальна! Хвалююча! Бадзёра!» Кэндлер быў адным з першых бізнесменаў, якія выкарысталі мерчэндайзінг у сваёй рэкламнай стратэгіі. Да 1984 года доля кампаніі Coca-Cola на рынку скарацілася да 21,8 % з-за новых канкурэнтаў. == Уласнікі і кіраўніцтва == Кампанія з’яўляецца адной з найбуйнейшых у ЗША, яе акцыі дапушчаны да гандлю на пляцоўцы [[New York Stock Exchange|NYSE]] і ўваходзяць у індэксы [[Dow Jones Industrial Average|DJIA]] і [[S&P 500]]. Паводле даных Yahoo! Finance 67 % акцый належыць 1302 інстуцыянальным і ўзаемным фондам<ref>[http://finance.yahoo.com/q/mh?s=KO Yahoo! Finance Major Holders for Coca-Cola Co. (KO)] (па стане на 12.08.2008)</ref>. Найбуйнейшымі з іх з’яўляюцца фонды: * [[Berkshire Hathaway|Berkshire Hathaway, Inc]] — 8,61 %, * [[Suntrust Banks|Suntrust Banks, Inc.]] — 3,68 %, * Capital World Investors — 3,29 %, * [[Barclays Global Investors|Barclays Global Investors UK Holdings Ltd]] — 3,19 %, * [[State Street|State Street Corporation]] — 3,02 %. Іншым фондам па асобнасці належыць меней 3 % акцый. Старшыня савета дырэктараў і генеральны дырэктар з ліпеня 2008 года — [[Мухтар Кент]] (да гэтага часу гэтыя пасады займаў [[Нэвіл Іздэл]]). == Гл. таксама == * [[Dr. Pepper Snapple Group]] * [[PepsiCo|PepsiCo, Incorporated]] * [[Move to the beat]] {{зноскі}} == Спасылкі == *{{Афіцыйны сайт}} {{DJIA}} {{Dow Jones Global Titans 50}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кампаніі ЗША]] [[Катэгорыя:Вытворцы прадуктаў харчавання]] [[Катэгорыя:Кока-Кола]] mi1i7m3w78cwndpsmb5hpkce9cwjc7z 0 88458 5121881 5083611 2026-04-05T21:32:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121881 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Залессе |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 42|lat_sec = 20 |lon_dir = E|lon_deg = 28|lon_min = 53|lon_sec = 4 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет2 = Акцябрскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XVIII стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 76 |насельніцтва = 170<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 студзеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = +3 |тэлефонны код = |паштовы індэкс = 247307 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243025451 }} {{значэнні2|тып=тапонім|Залессе}} '''Зале́ссе'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zaliessie}}, {{lang-ru|Залесье}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Акцябрскі сельсавет (Акцябрскі раён)|Акцябрскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 6 км на поўнач ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], у 217 км ад [[Гомель|Гомеля]], побач з вёскай — станцыя [[Бумажкова (станцыя)|Бумажкова]] на чыгунцы [[Бабруйск (станцыя)|Бабруйск]] — [[Рабкор (станцыя)|Рабкор]], адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. === Водная сістэма === На захадзе меліярацыйныя каналы. === Экалогія і прырода === На поўдні і ўсходзе мяжуе з лесам. == Транспартная сістэма == Транспартная сувязь па [[дарога|аўтамабільных дарогах]], што злучаюць вёску з [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскім]]. == Інфармацыя == Планіроўка — выгінастая вуліца, да якой на ўсходзе прымыкае невялікі адасоблены ўчастак забудовы і чыгуначная станцыя Бумажкова. Забудова пераважна драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. Клуб, бібліятэка, крама. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вёска вядомая з [[XVIII]] стагоддзя як засценак Залессе ў [[Бабруйскі павет|Бабруйскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] у [[1793]] годзе ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у засценку жыла чыншавая шляхта, якая займалася земляробствам. Па стану на [[1897]] год у [[Рудабельская воласць|Рудабельскай воласці]] Бабруйскага павета [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У [[1931]] годзе арганізаваны [[калгас]]. З уводам у дзеянне ў [[1932]] годзе чыгункі Бабруйск — Старушкі побач з вёскай пачала дзейнічаць станцыя Залессе (зараз — Бумажкова). Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў красавіку 1942 года нямецкія карнікі спалілі 9 двароў і забілі 21 жыхара. 22 ліпеня 1971 года жыхары хутара [[Вяцер]] пераехалі ў вёску Залессе. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 76 двароў, 170 жыхароў. === Дынаміка === * 1795 год — 3 двары, 19 жыхароў. * 1834 год — 4 двары. * 1897 год — 14 двароў, 72 жыхары. * 1908 год — 88 жыхароў. * 1917 год — 21 двор, 109 жыхароў. * 1959 год — 268 жыхароў (паводле перапісу). * 1997 год — 96 двароў, 232 жыхары. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Акцябрскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 1997. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Акцябрскі сельсавет (Акцябрскі раён)}} [[Катэгорыя:Акцябрскі сельсавет (Акцябрскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] rq3fi0eq9g62ih381jaqvfel7qt95t7 0 88867 5121888 4427382 2026-04-05T21:33:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121888 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Кавалі}} {{НП-Беларусь |статус = Пасёлак |беларуская назва = Кавалі |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 36|lat_sec = 10 |lon_dir = E|lon_deg = 28|lon_min = 54|lon_sec = 3 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет2 = Акцябрскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 34 |насельніцтва = 89<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 студзеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = +3 |тэлефонны код = +375-2357 |паштовы індэкс = 247319 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Кавалі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kavali}}, {{lang-ru|Ковали}}) — [[пасёлак]] у [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Акцябрскі сельсавет (Акцябрскі раён)|Акцябрскага сельсавета]]. Мясцовымі жыхарамі часта называецца «'''Падсобнае'''» (у сэнсе «падсобная гаспадарка»). == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 6 км на поўдзень ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 209 км ад [[Гомель|Гомеля]], 4 км ад чыгуначнай станцыі [[Рабкор]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — Рабкор, адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. == Транспартная сетка == Аўтадарога праз вёску [[Кавалі (вёска, Акцябрскі раён)|Кавалі]] злучае пасёлак з гарадскім пасёлкам Акцябрскі. == Інфармацыя == Планіроўка складаецца з крыху крывалінейнай вуліцы, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі, да якой з захаду і паўднёвага ўсходу прымыкаюць дарогі. Забудова драўлянымі сядзібамі. У пасёлку размешчана дзяржаўная сельскагаспадарчая ўстанова «Акцябрская сортавыпрабавальная станцыя». Працуе крама. == Гісторыя == == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 34 двары, 89 жыхароў. === Дынаміка === * 1997 год — 49 двароў, 129 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Акцябрскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 1997. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Акцябрскі сельсавет (Акцябрскі раён)}} [[Катэгорыя:Акцябрскі сельсавет (Акцябрскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] lkr9xe20478mbglj675p6c53h2aea1c 0 89021 5121892 5079884 2026-04-05T21:34:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121892 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Карпілаўка}} {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = Вёска |беларуская назва = Карпілаўка |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 38|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 28|lon_min = 52|lon_sec = 30 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет = |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XVIII стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Карпі́лаўка'''<ref name=":0">''[[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Рапановіч, Я. Н.]]'' Слоўнік назваў населеных пунктаў Гомельскай вобласці / Я. Н. Рапановіч; Рэд. [[Павел Паўлавіч Шуба|П. П. Шуба]]. — Мінск: Навука і тэхніка, 1986. — 240 с. (ст. 85).</ref> — былая вёска, цэнтр [[Акцябрскі раён|Акцябрскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. У 1954 годзе ўвайшла ў склад новаўтворанага гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]] з перадачай яму статусу райцэнтра. == Гісторыя == Размяшчалася на паўднёвым захадзе сучаснага пасёлка Акцябрскі. Па пісьмовых крыніцах вядомая з XVIII стагоддзя. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793 г.) у складзе Расійскай імперыі, уваходзіла ў [[Бабруйскі павет]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] і належала шамбеляну каралеўскага двара Рэчы Паспалітай Б. А. Узлоўскаму. У XIX стагоддзі ўваходзіла ў маёнтак [[Рудабелка]], што належаў Лапам, а ў 1867 годзе адышоў барону А. Я. Урангелю. З 1833 года ў вёсцы дзейнічаў касцёл, у 1863 годзе была адкрыта школа, якая спачатку размяшчалася ў наёмнай сялянскай хаце, з 1906 года — ва ўласным будынку. У 1874 годзе разам з Рудабелкаю куплена генерал-маёрам О. Ф. Ліліенфельдам; з 1880-х гадоў належала памешчыкам Яхантавым, з 1907 года — Іваненкам. Па стану на 1908 год у вёсцы былі праваслаўная царква, каталіцкі касцёл, малітоўны дом, школа, цагельня, млын, уваходзіла ў [[Рудабельская воласць|Рудабельскую воласць]] Бабруйскага павета. [[Файл:Акцябрскі раён (1940).jpg|thumb|[[Акцябрскі раён]] з цэнтрам у Карпілаўцы. 1940]] Пасля [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцыі]] — цэнтр сельсавета ў Рудабельскай воласці. У 1922 годзе, разам з перайменаваннем воласці ў Акцябрскую, [[Карпілаўскі сельсавет]] становіцца Акцябрскім. З 1924 года — у [[Глускі раён|Глускім раёне]]. У 1931 годзе ў вёсцы створаны калгас «Чырвоны дабраволец». З 28 чэрвеня 1939 года — цэнтр створанага [[Акцябрскі раён|Акцябрскага раёна]]. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] адзін з цэнтраў Акцябрска-Любанскай партызанскай зоны. У красавіку 1942 года карнікі амаль цалкам спалілі вёску разам з жыхарамі (загінула больш за 600 чалавек). З 31 жніўня 1954 года — у складзе гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]]<ref name=":0" />. == Насельніцтва == * 1795 год — 10 двароў, 38 жыхароў * 1897 год — 57 двароў, 345 жыхароў (паводле перапісу) * 1908 год — 73 двары, 642 жыхары * 1920 год — 488 жыхароў == Вядомыя асобы == * [[Лявонцій Яфімавіч Адзінцоў]] (Адзінец; 1891—1943) — савецкі рэвалюцыянер, падпольшчык у Другую сусветную вайну. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{Крыніцы/Памяць/Акцябрскі раён}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} [[Катэгорыя:Акцябрскі (гарадскі пасёлак)]] 8xseqvnh4ebpwywo0jorivxym638jdq 0 90132 5121978 5079877 2026-04-05T22:23:23Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121978 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = Вёска |беларуская назва = Рудабелка |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 38|lat_sec = 54 |lon_dir = E|lon_deg = 28|lon_min = 52|lon_sec = 54 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет = |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XVI стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Рудабе́лка'''<ref name=":0">''[[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Рапановіч, Я. Н.]]'' Слоўнік назваў населеных пунктаў Гомельскай вобласці / Я. Н. Рапановіч; Рэд. [[Павел Паўлавіч Шуба|П. П. Шуба]]. — Мінск: Навука і тэхніка, 1986. — 240 с. (ст. 147).</ref>, ужываецца таксама '''Рудо́белка'''{{крыніца?}} — былая вёска ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. У 1954 годзе ўвайшла ў склад новаўтворанага гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]]. == Гісторыя == Размяшчалася ў цэнтральнай частцы сучаснага пасёлка Акцябрскі. Першыя пісьмовыя згадкі пра сяло Рудабелка (Рудыя Белкі) адносяцца да пачатку [[XVI]] стагоддзя, калі яно было дадзена пану І. Гойцічу (Гойцавічу), верагодна, ва ўмоўнае часовае валоданне. На той час сяло ўваходзіла ў Бчыцкую (Пціцкую) воласць [[Мазырскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Мазырскага павета]] і пастаянна здавалася ў арэнду буйным магнатам. У 1507 годзе вялікі князь [[Жыгімонт I Стары]] падараваў прыбытак з маёнтка Рудабелка на 10 гадоў [[Мікалай Радзівіл (1470–1521)|Мікалаю Радзівілу]] ў сувязі з выкананнем ім абавязкаў ваяводы трокскага, а ў 1526 годзе аддаў маёнтак яму ва ўласнасць. Пасля смерці Мікалая Радзівіла Рудабелка адышла да яго сына [[Ян Радзівіл (1492—1542)|Яна]]. Пасля яго смерці ў 1545 годзе маёнтак зноў становіцца дзяржаўнай уласнасцю. Згодна інвентару 1552 года ў Рудабелцы налічвалася 99 дымоў (96 душ мужчынскага полу). На той час праз Рудабелку праходзіў гандлёвы шлях са [[Слуцк]]а ў [[Мазыр]]. Пад 1560 годам узгадваецца ў сувязі з апісаннем меж вёсак. 3 1583 ці 1588 года маёнтак арандаваў Ю. М. Зяновіч, затым яго зяць — князь А. М. Вішнявецкі. З 1661 года — у арэндзе (ці ўладанні) князя А. Г. Палубінскага. У 1683 годзе ў сяле пабудавана царква, меліся карчма, лесапільня, млын, рудня. На 1683 год Рудабелка — цэнтр воласці ў Мазырскім павеце. З 1685 года, пасля смерці Канстанцыя, сына А. Г. Палубінскага, зноў у валоданні Радзівілаў (праз сястру Канстанцыя, жонку [[Дамінік Мікалай Радзівіл|Дамініка Мікалая Радзівіла]]). У маёнтку Радзівілаў мелася бібліятэка. У 1742 годзе сын Дамініка Мікалая Радзівіла, [[Мікалай Фаўстын Радзівіл|Мікалай Фаўстын]], аддаў у якасці фундушу вёску Руда-Бела мясцовай уніяцкай царкве. На 1748 год Рудабелка — цэнтр войтаўства Парэцкага двара. У сярэдзіне XVIII стагоддзя маёнтак пераходзіць да роду Лапаў. Прыкладна ў 1770-я гады ў сяле была пабудавана праваслаўная Пакроўская царква. Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) у складзе Расійскай імперыі, цэнтр Рудабельскай воласці [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Дзям’ян (Дамінік) Лапа ў першай палове XIX стагоддзя першым з мясцовых памешчыкаў праводзіць меліярацыйныя работы па асушэнню найбольш багністых месц. Пазней, калі маёнтак перайшоў да яго сыноў — [[Міхал Дамінікавіч Лапа|Міхала]] і [[Аляксандр Дамінікавіч Лапа|Аляксандра-Дыянізія]], тут з’яўляюцца вінакурныя заводы, пяць малацільных машын, вадзяныя млыны, круперня, сукнавальня, адкрываецца народнае вучылішча (1863 год) і іншыя ўстановы і прадпрыемствы. Згодна інвентару 1844 года, у маёнтак Рудабелка ўваходзілі 8 вёсак і 1 засценак, пражывала 803 асобы мужчынскага полу і 802 — жаночага. За захаванне зброі Лапамі падчас [[Паўстанне 1863-1864|паўстання 1863—1864 гадоў]] маёнтак быў арыштаваны (ці часова канфіскаваны), і ў 1867 годзе Аляксандр Дыянізій быў вымушаны прадаць яго барону А. Я. Урангелю, які, у сваю чаргу, у 1874 годзе прадаў Рудабелку генерал-маёру О. Ф. Ліліенфельду. З 1880-х гадоў належала памешчыкам Яхантавым, з 1907 года — Іваненкам. У склад Рудабельскай воласці на 1885 год уваходзілі 35 сяленняў з 570 дварамі. Замест састарэлай у 1887 годзе збудавана новая драўляная царква. З 1885 года ў маёнтку дзейнічаў спіртзавод, а з 1898 года — лесапільнае прадпрыемства; з 1916 года дзейнічаў тэлеграф. У пачатку XX стагоддзя з Азарычаў праз Рудабелку праходзіла ваенна-камунікацыйная дарога. У 1916 годзе жыхары вёсак маёнтка самавольна захапілі і засеялі частку памешчыцкіх земляў. Для іх утаймавання былі выкліканыя жандары. 22 лістапада 1917 года ў Рудабелцы быў створаны валасны рэвалюцыйны камітэт, які абвясціў Савецкую ўладу. У час акупацыі германскімі (1918 год) і польскімі войскамі (1919—1920 гады) у Рудабельскай і суседніх валасцях Бабруйскага павета захоўвалася Савецкая ўлада — існавала г. зв. «[[Рудабельская рэспубліка]]», у ліку арганізатараў якой былі [[Пракоп Дзянісавіч Малаковіч|П. Дз. Малаковіч]], [[Аляксандр Раманавіч Салавей|А. Р. Салавей]], [[Максім Архіпавіч Ляўкоў|М. А. Ляўкоў]]. Летам 1918 года ў Рудабелцы быў арганізаваны адзін з першых на Беларусі партызанскі атрад (400 чалавек; кіраўнікі Салавей і Ляўкоў), які змагаўся супраць акупантаў. У канцы 1918 года, пасля таго як партызаны прымусілі немцаў пакінуць воласць, у маёнтку арганізавана камуна, працаваў вадзяны млын. 16 студзеня 1920 года ў час карнай аперацыі палякі спалілі Рудабелку. У 1920 ці 1922 годзе Рудабельская воласць перайменавана ў Акцябрскую. У былым маёнтку барона Урангеля быў створаны саўгас «Рудабелка». Вясковая школа першай ступені ў 1926 годзе ператворана ў сямігадовую. У 1930 годзе арганізаваны калгас. З 1924 года — у [[Глускі раён|Глускім]], з 28 чэрвеня 1939 года — Акцябрскім раёне. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] адзін з цэнтраў Акцябрска-Любанскай партызанскай зоны. У красавіку 1942 года карнікі амаль цалкам спалілі вёску разам з жыхарамі, у тым ліку з суседніх вёсак (загінула больш за 700 чалавек). З 31 жніўня 1954 года — у складзе гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]]<ref name=":0" />. == Насельніцтва == * 1920 год — 70 жыхароў. == Вядомыя асобы == * [[Аляксандр Дамінікавіч Лапа]] (1802—1869) — грамадскі дзеяч, буйны землеўласнік на Беларусі. * [[Міхаіл Дзям’янавіч Лапа|Міхаіл Дзям’янавіч (Дамінікавіч) Лапа]] (1788—1840) — дзекабрыст. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{Крыніцы/Памяць/Акцябрскі раён}} * ''Пазднякоў В. С.'' Мястэчка Рудыя Белкі: пачатак гісторыі ў дакументах // Белорусский археографический ежегодник. Вып. 20. — 2019. — С. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} [[Катэгорыя:Акцябрскі (гарадскі пасёлак)]] 2kwjmt0ynslmud8upa082wbtqf22b47 0 90213 5121979 5079881 2026-04-05T22:23:33Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121979 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Рудня}} {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = Вёска |беларуская назва = Рудня |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 38|lat_sec = 22 |lon_dir = E|lon_deg = 28|lon_min = 54|lon_sec = 5 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет = |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XVIII стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Ру́дня'''<ref name=":0">''[[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Рапановіч, Я. Н.]]'' Слоўнік назваў населеных пунктаў Гомельскай вобласці / Я. Н. Рапановіч; Рэд. [[Павел Паўлавіч Шуба|П. П. Шуба]]. — Мінск: Навука і тэхніка, 1986. — 240 с. (ст. 147).</ref> — былая [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. У 1954 годзе тэрыторыя вёскі ўвайшла ў склад новаўтворанага гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]]. == Гісторыя == Размяшчалася на крайнім паўднёвым усходзе сучаснага пасёлка Акцябрскі. Першыя пісьмовыя згадкі пра вёску Рудня адносяцца да [[XVIII]] стагоддзя, калі яна ўваходзіла ў маёнтак [[Рудабелка]], што належаў Дамініку Лапе. На 1908 год — у Рудабельскай воласці [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. З 1924 года — у [[Глускі раён|Глускім]], з 28 чэрвеня 1939 года — Акцябрскім раёне. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] адзін з цэнтраў Акцябрска-Любанскай партызанскай зоны. 2 красавіка 1942 года у ходзе карнай аперацыі «[[Карная аперацыя «Bamberg»|Бамберг]]» немцы цалкам спалілі вёску разам з жыхарамі (341 чалавек, у тым ліку 161 дзіця), у тым ліку з суседніх вёсак (усяго загінула больш за 800 чалавек). Пасля вайны вёска не адрадзілася, увекавечана ў мемарыяльным комплексе [[Хатынь]]. На месцы вёскі пастаўлены абеліск. <br />31.08.1954 года тэрыторыя былой вёскі ўвайшла у склад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]]<ref name=":0" />. == Насельніцтва == * 1908 год — 37 двароў, 297 жыхароў. * 1920 год — 291 жыхар. * 1940 год — 75 двароў, 361 жыхар. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{Крыніцы/Памяць/Акцябрскі раён}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} [[Катэгорыя:Акцябрскі (гарадскі пасёлак)]] 2k24mh08is7tnsij2517wvzp8xyjr3c 0 92056 5122101 5039619 2026-04-06T07:07:34Z DzBar 156353 шаблон 5122101 wikitext text/x-wiki {{Універсальная картка|skip_properties=P2130,P12995}}[[Файл:Marshall Plan.png|thumb|Краіны, якія атрымоўвалі дапамога па плане Маршала (вышыня чырвонага слупка адпавядае адноснаму памеру дапамогі).]] '''План Мáршала''' ({{lang-en|Marshall Plan}}, афіцыйная назва {{lang-en|European Recovery Program}}, «Праграма аднаўлення Еўропы») — праграма дапамогі [[Еўропа|Еўропе]] пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. Вылучаны ў [[1947]] годзе амерыканскім дзяржаўным сакратаром [[Джордж Маршал|Джорджам К. Маршалам]] (набыў моц у красавіку 1948 г.). У ажыццяўленні плана ўдзельнічалі 17 еўрапейскіх краін (уключаючы Заходнюю Германіі). План Маршала садзейнічаў умацаванню становішча [[ЗША]] ў [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропе]]. Сваю прамову з праграмай дапамогі [[Джордж Маршал]] выказаў у [[Гарвардскі ўніверсітэт|Гарвардскім універсітэце]] [[5 чэрвеня]] [[1947]]. [[12 ліпеня]] ў [[Парыж]]ы сабраліся прадстаўнікі 16 краін Заходняй Еўропы. На нараду запрашаліся таксама прадстаўнікі дзяржаў Усходняй Еўропы, аднак па патрабаванні савецкага ўрада, які ўгледзеў у гэтым пагрозу сваім інтарэсам, кіраўнікі ўсходнееўрапейскіх краін адмовіліся ад гэтага запрашэння. Пры гэтым сам Савецкі Саюз пад дзеянне плана не падпадаў па чыста фармальнай прычыне — у сувязі з заяўленай адсутнасцю ў [[СССР]] бюджэтнага дэфіцыту. == Вынікі == План Маршала з’яўляецца адной з найбольш паспяховых эканамічных праграм у гісторыі, паколькі былі дасягнуты практычна ўсе яго мэты: * Галіны прамысловасці, якія, як здавалася раней, безнадзейна састарэлі і страцілі эфектыўнасць, былі рэструктурызаваны ў кароткія тэрміны і без змены нацыянальнай эканамічнай палітыкі краін. У выніку эканоміка еўрапейскіх краін акрыяла ад наступстваў вайны хутчэй, чым гэтага можна было чакаць. * Еўрапейскія краіны змаглі адплаціць па знешніх даўгах. * Уплыў камуністаў і СССР быў паслаблены. * Быў адноўлены і ўмацаваны еўрапейскі [[сярэдні клас]] — гарант палітычнай стабільнасці і ўстойлівага развіцця. Дапамогу атрымалі краіны: * [[Аўстрыя]] * [[Бельгія]] * [[Вялікабрытанія]] * [[Федэратыўная Рэспубліка Германіі (1949—1990)|Заходняя Германія]] * [[Грэцыя]] * [[Данія]] * [[Ірландыя]] * [[Ісландыя]] * [[Італія]] * [[Люксембург]] * [[Нідэрланды]] * [[Нарвегія]] * [[Партугалія]] * [[Свабодная тэрыторыя Трыест]] * [[Турцыя]] * [[Францыя]] * [[Швецыя]] * [[Швейцарыя]] {{Халодная вайна}} {{Перакласці|es|Plan Marshall}} [[Катэгорыя:Знешняя палітыка ЗША]] [[Катэгорыя:Падзеі 5 чэрвеня|1947]] [[Катэгорыя:Чэрвень 1947 года|05]] [[Катэгорыя:Гісторыя Еўропы]] mg00n8wyc6ki5ayyppafzv31fp8cxu9 0 92972 5122582 4462949 2026-04-06T10:21:28Z Alexphangia 111915 ([[c:GR|GR]]) [[File:Flag of Oost-Vlaanderen.svg]] → [[File:Vlag van Oost-Vlaanderen.svg]] 5122582 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Усходняя Фландрыя |Арыгінальная назва = {{lang-nl|Oost-Vlaanderen}}, {{lang-vls|Ôost-Vloandern}} |Сцяг = Vlag van Oost-Vlaanderen.svg |Герб = WapenOVl.png |Краіна = [[Бельгія]] |Гімн = |Статус = Правінцыя |Уваходзіць у = [[Фламандскі рэгіён|Фландрыю]] |Уключае = 65 камун |Сталіца = [[Гент]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[Нідэрландская мова|нідэрландская]] |Мовы = |Насельніцтва = 1 432 326 |Год перапісу = 2010 |Месца па насельніцтву = |Шчыльнасць = 480 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 2 982 |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = http://www.oost-vlaanderen.be/ |Заўвагі = }} '''Усходняя Фландрыя''' ({{lang-nl|Oost-Vlaanderen}}) — адна з пяці правінцый [[Фламандскі рэгіён|Фландрыі]]. Мяжуе з [[Заходняя Фландрыя|Заходняй Фландрыяй]], правінцыяй [[Антверпен (правінцыя)|Антверпен]], [[Фламандскі Брабант|Фламандскім Брабантам]], [[Валонія|валонскай]] правінцыяй [[Эно (правінцыя)|Эно]] ды [[Нідэрланды|Нідэрландамі]]. Сталіца і найбуйнейшы горад — [[Гент]]. Правінцыя падзяляецца на 6 акруг (Гент, Аудэнардэ, Экло, Алст, Дэндэрмондэ, Сінт-Ніклас). == Асноўныя даныя == * Плошча: 2942 кв.км * Самы высокі пункт: узгорак Потэлберг, 157 метраў над узроўнем мора * Найважнейшыя рэкі: [[Шэльда]], [[Лее|Ліс]], [[рака Дзюрмэ|Дзюрмэ]], [[Дандр]] * [[Насельніцтва]]: 1380072 (па стане на 1 студзеня 2005) == Гл. таксама == * [[Пітэр Кук ван Альст]] == Спасылкі == {{commonscat-inline|East Flanders}} * [http://www.oost-vlaanderen.be/ Афіцыйны сайт] * [http://www.eupedia.com/belgiya/oost_vlaanderen.shtml Усходняя Фландрыя на www.eupedia.com] {{Адміністрацыйны падзел Бельгіі}} [[Катэгорыя:Усходняя Фландрыя| ]] 4x90wvxe0yvkt5b1my946mgyfpn6fjz 0 93409 5122340 4827322 2026-04-06T09:42:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122340 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Аграгарадок |беларуская назва = Вялікія Матыкалы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = carkva-vialikiya-matykaly.jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 11|lat_sec = 55 |lon_dir = |lon_deg = 23|lon_min = 34|lon_sec = 56 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Матыкальскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Vialikija Matykaly |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242979360 }} '''Вялі́кія Матыка́лы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vialikija Matykaly}}, {{lang-ru|Великие Мотыкалы}}) — [[аграгарадок]] у [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Матыкальскі сельсавет|Матыкальскага сельсавета]]. Размешчаны за 18 км ад абласнога цэнтра, на аўтадарозе [[Брэст]]-Высокае. [[Матыкалы Вялікія|Аднайменная чыгуначная станцыя]] на лініі Брэст-Высока-Літоўск. == Насельніцтва == * 84 мужчыны, 97 жанчын (1866) * 59 двароў, 345 жыхароў (1876) * 22 двары, 214 жыхароў (1886) * 368 жыхароў (1905) * 32 двары, 181 жыхар (1921) * 52 двары, 154 жыхары (1940) * 2213 жыхароў (1996) * 714 гаспадарак, 2190 жыхароў (1997) * 82 гаспадаркі, 2423 жыхары (2005) == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядомы з 16 стагоддзя як шляхецкая ўласнасць у [[Берасцейскі павет|Берасцейскім павеце]] і ваяводстве [[ВКЛ]]. З 1566 года Матыкалы — уладанне зямян Афанаса і Мацея Бекішаў у Камянецкім павеце, Берасцейскага староства, з 1597 года — пана Івана Матыкальскага. У 1672 годзе — цэнтр гміны, уласнасць Марціна Матусевіча, у 1788 годзе — кашталяна брэсцкага Юзафа Шчыта. У 1788 годзе дзейнічала паштовая станцыя паміж Брэстам і Высокім. Пасля Трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у Слонімскай, з 1797 года — [[Літоўская губерня|Літоўскай]], з 1801 года — у [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. У 1861 годзе ў вёсцы адбыліся сялянскія хваляванні. Для ўстанаўлення парадку былі выкарастаны салдаты. У 1866 годзе маёнткам валодаў Уладкоў. У 1867 годзе адкрыта народнае вучылішча. У 1869 годзе на сродкі ўрада і жыхароў вёскі была пабудавана царква. У 1876 годзе сяло. У 1886 годзе была валасная ўправа, царкоўна-прыходская школа, карчма; у маёнтку Матыкалы працавалі цагельны завод, ветраны млын. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскага мірнага дагавора]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], цэнтр Матыкальскай гміны Брэсцкага павета Палескага ваяводства. У 1939 годзе ў складзе [[БССР]]. З 12 кастрычніка 1940 года цэнтр Матыкальскага сельсавета. == Інфраструктура == * Цэнтральная сядзіба сельскагаспадарчага прадпрыемства «Селекцыйна-гібрыдны цэнтр «Заходні» * Сярэдняя і музычная школы. Кафэ. Аптэка. Амбулаторыя. Дом культуры. Бібліятэка. Аддзяленне сувязі. == Памятныя мясціны == * [[Свята-Дабравешчанская царква (Вялікія Матыкалы)|Свята-Дабравешчанская царква]] * Помнік жыхарам, загінулым у гады Вялікай Айчыннай вайны (2015) <ref>Дмитрий Пай: [https://vb.by/society/v-bolshih-motykalah-otkryt-pamyatnik-zhitelyam-pogibshim-v-gody-velikoj-otechestvennoj-vojny.html «В Больших Мотыкалах открыт памятник жителям, погибшим во время Великой Отечественной войны»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221015173321/https://vb.by/society/v-bolshih-motykalah-otkryt-pamyatnik-zhitelyam-pogibshim-v-gody-velikoj-otechestvennoj-vojny.html |date=15 кастрычніка 2022 }} // Вечерний Брест. 2015. 9 мая.</ref> == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Аляксандр Мікалаевіч Біч]] — беларускі дзяржаўны дзеяч {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|4}}, С.388 * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Vialikija Matykaly}} {{Матыкальскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Матыкальскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] [[Катэгорыя:Вялікія Матыкалы| ]] fwk93re2t5oygekjfqlco1ae47475un 0 93430 5122331 5083946 2026-04-06T09:41:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122331 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва =Вулька Целяханская |арыгінальная назва = |краіна =Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Vulka Tseliakhanskaya, Ivatsevichy District, Entrance sign (2022-07-10).jpg |подпіс = Дарожны знак на ўездзе ў вёску |lat_deg= 52|lat_min = 32|lat_sec = 18 |lon_deg= 25|lon_min = 52|lon_sec = 33 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён =Івацэвіцкі |сельсавет = Целяханскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 615 |год перапісу = 2005 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +3 |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = 225273 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Vulka Tseliakhanskaya |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Ву́лька Целяха́нская'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|с=187}}</ref> ({{lang-be-trans|Vuĺka Cieliachanskaja}}, {{lang-ru|Вулька Телеханская}}) — [[вёска]] ў [[Івацэвіцкі раён|Івацэвіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Целяханскі сельсавет|Целяханскага сельсавета]]. Размешчана за 49 км ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Івацэвічы, на беразе Вулькаўскага (Варанскага) возера, якое ўваходзіла ў сістэму [[Агінскі канал|Агінскага канала]]. == Гісторыя == Вядома паводле пісьмовых крыніц з [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]]. У 1880 годзе — вёска ў Целяханскай воласці Пінскага павета Мінскай губерні, размяшчалася на беразе возера Вулька (Варанскае), якое ўваходзіла ў сістэму Агінскага канала. Налічвала 57 двароў, 209 жыхароў, якія займаліся ў асноўным сплавам лесу. Вёска з'яўлялася ўладаннем Пуслоўскіх. Паводле перапісу 1897 года ў вёсцы было 135 двароў, 912 жыхароў, дзейнічалі хлебазапасны магазін, лясная ахова (2 будынкі, 15 жыхароў) і сядзіба (11 жыхароў), працавала карчма. У 1909 годзе ў вёсцы было 176 двароў. У жніўні 1915 года лінія фронту ўстанавілася ўздоўж Агінскага канала і праходзіла праз Целяханы, Вульку-Целяханскую, Выганашчы, Выганашчанскае возера. Фронт стаяў тут да восені 1918 года. [[Файл:Vulka Tseliakhanskaya, Ivatsevichy District, WWI Frontline Memorial (2022-07-10).jpg|thumb|Памятны знак на месцы лініі фронту 1915—1918 гадоў]] З 1921 года — у складзе Польшчы. З 1939 года — у БССР. З 1940 года вёска Вулька-Целяханская з'яўлялася цэнтрам Целяханскага сельсавета ў Целяханскім раёне Пінскай вобласці. На той час у вёсцы было 202 двары, 1608 жыхароў. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з 1941 да 1944 года вёска была акупавана нямецка-фашысцкімі захопнікамі, якія часткова спалілі вёску і загубілі 19 жыхароў. На фронце загінулі 28 вяскоўцаў. У 1947 годзе вёска перайшла ў склад Выганашчанскага сельсавета, налічвала 211 гаспадарак. У 1951—52 гадах у вёсцы было 211 двароў, 1041 жыхар, вёска знаходзілася ў складзе калгаса «1 Мая». З 8 студзеня 1954 года ў Брэсцкай вобласці. З 8 жніўня 1959 года ў Лагішынскім раёне. З 25 снежня 1962 года ў Пінскім раёне. З 6 студзеня 1965 года ў Івацэвіцкім раёне. З 1979 года вёска перайшла ў склад Гортальскага сельсавета, а з 16 сакавіка 1987 года — у Целяханскі пасялковы савет<ref>Рашэнні выканкома Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 19 студзеня, 16 лютага, 16 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>. == Насельніцтва == * '''XIX стагоддзе:''' ** 1880 — 209 жыхароў, 57 двароў. ** 1897 — 912 жыхароў, 135 двароў. * '''XX стагоддзе:''' ** 1909 — 176 двароў. ** 1940 — 1608 жыхароў, 202 двары. ** 1951-52 — 1041 жыхар, 211 двароў. ** 1959 — 1059 жыхароў. ** 1970 — 996 жыхароў. ** 1997 — 56 жыхароў, 242 двары. * '''XXI стагоддзе:''' ** 2002 — 650 жыхароў, 242 гаспадаркі. ** 2005 — 615 жыхароў, 232 гаспадаркі. == Інфраструктура == На 2005 год у вёсцы дзейнічалі базавая школа, фельчарска-акушэрскі пункт, магазін. Па стане на студзень [[2014]] года ў вёсцы працуюць: базавая школа, магазін, аддзяленне паштовай сувязі, фельчарска-акушэрскі пункт, лазня, сельская бібліятэка, клуб. На заходнім беразе [[Вулькаўскае возера|Вулькаўскага возера]] знаходзіцца зона адпачынку з фестывальнай пляцоўкай, гасцініца "Целяханы" і Целяханскі псіха-неўралагічны дом-інтэрнат (былы санаторый "Палессе"). == Спіс вуліц == * Савецкая * Першамайская * Камуністычная * Паўднёвая * Новая * Лугавая * Школьная * Калгасная * Цяністая * Набярэжная * Сонечная * завулак Паўднёвы == Прозвішчы жыхароў вёскі == Найбольш распаўсюджанымі прозвішчамі ў вёсцы з'яўляюцца: Мялік, Струнеўскі, Купрыянчык, Юркевіч, Сліж. Радзей сустракаюцца прозвішчы Дзягцярык, Абрамчук, Кот, Дземковіч і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1||326—328}} {{зноскі}} {{Целяханскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Івацэвіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі паводле алфавіта]] 8p2c73dwwpp0tyh1iz58vpnzi389m44 0 93432 5122427 5084058 2026-04-06T09:55:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122427 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва =Краглевічы |арыгінальная назва = |краіна =Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_deg=52|lat_min = 28|lat_sec = 18 |lon_deg=25|lon_min = 50|lon_sec = 10 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён =Івацэвіцкі |сельсавет =Целяханскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = 1555 |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 264 |год перапісу = 2005 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Krahlievičy |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Крагле́вічы'''<ref name="Nazvy">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Krahlievičy}}, {{lang-ru|Краглевичи}}) — [[вёска]] ў [[Івацэвіцкі раён|Івацэвіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Целяханскі сельсавет|Целяханскага сельсавета]]. Знаходзіцца за 49 км на паўднёвы ўсход ад [[Івацэвічы|Івацэвічаў]], на аўтадарозе '''Р6''' Івацэвічы—Лагішын<ref name="GB">{{Крыніцы/ГВБ|3-1||487—488}}</ref>. == Гісторыя == Упершыню паселішча згадваецца ў 1555 годзе ў «Пісцовай кнізе Пінскага і Клецкага княстваў»<ref name="stone">Паводле звестак на памятным камені ў вёсцы.</ref>. Паводле іншых пісьмовых крыніц вядома з XVI стагоддзя як сяленне ў [[Пінскі павет|Пінскім павеце]] [[Троцкае ваяводства|Троцкага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], шляхецкая ўласнасць. З 1566 года ў [[Берасцейскае ваяводства|Берасцейскім ваяводстве]]. Згадваецца пад 1599 годам пры апісанні граніц Вядскай пушчы. З 1795 года ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]<ref name="GB"/>. У 1876 годзе вёска ў Целяханскай воласці Пінскага павета [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], уласнасць [[Пуслоўскія|Пуслоўскіх]]. Паводле перапісу 1897 года — вёска, у якой было 85 двароў, 535 жыхароў, хлебазапасны магазін; і фальварак, уладанне Франца Пуслоўскага. У 1909 годзе ў вёсцы было 99 двароў, 763 жыхары, у маёнтку — 1 двор, 9 жыхароў<ref name="GB"/>. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка|Польшчы]], у [[Косаўскі павет|Косаўскім павеце]] [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. У 1924 годзе вёска і фальварак разам налічвалі 61 будынак. Уваходзілі ў склад [[Целяханская гміна|Целяханскай гміны]]. З 1939 года ў [[БССР]]<ref name="GB"/>. З 12 кастрычніка 1940 года цэнтр [[Краглевіцкі сельсавет|Краглевіцкага сельсавета]] [[Целяханскі раён|Целяханскага раёна]] [[Пінская вобласць|Пінскай вобласці]]. У вёсцы была адкрыта пачатковая школа. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з 1941 па 11 ліпеня 1944 года акупіравана нямецкімі войскамі. Вызвалена воінамі 48-й гвардзейскай стралковай дывізіі і партызанамі [[Партызанская брыгада імя В. У. Куйбышава (С. А. Умалацаў)|брыгады імя Куйбышава]]. У 1965 годзе ў гонар вызваліцеляў пастаўлены абеліск. У вайну загінулі 23 жыхары вёсак Краглевічы і Гнілішча. У 1951—1952 гадах у вёсцы быў створаны [[калгас]] імя Леніна. З 8 студзеня 1954 года ў складзе [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. У 1954 годзе працавала хата-чытальня. З 1959 года ў Івацэвіцкім раёне. У 1980 годзе ў калгасе «Расія»<ref name="GB"/>. Адміністрацыйная прыналежнасць: * У 1940—1954 гадах цэнтр Краглевіцкага сельсавета. * У 1954—1956 гадах у складзе Целяханскага сельсавета<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР Аб пераўтварэнні вёскі Целяханы Целяханскага раёна Брэсцкай вобласці ў гарадскі пасёлак ад 6 снежня 1956 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1956, № 12.</ref>. * У 1956—2013 гадах у складзе Целяханскага пассавета. * З 2013 года ў складзе Целяханскага сельсавета. == Насельніцтва == * '''XIX стагоддзе''': 1876 — 150 рэвізскіх душ; 1897 — 535 жыхароў<ref name="GB"/>. * '''XX стагоддзе''': 1909 — 763 жыхары ў вёсцы і 9 у маёнтку; 1924 — 324 жыхары; 1940 — 839 жыхароў; 1959 — 566 жыхароў; 1970 — 566 жыхароў; 1979 — 509 жыхароў; 1997 — 289 жыхароў<ref name="GB"/>. * '''XXI стагоддзе''': 2002 — 292 жыхары; 2005 — 264 жыхары<ref name="GB"/>. == Планіроўка == Планіровачна складаецца з дзвюх амаль прамалінейных вуліц, блізкіх да шыротнай арыентацыі, забудаваных двухбакова, шчыльна, драўлянымі сялянскімі сядзібамі<ref name="GB"/>. == Славутасці == * Памятны камень у гонар першай пісьмовай згадкі вёскі (1555)<ref name="stone"/>. [[Файл:Krahlievichy, Ivatsevichy District, Memorial stone of the first mention (2022-07-10).jpg|міні|Памятны камень]] * Абеліск на ўшанаванне памяці воінаў-вызваліцеляў (1965)<ref name="GB"/>. === Страчаная спадчына === * Могілкавая капліца [[Файл:Krahlevičy, Kaplica. Краглевічы, Капліца (1916).jpg|міні|злева|Могілкавая капліца]] {{зноскі}} == Спасылкі == * {{ГБ|https://globustut.by/kraglevich/index.htm|Краглевічы}} {{Целяханскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Івацэвіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Івацэвіцкага раёна]] t6whtbr7ephr2l91zz1yx93pv1lfygx 0 94147 5121999 4424594 2026-04-06T00:45:08Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5121999 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Дуброва}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Дуброва |арыгінальная назва = |назва ў родным склоне= |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |памер = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51.7843151092529|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 28.2136416435242|lon_min = |lon_sec = |карта = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Лельчыцкі |сельсавет2= Дуброўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |заснаваны = |першае згадванне = 18 снежня 1551 года |згадванне ref = |магдэбургскае права= |ранейшыя імёны = |статус з = |статус дата = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 896 |год перапісу = 1999 |шчыльнасць = |колькасць двароў= |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +3 |DST = |тэлефонны код = +375 2356 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = }} '''Дубро́ва'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dubrova}}, {{lang-ru|Дуброва}}) — [[аграгарадок]] у [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дуброўскі сельсавет (Лельчыцкі раён)|Дуброўскага сельсавета]]. У складзе камунальнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Новая ніва». == Геаграфія == Аўтадарогамі злучана з [[Лельчыцы|Лельчыцамі]] і [[Тураў|Туравам]]. Знаходзіцца за 8 км на захад ад Лельчыц, за 215 км ад [[Гомель|Гомеля]], 75 км ад чыгуначнай станцыі [[Ельск (станцыя)|Ельск]]. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[1551]] года як дзяржаўнае сяло ў складзе [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. З [[1793]] года — у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], сяло знаходзілася ў [[Лельчыцкая воласць|Лельчыцкай воласці]] [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У ліпені-жніўні [[1943]] года нямецка-фашысцкія захопнікі спалілі ўсю вёску (210 двароў) і забілі 19 жыхароў<ref>[http://db.narb.by/search/1326 Дубрава] {{ref-ru}}</ref><ref>НАРБ. Ф. 1450. Воп.2. Спр. 8. Л. 94; НАРБ. Ф. 4п. Воп.33а. Спр. 229. Л. 56-63.</ref>. 3 [[23 снежня]] [[1959]] года цэнтр сельсавета. === Гістарычная хроніка === * [[18 снежня]] [[1551]], снежня 18: «У селе Дубровой в дому ч[о]л[о]в[е]ка тамошнего Конона» падданыя віленскага біскупа ўбарцкія мужыкі забілі былога службоўца Убарцкай вол. Фёдара Адзінцэвіча. * [[1763]], студзеня 3: Дуброва («Dubrowa»), с. сталовага маён. Убарць Мазырскага павета Вілен. біскупства. 48 дымоў, 153 жых. муж. полу (імянны спіс). Сяляне мелі 70 валоў, 26 коней. Паводле інв. маён., даніна з с. склала 165 вядзерцаў мёду, 48 вязанак грыбоў, па 24 асьміны жыта, ячменю і грэчкі, па 24 вядзерцы пшаніцы і гароху, 48 асьмін аўса, 96 квартаў проса, па 48 квартаў маку, канапель і рыбы, 48 вазоў сена, 280 вазоў дроў і 339 пол. злотых чыншу. Царква. * [[1775]], кастрычнік: 43 дымы. * [[1777]], студзеня 27: «Дуброва, вялікая і малая», в. парафіі Картыніцкай царквы Тураўскай дыяцэзіі Убарцкага дэканата. 45 хат. * [[1787]], лютага 15: «Дуброва, вялікая і малая», в. Уніяцкая капліца Уваскрэсення Гасподняга старасвецкай пабудовы. * [[1789]]: 53 дымы (50 грунтавых і 3 [[халупнікі]]), 322 жых. (ад 1 да 16 гадоў — 80 муж. і 69 жан., ад 16 да 30 — 53 муж. і 53 жан., ад 30 да 45 — 15 муж. і 11 жан., ад 45 да 60 — 14 муж. і 16 жан., старэйшых за 60 гадоў — 4 муж. і 7 жан.). * [[1795]], лютага 16: Прапісная в. казённага маён. Убарць Мазырскага павета Расійскай імперыі. * [[1800]]: Дуброва, в. маён. Убарць, падараваная графу Якаву Сіверсу з уладанняў Вілен. біскупства. 50 дв., 340 жых. (175 муж. і 165 жан.). Рудня. * [[1808]]: Маён., які ў выніку падзелу маён. Убарць на часткі купіў пам. Кушалёў. * [[1847]], лістапада 3: В. і маён. пам. [Марыі (?)] Вішнеўскай, жонкі Кушалёва. * [[1849]], студзеня 1: 29 дв. * [[1866]]: 30 дв. Царква. Панскі дв. за 2 вярсты на З ад с. Дуброва. * [[1859]]: «Dąbrowa», маён. пам. Рафаіла Рыбнікава. Перабудова капліцы ў царкву Архістратыга Міхаіла на сродкі пам.<ref>Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі. Ф. 859. Воп. 1. А. з. 3. (Гл. таксама справу наконт асвячэння Дуброўскай Міхайлаўскай царквы пасля рамонту: НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. А. з. 29602.)</ref> * [[1862]]: Паводле ўстаўной граматы маён., кожны цяглы сялян. дв. в. быў надзелены зямлёю ў памеры 15 дзес. на выкуп. * [[1866]]: 64 дв., 327 жых. (165 муж. і 162 жан.). Царква. * [[1867]]: 252 праваслаўных; 3 каталікі, 1 дв. 7 вёрст ад Лельчыцкай царквы і 99 вёрст ад Петрыкаўскага касцёла. * [[1870]], студзеня 1: В. Дуброўскага т-ва і маён. Лельчыцкай вол. пам. Рыбнікава. Паводле рэвізіі, 88 сялян-уласнікаў. 8 вёрст ад вал. праўлення. Прыход Сіманіцкай царквы. * [[1875]]: Дуброва-Сіманічы, маён. малалетніх нашчадкаў Рафаіла Рыбнікава. Зямлі: 847 дзес. прыдатнай, 5092 дзес. лесу і 16000 дзес. непрыдатнай. * [[1876]]: Дуброва, маён. Землеўласн. па спадчыне Аляксандр, Валяр’ян, Іван, Яўген, Рафаіл, Любоў і Ганна Рыбнікавы. Гас. займалася апякунка, а маён. знаходзіўся пад наглядам дваранскай апекі. * [[1879]]: Прыход Лельчыцкай царквы. Прыпісная Міхайлаўская царква. * [[1886]]: С. Лельчыцкай вол. 40 дв., 243 жых. Прыпісная царква ў імя Архістратыга Міхаіла. 318 прыхаджан (160 муж. і 158 жан.). * [[1889]]: «Дуброва», в. 8 вёрст ад мяст. Лельчыцы. Дуброва, маён. Аляксандра, Валяр’яна, Рафаіла, Любові і Ганны Рыбнікавых. * [[1897]]: В. Дуброўскага т-ва Лельчыцкай вол. Царква, збожжазапасны магазін. Ветраны млын. Шавец. Піцейная ўстанова. 90 дв., 581 жых. (282 муж. і 299 жан.). Паводле Яўр. энцыкл., 781 жых., з іх 72 яўрэі. Дуброва, улад. сядзіба пам. Рыбнікава, пры сажалцы. 3 дв., 9 жых. (5 муж. і 4 жан.). * [[1898]]: Паблізу смалярны ці дзягцярны завод Валяр’яна Рыбнікава, ветраны млын Самойлы Ляхаўца. * [[1899]]: 56 дв. сялян, 446 прыхаджан (224 муж. і 222 жан.). * [[1905]], 1 кастрычніка: Адкрыццё Дуброўскага земскага вучылішча (у найманых памяшканнях). * [[1906]]: Першы настаўнік Сцяпан Паляк. * [[1909]]: 105 дв., 667 жых. У маён. (11 вёрст ад ц. вол.) 1 дв., 12 жых. * [[1910]]: У Дуброўскім земскім вуч. навучаюцца 42 хлопчыкі і 2 дзяўчынкі. Абвінавачванне сялян Ф. Ляхаўца і Ф. Коласа ў богазневажанні і абразлівых словах на адрас цара. * [[1913]], студзень: Эпідэмія брушнога тыфу. У траўні — эпідэмія дызентэрыі. * [[1914]]: Маён. жонкі генерала ад кавалерыі Марыі Мікалаеўны дэ Віт. * [[1915]]: 50 дв. Царква. Скошана ўсяго 2980 дзес. лугавога сена. * [[1916]]: 136 гас. З іх не мелі: работнікаў муж. 44 гас., коней і буйной рагатай жывёлы 1 гас., пасеваў 7 гас. 710 жых. (316 муж. і 394 жан.). З іх сваіх і найманых работнікаў: 108 муж. і 188 жан. Жывёла: 95 коней, 120 цяглых і 17 няцяглых валоў, 224 каровы, 8 быкоў (бугаёў), 633 авечак і бараноў, 317 свіней і парсюкоў. Засеяна: 151,4 дзес. (1256,5 пуда) азімага жыта, 22,4 дзес. (171,15 пуда) ячменю, 12,7 дзес. (111 пудоў) яравога жыта, 2,4 дзес. (19,5 пуда) яравой пшаніцы, 66,2 дзес. (635,4 пуда) аўса, 23,2 дзес. (39 пудоў 26 фунтаў) проса, 101,5 дзес. (641 пуд 20 фунтаў) грэчкі, 29,3 дзес. (3161 пуд) бульбы, 7,6 дзес. (48 пудоў 21 фунт) лёну, 7,6 дзес. (48 пудоў 14 фунтаў) канапель, а ўсяго — 424,3 дзес. * [[1917]]: 141 дв., 895 жых. (455 муж. і 440 жан.): 849 бел., 46 яўр. У маён. (11 вёрст ад ц. вол.) 1 дв., 76 жых. (35 муж. і 41 жан.): 44 бел., 1 вялікарус, 4 укр., 9 пал., 15 яўр., 3 інш.; 26683 дзес., з якіх самавольна захоплена рознымі асобамі 3000 дзес. ворыва і 522 дзес. лугавых сенажацяў. Напэўна, тут быў арганізаваны адзін з першых саўгасаў [[БССР]] — «Дуброва» (Калініна) з агульнай плошчай зямельных угоддзяў 523 дзес. * [[1925]]: Лельчыцкі раён. Школа на бел. мове: 45 вучняў (42 хлопчыкі і 3 дзяўчынкі): 41 бел., 4 яўр. 1 дзес. ворыва. * [[1929]]: 214 дв., 1026 жых. (488 муж. і 544 жан.); усе бел. 80 гас. беднякоў, 122 — сераднякоў, 12 — заможных. У наяўнасці 230 валоў, 86 коней, 300 кароў. Школай ахоплена 45 % дзяцей. * [[1933]]: Калгас «Новая ніва». * [[1941]]: Вёска спальваецца ням.-фашысцкімі карнікамі. * [[1946]]: Калгас імя Сталіна. * [[1959]], 17 снежня: Дуброва, в., цэнтр Дуброўскага сельсавета Лельчыцкага раёна. * [[1980]], 5 студзеня: 408 жых. Калгасны дв. * [[1986]]: Цэнтр калгаса «Чырвоны Кастрычнік». * [[1997]]: 370 дв., 960 жых. * [[1999]], 1 студзеня: 355 гас., 921 жых., з іх 342 працуюць, 200 дзяцей да 15 гадоў, 331 пенсіянер. Паводле перапісу насельніцтва, 896 жых. (423 муж. і 473 жан.). == Насельніцтва == * [[1886]] год — 40 двароў, 243 жыхары * [[1909]] год — 105 двароў, 670 жыхароў; маёнтак, двор — 12 жыхароў * [[1917]] год — 141 двор, 895 жыхароў; маёнтак — 76 жыхароў * [[1940]] год — 210 двароў, 1056 жыхароў * [[1971]] год — 410 двароў, 1556 жыхароў * [[1997]] год — 370 двароў, 960 жыхароў<ref name="bel6">{{Крыніцы/БелЭн|6к}} — С. 246.</ref> * [[1998]] год — 316 двароў, 942 жыхары * [[2000]] год — 347 двароў, 915 жыхароў == Інфраструктура == Сярэдняя школа, клуб, бібліятэка, комплексны прыёмны пункт бытавога абслугоўвання, аддзяленне сувязі, аўтаматычная тэлефонная станцыя, дзіцячы сад, [[фельчарска-акушэрскі пункт]], аддзяленне ААТ «[[Беларусбанк]]», 3 крамы. == Страчаная спадчына == * Міхайлаўская царква == Вядомыя асобы == * [[Андрэй Андрэевіч Бойка]] (нар. 1967) — беларускі фізік, спецыяліст у галіне тэхналогіі сілікатных і тугаплаўкіх неметалічных матэрыялаў, фізікі цвёрдага цела, оптыкі. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Памяць/Лельчыцкі раён}} * Хроніка Убарцкага Палесся / Аўтар-укладальнік А. І. Атнагулаў; Навук.рэд. В. Л. Насевіч. — Мн.: Тэхналогія, 2001. 496 с.: іл. ISBN 985-459-051-2 * {{Крыніцы/ГВБ|2-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.lelchitsy.info/info/dubrova.htm Дуброва] {{Дуброўскі сельсавет (Лельчыцкі раён)}} [[Катэгорыя:Дуброўскі сельсавет (Лельчыцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лельчыцкага раёна]] [[Катэгорыя:Маёнтак Убарць]] 7klkhdswn35zc4w32bap76r2fkikone 0 99266 5122119 1544471 2026-04-06T07:55:40Z DzBar 156353 шаблон 5122119 wikitext text/x-wiki {{coord|55|03|27|N|5|37|19|W|type:waterbody|display=title}} {{distinguish|Паўночны канал}} {{значэнні}}{{Праліў|Вышэйстаячая акваторыя=Ірландскае мора}} '''Паўночны праліў''' ({{lang-en|North Channel}}, {{lang-ga|Sruth na Maoile}}) — праліў паміж астравамі [[востраў Вялікабрытанія|Вялікабрытанія]] і [[востраў Ірландыя|Ірландыя]], злучае паўночную частку [[Ірландскае мора|Ірландскага мора]] з [[Атлантычны акіян|Атлантычным акіянам]]. Мае даўжыню 170 км, шырыню 20—40 км, глыбіню да 272 м (жолаб Бофарта). У праліве назіраюцца моцныя прыліўныя плыні, хуткасць якіх дасягае 12 км/гад.<ref>{{з ВСЭ|http://slovari.yandex.ru/dict/bse/article/00069/61400.htm}}</ref>[[Выява:IrishSeaReliefMap.jpg|thumb|200px|Батыметрычная карта Ірландскага мора і праліваў]]У цэнтральнай частцы праліва ў берагі Шатландыі ўдаюцца буйны заліў [[Фёрт-оф-Клайд]] і пралівы [[Саўнд-оф-Джура]], [[Кілбранан-Саўнд]] са шматлікімі бухтамі. Сярод іншых заліваў — [[заліў Белфаст|Белфаст]], бухта [[Лох-Раян]]. У праліве размешчаны астравы [[Востраў Аран|Аран]], [[Гіха]], [[Эйлса-Крэг]] і мноства іншых.<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/419117/North-Channel North Channel (strait, United Kingdom)] — Britannica Online Encyclopadia</ref> Буйны порт — [[Белфаст]]. Праз праліў ажыццяўляецца вялікая колькасць паромных перавозак. У студзені 1953 года ў праліве патанула судна [[MV Princess Victoria]], што прывяло да пагібелі 133 чалавек. {{зноскі}} == Гл. таксама == * [[Праліў Святога Георга]] — паўднёвы выхад з Ірландскага мора {{Геастратэгічныя пункты сусветнага акіяна}}{{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Ірландскае мора]] [[Катэгорыя:Геаграфія Ірландыі]] [[Катэгорыя:Геаграфія Шатландыі]] [[Катэгорыя:Пралівы Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Пралівы Атлантычнага акіяна]] d1jo5lvs5dqo0zq7mzxe479qkpbixi8 5122120 5122119 2026-04-06T07:55:56Z DzBar 156353 5122120 wikitext text/x-wiki {{distinguish|Паўночны канал}} {{значэнні}}{{Праліў|Вышэйстаячая акваторыя=Ірландскае мора}} '''Паўночны праліў''' ({{lang-en|North Channel}}, {{lang-ga|Sruth na Maoile}}) — праліў паміж астравамі [[востраў Вялікабрытанія|Вялікабрытанія]] і [[востраў Ірландыя|Ірландыя]], злучае паўночную частку [[Ірландскае мора|Ірландскага мора]] з [[Атлантычны акіян|Атлантычным акіянам]]. Мае даўжыню 170 км, шырыню 20—40 км, глыбіню да 272 м (жолаб Бофарта). У праліве назіраюцца моцныя прыліўныя плыні, хуткасць якіх дасягае 12 км/гад.<ref>{{з ВСЭ|http://slovari.yandex.ru/dict/bse/article/00069/61400.htm}}</ref>[[Выява:IrishSeaReliefMap.jpg|thumb|200px|Батыметрычная карта Ірландскага мора і праліваў]]У цэнтральнай частцы праліва ў берагі Шатландыі ўдаюцца буйны заліў [[Фёрт-оф-Клайд]] і пралівы [[Саўнд-оф-Джура]], [[Кілбранан-Саўнд]] са шматлікімі бухтамі. Сярод іншых заліваў — [[заліў Белфаст|Белфаст]], бухта [[Лох-Раян]]. У праліве размешчаны астравы [[Востраў Аран|Аран]], [[Гіха]], [[Эйлса-Крэг]] і мноства іншых.<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/419117/North-Channel North Channel (strait, United Kingdom)] — Britannica Online Encyclopadia</ref> Буйны порт — [[Белфаст]]. Праз праліў ажыццяўляецца вялікая колькасць паромных перавозак. У студзені 1953 года ў праліве патанула судна [[MV Princess Victoria]], што прывяло да пагібелі 133 чалавек. {{зноскі}} == Гл. таксама == * [[Праліў Святога Георга]] — паўднёвы выхад з Ірландскага мора {{Геастратэгічныя пункты сусветнага акіяна}}{{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Ірландскае мора]] [[Катэгорыя:Геаграфія Ірландыі]] [[Катэгорыя:Геаграфія Шатландыі]] [[Катэгорыя:Пралівы Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Пралівы Атлантычнага акіяна]] b946itrmgewpzwx47fzz93vziqgogki 0 99466 5121495 4411270 2026-04-05T18:33:20Z Plaga med 116903 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121495 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Атчаянны |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 41|lat_sec = 50 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 30|lon_sec = 03 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Марозавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 3 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = 2336 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044231 }} '''Атча́янны'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Адча́янны'''</ref> ({{lang-be-trans|Atčajanny}}, {{lang-ru|Отчаянный}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Марозавіцкі сельсавет|Марозавіцкага сельсавета]]. На ўсходзе мяжуе з лесам. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 5 км ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель). === Гідраграфія === На поўдні меліярацыйныя каналы. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Буда-Кашалёва — Гомель. Забудаваны драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. Напачатку 1930-х гадоў жыхары вёскі ўступілі ў калгас. Да 16 ліпеня 1954 года пасёлак знаходзіўся ў адміністрацыйным падпарадкаванні Буда-Кашалёўскага пассавета<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об образовании Морозовичского сельского Совета в составе Буда-Кошелевского района, Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Марозавічы» (цэнтр — вёска [[Марозавічы (Буда-Кашалёўскі раён)|Марозавічы]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 3 гаспадаркі, 3 жыхара. === Дынаміка === * 1959 год — 61 жыхар (паводле перапісу). * 2004 год — 3 гаспадаркі, 3 жыхара. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} {{Марозавіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Марозавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] o0tkufyakxr3t1o0jhry3k4fktojh9q 0 99913 5121496 4587221 2026-04-05T18:39:10Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121496 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Акцябр}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Акцябр |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 40|lat_sec = 29 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 49|lon_sec = 02 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет2 = Акцябрскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя назвы = Сталіна |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 335 |насельніцтва = 881 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |OpenStreetMap = 243046270 }} '''Акця́бр'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Папоўка, ж.'''</ref> ({{lang-be-trans|Akciabr}}, {{lang-ru|Октябрь}}; да 1919 года '''Папоўка''', у 1919 годзе '''Троцкае''', з 1931 да 30 снежня 1961 года '''Сталіна''') — [[аграгарадок]], цэнтр [[Акцябрскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)|Акцябрскага сельсавета]] [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === Знаходзіцца за 22 км на паўднёвы ўсход ад [[Буда-Кашалёва]], 15 км ад чыгуначнай станцыі [[Лазурная]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 26 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === На поўначы [[Меліярацыя|меліярацыйны]] канал. == Транспартная сетка == Размешчана на шашы [[Доўск]] — Гомель {{Таблічка-by|М|8}} ({{Таблічка-eu|95}}). Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход, да якой на ўсходзе далучаецца шыротная вуліца, на захадзе вуліца амаль мерыдыянальнай арыентацыі (абапал шашы). Забудова двухбаковая, драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. У 1987 годзе пабудаваны цагляныя дамы на 50 сем’яў, у якія былі заселены жыхары з месцаў, забруджаных радыяцыяй пасля [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы]]. == Гісторыя == Выяўлены археолагамі [[курган]]ны [[могільнік]] (9 насыпаў, на паўночна-ўсходняй ускраіне) сведчыць пра засяленне тутэйшых месцаў з даўніх часоў. Сучасная вёска заснавана напачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. З 8 снежня 1926 года цэнтр [[Троцкі сельсавет|Троцкага сельсавета]] [[Уваравіцкі раён|Уваравіцкага]], з 17 красавіка 1962 года Буда-Кашалёўскага раёна [[Гомельская акруга|Гомельскай]] (да 26 ліпеня 1930 года) акругі, з 1931 года цэнтр [[Сталінскі сельсавет (Уваравіцкі раён)|Сталінскага сельсавета]], з 20 лютага 1938 года Гомельскай вобласці. З 30 снежня 1961 года цэнтр Акцябрскага сельсавета. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Абуджэнне», працавалі гамарня і [[вятрак]]. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] акупанты забілі 11 жыхароў. У баях каля вёскі загінулі 11 савецкіх салдатаў (пахаваны ў брацкай магіле ў цэнтры вёскі), 49 жыхароў вёскі загінулі на фронце. У 1959 годзе цэнтр саўгаса «Краснаакцябрскі», знаходзіліся аддзяленне сувязі, Дом культуры, бібліятэка, сярэдняя школа, фельчарска-акушэрскі пункт, дзіцячы сад. == Насельніцтва == === Колькасць === * [[2004]] год — 335 гаспадарак, 881 жыхар. === Дынаміка === * [[1926]] год — 6 двароў, 43 жыхары. * [[1959]] год — 403 жыхары (паводле перапісу). * [[1994]] год — 830 жыхароў, 309 двароў<ref name="bel1">{{Крыніцы/БелЭн|1к}}</ref>. * [[2004]] год — 335 гаспадарак, 881 жыхар. == Славутасці == * [[Курганны могільнік (Акцябр)|Курганны могільнік]] перыяду сярэднявечча ([[X]] — [[XIII|ХІІІ]] стагоддзі) — {{ГККРБ 4|}} {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{Крыніцы/БелЭн|1}} — С. 223. * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Гомельская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2011|старонкі=19|старонак=68|isbn=978-985-508-107-5|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}} {{Акцябрскі сельсавет, Буда-Кашалёўскі раён}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Акцябрскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] 5y8esl8jdcjlbcb83lj7rq40qpw7nm4 0 100087 5121731 5068501 2026-04-05T19:22:26Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121731 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Аляксандраўка}} {{НП-Беларусь |статус=[[Вёска]] |беларуская назва=Аляксандраўка |арыгінальная назва=Аляксандраўка |падначаленне= |герб= |сцяг= |шырыня сцяга= |шырыня герба= |выява= |подпіс= |lat_dir = N|lat_deg =52|lat_min =35|lat_sec =17 |lon_dir = E|lon_deg =30|lon_min =37|lon_sec =18 |CoordAddon=type:city_region:BY-HO |CoordScale= |памер карты краіны=250 |памер карты вобласці=250 |памер карты раёна=250 |вобласць=Гомельская |раён=Буда-Кашалёўскі |сельсавет=Гусявіцкі |пасялковы савет= |карта краіны= |карта вобласці= |карта раёна= |унутранае дзяленне= |від главы= |глава= |дата заснавання= |першае згадванне=XX стагоддзе |ранейшыя назвы= |статус з= |плошча= |выгляд вышыні=Вышыня НУМ |вышыня цэнтра НП= |афіцыйная мова= |афіцыйная мова-ref= |двароў=23 |насельніцтва=40 |год перапісу=2004 |шчыльнасць= |нацыянальны склад= |канфесійны склад= |часавы пояс=+2 |DST=ёсць |тэлефонны код=2336 |паштовы індэкс= |паштовыя індэксы= |аўтамабільны код=3 |від ідэнтыфікатара= |лічбавы ідэнтыфікатар= |катэгорыя ў Commons= |сайт= |мова сайта= |мова сайта 2= |мова сайта 3= |мова сайта 4= |мова сайта 5= |add1n= |add1= |add2n= |add2= |add3n= |add3= |OpenStreetMap = }} '''Алякса́ндраўка'''<ref>''[[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Рапановіч, Я. Н.]]'' Слоўнік назваў населеных пунктаў Гомельскай вобласці / Рэд. П. П. Шуба. — Мн.: Навука і тэхніка, 1986. — 240 с. (ст. 20).</ref> ({{Lang-ru|Александровка}}) — вёска ў [[Гусявіцкі сельсавет|Гусявіцкім сельсавеце]] [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === За 25 км на поўдзень ад [[Буда-Кашалёва]], 12 км ад чыгуначнай станцыі [[Уза (станцыя)|Уза]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — [[Гомель (станцыя)|Гомель]]), 28 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === Рака [[Рака Хачэмля|Хачэмля]] (прыток ракі [[Уза (рака)|Уза]]). == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Уваравічы]] — Зарэчча. Планіроўка складаецца з просталінейнай, амаль мерыдыянальнай вуліцы, да якой на поўдні далучаецца другая просталінейная вуліца. Забудова двухбаковая, драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Па пісьмовым крыніцам вядома з пачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]], калі перасяленцы з суседніх вёсак заснавалі тут [[пасёлак]]. У 1926 годзе ў Стара-Гусявіцкім сельсавеце [[Уваравіцкі раён|Уваравіцкага]], з 17 красавіка 1962 года Буда-Кашалёўскага раёна [[Гомельская акруга|Гомельскай]] (да 26 ліпеня 1930 года) акругі, з 20 лютага 1938 года Гомельскай вобласці. У 1929 годзе арганізаваны калгас. 37 жыхароў вёскі загінулі на франтах [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. У 1959 годзе ў складзе [[калгас]]а імя В. І. Леніна (цэнтр — вёска [[Старая Гусявіца]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 23 гаспадаркі, 40 жыхароў. === Дынаміка === * 1926 год — 45 двароў, 277 жыхароў. * 1959 год — 323 жыхара (паводле перапісу). * 2004 год — 23 гаспадаркі, 40 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Гусявіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Гусявіцкі сельсавет]] oh4o7ea7s2tv503prnevm85hduuh6br 0 100577 5121807 5068656 2026-04-05T20:15:09Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121807 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Аляксандраўка}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Аляксандраўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 55|lat_sec = 41 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 36|lon_sec = 25 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Рагінскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 22 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Алякса́ндраўка'''<ref name=":0">''[[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Рапановіч, Я. Н.]]'' Слоўнік назваў населеных пунктаў Гомельскай вобласці / Рэд. П. П. Шуба. — Мн.: Навука і тэхніка, 1986. — 240 с. (ст. 20).</ref> — вёска ў [[Рагінскі сельсавет|Рагінскім сельсавеце]] [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. За 27 км на поўнач ад [[Буда-Кашалёва]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — [[Гомель (станцыя)|Гомель]]), 73 км ад [[Гомель|Гомеля]]. Транспартныя сувязі па прасёлкавай дарозе, затым па шашы [[Доўск]] — [[Гомель]]. Планіроўка складаецца з двух кароткіх, паралельных шыротных вуліц, забудаваных драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснавана напачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]]. У 1909 годзе — [[фальварак]], у Мяркулавіцкай воласці [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. У 1920-я гады ішло актыўнае засяленне былых памешчыцкіх зямель перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1925 годзе ў Прыбарскім сельсавеце Гарадзецкага раёна [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]]. У 1930 годзе жыхары вёскі ўступілі ў калгас. Вёска ў [[Мікалаеўскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)|Мікалаеўскім сельсавете]] [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскага раёна]], у саўгасе «Чачора»<ref name=":0" />. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] у вёсцы дзейнічала падпольная група (15 чалавек), якую ўзначальваў П. Я. Мацюшкоў. У сакавіку 1943 года група склала аснову партызанскага атрада на чале з П. Я. Мацюшковым. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Рагінь» (цэнтр — вёска [[Рагінь]]). Да 26 сакавіка 1987 года вёска ўваходзіла ў склад [[Мікалаеўскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)|Мікалаеўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 26 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>. == Насельніцтва == * 1909 год — 1 двор, 5 жыхароў. * 1925 год — 18 двароў. * 1959 год — 152 жыхара (паводле перапісу). * 2004 год — 13 гаспадарак, 22 жыхара. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} {{Рагінскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Рагінскі сельсавет]] hh7b96f25prrzztlmgca5q4l8tlaydn 0 100579 5121572 5068503 2026-04-05T18:53:28Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121572 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Аляксандраўка}} {{НП-Беларусь |статус=[[Пасёлак]] |беларуская назва=Аляксандраўка |арыгінальная назва=Аляксандраўка |падначаленне= |герб= |сцяг= |шырыня сцяга= |шырыня герба= |выява= |подпіс= |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon=type:city_region:BY-HO |CoordScale= |памер карты краіны=250 |памер карты вобласці=250 |памер карты раёна=250 |вобласць=Гомельская |раён=Буда-Кашалёўскі |сельсавет=Шырокаўскі |пасялковы савет= |карта краіны= |карта вобласці= |карта раёна= |унутранае дзяленне= |від главы= |глава= |дата заснавання= |першае згадванне=XX стагоддзе |ранейшыя назвы= |статус з= |плошча= |выгляд вышыні=Вышыня НУМ |вышыня цэнтра НП= |афіцыйная мова= |афіцыйная мова-ref= |двароў=11 |насельніцтва=21 |год перапісу=2004 |шчыльнасць= |нацыянальны склад= |канфесійны склад= |часавы пояс=+2 |DST=ёсць |тэлефонны код=2336 |паштовы індэкс= |паштовыя індэксы= |аўтамабільны код=3 |від ідэнтыфікатара= |лічбавы ідэнтыфікатар= |катэгорыя ў Commons= |сайт= |мова сайта= |мова сайта 2= |мова сайта 3= |мова сайта 4= |мова сайта 5= |add1n= |add1= |add2n= |add2= |add3n= |add3= |OpenStreetMap = }} '''Алякса́ндраўка'''<ref>''[[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Рапановіч, Я. Н.]]'' Слоўнік назваў населеных пунктаў Гомельскай вобласці / Рэд. П. П. Шуба. — Мн.: Навука і тэхніка, 1986. — 240 с. (ст. 20).</ref> — [[пасёлак]] у [[Шырокаўскі сельсавет|Шырокаўскім сельсавеце]] [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === За 23 км на паўднёвы ўсход ад [[Буда-Кашалёва]], 26 км ад [[Гомель|Гомеля]], 11 км ад чыгуначнай станцыі [[Лазурная]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — [[Гомель (станцыя)|Гомель]]) === Гідраграфія === На захадзе меліярацыйны канал. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай дарозе, затым па шашы [[Доўск]] — [[Гомель]]. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай, мерыдыянальнай вуліцы, забудаванай драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1926 годзе размяшчалася паштовае аддзяленне. Напачатку 1930-х гадоў жыхары мястэчка ўступілі ў калгас. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Камінтэрн» (цэнтр — вёска [[Шырокае (Буда-Кашалёўскі раён)|Шырокае]]). Да 1966 года пасёлак уваходзіў у склад [[Акцябрскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)|Акцябрскага сельсавета]]<ref>Рашэнні выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 12 лістапада, 1 і 8 снежня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1967, № 1 (1159).</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 11 гаспадарак, 21 жыхар. === Дынаміка === * 1926 год — 23 двары, 128 жыхароў. * 1959 год — 180 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 11 гаспадарак, 21 жыхар. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Шырокаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Шырокаўскі сельсавет]] j59deegjsvmg4nc3m2z0w0ty6wt0h0k 0 100580 5121810 5068654 2026-04-05T20:15:39Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121810 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Андрэеўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 43|lat_sec = 50 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 54|lon_sec = 35 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Шырокаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 0 |год перапісу = 2010 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Андрэ́еўка'''<ref>''[[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Рапановіч, Я. Н.]]'' Слоўнік назваў населеных пунктаў Гомельскай вобласці / Рэд. П. П. Шуба. — Мн.: Навука і тэхніка, 1986. — 240 с. (ст. 21).</ref> — былая вёска ў [[Шырокаўскі сельсавет|Шырокаўскам сельсавеце]] [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Стаяла на рацэ [[Ліпа (рака)|Ліпе]] (прытоку [[Сож]]а). За 25 км на ўсход ад [[Буда-Кашалёва]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — [[Гомель (станцыя)|Гомель]]), 33 км ад [[Гомель|Гомеля]]. Транспартныя сувязі па прасёлкавай дарозе, затым па шашы [[Доўск]] — Гомель. На поўдні і захадзе меліярацыйныя каналы. == Гісторыя == Выяўлены археолагамі курганны магільнік (50 насыпаў, за 1,5 км на паўночны ўсход ад вёскі, на левым беразе ракі Ліпа, ва ўрочышчы Востраў) сведчыць пра засяленне гэтай тэрыторыі з далёкай старажытнасці. Сучасная вёска вядомая з пачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]]. У 1909 годзе сяліба, 105 дзесяцін зямлі ў Дудіцкай воласці [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. У 1926 годзе ў [[Чачэрскі раён|Чачэрскім раёне]] [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]. У 1930 годзе арганізаваны калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] акупанты спалілі 21 двор, 13 жыхароў вёскі загінулі на фронце. Уваходзіла ў склад [[калгас]]а «Камінтэрн» (цэнтр — вёска [[Шырокае (Буда-Кашалёўскі раён)|Шырокае]]). У сувязі з радыяцыйным забруджаннем пасля [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы]] жыхары (29 сем’яў) пераселены ў чыстыя месцы. Планіроўка складалася з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад, да якой на поўначы пад прамым вуглом далучаецца кароткая просталінейная вуліца. Забудова двухбаковая, драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Насельніцтва == * 1909 год — 1 двор, 7 жыхароў. * 1926 год — 32 двары, 175 жыхароў. * 1940 год — 45 двароў, 223 жыхара. * 1980-1990-я — жыхары (29 сем’яў) пераселены. * 2004 год — жыхароў няма. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} rb89b34jm0yw4suk4esmscvg8f531rq 0 100802 5121573 4587310 2026-04-05T18:53:38Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121573 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Антонаўка}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Антонаўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 54|lat_sec = 55 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 39|lon_sec = 22 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Рагінскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 38 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = 2336 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042364 }} '''Анто́наўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Antonaŭka}}, {{lang-ru|Антоновка}}) — [[вёска]] ў [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Рагінскі сельсавет|Рагінскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 23 км на паўночны ўсход ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 53 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === На захадзе меліярацыйны канал. == Транспартная сетка == Побач шаша [[Доўск]] — Гомель. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход, да якой на поўдні пад прамым вуглом далучаецца кароткая просталінейная вуліца. Забудова драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з канца [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]] як вёска ў Мяркулавіцкай воласці [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. У 1880 годзе размяшчаўся хлебазапасны магазін. Па перапісу 1897 года побач размяшчаліся аднайменны фальварак, млын. У 1918 годзе адкрыта школа, якая месцавалася ў наёмнай сялянскай хаце. У 1930 годзе жыхары вёскі ўступілі ў калгас. На франтах [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] загінулі 25 жыхароў. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Дзербічы» (цэнтр — вёска [[Дзербічы]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 19 гаспадарак, 38 жыхароў. === Дынаміка === * 1880 год — 20 двароў, 120 жыхароў. * 1897 год — 22 двары, 169 жыхароў (паводле перапісу). * 1909 год — 31 двор, 199 жыхароў. * 1959 год — 176 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 19 гаспадарак, 38 жыхароў. == Вядомыя выхадцы == * А. М. Дземчанка — адзін з арганізатараў і кіраўнікоў падпольнага і партызанскага руху на Гомельшчыне падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], камісар партызанскага атрада, затым камандзір Буда-Кашалёўскай партызанскай брыгады. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} {{Рагінскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Рагінскі сельсавет]] qfiu5qzgjfe0rrv8obj0teoez0bgrqa 0 100803 5121497 4587120 2026-04-05T18:39:20Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121497 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Асавок}} {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Асавок |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 38|lat_sec = 32 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 22|lon_sec = 26 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Губіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя назвы = Стрэлка |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 30 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044316 }} '''Асаво́к'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Asavok}}, {{lang-ru|Осовок}}; да 1928 года '''Стрэлка''') — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Губіцкі сельсавет|Губіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 20 км на паўднёвы захад ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 47 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Гідраграфія == [[Рака Ваўчыца]]. == Транспартная сетка == Побач аўтадарога [[Жлобін]] — Гомель. Планіроўка складаецца з просталінейнай, з амаль шыротнай арыентацыі вуліцы, забудаванай драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Выяўленае археолагамі селішча канца II-га — пачатку I-га тысячагоддзі да н. э.(0,5 км на поўнач ад мястэчка, на правым беразе ракі Ваўчыца) сведчыць пра засяленне гэтай тэрыторыі з даўніх часоў. Сучасны [[пасёлак]] заснаваны ў другой палове [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]]. Па перапісу 1897 года — сяліба. У 1909 годзе ў Недайскай воласці [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] загінулі 14 жыхароў вёскі. У 1959 годзе ў складзе [[калгас]]а «Авангард» (цэнтр — вёска [[Старая Буда (Буда-Кашалёўскі раён)|Старая Буда]]). Да снежня [[2009]] года пасёлак уваходзіў у склад [[Старабудскі сельсавет|Старабудскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf «Об изменении административно-территориального устройства Буда-Кошелевского района Гомельской области». Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 277] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131029210409/http://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf |date=29 кастрычніка 2013 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 17 гаспадарак, 30 жыхароў. === Дынаміка === * 1897 год — 2 двары, 12 жыхароў (паводле перапісу). * 1925 год — 3 двары. * 1959 год — 120 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 17 гаспадарак, 30 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} {{Губіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Губіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] s01ppzpg2z9idk9fn382fobtoirb510 0 100805 5121574 4587215 2026-04-05T18:53:48Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121574 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Асобіна |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 37|lat_sec = 59 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 51|lon_sec = 16 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет2 = Камунараўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 131 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243046283 }} '''Асо́біна'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Asobina}}, {{lang-ru|Особино}}) — [[вёска]] ў [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Камунараўскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)|Камунараўскага сельсавета]]. Побач размешчана радовішча суглінкаў (распрацоўваецца малым прадпрыемствам «Макаўе»). == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 18 км на паўднёвы ўсход ад [[Буда-Кашалёва]], 5 км ад чыгуначнай станцыі [[Уза (станцыя)|Уза]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 22 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === На поўначы меліярацыйны канал. == Транспартная сетка == На шаше [[Доўск]] — Гомель. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад (па абодва бакі шашы), да цэнтра якой з усходу далучаецца ледзь выгнутая вуліца. Забудова двухбаковая, драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з канца [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]] як вёска ў Рудзянецкай воласці [[Гомельскі павет|Гомельскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. Па перапісу 1897 года размяшчаліся хлебазапасны магазін і [[вятрак]]. У 1909 годзе 1090 дзесяцін зямлі, млын. У 1926 годзе дзейнічалі паштовае аддзяленне, школа. З 8 снежня 1926 года па 30 снежня 1927 года цэнтр [[Асобінскі сельсавет|Асобінскага сельсавета]] [[Уваравіцкі раён|Уваравіцкага раёна]] [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]. У 1929 годзе 37 габрэйскіх сем'яў з Уваравіч перасяліліся ва ўрочышча Асобіна, дзе для іх было вылучана 305 га землі. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Бранявік», працавалі артэлі па здабычы торфу і [[вятрак]]. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] акупанты спалілі 12 двароў. У баях каля вёскі загінулі 8 савецкіх салдатаў (пахаваны ў брацкай магіле на могілках). На фронце загінулі 36 жыхароў вёскі. У 1959 годзе. Цэнтр міжгаспадарчага аб'яднання «Асобіна». == Насельніцтва == === Колькасць === * [[2004]] год — 61 гаспадарка, 131 жыхар. === Дынаміка === * [[1897]] год — 61 двор, 604 жыхары (паводле перапісу). * [[1909]] год — 96 двароў, 653 жыхары. * [[1940]] год — 110 двароў. * [[1959]] год — 466 жыхароў (паводле перапісу). * [[2004]] год — 61 гаспадарка, 131 жыхар. == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Леанід Пятровіч Смаляк]] (1923—1995) — вучоны ў галіне [[геабатанік]]і, [[доктар біялагічных навук]]. * [[Мікалай Ісакавіч Туранкоў]] (нар. 8.8.1922) — [[вучоны]] ў галіне [[глебазнаўства]], [[доктар біялагічных навук]], лаўрэат [[Дзяржаўная прэмія БССР|Дзяржаўнай прэміі БССР]] 1976 года<ref name="ЭПБ5">{{Крыніцы/ЭПБ|5|||120}}</ref>. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} {{Камунараўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Камунараўскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)]] 64fhovjdll4r053c2f1gwkhe3kevysw 0 100821 5121543 4587378 2026-04-05T18:49:08Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121543 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Багамолаўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 36|lat_sec = 15 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 29|lon_sec = 26 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Крыўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 11 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044293 }} '''Багамо́лаўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Bahamolaŭka}}, {{lang-ru|Богомоловка}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Крыўскі сельсавет|Крыўскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 15 км на паўднёвы захад ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 34 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === На поўначы пачынаецца рака [[Іволька]] (прыток ракі [[Уза (рака)|Уза]]). == Транспартная сетка == Побач аўтадарога [[Жлобін]] — Гомель. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад і забудаванай драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны ў другой палове [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]] як сяліба ў Чабатовіцкай воласці [[Гомельскі павет|Гомельскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. У 1926 годзе знаходзілась паштовае аддзяленне. У 1930 годзе жыхары вёскі ўступілі ў калгас. У 1959 годзе ў складзе [[калгас]]а імя В. І. Чапаева (цэнтр — вёска [[Крыўск (Буда-Кашалёўскі раён)|Крыўск]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 9 гаспадарак, 11 жыхароў. === Дынаміка === * 1897 год — 2 двары, 28 жыхароў (паводле перапісу). * 1926 год — 10 двароў, 72 жыхара. * 1959 год — 46 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 9 гаспадарак, 11 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} {{Крыўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Крыўскі сельсавет]] oohppxtpbom0zfkp7sxx80m2to0g0pz 0 100822 5121498 4587381 2026-04-05T18:39:30Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121498 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Бадзёры |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Badziory.jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg =52|lat_min =40|lat_sec =34 |lon_dir = E|lon_deg =30|lon_min =36|lon_sec =45 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Марозавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 35 |насельніцтва = 79 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Бадзёры'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Badziory}}, {{lang-ru|Бадёрый}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Марозавіцкі сельсавет|Марозавіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 5 км на паўднёвы ўсход ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 44 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Побач аўтадарога Буда-Кашалёва — Уваравічы. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад. Забудова драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У 1931 годзе жыхары вёскі ўступілі ў калгас. Да 16 ліпеня 1954 года пасёлак знаходзіўся ў адміністрацыйным падпарадкаванні Буда-Кашалёўскага пассавета<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об образовании Морозовичского сельского Совета в составе Буда-Кошелевского района, Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Марозавічы» (цэнтр — вёска [[Марозавічы (Буда-Кашалёўскі раён)|Марозавічы]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 35 гаспадарак, 79 жыхароў. === Дынаміка === * 1959 год — 77 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 35 гаспадарак, 79 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} {{Марозавіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Марозавіцкі сельсавет]] 09x4vhdtfnuuti5ir7kvvtbx4wwe5ay 0 100823 5121499 4587132 2026-04-05T18:39:40Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121499 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Баец}} {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Баец |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 37|lat_sec = 00 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 27|lon_sec = 10 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Губіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 67 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044189 }} '''Бае́ц'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Bajec}}, {{lang-ru|Боец}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Губіцкі сельсавет|Губіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 18 км на паўднёвы захад ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 40 км ад [[Гомель|Гомеля]]. Недалёка ад вёскі пачынаецца рака [[Крапіўня (рака)|Крапіўня]], прыток Дняпра. == Транспартная сетка == Побач аўтадарога [[Жлобін]] — Гомель. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад і забудаванай драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку 1920-х гадоў на былых памешчыцкіх землях перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1930 годзе жыхары ўступілі ў калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] загінулі 15 жыхароў вёскі. У 1959 годзе ў складзе [[калгас]]а «Авангард» (цэнтр — вёска [[Старая Буда (Буда-Кашалёўскі раён)|Старая Буда]]). Да 17 мая 1979 года пасёлак уваходзіў у склад [[Глазаўскі сельсавет|Глазаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 17 мая 1979 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1979, № 16 (1606).</ref>, да 5 жніўня 1996 года — у склад [[Недайскі сельсавет|Недайскага сельсавета]], да 1 снежня 2009 года — у склад [[Старабудскі сельсавет|Старабудскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 277 Об изменении административно-территориального устройства Буда-Кошелевского района Гомельской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131029210409/http://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf|date=29 кастрычніка 2013}}</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 34 гаспадаркі, 67 жыхароў. === Дынаміка === * 1959 год — 98 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 34 гаспадаркі, 67 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} {{Губіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Губіцкі сельсавет]] 5m46hqhuja10os56tg2nyu8903piovu 0 100824 5121577 4587114 2026-04-05T18:54:08Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121577 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Балдуі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 43|lat_sec = 04 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 37|lon_sec = 22 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет2 = Акцябрскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 8 |насельніцтва = 17 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042409 }} '''Балдуі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Baldui}}, {{lang-ru|Болдуи}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Акцябрскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)|Акцябрскага сельсавета]]. На поўдні мяжуе з лесам. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 3 км на ўсход ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 49 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]], якая ідзе ад Буда-Кашалёва. Планіроўка складаецца з кароткай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход, забудаванай драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку 1920-х гадоў на былых памешчыцкіх землях. У 1926 годзе сяліба. У 1959 годзе ў складзе саўгаса "Дуравіцкі (цэнтр — вёска [[Дуравічы (Буда-Кашалёўскі раён)|Дуравічы]]). Да снежня [[2009]] года пасёлак уваходзіў у склад [[Дуравіцкі сельсавет|Дуравіцкага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf «Об изменении административно-территориального устройства Буда-Кошелевского района Гомельской области». Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 277] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131029210409/http://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf |date=29 кастрычніка 2013 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 8 гаспадарак, 17 жыхароў. === Дынаміка === * 1926 год — 1 двор, 5 жыхароў. * 1959 год — 67 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 8 гаспадарак, 17 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} {{Акцябрскі сельсавет, Буда-Кашалёўскі раён}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Акцябрскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)]] gdvecffny8983yu307ajdyefp4z9jkd 0 100828 5121961 5072840 2026-04-05T22:20:33Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121961 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|тып=тапонім|Баркі}} {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = пасёлак |беларуская назва = Баркі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 45|lat_sec = 41 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 43|lon_sec = 33 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет2 = Забалоцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Баркі́'''<ref>''[[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Рапановіч, Я. Н.]]'' Слоўнік назваў населеных пунктаў Гомельскай вобласці / Я. Н. Рапановіч; Рэд. П. П. Шуба. — [[Мінск]]: Навука і тэхніка, 1986. — 240 с. (ст. 28).</ref> — былы [[пасёлак]] у [[Забалоцкі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)|Забалоцкім сельсавеце]] [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. За 12 км на паўночны ўсход ад [[Буда-Кашалёва]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — [[Гомель (станцыя)|Гомель]]), 35 км ад [[Гомель|Гомеля]]. Транспартныя сувязі па прасёлкавай дарозе, затым па шашы [[Доўск]] — [[Гомель]]. На поўдні межавала з лесам. == Гісторыя == Заснаваны на пачатку XX стагоддзя перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1926 годзе ў [[Чачэрскі раён|Чачэрскім раёне]] [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]. У 1931 годзе жыхары ўступілі ў калгас. У 1959 годзе ўваходзіў у склад [[калгас]]а «Іскра» (цэнтр — вёска [[Забалоцце (Буда-Кашалёўскі раён)|Забалоцце]]). Да 6 студзеня 1965 года пасёлак уваходзіў у склад [[Халоцкі сельсавет|Халоцкага сельсавета]]<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Аб утварэнні новых раёнаў Беларускай ССР ад 6 студзеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 2 (1082).</ref>, пасля — у складзе [[Рагінскі сельсавет|Рагінскага сельсавета]], з 18 студзеня 1965 года — у складзе [[Забалоцкі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)|Забалоцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 18 студзеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 10 (1090).</ref>. У сувязі з радыяцыйным забруджаннем пасля [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы]] 1986 года жыхары (12 сем’яў) пераселены ў чыстыя месцы. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай мерыдыянальнай вуліцы, забудаванай драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Насельніцтва == * 1926 год — 10 двароў, 51 жыхар. * 1959 год — 76 жыхароў (паводле перапісу). * 1980-1990-я гады — жыхары (12 сем’яў) пераселены. * 2010 год — жыхароў няма. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Беларусі, адселеныя пасля Чарнобыльскай катастрофы]] czckqbbc1dmcewdsuu80xh28j2x3j6a 0 100893 5122125 1544979 2026-04-06T08:03:11Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Бітвы VII стагоддзя]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5122125 wikitext text/x-wiki {{Картка:Бітва | Канфлікт = Бітва пры Сулаеме | Частка = [[Араба-візантыйскія войны]] | Выява = [[Выява:Greekfire-madridskylitzes1.jpg|250px]] | Подпіс = Візантыйскі карабель, выпусціўшы "грэчаскі агонь" | Дата = | Год = [[677]] | Месца = [[Мармуровае мора]] | Вынік = Перамога Візантыі | Бок1 = [[Візантыя|Візантыйская імперыя]] | Бок2 = [[Арабскі халіфат]] | Камандуючы1 = невяд. | Камандуючы2 = невяд. | Сілы1 = невяд. | Сілы2 = невяд. | Страты1 = невяд. | Страты2 = невяд. }} '''Бітва пры Сулаеме''' — бітва, якая адбылася ў [[677]] годзе каля Сулаема паміж [[Арабскі халіфат|Арабскім халіфатам]] і [[Візантыя]]й і звязана з серыяй бітваў на сушы ў [[Малая Азія|Анатоліі]] і [[Сірыя|Сірыі]]. Магчыма, у гэтай бітве ўпершыню адбылося выкарыстанне [[грэчаскі агонь|грэчаскага агню]]. [[Катэгорыя:Войны Візантыі]] [[Катэгорыя:Войны Арабскага халіфата]] [[Катэгорыя:Бітвы VII стагоддзя]] kzicllza2negts20tdo5tjw7nhjusuf 0 101005 5121626 5072808 2026-04-05T19:00:58Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121626 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|тып=тапонім|Баркі}} {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Баркі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 34|lat_sec = 32 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 47|lon_sec = 50 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Узоўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 1 |насельніцтва = 1 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Баркі́'''<ref>''[[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Рапановіч, Я. Н.]]'' Слоўнік назваў населеных пунктаў Гомельскай вобласці / Я. Н. Рапановіч; Рэд. П. П. Шуба. — [[Мінск]]: Навука і тэхніка, 1986. — 240 с. (ст. 28).</ref><ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Бо́ркі'''</ref> ({{lang-be-trans|Barki}}, {{lang-ru|Борки}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Узоўскі сельсавет|Узоўскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 26 км на паўднёвы ўсход ад [[Буда-Кашалёва]], 24 км ад [[Гомель|Гомеля]], 4 км ад чыгуначнай станцыі [[Уза (станцыя)|Уза]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — [[Гомель (станцыя)|Гомель]]). === Гідраграфія === На поўначы і поўдні меліярацыйныя каналы, злучаныя з ракой [[Уза (рака)|Уза]] (прыток ракі [[Сож]]). == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Уваравічы]] — [[Буда-Кашалёва]]. Забудова драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1926 годзе знаходзілася паштовае аддзяленне. У 1929 годзе арганізаваны калгас. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Праўда» (цэнтр — вёска [[Уза (Буда-Кашалёўскі раён)|Уза]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 1 гаспадарка, 1 жыхар. === Дынаміка === * 1926 год — 43 двары, 226 жыхароў. * 1959 год — 160 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 1 гаспадарка, 1 жыхар. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Узоўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Узоўскі сельсавет]] fj0nf3ff6axi62uus1nyrwk5dgta8is 0 101056 5121544 4840112 2026-04-05T18:49:18Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121544 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Бацунь |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Бацунь.jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 34|lat_sec = 56 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 34|lon_sec = 00 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Крыўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XV стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042217 }} '''Бацу́нь'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Bacuń}}, {{lang-ru|Бацунь}}) — [[вёска]] ў [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Крыўскі сельсавет|Крыўскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === За 25 км на поўдзень ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 31 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === На поўдні пяць невялікіх вадаёмаў. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Жлобін]] — Гомель. Планіроўка складаецца з дзвюх прамалінейных, паралельных вуліц, арыентаваных з паўднёвага ўсходу на паўночны захад. На ўсходзе ад іх праходзіць такой жа арыентацыі крывалінейная, ледзь выгнутая шыротная вуліца, да якой з поўдня далучаецца кароткая вуліца. Забудова двухбаковая, драўляная, сядзібнага тыпу. У 1986 годзе пабудаваны цагляныя дамы на 50 сем’яў, у якія былі заселены жыхары з месцаў, забруджаных радыяцыяй пасля [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы]]. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XV стагоддзе|XV стагоддзя]]. Сяло Бацуні ў 1503 годзе згадана ў перапісцы пра памежныя спрэчкі паміж [[ВКЛ]] і [[Вялікае княства Маскоўскае|Маскоўскай дзяржавай]]. У сяле знаходзіліся 3 дыма, 2 службы. Згадваецца як вёска Буцінічы ў матэрыялах 1526-27 гадоў. У 40-х гадах [[XVII стагоддзе|XVII стагоддзя]] па інвентары Гомельскага стараства вёска Бацуны — 3 дыма, 2 службы, 3 вала, 3 каня. Пасля [[Рэч Паспалітая#Падзелы Рэчы Паспалітай|першага падзела Рэчы Паспалітай]] (1772 год) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1773 годзе цэнтр стараства, у якое ўваходзілі 2 вёскі (240 жыхароў мужчынскага полу), прыналежала Халецкім. У 1861 годзе адбываліся хваляванні сялян у сувязі з прыгнятаннямі з боку абшарніка, былі падушаны ваеннай сілай і судовым пераследам. У 1872 годзе адкрыта школа. Гаспадар аднаго фальварка меў у 1877 годзе 280 дзесяцін, другога — 623 дзесяціны зямлі. Па перапісу 1897 года размяшчаліся хлебазапасны магазін і фальварак. У 1909 годзе — 1081 дзесяціна зямлі, школа, млын, у Чабатовіцкай воласці [[Гомельскі павет|Гомельскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. З 8 снежня 1926 года да 16 ліпеня 1954 года цэнтр [[Бацунскі сельсавет|Бацунскага сельсавета]] [[Уваравіцкі раён|Уваравіцкага раёна]] [[Гомельская акруга|Гомельскай]] (да 26 ліпеня 1930 года) акругі, з 20 лютага 1938 года Гомельскай вобласці. Дзейнічалі пачатковая школа, аддзяленне спажывецкай кааперацыі, сельскагаспадарчае крэдытнае таварыства, паравы млын. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Чырвоны шлях», працавалі гамарня і [[вятрак]]. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] акупанты спалілі 17 двароў і забілі 5 жыхароў. На франтах Вялікай Айчыннай вайны загінуў 121 жыхар вёскі. У памяць пра загінуўшых у 1968 годзе каля кіравання [[калгас]]а ўсталявана скульптура салдата. У 1959 годзе цэнтр [[калгас]]а «Чырвоны шлях». Размяшчаліся швейная майстэрская, сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі, магазін. У 1969 годзе ў вёску перасяліліся жыхары суседняга пасёлка [[Пашкоўскі]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 26 чэрвеня 1969 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1969, № 22 (1252).</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 230 гаспадарак, 490 жыхароў. === Дынаміка === * 1897 год — 75 двароў, 612 жыхароў; у фальварку 4 двары, 21 жыхар (паводле перапісу). * 1909 год — 103 двары, 834 жыхара. * 1940 год — 235 двароў, 882 жыхара. * 1959 год — 873 жыхара (паводле перапісу). * 1995 год — 598 жыхароў, 243 двары<ref name="bel2">{{Крыніцы/БелЭн|2}}</ref>. * 2004 год — 230 гаспадарак, 490 жыхароў. == Вядомыя асобы == * [[Галіна Міхайлаўна Чаянкова]] (нар. 1956) — беларускі гісторык. [[Заслужаны работнік адукацыі Рэспублікі Беларусь]]. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} {{Крыўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Крыўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] h2glqekt7tianjav5k1h6b062e44fg3 0 101059 5121748 4587250 2026-04-05T19:25:16Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121748 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = пасёлак |беларуская назва = Баявы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 45|lat_sec = 09 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 43|lon_sec = 30 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет2 = Акцябрскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 0 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Баявы''' — былы [[пасёлак]] у [[Акцябрскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)|Акцябрскім сельсавеце]] [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. На ўсходзе мяжуе з лесам. У сувязі з радыяцыйным забруджваннем пасля [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы]] жыхары (19 сем’яў) пераселены ў чыстыя месцы. == Геаграфія == === Размяшчэнне === За 11 км на паўночны ўсход ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 36 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай дарозе, затым па шашы [[Доўск]] — Гомель. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай мерыдыянальнай вуліцы, забудаванай двухбакова драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1931 годзе жыхары мястэчка ўступілі ў калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] загінулі 14 жыхароў вёскі. У 1959 годзе ўваходзіў у склад саўгаса «Краснаакцябрскі» (цэнтр — вёска [[Акцябр (Буда-Кашалёўскі раён)|Акцябр]]). Да 1966 года пасёлак уваходзіў у склад [[Ліпскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)|Ліпскага сельсавета]]<ref>Рашэнні выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 12 лістапада, 1 і 8 снежня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1967, № 1 (1159).</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2010 год — жыхароў няма. === Дынаміка === * 1926 год — 20 двароў, 106 жыхароў. * 1959 год — 155 жыхароў (паводле перапісу). * 1980—1990-я — жыхары (19 сем’яў) пераселены. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Беларусі, адселеныя пасля Чарнобыльскай катастрофы]] rzkiyqf0hh89so0u9n2vcrqbjohag46 0 101060 5121501 4592900 2026-04-05T18:42:03Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121501 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Беразіна}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Беразіна |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 41|lat_sec = 28 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 37|lon_sec = 12 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Марозавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 76 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Беразіна́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Bierazina}}, {{lang-ru|Березина}}) — [[вёска]] ў [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Марозавіцкі сельсавет|Марозавіцкага сельсавета]]. На ўсходзе і поўначы мяжуе з лесам. == Геаграфія == === Размяшчэнне === Платформа [[Платформа Бушаўка|Бушаўка]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), у 3 км на паўднёвы ўсход ад [[Буда-Кашалёва]], 46 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Буда-Кашалёва — Уваравічы. Планіроўка складаецца з амаль просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад і забудаванай драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У 1931 годзе жыхары мястэчка ўступілі ў калгас. Да 16 ліпеня 1954 года вёска знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Буда-Кашалёўскага пассавета<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об образовании Морозовичского сельского Совета в составе Буда-Кошелевского района, Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Марозавічы» (цэнтр — вёска [[Марозавічы (Буда-Кашалёўскі раён)|Марозавічы]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 45 гаспадарак, 76 жыхароў. === Дынаміка === * 1959 год — 212 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 45 гаспадарак, 76 жыхароў. == Вядомыя асобы == * [[Алена Іванаўна Алексіна]] (нар. 1966) — беларускі дзяржаўны дзеяч. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} {{Марозавіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Марозавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Беразіна (Буда-Кашалёўскі раён)| ]] 9753ky3maxfud2g0ky5xwbsbl7he5qx 0 101061 5121500 4587104 2026-04-05T18:39:50Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121500 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Беразоўка}} {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Беразоўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 41|lat_sec = 34 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 28|lon_sec = 36 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Марозавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 11 |насельніцтва = 12 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044236 }} '''Беразо́ўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Bierazoŭka}}, {{lang-ru|Березовка}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Марозавіцкі сельсавет|Марозавіцкага сельсавета]]. Паблізу паклады жалезняка. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 7 км на паўднёвы захад ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 43 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === На ўсходзе, поўначы і захадзе меліярацыйныя каналы, на поўдні рака [[Уза (рака)|Уза]] (прыток ракі [[Сож]]). == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Буда-Кашалёва — Гомель. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад і забудаванай драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У 1930 годзе жыхары мястэчка ўступілі ў калгас. На франтах [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] загінулі 11 жыхароў вёскі. Да 16 ліпеня 1954 года пасёлак уваходзіў у склад [[Недайскі сельсавет|Недайскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об образовании Морозовичского сельского Совета в составе Буда-Кошелевского района, Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Марозавічы» (цэнтр — вёска [[Марозавічы (Буда-Кашалёўскі раён)|Марозавічы]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 11 гаспадарак, 12 жыхароў. === Дынаміка === * 1959 год — 130 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 11 гаспадарак, 12 жыхароў. == Вядомыя выхадцы == * [[Нэлі Вітольдаўна Кастрова|Н. В. Кастрова]] — [[Герой Сацыялістычнай Працы]]. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} {{Марозавіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Марозавіцкі сельсавет]] hrc38cqretxum8s3q0akl3p8s0m5lf1 0 101062 5121532 4587380 2026-04-05T18:47:38Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121532 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Берастоўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 39|lat_sec = 25 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 30|lon_sec = 39 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Марозавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 16 |насельніцтва = 22 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044232 }} '''Берасто́ўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Bierastoŭka}}, {{lang-ru|Берестовка}}) — [[вёска]] ў [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Марозавіцкі сельсавет|Марозавіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 8 км на паўднёвы захад ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]], 46 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Буда-Кашалёва — Гомель. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай вуліцы амаль мерыдыянальнай арыентацыі, забудаванай драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны ў 1920-х гадах перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У 1931 годзе жыхары мястэчка ўступілі ў калгас. Да 16 ліпеня 1954 года вёска знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Буда-Кашалёўскага пассавета<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об образовании Морозовичского сельского Совета в составе Буда-Кошелевского района, Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Марозавічы» (цэнтр — вёска [[Марозавічы (Буда-Кашалёўскі раён)|Марозавічы]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 16 гаспадарак, 22 жыхара. === Дынаміка === * 1959 год — 127 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 16 гаспадарак, 22 жыхара. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} {{Марозавіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Марозавіцкі сельсавет]] 6tds4pgsw4oe6sjvgizjrzh8bhi6rlb 0 101102 5121546 4587304 2026-04-05T18:49:38Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121546 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Броды}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Броды |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 42|lat_sec = 24 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 40|lon_sec = 23 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет2 = Акцябрскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 41 |насельніцтва = 85 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042429 }} '''Бро́ды'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Brody}}, {{lang-ru|Броды}}) — [[вёска]] ў [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Акцябрскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)|Акцябрскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 8 км на ўсходзе ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 42 м ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === Праз вёску праходзіць меліярацыйны канал, злучаны з ракой [[Ліпа (рака)|Ліпа]] (прыток ракі [[Сож]]). == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай дарозе і далей па шашы [[Доўск]] — Гомель. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад, да якой на поўдні далучаецца кароткая просталінейная вуліца. Забудова драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснавана напачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1931 годзе арганізаваны калгас «Чырвоны прамень», працавала гамарня. На франтах [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] загінулі 26 жыхароў вёскі. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Дуравіцкі» (цэнтр — вёска [[Дуравічы (Буда-Кашалёўскі раён)|Дуравічы]]). Да снежня [[2009]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Дуравіцкі сельсавет|Дуравіцкага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf «Об изменении административно-территориального устройства Буда-Кошелевского района Гомельской области». Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 277] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131029210409/http://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf |date=29 кастрычніка 2013 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 41 гаспадарка, 85 жыхароў. === Дынаміка === * 1959 год — 229 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 41 гаспадарка, 85 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} {{Акцябрскі сельсавет, Буда-Кашалёўскі раён}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Акцябрскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)]] by0rgg70i4qenp5freb5wy2ic87zlc8 0 101103 5121533 4840162 2026-04-05T18:47:48Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121533 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Бронніца |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 49|lat_sec = 28 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 32|lon_sec = 28 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Ліпініцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XVIII стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 75 |насельніцтва = 204 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042388 }} '''Бро́нніца'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Бро́ніца'''</ref> ({{lang-be-trans|Bronnica}}, {{lang-ru|Бронница}}) — [[вёска]] ў [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Ліпініцкі сельсавет|Ліпініцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 12 км на поўнач ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 60 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === Рака [[Гліна (прыток Ліпы)|Гліна]] (прыток ракі [[Ліпа (рака)|Ліпа]]). == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Чачэрск — Буда-Кашалёва. Планіроўка складаецца з просталінейнай шыротнай вуліцы, забудаванай двухбакова драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Выяўлены археолагамі курганны магільнік (4 насыпы ў 2 км на ўсход ад вёскі) сведчыць пра засяленне гэтых месцаў з даўніх часоў. У 1707 годзе згадваецца як вёска ў [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Рэчыцкім павеце]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]<ref>НГАБ у Мінску, ф. 1736, воп. 1, спр. 3</ref>. У [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзі]] вёска ў [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскім павеце]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. У 1799 годзе 5 гаспадарак з 15 займаліся [[пчалярства]]м. Гаспадар побач размешчанага фальварка валодаў у 1862 годзе 5351 дзесяцінай зямлі, у яго ўласнасці знаходзіліся: вадзяны млын, сукнавальня і 4 карчмы. Як буйны населены пункт згадваецца ў «Географа-статыстычным слоўніку Расійскай імперыі». Па перапісу 1897 года размяшчаліся: школа граматы, хлебазапасны магазін, [[вятрак]]. У 1909 годзе ў Кашалёўскай воласці, у фальварку 500 дзесяцін зямлі. У 1923 годзе адкрыта школа, якая месцілася ў наёмнай сялянскай хаце. У 1930 годзе арганізаваны калгасы «Перадавік» і «Чырвоны партызан», працавалі 2 гамарні. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], у 1943 годзе, у вёсцы і наваколлі базіраваўся партызанскі атрад № 108 імя Г. І. Катоўскага. У 1959 годзе ў складзе [[калгас]]а «Світанак» (цэнтр — вёска [[Ліпінічы]]). Працавала пачатковая школа. У 1969 годзе ў вёску перасяліліся жыхары пасёлка [[Пад’ясень (Буда-Кашалёўскі раён)|Пад’ясень]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 26 чэрвеня 1969 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1969, № 22 (1252).</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 75 гаспадарак. 214 жыхароў. === Дынаміка === * 1799 год — 15 гаспадарак. * 1876 год — 29 двароў. * 1897 год — 52 двары, 403 жыхара (паводле перапісу). У фальварку — 17 жыхароў * 1909 год — 62 двары, 473 жыхара. У фальварку — 4 двары, 16 жыхароў. * 1959 год — 272 жыхара (паводле перапісу). * 2004 год — 75 гаспадарак. 214 жыхароў. == Вядомыя выхадцы == * [[Марыя Якаўлеўна Ткачова|М. Я. Ткачова]] (5.1.1910-8.2.1978) — [[Герой Сацыялістычнай Працы]], даярка. * [[Аляксей Сцяпанавіч Кейзараў|А. С. Кейзараў]] (4.10.1928 — 22.11.1994) — беларускі пісьменнік. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} {{Ліпініцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Ліпініцкі сельсавет]] b10l5tioqy9eld5p94mf5tcn5y88d46 0 101105 5121503 4587374 2026-04-05T18:42:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121503 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Броськаў |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 31|lat_sec = 16 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 24|lon_sec = 27 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Чабатовіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 14 |насельніцтва = 32 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044179 }} '''Бро́ськаў'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Brośkaŭ}}, {{lang-ru|Броськов}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Чабатовіцкі сельсавет|Чабатовіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 28 км на паўднёвы захад ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 46 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Жлобін]] — Гомель. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад і забудаванай драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У 1930 годзе жыхары мястэчка ўступілі ў калгас. У 1959 годзе ў складзе эксперыментальнай базы «Пянчын» (цэнтр — вёска [[Пянчын (Буда-Кашалёўскі раён)|Пянчын]]). Да 24 кастрычніка 2002 года ў складзе [[Бярвёнаўскі сельсавет|Бярвёнаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.kaznachey.com/doc/3OnXse3Bs6D/ Решение Гомельского облсовета депутатов от 20 сентября 2002 г. № 179 «Об упразднении Бервеновского и Заболотского сельсоветов Буда-Кошелевского района и изменении границ Чеботовичского и Широковского сельсоветов Буда-Кошелевского района»]</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 14 гаспадарак, 32 жыхара. === Дынаміка === * 1959 год — 91 жыхар (паводле перапісу). * 2004 год — 14 гаспадарак, 32 жыхара. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} {{Чабатовіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Чабатовіцкі сельсавет]] c2m69sjdu2q06sl3p9kv4wzs07vk7e7 0 101106 5121697 4587383 2026-04-05T19:17:16Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121697 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Брылёў, значэнні}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Брылёў |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 44|lat_sec = 56 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 34|lon_sec = 36 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Кашалёўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 49 |насельніцтва = 81 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042405 }} '''Брылёў'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Брылёва, н.'''</ref> ({{lang-be-trans|Brylioŭ}}, {{lang-ru|Брилёв}}) — [[вёска]] ў [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Кашалёўскі сельсавет|Кашалёўскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 3 км на поўнач ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 51 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === На поўдні меліярацыйны канал. == Транспартная сетка == Побач аўтадарога Чачэрск — [[Буда-Кашалёва]]. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад. Забудова драўляная, сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з канца [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]] як вёска ў [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскім павеце]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. Гаспадар фальварка Брылёў меў у 1858 годзе 213 дзесяцін зямлі і сад. У 1929 годзе арганізаваны калгас. На франтах [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] загінулі 22 жыхара вёскі. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Шарыбаўскі» (цэнтр — вёска [[Шарыбаўка]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 49 гаспадарак, 81 жыхар. === Дынаміка === * 1959 год — 326 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 49 гаспадарак, 81 жыхар. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} {{Кашалёўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Кашалёўскі сельсавет]] ru40ocl1gr2g5rnrajrbtul6h95gpnu 0 101302 5121504 5111331 2026-04-05T18:42:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121504 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Буда Люшаўская |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 50|lat_sec = 53 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 24|lon_sec = 48 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Ліпініцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 235 |насельніцтва = 625 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |OpenStreetMap = 243044262 }} '''Бу́да Лю́шаўская'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Бу́да-Лю́шава, н.'''</ref> ({{lang-be-trans|Buda Liušaŭskaja}}, {{lang-ru|Буда Люшевская}}) — [[вёска]] ў [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Ліпініцкі сельсавет|Ліпініцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === Знаходзіцца за 19 км на паўночны захад ад [[Буда-Кашалёва]], 8 км ад чыгуначнай станцыі [[Салтанаўка (станцыя)|Салтанаўка]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 67 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === Рака [[Ліпа (рака)|Ліпа]] (прыток ракі [[Сож]]) бярэ пачатак непадалёку ад вёскі. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Жлобін]] — Гомель. Планіроўка складаецца з двух паралельных крывалінейных мерыдыянальных вуліц, злучаных просталінейнай шыротнай вуліцай. Забудавана двухбакова, драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. У 1986 годзе пабудаваны [[Цэгла|цагляныя]] дамы на 107 сем’яў, у якіх у якія былі заселены жыхары з месцаў, забруджаных радыяцыяй пасля [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы]]. == Гісторыя == Выяўлены археолагамі курганны [[могільнік]] (2 насыпы за 1 км на паўночны ўсход ад вёскі) сведчыць пра засяленне гэтых месцаў з даўніх часоў. Па пісьмовых крыніцах вядомая з пачатку [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]]. Па рэвізіі 1858 года ў [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскім павеце]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. У 1894 годзе адкрыта школа, якая знаходзілась ў наёмнай сялянскай хаце, а ў 1908 годзе для яе пабудавана ўласны будынак (у 1907 годзе 50 вучняў). Па перапісу 1897 года знаходзіліся: хлебазапасны магазін, [[вятрак]], піцейны дом. У 1909 годзе 743 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяціны]] зямлі, [[млын]], у Стара-Руднянскай воласці. З 20 жніўня 1924 года цэнтр Буда-Люшаўскага сельсавета Буда-Кашалёўскага раёна [[Бабруйская акруга|Бабруйскага]], з 27 кастрычніка 1927 года [[Гомельская акруга|Гомельскай]] (да 26 ліпеня 1930 года) акругі, з 20 лютага 1938 года Гомельскай вобласці. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Дыктатура пралетарыята», працавалі [[гамарня]] і шавецкая талака. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] акупанты спалілі 63 двары. У баях каля вёскі ў 1941 і 1943 гадах загінулі 72 савецкія салдаты (пахаваны ў брацкай магіле каля клуба). На франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 190 жыхароў. Памяць пра загінуўшых увекавечвае скульптурная кампазіцыя ўсталяваная ў 1969 годзе. У 1959 годзе цэнтр [[калгас]]а імя В. І. Леніна. Камбінат бытавога абслугоўвання, сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, дзіцячы сад, аддзяленне сувязі, магазін. Да снежня [[2009]] года цэнтр [[Буда-Люшаўскі сельсавет|Буда-Люшаўскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf «Об изменении административно-территориального устройства Буда-Кошелевского района Гомельской области». Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 277] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131029210409/http://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf |date=29 кастрычніка 2013 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 235 гаспадарак, 625 жыхароў. === Дынаміка === * [[1858]] год — 24 двары, 202 жыхары. * [[1876]] год — 52 двары. * [[1897]] год — 68 двароў, 482 жыхары (паводле перапісу). * [[1909]] год — 71 двор, 597 жыхароў. * [[1925]] год — 153 двары. * [[1940]] год — 165 двароў, 796 жыхароў. * [[1959]] год — 574 жыхары (паводле перапісу). * [[1995]] год — 745 жыхароў, 272 двары<ref name="БЭ1">{{Крыніцы/БелЭн|3к}}</ref>. * [[2004]] год — 235 гаспадарак, 625 жыхароў. == Вядомыя асобы == * [[Валянціна Міхайлаўна Крыловіч]] (нар. 1951) — беларуская спявачка, народны артыст Беларусі (2015). * [[Мікалай Мікалаевіч Чарняўскі]] (нар. 1943) — беларускі [[паэт]]<ref>[http://buda-koshelevo.gomel-region.by/ru/region/buda_k/master_sl] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100421042818/http://buda-koshelevo.gomel-region.by/ru/region/buda_k/master_sl |date=21 красавіка 2010 }}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{Крыніцы/БелЭн|3|Буда-Люшаўская}} — С. 38. * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Гомельская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2011|старонкі=18|старонак=68|isbn=978-985-508-107-5|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}} {{Ліпініцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Ліпініцкі сельсавет]] dt0a2zhxp6rpg0qnhh2tiqyg1apf51c 0 101303 5121710 4587127 2026-04-05T19:19:06Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121710 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Бурлак |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 42|lat_sec = 21 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 45|lon_sec = 08 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет2 = Акцябрскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 19 |насельніцтва = 31 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243046275 }} '''Бурла́к'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Burlak}}, {{lang-ru|Бурлак}}) — [[вёска]] ў [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Акцябрскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)|Акцябрскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 14 км на ўсход ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 30 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === На ўсходзе і поўначы меліярацыйныя каналы. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай дарозе, затым па шашы [[Доўск]] — Гомель. Планіроўка складаецца з просталінейнай шыротнай вуліцы, забудаванай драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядома з пачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]]. Найболей актыўнае засяленне вёскі даводзіцца на 1920-я гады. У 1931 годзе арганізаваны калгас «Парыжская камуна», працавала гамарня. У 1959 годзе ў складзе саўгаса "Дуравіцкі (цэнтр — вёска [[Дуравічы (Буда-Кашалёўскі раён)|Дуравічы]]). Да [[1 снежня]] [[2009]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Дуравіцкі сельсавет|Дуравіцкага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf «Об изменении административно-территориального устройства Буда-Кошелевского района Гомельской области». Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 277] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131029210409/http://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf |date=29 кастрычніка 2013 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 19 гаспадарак, 31 жыхар. === Дынаміка === * 1959 год — 254 жыхара (паводле перапісу). * 2004 год — 19 гаспадарак, 31 жыхар. == Славутасці == * [[Курганны могільнік, Бурлак|Курганны могільнік]] перыяду сярэднявечча ([[X]] — [[XIII|ХІІІ]] стагоддзі), за 0,8 км на поўдзень ад усходняй ускраіны пасёлка — {{ГККРБ 4|}} {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} {{Акцябрскі сельсавет, Буда-Кашалёўскі раён}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Акцябрскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)]] lac32xwn9b7t8a54qqkz7zvedtjeyx6 0 101305 5121505 5029239 2026-04-05T18:42:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121505 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Бушаўка}} {{НП-Беларусь |статус=Вёска |беларуская назва=Бушаўка |арыгінальная назва=Бушаўка |падначаленне= |герб= |сцяг= |шырыня сцяга= |шырыня герба= |выява=Бушаўка,_Марозавіцкі_сельсавет.jpg |подпіс= |lat_dir = N|lat_deg =52|lat_min =40|lat_sec =36 |lon_dir = E|lon_deg =30|lon_min =37|lon_sec =6 |CoordAddon=type:city_region:BY-HO |CoordScale= |памер карты краіны=250 |памер карты вобласці=250 |памер карты раёна=250 |вобласць=Гомельская |раён=Буда-Кашалёўскі |сельсавет=Марозавіцкі |пасялковы савет= |карта краіны= |карта вобласці= |карта раёна= |унутранае дзяленне= |від главы= |глава= |дата заснавання= |першае згадванне=XIX ст. |ранейшыя назвы= |статус з= |плошча= |выгляд вышыні=Вышыня НУМ |вышыня цэнтра НП= |афіцыйная мова= |афіцыйная мова-ref= |двароў=69 |насельніцтва=140 |год перапісу=2004 |шчыльнасць= |нацыянальны склад= |канфесійны склад= |часавы пояс=+2 |DST=ёсць |тэлефонны код=+375 2336 |паштовы індэкс= |паштовыя індэксы= |аўтамабільны код=3 |від ідэнтыфікатара= |лічбавы ідэнтыфікатар= |катэгорыя ў Commons= |сайт= |мова сайта= |мова сайта 2= |мова сайта 3= |мова сайта 4= |мова сайта 5= |add1n= |add1= |add2n= |add2= |add3n= |add3= }} '''Бу́шаўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Bušaŭka}}, {{lang-ru|Бушевка}}) — [[вёска]] ў [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Марозавіцкі сельсавет|Марозавіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === За 4 км на паўднёвы ўсход ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), за 45 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == [[Дарога|Аўтамабільная дарога]] Буда-Кашалёва — Уваравічы. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад (па абодва бакі аўтамабільнай дарогі), забудаванай драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Вядома з пачатку XIX ст. як вёска ў Кашалёўскай воласці [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. У 1825 годзе ў складзе казённага маёнтка [[Кашалёва (Буда-Кашалёўскі раён)|Кашалёва]], была карчма. У 1847 годзе -- 18 незаселеных надзелаў, уласнасць казны. У 1884 годзе працавалі 3 ветракі. З 1886 года дзейнічаў [[хлебазапасны магазін]]. Паводле перапісу 1897 года: царкоўна-прыходская школа (адкрыта ў 1895), 2 хлебазапасныя магазіны, 3 ветракі, вінная крама, карчма. У 1909 годзе -- 1010 дзесяцін зямлі, вінная крама, млын. У 1929 годзе арганізаваны калгас. На франтах [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] загінулі 52 жыхары вёскі. Да 16 ліпеня 1954 года ў Буда-Кашалёўскага пасялковым савеце<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об образовании Морозовичского сельского Совета в составе Буда-Кошелевского района, Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Марозавічы» (цэнтр — вёска [[Марозавічы (Буда-Кашалёўскі раён)|Марозавічы]]). Працавалі аддзяленне сувязі, сярэдняя школа, фельчарска-акушэрскі пункт. == Насельніцтва == * 1847 год — 51 двор. * 1884 год — 103 двары, 545 жыхароў. * 1897 год — 140 двароў, 798 жыхароў (перапіс). * 1909 год — 868 жыхароў. * 1925 год — 151 двор. * 1959 год — 342 жыхара (перапіс). * 2004 год — 69 гаспадарак, 140 жыхароў. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Марозавіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Марозавіцкі сельсавет]] mea28ao47mleriou5wvq7br5zldl1d8 0 101307 5121506 4486282 2026-04-05T18:42:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121506 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Бярвёнаўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 29|lat_sec = 11 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 26|lon_sec = 19 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Чабатовіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 35 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044185 }} '''Бярвёнаўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Biarvionaŭka}}, {{lang-ru|Бервёновка}}) — [[вёска]] ў [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Чабатовіцкі сельсавет|Чабатовіцкага сельсавета]]. На захадзе мяжуе з лесам. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 31 км на паўднёвы захад ад [[Буда-Кашалёва]], 25 км ад чыгуначнай станцыі [[Уза (станцыя)|Уза]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 58 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Жлобін]] — Гомель. Драўляныя хаты сядзібнага тыпу ўздоўж прасёлкавай дарогі. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з канца [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]] як ваколіца ў Чабатовіцкай воласці [[Гомельскі павет|Гомельскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. Гаспадар побач размешчанага фальварка валодаў у 1897 годзе 1600 дзесяцінамі зямлі. У 1883 годзе дзейнічал малітоўны дом. З 30 снежня 1927 года па 15 жніўня 1974 года<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 жніўня 1974 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1974, № 25 (1435).</ref> цэнтр Бярвёнаўскага сельсавета [[Уваравіцкі раён|Уваравіцкага]], з 17 красавіка 1962 года Буда-Кашалёўскага раёна [[Гомельская акруга|Гомельскай]] (да 26 ліпеня 1930 года) акругі, з 20 лютага 1938 года Гомельскай вобласці. У 1930 годзе арганізаваны калгас. На франтах [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] загінулі 11 жыхароў вёскі. У 1969 годзе ў вёску перасяліліся жыхары пасёлка Вялікі Рог. У складзе эксперыментальнай базы «Пянчын» (цэнтр — вёска [[Пянчын (Буда-Кашалёўскі раён)|Пянчын]]). Дапаможная гаспадарка Гомельскага заводу станочных вузлоў. У склад Бярвёнаўскага сельсавета ўваходзілі, у наш час не існыя: да 1963 года пасёлак Чыжоўка, да 1968 года пасёлак Фашчаўка, да 1969 года пасёлак Вялікі Рог. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 13 гаспадарак, 35 жыхароў. === Дынаміка === * 1897 год — 36 двароў, 226 жыхароў (паводле перапісу). * 1959 год — 98 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 13 гаспадарак, 35 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Чабатовіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Чабатовіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] f5nmoo6b39eoejufxxtd5xlh7u0b96x 0 101309 5121818 5069019 2026-04-05T20:16:58Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121818 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Варварына}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Варварына |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 58|lat_sec = 13 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 28|lon_sec = 32 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет2 = Мікалаеўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя назвы = Пастралкі |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 17 |насельніцтва = 27 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044379 }} '''Варва́рына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Varvaryna}}, {{lang-ru|Варварино}}; да 1928 — '''Пастралкі''') — [[вёска]] ў [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Мікалаеўскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)|Мікалаеўскага сельсавета]]. За 30 км на поўнач ад [[Буда-Кашалёва]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — [[Гомель (станцыя)|Гомель]]), 78 км ад [[Гомель|Гомеля]]. Транспартныя сувязі па прасёлкавай дарозе, затым па шашы [[Доўск]] — [[Гомель]]. Планіроўка складаецца з кароткай, амаль просталінейнай вуліцы, забудаванай двухбакова, няшчыльна, драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Вядома з канца [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]] як вёска ў [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскім павеце]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. Па рэвізіі 1858 года ў складзе маёнтка Самуйлова. Па перапісу 1897 года быў хлебазапасны магазін, [[вятрак]]. У 1909 годзе 309 дзесяцін зямлі, у Гарадзецкай воласці. У 1929 годзе арганізаваны калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] у вёсцы ў 1943 годзе размяшчаліся партызаны 1-й Буда-Кашалёўскай брыгады. У вайну загінулі 57 жыхароў вёскі. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Шлях Ільіча» (цэнтр — вёска [[Мікалаеўка (Буда-Кашалёўскі раён)|Мікалаеўка]]). == Насельніцтва == * 1858 год — 13 двароў, 97 жыхароў. * 1897 год — 27 двароў, 162 жыхара (паводле перапісу). * 1909 год — 245 жыхароў. * 1925 год — 34 двары. * 1959 год — 129 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 17 гаспадарак, 27 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} {{Мікалаеўскі сельсавет, Буда-Кашалёўскі раён}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Мікалаеўскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] 91bxt8t2o4jf71krnj9ophgwoogqouo 0 101310 5121507 4587373 2026-04-05T18:43:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121507 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Васільеўка}} {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Васільеўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 39|lat_sec = 54 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 27|lon_sec = 57 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Марозавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 20 |насельніцтва = 25 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044243 }} '''Васі́льеўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Васі́ллеўка'''</ref> ({{lang-be-trans|Vasiĺjeŭka}}, {{lang-ru|Васильевка}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Марозавіцкі сельсавет|Марозавіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 9 км на паўднёвы захад ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]], 47 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === На захадзе меліярацыйныя каналы. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Буда-Кашалёва — Гомель. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай, амаль мерыдыянальнай вуліцы, забудаванай драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Камунар», працавалі гамарня і ваўначоска. У 1959 годзе ў складзе [[калгас]]а «Новае жыццё» (цэнтр — вёска [[Глазаўка]]). Да [[1 снежня]] [[2009]] года пасёлак уваходзіў у склад [[Глазаўскі сельсавет|Глазаўскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf «Об изменении административно-территориального устройства Буда-Кошелевского района Гомельской области». Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 277] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131029210409/http://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf |date=29 кастрычніка 2013 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 20 гаспадарак, 25 жыхароў. === Дынаміка === * 1926 год — 31 двор, 182 жыхара. * 1959 год — 199 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 20 гаспадарак, 25 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} {{Марозавіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] e0im33kepup09a07iq5un6i9scddkqk 0 101311 5121508 4840134 2026-04-05T18:43:16Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121508 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус=вёска |беларуская назва=Васільполле |арыгінальная назва= |падначаленне= |герб= |сцяг= |шырыня сцяга= |шырыня герба= |выява= |подпіс= |lat_dir = N|lat_deg =52|lat_min =30|lat_sec =25 |lon_dir = E|lon_deg =30|lon_min =28|lon_sec =26 |CoordAddon=type:city_region:BY-HO |CoordScale= |памер карты краіны=250 |памер карты вобласці=250 |памер карты раёна=250 |вобласць=Гомельская |раён=Буда-Кашалёўскі |сельсавет=Чабатовіцкі |пасялковы савет= |карта краіны= |карта вобласці= |карта раёна= |унутранае дзяленне= |від главы= |глава= |дата заснавання= |першае згадванне=XIX стагоддзе |ранейшыя назвы= |статус з= |плошча= |выгляд вышыні=Вышыня НУМ |вышыня цэнтра НП= |афіцыйная мова= |афіцыйная мова-ref= |двароў=11 |насельніцтва=14 |год перапісу=2004 |шчыльнасць= |нацыянальны склад= |канфесійны склад= |часавы пояс=+2 |DST=ёсць |тэлефонны код=2336 |паштовы індэкс= |паштовыя індэксы= |аўтамабільны код=3 |від ідэнтыфікатара= |лічбавы ідэнтыфікатар= |катэгорыя ў Commons= |сайт= |мова сайта= |мова сайта 2= |мова сайта 3= |мова сайта 4= |мова сайта 5= |add1n= |add1= |add2n= |add2= |add3n= |add3= |OpenStreetMap = 243044184 }} '''Васільпо́лле'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Васільпо́ле'''</ref> ({{lang-be-trans|Vasiĺpollie}}, {{lang-ru|Васильполье}}) — [[вёска]] ў [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Чабатовіцкі сельсавет|Чабатовіцкага сельсавета]]. На захадзе мяжуе з лесам. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 8 км на паўднёвы захад ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 32 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Жлобін]] — Гомель. Планіроўка складаецца з двух невялікіх участкаў безсістэмнай забудовы драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з канца [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]] як [[пасёлак]] у Чабатовіцкай воласці [[Гомельскі павет|Гомельскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. У 1909 годзе ў фальварку было 510 дзесяцін зямлі. У 1926 годзе ў [[Уваравіцкі раён|Уваравіцкім раёне]] Гомельскай акругі. У 1929 годзе арганізаваны калгас. 14 жыхароў вёскі загінулі на франтах [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. У 1959 годзе ў складзе эксперыментальнай базы «Пянчын» (цэнтр — вёска [[Пянчын (Буда-Кашалёўскі раён)|Пянчын]]). У 1969 годзе ў вёску перасяліліся жыхары пасёлка [[Хвашчоўка (Буда-Кашалёўскі раён)|Хвашчоўка]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 26 чэрвеня 1969 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1969, № 22 (1252).</ref>. Да 24 кастрычніка 2002 года ў складзе [[Бярвёнаўскі сельсавет|Бярвёнаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.kaznachey.com/doc/3OnXse3Bs6D/ Решение Гомельского облсовета депутатов от 20 сентября 2002 г. № 179 «Об упразднении Бервеновского и Заболотского сельсоветов Буда-Кошелевского района и изменении границ Чеботовичского и Широковского сельсоветов Буда-Кошелевского района»]</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 11 гаспадарак, 14 жыхароў. === Дынаміка === * 1897 год — 5 двароў, 28 жыхароў, у фальварку 3 двары, 16 жыхароў (паводле перапісу). * 1925 год — 25 двароў, 158 жыхароў. * 1959 год — 115 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 11 гаспадарак, 14 жыхароў. == Вядомыя выхадцы == * [[Ігар Мікалаевіч Цішын|І. М. Цішын]] — беларускі мастак. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Чабатовіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Чабатовіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] e42ceyu0d1t88aqmzhep74hqm6xhhec 0 101312 5121509 4587062 2026-04-05T18:43:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121509 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Ветка, значэнні}} {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Ветка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Vietka,_Buda-Kašaliova_District.jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 40|lat_sec = 31 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 37|lon_sec = 52 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Марозавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 86 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042417 }} '''Ве́тка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vietka}}, {{lang-ru|Ветка}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Марозавіцкі сельсавет|Марозавіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 5 км на паўднёвы ўсход ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 44 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Побач аўтадарога Буда-Кашалёва — Уваравічы. Планіроўка складаецца з дугападобнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад і забудаванай драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1930 годзе жыхары пасёлка ўступілі ў калгас. Да 16 ліпеня 1954 года пасёлак знаходзіўся ў адміністрацыйным падпарадкаванні Буда-Кашалёўскага пассавета<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об образовании Морозовичского сельского Совета в составе Буда-Кошелевского района, Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. Па перапісе 1959 года ў складзе саўгаса «Марозавічы» (цэнтр — вёска [[Марозавічы (Буда-Кашалёўскі раён)|Марозавічы]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 47 гаспадарак, 86 жыхароў. === Дынаміка === * 1959 год — 147 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 47 гаспадарак, 86 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} {{Марозавіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Марозавіцкі сельсавет]] 2ld6yeu35hjed65582dz2y9ah1jmu82 0 101473 5121549 4587105 2026-04-05T18:50:08Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121549 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Восаў}} {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Восаў |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 33|lat_sec = 37 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 32|lon_sec = 06 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Крыўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 26 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042221 }} '''Во́саў'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''О́саў'''</ref> ({{lang-be-trans|Vosaŭ}}, {{lang-ru|Осов}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Крыўскі сельсавет|Крыўскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 21 км на поўдзень ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]], 26 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === Рака [[Іволька]] (прыток ракі [[Уза (рака)|Уза]]). == Транспартная сетка == Побач аўтадарога [[Жлобін]] — Гомель. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Забудова драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомы з [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]]. Найболей актыўна пасёлак будавался ў 1920-х гадах. У 1930 годзе жыхары ўступілі ў калгас. На франтах [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] загінулі 14 жыхароў. У 1959 годзе ў складзе [[калгас]]а імя М. І. Калініна (цэнтр — вёска [[Івольск]]). Да 2009 года ўваходзіў у склад [[Івольскі сельсавет|Івольскага сельсавета]]. У 2009 годзе Івольскі сельсавет быў скасаваны, і Восаў быў перададзены ў склад [[Крыўскі сельсавет|Крыўскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf «Об изменении административно-территориального устройства Буда-Кошелевского района Гомельской области». Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 277] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131029210409/http://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf |date=29 кастрычніка 2013 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 18 гаспадарак, 26 жыхароў. === Дынаміка === * 1959 год — 102 жыхара (паводле перапісу). * 2004 год — 18 гаспадарак, 26 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} {{Крыўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] 9n8ujtnaj3fyh5p1rkypoym3fx1az3x 0 101474 5121698 4587172 2026-04-05T19:17:26Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121698 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Выдрыца}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Выдрыца |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 58|lat_sec = 32 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 31|lon_sec = 56 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет2 = Мікалаеўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 174 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 11 |насельніцтва = 13 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042363 }} '''Вы́дрыца'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vydryca}}, {{lang-ru|Выдрица}}) — [[вёска]] ў [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Мікалаеўскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)|Мікалаеўскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 27 км на поўнач ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель). === Гідраграфія === Рака [[Дулепа]] (прыток ракі [[Чачора (прыток Сажа)|Чачора]]). У даліне ракі Дулепа створана вадасховішча [[Вадасховішча Чачора|Чачора]]<ref name="b17">{{кніга|загаловак=Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні|адказны=Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=2003|том=17|старонкі=264|старонак=512|isbn=985-11-0279-2|тыраж=10&nbsp;000}}</ref>. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай дарозе, затым па шашы [[Доўск]] — Гомель. Планіроўка складаецца з двух кароткіх, паралельных мерыдыянальных вуліц, забудаваных драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з пачатку [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]]. У 1816 годзе слабада. Па рэвізіі 1858 года ў валоданні абшарніка Сенажэцкага. Па перапісе 1897 года знаходзіўся хлебазапасны магазін, у Мяркулавіцкай воласці [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. У 1929 годзе арганізаваны калгас «Зялёны сад», працавала [[вятрак]]. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] загінулі 40 жыхароў. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Шлях Ілліча» (цэнтр — вёска [[Мікалаеўка (Буда-Кашалёўскі раён)|Мікалаеўка]]). Да 28 ліпеня 1964 года вёска ўваходзіла ў склад [[Меркулавіцкі сельсавет|Меркулавіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 28 ліпеня 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 31 (1071).</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 11 гаспадарак, 13 жыхароў. === Дынаміка === * 1816 год — 1 двор. * 1858 год — 7 двароў, 39 жыхароў. * 1897 год — 14 двароў, 122 жыхара (паводле перапісу). * 1925 год — 26 двароў. * 1959 год — 197 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 11 гаспадарак, 13 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} {{Мікалаеўскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Мікалаеўскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)]] eokgjpafykb5a9d8d6s5j08tanjzeum 0 101477 5121581 4418492 2026-04-05T18:54:48Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121581 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Вялікі Мох}} {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Вялікі Мох |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 43|lat_sec = 08 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 35|lon_sec = 46 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Кашалёўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 65 |насельніцтва = 122 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042432 }} '''Вялі́кі Мох'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vialiki Moch}}, {{lang-ru|Великий Мох}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Кашалёўскі сельсавет|Кашалёўскага сельсавета]]. На поўдні мяжуе з лесам. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 1 км на ўсход ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 49 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Гомель — Жлобін. Забудова двухбаковая, драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснавана напачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1930 годзе жыхары вёскі ўступілі ў калгас. У 1959 годзе ў складзе саўгаса імя П. Я. Галавачова (цэнтр — вёска [[Кашалёва (Буда-Кашалёўскі раён)|Кашалёва]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 65 гаспадарак, 122 жыхара. === Дынаміка === * 1959 год — 150 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 65 гаспадарак, 122 жыхара. == Вядомыя асобы == * [[Таццяна Аляксандраўна Атрошанка]] (нар. 1976) — беларускі паэт, празаік, кампазітар, спявачка. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} {{Кашалёўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Кашалёўскі сельсавет]] i7ja63dotgnvq7b4ra66v699m1lxzj9 0 101572 5121582 4587162 2026-04-05T18:54:58Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121582 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Галавачы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 57|lat_sec = 12 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 35|lon_sec = 09 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет2 = Мікалаеўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XVIII стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 19 |насельніцтва = 25 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042372 }} {{Значэнні|Галавачы}} '''Галавачы́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Halavačy}}, {{lang-ru|Головачи}}) — [[вёска]] ў [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Мікалаеўскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)|Мікалаеўскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 24 км на поўнач ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 72 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === На поўначы рака [[Чачора (прыток Сажа)|Чачора]] (прыток ракі [[Сож]]). == Транспартная сетка == Побач шаша [[Доўск]] — Гомель. Планіроўка складаецца з кароткай, ледзь выгнутай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. Забудова двухбаковая, драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядома з канца [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]] як паселішча ў [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Рэчыцкім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае княства Літоўскае|Вялікага княства Літоўскага]]. Маёнтак Галавлі аб'ядналі ў 1765 годзе 2 вёскі з 15 гаспадаркамі. Пасля [[Рэч Паспалітая#Падзелы Рэчы Паспалітай|першага падзела Рэчы Паспалітай]] (1772 год) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1845 годзе дзейнічал піцейны дом. У 1850 годзе ўласнасць казны. Па рэвізскіх матэрыялах 1859 года ў валоданні Я. Весялоўскай. У 1880 годзе ў Мяркулавіцкай воласці [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. З 1884 года дзейнічаў хлебазапасны магазін. Па перапісе 1897 года знаходзіўся хлебазапасны магазін. У 1909 годзе 647 дзесяцін зямлі. У 1930 годзе арганізаваны калгас, працавала гамарня. На франтах [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] загінулі 59 жыхароў вёскі. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Чачора» (цэнтр — вёска [[Царкоўе (Буда-Кашалёўскі раён)|Саўгасная]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 19 гаспадарак, 25 жыхароў. === Дынаміка === * 1850 год — 12 двароў 110 жыхароў. * 1886 год — 53 двары, 312 жыхароў. * 1897 год — 73 двары, 483 жыхара (паводле перапісу). * 1909 год — 93 двары, 555 жыхароў. * 1959 год — 323 жыхара (паводле перапісу). * 2004 год — 19 гаспадарак, 25 жыхароў. == Вядомыя выхадцы == * [[Валерый Барысавіч Сідоркін|В. Б. Сідоркін]] — белорусскі мастак. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} {{Мікалаеўскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Мікалаеўскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)]] 3jzjugfw9hvc9pgi3t7fc2d5z9j1eme 0 101573 5121584 4826247 2026-04-05T18:55:18Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121584 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Галы (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Галы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 46|lat_sec = 50 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 27|lon_sec = 05 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Патапаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 24 |насельніцтва = 35 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044265 }} '''Галы́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Haly}}, {{lang-ru|Галы}}) — [[вёска]] ў [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Патапаўскі сельсавет|Патапаўскага сельсавета]]. На поўдні мяжуе з лесам. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 11 км на паўночны захад ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 59 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым па аўтадарогах, якія адыходзяць ад Буда-Кашалёва. Планіроўка складаецца з кароткай крывалінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад. Забудова двухбаковая, драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з канца [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]] як ваколіца ў [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскім павеце]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. Побач быў аднайменны фальварак, гаспадар якога ў 1866 годзе меў 988 дзесяцін зямлі. У 1909 годзе 292 дзесяцін зямлі. У 1929 годзе жыхары вёскі ўступілі ў калгас. На франтах [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] загінулі 25 жыхароў вёскі. У 1959 годзе ў складзе гаспадаркі Буда-Кашалёўскага аграрна-тэхнічнага каледжа (цэнтр — горад [[Буда-Кашалёва]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 24 гаспадаркі, 35 жыхароў. === Дынаміка === * 1868 год — 12 двароў, 194 жыхара. * 1908 год — 19 двароў. * 1959 год — 266 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 24 гаспадаркі, 35 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} {{Патапаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Патапаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Галы (Буда-Кашалёўскі раён)| ]] 0cxg8v0105lkwbcjib7kt1wlqz1oard 0 101575 5121510 4587151 2026-04-05T18:43:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121510 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Гарадок (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Гарадок |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 34|lat_sec = 50 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 20|lon_sec = 07 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Чабатовіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 6 |насельніцтва = 12 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243043176 }} '''Гарадо́к'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Haradok}}, {{lang-ru|Городок}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Чабатовіцкі сельсавет|Чабатовіцкага сельсавета]]. Паблізу ёсць паклады гліны. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 5 км на паўночны захад ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 53 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Жлобін]] — Гомель. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі вуліцы. Забудавана драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны ў канцы [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]]. Па перапісу 1897 года побач знаходзіўся фальварак, у Чабатовіцкай воласці. У 1909 годзе 182 дзесяцін зямлі, у Недайскай воласці [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. У абшарніка ва ўласнасці знаходзілася 929 дзесяцін зямлі. У 1926 годзе размяшчалася паштовае аддзяленне. У 1931 годзе жыхары мястэчка ўступілі ў калгас. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Чабатовічы» (цэнтр — вёска [[Чабатовічы]]). Да 18 студзеня 1965 года пасёлак у складзе [[Смычкоўскі сельсавет|Смычкоўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 18 студзеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 10 (1090).</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 6 гаспадарак, 12 жыхароў. === Дынаміка === * [[1897]] год — 1 двор, 8 жыхароў (паводле перапісу). * [[1909]] год — 7 двароў, 42 жыхара. * [[1926]] год — 17 двароў, 89 жыхароў. * [[1959]] год — 86 жыхароў (паводле перапісу). * [[2004]] год — 6 гаспадарак, 12 жыхароў. == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Анатоль Мітрафанавіч Мазурэнка]] ([[1940]]—[[1994]]) — [[вучоны]] ў галіне [[Фізіка цвёрдага цела|фізікі цвёрдага цела]], [[доктар тэхнічных навук]]<ref name="bel9">{{Крыніцы/БелЭн|9}} — С. 512.</ref>. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} {{Чабатовіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Чабатовіцкі сельсавет]] 40hgrdauj1vwf0n1kl6on1f0ysui2ox 0 101576 5121550 4587096 2026-04-05T18:50:18Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121550 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Гародзішча |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 47|lat_sec = 31 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 36|lon_sec = 23 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Кашалёўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 24 |насельніцтва = 45 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042407 }} '''Гаро́дзішча'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Гародзі́шча'''</ref> ({{lang-be-trans|Harodzišča}}, {{lang-ru|Городище}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Кашалёўскі сельсавет|Кашалёўскага сельсавета]]. На поўдні і ўсходзе мяжуе з лесам. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 10 км на паўночны ўсход ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 58 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Чачэрск — [[Буда-Кашалёва]]. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад і забудаванай двухбакова драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны ў канцы [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]]. Па перапісу 1897 года фальварак у Кашалёўскай воласці [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. Найболей актыўнае будаўніцтва вялося ў 1920-х гадах. У 1931 годзе жыхары ўступілі ў калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], у 1943 годзе, некаторы час у пасёлку размяшчаліся партызаны 1-й Буда-Кашалёўскай брыгады. 18 жыхароў вёскі загінулі на франтах. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Шарыбаўскі» (цэнтр — вёска [[Шарыбаўка]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 24 гаспадаркі, 45 жыхароў. === Дынаміка === * 1959 год — 159 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 24 гаспадаркі, 45 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} {{Кашалёўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Кашалёўскі сельсавет]] pcd1iplox1mvumre0mgxb7pqjtjez9b 0 101623 5121750 4587213 2026-04-05T19:25:36Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121750 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = пасёлак |беларуская назва = Герой |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 43|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 44|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет2 = Акцябрскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 0 |год перапісу = 1980-я |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Герой''' — былы [[пасёлак]] у [[Акцябрскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)|Акцябрскім сельсавеце]] [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. На захадзе мяжуе з лесам. У сувязі з радыяцыйным забруджваннем пасля [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы]] жыхары (14 сем’яў) пераселены ў чыстыя месцы. == Геаграфія == === Размяшчэнне === За 11 км на ўсход ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 37 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай дарозе, затым па шашы [[Доўск]] — Гомель. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход і забудаванай двухбакова драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У 1929 годзе жыхары мястэчка ўступілі ў калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] загінулі 11 жыхароў вёскі. У 1959 годзе ўваходзіў у склад саўгаса «Краснаакцябрскі» (цэнтр — вёска [[Акцябр (Буда-Кашалёўскі раён)|Акцябр]]). Да 1966 года пасёлак уваходзіў у склад [[Ліпскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)|Ліпскага сельсавета]]<ref>Рашэнні выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 12 лістапада, 1 і 8 снежня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1967, № 1 (1159).</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2010 год — жыхароў няма. === Дынаміка === * 1959 год — 138 жыхароў (паводле перапісу). * 1980-я — жыхары (14 сем’яў) пераселены. == Вядомыя выхадцы == * [[Анатоль Мікалаевіч Сердзюкоў]] (нар. 1944) — беларускі фізік-тэарэтык. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} ee1349zv8zkjjkhmnlqpprk3drdcmzi 0 101674 5122128 1545385 2026-04-06T08:07:55Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:2007 год у Партугаліі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5122128 wikitext text/x-wiki '''Сем цудаў Партугаліі''' ({{lang-pt|Sete Maravilhas de Portugal}}) — спіс культурных аб'ектаў [[Партугалія|Партугаліі]], адабраных у 2007 годзе ў выніку конкурсу, абвешчанага [[Міністэрства культуры Партугаліі|міністэрствам культуры Партугаліі]] і праведзенага кампаніямі Y&R Brands S.A. і Realizar S.A. Першапачаткова на конкурс былі інстытутам [[IGESPAR]] (Партугальскі Інстытут Архітэктурнай Спадчыны) высунуты 793 [[Нацыянальны манумент Партугаліі|Нацыянальных манумента Партугаліі]]. У першым туры камісія экспертаў адабрала 77 з іх. Затым быў адабраны 21 фіналіст у чатырох розных катэгорыях. [[7 снежня]] [[2006]] года пачаліся выбары, якія працягваліся шэсць месяцаў. Насельніцтва магло галасаваць у інтэрнэце, па тэлефоне і пасродкам адпраўкі смс-паведамленняў. [[7 ліпеня]] [[2007]] года на стадыёне [[стадыён Да Луж|Да Луж]] у [[Лісабон]]е былі абвешчаны вынікі выбараў, адначасова з вынікамі праекта [[Новыя сем цудаў свету]]. == Сем цудаў Партугаліі == {| class="wikitable" align=center !width=60px| Нумар !width=300px| Назва !width=300px| Размяшчэнне !width=200px| Фатаграфія |- | align=center| 1 || [[Замак Гімарайнш]], X-XIII стст. ||[[Гімарайнш]], [[акруга Брага|Брага]] || [[Выява:Nt-castelo-guimaraes-01.jpg|200px]] |- | align=center| 2 || [[Замак Обідуш]], 1195 ||[[Обідуш]], [[акруга Лейрыя|Лейрыя]] || [[Выява:Obidos 05.JPG|200px]] |- | align=center| 3 || [[Манастыр Баталья]], 1385 ||[[Горад Баталья, Партугалія|Баталья]], [[акруга Лейрыя|Лейрыя]] || [[Выява:Mosteiro da Batalha (8).JPG|200px]] |- | align=center| 4 || [[Манастыр Алкабаса]], 1153 ||[[горад Алкабаса|Алкабаса]], [[акруга Лейрыя|Лейрыя]] || [[Выява:Alcobaca.mosteiro.westfront.part.jpg|200px]] |- | align=center| 5 || [[Жэронімуш|Манастыр іеранімітаў]], 1502 ||[[Санта-Марыя-дэ-Белены]], [[Лісабон]] || [[Выява:Mosteiro dos Geronimos 2.JPG|200px]] |- | align=center| 6 || [[Палац Пена]], 1838 ||[[Сінтра]] || [[Выява:Ippar-palacio-pena-aerea.jpg|150px]] |- | align=center| 7 || [[Вежа Белен]], 1521 ||[[Санта-Марыя-дэ-Белен]], [[Лісабон]] || [[Выява:Torre de Belem 20050728.jpg|200px]] |} == Спасылкі == * [http://www.7maravilhas.sapo.pt/index.html Афіцыйны сайт праекта] [[Катэгорыя:Культура Партугаліі]] [[Катэгорыя:Славутасці Партугаліі]] [[Катэгорыя:2007 год у Партугаліі]] 3c8wlyl0t3yzv6onpdsij93f4ewguuz 0 101707 5121586 4587393 2026-04-05T18:55:38Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121586 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Грыгараўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 33|lat_sec = 59 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 40|lon_sec = 13 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Гусявіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 16 |насельніцтва = 22 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042220 }} '''Гры́гараўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Hryharaŭka}}, {{lang-ru|Григоровка}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Гусявіцкі сельсавет|Гусявіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 24 км на паўднёвы ўсход ад [[Буда-Кашалёва]], 9 км ад [[Гомель|Гомеля]], 9 км ад чыгуначнай станцыі [[Уза (станцыя)|Уза]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель). === Гідраграфія === На захадзе меліярацыйны канал. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Буда-Кашалёва — Гомель. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход і забудаванай двухбакова драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1931 годзе жыхары вёскі ўступілі ў калгас. На франтах [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] загінулі 28 жыхароў вёскі. У 1959 годзе ў складзе [[калгас]]а імя В. І. Леніна (цэнтр — вёска [[Старая Гусявіца]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 16 гаспадарак, 22 жыхара. === Дынаміка === * 1926 год — 23 двары, 167 жыхароў. * 1959 год — 143 жыхара (паводле перапісу). * 2004 год — 16 гаспадарак, 22 жыхара. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} {{Гусявіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Гусявіцкі сельсавет]] obt562eijkdzf93i04clsccccw9z4t9 0 101708 5121511 4422099 2026-04-05T18:43:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121511 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Губіцкі Кардон |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 39|lat_sec = 13 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 15|lon_sec = 05 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Губіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 3 |насельніцтва = 6 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243043231 }} '''Гу́біцкі Кардо́н'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Hubicki Kardon}}, {{lang-ru|Губичский Кордон}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Губіцкі сельсавет|Губіцкага сельсавета]]. На поўдні, усходзе і поўначы мяжуе з лесам. == Геаграфія == === Размяшчэнне === За 22 км на захад ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]], за 59 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === Рака [[Дняпро]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Жлобін]] — Гомель. Будынкі драўляныя, сядзібнага тыпу, каля прасёлкавай дарогі. == Гісторыя == Заснаваны напачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] перасяленцамі з суседніх вёсак, на месцы, дзе здаўна дзейнічала невялікая прыстань на Дняпры. У 1909 годзе 50 дзесяцін зямлі, у Недайскай воласці [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. У 1925 годзе ў Губіцкім сельсавеце Буда-Кашалёўскага раёна [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]]. У 1929 годзе жыхары ўступілі ў калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] 28 чэрвеня 1943 года 8 падрыўнікоў партызанскага атрада імя В. І. Чапаева пасля выканання задання патрапілі на паўднёвай ускраіне пасёлка ў засаду і загінулі ў баю. На месцы іх згубы ў 1974 годзе пастаўлена стэла. У 1959 годзе ў складзе [[калгас]]а імя Ф. Энгельса (цэнтр — вёска [[Губічы (Буда-Кашалёўскі раён)|Губічы]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 3 гаспадаркі, 6 жыхароў. === Дынаміка === * 1909 год — 3 двары, 24 жыхара. * 1925 год — 6 двароў. * 1959 год — 31 жыхар (паводле перапісу). * 2004 год — 3 гаспадаркі, 6 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} {{Губіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Губіцкі сельсавет]] 0xj2qda96hs8au61e0o0yn3ktuiozn7 0 101710 5121512 4587109 2026-04-05T18:43:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121512 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Даліна, значэнні}} {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Даліна |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 36|lat_sec = 13 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 26|lon_sec = 06 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Губіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 20 |насельніцтва = 36 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044277 }} '''Далі́на'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dalina}}, {{lang-ru|Долина}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Губіцкі сельсавет|Губіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 24 км на паўднёвы захад ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 46 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Жлобін]] — Гомель. Планіроўка складаецца з просталінейнай кароткай шыротнай вуліцы, забудаванай драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыціх землях. У 1932 годзе жыхары мястэчка ўступілі ў калгас. У 1959 годзе ў складзе [[калгас]]а «Авангард» (цэнтр — вёска [[Старая Буда (Буда-Кашалёўскі раён)|Старая Буда]]). Да 17 мая 1979 года пасёлак уваходзіў у склад [[Глазаўскі сельсавет|Глазаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 17 мая 1979 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1979, № 16 (1606).</ref>, да 5 жніўня 1996 года — у склад [[Недайскі сельсавет|Недайскага сельсавета]], да 1 снежня 2009 года — у склад [[Старабудскі сельсавет|Старабудскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 277 Об изменении административно-территориального устройства Буда-Кошелевского района Гомельской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131029210409/http://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf|date=29 кастрычніка 2013}}</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 20 гаспадарак, 36 жыхароў. === Дынаміка === * 1959 год — 125 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 20 гаспадарак, 36 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Губіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Губіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] 2lxsbgeqw72scu47x4nd2jyjgusz9eu 0 101711 5121589 4423560 2026-04-05T18:56:08Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121589 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Дзедаў Курган |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 45|lat_sec = 34 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 19|lon_sec = 54 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Патапаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 1 |насельніцтва = 1 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243043207 }} '''Дзе́даў Курга́н'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dziedaŭ Kurhan}}, {{lang-ru|Дедов Курган}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Патапаўскі сельсавет|Патапаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 16 км на паўночны захад ад [[Буда-Кашалёва]], 7 км ад чыгуначнай станцыі [[Забаб’е (прыпыначны пункт)|Забаб’е]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 64 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Жлобін]] — Гомель. Забудова драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны ў канцы [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]]. Па перапісу 1897 года — фальварак. У 1909 годзе ў Недайскай воласці [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. У 1920-х гадах вялася актыўная забудова пасёлка. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Шлях сацыялізму», працавала гамарня. На франтах [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] загінулі 22 жыхара вёскі. У 1959 годзе ў складзе гаспадаркі Буда-Кашалёўскага аграрна-тэхнічнага каледжа (цэнтр — горад [[Буда-Кашалёва]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 1 гаспадарка, 1 жыхар. === Дынаміка === * 1897 год — 2 двары, 23 жыхара (паводле перапісу). * 1909 год — 4 двары, 15 жыхароў. * 1959 год — 65 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 1 гаспадарка, 1 жыхар. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Патапаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Патапаўскі сельсавет]] dbvb4din835l27mon18qrh445ql5ajn 0 101712 5121513 4587088 2026-04-05T18:44:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121513 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Дземідоўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 40|lat_sec = 23 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 35|lon_sec = 15 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Марозавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 25 |насельніцтва = 37 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042433 }} '''Дземідо́ўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dziemidoŭka}}, {{lang-ru|Демидовка}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Марозавіцкі сельсавет|Марозавіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 4 км на поўдзень ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель). == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Буда-Кашалёва — Уваравічы. Планіроўка складаецца з просталінейнай, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад вуліцы, забудаванай двухбакова драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыціх землях. У 1930 годзе арганізаваны калгас. На франтах [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] загінулі 15 жыхароў вёскі. Да 16 ліпеня 1954 года пасёлак знаходзіўся ў адміністрацыйным падпарадкаванні Буда-Кашалёўскага пассавета<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об образовании Морозовичского сельского Совета в составе Буда-Кошелевского района, Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Марозавічы» (цэнтр — вёска [[Марозавічы (Буда-Кашалёўскі раён)|Марозавічы]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 25 гаспадарак, 37 жыхароў. === Дынаміка === * 1959 год — 216 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 25 гаспадарак, 37 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Марозавіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Марозавіцкі сельсавет]] 43qb22yd3ylm7ursvl8igxohxghd9l7 0 101713 5121717 4587297 2026-04-05T19:20:06Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121717 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Дзербічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Дзербічы. Паштовая станцыя Чачора (01).jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 53|lat_sec = 42 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 40|lon_sec = 11 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Рагінскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XVI стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 208 |насельніцтва = 604 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Dzierbičy |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042366 }} '''Дзе́рбічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dzierbičy}}, {{lang-ru|Дербичи}}) — [[вёска]] ў [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Рагінскі сельсавет|Рагінскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 2 км на паўночны ўсход ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 57 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Побач шаша [[Доўск]] — Гомель. Планіроўка складаецца з дугападобнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход, да якой на ўсходзе далучаецца просталінейная шыротная вуліца, а на захадзе — просталінейная мерыдыянальная вуліца з завулкам. Забудова пераважна драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. У 1987 годзе пабудаваны цагляныя дамы на 50 кватэр, у якіх змесцаваліся перасяленцы з забруджаных радыяцыяй месцаў пасля [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы]]. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XVI стагоддзе|XVI стагоддзя]] як паселішча ў [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Рэчыцкім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага княства Літоўскага]]. Праз вёску праходзіў гасцінец Рагачоў — Гомель. Пасля [[Рэч Паспалітая#Падзелы Рэчы Паспалітай|першага падзела Рэчы Паспалітай]] (1772 год) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Па рэвізіі 1816 года ў [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскім павеце]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. Побач быў маёнтак памешчыцы Сасноўскай. Сувязі вёскі з іншымі населенымі пунктамі значна пашырэлі пасля ўводу ў эксплуатацыю ў 1850 годзе шашы [[Доўск]] — Гомель. З 1878 года працавала крупарушка. Гаспадар фальварка ў 1870 годзе валодаў 273 дзесяцінамі зямлі, памешчык Шаціла меў у 1884 годзе 141 дзесяціну зямлі. У 1893 годзе адкрыта царкоўна-прыхадская школа, для якой у тым жа году пабудавана будынак. Па перапісу 1897 года знаходзіліся: школа, хлебазапасны магазін, вінная крама і 4 фальварка. У 1909 годзе — 367 дзесяцін зямлі, у Мяркулавіцкай воласці [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. [[Файл:Дзербічы. Дзіцячы садок.jpg|міні|злева|Дзіцячы садок]] У 1925 годзе ў Рагінскім сельсавеце, Буда-Кашалёўскага раёна [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]]. У 1929 годзе арганізаваны калгас «Пралетарый», працавала гамарня. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] 127 жыхароў вёскі — савецкіх салдатаў і партызан, загінулі ў баях супраць акупантаў. Памяць пра абаронцаў Радзімы ўвекавечвае пастаўленая ў 1966 годзе, каля школы, скульптурная кампазіцыя. У 1959 годзе цэнтр саўгаса «Дзербічы». Сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, дзіцячы сад, аддзяленне сувязі, магазін. З 1962 года дзейнічае гідралагічны пост. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 208 гаспадарак, 604 жыхара. === Дынаміка === * 1816 год — 12 двароў, 91 жыхар. * 1897 год — 44 двары, 408 жыхароў (паводле перапісу); 4 фальварка — 6 двароў, 38 жыхароў. * 1909 год — 48 двароў. * 1925 год — 59 двароў, у мястэчку 12 двароў, на сялібе 7 двароў. * 1959 год — 626 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 208 гаспадарак, 604 жыхара. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Dzierbičy}} {{Рагінскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Рагінскі сельсавет]] d7dvykjmymhp95un6w0m2rj9lx6zhw3 0 101869 5121590 4587103 2026-04-05T18:56:18Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121590 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Дзёміна |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 46|lat_sec = 09 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 25|lon_sec = 37 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Патапаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 8 |насельніцтва = 9 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044274 }} '''Дзёміна'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dziomina}}, {{lang-ru|Дёмино}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Патапаўскі сельсавет|Патапаўскага сельсавета]]. На ўсходзе мяжуе з лесам. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 11 км на паўночны захад ад [[Буда-Кашалёва]], 59 км ад [[Гомель|Гомеля]], 2 км ад чыгуначнай станцыі [[Шарыбаўка (прыпыначны пункт)|Шарыбаўка]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель). == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Жлобін]] — Гомель. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай вуліцы, забудаванай драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны ў канцы [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]]. Па перапісу 1897 года — сяліба, у Недайскай воласці [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. Актыўная забудова мястэчка даводзіцца на 1920-я гады. У 1929 годзе жыхары ўступілі ў калгас. У 1959 годзе ў складзе гаспадаркі Буда-Кашалёўскага аграрна-тэхнічнага каледжа (цэнтр — горад [[Буда-Кашалёва]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 8 гаспадарак, 9 жыхароў. === Дынаміка === * 1897 год — 1 двор, 10 жыхароў (паводле перапісу). * 1925 год — 12 двароў. * 1959 год — 75 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 8 гаспадарак, 9 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Патапаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Патапаўскі сельсавет]] lnrzc23ia2yp6bxr2ysge3iat0r9kpr 0 101870 5121514 4587101 2026-04-05T18:44:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121514 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Дзікава |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 42|lat_sec = 11 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 24|lon_sec = 12 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Марозавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 15 |насельніцтва = 24 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044307 }} '''Дзі́кава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dzikava}}, {{lang-ru|Диково}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Марозавіцкі сельсавет|Марозавіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 11 км на захад ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 50 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === На поўначы меліярацыйныя каналы. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Губічы (Буда-Кашалёўскі раён)|Губічы]] - [[Буда-Кашалёва]]. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай вуліцы, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі і забудаванай драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У 1930 годзе жыхары ўступілі ў калгас. У 1959 годзе ў складзе [[калгас]]а "Новае жыццё" (цэнтр — вёска [[Глазаўка]]). Да 17 мая 1979 года пасёлак уваходзіў у склад [[Недайскі сельсавет|Недайскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 17 мая 1979 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1979, № 16 (1606).</ref>, да 1 снежня 2009 года — у склад [[Глазаўскі сельсавет|Глазаўскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 277 Об изменении административно-территориального устройства Буда-Кошелевского района Гомельской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131029210409/http://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf|date=29 кастрычніка 2013}}</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год - 15 гаспадарак, 24 жыхара. === Дынаміка === * 1959 год - 156 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год - 15 гаспадарак, 24 жыхара. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Марозавіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Марозавіцкі сельсавет]] g1pzjqtkcyf023ad10xh6lf9q9fcydy 0 101871 5121661 4424029 2026-04-05T19:05:58Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121661 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = пасёлак |беларуская назва = Добрая Надзея |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Крыўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 3 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''До́брая Надзе́я'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''До́брая Надзе́жда, Надзе́ждзіна, н.'''</ref> ({{lang-be-trans|Dobraja Nadzieja}}, {{lang-ru|Добрая Надея}}) — былы [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіў у склад [[Крыўскі сельсавет|Крыўскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === За 17 км на поўдзень ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель). == Транспартная сетка == Побач аўтадарога [[Чабатовічы]] — Уваравічы. Забудова драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны ў [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзі]] як памешчыцкі маёнтак. У 1846 годзе 2 фальварка, гаспадар аднаго з іх меў 891 дзесяціну, другога - 149 дзесяцін зямлі. У 1857 годзе адкрыта мылаварня (5 работнікаў). Па перапісу 1897 года працавала невялікая фанерная фабрыка, у Чабатовіцкай воласці [[Гомельскі павет|Гомельскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. У 1926 годзе ва [[Уваравіцкі раён|Уваравіцкім раёне]] [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]. У 1929 годзе жыхары мястэчка ўступілі ў калгас. У 1959 годзе ў складзе [[калгас]]а "Чырвоны шлях" (цэнтр -—вёска [[Бацунь]]). Ліквідаваны ў 2013 годзе<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913g0058374&p1=1 Решение Буда-Кошелевского районного Совета депутатов от 21 мая 2013 г. № 169 Об упразднении сельского населенного пункта Буда-Кошелевского района]</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 2 гаспадаркі, 3 жыхара. === Дынаміка === * 1897 год — 8 двароў, 33 жыхара (паводле перапісу). * 1925 год — 9 двароў, 73 жыхара. * 1959 год — 31 жыхар (паводле перапісу). * 2004 год — 2 гаспадаркі, 3 жыхара. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} 10b0oy7vi7qx1avgc5l4hdx48f6fatd 0 101872 5121736 4587141 2026-04-05T19:23:16Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121736 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Дубавіца}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Дубавіца |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 41|lat_sec = 19 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 44|lon_sec = 41 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет2 = Акцябрскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 29 |насельніцтва = 43 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243046273 }} '''Дубаві́ца'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dubavica}}, {{lang-ru|Дубовица}}) — [[вёска]] ў [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Акцябрскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)|Акцябрскага сельсавета]]. На ўсходзе ўрочышча Лосева. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 14 км на паўднёвы ўсход ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 25 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === На поўдні меліярацыйны канал, паміж вуліцамі невялікі вадаём. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай дарозе, затым па шашы [[Доўск]] — Гомель. Планіроўка складаецца з дзвюх прамалінейных вуліц, арыентаваных з паўднёвага ўсходу на паўночны захад і злучаных завулкамі на поўначы і поўдні. Забудова драўляная, сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснавана напачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У 1929 годзе арганізаваны калгас. На франтах [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] загінулі 29 жыхароў вёскі. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Дуравіцкі (цэнтр — вёска [[Дуравічы (Буда-Кашалёўскі раён)|Дуравічы]]). Да [[1 снежня]] [[2009]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Дуравіцкі сельсавет|Дуравіцкага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf «Об изменении административно-территориального устройства Буда-Кошелевского района Гомельской области». Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 277] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131029210409/http://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf |date=29 кастрычніка 2013 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год - 29 гаспадарак, 43 жыхара. === Дынаміка === * 1959 год - 309 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год - 29 гаспадарак, 43 жыхара. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Акцябрскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Акцябрскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)]] 1njcr8v0a5u42rswhzoet7934559ksy 0 101873 5121592 4587384 2026-04-05T18:56:38Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121592 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Дубраўка}} {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Дубраўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Патапаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1920 |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 15 |насельніцтва = 21 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Ду́браўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Дубро́ўка'''</ref> ({{lang-be-trans|Dubraŭka}}, {{lang-ru|Дубровка}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Патапаўскі сельсавет|Патапаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 9 км на паўночны захад ад [[Буда-Кашалёва]], 55 км ад [[Гомель|Гомеля]], 5 км ад чыгуначнай станцыі [[Шарыбаўка (прыпыначны пункт)|Шарыбаўка]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель). == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Жлобін]] — Гомель. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад і забудаванай драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснавана напачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У 1931 годзе жыхары мястэчка ўступілі ў калгас. У 1959 годзе ў складзе гаспадаркі Буда-Кашалёўскага аграрна-тэхнічнага каледжа (цэнтр — горад [[Буда-Кашалёва]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год - 15 гаспадарак, 21 жыхар. === Дынаміка === * 1959 год - 152 жыхара (паводле перапісу). * 2004 год - 21 жыхар, 15 гаспадарак. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Патапаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Патапаўскі сельсавет]] aepmxjs0ahczlpgwt5cmmdbefcq46q4 0 101972 5121595 4587258 2026-04-05T18:56:58Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121595 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Забаб'е |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 47|lat_sec = 02 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 24|lon_sec = 04 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Патапаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XVI стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 30 |насельніцтва = 45 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044269 }} '''Заба́б'е'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zababje}}, {{lang-ru|Забабье}}) — [[вёска]] і [[Забаб’е (прыпыначны пункт)|чыгуначная станцыя]] ў [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Патапаўскі сельсавет|Патапаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 14 км на паўночны захад ад [[Буда-Кашалёва]], 62 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === Праз вёску праходзіць меліярацыйны канал, злучаны з ракой [[Рака Рудзенка|Рудзенка]] (прыток ракі [[Окра]]). == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Жлобін]] — Гомель. Планіроўка складаецца з дзвюх крывалінейных вуліц мерыдыянальнай арыентацыі. Забудова двухбаковая, драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XVI стагоддзе|XVI стагоддзя]] як паселішча ў [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Рэчыцкім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае княства Літоўскае|Вялікага княства Літоўскага]]. У 1529 годзе згадваецца як сяло ў валоданні памешчыка Антонавіча. Пасля [[Рэч Паспалітая#Падзелы Рэчы Паспалітай|першага падзела Рэчы Паспалітай]] (1772 год) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Пасля ўводу ў дзеянне ў лістападзе 1873 года чыгункі [[Бабруйск]] — Гомель пачаў дзейнічаць раз’езд, а затым чыгуначная станцыя. Памешчык Кузняцоў меў тут 1327 дзесяцін зямлі і займаўся коневодствам. Па перапісу 1897 года знаходзіліся: хлебазапасны магазін, [[вятрак]]. Побач быў аднайменны фальварак. У 1900 годзе пабудаваны новы будынак для школы і пачаліся заняткі. У 1909 годзе 340 дзесяцін зямлі, у Стараруднянскай воласці [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. У фальварку было 1100 дзесяцін зямлі. З 21 жніўня 1925 года да 13 лютага 1958 года цэнтр [[Забабскі сельсавет|Забабскага сельсавета]] Буда-Кашалёўскага раёна [[Бабруйская акруга|Бабруйскай]], з 27 кастрычніка 1927 года [[Гомельская акруга|Гомельскай]] (да 26 ліпеня 1930 года) акругі, з 20 лютага 1938 года Гомельскай вобласці. У 1925 годзе тры пасёлкі: Забаб'е I, Забаб'е II і Забаб'е III. У 1929 годзе арганізаваны калгас «Бальшавік», працавалі 2 гамарні. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў баях каля вёскі загінулі 135 савецкіх салдатаў і 1 партызан, сярод загінуўшых салдаты [[197-я стралковая дывізія|197-й стралковай дывізіі]] [[56-ы стралковы корпус|56-га стралковага корпуса]], якія ў лістападзе 1943 года вызвалялі вёску (пахаваны ў брацкай магіле на паўночна-усходняй ускраіне). На фронце загінуў 41 жыхар вёскі. У 1959 годзе ў складзе гаспадаркі Буда-Кашалёўскага аграрна-тэхнічнага каледжа (цэнтр — горад [[Буда-Кашалёва]]). Працавала пачатковая школа. У 2003 годзе пры замене платформы на чыгуначнай станцыі рабочыя брацкую магілу 11 савецкіх салдат загінуўшых у час Вялікай Айчыннай вайны<ref>[http://pda.sb.by/post/31089/ Виолетта ДРАЛЮК «Могила неизвестных солдат»//Советская Белоруссия № 3 (23645), 6 января 2011 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>. У склад Забабскага сельсавета ўваходзіў да 1939 года, не існы ў наш час, пасёлак Паўднёвы Мікольск. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 30 гаспадарак, 45 жыхароў. === Дынаміка === * 1897 год — 44 двары, 286 жыхароў (паводле перапісу). * 1909 год — 325 жыхароў. * 1925 год — Забаб'е I — 15 двароў, Забаб'е II — 14 двароў і Забаб'е III ?15 двароў. * 1959 год — 301 жыхар (паводле перапісу). * 2004 год — 30 гаспадарак, 45 жыхароў. == Вядомыя выхадцы == * [[Піліп Паўлавіч Гаспадароў]] (1865 — 1938) — беларускі і рускі казачнік, які за ўдзел у выступах сялян у 1905 годзе быў высланы ў вёску [[Шуя (Карэлія)|Шуя]] (цяперашняя Карэлія). У 1937 годзе ад яго запісана 106 казак. * А. Т. Мазгавы — генерал-маёр тэхнічных войск. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Патапаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Патапаўскі сельсавет]] f9azvzvb1sfohbj5ayogkvmp2k19x1e 0 101974 5121516 4587386 2026-04-05T18:44:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121516 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Заброддзе}} {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Заброддзе |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 31|lat_sec = 16 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 25|lon_sec = 47 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Чабатовіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 18 |насельніцтва = 31 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044183 }} '''Забро́ддзе'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zabroddzie}}, {{lang-ru|Забродье}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Чабатовіцкі сельсавет|Чабатовіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 28 км на паўднёвы захад ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 44 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Жлобін]] — Гомель. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад, да якой на поўначы далучаецца невялікі адасоблены ўчастак забудовы. Жылыя хаты драўляныя, сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У 1929 годзе арганізаваны калгас. У 1959 годзе ў складзе эксперыментальнай базы «Пянчын» (цэнтр — вёска [[Пянчын (Буда-Кашалёўскі раён)|Пянчын]]). Да 24 кастрычніка 2002 года Заброддзе ўваходзіла ў склад [[Бярвёнаўскі сельсавет|Бярвёнаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.kaznachey.com/doc/3OnXse3Bs6D/ Решение Гомельского облсовета депутатов от 20 сентября 2002 г. № 179 «Об упразднении Бервеновского и Заболотского сельсоветов Буда-Кошелевского района и изменении границ Чеботовичского и Широковского сельсоветов Буда-Кошелевского района»]</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 18 гаспадарак, 31 жыхар. === Дынаміка === * 1959 год — 152 жыхара (паводле перапісу). * 2004 год — 18 гаспадарак, 31 жыхар. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Чабатовіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Чабатовіцкі сельсавет]] t6eas75phf6d5q8c3gd9ay5sz8i75rc 0 101975 5121641 4587158 2026-04-05T19:02:58Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121641 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Завідаўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 38|lat_sec = 09 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 42|lon_sec = 55 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Уваравіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 14 |насельніцтва = 37 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243046269 }} {{Значэнні|Завідаўка}} '''Заві́даўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zavidaŭka}}, {{lang-ru|Завидовка}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Уваравіцкі сельсавет|Уваравіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 17 км на паўднёвы ўсход ад [[Буда-Кашалёва]], 29 км ад [[Гомель|Гомеля]], 1 км ад чыгуначнай станцыі [[Радзеева (прыпыначны пункт)|Радзеева]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель). === Гідраграфія === На захадзе і поўдні рака [[Уза (рака)|Уза]] (прыток ракі [[Сож]]). == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, а затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Буда-Кашалёва]] — [[Уваравічы]]. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад. Забудова двухбаковая, рэдкая, драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з канца [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]] як пасёлак у [[Гомельскі павет|Гомельскім павеце]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. У 1884 годзе дзейнічаў хлебазапасны магазін. У 1926 годзе ў Лапіцкім сельсавеце [[Уваравіцкі раён|Уваравіцкага раёна]] Гомельскай акругі (да 26 ліпеня 1930 года) з 20 лютага 1938 года Гомельскай вобласці, з 17 красавіка 1962 года ў Буда-Кашалёўскім раёне. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Чырвоная Завидовка», працавала гамарня. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] загінулі 14 жыхароў вёскі. У 1959 годзе ў складзе эксперыментальнай базы «Уваравічы» (цэнтр — гарадскі пасёлак [[Уваравічы]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 14 гаспадарак, 37 жыхароў. === Дынаміка === * 1926 год — 32 двары, 163 жыхара. * 1959 год — 113 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 14 гаспадарак, 37 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Уваравіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Уваравіцкі сельсавет]] q1cor4xuwi2n0v79908htshlbcx2z6b 0 101976 5121718 4587124 2026-04-05T19:20:16Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121718 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Залунеўе |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 42|lat_sec = 58 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 37|lon_sec = 57 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет2 = Акцябрскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 17 |насельніцтва = 30 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042422 }} '''Залуне́ўе'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zalunieŭje}}, {{lang-ru|Залуневье}}) — [[вёска]] ў [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Акцябрскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)|Акцябрскага сельсавета]]. На поўдні мяжуе з лесам. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 4 км на ўсход ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 47 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільных дарогах, якія адыходзяць ад Буда-Кашалёва. Планіроўка складаецца з кароткай, просталінейнай мерыдыянальнай вуліцы, забудаванай драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснавана напачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]]. Найболей актыўная забудова даводзіцца на 1920-я гады. У 1930 годзе жыхары вёскі ўступілі ў калгас. На франтах [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] загінулі 11 жыхароў. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Дуравіцкі» (цэнтр — вёска [[Дуравічы (Буда-Кашалёўскі раён)|Дуравічы]]). Да [[1 снежня]] [[2009]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Дуравіцкі сельсавет|Дуравіцкага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf «Об изменении административно-территориального устройства Буда-Кошелевского района Гомельской области». Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 277] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131029210409/http://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf |date=29 кастрычніка 2013 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 17 гаспадарак, 30 жыхароў. === Дынаміка === * 1959 год — 102 жыхара (паводле перапісу). * 2004 год — 17 гаспадарак, 30 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Акцябрскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Акцябрскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)]] b4gkf2sgzckkj3k9go8hedgbvtx0f2l 0 101977 5121719 4587080 2026-04-05T19:20:26Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121719 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Зара (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Зара |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 39|lat_sec = 19 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 35|lon_sec = 50 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Гусявіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 30 |насельніцтва = 48 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042421 }} '''Зара́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zara}}, {{lang-ru|Заря}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Гусявіцкі сельсавет|Гусявіцкага сельсавета]]. Побач размешчаны паклады цагляных глін. == Геаграфія == === Размяшчэнне === За 8 км на поўдзень ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]], 45 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === На поўначы рака [[Уза (рака)|Уза]] (прыток ракі [[Сож]]). == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Буда-Кашалёва — Гомель. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай мерыдыянальнай вуліцы, забудаванай двухбакова драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснавана напачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1930 годзе жыхары вёскі ўступілі ў калгас. У 1959 годзе ў складзе эксперыментальнай базы «Пянчын» (цэнтр — вёска [[Пянчын (Буда-Кашалёўскі раён)|Пянчын]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 30 гаспадарак, 48 жыхароў. === Дынаміка === * 1926 год — 19 двароў, 115 жыхароў. * 1959 год — 170 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 30 гаспадарак, 48 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гусявіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Гусявіцкі сельсавет]] d1yz42mh9ds2vrafs1flxagm7iyo3r7 0 102009 5122126 1545280 2026-04-06T08:05:08Z DzBar 156353 шаблон 5122126 wikitext text/x-wiki {{Спартыўная арганізацыя}} '''Міжнародная баксёрская федэрацыя''' (МБФ, ''IBF'') была ўтворана ў [[1983]] годзе і аб'яднала [[бокс|баксёраў]]-прафесіяналаў [[ЗША]] і іншых краін, якія не ўвайшлі ў іншыя баксёрскія арганізацыі. Больш за 90 баксёраў-чэмпіёнаў свету па версіі IBF былі прызнаныя іншымі вядучымі міжнароднымі прафесійнымі баксёрскімі арганізацыямі, такімі як СБС ([[WBC]]), СБА ([[WBA]]) і СБАр ([[WBO]]). == Баксёрскія арганізацыі (па значнасці) == * [[Сусветны баксёрскі савет|Сусветны баксёрскі савет (WBC)]] * [[Сусветная баксёрская асацыяцыя|Сусветная баксёрская асацыяцыя (WBA)]] * [[Міжнародная баксёрская федэрацыя|Міжнародная баксёрская федэрацыя (IBF)]] * [[Сусветная баксёрская арганізацыя|Сусветная баксёрская арганізацыя (WBO)]] * [[Міжнародная баксёрская арганізацыя|Міжнародная баксёрская арганізацыя (IBO)]] * [[Сусветная федэрацыя прафесійнага бокса|Сусветная федэрацыя прафесійнага бокса (WPBF)]] == Спасылкі == * [http://www.ibf-usba-boxing.com/ Міжнародная баксёрская федэрацыя (сайт IBF)] [[Катэгорыя:Прафесійныя баксёрскія арганізацыі]] eskjs59h6dy08xm1um2rspwqlte4oxm 5122127 5122126 2026-04-06T08:05:48Z DzBar 156353 5122127 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя}} '''Міжнародная баксёрская федэрацыя''' (МБФ, ''IBF'') была ўтворана ў [[1983]] годзе і аб'яднала [[бокс|баксёраў]]-прафесіяналаў [[ЗША]] і іншых краін, якія не ўвайшлі ў іншыя баксёрскія арганізацыі. Больш за 90 баксёраў-чэмпіёнаў свету па версіі IBF былі прызнаныя іншымі вядучымі міжнароднымі прафесійнымі баксёрскімі арганізацыямі, такімі як СБС ([[WBC]]), СБА ([[WBA]]) і СБАр ([[WBO]]). == Баксёрскія арганізацыі (па значнасці) == * [[Сусветны баксёрскі савет|Сусветны баксёрскі савет (WBC)]] * [[Сусветная баксёрская асацыяцыя|Сусветная баксёрская асацыяцыя (WBA)]] * [[Міжнародная баксёрская федэрацыя|Міжнародная баксёрская федэрацыя (IBF)]] * [[Сусветная баксёрская арганізацыя|Сусветная баксёрская арганізацыя (WBO)]] * [[Міжнародная баксёрская арганізацыя|Міжнародная баксёрская арганізацыя (IBO)]] * [[Сусветная федэрацыя прафесійнага бокса|Сусветная федэрацыя прафесійнага бокса (WPBF)]] == Спасылкі == * [http://www.ibf-usba-boxing.com/ Міжнародная баксёрская федэрацыя (сайт IBF)] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Прафесійныя баксёрскія арганізацыі]] 23921xm2z0rkugnzihkks2u9x366l46 10 102050 5121320 3475799 2026-04-05T13:06:53Z Plaga med 116903 5121320 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = ib-comics-creator {{#if:{{{manga|}}}{{{mangaka|}}}{{{manga artist|}}}|ib-comics-creator-manga}} biography vcard {{{bodyclass|}}} | templatestyles = Стваральнік коміксаў/styles.css | aboveclass = fn | above = {{Ifempty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}<!-- -->{{#if:{{{name_nonEN|}}}| {{#if:{{{nonUS|}}}| <div class="ib-comics-creator-foreign-name"><!-- -->{{#switch:{{lc:{{{nonUS|}}}}} | ja | japanese = {{Lang|ja|{{{name_nonEN}}}}} | he | hebrew = {{Lang|he|{{{name_nonEN}}}}} | ko | korean = {{Lang|ko|{{{name_nonEN}}}}} | zh | chinese = {{Lang|zh|{{{name_nonEN}}}}} | sr | serbian = {{Lang|sr|{{{name_nonEN}}}}} | el | greek = {{Lang|el|{{{name_nonEN}}}}} | {{Lang|{{{nonUS|}}}|{{{name_nonEN}}}}} }}</div> | [[Катэгорыя:Карткі стваральнікаў коміксаў без моўнага кода для іншамоўнага імя]] }} }} | image = {{#if:{{NAMESPACE}}| {{#if:{{{image|}}}|[[File:Wikipe-tan_head.png|center|frameless|Wikipe-tan]]Wikipe-tan says: "You can't use fair-use images outside of articlespace!"}} | {{#if:{{{image|}}}| {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage | image = {{{image|}}} | size = {{{image_size|{{{imagesize|}}}}}} | sizedefault = frameless | alt = {{{alt|}}} | suppressplaceholder = yes }} }} }} | caption = {{{caption|}}} | label1 = Нараджэнне | data1 = {{br separated entries |1 = {{#if:{{{birth_name|{{{birthname|}}}}}}|<span class="nickname">{{{birth_name|{{{birthname|}}}}}}</span>}} |2 = {{#if:{{{birth_date|{{{birthdate|}}}}}}|{{Асоба/Дата|Нараджэння|{{{birth_date|{{{birthdate|}}}}}}|{{{death_date|{{{deathdate|}}}}}}}}}} |3 = {{#if:{{{birth_place|{{{location|}}}}}}|{{{birth_place|{{{location|}}}}}}}} }} | label2 = Смерць | data2 = {{br separated entries |1 = {{#if:{{{death_date|{{{deathdate|}}}}}}|{{Асоба/Дата|Смерці|{{{death_date|{{{deathdate|}}}}}}|{{{birth_date|{{{birthdate|}}}}}}}}}} |2 = {{#if:{{{death_place|{{{deathplace|}}}}}}|{{{death_place|{{{deathplace|}}}}}}}} }} | label3 = Нацыянальнасць | class3 = category | data3 = {{#if:{{{nationality|}}}| {{{nationality|}}}{{#if:{{{nationality2|}}}|; {{{nationality2|}}}}} }} | label4 = Сфера дзейнасці | class4 = role | data4 = {{#if:{{{areas|}}} | {{{areas|}}} | {{#if:{{{area|}}} | {{{area|}}} | {{Стваральнік коміксаў/Ролі | manga = {{{manga|}}} | mangaka = {{{mangaka|}}} | manga artist = {{{manga artist|}}} | cartoonist = {{{cartoonist|}}} | strip = {{{strip|}}} | write = {{{write|}}} | writer = {{{writer|}}} | pencil = {{{pencil|}}} | penciller = {{{penciller|}}} | penciler = {{{penciler|}}} | art = {{{art|}}} | artist = {{{artist|}}} | ink = {{{ink|}}} | inker = {{{inker|}}} | edit = {{{edit|}}} | editor = {{{editor|}}} | publish = {{{publish|}}} | publisher = {{{publisher|}}} | publishing = {{{publishing|}}} | letter = {{{letter|}}} | letterer = {{{letterer|}}} | lettering = {{{lettering|}}} | color = {{{color|}}} | colour = {{{colour|}}} | colorist = {{{colorist|}}} | colourist = {{{colourist|}}} | coloring = {{{coloring|}}} | colouring = {{{colouring|}}} | illust = {{{illust|}}} | chardesign = {{{chardesign|}}} }} }} }} | label5 = Псеўданім | class5 = nickname | data5 = {{{alias|}}} | label6 = Вядомыя працы | data6 = {{{notable_works|{{{notable works|}}}}}} | label7 = Суаўтары | data7 = {{{collaborators|}}} | label8 = Узнагароды | data8 = {{{awards|}}} | label9 = Партнёр | data9 = {{{partner|}}} | label10 = Муж/жонка | data10 = {{{spouse|}}} | label11 = Дзеці | data11 = {{{children|}}} | label12 = Сваякі | data12 = {{{relatives|}}} | header13 = {{#if:{{{signature|}}}|Подпіс}} | data14 = {{#if:{{{signature|}}}|[[File:{{{signature}}}|150px|alt={{{signature_alt|Подпіс {{Ifempty|{{{name|}}}|{{PAGENAME}}}}}}}]]}} | data15 = {{{module|}}} | below = {{#if:{{{website|}}}|[{{{website|}}} Афіцыйны сайт]}} }}<includeonly><!-- службовыя і катэгарызацыйныя блокі -->{{#if:{{{image|}}}||{{#if:{{{noimage|}}}||[[Катэгорыя:Карткі стваральнікаў коміксаў без выявы|{{PAGENAME}}]]}}}}<!-- -->{{#if:{{{image|}}}|{{#if:{{{caption|}}}||[[Катэгорыя:Карткі стваральнікаў коміксаў без подпісу да выявы|{{PAGENAME}}]]}}}}<!-- -->{{#if:{{{image|}}}|{{#if:{{{alt|}}}||[[Катэгорыя:Карткі стваральнікаў коміксаў без alt-тэксту|{{PAGENAME}}]]}}}}<!-- -->{{#if:{{NAMESPACE}}|[[Катэгорыя:Няправільна размешчаныя карткі стваральнікаў коміксаў|{{PAGENAME}}]]}}<!-- -->{{#if:{{{birthdate|}}}{{{birthname|}}}{{{location|}}}{{{deathplace|}}}{{{imagesize|}}}{{{notable works|}}}{{{illust|}}}{{{chardesign|}}}|[[Катэгорыя:Старонкі са старымі параметрамі шаблону «Стваральнік коміксаў»]]}}<!-- -->{{#if:{{{subcat|}}}|<!-- -->{{#if:{{{cartoonist|}}}|[[Катэгорыя:Карыкатурысты {{{subcat|}}}]]}}<!-- -->{{#if:{{{pencil|}}}{{{penciller|}}}{{{penciler|}}}{{{ink|}}}{{{inker|}}}{{{art|}}}{{{artist|}}}{{{color|}}}{{{colour|}}}{{{colorist|}}}{{{colourist|}}}{{{coloring|}}}{{{colouring|}}}|[[Катэгорыя:Мастакі коміксаў {{{subcat|}}}]]}}<!-- -->{{#if:{{{write|}}}{{{writer|}}}|[[Катэгорыя:Сцэнарысты коміксаў {{{subcat|}}}]]}}<!-- -->{{#if:{{{illust|}}}|[[Катэгорыя:Мастакі-ілюстратары {{{subcat|}}}]]}}<!-- -->{{#if:{{{publish|}}}{{{publisher|}}}{{{publishing|}}}|[[Катэгорыя:Выдаўцы коміксаў {{{subcat|}}}]]}}<!-- }}<!-- -->{{#if:{{{manga|}}}{{{mangaka|}}}{{{manga artist|}}}|[[Катэгорыя:Мангакі]]}}<!-- -->{{#if:{{{cartoonist|}}}|[[Катэгорыя:Карыкатурысты]]}}<!-- -->{{#if:{{{pencil|}}}{{{penciller|}}}{{{penciler|}}}{{{ink|}}}{{{inker|}}}{{{art|}}}{{{artist|}}}{{{color|}}}{{{colour|}}}{{{colorist|}}}{{{colourist|}}}{{{coloring|}}}{{{colouring|}}}|[[Катэгорыя:Мастакі коміксаў]]}}<!-- -->{{#if:{{{write|}}}{{{writer|}}}|[[Катэгорыя:Сцэнарысты коміксаў]]}}<!-- -->{{#if:{{{illust|}}}|[[Катэгорыя:Мастакі-ілюстратары]]}}<!-- -->{{#if:{{{publish|}}}{{{publisher|}}}{{{publishing|}}}|[[Катэгорыя:Выдаўцы коміксаў]]}}<!-- -->{{#invoke:Check for unknown parameters|check | unknown = [[Катэгорыя:Старонкі з невядомымі параметрамі ў шаблоне «Стваральнік коміксаў»|_VALUE_{{PAGENAME}}]] | preview = Старонка выкарыстоўвае [[Шаблон:Стваральнік коміксаў]] з невядомым параметрам "_VALUE_" | ignoreblank = y | alias | alt | area | areas | art | artist | awards | birth_date | birthdate | birth_name | birthname | birth_place | bodyclass | caption | cartoonist | chardesign | children | collaborators | color | coloring | colorist | colour | colouring | colourist | death_date | deathdate | death_place | deathplace | edit | editor | image | image_size | imagesize | illust | ink | inker | letter | letterer | lettering | location | manga | manga artist | mangaka | module | name | name_nonEN | nationality | nationality2 | noimage | nonUS | notable works | notable_works | partner | pencil | penciler | penciller | publish | publisher | publishing | relatives | signature | signature_alt | sortkey | spouse | strip | subcat | website | write | writer | yob | mob | dob | yod | mod | dod }}</includeonly><noinclude> __NOTOC__ {{documentation}} [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Анімэ і манга]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Мастацтва]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Асобы]] </noinclude> 6wf6fp0j61hs6ta2pq8sixngwqzucrn 5121322 5121320 2026-04-05T13:12:58Z Plaga med 116903 5121322 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = ib-comics-creator {{#if:{{{manga|}}}{{{mangaka|}}}{{{manga artist|}}}|ib-comics-creator-manga}} biography vcard {{{bodyclass|}}} | templatestyles = Стваральнік коміксаў/styles.css | aboveclass = fn | above = {{Ifempty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}<!-- -->{{#if:{{{name_nonEN|}}}| {{#if:{{{nonUS|}}}| <div class="ib-comics-creator-foreign-name"><!-- -->{{#switch:{{lc:{{{nonUS|}}}}} | ja | japanese = {{Lang|ja|{{{name_nonEN}}}}} | he | hebrew = {{Lang|he|{{{name_nonEN}}}}} | ko | korean = {{Lang|ko|{{{name_nonEN}}}}} | zh | chinese = {{Lang|zh|{{{name_nonEN}}}}} | sr | serbian = {{Lang|sr|{{{name_nonEN}}}}} | el | greek = {{Lang|el|{{{name_nonEN}}}}} | {{Lang|{{{nonUS|}}}|{{{name_nonEN}}}}} }}</div> | [[Катэгорыя:Карткі стваральнікаў коміксаў без моўнага кода для іншамоўнага імя]] }} }} | image = {{#if:{{NAMESPACE}}| {{#if:{{{image|}}}|[[File:Wikipe-tan_head.png|center|frameless|Wikipe-tan]]Wikipe-tan says: "You can't use fair-use images outside of articlespace!"}} | {{#if:{{{image|}}}| {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage | image = {{{image|}}} | size = {{{image_size|{{{imagesize|}}}}}} | sizedefault = frameless | alt = {{{alt|}}} | suppressplaceholder = yes }} }} }} | caption = {{{caption|}}} | label1 = Нараджэнне | data1 = {{br separated entries |1 = {{#if:{{{birth_name|{{{birthname|}}}}}}|<span class="nickname">{{{birth_name|{{{birthname|}}}}}}</span>}} |2 = {{#if:{{{birth_date|{{{birthdate|}}}}}}|{{Асоба/Дата|Нараджэння|{{{birth_date|{{{birthdate|}}}}}}|{{{death_date|{{{deathdate|}}}}}}}}}} |3 = {{#if:{{{birth_place|{{{location|}}}}}}|{{{birth_place|{{{location|}}}}}}}} }} | label2 = Смерць | data2 = {{br separated entries |1 = {{#if:{{{death_date|{{{deathdate|}}}}}}|{{Асоба/Дата|Смерці|{{{death_date|{{{deathdate|}}}}}}|{{{birth_date|{{{birthdate|}}}}}}}}}} |2 = {{#if:{{{death_place|{{{deathplace|}}}}}}|{{{death_place|{{{deathplace|}}}}}}}} }} | label3 = Нацыянальнасць | class3 = category | data3 = {{#if:{{{nationality|}}}| {{{nationality|}}}{{#if:{{{nationality2|}}}|; {{{nationality2|}}}}} }} | label4 = Сфера дзейнасці | class4 = role | data4 = {{#if:{{{areas|}}} | {{{areas|}}} | {{#if:{{{area|}}} | {{{area|}}} | {{Стваральнік коміксаў/Ролі | manga = {{{manga|}}} | mangaka = {{{mangaka|}}} | manga artist = {{{manga artist|}}} | cartoonist = {{{cartoonist|}}} | strip = {{{strip|}}} | write = {{{write|}}} | writer = {{{writer|}}} | pencil = {{{pencil|}}} | penciller = {{{penciller|}}} | penciler = {{{penciler|}}} | art = {{{art|}}} | artist = {{{artist|}}} | ink = {{{ink|}}} | inker = {{{inker|}}} | edit = {{{edit|}}} | editor = {{{editor|}}} | publish = {{{publish|}}} | publisher = {{{publisher|}}} | publishing = {{{publishing|}}} | letter = {{{letter|}}} | letterer = {{{letterer|}}} | lettering = {{{lettering|}}} | color = {{{color|}}} | colour = {{{colour|}}} | colorist = {{{colorist|}}} | colourist = {{{colourist|}}} | coloring = {{{coloring|}}} | colouring = {{{colouring|}}} | illust = {{{illust|}}} | chardesign = {{{chardesign|}}} }} }} }} | label5 = Псеўданім | class5 = nickname | data5 = {{{alias|}}} | label6 = Вядомыя працы | data6 = {{{notable_works|{{{notable works|}}}}}} | label7 = Суаўтары | data7 = {{{collaborators|}}} | label8 = Узнагароды | data8 = {{{awards|}}} | label9 = Партнёр | data9 = {{{partner|}}} | label10 = Муж/жонка | data10 = {{{spouse|}}} | label11 = Дзеці | data11 = {{{children|}}} | label12 = Сваякі | data12 = {{{relatives|}}} | header13 = {{#if:{{{signature|}}}|Подпіс}} | data14 = {{#if:{{{signature|}}}|[[File:{{{signature}}}|150px|alt={{{signature_alt|Подпіс {{Ifempty|{{{name|}}}|{{PAGENAME}}}}}}}]]}} | data15 = {{{module|}}} | below = {{#if:{{{website|}}}|[{{{website|}}} Афіцыйны сайт]}} }}<includeonly><!-- службовыя і катэгарызацыйныя блокі -->{{#if:{{{image|}}}||{{#if:{{{noimage|}}}||[[Катэгорыя:Карткі стваральнікаў коміксаў без выявы|{{PAGENAME}}]]}}}}<!-- -->{{#if:{{{image|}}}|{{#if:{{{caption|}}}||[[Катэгорыя:Карткі стваральнікаў коміксаў без подпісу да выявы|{{PAGENAME}}]]}}}}<!-- -->{{#if:{{{image|}}}|{{#if:{{{alt|}}}||[[Катэгорыя:Карткі стваральнікаў коміксаў без alt-тэксту|{{PAGENAME}}]]}}}}<!-- -->{{#if:{{NAMESPACE}}|[[Катэгорыя:Няправільна размешчаныя карткі стваральнікаў коміксаў|{{PAGENAME}}]]}}<!-- -->{{#if:{{{birthdate|}}}{{{birthname|}}}{{{location|}}}{{{deathplace|}}}{{{imagesize|}}}{{{notable works|}}}{{{illust|}}}{{{chardesign|}}}|[[Катэгорыя:Старонкі са старымі параметрамі шаблону «Стваральнік коміксаў»]]}}<!-- -->{{#if:{{{subcat|}}}|<!-- -->{{#if:{{{cartoonist|}}}|[[Катэгорыя:Карыкатурысты {{{subcat|}}}]]}}<!-- -->{{#if:{{{pencil|}}}{{{penciller|}}}{{{penciler|}}}{{{ink|}}}{{{inker|}}}{{{art|}}}{{{artist|}}}{{{color|}}}{{{colour|}}}{{{colorist|}}}{{{colourist|}}}{{{coloring|}}}{{{colouring|}}}|[[Катэгорыя:Мастакі коміксаў {{{subcat|}}}]]}}<!-- -->{{#if:{{{write|}}}{{{writer|}}}|[[Катэгорыя:Сцэнарысты коміксаў {{{subcat|}}}]]}}<!-- -->{{#if:{{{illust|}}}|[[Катэгорыя:Мастакі-ілюстратары {{{subcat|}}}]]}}<!-- -->{{#if:{{{publish|}}}{{{publisher|}}}{{{publishing|}}}|[[Катэгорыя:Выдаўцы коміксаў {{{subcat|}}}]]}} }}<!-- -->{{#if:{{{manga|}}}{{{mangaka|}}}{{{manga artist|}}}|[[Катэгорыя:Мангакі]]}}<!-- -->{{#if:{{{cartoonist|}}}|[[Катэгорыя:Карыкатурысты]]}}<!-- -->{{#if:{{{pencil|}}}{{{penciller|}}}{{{penciler|}}}{{{ink|}}}{{{inker|}}}{{{art|}}}{{{artist|}}}{{{color|}}}{{{colour|}}}{{{colorist|}}}{{{colourist|}}}{{{coloring|}}}{{{colouring|}}}|[[Катэгорыя:Мастакі коміксаў]]}}<!-- -->{{#if:{{{write|}}}{{{writer|}}}|[[Катэгорыя:Сцэнарысты коміксаў]]}}<!-- -->{{#if:{{{illust|}}}|[[Катэгорыя:Мастакі-ілюстратары]]}}<!-- -->{{#if:{{{publish|}}}{{{publisher|}}}{{{publishing|}}}|[[Катэгорыя:Выдаўцы коміксаў]]}}<!-- -->{{#invoke:Check for unknown parameters|check | unknown = [[Катэгорыя:Старонкі з невядомымі параметрамі ў шаблоне «Стваральнік коміксаў»|_VALUE_{{PAGENAME}}]] | preview = Старонка выкарыстоўвае [[Шаблон:Стваральнік коміксаў]] з невядомым параметрам "_VALUE_" | ignoreblank = y | alias | alt | area | areas | art | artist | awards | birth_date | birthdate | birth_name | birthname | birth_place | bodyclass | caption | cartoonist | chardesign | children | collaborators | color | coloring | colorist | colour | colouring | colourist | death_date | deathdate | death_place | deathplace | edit | editor | image | image_size | imagesize | illust | ink | inker | letter | letterer | lettering | location | manga | manga artist | mangaka | module | name | name_nonEN | nationality | nationality2 | noimage | nonUS | notable works | notable_works | partner | pencil | penciler | penciller | publish | publisher | publishing | relatives | signature | signature_alt | sortkey | spouse | strip | subcat | website | write | writer | yob | mob | dob | yod | mod | dod }}</includeonly><noinclude> __NOTOC__ {{documentation}} [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Анімэ і манга]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Мастацтва]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Асобы]] </noinclude> a51fiz76ry30rih2skjuljr4m5em4o1 5121335 5121322 2026-04-05T13:36:29Z Plaga med 116903 5121335 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = ib-comics-creator {{#if:{{{manga|}}}{{{mangaka|}}}{{{manga artist|}}}|ib-comics-creator-manga}} biography vcard {{{bodyclass|}}} | templatestyles = Стваральнік коміксаў/styles.css | aboveclass = fn | above = {{Ifempty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}<!-- -->{{#if:{{{name_nonEN|}}}| {{#if:{{{nonUS|}}}| <div class="ib-comics-creator-foreign-name"><!-- -->{{#switch:{{lc:{{{nonUS|}}}}} | ja | japanese = {{Lang|ja|{{{name_nonEN}}}}} | he | hebrew = {{Lang|he|{{{name_nonEN}}}}} | ko | korean = {{Lang|ko|{{{name_nonEN}}}}} | zh | chinese = {{Lang|zh|{{{name_nonEN}}}}} | sr | serbian = {{Lang|sr|{{{name_nonEN}}}}} | el | greek = {{Lang|el|{{{name_nonEN}}}}} | {{Lang|{{{nonUS|}}}|{{{name_nonEN}}}}} }}</div> | [[Катэгорыя:Карткі стваральнікаў коміксаў без моўнага кода для іншамоўнага імя]] }} }} | image = {{#if:{{NAMESPACE}}| {{#if:{{{image|}}}|[[File:Wikipe-tan_head.png|center|frameless|Wikipe-tan]]Wikipe-tan says: "You can't use fair-use images outside of articlespace!"}} | {{#if:{{{image|}}}| {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage | image = {{{image|}}} | size = {{{image_size|{{{imagesize|}}}}}} | sizedefault = frameless | alt = {{{alt|}}} | suppressplaceholder = yes }} }} }} | caption = {{{caption|}}} | label1 = Нараджэнне | data1 = {{br separated entries |1 = {{#if:{{{birth_name|{{{birthname|}}}}}}|<span class="nickname">{{{birth_name|{{{birthname|}}}}}}</span>}} |2 = {{#if:{{{birth_date|{{{birthdate|}}}}}}|{{Асоба/Дата|Нараджэння|{{{birth_date|{{{birthdate|}}}}}}|{{{death_date|{{{deathdate|}}}}}}}}}} |3 = {{#if:{{{birth_place|{{{location|}}}}}}|{{{birth_place|{{{location|}}}}}}}} }} | label2 = Смерць | data2 = {{br separated entries |1 = {{#if:{{{death_date|{{{deathdate|}}}}}}|{{Асоба/Дата|Смерці|{{{death_date|{{{deathdate|}}}}}}|{{{birth_date|{{{birthdate|}}}}}}}}}} |2 = {{#if:{{{death_place|{{{deathplace|}}}}}}|{{{death_place|{{{deathplace|}}}}}}}} }} | label3 = Нацыянальнасць | class3 = category | data3 = {{#if:{{{nationality|}}}| {{{nationality|}}}{{#if:{{{nationality2|}}}|; {{{nationality2|}}}}} }} | label4 = Сфера дзейнасці | class4 = role | data4 = {{#if:{{{areas|}}} | {{{areas|}}} | {{#if:{{{area|}}} | {{{area|}}} | {{Стваральнік коміксаў/Ролі | manga = {{{manga|}}} | mangaka = {{{mangaka|}}} | manga artist = {{{manga artist|}}} | cartoonist = {{{cartoonist|}}} | strip = {{{strip|}}} | write = {{{write|}}} | writer = {{{writer|}}} | pencil = {{{pencil|}}} | penciller = {{{penciller|}}} | penciler = {{{penciler|}}} | art = {{{art|}}} | artist = {{{artist|}}} | ink = {{{ink|}}} | inker = {{{inker|}}} | edit = {{{edit|}}} | editor = {{{editor|}}} | publish = {{{publish|}}} | publisher = {{{publisher|}}} | publishing = {{{publishing|}}} | letter = {{{letter|}}} | letterer = {{{letterer|}}} | lettering = {{{lettering|}}} | color = {{{color|}}} | colour = {{{colour|}}} | colorist = {{{colorist|}}} | colourist = {{{colourist|}}} | coloring = {{{coloring|}}} | colouring = {{{colouring|}}} | illust = {{{illust|}}} | chardesign = {{{chardesign|}}} }} }} }} | label5 = Псеўданім | class5 = nickname | data5 = {{{alias|}}} | label6 = Вядомыя працы | data6 = {{{notable_works|{{{notable works|}}}}}} | label7 = Суаўтары | data7 = {{{collaborators|}}} | label8 = Узнагароды | data8 = {{{awards|}}} | label9 = Партнёр | data9 = {{{partner|}}} | label10 = Муж/жонка | data10 = {{{spouse|}}} | label11 = Дзеці | data11 = {{{children|}}} | label12 = Сваякі | data12 = {{{relatives|}}} | header13 = {{#if:{{{signature|}}}|Подпіс}} | data14 = {{#if:{{{signature|}}}|[[File:{{{signature}}}|150px|alt={{{signature_alt|Подпіс {{Ifempty|{{{name|}}}|{{PAGENAME}}}}}}}]]}} | data15 = {{{module|}}} | below = {{#if:{{{website|}}}|[{{{website|}}} Афіцыйны сайт]}} }}<includeonly><!-- службовыя і катэгарызацыйныя блокі -->{{#if:{{{image|}}}||{{#if:{{{noimage|}}}||[[Катэгорыя:Карткі стваральнікаў коміксаў без выявы|{{PAGENAME}}]]}}}}<!-- -->{{#if:{{{image|}}}|{{#if:{{{caption|}}}||[[Катэгорыя:Карткі стваральнікаў коміксаў без подпісу да выявы|{{PAGENAME}}]]}}}}<!-- -->{{#if:{{{image|}}}|{{#if:{{{alt|}}}||[[Катэгорыя:Карткі стваральнікаў коміксаў без alt-тэксту|{{PAGENAME}}]]}}}}<!-- -->{{#if:{{NAMESPACE}}|[[Катэгорыя:Няправільна размешчаныя карткі стваральнікаў коміксаў|{{PAGENAME}}]]}}<!-- -->{{#if:{{{birthdate|}}}{{{birthname|}}}{{{location|}}}{{{deathplace|}}}{{{imagesize|}}}{{{notable works|}}}{{{illust|}}}{{{chardesign|}}}|[[Катэгорыя:Старонкі са старымі параметрамі шаблону «Стваральнік коміксаў»]]}}<!-- -->{{#if:{{{subcat|}}}|<!-- -->{{#if:{{{cartoonist|}}}|[[Катэгорыя:Карыкатурысты {{{subcat|}}}]]}}<!-- -->{{#if:{{{pencil|}}}{{{penciller|}}}{{{penciler|}}}{{{ink|}}}{{{inker|}}}{{{art|}}}{{{artist|}}}{{{color|}}}{{{colour|}}}{{{colorist|}}}{{{colourist|}}}{{{coloring|}}}{{{colouring|}}}|[[Катэгорыя:Мастакі коміксаў {{{subcat|}}}]]}}<!-- -->{{#if:{{{write|}}}{{{writer|}}}|[[Катэгорыя:Сцэнарысты коміксаў {{{subcat|}}}]]}}<!-- -->{{#if:{{{illust|}}}|[[Катэгорыя:Мастакі-ілюстратары {{{subcat|}}}]]}}<!-- -->{{#if:{{{publish|}}}{{{publisher|}}}{{{publishing|}}}|[[Катэгорыя:Выдаўцы коміксаў {{{subcat|}}}]]}} }}<!-- -->{{#if:{{{manga|}}}{{{mangaka|}}}{{{manga artist|}}}|[[Катэгорыя:Мангакі]]}}<!-- -->{{#if:{{{cartoonist|}}}|[[Катэгорыя:Карыкатурысты]]}}<!-- -->{{#if:{{{pencil|}}}{{{penciller|}}}{{{penciler|}}}{{{ink|}}}{{{inker|}}}{{{art|}}}{{{artist|}}}{{{color|}}}{{{colour|}}}{{{colorist|}}}{{{colourist|}}}{{{coloring|}}}{{{colouring|}}}|[[Катэгорыя:Мастакі коміксаў]]}}<!-- -->{{#if:{{{write|}}}{{{writer|}}}|[[Катэгорыя:Сцэнарысты коміксаў]]}}<!-- -->{{#if:{{{illust|}}}|[[Катэгорыя:Мастакі-ілюстратары]]}}<!-- -->{{#if:{{{publish|}}}{{{publisher|}}}{{{publishing|}}}|[[Катэгорыя:Выдаўцы коміксаў]]}}<!-- -->{{#invoke:Check for unknown parameters|check | unknown = [[Катэгорыя:Старонкі з невядомымі параметрамі ў шаблоне «Стваральнік коміксаў»|_VALUE_{{PAGENAME}}]] | preview = Старонка выкарыстоўвае [[Шаблон:Стваральнік коміксаў]] з невядомым параметрам "_VALUE_" | ignoreblank = y | alias | alt | area | areas | art | artist | awards | birth_date | birthdate | birth_name | birthname | birth_place | bodyclass | caption | cartoonist | chardesign | children | collaborators | color | coloring | colorist | colour | colouring | colourist | death_date | deathdate | death_place | deathplace | edit | editor | image | image_size | imagesize | illust | ink | inker | letter | letterer | lettering | location | manga | manga artist | mangaka | module | name | name_nonEN | nationality | nationality2 | noimage | nonUS | notable works | notable_works | partner | pencil | penciler | penciller | publish | publisher | publishing | relatives | signature | signature_alt | sortkey | spouse | strip | subcat | website | write | writer | yob | mob | dob | yod | mod | dod }}</includeonly><noinclude> __NOTOC__ {{documentation}} </noinclude> q89q18nirnxsta4ftbx4fjfe0i7vs4r 5121341 5121335 2026-04-05T13:43:07Z Plaga med 116903 5121341 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = ib-comics-creator {{#if:{{{manga|}}}{{{mangaka|}}}{{{manga artist|}}}|ib-comics-creator-manga}} biography vcard {{{bodyclass|}}} | templatestyles = Стваральнік коміксаў/styles.css | aboveclass = fn | above = {{Ifempty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}<!-- -->{{#if:{{{name_nonEN|}}}| {{#if:{{{nonUS|}}}| <div class="ib-comics-creator-foreign-name"><!-- -->{{#switch:{{lc:{{{nonUS|}}}}} | ja | japanese = {{Lang|ja|{{{name_nonEN}}}}} | he | hebrew = {{Lang|he|{{{name_nonEN}}}}} | ko | korean = {{Lang|ko|{{{name_nonEN}}}}} | zh | chinese = {{Lang|zh|{{{name_nonEN}}}}} | sr | serbian = {{Lang|sr|{{{name_nonEN}}}}} | el | greek = {{Lang|el|{{{name_nonEN}}}}} | {{Lang|{{{nonUS|}}}|{{{name_nonEN}}}}} }}</div> | [[Катэгорыя:Карткі стваральнікаў коміксаў без моўнага кода для іншамоўнага імя]] }} }} | image = {{#if:{{NAMESPACE}}| {{#if:{{{image|}}}|[[File:Wikipe-tan_head.png|center|frameless|Wikipe-tan]]Wikipe-tan says: "You can't use fair-use images outside of articlespace!"}} | {{#if:{{{image|}}}| {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage | image = {{{image|}}} | size = {{{image_size|{{{imagesize|}}}}}} | sizedefault = frameless | alt = {{{alt|}}} | suppressplaceholder = yes }} }} }} | caption = {{{caption|}}} | label1 = Нараджэнне | data1 = {{br separated entries |1 = {{#if:{{{birth_name|{{{birthname|}}}}}}|<span class="nickname">{{{birth_name|{{{birthname|}}}}}}</span>}} |2 = {{#if:{{{birth_date|{{{birthdate|}}}}}}|{{Асоба/Дата|Нараджэння|{{{birth_date|{{{birthdate|}}}}}}|{{{death_date|{{{deathdate|}}}}}}}}}} |3 = {{#if:{{{birth_place|{{{location|}}}}}}|{{{birth_place|{{{location|}}}}}}}} }} | label2 = Смерць | data2 = {{br separated entries |1 = {{#if:{{{death_date|{{{deathdate|}}}}}}|{{Асоба/Дата|Смерці|{{{death_date|{{{deathdate|}}}}}}|{{{birth_date|{{{birthdate|}}}}}}}}}} |2 = {{#if:{{{death_place|{{{deathplace|}}}}}}|{{{death_place|{{{deathplace|}}}}}}}} }} | label3 = Нацыянальнасць | class3 = category | data3 = {{#if:{{{nationality|}}}| {{{nationality|}}}{{#if:{{{nationality2|}}}|; {{{nationality2|}}}}} }} | label4 = Сфера дзейнасці | class4 = role | data4 = {{#if:{{{areas|}}} | {{{areas|}}} | {{#if:{{{area|}}} | {{{area|}}} | {{Стваральнік коміксаў/Ролі | manga = {{{manga|}}} | mangaka = {{{mangaka|}}} | manga artist = {{{manga artist|}}} | cartoonist = {{{cartoonist|}}} | strip = {{{strip|}}} | write = {{{write|}}} | writer = {{{writer|}}} | pencil = {{{pencil|}}} | penciller = {{{penciller|}}} | penciler = {{{penciler|}}} | art = {{{art|}}} | artist = {{{artist|}}} | ink = {{{ink|}}} | inker = {{{inker|}}} | edit = {{{edit|}}} | editor = {{{editor|}}} | publish = {{{publish|}}} | publisher = {{{publisher|}}} | publishing = {{{publishing|}}} | letter = {{{letter|}}} | letterer = {{{letterer|}}} | lettering = {{{lettering|}}} | color = {{{color|}}} | colour = {{{colour|}}} | colorist = {{{colorist|}}} | colourist = {{{colourist|}}} | coloring = {{{coloring|}}} | colouring = {{{colouring|}}} | illust = {{{illust|}}} | chardesign = {{{chardesign|}}} }} }} }} | label5 = Псеўданім | class5 = nickname | data5 = {{{alias|}}} | label6 = Вядомыя працы | data6 = {{{notable_works|{{{notable works|}}}}}} | label7 = Суаўтары | data7 = {{{collaborators|}}} | label8 = Узнагароды | data8 = {{{awards|}}} | label9 = Партнёр | data9 = {{{partner|}}} | label10 = Муж/жонка | data10 = {{{spouse|}}} | label11 = Дзеці | data11 = {{{children|}}} | label12 = Сваякі | data12 = {{{relatives|}}} | header13 = {{#if:{{{signature|}}}|Подпіс}} | data14 = {{#if:{{{signature|}}}|[[File:{{{signature}}}|150px|alt={{{signature_alt|Подпіс {{Ifempty|{{{name|}}}|{{PAGENAME}}}}}}}]]}} | data15 = {{{module|}}} | below = {{#if:{{{website|}}}|[{{{website|}}} Афіцыйны сайт]}} }}<includeonly><!-- службовыя і катэгарызацыйныя блокі -->{{#if:{{{image|}}}||{{#if:{{{noimage|}}}||[[Катэгорыя:Карткі стваральнікаў коміксаў без выявы|{{PAGENAME}}]]}}}}<!-- -->{{#if:{{{image|}}}|{{#if:{{{caption|}}}||[[Катэгорыя:Карткі стваральнікаў коміксаў без подпісу да выявы|{{PAGENAME}}]]}}}}<!-- -->{{#if:{{{image|}}}|{{#if:{{{alt|}}}||[[Катэгорыя:Карткі стваральнікаў коміксаў без alt-тэксту|{{PAGENAME}}]]}}}}<!-- -->{{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|Дакументацыя||{{#if:{{NAMESPACE}}|[[Катэгорыя:Няправільна размешчаныя карткі стваральнікаў коміксаў|{{PAGENAME}}]]}}}}<!-- -->{{#if:{{{birthdate|}}}{{{birthname|}}}{{{location|}}}{{{deathplace|}}}{{{imagesize|}}}{{{notable works|}}}{{{illust|}}}{{{chardesign|}}}|[[Катэгорыя:Старонкі са старымі параметрамі шаблону «Стваральнік коміксаў»]]}}<!-- -->{{#if:{{{subcat|}}}|<!-- -->{{#if:{{{cartoonist|}}}|[[Катэгорыя:Карыкатурысты {{{subcat|}}}]]}}<!-- -->{{#if:{{{pencil|}}}{{{penciller|}}}{{{penciler|}}}{{{ink|}}}{{{inker|}}}{{{art|}}}{{{artist|}}}{{{color|}}}{{{colour|}}}{{{colorist|}}}{{{colourist|}}}{{{coloring|}}}{{{colouring|}}}|[[Катэгорыя:Мастакі коміксаў {{{subcat|}}}]]}}<!-- -->{{#if:{{{write|}}}{{{writer|}}}|[[Катэгорыя:Сцэнарысты коміксаў {{{subcat|}}}]]}}<!-- -->{{#if:{{{illust|}}}|[[Катэгорыя:Мастакі-ілюстратары {{{subcat|}}}]]}}<!-- -->{{#if:{{{publish|}}}{{{publisher|}}}{{{publishing|}}}|[[Катэгорыя:Выдаўцы коміксаў {{{subcat|}}}]]}} }}<!-- -->{{#if:{{{manga|}}}{{{mangaka|}}}{{{manga artist|}}}|[[Катэгорыя:Мангакі]]}}<!-- -->{{#if:{{{cartoonist|}}}|[[Катэгорыя:Карыкатурысты]]}}<!-- -->{{#if:{{{pencil|}}}{{{penciller|}}}{{{penciler|}}}{{{ink|}}}{{{inker|}}}{{{art|}}}{{{artist|}}}{{{color|}}}{{{colour|}}}{{{colorist|}}}{{{colourist|}}}{{{coloring|}}}{{{colouring|}}}|[[Катэгорыя:Мастакі коміксаў]]}}<!-- -->{{#if:{{{write|}}}{{{writer|}}}|[[Катэгорыя:Сцэнарысты коміксаў]]}}<!-- -->{{#if:{{{illust|}}}|[[Катэгорыя:Мастакі-ілюстратары]]}}<!-- -->{{#if:{{{publish|}}}{{{publisher|}}}{{{publishing|}}}|[[Катэгорыя:Выдаўцы коміксаў]]}}<!-- -->{{#invoke:Check for unknown parameters|check | unknown = [[Катэгорыя:Старонкі з невядомымі параметрамі ў шаблоне «Стваральнік коміксаў»|_VALUE_{{PAGENAME}}]] | preview = Старонка выкарыстоўвае [[Шаблон:Стваральнік коміксаў]] з невядомым параметрам "_VALUE_" | ignoreblank = y | alias | alt | area | areas | art | artist | awards | birth_date | birthdate | birth_name | birthname | birth_place | bodyclass | caption | cartoonist | chardesign | children | collaborators | color | coloring | colorist | colour | colouring | colourist | death_date | deathdate | death_place | deathplace | edit | editor | image | image_size | imagesize | illust | ink | inker | letter | letterer | lettering | location | manga | manga artist | mangaka | module | name | name_nonEN | nationality | nationality2 | noimage | nonUS | notable works | notable_works | partner | pencil | penciler | penciller | publish | publisher | publishing | relatives | signature | signature_alt | sortkey | spouse | strip | subcat | website | write | writer | yob | mob | dob | yod | mod | dod }}</includeonly><noinclude> __NOTOC__ {{documentation}} </noinclude> 3tgbtung5s8jqsvfuzlq44s9a63qcw4 5121345 5121341 2026-04-05T13:50:04Z Plaga med 116903 5121345 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = ib-comics-creator {{#if:{{{manga|}}}{{{mangaka|}}}{{{manga artist|}}}|ib-comics-creator-manga}} biography vcard {{{bodyclass|}}} | templatestyles = Стваральнік коміксаў/styles.css | aboveclass = fn | above = {{Ifempty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}<!-- -->{{#if:{{{name_nonEN|}}}| {{#if:{{{nonUS|}}}| <div class="ib-comics-creator-foreign-name"><!-- -->{{#switch:{{lc:{{{nonUS|}}}}} | ja | japanese = {{Lang|ja|{{{name_nonEN}}}}} | he | hebrew = {{Lang|he|{{{name_nonEN}}}}} | ko | korean = {{Lang|ko|{{{name_nonEN}}}}} | zh | chinese = {{Lang|zh|{{{name_nonEN}}}}} | sr | serbian = {{Lang|sr|{{{name_nonEN}}}}} | el | greek = {{Lang|el|{{{name_nonEN}}}}} | {{Lang|{{{nonUS|}}}|{{{name_nonEN}}}}} }}</div> | [[Катэгорыя:Карткі стваральнікаў коміксаў без моўнага кода для іншамоўнага імя]] }} }} | image = {{#if:{{NAMESPACE}}| {{#if:{{{image|}}}|[[File:Wikipe-tan_head.png|center|frameless|Wikipe-tan]]Wikipe-tan says: "You can't use fair-use images outside of articlespace!"}} | {{#if:{{{image|}}}| {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage | image = {{{image|}}} | size = {{{image_size|{{{imagesize|}}}}}} | sizedefault = frameless | alt = {{{alt|}}} | suppressplaceholder = yes }} }} }} | caption = {{{caption|}}} | label1 = Нараджэнне | data1 = {{br separated entries |1 = {{#if:{{{birth_name|{{{birthname|}}}}}}|<span class="nickname">{{{birth_name|{{{birthname|}}}}}}</span>}} |2 = {{#if:{{{birth_date|{{{birthdate|}}}}}}|{{Асоба/Дата|Нараджэння|{{{birth_date|{{{birthdate|}}}}}}|{{{death_date|{{{deathdate|}}}}}}}}}} |3 = {{#if:{{{birth_place|{{{location|}}}}}}|{{{birth_place|{{{location|}}}}}}}} }} | label2 = Смерць | data2 = {{br separated entries |1 = {{#if:{{{death_date|{{{deathdate|}}}}}}|{{Асоба/Дата|Смерці|{{{death_date|{{{deathdate|}}}}}}|{{{birth_date|{{{birthdate|}}}}}}}}}} |2 = {{#if:{{{death_place|{{{deathplace|}}}}}}|{{{death_place|{{{deathplace|}}}}}}}} }} | label3 = Нацыянальнасць | class3 = category | data3 = {{#if:{{{nationality|}}}| {{{nationality|}}}{{#if:{{{nationality2|}}}|; {{{nationality2|}}}}} }} | label4 = Сфера дзейнасці | class4 = role | data4 = {{#if:{{{areas|}}} | {{{areas|}}} | {{#if:{{{area|}}} | {{{area|}}} | {{Стваральнік коміксаў/Ролі | manga = {{{manga|}}} | mangaka = {{{mangaka|}}} | manga artist = {{{manga artist|}}} | cartoonist = {{{cartoonist|}}} | strip = {{{strip|}}} | write = {{{write|}}} | writer = {{{writer|}}} | pencil = {{{pencil|}}} | penciller = {{{penciller|}}} | penciler = {{{penciler|}}} | art = {{{art|}}} | artist = {{{artist|}}} | ink = {{{ink|}}} | inker = {{{inker|}}} | edit = {{{edit|}}} | editor = {{{editor|}}} | publish = {{{publish|}}} | publisher = {{{publisher|}}} | publishing = {{{publishing|}}} | letter = {{{letter|}}} | letterer = {{{letterer|}}} | lettering = {{{lettering|}}} | color = {{{color|}}} | colour = {{{colour|}}} | colorist = {{{colorist|}}} | colourist = {{{colourist|}}} | coloring = {{{coloring|}}} | colouring = {{{colouring|}}} | illust = {{{illust|}}} | chardesign = {{{chardesign|}}} }} }} }} | label5 = Псеўданім | class5 = nickname | data5 = {{{alias|}}} | label6 = Вядомыя працы | data6 = {{{notable_works|{{{notable works|}}}}}} | label7 = Суаўтары | data7 = {{{collaborators|}}} | label8 = Узнагароды | data8 = {{{awards|}}} | label9 = Партнёр | data9 = {{{partner|}}} | label10 = Муж/жонка | data10 = {{{spouse|}}} | label11 = Дзеці | data11 = {{{children|}}} | label12 = Сваякі | data12 = {{{relatives|}}} | header13 = {{#if:{{{signature|}}}|Подпіс}} | data14 = {{#if:{{{signature|}}}|[[File:{{{signature}}}|150px|alt={{{signature_alt|Подпіс {{Ifempty|{{{name|}}}|{{PAGENAME}}}}}}}]]}} | data15 = {{{module|}}} | below = {{#if:{{{website|}}}|[{{{website|}}} Афіцыйны сайт]}} }}<includeonly><!-- службовыя і катэгарызацыйныя блокі -->{{#if:{{{image|}}}||{{#if:{{{noimage|}}}||[[Катэгорыя:Карткі стваральнікаў коміксаў без выявы|{{PAGENAME}}]]}}}}<!-- -->{{#if:{{{image|}}}|{{#if:{{{caption|}}}||[[Катэгорыя:Карткі стваральнікаў коміксаў без подпісу да выявы|{{PAGENAME}}]]}}}}<!-- -->{{#if:{{{image|}}}|{{#if:{{{alt|}}}||[[Катэгорыя:Карткі стваральнікаў коміксаў без alt-тэксту|{{PAGENAME}}]]}}}}<!-- -->{{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|Дакументацыя||{{#if:{{NAMESPACE}}|[[Катэгорыя:Няправільна размешчаныя карткі стваральнікаў коміксаў|{{PAGENAME}}]]}}}}<!-- -->{{#if:{{{birthdate|}}}{{{birthname|}}}{{{location|}}}{{{deathplace|}}}{{{imagesize|}}}{{{notable works|}}}{{{illust|}}}{{{chardesign|}}}|[[Катэгорыя:Старонкі са старымі параметрамі шаблону «Стваральнік коміксаў»]]}}<!-- -->{{#if:{{{subcat|}}}|<!-- -->{{#if:{{{cartoonist|}}}|[[Катэгорыя:Карыкатурысты {{{subcat|}}}]]}}<!-- -->{{#if:{{{pencil|}}}{{{penciller|}}}{{{penciler|}}}{{{ink|}}}{{{inker|}}}{{{art|}}}{{{artist|}}}{{{color|}}}{{{colour|}}}{{{colorist|}}}{{{colourist|}}}{{{coloring|}}}{{{colouring|}}}|[[Катэгорыя:Мастакі коміксаў {{{subcat|}}}]]}}<!-- -->{{#if:{{{write|}}}{{{writer|}}}|[[Катэгорыя:Сцэнарысты коміксаў {{{subcat|}}}]]}}<!-- -->{{#if:{{{illust|}}}|[[Катэгорыя:Мастакі-ілюстратары {{{subcat|}}}]]}}<!-- -->{{#if:{{{publish|}}}{{{publisher|}}}{{{publishing|}}}|[[Катэгорыя:Выдаўцы коміксаў {{{subcat|}}}]]}} }}<!-- -->{{#if:{{{manga|}}}{{{mangaka|}}}{{{manga artist|}}}|[[Катэгорыя:Мангакі]]}}<!-- -->{{#if:{{{cartoonist|}}}|[[Катэгорыя:Карыкатурысты]]}}<!-- -->{{#if:{{{pencil|}}}{{{penciller|}}}{{{penciler|}}}{{{ink|}}}{{{inker|}}}{{{art|}}}{{{artist|}}}{{{color|}}}{{{colour|}}}{{{colorist|}}}{{{colourist|}}}{{{coloring|}}}{{{colouring|}}}|[[Катэгорыя:Мастакі коміксаў]]}}<!-- -->{{#if:{{{write|}}}{{{writer|}}}|[[Катэгорыя:Сцэнарысты коміксаў]]}}<!-- -->{{#if:{{{illust|}}}|[[Катэгорыя:Мастакі-ілюстратары]]}}<!-- -->{{#if:{{{publish|}}}{{{publisher|}}}{{{publishing|}}}|[[Катэгорыя:Выдаўцы коміксаў]]}}<!-- -->{{#invoke:Check for unknown parameters|check | unknown = [[Катэгорыя:Старонкі з невядомымі параметрамі ў шаблоне «Стваральнік коміксаў»|_VALUE_{{PAGENAME}}]] | preview = Старонка выкарыстоўвае [[Шаблон:Стваральнік коміксаў]] з невядомым параметрам "_VALUE_" | ignoreblank = y | alias | alt | area | areas | art | artist | awards | birth_date | birthdate | birth_name | birthname | birth_place | bodyclass | caption | cartoonist | chardesign | children | collaborators | color | coloring | colorist | colour | colouring | colourist | death_date | deathdate | death_place | deathplace | edit | editor | image | image_size | imagesize | illust | ink | inker | letter | letterer | lettering | location | manga | manga artist | mangaka | module | name | name_nonEN | nationality | nationality2 | noimage | nonUS | notable works | notable_works | partner | pencil | penciler | penciller | publish | publisher | publishing | relatives | signature | signature_alt | sortkey | spouse | strip | subcat | website | write | writer | yob | mob | dob | yod | mod | dod }}</includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude> kaij26rh0hejok7c85pz2nesdg7dlxm 0 102081 5121553 4426546 2026-04-05T18:50:48Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121553 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Зарэчча}} {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Зарэчча |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 50|lat_sec = 16 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 26|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Ліпініцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 5 |насельніцтва = 6 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Зарэ́чча'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zarečča}}, {{lang-ru|Заречье}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Ліпініцкі сельсавет|Ліпініцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 18 км на паўночны ўсход ад [[Буда-Кашалёва]], 66 км ад [[Гомель|Гомеля]], 9 км ад чыгуначнай станцыі [[Салтанаўка (станцыя)|Салтанаўка]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель). == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Жлобін]] — Гомель. Забудова драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У 1930 годзе жыхары ўступілі ў калгас. На франтах [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] загінулі 20 жыхароў. У 1959 годзе ў складзе [[калгас]]а імя В. І. Леніна (цэнтр — вёска [[Буда Люшаўская|Буда-Люшаўская]]). Да [[1 снежня]] [[2009]] года пасёлак уваходзіў у склад [[Будалюшаўскі сельсавет|Будалюшаўскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf «Об изменении административно-территориального устройства Буда-Кошелевского района Гомельской области». Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 277] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131029210409/http://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf |date=29 кастрычніка 2013 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 5 гаспадарак, 6 жыхароў. === Дынаміка === * 1959 год — 48 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 5 гаспадарак, 6 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Ліпініцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Ліпініцкі сельсавет]] b79hya13ffdn4n15x3mf9ys884s1yil 0 102084 5121667 4587243 2026-04-05T19:06:58Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121667 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = пасёлак |беларуская назва = Засценны |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет2 = Забалоцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 0 |год перапісу = 1990 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Засце́нны''' — былы [[пасёлак]] у [[Забалоцкі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)|Забалоцкім сельсавеце]] [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. На захадзе і поўдні мяжуе з лесам. Побач радовішча суглінкаў. У сувязі з радыяцыйным забруджваннем пасля [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы]] жыхары (10 сем'яў) пераселены ў 1990 годзе ў чыстыя месцы. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 10 км на паўночны ўсход ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель). == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай дарозе, затым па шашы [[Доўск]] — Гомель. Планіроўка складаецца з кароткай мерыдыянальнай вуліцы з драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] перасяленцамі з суседніх вёсак. Найболей актыўная забудова даводзіцца на 1920-я гады. У 1929 годзе жыхары пасёлка ўступілі ў калгас. У 1959 годзе ўваходзіў у склад [[калгас]]а «Іскра» (цэнтр — вёска [[Забалоцце (Буда-Кашалёўскі раён)|Забалоцце]]). Да 6 студзеня 1965 года пасёлак уваходзіў у склад [[Халоцкі сельсавет|Халоцкага сельсавета]]<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Аб утварэнні новых раёнаў Беларускай ССР ад 6 студзеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 2 (1082).</ref>, пасля — у складзе [[Рагінскі сельсавет|Рагінскага сельсавета]], з 18 студзеня 1965 года — у складзе [[Забалоцкі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)|Забалоцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 18 студзеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 10 (1090).</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2010 год — жыхароў няма. === Дынаміка === * 1926 год — 17 двароў, 37 жыхароў. * 1959 год — 80 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — жыхары (10 сем’яў) пераселены. == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 0o1d7azls1vej2zncpqa5epgbnrsajr 0 102086 5121751 4587247 2026-04-05T19:25:46Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121751 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = пасёлак |беларуская назва = Зацішша |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 43|lat_sec = 15 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 49|lon_sec = 30 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет2 = Акцябрскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Зацішша''' — былы [[пасёлак]] у [[Акцябрскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)|Акцябрскім сельсавеце]] [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. У сувязі з радыяцыйным забруджваннем пасля [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы]] жыхары (21 сям'я) пераселены. == Геаграфія == === Размяшчэнне === За 18 км на ўсход ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 29 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === На ўсходзе меліярацыйны канал. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай дарозе, затым па шашы [[Доўск]] — Гомель. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход і забудаванай пераважна двухбакова, драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] перасяленцамі з суседніх вёсак. Найболей актыўная забудова даводзіцца на 1920-я гады. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] загінулі 14 жыхароў вёскі. У 1959 годзе ўваходзіў у склад саўгаса «Краснаакцябрскі» (цэнтр — вёска [[Акцябр (Буда-Кашалёўскі раён)|Акцябр]]). Да 1966 года пасёлак уваходзіў у склад [[Ліпскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)|Ліпскага сельсавета]]<ref>Рашэнні выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 12 лістапада, 1 і 8 снежня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1967, № 1 (1159).</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2010 год — жыхароў няма. === Дынаміка === * 1925 год — 22 двары, 113 жыхароў. * 1959 год — 99 жыхароў (паводле перапісу). * канец 1980-х — пачатак 1990-х — жыхары (21 сям'я) пераселены. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} s9ouepg67ajfu77m5e7a713cyeslatj 0 102089 5121598 4833928 2026-04-05T18:57:28Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121598 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус=[[Вёска]] |беларуская назва=Зорка |арыгінальная назва=Зорка |падначаленне= |герб= |сцяг= |шырыня сцяга= |шырыня герба= |выява= |подпіс= |lat_dir = N|lat_deg =52|lat_min =56|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg =30|lon_min =29|lon_sec =5 |CoordAddon=type:city_region:BY-HO |CoordScale= |памер карты краіны=250 |памер карты вобласці=250 |памер карты раёна=250 |вобласць=Гомельская |раён=Буда-Кашалёўскі |сельсавет2=Мікалаеўскі |пасялковы савет= |карта краіны= |карта вобласці= |карта раёна= |унутранае дзяленне= |від главы= |глава= |дата заснавання= |першае згадванне=XIX стагоддзе |ранейшыя назвы=Самуйлаў |статус з= |плошча= |выгляд вышыні=Вышыня НУМ |вышыня цэнтра НП= |афіцыйная мова= |афіцыйная мова-ref= |двароў=39 |насельніцтва=77 |год перапісу=2004 |шчыльнасць= |нацыянальны склад= |канфесійны склад= |часавы пояс=+2 |DST=ёсць |тэлефонны код=2336 |паштовы індэкс= |паштовыя індэксы= |аўтамабільны код=3 |від ідэнтыфікатара= |лічбавы ідэнтыфікатар= |катэгорыя ў Commons= |сайт= |мова сайта= |мова сайта 2= |мова сайта 3= |мова сайта 4= |мова сайта 5= |add1n= |add1= |add2n= |add2= |add3n= |add3= |OpenStreetMap = 243044378 }} {{значэнні|Зорка}} '''Зо́рка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zorka}}, {{lang-ru|Зорька}}; да 1930 года ''Самуйлаў'') — вёска ў [[Мікалаеўскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)|Мікалаеўскім сельсавеце]] [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === За 22 км на поўнач ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 70 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай дарозе, затым па шашы [[Доўск]] — Гомель. Планіроўка складаецца з трох кароткіх прамалінейных вуліц рознай арыентацыі, забудаваных драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з канца [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]] як вёска ў Гарадзецкай воласці. [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. У 1848 годзе вёска і фальварак — 3547 дзесяцін зямлі. Па рэвізскіх матэрыялах 1859 года цэнтр маёнтка, у якое ўваходзілі 6 вёсак. У 1875 годзе памешчык Супруненко меў тут 1816 дзесяцін зямлі. З 1909 гады дзейнічала школа. У 1929 годзе да вёскі далучаны мястэчка Зборны. У 1930 годзе арганізаваны калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў вёсцы і наваколлях ў 1943 годзе працяглы час размяшчаліся партызаны 1-й Буда-Кашалёўскай брыгады. 62 жыхара вёскі загінулі на фронце. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Чачора» (цэнтр — вёска [[Царкоўе (Буда-Кашалёўскі раён)|Саўгасная]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 39 гаспадарак, 77 жыхароў. === Дынаміка === * 1858 год — 645 жыхароў. * 1959 год — 361 жыхар (паводле перапісу). * 2004 год — 39 гаспадарак, 77 жыхароў. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} {{Мікалаеўскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)}} [[Катэгорыя:Мікалаеўскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] 2mle540tde6lvw7b8d0zo3dptyv0b4e 0 102090 5121517 4587094 2026-04-05T18:44:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121517 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Зялёная}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Зялёная |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 34|lat_sec = 08 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 22|lon_sec = 49 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Чабатовіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя назвы = Новая Жэзленка |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 31 |насельніцтва = 49 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044296 }} '''Зялёная'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zialionaja}}, {{lang-ru|Зелёная}}; да 30 ліпеня 1964 года '''Новая Жэзленка''') — [[вёска]] ў [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Чабатовіцкі сельсавет|Чабатовіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 22 км ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 52 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Жлобін]] — Гомель. Планіроўка складаецца з просталінейнай, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі вуліцы, забудаванай двухбакова драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснавана ў [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзі]] як вёска Жэзленка, якая пазней падзялілася на дзве: Старая Жэзленка і Новая Жэзленка. У 1929 годзе арганізаваны калгас. На франтах [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] загінулі 24 жыхара вёскі. Вёска ўтворана 30 ліпеня 1964 года шляхам зліцця суседніх вёсак [[Новая Жэзленка]] і [[Старая Жэзленка]]<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Аб перайменаванні некаторых населеных пунктаў Беларускай ССР ад 30 ліпеня 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 23 (1063).</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 31 гаспадарка, 49 жыхароў. === Дынаміка === * 1959 год — 149 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 31 гаспадарка, 49 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Чабатовіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Чабатовіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] osys20xd8ij07826mkyy2crnch99v5o 0 102091 5121518 4587115 2026-04-05T18:44:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121518 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Зялёная Дуброва}} {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Зялёная Дуброва |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 41|lat_sec = 59 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 31|lon_sec = 23 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Марозавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 7 |насельніцтва = 12 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044230 }} '''Зялёная Дубро́ва'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Зялёная Дубра́ва'''</ref> ({{lang-be-trans|Zialionaja Dubrova}}, {{lang-ru|Зелёная Дуброва}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Марозавіцкі сельсавет|Марозавіцкага сельсавета]]. На поўначы мяжуе з лесам. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 3 км на паўднёвы захад ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 48 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === На поўдні і захадзе меліярацыйныя каналы. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Буда-Кашалёва — Гомель. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад і забудаванай двухбакова драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку 1920-х гадоў на былых памешчыцкіх землях перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1929 годзе арганізаваны калгас. На франтах [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] загінулі 7 жыхароў вёскі. Да 16 ліпеня 1954 года пасёлак знаходзіўся ў адміністрацыйным падпарадкаванні Буда-Кашалёўскага пассавета<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об образовании Морозовичского сельского Совета в составе Буда-Кошелевского района, Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Марозавічы» (цэнтр — вёска [[Марозавічы (Буда-Кашалёўскі раён)|Марозавічы]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 7 гаспадарак, 12 жыхароў. === Дынаміка === * 1959 год — 116 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 7 гаспадарак, 12 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Марозавіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Марозавіцкі сельсавет]] oj4q7nuf57mm5hsh6zr8p05o8qisf5d 0 102092 5121966 5069836 2026-04-05T22:21:23Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121966 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = пасёлак |беларуская назва = Зялёны |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Чабатовіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя назвы = Старая Жэзленка |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 37 |насельніцтва = 51 |год перапісу = 1991 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Зялёны''' (да 30 ліпеня 1964 — '''Старая Жэзленка''') — былы [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіў у склад [[Чабатовіцкі сельсавет|Чабатовіцкага сельсавета]]. З 21 км на паўднёвы захад ад [[Буда-Кашалёва]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — [[Гомель (станцыя)|Гомель]]), 49 км ад [[Гомель|Гомеля]]. Транспартная сувязь па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Жлобін]] — [[Гомель]]. == Гісторыя == Заснаваны ў XIX стагоддзі як вёска Жэзленка, якая пазней падзялілася на дзве: Старую Жэзленку і Новую Жэзленку. У 1929 годзе арганізаваны калгас. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Чабатовічы» (цэнтр — вёска [[Чабатовічы]]). Планіроўка складалася з просталінейнай, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі вуліцы і забудаванай драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Насельніцтва == * 1959 год — 28 жыхароў (паводле перапісу). * 1999 год — 37 гаспадарак, 51 жыхар. == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 2ekpok2gz87ekg04dncoeoauar8znno 0 102093 5121645 4427193 2026-04-05T19:03:28Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121645 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Зялёны Востраў}} {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Зялёны Востраў |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 37|lat_sec = 16 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 45|lon_sec = 00 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Уваравіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 2 |насельніцтва = 2 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243046260 }} '''Зялёны Во́страў'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zialiony Vostraŭ}}, {{lang-ru|Зелёный Остров}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Уваравіцкі сельсавет|Уваравіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 21 км на поўдзень ад [[Буда-Кашалёва]], 27 км ад [[Гомель|Гомеля]], 2 км ад чыгуначнай станцыі [[Станцыя Ціхінічы|Ціхінічы]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель). === Гідраграфія === На ўсходзе і поўначы ўскраінах меліярацыйны канал, злучаны з ракой [[Уза (рака)|Уза]] (прыток ракі [[Сож]]). == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, а затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Буда-Кашалёва — Уваравічы. Забудова драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснавана напачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] перасяленцамі з суседніх вёсак. Найболей актыўная забудова даводзіцца на 1920-я гады. У 1929 годзе арганізаваны калгас. У 1959 годзе ў складзе эксперыментальнай базы «Уваравічы» (цэнтр — гарадскі пасёлак [[Уваравічы]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 2 гаспадаркі, 2 жыхара. === Дынаміка === * 1926 год — 27 двароў, 130 жыхароў. * 1959 год — 47 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 2 гаспадаркі, 2 жыхара. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Уваравіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Уваравіцкі сельсавет]] hhffe9ywl8pus75a4nsjda2pw3flapq 0 102097 5121541 4587516 2026-04-05T18:48:48Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121541 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Івольск |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 32|lat_sec = 48 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 32|lon_sec = 22 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Крыўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 167 |насельніцтва = 486 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042213 }} '''Іво́льск'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Ivoĺsk}}, {{lang-ru|Ивольск}}) — [[вёска]] ў [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Крыўскі сельсавет|Крыўскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 25 км на поўдзень ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Станцыя Буда-Кашалёўская|Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Станцыя Жлобін|Жлобін]] — Гомель), 25 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === Рака [[Іволька]] (прыток ракі [[Уза (рака)|Уза]]). == Транспартная сетка == Паблізу аўтадарога [[Жлобін]] — Гомель. Планіроўка складаецца з доўгай, ледзь выгнутай мерыдыянальнай вуліцы, якая ў цэнтры перасякаецца просталінейнай вуліцай, а з поўдня да яе далучаюцца дзве просталінейныя кароткія вуліцы. Забудова двухбаковая, драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. У 1987 годзе пабудаваны цагляныя дамы на 50 кватэр, у якіх змесцаваліся перасяленцы з забруджаных радыяцыяй месцаў пасля [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы]]. == Гісторыя == Выяўленыя археолагамі два гарадзішчы (1 км на захад ад вёскі, на левым беразе ракі) сведчаць пра засяленне гэтай тэрыторыі ў далёкім мінулым. Па пісьмовых крыніцах вядома з пачатку [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]]. З 1818 года знаходзілася драўляная Праабражэнская царква. Побач з вёскай быў фальварак, гаспадар якога дваранін Баркоўскі валодаў у 1879 годзе 330 дзесяцінамі зямлі, [[вятрак]]ом і піцейным домам. У 1883 годзе працавалі млын, цагельня, хлебазапасны магазін. Па перапісу 1897 года размяшчаліся царква, вінная крама, школа граматы. У фальварку — карчма. Дзейнічала народнае вучылішча (адкрыта ў 1902 годзе; у 1907 годзе 51 вучань). У 1909 годзе 918 дзесяцін зямлі, царква, школа, казённая вінная крама, млын, у Чабатовіцкай воласці [[Гомельскі павет|Гомельскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. З 8 снежня 1926 года цэнтр [[Івольскі сельсавет|Івольскага сельсавета]] [[Уваравіцкі раён|Уваравіцкага]], з 17 красавіка 1962 года Буда-Кашалёўскага раёна [[Гомельская акруга|Гомельскай]] (да 26 ліпеня 1930 года) акругі, з 20 лютага 1938 года Гомельскай вобласці. Дзейнічалі пачатковая школа, аддзяленне спажывецкай кааперацыі, сельскагаспадарчае крэдытнае таварыства. У 1929 годзе арганізаваны калгас імя М. І. Калініна, працавалі нафтавы млын, [[вятрак]], гамарня, цыркулярная піла. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў баях каля вёскі загінулі 8 савецкіх салдатаў і 6 партызан (пахаваны ў брацкай магіле на паўднёва-ўсходняй ускраіне). На франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 263 чалавека з вёсак сельсавета, памяць пра загінуўшых увекавечвае збудаваная ў 1973 годзе стэла з барэльефнай шматфігурнай кампазіцыяй, дошка з прысвячэннем і 2 пліты з імёнамі загінуўшых. У 1959 годзе цэнтр [[калгас]]а імя М. І. Калініна. Размяшчаліся пільня, млын, камбінат бытавога абслугоўвання, механічная майстэрня, сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі, дзіцячы сад. У 1996 годзе адкрыта царква. У склад Івольскага сельсавета ўваходзілі: да 1936 года пасёлак Крывізна, Свашын; да 1938 года пасёлак Галыда, да 1968 года пасёлак Пашкаўскі, да 1997 года пасёлак Букалоў. Усе яны ў наш час не існуюць. [[1 снежня]] [[2009]] года Івольскі сельсавет быў скасаваны, і Івольск увойшоў у склад [[Крыўскі сельсавет|Крыўскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf «Об изменении административно-территориального устройства Буда-Кошелевского района Гомельской области». Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 277] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131029210409/http://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf |date=29 кастрычніка 2013 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 167 гаспадарак, 486 жыхароў. === Дынаміка === * 1848 год — 50 двароў. * 1883 год — 91 двор, 587 жыхароў. * 1897 год — 134 двары, 798 жыхароў, у фальварку 2 двары, 12 жыхароў (паводле перапісу). * 1909 год — 163 двары, 934 жыхара. * 1926 год — 230 двароў, 1202 жыхара. * 1940 год — 504 жыхара. * 1997 год — 184 двары, 491 жыхар<ref name="bel7">{{кніга|загаловак=Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата|адказны=Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1998|том=7|старонкі=159|старонак=608|isbn=985-11-0130-3|тыраж =10&nbsp;000}}</ref>. * 2004 год — 167 гаспадарак, 486 жыхароў. == Вядомыя асобы == * [[Павел Сцяпанавіч Малчанаў]] (нар. 1(14).3.1902) — савецкі акцёр, народны артыст СССР (1949), народны артыст БССР, лаўрэат Сталінскай прэміі СССР (1946). Узнагароджаны 3 ордэнамі. * А. А. Маркаў — генерал-лейтэнант. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{кніга|загаловак=Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата|адказны=Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1998|том=7|старонкі=159|старонак=608|isbn=985-11-0130-3|тыраж =10&nbsp;000}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Крыўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Крыўскі сельсавет]] l7z7jzwe7mbs0l9mfta7mwqu58flger 0 102190 5121889 5068651 2026-04-05T21:34:08Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121889 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = пасёлак |беларуская назва = Калацін |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 42|lat_sec = 23 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 50|lon_sec = 44 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Шырокаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 0 |год перапісу = 1990 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Калаці́н'''<ref>''[[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Рапановіч, Я. Н.]]'' Слоўнік назваў населеных пунктаў Гомельскай вобласці / Рэд. П. П. Шуба. — Мн.: Навука і тэхніка, 1986. — 240 с. (ст. 81).</ref> — былы [[пасёлак]] [[Шырокаўскі сельсавет|Шырокаўскам сельсавеце]] [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. За 20 км на ўсход ад [[Буда-Кашалёва]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 27 км ад [[Гомель|Гомеля]]. Транспартныя сувязі па прасёлкавай дарозе, затым па шашы [[Доўск]] — Гомель. == Гісторыя == Заснаваны напачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У 1929 годзе жыхары вёскі ўступілі ў калгас. У 1959 годзе ўваходзіў у склад саўгаса «Камінтэрн» (цэнтр — вёска [[Шырокае (Буда-Кашалёўскі раён)|Шырокае]]). У сувязі з радыяцыйным забруджваннем пасля [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы]] жыхары (18 сем'яў) пераселены ў 1990 годзе ў чыстыя месцы. Планіроўка складалася з кароткай вуліцы амаль мерыдыянальнай арыентацыі, забудаванай драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Насельніцтва == * 1959 год — 63 жыхара (паводле перапісу). * 1990 год — жыхары (18 сем'яў) пераселены. * 2004 год — жыхароў няма. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} jvrq2vic948ksk0kyk7tfatryns4k7l 0 102192 5121668 4587208 2026-04-05T19:07:08Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121668 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Калініна}} {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = пасёлак |беларуская назва = Калініна |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Гусявіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 8 |насельніцтва = 8 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Калі́ніна'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kalinina}}, {{lang-ru|Калинино}}) — былы [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіў у склад [[Гусявіцкі сельсавет|Гусявіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 14 км на поўдзень ад [[Буда-Кашалёва]], 6 км ад чыгуначнай станцыі [[Радзеева (прыпыначны пункт)|Радзеева]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 34 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Буда-Кашалёва — Уваравічы. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай шыротнай вуліцы, забудаванай драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснавана напачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] перасяленцамі з суседніх вёсак. Найболей актыўная забудова даводзіцца на 1920-я гады. У 1929 годзе арганізаваны калгас «Чонгарская дывізія», працавалі гамарня і [[вятрак]]. На франтах [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] загінулі 16 жыхароў вёскі. У 1959 годзе ў складзе эксперыментальнай базы «Пянчын» (цэнтр — вёска [[Пянчын (Буда-Кашалёўскі раён)|Пянчын]]). Ліквідаваны ў 2016 годзе<ref>[http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-Буда-Кошелевский%20райсовет/type-Решение/77-16.08.2016.htm РЕШЕНИЕ БУДА-КОШЕЛЕВСКОГО РАЙОННОГО СОВЕТА ДЕПУТАТОВ 16 августа 2016 г. № 77 О некоторых вопросах административно- территориального устройства Буда-Кошелевского района]</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 8 гаспадарак, 8 жыхароў. === Дынаміка === * 1926 год — 29 двароў 190 жыхароў. * 1959 год — 188 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 8 гаспадарак, 8 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} pgyd57zvz9y6d5k3h33yqb3klw06vlf 0 102194 5121554 4587091 2026-04-05T18:50:58Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121554 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Камінтэрн, значэнні}} {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Камінтэрн |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 42|lat_sec = 34 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 52|lon_sec = 06 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Шырокаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 10 |насельніцтва = 18 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243046223 }} '''Камінтэ́рн'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kamintern}}, {{lang-ru|Коминтерн}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Шырокаўскі сельсавет|Шырокаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === За 20 км на ўсход ад [[Буда-Кашалёва]], 19 км ад чыгуначнай станцыі [[Лазурная]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 27 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === На ўсходзе і захадзе меліярацыйныя каналы. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай дарозе, затым па шашы [[Доўск]] — Гомель. Планіроўка складаецца з кароткай, амаль мерыдыянальнай крывалінейнай вуліцы. Забудова драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У 1929 годзе жыхары вёскі ўступілі ў калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] акупанты спалілі 15 двароў, 9 жыхароў вёскі загінулі на фронце. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Камінтэрн» (цэнтр — вёска [[Шырокае (Буда-Кашалёўскі раён)|Шырокае]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 10 гаспадарак, 18 жыхароў. === Дынаміка === * 1940 год — 35 двароў, 92 жыхара. * 1959 год — 103 жыхара (паводле перапісу). * 2004 год — 10 гаспадарак, 18 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Шырокаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Шырокаўскі сельсавет]] 2rj79lq8uzm36r7fjtx070uymj70uoc 0 102195 5121519 4428247 2026-04-05T18:45:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121519 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Камсамольск}} {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Камсамольск |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 34|lat_sec = 39 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 18|lon_sec = 35 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Чабатовіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 11 |насельніцтва = 19 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243043172 }} '''Камсамо́льск'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Камсамо́льскі'''</ref> ({{lang-be-trans|Kamsamoĺsk}}, {{lang-ru|Комсомольск}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Чабатовіцкі сельсавет|Чабатовіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 20 км на паўднёвы захад ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 58 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === На захадзе — пойма ракі [[Дняпро]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Жлобін]] — Гомель. Забудова драўляная, хаатычная, сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У 1930 годзе жыхары вёскі ўступілі ў калгас. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Чабатовічы» (цэнтр — вёска [[Чабатовічы]]). Да 18 студзеня 1965 года пасёлак у складзе [[Смычкоўскі сельсавет|Смычкоўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 18 студзеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 10 (1090).</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 11 гаспадарак, 19 жыхароў. === Дынаміка === * 1959 год — 59 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 11 гаспадарак, 19 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Чабатовіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Чабатовіцкі сельсавет]] 754v8rb0z9b6rk0ypk4ink463i6f9b0 0 102196 5121838 5015010 2026-04-05T20:37:06Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121838 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Камунар}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Камунар |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 38|lat_sec = 12 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 49|lon_sec = 15 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет2 = Камунараўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243046266 }} '''Камуна́р'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kamunar}}, {{lang-ru|Коммунар}}) — [[аграгарадок]] (да 2009 г. [[пасёлак]]<ref>{{Cite web|url=https://etalononline.by/document/?regnum=d909g0027166&q_id=3309570|title=Решение Буда-Кошелёвского районного Совета депутатов от 1 октября 2009 года № 178 "О преобразовании некоторых населенных пунктов Буда-Кошелевского района в агрогородки"}}</ref>) у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Цэнтр [[Камунараўскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)|Камунараўскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === Аграгарадок Камунар знаходзіцца за 27 км на паўднёвы ўсход ад [[Буда-Кашалёва]], 29 км на паўночны захад ад [[Гомель|Гомеля]], 4 км ад чыгуначнай станцыі [[Уза (станцыя)|Уза]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — [[Гомель (станцыя)|Гомель]]). Праект забудовы выкананы ў 1968 годзе Гомельскімі абласнымі праектнымі майстэрнямі інстытута «Белдзяржпраект». Пасёлак кампактны, з дзвюх узаемна перпендыкулярных вуліц, на скрыжаванні якіх — плошча. Значную частку жылой забудовы складаюць каменныя 2-5-павярховыя будынкі. Па выніках рэспубліканскага конкурсу 1967 года забудова пасёлка ўдастоена дыплома 3-й ступені. == Гісторыя == Заснаваны напачатку 1920-х гадоў, на былых памешчыцкіх землях, перасяленцамі з суседніх вёсак, якія стварылі камуну імя К. Маркса. У 1929 годзе арганізаваны калгас. На франтах [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] загінулі 8 жыхароў мястэчка. Пасёлак у 1967 годзе атрымаў назву Камунар. У ліпені 1967 года ў склад пасёлка ўключаны пасёлкі [[Высокі (Буда-Кашалёўскі раён)|Высокі]] і [[Папаратны (Блюдніцкі сельсавет)|Папаратны]]<ref>Рашэнні выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 4 і 27 ліпеня 1967 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1967, № 24 (1182).</ref>. З 28 чэрвеня 1973 года цэнтр Камунараўскага сельсавета Буда-Кашалёўскага раёна<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 28 чэрвеня 1973 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1973, № 27 (1401).</ref>. Гомельская птушкафабрыка. Размешчана дапаможная гаспадарка Узаўскага камбіната хлебапрадуктаў, Палац культуры, універмаг, сталовая, камбінат бытавога абслугоўвання, гасцініца, сярэдняя школа, інтэрнат, дзіцячы сад-яслі, лякарня, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі, швейная майстэрня, 2 крамы. У аграгарадку дзейнічае птушкафабрыка РУП «Беларуснафта-Асобіна»<ref>[http://www.belarusinfo.by/ru/poisk/84231.html РУП «Белоруснефть-Особино»]{{ref-ru}}</ref>. == Транспартная сетка == Побач (за 1 км) шаша [[Доўск]] — [[Гомель]] (траса {{таблічка-by|М|8}}). Дарогамі аграгарадок Камунар злучаны са станцыяй [[Уза (станцыя)|Уза]], вёскамі [[Блюдніца]], [[Асобіна (Буда-Кашалёўскі раён)|Асобіна]], пасёлкам [[Красін (Буда-Кашалёўскі раён)|Красін]] і іншымі населенымі пунктамі. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 893 гаспадаркі, 2458 жыхароў. === Дынаміка === * 2004 год — 893 гаспадаркі, 2458 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Гомельская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2011|старонкі=18|старонак=68|isbn=978-985-508-107-5|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Камунараўскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)}} [[Катэгорыя:Камунараўскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] pfjwsi9fsl3j1q6co8n3mpeas54spk6 0 102238 5121520 4587102 2026-04-05T18:45:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121520 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Кантаровічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 41|lat_sec = 17 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 30|lon_sec = 03 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Марозавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 12 |насельніцтва = 20 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044228 }} '''Кантаро́вічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kantarovičy}}, {{lang-ru|Канторовичи}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Марозавіцкі сельсавет|Марозавіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 5 км на паўднёвы захад ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель). === Гідраграфія === На ўсходзе, поўначы і захадзе меліярацыйныя каналы, злучаныя з ракой [[Уза (рака)|Уза]] (прыток ракі [[Сож]]). == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Буда-Кашалёва — Гомель. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай амаль мерыдыянальнай арыентацыі вуліцы, забудаванай драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У 1929 годзе жыхары мястэчка ўступілі ў калгас. На франтах [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] загінулі 12 жыхароў вёскі. Да 16 ліпеня 1954 года пасёлак знаходзіўся ў адміністрацыйным падпарадкаванні Буда-Кашалёўскага пассавета<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об образовании Морозовичского сельского Совета в составе Буда-Кошелевского района, Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Марозавічы» (цэнтр — вёска [[Марозавічы (Буда-Кашалёўскі раён)|Марозавічы]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 12 гаспадарак, 20 жыхароў. === Дынаміка === * 1959 год — 94 жыхара (паводле перапісу). * 2004 год — 12 гаспадарак, 20 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Марозавіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Марозавіцкі сельсавет]] a5a7lipr6cdg6qeagbbebf8q3ubrar8 0 102239 5121738 4599700 2026-04-05T19:23:36Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121738 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Каромка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 50|lat_sec = 59 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 39|lon_sec = 55 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Рагінскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XVIII стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 59 |насельніцтва = 96 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042379 }} '''Каро́мка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Karomka}}, {{lang-ru|Коромка}}) — [[вёска]] ў [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Рагінскі сельсавет|Рагінскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 18 км на паўночны ўсход ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 45 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === На ўсходзе меліярацыйныя каналы. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай дарозе, затым па шашы [[Доўск]] — Гомель. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы з двума завулкамі, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад. Забудова двухбаковая, драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядома з канца [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]] як паселішча ў [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскім павеце]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. З 1884 года працаваў хлебазапасны магазін. Па перапісу 1897 года знаходзіліся: школа граматы, [[вятрак]]. У 1909 годзе — 398 дзесяцін зямлі, у Кашалёўскай воласці Рагачоўскага павета. У 1925 годзе ў Забалацкім сельсавеце Буда-Кашалёўскага раёна [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]]. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Селянін». Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] 28 лістапада 1943 года вызвалена ад фашысцкіх захопнікаў, 52 жыхары вёскі загінулі на фронце. У 1959 годзе ў складзе [[калгас]]а «Рагінь» (цэнтр — вёска [[Рагінь]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 59 гаспадарак, 96 жыхароў. === Дынаміка === * 1816 год — 30 двароў, 144 жыхары. * 1858 год — 159 жыхароў. * 1897 год — 49 двароў, 342 жыхары (паводле перапісу). * 1909 год — 50 двароў, 443 жыхары. * 1925 год — 76 двароў. * 1959 год — 421 жыхар (паводле перапісу). * 2004 год — 59 гаспадарак, 96 жыхароў. == Вядомыя выхадцы == * [[Іван Ігнатавіч Шальманаў]] (1936—1993) — беларускі пісьменнік. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Рагінскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Рагінскі сельсавет]] fhq82it36biaketvc6c321jhzd6evp8 0 102240 5121556 4587133 2026-04-05T18:51:08Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121556 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Кастрышча |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 45|lat_sec = 26 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 32|lon_sec = 23 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Кашалёўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XVIII стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 16 |насельніцтва = 18 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042404 }} '''Кастры́шча'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kastryšča}}, {{lang-ru|Кострище}}) — [[вёска]] ў [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Кашалёўскі сельсавет|Кашалёўскага сельсавета]]. На захадзе мяжуе з лесам. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 4 км на поўнач ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 52 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === На поўначы рака [[Ліпа (рака)|Ліпа]] і меліярацыйныя каналы. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтадарогах, якія адыходзяць ад [[Буда-Кашалёва]]. Планіроўка складаецца з дзвюх прамалінейных вуліц, арыентаваных з паўднёвага ўсходу на паўночны захад і забудаваных двухбакова, няшчыльна драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснавана ў канцы [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]]. Напачатку [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]] невялікае паселішча з карчмой. У 1850 годзе ў складзе Кашалёўскага казённага маёнтка. З 1883 года дзейнічаў хлебазапасны магазін. Па перапісу 1897 года знаходзіліся: школа граматы, [[вятрак]]. У 1909 годзе — 281 дзесяцін зямлі, у Кашалёўскай воласці [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. У 1929 годзе арганізаваны калгас. На фронце загінулі 32 жыхара мястэчка. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Шарыбаўскі» (цэнтр — вёска [[Шарыбаўка]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 16 гаспадарак, 18 жыхароў. === Дынаміка === * 1850 год — 15 двароў, 55 жыхароў. * 1897 год — 29 двароў, 203 жыхара (паводле перапісу). * 1909 год — 39 двароў, 278 жыхароў. * 1959 год — 265 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 16 гаспадарак, 18 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Кашалёўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Кашалёўскі сельсавет]] 55yco2gx8a8ekfu9wywqxhwizgaig1g 0 102242 5121521 4587486 2026-04-05T18:45:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121521 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Кашалёва}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Кашалёва |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 44|lat_sec = 29 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 36|lon_sec = 03 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Кашалёўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XV стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 189 |насельніцтва = 412 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042400 }} '''Кашалёва'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Кашалёў, м.'''</ref> ({{lang-be-trans|Kašaliova}}, {{lang-ru|Кошелёво}}) — [[вёска]] ў [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Цэнтр [[Кашалёўскі сельсавет|Кашалёўскага сельсавета]]. Паблізу ёсць паклады гліны. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 4 км на паўночны ўсход ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 52 км ад [[Гомель|Гомеля]]. Прыкладна за 0,5 км на паўночны ўсход ад вёскі працякае рака [[Ліпа (рака)|Ліпа]]. == Транспартная сетка == [[Дарога|Аўтамабільная дарога]] [[Чачэрск]] — [[Буда-Кашалёва]]. Планіроўка складаецца з доўгай просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад і забудаванай з двух бакоў драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Выяўленае археолагамі [[гарадзішча]] (за 0,5 км на поўнач ад вёскі) сведчыць пра засяленне тэрыторыі гэтых месцаў з даўніх часоў. Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XV стагоддзе|XV стагоддзя]] як вёска ў [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Рэчыцкім павеце]] [[Мінскае ваяводства|Мінскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага княства Літоўскага]], уласнасць казны. У 1503 і 1508 гадах згадваецца ў грамаце пра перамір'е ў перапісцы [[Васіль III|Васіля III]] і [[Жыгімонт I|Жыгімонта I]] па пытаннях памежных канфліктаў паміж [[Вялікае княства Маскоўскае|Маскоўскай дзяржавай]] і [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім княствам Літоўскім]]. У 1560 годзе 12 дымоў, 4 службы, пустаўшчыны Хлусоўская, Пашкоўская, Гваздоўская, Дзербінская. У 1640-х гадах па інвентары [[Гомельскае староства|Гомельскага староства]] ў Кашалёва 12 дымоў, 4 службы, 16 валоў, 13 коней, Свята-Міхайлаўская царква. У 1765 годзе — маёнтак, валоданне Вышынскага, цэнтр староства, якое аб'ядноўвала 4 вёскі з 72 дварамі. Пасля [[Рэч Паспалітая#Падзелы Рэчы Паспалітай|першага падзела Рэчы Паспалітай]] (1772 год) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1807—1809 гадах адбыліся выступы сялян Кашалёўскай воласці супраць памешчыка. Працяглы час вёска была цэнтрам казённага маёнтка, у склад якога ў 1824 годзе ўваходзілі вёскі Кашалёў, [[Кастрышча]], Буда-Славянец, [[Сялец (Буда-Кашалёўскі раён)|Сяльцо]], Рудзенка, Бушаўка. З 1825 года дзейнічала карчма (валоданне Солтана). Праз вёску праходзіла паштовая дарога з Гомеля ў [[Жлобін]]. Па інвентары 1847 года 103 двары і 42 незанятыя ўчасткі. У 1886 годзе размяшчаліся: школа (адкрыта ў 1845 годзе), царква (валодала зямельным участкам і з 1830 года сукнавальняй), лякарня, 2 ветракі. З другой паловы XIX стагоддзя дзейнічаў хлебазапасны магазін. Цэнтр воласці (да 9 мая 1923 года), у склад якой у 1890 годзе ўваходзілі 38 населеных пунктаў з агульнай колькасцю 1064 двары. Па перапісе 1897 года знаходзіліся: драўляная на каменным падмурку царква (згарэла ў 1953 годзе), лякарня, вучэльня, 2 хлебазапасныя магазіны, лясніцтва, аддзяленне паштовай сувязі, 3 ветракі, 8 крам, карчма. З 1898 года працавалі 2 пільні. У 1908 годзе арганізавана крэдытнае таварыства. У 1909 годзе пры школе мелася бібліятэка. 22 кастрычніка 1919 года створаны Кашалёўскі валасны рэўкам. З 20 жніўня 1924 года цэнтр Кашалёўскага сельсавета Буда-Кашалёўскага раёна [[Гомельская акруга|Гомельскай]] (да 26 ліпеня 1930 года) акругі, з 20 лютага 1938 года Гомельскай вобласці. У 1930 годзе арганізавана 2 [[калгас]]ы, працавалі 3 ветракі, гамарня, 2 конныя крупарушкі, нафтавы млын, народная хата. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] вызвалена 28 лістапада 1943 года. На франтах і ў партызанскай барацьбе загінуў 141 жыхар вёскі. У памяць пра загінуўшых у 1966 годзе ў цэнтры вёскі ўсталяваны помнік. У 1959 годзе цэнтр саўгаса імя П. Я. Галавачова. Працуюць маслазавод, базавая школа, клуб, бібліятэка, дзіцячы сад, лякарня, аддзяленне сувязі, магазін. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 189 гаспадарак, 412 жыхароў. === Дынаміка === * 1847 год — 103 двары. * 1886 год — 176 двароў 983 жыхара. * 1897 год — 262 двары, 1643 жыхара (паводле перапісу). * 1909 год — 1826 жыхароў. * 1959 год — 662 жыхара (паводле перапісу). * 1998 год — 180 двароў, 479 жыхароў<ref name="bel8">{{кніга|загаловак=Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі|адказны=Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год =1999|том=8|старонкі=197|старонак=576|isbn=985-11-0144-3|тыраж =10&nbsp;000}}</ref>. * 2004 год — 189 гаспадарак, 412 жыхароў. == Вядомыя выхадцы == * [[Казімір Паўлавіч Буслаў|К. П. Буслаў]] — акадэмік Акадэміі навук БССР, доктар філасофскіх навук, прафесар, заслужаны дзеяч навукі БССР. * [[Павел Якаўлевіч Галавачоў|П. Я. Галавачоў]] — двойчы [[Герой Савецкага Саюза]], генерал-маёр авіяцыі. У Гомелі і Буда-Кашалёве ўсталяваны помнікі. Яго імем названы вуліцы ў Гомелі і Буда-Кашалёве, саўгас у Буда-Кашалёўскім раёне. * Усцін Мікітавіч Шваякоў — падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] камандзір партызанскага атрада ў [[Глускі раён|Глускім раёне]]. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * Кашалёў // {{кніга|загаловак=Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі|адказны=Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год =1999|том=8|старонкі=197|старонак=576|isbn=985-11-0144-3|тыраж =10&nbsp;000}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Гомельская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2011|старонкі=18|старонак=68|isbn=978-985-508-107-5|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Кашалёўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Кашалёўскі сельсавет]] ni690pr71t2eyxihs71jozrkw2vg5v8 0 102244 5121671 5067455 2026-04-05T19:07:38Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121671 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = пасёлак |беларуская назва = Козі Рог |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 44|lat_sec = 51 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 20|lon_sec = 54 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Патапаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 2 |насельніцтва = 3 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044253 }} '''Ко́зі Рог'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Казі́ны Рог'''</ref> ({{lang-be-trans|Kozi Roh}}, {{lang-ru|Козий Рог}}) — былы [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіў у склад [[Патапаўскі сельсавет|Патапаўскага сельсавета]]. Ліквідаваны [[20 сакавіка]] [[2010]] года<ref>[http://pravo.by/pdf/2010-114/2010_114_9_31463.pdf «Об упразднении сельского населенного пункта». Решение Буда-Кошелевского районного Совета депутатов от 20 марта 2010 г. № 206] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240629115845/https://pravo.by/pdf/2010-114/2010_114_9_31463.pdf |date=29 чэрвеня 2024 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 15 км на паўночны захад ад [[Буда-Кашалёва]], 6 км ад чыгуначнай станцыі [[Забаб’е (прыпыначны пункт)|Забаб’е]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель. == Гісторыя == Каля мястэчка ў 1960 і ў 1980 гадах выяўлена два скарбу. Знойдзеныя рэчы, вырабленыя ў Старажытнай Русі ў канцы [[XI]] — пачатку [[XIII стагоддзе|XIII стагоддзяў]], што сведчыць пра дзейнасць чалавека ў гэтых месцах з даўніх часоў. Сучасны пасёлак заснаваны напачатку 1920-х гадоў на былых памешчыцкіх землях перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1929 годзе жыхары вёскі ўступілі ў калгас. У 1959 годзе ў складзе гаспадаркі Буда-Кашалёўскага аграрна-тэхнічнага каледжа (цэнтр — горад [[Буда-Кашалёва]]). Забудова драўляная сядзібнага тыпу. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 2 гаспадаркі, 3 жыхара. === Дынаміка === * 1959 год — 98 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 2 гаспадаркі, 3 жыхара. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} 7d5tpwd5kzsikwjejg7cwpoqsnn5jku 0 102245 5121895 5068658 2026-04-05T21:34:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121895 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Колас, значэнні}} {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Колас |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 42|lat_sec = 59 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 52|lon_sec = 40 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Шырокаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 6 |насельніцтва = 13 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243046222 }} '''Ко́лас'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kolas}}, {{lang-ru|Колос}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Шырокаўскі сельсавет|Шырокаўскага сельсавета]]. За 20 км на ўсход ад [[Буда-Кашалёва]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — [[Гомель (станцыя)|Гомель]]). Транспартныя сувязі па прасёлкавай дарозе, затым па шашы [[Доўск]] — [[Гомель]]. Забудова драўляная, сядзібнага тыпу, уздоўж вясковай дарогі. На ўсходзе, поўначы і захадзе меліярацыйныя каналы. == Гісторыя == Заснаваны напачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] перасяленцамі з суседніх вёсак. Найболей актыўная забудова даводзіцца на 1920-я гады. У 1926 годзе ў Ліпскім сельсавеце [[Уваравіцкі раён|Уваравіцкага раёна]] [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]. У 1929 годзе жыхары мястэчка ўступілі ў калгас. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Камінтэрн» (цэнтр — вёска [[Шырокае (Буда-Кашалёўскі раён)|Шырокае]]). == Насельніцтва == * 1925 год — 11 двароў, 50 жыхароў. * 1959 год — 32 жыхара (паводле перапісу). * 2004 год — 6 гаспадарак, 13 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Шырокаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Шырокаўскі сельсавет]] hvdi72ug8iw67m6a1djnndch11uecpw 0 102390 5121740 4587169 2026-04-05T19:23:56Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121740 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Краснагорск}} {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Краснагорск |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 41|lat_sec = 12 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 52|lon_sec = 16 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Шырокаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 22 |насельніцтва = 33 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243046224 }} '''Краснаго́рск'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Krasnahorsk}}, {{lang-ru|Красногорск}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Шырокаўскі сельсавет|Шырокаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === За 20 км на ўсход ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 29 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === На поўначы, захадзе і поўдні меліярацыйныя каналы. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай дарозе, затым па шашы [[Доўск]] — Гомель. Планіроўка складаецца з просталінейнай шыротнай вуліцы, да якой на ўсходзе далучаецца кароткая мерыдыянальная вуліца. Забудова драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1930 годзе арганізаваны калгас, працавала арцель па здабычы торфу. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] акупанты спалілі 20 двароў, 12 жыхароў вёскі загінулі на фронце. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Камінтэрн» (цэнтр — вёска [[Шырокае (Буда-Кашалёўскі раён)|Шырокае]]). Да 1966 года пасёлак уваходзіў у склад [[Акцябрскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)|Акцябрскага сельсавета]]<ref>Рашэнні выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 12 лістапада, 1 і 8 снежня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1967, № 1 (1159).</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 22 гаспадаркі, 33 жыхара. === Дынаміка === * 1926 год — 39 двароў, 185 жыхароў. * 1940 год — 49 двароў, 350 жыхароў. * 1959 год — 202 жыхара (паводле перапісу). * 2004 год — 22 гаспадаркі, 33 жыхара. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Шырокаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Шырокаўскі сельсавет]] lzhgf70lnafasyz7il21nvmt750rm3f 0 102391 5121522 5027979 2026-04-05T18:45:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121522 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Красная Плошчадзь |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 33|lat_sec = 31 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 33|lon_sec = 46 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Крыўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 20 |насельніцтва = 29 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042215 }} '''Кра́сная Пло́шчадзь'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Кра́сная Пло́шча, Кла́дкі, мн.'''</ref> ({{lang-be-trans|Krasnaja Ploščadź}}, {{lang-ru|Красная Площадь}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Крыўскі сельсавет|Крыўскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === За 20 км на поўдзень ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 26 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Побач аўтадарога Жлобін — Гомель. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад і забудаванай двухбакова драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У 1930 годзе жыхары мястэчка ўступілі ў калгас. У 1959 годзе ў складзе [[калгас]]а імя М. І. Калініна (цэнтр — вёска [[Івольск]]). Да [[1 снежня]] [[2009]] года пасёлак уваходзіў у склад [[Івольскі сельсавет|Івольскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf «Об изменении административно-территориального устройства Буда-Кошелевского района Гомельской области». Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 277] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131029210409/http://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf |date=29 кастрычніка 2013 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 20 гаспадарак, 29 жыхароў. === Дынаміка === * 1959 год — 148 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 20 гаспадарак, 29 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Крыўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Крыўскі сельсавет]] iyto7jrs18tfmcor70ozwq1qui3hi5h 0 102393 5121571 4587396 2026-04-05T18:53:18Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121571 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Чырвоны Акцябр |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 39|lat_sec = 34 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 49|lon_sec = 36 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет2 = Акцябрскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя назвы = Чэрапаўка-II |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 21 |насельніцтва = 46 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243046274 }} '''Чырво́ны Акця́бр'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Кра́сны Акця́бр, н.'''</ref> ({{lang-be-trans|Čyrvony Akciabr}}, {{lang-ru|Чирвоный Октябрь}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Акцябрскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)|Акцябрскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 24 км на паўднёвы ўсход ад [[Буда-Кашалёва]], 15 км ад чыгуначнай станцыі [[Лазурная]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 23 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Шаша [[Доўск]] — Гомель. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай вуліцы амаль мерыдыянальнай арыентацыі (абапал шашы) і забудаванай двухбакова драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседняй вёскі Чэрапаўка на былых памешчыцкіх землях. Першапачаткова пасёлак быў вядомы пад назвай Чэрапаўка-II, у 1924 годзе атрымаў сучасную назву. У 1929 годзе жыхары ўступілі ў калгас. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Краснаакцябрскі» (цэнтр — вёска [[Акцябр (Буда-Кашалёўскі раён)|Акцябр]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год - 21 гаспадарка, 46 жыхароў. === Дынаміка === * 1926 год - 8 двароў, 36 жыхароў. * 1959 год - 105 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год - 21 гаспадарка, 46 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Акцябрскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Акцябрскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] n3lu24ds1dq4hr6s745hcrymp10ykrx 0 102394 5121540 4587093 2026-04-05T18:48:38Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121540 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Чырвоны Курган}} {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Чырвоны Курган |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 34|lat_sec = 42 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 25|lon_sec = 04 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Чабатовіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 23 |насельніцтва = 32 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044278 }} '''Чырво́ны Курга́н'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Кра́сны Курга́н, Салано́е, Сало́нае, н.'''</ref> ({{lang-be-trans|Čyrvony Kurhan}}, {{lang-ru|Чирвоный Курган}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Чабатовіцкі сельсавет|Чабатовіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 23 км на паўднёвы захад ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 50 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Жлобін — Гомель. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад і забудаванай двухбакова драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Выяўленыя археолагамі два курганных магільніка (18 і 50 насыпаў, у 1 і 1,5 км на паўночны захад ад пасёлка) сведчаць пра засяленне гэтых месцаў з даўніх часоў. Сучасны пасёлак заснаваны напачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] перасяленцамі з суседніх вёсак. Найболей актыўная забудова даводзіцца на 1920-я гады. У 1929 годзе жыхары мястэчка ўступілі ў калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў баях каля вёскі загінулі 13 савецкіх салдатаў (пахаваны ў брацкай магіле). У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Чабатовічы» (цэнтр — вёска [[Чабатовічы]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 23 гаспадаркі, 32 жыхара. === Дынаміка === * 1926 год — 19 двароў, 98 жыхароў. * 1959 год — 134 жыхара (паводле перапісу). * 2004 год — 23 гаспадаркі, 32 жыхара. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Чабатовіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Чабатовіцкі сельсавет]] pl149ej9ig0bc9gtir56thhqgvs9mq4 0 102395 5121768 4840140 2026-04-05T19:29:53Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121768 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = пасёлак |беларуская назва = Красны Свет |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 38|lat_sec = 51 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 36|lon_sec = 24 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Старабудскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Кра́сны Свет'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Krasny Sviet}}, {{lang-ru|Красный Свет}}) — былы [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіў у склад [[Старабудскі сельсавет|Старабудскага сельсавета]]. У сувязі з радыяцыйным забруджваннем пасля [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] жыхары пераселены ў чыстыя месцы. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 10 км на поўдзень ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 34 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Буда-Кашалёва — Гомель. Планіроўка складаецца з двух кароткіх амаль паралельных паміж сабой шыротных вуліц, забудаваных аднабакова драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1929 годзе жыхары вёскі ўступілі ў калгас. У 1959 годзе ўваходзіў у склад [[калгас]]а «Авангард» (цэнтр — вёска [[Старая Буда (Буда-Кашалёўскі раён)|Старая Буда]]). У 1969 годзе ў пасёлак перасяліліся жыхары суседняга пасёлка [[Янаўка (Буда-Кашалёўскі раён)|Янаўка]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 26 чэрвеня 1969 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1969, № 22 (1252).</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2010 год — жыхароў няма. === Дынаміка === * 1925 год — 15 двароў. * 1959 год — 54 жыхара (паводле перапісу). * 1990-я — жыхары пераселены. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} rkpmrvlmjkozp6shfx3k7qc4hjyao9c 0 102397 5121523 4587067 2026-04-05T18:45:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121523 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Крылоў |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 35|lat_sec = 36 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 18|lon_sec = 03 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Чабатовіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 13 |насельніцтва = 22 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243043171 }} {{Значэнні|Крылоў}} '''Крыло́ў'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kryloŭ}}, {{lang-ru|Крылов}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Чабатовіцкі сельсавет|Чабатовіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 24 км на паўднёвы захад ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 72 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Жлобін]] — Гомель. Планіроўка складаецца з кароткай, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі вуліцы. Забудова драўляная сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У 1931 годзе жыхары мястэчка ўступілі ў калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] акупанты спалілі 14 двароў, 5 жыхароў вёскі загінулі на фронце. У складзе саўгаса «Чабатовічы» (цэнтр — вёска [[Чабатовічы]]). Да 18 студзеня 1965 года пасёлак уваходзіў у склад [[Смычкоўскі сельсавет|Смычкоўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 18 студзеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 10 (1090).</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 13 гаспадарак, 22 жыхара. === Дынаміка === * 1940 год — 19 двароў, 88 жыхароў. * 2004 год — 13 гаспадарак, 22 жыхара. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Чабатовіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Чабатовіцкі сельсавет]] jqvc6m80f1w6urut3rp4ny2ctvjf83l 0 102400 5121558 4432475 2026-04-05T18:51:28Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121558 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Кучынск |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 47|lat_sec = 40 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 43|lon_sec = 50 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Шырокаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 1 |насельніцтва = 1 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243046244 }} '''Ку́чынск'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kučynsk}}, {{lang-ru|Кучинск}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Шырокаўскі сельсавет|Шырокаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === За 15 км на паўночны ўсход ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 37 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === На паўднёвым захадзе і ўсходзе меліярацыйныя каналы. == Транспартная сетка == Побач шаша [[Доўск]] — Гомель. Забудова драўляная сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны ў канцы [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]]. Па перапісу 1897 года — хутар. У 1925 годзе ў Забалоцкім сельсавеце Буда-Кашалёўскага раёна [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]]. У 1929 годзе жыхары мястэчка ўступілі ў калгас. На франтах [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] загінулі 8 жыхароў. З 16 ліпеня 1954 года вёска ўваходзіла ў склад [[Рагінскі сельсавет|Рагінскага сельсавета]]<ref>Рашэнні выканкома Гомельскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 6 і 20 лютага і 26 сакавіка 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 21 (1061).</ref>. У 1959 годзе ў складзе [[калгас]]а «Іскра» (цэнтр — вёска [[Забалоцце (Буда-Кашалёўскі раён)|Забалоцце]]). З 1964 года вёска ў складзе [[Халоцкі сельсавет|Халоцкага сельсавета]]<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Аб утварэнні новых раёнаў Беларускай ССР ад 6 студзеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 2 (1082).</ref>, з 18 студзеня 1965 года да 24 кастрычніка 2002 года — у складзе [[Забалоцкі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)|Забалоцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 18 студзеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 10 (1090).</ref><ref>[http://www.kaznachey.com/doc/3OnXse3Bs6D/ Решение Гомельского облсовета депутатов от 20 сентября 2002 г. № 179 «Об упразднении Бервеновского и Заболотского сельсоветов Буда-Кошелевского района и изменении границ Чеботовичского и Широковского сельсоветов Буда-Кошелевского района»]</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 1 гаспадарка, 1 жыхар. === Дынаміка === * 1897 год — 1 двор, 10 жыхароў (паводле перапісу). * 1925 год — 17 двароў. * 1959 год — 104 жыхара (паводле перапісу). * 2004 год — 1 гаспадарка, 1 жыхар. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Шырокаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Шырокаўскі сельсавет]] at6paz9l6hv0o8o0birabx68kt14aq5 0 102401 5121702 4587123 2026-04-05T19:17:56Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121702 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Куляшоўка}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Куляшоўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 44|lat_sec = 34 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 39|lon_sec = 30 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Кашалёўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 10 |насельніцтва = 19 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042396 }} '''Куляшо́ўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kuliašoŭka}}, {{lang-ru|Кулешовка}}) — [[вёска]] ў [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Кашалёўскі сельсавет|Кашалёўскага сельсавета]]. Паблізу ёсць паклады гліны. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 6 км на поўнач ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 54 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === На поўдні меліярацыйны канал. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтадарогах, якія адыходзяць ад Буда-Кашалёва. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад і забудаванай двухбакова драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснавана ў другой палове [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]]. Па перапісу 1897 года засценак Куляшоўка (ён жа Сялец); знаходзіліся хлебазапасны магазін, [[вятрак]]. У 1925 годзе ў Кашалёўскім сельсавеце [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]]. У 1930 годзе жыхары вёскі ўступілі ў калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў кастрычніку 1943 года акупанты спалілі 14 двароў. У 1959 годзе ў складзе саўгаса імя П. Я. Галавачова (цэнтр — вёска [[Кашалёва (Буда-Кашалёўскі раён)|Кашалёва]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 10 гаспадарак, 19 жыхароў. === Дынаміка === * 1897 год — 12 двароў, 97 жыхароў (паводле перапісу). * 1925 год — 18 двароў. * 1940 год — 19 двароў. * 1959 год — 147 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 10 гаспадарак, 19 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Кашалёўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Кашалёўскі сельсавет]] pel3v1cur04ht4ree3ah1pnkw52ed1w 0 102402 5121605 4587119 2026-04-05T18:58:18Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121605 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Курганне}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Курганне |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 55|lat_sec = 15 |lon_dir = |lon_deg = 50|lon_min = 40|lon_sec = 13 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Рагінскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 16 |насельніцтва = 27 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Курга́нне'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kurhannie}}, {{lang-ru|Курганье}}) — [[вёска]] ў [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Рагінскі сельсавет|Рагінскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 24 км на паўночны ўсход ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 49 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Транспартная сетка === Транспартныя сувязі па прасёлкавай дарозе, затым па шашы [[Доўск]] — Гомель. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай, блізкай да шыротнай арыентацыі вуліцы, забудаванай драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з канца [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]] як вёска ў Мяркулавіцкай воласці [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. Па перапісу 1897 года знаходзіліся хлебазапасны магазін, 2 фальварка. У 1925 годзе мястэчка і аднайменная хутар, якія пазней аб'ядналіся ў адзін населены пункт. У 1929 годзе жыхары вёскі ўступілі ў калгас. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Дзербічы» (цэнтр — вёска [[Дзербічы]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 16 гаспадарак, 27 жыхароў. === Дынаміка === * 1897 год — 14 двароў, 107 жыхароў (паводле перапісу). * 1925 год — 5 двароў; у аднайменнай сялібе 9 двароў. * 1959 год — 127 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 16 гаспадарак, 27 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Рагінскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Рагінскі сельсавет]] 7gjk0dcms8mkjbb5jof7g5k4ysrbr11 0 102403 5121646 4587455 2026-04-05T19:03:38Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121646 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Лапічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 38|lat_sec = 20 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 45|lon_sec = 02 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Уваравіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = XV стагоддзе |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 64 |насельніцтва = 126 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243046267 }} {{Значэнні|Лапічы}} '''Ла́пічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Lapičy}}, {{lang-ru|Лапичи}}) — [[вёска]] ў [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Уваравіцкі сельсавет|Уваравіцкага сельсавета]]. На поўдні мяжуе з лесам. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 16 км на паўднёвы ўсход ад [[Буда-Кашалёва]], 30 км ад [[Гомель|Гомеля]], 2 км ад чыгуначнай станцыі [[Радзеева (прыпыначны пункт)|Радзеева]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель). === Гідраграфія === На захадзе меліярацыйны канал. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Буда-Кашалёва — Уваравічы. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад і забудаванай двухбакова драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. На паўночным усходзе невялікі адасоблены ўчастак забудовы. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XV стагоддзе|XV стагоддзя]] як вёска ў [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Рэчыцкім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае княства Літоўскае|Вялікага княства Літоўскага]]. Некаторы час уваходзіла ў склад Чарнігаўскага княства. У 1508 году згадваецца ў перапісцы [[Васіль III|Васіля III]] і [[Жыгімонт I|Жыгімонта I]] па пытаннях канфліктаў паміж [[Вялікае княства Маскоўскае|Маскоўскай дзяржавай]] і [[Вялікае княства Літоўскае|Вялікім княствам Літоўскім]]. Згадваецца ў 1526-27 гадах у матэрыялах пра канфлікты паміж ВКЛ і Маскоўскай дзяржавай. Вёска Лапічы адміністрацыйна адносіліся да [[Чачэрскае староства|Чачэрскага староства]] Рэчыцкага павета Менскага ваяводства [[ВКЛ]]. Пазначана ў інвентары Чачэрскага староства 1726 года. Пасля [[Рэч Паспалітая#Падзелы Рэчы Паспалітай|першага падзела Рэчы Паспалітай]] (1772 год) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1864 годзе працаваў хлебазапасны магазін. Паводле перапісу 1897 гады вёска, размяшчаўся хлебазапасны магазін і ваколіца з 5 вятракамі, крупарушкай, 2 гамарнямі, віннай крамай, у Рудзянецкай воласці [[Гомельскі павет|Гомельскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. У 1926 годзе дзейнічалі паштовае аддзяленне, 2 пачатковыя школы, паравы млын. З 8 снежня 1926 года да 16 мая 1954 года цэнтр [[Лапіцкі сельсавет (Уваравіцкі раён)|Лапіцкага сельсавета]] [[Уваравіцкі раён|Уваравіцкага раёна]] [[Гомельская акруга|Гомельскай]] (да 26 ліпеня 1930 года) акругі, з 20 лютага 1938 года Гомельскай вобласці. У 1931 годзе арганізаваны калгас імя В. М. Молатава, працавалі гамарня і [[вятрак]]. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] загінулі 59 жыхароў вёскі. У 1959 годзе ў складзе эксперыментальнай базы «Уваравічы» (цэнтр — гарадскі пасёлак [[Уваравічы]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 64 гаспадаркі, 126 жыхароў. === Дынаміка === * 1864 год — 67 двароў, 318 жыхароў. * 1897 год — 49 двароў, 315 жыхароў; ваколіца — 120 двароў, 773 жыхара (паводле перапісу). * 1959 год — 455 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 64 гаспадаркі, 126 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Уваравіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Уваравіцкі сельсавет]] jyhpzkqig5g66zkwmrc59ft4knblctj 0 102404 5121524 4587092 2026-04-05T18:45:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121524 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Лебедзеў}} {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Лебедзеў |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 34|lat_sec = 10 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 18|lon_sec = 56 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Чабатовіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 14 |насельніцтва = 20 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243043173 }} '''Ле́бедзеў'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Ле́бедзева, н.'''</ref> ({{lang-be-trans|Liebiedzieŭ}}, {{lang-ru|Лебедев}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Чабатовіцкі сельсавет|Чабатовіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 19 км на паўднёвы захад ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 57 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Жлобін]] — Гомель. Планіроўка складаецца з ледзь выгнутай кароткай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад і забудаванай аднабакова драўлянымі сядзібамі. == Гісторыя == Заснаваны напачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] перасяленцамі з суседніх вёсак. Па хуткім часе тут пачаў працаваць [[вятрак]]. Найболей актыўная забудова даводзіцца на 1920-я гады. У 1929 годзе жыхары вёскі ўступілі ў калгас. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Чабатовічы» (цэнтр — вёска [[Чабатовічы]]). Да 18 студзеня 1965 года пасёлак уваходзіў у склад [[Смычкоўскі сельсавет|Смычкоўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 18 студзеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 10 (1090).</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 14 гаспадарак, 20 жыхароў. === Дынаміка === * 1959 год — 56 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 14 гаспадарак, 20 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Чабатовіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Чабатовіцкі сельсавет]] 7ee2v5oip1rxa9yz4do2v7mhijchdj3 0 102405 5121647 4587154 2026-04-05T19:03:48Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121647 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Леніна}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Леніна |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 43|lat_sec = 25 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 39|lon_sec = 11 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет2 = Акцябрскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 19 |насельніцтва = 33 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042413 }} '''Ле́ніна'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Lienina}}, {{lang-ru|Ленино}}) — [[вёска]] ў [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Акцябрскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)|Акцябрскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === За 6 км на ўсход ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 42 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === На поўначы меліярацыйныя каналы, злучаныя з ракой [[Ліпа (рака)|Ліпа]] (прыток ракі [[Сож]]). == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтадарогах, якія адыходзяць ад Буда-Кашалёва. Планіроўка складаецца з ледзь выгнутай кароткай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад і забудаванай няшчыльна драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснавана напачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1925 годзе ў Дуравіцкім сельсавеце Буда-Кашалёўскага раёна [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]]. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Імя У. І. Леніна», працавала гамарня. На франтах [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] загінулі 22 жыхара вёскі. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Дуравіцкі» (цэнтр — вёска [[Дуравічы (Буда-Кашалёўскі раён)|Дуравічы]]). Да [[1 снежня]] [[2009]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Дуравіцкі сельсавет|Дуравіцкага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf «Об изменении административно-территориального устройства Буда-Кошелевского района Гомельской области». Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 277] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131029210409/http://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf |date=29 кастрычніка 2013 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 19 гаспадарак, 33 жыхара. === Дынаміка === * 1925 год — 44 двары. * 1959 год — 160 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 19 гаспадарак, 33 жыхара. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Акцябрскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Акцябрскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)]] fbvwlfchm7tsyhn50lj8jbydv3sw4d9 0 102421 5121840 4587475 2026-04-05T20:37:32Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121840 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Ліпінічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Липиничи, Belarus - panoramio.jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 48|lat_sec = 40 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 33|lon_sec = 01 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Ліпініцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XV стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 68 |насельніцтва = 179 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Lipiničy |сайт = |мова сайта = |OpenStreetMap = 243042384 }} '''Лі́пінічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Lipiničy}}, {{lang-ru|Липиничи}}) — [[вёска]] ў [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр [[Ліпініцкі сельсавет|Ліпініцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === За 14 км у напрамку на поўнач ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 62 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === Рака [[Гліна (прыток Ліпы)|Гліна]] (прыток ракі [[Ліпа (рака)|Ліпа]]). == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Чачэрск — [[Буда-Кашалёва]]. Планіроўка складаецца з доўгай просталінейнай [[Вуліца|вуліцы]] з двума завулкамі, арыентаванай амаль мерыдыянальна і забудаванай з двух бакоў пераважна драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XV стагоддзе|XV стагоддзя]] як вёска ў [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Рэчыцкім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае княства Літоўскае|Вялікага княства Літоўскага]], шляхецкая ўласнасць. Згадваецца ў 1503, 1526—1527 гадах у матэрыялах пра канфлікты паміж ВКЛ і [[Вялікае княства Маскоўскае|Маскоўскай дзяржавай]]. У 1560 годзе згадваецца ў Актах Галоўнага Літоўскага трыбунала. У 1566 годзе зямлі Сарыбаўшчына, прыпісаныя да вёскі Ліпінічы, перададзены Б. Даніловічу. Па вопісе 1567 года маёнтак Ліпінічы павінен быў выдзяляць сваіх апалчэнцаў для фарміравання ўзброеных атрадаў ВКЛ. У 40-х гадах [[XVII стагоддзе|XVII стагоддзя]] згадана ў інвентары Гомельскага староства. Пасля [[Рэч Паспалітая#Падзелы Рэчы Паспалітай|першага падзела Рэчы Паспалітай]] (1772 год) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. З 1880 года дзейнічаў хлебазапасны магазін. Па перапісу 1897 года знаходзіліся: царкоўна-прыхадская школа, хлебазапасны магазін, карчма. У 1909 годзе — 497 дзесяцін зямлі, у Кашалёўскай воласці [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. Напачатку 1920-х гадоў для школы быў вылучана нацыяналізаваны будынак. Некаторы час пасля канчатка настаўніцкай семінарыі ў вясковай школе працаваў будучы народны пісьменнік і акадэмік Акадэміі навук БССР [[Міхась Лынькоў|М. Ц. Лынькоў]]. Ён жа падчас акупацыі вёскі германскімі войскамі ў 1918 годзе быў адным з арганізатараў партызанскага атрада. З 20 жніўня 1924 года цэнтр Ліпініцкага сельсавета Буда-Кашалёўскага раёна [[Бабруйская акруга|Бабруйскага]], з 27 кастрычніка 1927 года [[Гомельская акруга|Гомельскай]] акруг. У 1929 годзе арганізаваны [[калгас]] «Перамога», працавала [[гамарня]]. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] акупанты спалілі 8 двароў, 77 жыхароў вёскі загінулі на фронце. Вызвалена 28 лістапада 1943 года. На франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 303 жыхара вёскі і бліжэйшых населеных пунктаў. У памяць пра загінуўшых у цэнтры вёскі ўсталявана скульптура жанчыны з лаўровым вянком. У 1959 годзе цэнтр [[калгас]]а «Світанак». Размяшчаліся камбінат бытавога абслугоўвання, Дом культуры, бібліятэка, аддзяленне сувязі, фельчарска-акушэрскі пункт, дзіцячы сад, магазін. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 68 гаспадарак, 179 жыхароў. === Дынаміка === * 1897 год — 67 двароў, 459 жыхароў (паводле перапісу). * 1909 год — 70 двароў 517 жыхароў. * 1925 год — 122 двары. * 1940 год — 328 жыхароў. * 1959 год — 412 жыхароў (паводле перапісу). * 1999 год — 73 двары, 198 жыхароў<ref name="bel9">{{Крыніцы/БелЭн|9к}} — С. 276.</ref>. * 2004 год — 68 гаспадарак, 179 жыхароў. == Памятныя мясціны == * Помнік землякам, загінуўшым у Вялікую Айчынную вайну<ref name="bel9" />. == Вядомыя выхадцы == * В. В. Крэпастноў — лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{Крыніцы/БелЭн|9}} — С. 276. * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Гомельская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2011|старонкі=19|старонак=68|isbn=978-985-508-107-5|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Lipiničy}} {{Ліпініцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Ліпініцкі сельсавет]] 6io8g8l7u7i5a0jkuzca36pae2q8aq4 0 102422 5121606 4587200 2026-04-05T18:58:28Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121606 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Лозаў |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 54|lat_sec = 08 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 33|lon_sec = 42 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Рагінскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XVIII стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 84 |насельніцтва = 136 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042367 }} '''Ло́заў'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Lozaŭ}}, {{lang-ru|Лозов}}) — [[вёска]] ў [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Рагінскі сельсавет|Рагінскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 21 км на поўнач ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 57 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === На паўночнай ускраіне рака [[Чачора (прыток Сажа)|Чачора]] (прыток ракі [[Сож]]). == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай дарозе, затым па шашы [[Доўск]] — Гомель. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад. На поўдні паралельна да яе праходзіць кароткая вуліца, да якой з паўднёвага захаду далучаецца другая кароткая вуліца. Забудова двухбаковая, драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з канца [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]] як паселішча ў [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Рэчыцкім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае княства Літоўскае|Вялікага княства Літоўскага]]. У 1765 годзе — маёнтак, прыналежала Завадскім. Пасля [[Рэч Паспалітая#Падзелы Рэчы Паспалітай|першага падзела Рэчы Паспалітай]] (1772 год) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1845 годзе знаходзіліся вадзяны млын, карчма (каля прасёлкавай дарогі), хлебазапасны магазін, лазня. Побач быў фальварак. У «Географа-статыстычным слоўніку Расійскай імперыі» (1863 год) пазначана як сяло. Школа граматы, млын, сукнавальня, у Мяркулавіцкай воласці Рагачоўскага павета. У 1885 годзе ў наваколлях вёскі працавала Заходняя меліярацыйная экспедыцыя генерала Жылінскага. Па перапісу 1897 года знаходзіліся: царкоўна-прыхадская школа, хлебазапасны магазін, карчма. У 1925 годзе ў Прыбарскім сельсавеце Гарадзецкага раёна [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]]. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Камунар», працавала гамарня. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] загінулі 110 жыхароў вёскі. У 1959 годзе ў складзе [[калгас]]а «Рагінь» (цэнтр — вёска [[Рагінь]]). На паўночны захад ад вёскі, ва ўрочышчы Беліца, вядуцца торфараспрацоўкі. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 84 гаспадаркі, 136 жыхароў. === Дынаміка === * 1765 год — 16 двароў, 104 жыхара мужчынскага полу. * 1845 год — 37 двароў. * 1897 год — 92 двары, 578 жыхароў (паводле перапісу). * 1909 год — 103 двары, 644 жыхара. * 1925 год — 130 двароў. * 1959 год — 614 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 84 гаспадаркі, 136 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Рагінскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Рагінскі сельсавет]] 95zg9vbrymr5erxpr5zfr6qjqh8hm0b 0 102423 5121729 4587153 2026-04-05T19:22:06Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121729 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Рудня Лозаўская |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 54|lat_sec = 27 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 38|lon_sec = 24 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Рагінскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 34 |насельніцтва = 58 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042365 }} '''Ру́дня Ло́заўская'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Ло́заўская Ру́дня'''</ref> ({{lang-be-trans|Rudnia Lozaŭskaja}}, {{lang-ru|Рудня Лозовская}}) — [[вёска]] ў [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Рагінскі сельсавет|Рагінскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 20 км на паўночны ўсход ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 53 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === На ўсходняй ускраіне меліярацыйны канал, злучаны з ракой [[Чачора (прыток Сажа)|Чачора]] (прыток ракі [[Сож]]). == Транспартная сетка == Побач шаша [[Доўск]] — Гомель. Планіроўка складаецца з крывалінейнай мерыдыянальнай вуліцы, забудаванай двухбакова драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. Невялікая частка забудовы змесцавана за каналам, на ўсходзе ад галоўнай вуліцы. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з канца [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]] як вёска ў Мяркулавіцкай воласці [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. Па перапісу 1897 года знаходзіліся: млын, хлебазапасны магазін. У 1909 годзе 431 дзесяцін зямлі. У 1925 годзе ў Рагінскім сельсавеце Буда-Кашалёўскага раёна [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]]. У 1931 годзе жыхары вёскі ўступілі ў калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] нямецкія карнікі забілі 10 жыхароў, 33 жыхара вёскі загінулі на франтах. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Дзербічы» (цэнтр — вёска [[Дзербічы]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 34 гаспадаркі, 58 жыхароў. === Дынаміка === * 1881 год — 32 двары, 198 жыхароў. * 1897 год — 46 двароў (паводле перапісу). * 1909 год — 301 жыхар. * 1925 год — 45 двароў. * 1959 год — 249 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 34 гаспадаркі, 58 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Рагінскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Рагінскі сельсавет]] 2xc2v78unchjvlx4fqyopeslnkzigar 0 102424 5121560 4587149 2026-04-05T18:51:48Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121560 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Лозкі}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Лозкі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 33|lat_sec = 11 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 36|lon_sec = 14 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Крыўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 23 |насельніцтва = 30 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042208 }} '''Ло́зкі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Lozki}}, {{lang-ru|Лозки}}) — [[вёска]] ў [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Крыўскі сельсавет|Крыўскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 20 км на поўдзень ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 24 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === На заходняй ускраіне Канава Чырвоная (прыток ракі [[Уза (рака)|Уза]]). == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Жлобін — Гомель. Планіроўка складаецца з просталінейнай шыротнай вуліцы, да якой на ўсходзе далучаецца крывалінейная вуліца. Забудова двухбаковая, драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з пачатку [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]] як вёска ў Беліцкім, затым [[Гомельскі павет|Гомельскім]] паветах [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. Па рэвізіі 1858 года ў валоданні памешчыка Клячкоўскага. У 1909 годзе ў Целяшоўскай воласці. У 1926 годзе ў [[Уваравіцкі раён|Уваравіцкім раёне]] Гомельскай акругі. У 1929 годзе арганізаваны калгас «Чырвоныя Лозкі», працавалі [[вятрак]] і гамарня. На франтах [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] загінулі 28 жыхароў вёскі. У 1959 годзе ў складзе [[калгас]]а імя М. І. Калініна (цэнтр — вёска [[Івольск]]). Да [[1 снежня]] [[2009]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Івольскі сельсавет|Івольскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf «Об изменении административно-территориального устройства Буда-Кошелевского района Гомельской области». Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 277] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131029210409/http://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf |date=29 кастрычніка 2013 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 23 гаспадаркі, 30 жыхароў. === Дынаміка === * 1834 год — 8 двароў. * 1909 год — 30 жыхароў. * 1926 год — 15 двароў, 100 жыхароў. * 1959 год — 231 жыхар (паводле перапісу). * 2004 год — 23 гаспадаркі, 30 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Крыўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Крыўскі сельсавет]] j4acjef4s3pdol84dbvrawca90u8p6h 0 102425 5121525 4912667 2026-04-05T18:46:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121525 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Лугавы}} {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Лугавы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 34|lat_sec = 24 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 19|lon_sec = 02 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Чабатовіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя назвы = імя Сталіна |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 9 |насельніцтва = 15 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243043177 }} '''Лугавы́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Luhavy}}, {{lang-ru|Луговый}}; да 4 снежня 1964 года пасёлак '''імя Сталіна''') — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Чабатовіцкі сельсавет|Чабатовіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 19 км на паўднёвы захад ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 56 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Жлобін — Гомель. Планіроўка складаецца з кароткай амаль просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад і забудаванай аднабакова драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку 1920-х гадоў на былых памешчыцкіх землях перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1929 годзе жыхары вёскі ўступілі ў калгас. У складзе саўгаса «Чабатовічы» (цэнтр — вёска [[Чабатовічы]]). Да 4 снежня 1964 года пасёлак меў назву '''імя Сталіна'''<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР ад 4 снежня 1964 г. Аб перайменаванні вёскі Какаль Светлагорскага раёна і пасёлка імя Сталіна Буда-Кашалёўскага раёна Гомельскай вобласці // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 37 (1077).</ref>. Да 18 студзеня 1965 года пасёлак уваходзіў у склад [[Смычкоўскі сельсавет|Смычкоўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 18 студзеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 10 (1090).</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 9 гаспадарак, 15 жыхароў. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Чабатовіцкі сельсавет}} {{ізаляваны артыкул|date=2025-01-09}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Чабатовіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] 0fogewrinx63nhp5l5r95ka2s85yvm1 0 102625 5121752 4587273 2026-04-05T19:25:56Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121752 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Лугінічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 43|lat_sec = 39 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 45|lon_sec = 45 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет2 = Акцябрскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XVI стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 0 |год перапісу = 1993 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Лугінічы''' — былая вёска ў [[Акцябрскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)|Акцябрскім сельсавеце]] [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. У сувязі з радыяцыйным забруджваннем пасля [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы]] жыхары (47 сем’яў) пераселены ў 1990-93 гадах у чыстыя месцы. == Геаграфія == === Размяшчэнне === За 14 км на ўсход ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 34 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === На поўдні, усходзе і захадзе меліярацыйныя каналы. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай дарозе, а затым па шашы [[Доўск]] — Гомель. Планіроўка складаецца з просталінейнай амаль шыротнай вуліцы. Забудова драўляная сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XVI стагоддзе|XVI стагоддзя]]. Згадваецца ў матэрыялах 1525-27 гадоў пра канфлікты паміж [[Вялікае княства Літоўскае|Вялікім княствам Літоўскім]] і [[Вялікае княства Маскоўскае|Маскоўскай дзяржавай]]. У інвентары Чачэрскага стараства 1704 года пазначана як вёска. Па вопісе Чачэрскага стараства 11765 года 17 дымоў. Пасля [[Рэч Паспалітая#Падзелы Рэчы Паспалітай|першага падзела Рэчы Паспалітай]] (1772 год) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Па рэвізскіх матэрыялах 1859 года ў складзе Чачэрскага маёнтка графа І. І. Чарнышова-Круглікава. З 1884 года дзейнічалі хлебазапасны магазін, школа граматы, млын, у Дудіцкай воласці [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. У 1909 годзе 367 дзесяцін зямлі. З 8 снежня 1926 года па 30 снежня 1927 года цэнтр [[Лугініцкі сельсавет|Лугініцкага сельсавета]] [[Уваравіцкі раён|Уваравіцкага раёна]] [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Баявы», працавалі [[вятрак]] і гамарня. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] загінуў 51 жыхароў вёскі. Па перапісу 1959 года ў складзе саўгаса «Краснаакцябрскі» (цэнтр — вёска [[Акцябр (Буда-Кашалёўскі раён)|Акцябр]]). Да 1966 года вёска ўваходзіла ў склад [[Ліпскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)|Ліпскага сельсавета]]<ref>Рашэнні выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 12 лістапада, 1 і 8 снежня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1967, № 1 (1159).</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2010 год — жыхароў няма. === Дынаміка === * 1909 год — 46 двароў, 335 жыхароў. * 1926 год — 62 двары, 363 жыхара. * 1959 год — 241 жыхар (паводле перапісу). * 1990—1993 — жыхары (47 сем’яў) пераселены. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} s1tbj19i1lg5ug3q82kh9z3uaujnds5 0 102627 5121753 4587225 2026-04-05T19:26:06Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121753 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Лук’янаў}} {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = пасёлак |беларуская назва = Лук’янаў |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 44|lat_sec = 30 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 43|lon_sec = 50 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет2 = Акцябрскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 0 |год перапісу = 1990 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Лук’янаў''' — былы [[пасёлак]] у [[Акцябрскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)|Акцябрскім сельсавеце]] [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. На ўсходзе і поўдні мяжуе з лесам. У сувязі з радыяцыйным забруджваннем пасля [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы]] жыхары (6 сем’яў) пераселены ў 1990 годзе ў чыстыя месцы. == Геаграфія == === Размяшчэнне === За 11 км на паўночны ўсход ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 35 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай дарозе, затым па шашы [[Доўск]] — Гомель. Планіроўка складаецца з кароткай вуліцы, забудаванай драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] перасяленцамі з суседніх вёсак. Найболей актыўная забудова даводзіцца на 1920-я гады. У 1926 годзе ў [[Лугініцкі сельсавет|Лугініцкім сельсавеце]] [[Уваравіцкі раён|Уваравіцкага раёна]] [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]. У 1928 годзе арганізаваны калгас «Дакладны шлях». У 1959 годзе ўваходзіў у склад саўгаса «Краснаакцябрскі» (цэнтр — вёска [[Акцябр (Буда-Кашалёўскі раён)|Акцябр]]). Да 1966 года пасёлак уваходзіў у склад [[Ліпскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)|Ліпскага сельсавета]]<ref>Рашэнні выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 12 лістапада, 1 і 8 снежня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1967, № 1 (1159).</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2010 год — жыхароў няма. === Дынаміка === * 1925 год — 17 двароў 77 жыхароў. * 1959 год — 82 жыхара (паводле перапісу). * 1990 год — жыхары (6 сем’яў) пераселены. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} {{Бібліяінфармацыя}} r7i4pnkevz46t5h8f4uv04npr45g6o9 0 102629 5121649 4587159 2026-04-05T19:03:58Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121649 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Любань, значэнні}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Любань |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 57|lat_sec = 23 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 28|lon_sec = 54 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет2 = Мікалаеўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 32 |насельніцтва = 58 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044376 }} '''Люба́нь'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Liubań}}, {{lang-ru|Любань}}) — [[вёска]] ў [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Мікалаеўскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)|Мікалаеўскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 26 км на поўнач ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 74 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай дарозе, далей па шашы [[Доўск]] — Гомель. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад і забудаванай драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з пачатку [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]] як паселішча ў [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскім павеце]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. Па рэвізіі 1858 года ў складзе маёнтка Самуйлова, валоданне памешчыка Варварына. У 1886 годзе размяшчаліся Свята-Нікалаеўская царква, хлебазапасны магазін. Па перапісу 1897 года знаходзіліся: царква, царкоўна-прыхадская школа, хлебазапасны магазін. У 1909 годзе 693 дзесяцін зямлі, царква, школа, у Гарадзецкай воласці. У 1930 годзе арганізаваны калгас. На франтах [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] загінулі 25 жыхароў вёскі. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Шлях Ілліча» (цэнтр — вёска [[Мікалаеўка (Буда-Кашалёўскі раён)|Мікалаеўка]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 32 гаспадаркі, 58 жыхароў. === Дынаміка === * 1816 год — 87 жыхароў. * 1858 год — 128 жыхароў. * 1886 год — 17 двароў 134 жыхара. * 1897 год — 31 двор, 215 жыхароў (паводле перапісу). * 1909 год — 33 двары, 386 жыхароў. * 1959 год — 235 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 32 гаспадаркі, 58 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Мікалаеўскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Мікалаеўскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)]] 7x66crf0y8me4qf3awoexedcn0v6umn 0 102631 5121839 4587389 2026-04-05T20:37:22Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121839 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Любіца |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 47|lat_sec = 49 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 35|lon_sec = 56 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Кашалёўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 6 |насельніцтва = 8 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |OpenStreetMap = 243042397 }} {{Значэнні2|Любіца (значэнні)}} '''Лю́біца'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Liubica}}, {{lang-ru|Любица}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Кашалёўскі сельсавет|Кашалёўскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 10 км на паўночны ўсход ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 58 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Чачэрск]] — [[Буда-Кашалёва]]. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай, шыротнай вуліцы, забудаванай драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У 1929 годзе жыхары вёскі ўступілі ў калгас. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Шарыбаўскі» (цэнтр — вёска [[Шарыбаўка]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 6 гаспадарак, 8 жыхароў. === Дынаміка === * 1959 год — 45 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 6 гаспадарак, 8 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Гомельская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2011|старонкі=18|старонак=68|isbn=978-985-508-107-5|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Кашалёўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Кашалёўскі сельсавет]] p9atxsvkd1gq9qbpcpg872vw43d8qog 0 102632 5121608 4587129 2026-04-05T18:58:38Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121608 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Люткава |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 33|lat_sec = 59 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 40|lon_sec = 56 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Гусявіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 11 |насельніцтва = 18 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042229 }} '''Лю́ткава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Лю́дкава'''</ref> ({{lang-be-trans|Liutkava}}, {{lang-ru|Лютково}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Гусявіцкі сельсавет|Гусявіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 24 км на паўднёвы ўсход ад [[Буда-Кашалёва]], 29 км ад [[Гомель|Гомеля]], 9 км ад чыгуначнай станцыі [[Уза (станцыя)|Уза]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель). == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Буда-Кашалёва — Гомель. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад і забудаванай драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Выяўленыя археолагамі курганы паблізу мястэчка сведчаць пра засяленне тэрыторыі гэтых месцаў з даўніх часоў. Сучасны пасёлак заснаваны напачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] перасяленцамі з суседніх вёсак. Найболей актыўная забудова даводзіцца на 1920-я гады. У 1926 годзе ў Стара-Гусявіцкім сельсавеце [[Уваравіцкі раён|Уваравіцкага раёна]] [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]. У 1929 годзе жыхары вёскі ўступілі ў калгас. На франтах [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] загінулі 15 жыхароў вёскі. У 1959 годзе ў складзе [[калгас]]а імя У. І. Леніна (цэнтр — вёска [[Старая Гусявіца]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год - 11 гаспадарак, 18 жыхароў. === Дынаміка === * 1926 год - 18 двароў 97 жыхароў. * 1959 год - 66 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год - 11 гаспадарак, 18 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гусявіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Гусявіцкі сельсавет]] nqwe1l4orwo8gzfehvmtf1ojllo3yit 0 102635 5121535 4587197 2026-04-05T18:48:08Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121535 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Люшаў |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 50|lat_sec = 23 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 28|lon_sec = 33 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Ліпініцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XVI стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 11 |насельніцтва = 14 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044364 }} '''Лю́шаў'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Лю́шава, н.'''</ref> ({{lang-be-trans|Liušaŭ}}, {{lang-ru|Люшев}}) — [[вёска]] ў [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Ліпініцкі сельсавет|Ліпініцкага сельсавета]]. Паблізу ёсць паклады гліны. == Геаграфія == === Размяшчэнне === За 16 км на поўнач ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 64 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === На ўсходзе рака [[Гліна (прыток Ліпы)|Гліна]] (прыток ракі [[Ліпа (рака)|Ліпа]]). == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]]Чачэрск — [[Буда-Кашалёва]]. Планіроўка складаецца з просталінейнай, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад вуліцы, паралельна да якой на захадзе праходзіць кароткая вуліца. Забудова двухбаковая, драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XVI стагоддзе|XVI стагоддзя]] як вёска ў валоданні Солтанаў, дзе знаходзіўся іх фамільны магільны склеп. Напачатку [[XVII стагоддзе|XVII стагоддзя]] пабудаваны касцёл. Пасля [[Рэч Паспалітая#Падзелы Рэчы Паспалітай|першага падзела Рэчы Паспалітай]] (1772 год) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Па інвентары 1848 гады вёска і фальварак у складзе памешчыцкага маёнтка, у [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскім павеце]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. Праз вёску праходзіла паштовая дарога з Гомелю ў Жлобін. У 1858 годзе знаходзіўся касцёл. У 1878 годзе Солтаны мелі ў вёсцы і наваколлях карчму, 2 млыны і крупарушку. У 1885 годзе адкрыта школа, якая ззнаходзілась ў наёмнай сялянскай хаце. Напачатку 1920-х гадоў для яе быў вылучана нацыяналізаваны будынак. Па перапісу 1897 года знаходзіліся: хлебазапасны магазін (з 1884 года). Побач быў аднайменны фальварак, дзе меўся [[вятрак]]. У 1925 годзе ў [[Любавінскі сельсавет|Любавінскім сельсавеце]] Буда-Кашалёўскага раёна [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]]. У 1929 годзе арганізаваны калгас «Камінтэрн», працавалі гамарня і нафтавы млын. На франтах [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] загінулі 39 жыхароў вёскі. Да 13 лютага 1958 года вёска ўваходзіла ў склад [[Буда-Люшаўскі сельсавет|Буда-Люшаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 13 лютага 1958 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1958, № 4.</ref>. У 1959 годзе ў складзе [[калгас]]а «Юбілейны» (цэнтр — вёска [[Негаўка]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 11 гаспадарак, 14 жыхароў. === Дынаміка === * 1848 год — 183 жыхара. * 1858 год — 26 двароў. * 1897 год — 39 двароў, 245 жыхароў (паводле перапісу). * 1909 год — 290 жыхароў. * 1925 год — 112 двароў. * 1959 год — 273 жыхара (паводле перапісу). * 2004 год — 11 гаспадарак, 14 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Ліпініцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Ліпініцкі сельсавет]] dl58e9cdxoue72e0o1qfqllu9yy9xmg 0 102711 5121526 4587121 2026-04-05T18:46:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121526 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Лявады |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 35|lat_sec = 47 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 25|lon_sec = 42 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Губіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 19 |насельніцтва = 27 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044298 }} '''Лява́ды'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Лява́да, ж.'''</ref> ({{lang-be-trans|Liavady}}, {{lang-ru|Левады}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Губіцкі сельсавет|Губіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 25 км на паўднёвы захад ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 47 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Жлобін]] — Гомель. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад, да якой на поўначы далучаецца пад прамым вуглом другая кароткая вуліца. Забудова драўляная, сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У 1930 годзе жыхары вёскі ўступілі ў калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] загінулі 12 жыхароў. У 1959 годзе ў складзе [[калгас]]а «Авангард» (цэнтр — вёска [[Старая Буда (Буда-Кашалёўскі раён)|Старая Буда]]). Да 17 мая 1979 года пасёлак уваходзіў у склад [[Глазаўскі сельсавет|Глазаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 17 мая 1979 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1979, № 16 (1606).</ref>, да 5 жніўня 1996 года — у склад [[Недайскі сельсавет|Недайскага сельсавета]], да 1 снежня 2009 года — у склад [[Старабудскі сельсавет|Старабудскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 277 Об изменении административно-территориального устройства Буда-Кошелевского района Гомельской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131029210409/http://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf|date=29 кастрычніка 2013}}</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 19 гаспадарак, 27 жыхароў. === Дынаміка === * 1959 год — 129 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 19 гаспадарак, 27 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Губіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Губіцкі сельсавет]] tntu90z7qzpp0bsy0n2b0z0xxy9sm08 0 102717 5121609 5017532 2026-04-05T18:58:48Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121609 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Маісееўка (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Майсееўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 55|lat_sec = 54 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 37|lon_sec = 54 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Рагінскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя назвы = Новыя Галаўні |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042361 }} '''Майсе́еўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Majsiejeŭka}}, {{lang-ru|Мойсеевка}}) — [[вёска]] ў [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Рагінскі сельсавет|Рагінскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 25 км на паўночны ўсход ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 55 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Шаша [[Доўск]] — Гомель. Планіроўка складаецца з крывалінейнай вуліцы з трыма завулкамі, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. На поўдзень ад галоўнай размешчана кароткая мерыдыянальная (па адодвух баках шашы) вуліца. Забудова драўляная сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з канца [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]] як вёска, заснаваная перасяленцамі пераважна з вёска Галаўні, у Мяркулавіцкай воласці [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. Па перапісу 1897 года знаходзіліся хлебазапасны магазін і з 1884 года заезны дом. У 1909 годзе 326 дзесяцін зямлі. У 1925 годзе ў Прыбарскім сельсавеце Гарадзецкага раёна [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]]. У 1930 годзе арганізаваны калгас, працавала гамарня. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] 12 жыхароў вёскі загінулі ад рук акупантаў, 33 жыхара вёскі загінулі на франтах. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Дзербічы» (цэнтр — вёска [[Дзербічы|Дербічы]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 38 гаспадарак, 64 жыхара. === Дынаміка === * 1897 год — 32 двары, 205 жыхароў (паводле перапісу). * 1909 год — 40 двароў, 235 жыхароў. * 1925 год — 61 двор. * 1959 год — 360 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 38 гаспадарак, 64 жыхара. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Рагінскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Рагінскі сельсавет]] aymclduirec8wqi3bf0diy17hic4owh 0 102718 5121754 4435518 2026-04-05T19:26:16Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121754 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Макаўе}} {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = пасёлак |беларуская назва = Макаўе |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Глазаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 3 |насельніцтва = 4 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Ма́каўе'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Makaŭje}}, {{lang-ru|Маковье}}) — былы [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіў у склад [[Глазаўскі сельсавет|Глазаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 8 км на поўдзень ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 45 км ад [[Гомель|Гомелю]]. === Гідраграфія === На ўсходзе меліярацыйныя каналы. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Буда-Кашалёва — Гомель. Забудова драўляная сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] перасяленцамі з суседніх вёсак. Найболей актыўная забудова даводзіцца на 1920-я гады. У 1926 годзе ў Глазаўскім сельсавеце [[Уваравіцкі раён|Уваравіцкага раёна]] [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]. У 1930 годзе жыхары ўступілі ў калгас. На франтах [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] загінулі 10 жыхароў. У 1959 годзе ў складзе [[калгас]]а «Новае жыццё» (цэнтр — вёска [[Глазаўка]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 3 гаспадаркі, 4 жыхара. === Дынаміка === * 1926 год — 11 двароў, 71 жыхар. * 1959 год — 59 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 3 гаспадаркі, 4 жыхара. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} pujk9udv4ejxi1yp75n3e0rz6ndq20p 0 102719 5121841 4486569 2026-04-05T20:37:42Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121841 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Макаўе}} {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Макаўе |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет2 = Камунараўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 5 |насельніцтва = 11 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = 247380 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Ма́каўе'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Makaŭje}}, {{lang-ru|Маковье}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Камунараўскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)|Камунараўскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 20 км на паўднёвы ўсход ад [[Буда-Кашалёва]], 5 км ад чыгуначнай станцыі [[Уза (станцыя)|Уза]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 20 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Побач шаша [[Доўск]] — Гомель. Забудова драўляная сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У 1929 годзе жыхары пасёлка ўступілі ў калгас. Размяшчаўся цагельны завод «Макаўе». Да 17 лістапада 1980 года пасёлак уваходзіў у склад [[Калінінскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)|Калінінскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 17 лістапада 1980 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1980, № 36 (1662).</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 5 гаспадарак, 11 жыхароў. === Дынаміка === * 2004 год — 5 гаспадарак, 11 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}}. {{Камунараўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Камунараўскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)]] 5gg5r05yh351zogi753z8i29a5b7oaz 0 102720 5121675 4587207 2026-04-05T19:08:18Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121675 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = пасёлак |беларуская назва = Мар’іна Поле |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 38|lat_sec = 05 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 23|lon_sec = 32 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Старабудскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 0 |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044304 }} '''Ма́р’іна По́ле'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Marjina Polie}}, {{lang-ru|Марьино Поле}}) — былы [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіў у склад [[Старабудскі сельсавет|Старабудскага сельсавета]]. У сувязі з радыяцыйным забруджваннем пасля [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] жыхары пераселены ў чыстыя месцы. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 18 км на паўднёвы захад ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 44 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Побач аўтадарога [[Жлобін]] — Гомель. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай шыротнай вуліцы, забудаванай аднабакова драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны ў другой палове [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]] перасяленцамі з суседніх вёсак. Па перапісу 1897 года знаходзіліся 2 млыны. У 1909 годзе 148 дзесяцін зямлі, у Недайскай воласці [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. У 1925 годзе ў Недайскім сельсавеце Буда-Кашалёўскага раёна [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]]. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] загінулі 7 жыхароў вёскі. У 1959 годзе ўваходзіў у склад [[калгас]]а «Авангард» (цэнтр — вёска [[Старая Буда (Буда-Кашалёўскі раён)|Старая Буда]]). Скасаваны ў 2005 годзе. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2010 год — жыхароў няма. === Дынаміка === * 1897 год — 9 двароў, 63 жыхара (паводле перапісу). * 1909 год — 12 двароў, 70 жыхароў. * 1925 год — 20 двароў. * 1959 год — 44 жыхара (паводле перапісу). * 1990-я — жыхары пераселены. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} 4xblhdyviry0t5qcf1qbas7lfgcoqjz 0 102721 5121970 4859401 2026-04-05T22:22:03Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121970 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь}} {{Значэнні|Марозавічы}} '''Маро́завічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Marozavičy}}, {{lang-ru|Морозовичи}}) — [[вёска]] ў [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Марозавіцкі сельсавет|Марозавіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === За 5 км на поўдзень ад [[Буда-Кашалёва]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]]{{sfn|БелЭн|2000}} (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), за 45 км ад [[Гомель|Гомеля]]{{sfn|БелЭн|2000}}. === Гідраграфія === Рака [[Уза (рака)|Уза]] (прыток ракі [[Сож]]). == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Буда-Кашалёва — Гомель. Планіроўка складаецца з просталінейнай доўгай шыротнай вуліцы, да захаднага канца якой далучаецца кароткая мерыдыянальная вуліца. Забудова двухбаковая, драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. У 1987 годзе пабудаваны цагляныя дамы на 50 кватэр, у якіх змесцаваліся перасяленцы з забруджаных радыяцыяй месцаў пасля [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы]]. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XV стагоддзе|XV стагоддзя]] як вёска ў [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Рэчыцкім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Згадваецца ў 1503 і 1526—1527 гадах у матэрыялах пра канфлікты паміж Вялікім Княствам Літоўскім і [[Вялікае княства Маскоўскае|Маскоўскай дзяржавай]]. У 1560 годзе 4 дымы, 1 служба, пустаўшчызны Белавішчына і Міхалёўшчына. У 1640-х гадах па інвентары [[Гомельскае староства|Гомельскага староства]] сяло, 4 дымы, 2 службы, 5 валоў 3 каня, 2 пустаўшчызны. У 1752 годзе згадваецца ў актах Галоўнага Літоўскага трыбунала. Пасля [[Рэч Паспалітая#Падзелы Рэчы Паспалітай|першага падзела Рэчы Паспалітай]] (1772 год) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. З 1855 года дзейнічалі прадпрыемства па вытворчасці [[Цукар|цукру]], [[вінакурня]] і хлебазапасны магазін. Па рэвізскіх матэрыялах 1859 года ў валоданні памешчыка Г. В. Ляшкевіча. У 1882 годзе мелася [[народнае вучылішча]] (у 1907 годзе 58 вучняў). Па перапісу 1897 года знаходзіліся: вёска (хлебазапасны магазін) і [[фальварак]]. У 1909 годзе 880 дзесяцін зямлі, школа, млын, у Чабатовіцкай воласці [[Гомельскі павет|Гомельскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. У 1925 годзе ў Буда-Кашалёўскім раёне [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]]. У 1930 годзе арганізаваны калгас. На франтах [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] загінулі 118 жыхароў вёскі. З 16 ліпеня 1954 года адміністрацыйны цэнтр Марозавіцкага сельсавета<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об образовании Морозовичского сельского Совета в составе Буда-Кошелевского района, Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. У 1959 годзе цэнтр саўгаса «Марозавічы». Базавая школа, Дом культуры, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, дзетсад, аддзяленне сувязі, магазін. == Насельніцтва == * 1886 год — 79 двароў, 514 жыхароў. * 1897 год — 124 двары, 734 жыхара; фальварак — 3 двары, 11 жыхароў (паводле перапісу). * 1909 год — 153 двары, 1059 жыхароў. * 1925 год — 275 двароў. * 1959 год — 423 жыхара (паводле перапісу). * 1999 год — 398 жыхароў, 147 двароў{{sfn|БелЭн|2000}}. * 2004 год — 135 гаспадарак, 389 жыхароў. == Памятныя мясціны == * Помнік землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну{{sfn|БелЭн|2000}}. == Вядомыя асобы == * [[Васіль Сцяпанавіч Старавойтаў]] (1919—2002) — [[вучоны]], інжынер-канструктар ў галіне танкабудавання, [[доктар тэхнічных навук]], [[прафесар]]<ref>Старовойтов Василий Степанович // [https://izobretatel.by/wp-content/uploads/2017/04/izobretatel-2016-04.pdf Часопіс «Изобретатель». № 4 (196) 2016. — С. 46.]{{ref-ru}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{крыніцы/БелЭн|10|Маро́завічы||124}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Марозавіцкі сельсавет}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Марозавіцкі сельсавет]] 9phno1jse7ufefdqaha5tn4piiywk3a 0 102723 5121610 5108790 2026-04-05T18:58:58Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121610 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Мачулішча (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Мачулішча |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 43|lat_sec = 09 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 40|lon_sec = 00 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет2 = Акцябрскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 32 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042415 }} '''Мачу́лішча'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Mačulišča}}, {{lang-ru|Мочулище}}) — [[вёска]] ў [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Акцябрскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)|Акцябрскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 7 км на ўсход ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 43 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтадарогам, якія адыходзяць ад Буда-Кашалёва. Планіроўка складаецца з ледзь выгнутай, кароткай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад і забудаванай драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з другой паловы [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]] як засценак у Кашалёўскай воласці [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. У 1925 годзе ў Дуравіцкім сельсавеце Буда-Кашалёўскага раёна [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]]. Побач быў аднайменны хутар. У 1929 годзе арганізаваны калгас імя М. І. Калініна, працавала гамарня. На франтах [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] загінулі 10 жыхароў вёскі. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Дуравіцкі» (цэнтр — вёска [[Дуравічы (Буда-Кашалёўскі раён)|Дуравічы]]). Працавалі клуб і бібліятэка. Да 16 снежня 2009 года ў [[Дуравіцкі сельсавет|Дуравіцкім сельсавеце]]<ref>[http://www.pravo.by/lawnews/reestr_new.asp?type_days=0&dt1=11.12.2009+00:00:00&dt2=11.12.2009+23:59:59 Решение Гомельского облсовета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 277 «Об изменении административно-территориального устройства Буда-Кошелевского района Гомельской области»]{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 13 гаспадарак, 32 жыхара. === Дынаміка === * 1897 год — 1 двор, 8 жыхароў (паводле перапісу). * 1925 год — 25 двароў; у аднайменнай сялібе — 9 двароў. * 1959 год — 162 жыхара (паводле перапісу). * 2004 год — 13 гаспадарак, 32 жыхара. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Акцябрскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)}} [[Катэгорыя:Акцябрскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] 0kgnqwov8id7l5z4ezpjw65hw3qifxs 0 102724 5121562 4587302 2026-04-05T18:51:58Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121562 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус= вёска |беларуская назва= Медзвядзёва |арыгінальная назва= |падначаленне= |герб= |сцяг= |шырыня сцяга= |шырыня герба= |выява= |подпіс= |lat_dir = N|lat_deg =52|lat_min =42|lat_sec =35 |lon_dir = E|lon_deg =30|lon_min =27|lon_sec =45 |CoordAddon=type:city_region:BY-HO |CoordScale= |памер карты краіны=250 |памер карты вобласці=250 |памер карты раёна=250 |вобласць=Гомельская |раён=Буда-Кашалёўскі |сельсавет=Патапаўскі |пасялковы савет= |карта краіны= |карта вобласці= |карта раёна= |унутранае дзяленне= |від главы= |глава= |дата заснавання= |першае згадванне=XX стагоддзе |ранейшыя назвы= |статус з= |плошча= |выгляд вышыні=Вышыня НУМ |вышыня цэнтра НП= |афіцыйная мова= |афіцыйная мова-ref= |двароў=35 |насельніцтва=46 |год перапісу=2004 |шчыльнасць= |нацыянальны склад= |канфесійны склад= |часавы пояс=+2 |DST=ёсць |тэлефонны код=2336 |паштовы індэкс= |паштовыя індэксы= |аўтамабільны код=3 |від ідэнтыфікатара= |лічбавы ідэнтыфікатар= |катэгорыя ў Commons= |сайт= |мова сайта= |мова сайта 2= |мова сайта 3= |мова сайта 4= |мова сайта 5= |add1n= |add1= |add2n= |add2= |add3n= |add3= |OpenStreetMap = 243044302 }} '''Медзвядзёва'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Мядзве́дзева'''</ref> ({{lang-be-trans|Miedzviadziova}}, {{lang-ru|Медведёво}}) — [[вёска]] ў [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Патапаўскі сельсавет|Патапаўскага сельсавета]]. На ўсходзе і поўначы мяжуе з лесам. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 6 км на захад ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] - Гомель), 44 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Побач аўтадарога Буда-Кашалёва - Гомель. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад, да цэнтра якой з паўночнага ўсходу далучаецца кароткая просталінейная вуліца. Забудова двухбаковая, драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з пачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] як паселішча ў [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскім павеце]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. Найболей актыўная забудова даводзіцца на 1920-я гады. У 1930 годзе арганізаваны калгас. На франтах [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] загінулі 17 жыхароў вёскі. У 1950-х гадах дзейнічала база Буда-Кашалёўскай МТС. У 1959 годзе ў складзе гаспадаркі Буда-Кашалёўскага аграрна-тэхнічнага каледжа (цэнтр - горад [[Буда-Кашалёва]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год - 35 гаспадарак, 46 жыхароў. === Дынаміка === * 1959 год - 381 жыхар (паводле перапісу). * 2004 год - 35 гаспадарак, 46 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Патапаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Патапаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] 56duhv9dvn7w6n0v1rl8ksv2ei7g4bh 0 102725 5121527 5066299 2026-04-05T18:46:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121527 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = пасёлак |беларуская назва = Мігай |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 41|lat_sec = 56 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 29|lon_sec = 03 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Марозавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 2 |насельніцтва = 3 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044237 }} '''Міга́й'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Mihaj}}, {{lang-ru|Мигай}}) — былы [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіў у склад [[Марозавіцкі сельсавет|Марозавіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 6 км на паўднёвы захад ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — [[Гомель (станцыя)|Гомель]]), 45 км ад [[Гомель|Гомеля]]. На ўсходзе межаваў з лесам. === Гідраграфія === На поўдні і захадзе меліярацыйныя каналы. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Буда-Кашалёва]] — [[Гомель]]. Драўляныя хаты сядзібнага тыпу ўздоўж прасёлкавай дарогі. == Гісторыя == Заснаваны ў 1920-х гадах перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У 1929 годзе жыхары мястэчка ўступілі ў калгас. Да 16 ліпеня 1954 года пасёлак уваходзіў у склад [[Недайскі сельсавет|Недайскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об образовании Морозовичского сельского Совета в составе Буда-Кошелевского района, Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Марозавічы» (цэнтр — вёска [[Марозавічы (Буда-Кашалёўскі раён)|Марозавічы]]). 4 снежня 2025 года пасёлак Мігай скасаваны<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D925g0142815|title=Решение Буда-Кошелевского районного Совета депутатов от 28 ноября 2025 года № 119 Об упразднении поселка Мигай Буда-Кошелевского района|website=pravo.by}}</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 2 гаспадаркі, 3 жыхара. === Дынаміка === * 1959 год — 47 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 2 гаспадаркі, 3 жыхара. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} l739g1zwc0hwed2aftle9c2hjh6p89i 0 102728 5121676 4587264 2026-04-05T19:08:28Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121676 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Мікольск}} {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = пасёлак |беларуская назва = Мікольск |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Шырокаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 1 |насельніцтва = 1 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Міко́льск'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Mikoĺsk}}, {{lang-ru|Микольск}}) — былы [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Шырокаўскі сельсавет|Шырокаўскага сельсавета]]. На поўначы і захадзе мяжуе з лесам. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 14 км на паўночны ўсход ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 38 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === На поўначы і захадзе праходзяць меліярацыйныя каналы. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай дарозе, затым па шашы [[Доўск]] — Гомель. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай шыротнай вуліцы, забудаванай драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны ў другой палове [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]]. Па перапісу 1897 года — фальварак. У 1909 годзе 416 дзесяцін зямлі, у Кашалёўскай воласці [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. У 1925 годзе пасёлкі Мікольск-I і Мікольск-II у [[Забалоцкі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)|Забалоцкім сельсавеце]] Буда-Кашалёўскага раёна [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]]. У 1929 годзе арганізаваны калгас. На франтах [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] загінулі 19 жыхароў вёскі. З 16 ліпеня 1954 года пасёлак у складзе [[Рагінскі сельсавет|Рагінскага сельсавета]]<ref>Рашэнні выканкома Гомельскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 6 і 20 лютага і 26 сакавіка 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 21 (1061).</ref>. У 1959 годзе ў складзе [[калгас]]а «Іскра» (цэнтр — вёска [[Забалоцце (Буда-Кашалёўскі раён)|Забалоцце]]). З 1964 года пасёлак у складзе [[Халоцкі сельсавет|Халоцкага сельсавета]]<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Аб утварэнні новых раёнаў Беларускай ССР ад 6 студзеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 2 (1082).</ref>, з 18 студзеня 1965 года да 24 кастрычніка 2002 года — у складзе [[Забалоцкі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)|Забалоцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 18 студзеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 10 (1090).</ref><ref>[http://www.kaznachey.com/doc/3OnXse3Bs6D/ Решение Гомельского облсовета депутатов от 20 сентября 2002 г. № 179 «Об упразднении Бервеновского и Заболотского сельсоветов Буда-Кошелевского района и изменении границ Чеботовичского и Широковского сельсоветов Буда-Кошелевского района»]</ref>. Скасаваны ў 2005 годзе. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 1 гаспадарка, 1 жыхар. === Дынаміка === * 1897 год — 1 двор, 12 жыхароў (паводле перапісу). * 1925 год — Мікольск-I — 23 двары; Мікольск-II — 18 двароў. * 1959 год — 226 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 1 гаспадарка, 1 жыхар. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} qi9v0idyq1kq4jl8tqleu5x618agnn1 0 102771 5121703 4587089 2026-04-05T19:18:06Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121703 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Муравей |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 44|lat_sec = 59 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 26|lon_sec = 21 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Патапаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 25 |насельніцтва = 39 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044267 }} '''Мураве́й'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Muraviej}}, {{lang-ru|Муравей}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Патапаўскі сельсавет|Патапаўскага сельсавета]]. Мяжуе з лесам. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 9 км на паўночны захад ад [[Буда-Кашалёва]], 57 км ад [[Гомель|Гомеля]], 2 км ад чыгуначнай станцыі [[Шарыбаўка (прыпыначны пункт)|Шарыбаўка]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель). === Гідраграфія === На ўсходзе меліярацыйныя каналы. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Жлобін — Гомель. Планіроўка складаецца з ледзь скрыўленай вуліцы, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі, якая на поўначы раздвойваецца. Забудова двухбаковая, драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомы [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]]. Найболей актыўная забудова даводзіцца на 1920-я гады. У 1929 годзе жыхары мястэчка ўступілі ў калгас, 10 жыхароў загінулі на франтах [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. У 1959 годзе ў складзе гаспадаркі Буда-Кашалёўскага аграрна-тэхнічнага каледжа (цэнтр — горад [[Буда-Кашалёва]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 25 гаспадарак, 39 жыхароў. === Дынаміка === * 1959 год — 326 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 25 гаспадарак, 39 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Патапаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Патапаўскі сельсавет]] ijs4xjf7dl8wefq1hjqn9tuugbkv1g5 0 102774 5121705 4587227 2026-04-05T19:18:26Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121705 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Негаўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 51|lat_sec = 34 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 30|lon_sec = 58 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Ліпініцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 193 |насельніцтва = 497 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044356 }} '''Не́гаўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Niehaŭka}}, {{lang-ru|Неговка}}) — [[аграгарадок]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Ліпініцкі сельсавет|Ліпініцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 20 км на поўнач ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 68 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === На поўдні, усходзе і захадзе праз вёску праходзяць меліярацыйныя каналы, злучаныя з ракой [[Гліна (прыток Ліпы)|Гліна]] (прыток ракі [[Ліпа (рака)|Ліпа]]). == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Чачэрск — [[Буда-Кашалёва]]. Планіроўка складаецца з двух амаль паралельных паміж сабой (адна доўгая, другая кароткая) вуліц шыротнай арыентацыі. Забудова двухбаковая, драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. У 1986 годзе пабудаваны цагляныя дамы на 84 кватэры, у якіх змесцаваліся перасяленцы з забруджаных радыяцыяй месцаў пасля [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы]]. == Гісторыя == Згадваецца ў 1756 годзе як вёска Нігаўка ў Задняпроўскім войтаўстве [[Рагачоўскае староства|Рагачоўскага староства]]<ref>LVIA, f. 525, ap. 8, b. 745, l. 9.</ref>. У [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзі]] вёска ў Стараруднянскай воласці [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. Па рэвізіі 1858 года валоданне памешчыка Сенажэцкага, які меў тут у 1854 годзе 740 дзесяцін зямлі. У 1884 годзе адкрыта царкоўна-прыхадская школа, для якой у тым жа году пабудаваны будынак, дзейнічаў хлебазапасны магазін. Па перапісу 1897 года знаходзіліся: царкоўна-прыхадская школа, 5 вятракоў, гамарня, вінная крама, піцейны дом. Побач быў аднайменны фальварак. У 1909 годзе 1233 дзесяціны зямлі. У студзені 1918 года Рогинский партызанскі атрад пасля жорсткага і працяглага бою каля вёскі прымусіў легіянераў Довбар-Мусніцкага адступіць. У 1925 годзе ў Буда-Кашалёўскім сельсавеце Буда-Кашалёўскага раёна [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]]. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Шлях да камуны», працавала гамарня. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] акупанты ў 1943 годзе часткова спалілі вёску, 137 жыхароў вёскі загінулі на фронце. Да 13 лютага 1958 года вёска ўваходзіла ў склад [[Буда-Люшаўскі сельсавет|Буда-Люшаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 13 лютага 1958 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1958, № 4.</ref>. У 1959 годзе цэнтр [[калгас]]а «Юбілейны». Базавая школа, Дом культуры, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі, дзіцячы сад, магазін. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 193 гаспадаркі, 497 жыхароў. === Дынаміка === * 1858 год — 354 жыхара. * 1886 год — 66 двароў, 526 жыхароў. * 1897 год — 112 двароў, 780 жыхароў (паводле перапісу). * 1909 год — 842 жыхара. * 1925 год — 182 двары. * 1959 год — 844 жыхара (паводле перапісу). * 2004 год — 193 гаспадаркі, 497 жыхароў. == Вядомыя выхадцы == * Н. П. Авяр'янаў — падчас Вялікай Айчыннай вайны, у Сталінградскай бітве закрыў сваім целам амбразуру дзота. * У. М. Кірыленка — Герой Сацыялістычнай Працы. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Ліпініцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Ліпініцкі сельсавет]] 1sa3mpc3uwm8476fav6ymk0jw71kpdf 0 102821 5122129 1545625 2026-04-06T08:09:00Z DzBar 156353 шаблон 5122129 wikitext text/x-wiki {{Рэчыва}} '''Азірын''' — [[гетэрацыклічныя злучэнні|гетэрацыклічнае злучэнне]], трохчленны цыкл з адной падвойнай сувяззю і адным атамам [[азот]]у. У незамешчаным выглядзе не атрыманы. == Атрыманне вытворных == * [[Выява:Azirine_derivative_synthesis.png]] {{Азоцістыя гетэрацыклы}} [[Катэгорыя:Азоцістыя гетэрацыклы]] [[Катэгорыя:Азотазмяшчальныя арганічныя злучэнні]] qlidr4lxpujg0sp3t2ztuypd37vmibe 0 102845 5121843 4794543 2026-04-05T20:38:05Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121843 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Ніва}} {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Ніва |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 37|lat_sec = 02 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 48|lon_sec = 33 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет2 = Камунараўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 11 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243046257 }} '''Ні́ва'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Niva}}, {{lang-ru|Нива}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Камунараўскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)|Камунараўскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 25 км ад [[Буда-Кашалёва]], 26 км ад [[Гомель|Гомеля]], 3 км ад чыгуначнай станцыі [[Уза (станцыя)|Уза]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель). == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай дарозе, а затым па шашы [[Доўск]] — Гомель. Планіроўка складаецца з кароткай дугападобнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход і забудаванай двухбакова, драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У 1926 годзе хутар, у Івольскім сельсавеце [[Уваравіцкі раён|Уваравіцкага раёна]] [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]. У 1929 годзе жыхары мястэчка ўступілі ў калгас. У 1959 годзе ў складзе міжгаспадарчага прадпрыемства «Асобіна» (цэнтр — пасёлак [[Камунар (Буда-Кашалёўскі раён)|Камунар]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 5 гаспадарак, 11 жыхароў. === Дынаміка === * 1926 год — 1 двор, 8 жыхароў. * 1959 год — 118 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 5 гаспадарак, 11 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Камунараўскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Камунараўскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)]] 3tcaz0ogzap4v6gihv8r9ht3mg4hvuj 0 102875 5121528 4587099 2026-04-05T18:46:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121528 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Новае Жыццё}} {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Новае Жыццё |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 42|lat_sec = 55 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 18|lon_sec = 00 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Губіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 5 |насельніцтва = 6 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243043165 }} '''Но́вае Жыццё'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Ду́бенск, м.'''</ref> ({{lang-be-trans|Novaje Žyccio}}, {{lang-ru|Новое Житьё}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Губіцкі сельсавет|Губіцкага сельсавета]]. На захадзе мяжуе з лесам. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 19 км на захад ад [[Буда-Кашалёва]], 67 км ад [[Гомель|Гомеля]], 11 км ад чыгуначнай станцыі [[Забаб’е (прыпыначны пункт)|Забаб'е]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель). == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Жлобін — Гомель. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход і забудаванай драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1925 годзе ў Губіцкім сельсавеце Буда-Кашалёўскага раёна [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]]. У 1930 годзе ў пасёлак перасяліліся жыхары пасёлка Дубенск. У 1931 годзе жыхары пасёлка ўступілі ў калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] акупанты спалілі 8 двароў. На фронце загінулі 10 жыхароў пасёлка. У 1959 годзе ў складзе [[калгас]]а імя Ф. Энгельса (цэнтр — вёска [[Губічы (Буда-Кашалёўскі раён)|Губічы]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 5 гаспадарак, 6 жыхароў. === Дынаміка === * 1925 год — 28 двароў. * 1940 год — 43 двары, 240 жыхароў. * 1959 год — 141 жыхар (паводле перапісу). * 2004 год — 5 гаспадарак, 6 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Губіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Губіцкі сельсавет]] a68gtiauntnu2zifwbwtsbxa92i1l98 0 102876 5121678 4441638 2026-04-05T19:08:48Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121678 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = пасёлак |беларуская назва = Новае Забалоцце |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 49|lat_sec = 7 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 43|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет2 = Забалоцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Но́вае Забало́цце''' — былы [[пасёлак]] у [[Забалоцкі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)|Забалоцкім сельсавеце]] [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. У сувязі з радыяцыйным забруджваннем пасля [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы]] жыхары (5 сем’яў) пераселены ў чыстыя месцы. == Размяшчэнне == За 24 км на паўночны ўсход ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), за 50 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Побач аўтамабільная дарога Чачэрск — Буда-Кашалёва і шаша [[Доўск]] — Гомель. Уздоўж кароткай шыротнай вуліцы драўляныя хаты сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны ў 1920-х гадах на былых памешчыцкіх землях перасяленцамі пераважна з вёскі Забалоцце, уваходзіў у склад [[Забалоцкі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)|Забалоцкага сельсавета]]. У 1929 годзе жыхары вёскі ўступілі ў калгас. З 16 ліпеня 1954 года пасёлак у складзе [[Рагінскі сельсавет|Рагінскага сельсавета]]<ref>Рашэнні выканкома Гомельскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 6 і 20 лютага і 26 сакавіка 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 21 (1061).</ref>. У 1959 годзе ўваходзіў у склад [[калгас]]а «Іскра» (цэнтр — вёска [[Забалоцце (Буда-Кашалёўскі раён)|Забалоцце]]). З 1964 года пасёлак у складзе [[Халоцкі сельсавет|Халоцкага сельсавета]]<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Аб утварэнні новых раёнаў Беларускай ССР ад 6 студзеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 2 (1082).</ref>, з 18 студзеня 1965 года — у складзе [[Забалоцкі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)|Забалоцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 18 студзеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 10 (1090).</ref>. Скасаваны ў 1996 годзе. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2010 год — жыхароў няма. === Дынаміка === * 1959 год — 68 жыхароў (паводле перапісу). * 1990-я — жыхары (5 сем’яў) пераселены. == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 3prrpm8yuy65mzgiiq0s1uanf42jwj7 0 102877 5121679 4587211 2026-04-05T19:08:58Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121679 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Новая Буда}} {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = пасёлак |беларуская назва = Новая Буда |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 40|lat_sec = 18 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 30|lon_sec = 47 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Марозавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 5 |насельніцтва = 5 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044229 }} '''Но́вая Бу́да'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Novaja Buda}}, {{lang-ru|Новая Буда}}) — былы [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіў у склад [[Марозавіцкі сельсавет|Марозавіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === За 6 км на паўднёвы захад ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 45 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === На поўначы і ўсходзе рака [[Уза (рака)|Уза]] (прыток ракі [[Сож]]). == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Буда-Кашалёва — Гомель. Планіроўка складаецца з кароткай мерыдыянальнай вуліцы, да якой з захаду далучаецца завулак. Забудова драўляная сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны ў другой палове [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]] перасяленцамі з суседніх вёсак. З 1884 года дзейнічаў хлебазапасны магазін. У 1930 годзе жыхары пасёлка ўступілі ў калгас. На франтах [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] загінулі 14 жыхароў. Да 16 ліпеня 1954 года пасёлак знаходзіўся ў адміністрацыйным падпарадкаванні Буда-Кашалёўскага пассавета<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об образовании Морозовичского сельского Совета в составе Буда-Кошелевского района, Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Марозавічы» (цэнтр — вёска [[Марозавічы (Буда-Кашалёўскі раён)|Марозавічы]]). Скасаваны ў 2020 годзе<ref>[https://pravo.by/upload/docs/op/D920g0104276_1601326800.pdf Решение Буда-Кошелёвского районного Совета депутатов 17 сентября 2020 г. № 154 Об упразднении сельского населенного пункта Буда-Кошелевского района]{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 5 гаспадарак, 5 жыхароў. === Дынаміка === * 1959 год — 94 жыхара (паводле перапісу). * 2004 год — 5 гаспадарак, 5 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} 0rvnx6n2dihznkjj9f6q66bh564di11 0 102880 5121756 4587248 2026-04-05T19:26:36Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121756 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = пасёлак |беларуская назва = Новая Ліпа |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 42|lat_sec = 27 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 48|lon_sec = 47 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет2 = Акцябрскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 0 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Новая Ліпа''' — былы [[пасёлак]] у [[Акцябрскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)|Акцябрскім сельсавеце]] [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. У сувязі з радыяцыйным забруджваннем пасля [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы]] жыхары (30 сем'яў) пераселены ў чыстыя месцы. На захадзе мяжуе з лесам. == Геаграфія == === Размяшчэнне === За 20 км на ўсход ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 27 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === На ўсходзе меліярацыйны канал. == Транспартная сетка == Побач шаша [[Доўск]] — Гомель. Планіроўка складаецца з просталінейнай мерыдыянальнай вуліцы, забудаванай драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] перасяленцамі з вёскі Ліпа. У 1926 годзе ў Ліпскім сельсавеце [[Уваравіцкі раён|Уваравіцкага раёна]] [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]. У 1930 годзе жыхары пасёлка ўступілі ў калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] загінулі 17 жыхароў. У 1959 годзе. У складзе саўгаса «Краснаакцябрскі» (цэнтр — вёска [[Акцябр (Буда-Кашалёўскі раён)|Акцябр]]). Да 1966 года пасёлак уваходзіў у склад [[Ліпскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)|Ліпскага сельсавета]]<ref>Рашэнні выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 12 лістапада, 1 і 8 снежня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1967, № 1 (1159).</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2010 год — жыхароў няма. === Дынаміка === * 1925 год — 17 двароў 96 жыхароў. * 1959 год — 147 жыхароў (паводле перапісу). * 1990-я — жыхары (30 сем'яў) пераселены. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} muvn0qiryxoe88sbeihxj0ygi8m4c2v 0 102881 5121529 4587087 2026-04-05T18:46:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121529 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Новая Уза |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 40|lat_sec = 50 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 31|lon_sec = 37 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Марозавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 17 |насельніцтва = 30 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042235 }} '''Но́вая Уза́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Novaja Uza}}, {{lang-ru|Новая Уза}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Марозавіцкі сельсавет|Марозавіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 4 км на паўднёвы захад ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 40 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === На паўднёвай ускраіне рака [[Уза (рака)|Уза]] (прыток ракі [[Сож]]). == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Буда-Кашалёва]] — Гомель. Планіроўка складаецца з просталінейнай амаль мерыдыянальнай вуліцы, забудаванай драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У 1929 годзе жыхары пасёлка ўступілі ў калгас. Да 16 ліпеня 1954 года пасёлак знаходзіўся ў адміністрацыйным падпарадкаванні Буда-Кашалёўскага пассавета<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об образовании Морозовичского сельского Совета в составе Буда-Кошелевского района, Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Марозавічы» (цэнтр — вёска [[Марозавічы (Буда-Кашалёўскі раён)|Марозавічы]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 17 гаспадарак, 30 жыхароў. === Дынаміка === * 1959 год — 131 жыхар (паводле перапісу). * 2004 год — 17 гаспадарак, 30 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Марозавіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Марозавіцкі сельсавет]] 99m7z5chn644r137iizlmqr5hm8bfc9 0 102882 5121563 4441776 2026-04-05T18:52:08Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121563 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Новы Любавін |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 48|lat_sec = 32 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 25|lon_sec = 10 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Ліпініцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 2 |насельніцтва = 2 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044259 }} '''Но́вы Любаві́н'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Novy Liubavin}}, {{lang-ru|Новый Любовин}}) — [[вёска]] ў [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Ліпініцкі сельсавет|Ліпініцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 15 км на паўночны захад ад [[Буда-Кашалёва]], 63 км ад [[Гомель|Гомеля]], 8 км ад чыгуначнай станцыі [[Салтанаўка (станцыя)|Салтанаўка]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель). == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Жлобін — Гомель. Будынкі драўляныя сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснавана напачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] перасяленцамі з вёскі Любавін. У 1925 годзе ў Любавінскім сельсавеце Буда-Кашалёўскага раёна [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]]. У 1930 годзе жыхары вёскі ўступілі ў калгас, працавала кузня. На франтах [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] загінулі 9 жыхароў. У 1959 годзе ў складзе [[калгас]]а імя В. І. Леніна (цэнтр — вёска [[Буда Люшаўская|Буда-Люшаўская]]). Да [[1 снежня]] [[2009]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Будалюшаўскі сельсавет|Будалюшаўскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf «Об изменении административно-территориального устройства Буда-Кошелевского района Гомельской области». Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 277]{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 2 гаспадаркі, 2 жыхара. === Дынаміка === * 1925 год — 5 двароў. * 1959 год — 103 жыхара (паводле перапісу). * 2004 год — 2 гаспадаркі, 2 жыхара. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Ліпініцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] bretfbu4v9t1p6dgnqjvv5qlnqt5uim 0 102883 5121912 5068662 2026-04-05T21:37:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121912 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Новы Свет, значэнні}} {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Новы Свет |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Марозавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 34 |насельніцтва = 49 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Но́вы Свет'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref><ref>''[[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Рапановіч, Я. Н.]]'' Слоўнік назваў населеных пунктаў Гомельскай вобласці / Рэд. П. П. Шуба. — Мн.: Навука і тэхніка, 1986. — 240 с. (ст. 124).</ref> ({{lang-be-trans|Novy Sviet}}, {{lang-ru|Новый Свет}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Марозавіцкі сельсавет|Марозавіцкага сельсавета]]. За 12 км на поўдзень ад [[Буда-Кашалёва|Буда-Кашелёва]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 35 км ад [[Гомель|Гомеля]]. Побач аўтадарога [[Жлобін]] — [[Гомель]]. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі і забудаванай двухбакова драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. Паблізу ёсць паклады гліны. == Гісторыя == Заснаваны напачатку XX стагоддзя перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1926 годзе ў [[Глазаўскі сельсавет|Глазаўскім сельсавеце]] [[Уваравіцкі раён|Уваравіцкага раёна]] [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]. У 1929 годзе арганізаваны калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] загінулі 7 жыхароў вёскі. У 1959 годзе ў складзе [[калгас]]а «Новае жыццё» (цэнтр — вёска [[Глазаўка]]). Да 1 снежня 2009 года пасёлак уваходзіў у склад [[Глазаўскі сельсавет|Глазаўскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf «Об изменении административно-территориального устройства Буда-Кошелевского района Гомельской области». Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 277]{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1926 год — 45 двароў 244 жыхара. * 1959 год — 236 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 34 гаспадаркі, 49 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Марозавіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Марозавіцкі сельсавет]] 2n0xbribs7j4rro0k7pyw91ymjuevu1 0 102884 5121914 5068660 2026-04-05T21:37:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121914 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Новы Свет, значэнні}} {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = пасёлак |беларуская назва = Новы Свет |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Шырокаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 0 |год перапісу = 1990-я |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Но́вы Свет'''<ref>''[[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Рапановіч, Я. Н.]]'' Слоўнік назваў населеных пунктаў Гомельскай вобласці / Рэд. П. П. Шуба. — Мн.: Навука і тэхніка, 1986. — 240 с. (ст. 124).</ref> — былы [[пасёлак]] у [[Шырокаўскі сельсавет|Шырокаўскам сельсавеце]] [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. За 20 км на ўсход ад [[Буда-Кашалёва]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 30 км ад [[Гомель|Гомеля]]. Транспартныя сувязі па прасёлкавай дарозе, затым па шашы [[Доўск]] — [[Гомель]]. На поўначы межаваў з лесам. На поўдні меліярацыйны канал. == Гісторыя == Заснаваны напачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1926 годзе ў Ліпскім сельсавеце [[Уваравіцкі раён|Уваравіцкага раёна]] [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]. У 1929 годзе жыхары пасёлка ўступілі ў калгас. У 1959 годзе ўваходзіў у склад саўгаса «Камінтэрн» (цэнтр — вёска [[Шырокае (Буда-Кашалёўскі раён)|Шырокае]]). У сувязі з радыяцыйным забруджваннем пасля [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы]] жыхары (14 сем'яў) пераселены ў чыстыя месцы. Планіроўка складалася з двух кароткіх, паралельных паміж сабой вуліц, арыентаваных з паўднёвага захаду на паўночны ўсход і забудаваных драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Насельніцтва == * 1926 год — 14 двароў 63 жыхара. * 1959 год — 78 жыхароў (паводле перапісу). * 1990-я — жыхары (14 сем'яў) пераселены. * 2010 год — жыхароў няма. == Крыніцы == <references responsive="" /> == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 0jy4njbtpeecbq5ukckksxs7ws7e4gu 0 102885 5121913 5068661 2026-04-05T21:37:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121913 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Новы Свет (значэнні)}} {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = пасёлак |беларуская назва = Новы Свет |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 37|lat_sec = 41 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 29|lon_sec = 15 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Старабудскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 0 |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Но́вы Свет'''<ref>[[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Рапановіч, Я. Н.]] Слоўнік назваў населеных пунктаў Гомельскай вобласці / Рэд. П. П. Шуба. — Мн.: Навука і тэхніка, 1986. — 240 с. (ст. 124).</ref> — былы [[пасёлак]] у [[Старабудскі сельсавет|Старабудскім сельсавеце]] [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. За 19 км на паўднёвы захад ад [[Буда-Кашалёва]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — [[Гомель (станцыя)|Гомель]]), у 56 км ад [[Гомель|Гомеля]]. Побач аўтадарога [[Жлобін]] — [[Гомель]]. == Гісторыя == Заснаваны напачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1925 годзе ў [[Недайскі сельсавет|Недайскім сельсавеце]] [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]]. У 1929 годзе жыхары пасёлка ўступілі ў калгас. У 1959 годзе ўваходзіў у склад [[калгас]]а «Авангард» (цэнтр — вёска [[Старая Буда (Буда-Кашалёўскі раён)|Старая Буда]]). У сувязі з радыяцыйным забруджваннем пасля [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы]] жыхары пераселены ў чыстыя месцы. Скасаваны ў 2005 годзе. Планіроўка складалася з кароткай, блізкай да шыротнай арыентацыі вуліцы. Забудова драўляная сядзібнага тыпу. == Насельніцтва == * 1925 год — 14 двароў. * 1959 год — 75 жыхароў (паводле перапісу). * 1990-я — жыхары пераселены. * 2010 год — жыхароў няма. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} kq7x910mhrkur4m64i56zq71bfhb0us 0 102886 5121680 4441785 2026-04-05T19:09:08Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121680 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Новы Пуць}} {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = пасёлак |беларуская назва = Новы Пуць |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 49|lat_sec = 36 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 34|lon_sec = 33 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Ліпініцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 1 |насельніцтва = 1 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042383 }} '''Но́вы Пуць'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Но́вы Шлях'''</ref> ({{lang-be-trans|Novy Puć}}, {{lang-ru|Новый Путь}}) — былы [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіў у склад [[Ліпініцкі сельсавет|Ліпініцкага сельсавета]]. Ліквідаваны ў 2008 годзе<ref>[http://www.levonevski.net/pravo/normreg2013/num44/d44031.html Решение Буда-Кошелевского районного Совета депутатов от 14 марта 2008 г. № 78 Об упразднении сельского населенного пункта] {{ref-ru}}</ref>. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 12 км на поўнач ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 60 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Чачэрск — [[Буда-Кашалёва]]. Будынкі драўляныя сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1925 годзе ў Ліпініцкім сельсавеце Буда-Кашалёўскага раёна [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]]. У 1930 годзе жыхары пасёлка ўступілі ў калгас. У 1959 годзе ў складзе [[калгас]]а «Світанак» (цэнтр — вёска [[Ліпінічы]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 1 гаспадарка, 1 жыхар. === Дынаміка === * 1925 год — 14 двароў. * 1959 год — 46 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 1 гаспадарка, 1 жыхар. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Ліпініцкі сельсавет}} 1j4nu91uhd7lopfh24ygy499i6ehr4o 0 102888 5121530 4587117 2026-04-05T18:46:56Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121530 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Пабядзіцель}} {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Пабядзіцель |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 41|lat_sec = 45 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 32|lon_sec = 32 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Марозавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 14 |насельніцтва = 19 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042408 }} '''Пабядзі́цель'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Pabiadzicieĺ}}, {{lang-ru|Победитель}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Марозавіцкі сельсавет|Марозавіцкага сельсавета]]. На поўначы мяжуе з лесам. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 3 км на паўднёвы захад ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 46 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === На поўдні і захадзе меліярацыйныя каналы. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Буда-Кашалёва — Гомель. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад і забудаванай двухбакова драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У 1930 годзе жыхары пасёлка ўступілі ў калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў баях за вёску ў 1943 годзе загінулі і памерлі ад ран 49 савецкіх салдатаў і 30 партызан (пахаваны ў брацкай магіле на могілках). Да 16 ліпеня 1954 года пасёлак знаходзіўся ў адміністрацыйным падпарадкаванні Буда-Кашалёўскага пассавета<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об образовании Морозовичского сельского Совета в составе Буда-Кошелевского района, Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Марозавічы» (цэнтр — вёска [[Марозавічы (Буда-Кашалёўскі раён)|Марозавічы]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 14 гаспадарак, 19 жыхароў. === Дынаміка === * 1959 год — 62 жыхара (паводле перапісу). * 2004 год — 14 гаспадарак, 19 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Марозавіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Марозавіцкі сельсавет]] 6pex5rebx65lk6gq2mn5l3mat70qgqv 0 102889 5121844 4794544 2026-04-05T20:38:15Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121844 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Падсямёнаўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 37|lat_sec = 32 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 52|lon_sec = 16 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет2 = Камунараўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 33 |насельніцтва = 53 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243046265 }} '''Падсямёнаўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Padsiamionaŭka}}, {{lang-ru|Подсемёновка}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Камунараўскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)|Камунараўскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 19 км на паўднёвы ўсход ад [[Буда-Кашалёва]], 6 км ад чыгуначнай станцыі [[Уза (станцыя)|Уза]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 21 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Побач шаша [[Доўск]] — Гомель. Планіроўка складаецца з кароткай амаль просталінейнай, блізкай да шыротнай арыентацыі вуліцы. Забудова драўляная сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснавана ў [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзі]] перасяленцамі пераважна з вёскі Сямёнаўка (цяпер вёска [[Калініна (Узоўскі сельсавет)|Калініна]]). У 1926 годзе ў Асобінскім сельсавеце [[Уваравіцкі раён|Уваравіцкага раёна]] [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]. У 1929 годзе арганізаваны калгас. На франтах [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] загінулі 19 жыхароў вёскі. У 1959 годзе ў складзе міжгаспадарчага прадпрыемства «Асобіна» (цэнтр — пасёлак [[Камунар (Буда-Кашалёўскі раён)|Камунар]]). Да 17 лістапада 1980 года пасёлак уваходзіў у склад [[Калінінскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)|Калінінскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 17 лістапада 1980 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1980, № 36 (1662).</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 33 гаспадаркі, 53 жыхара. === Дынаміка === * 1925 год — 24 двары. * 1959 год — 198 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 33 гаспадаркі, 53 жыхара. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Камунараўскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Камунараўскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)]] 4wq63ekakmfma2uro4e2qebrdgmbiug 0 102968 5121975 4442996 2026-04-05T22:22:53Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121975 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Падчыстае |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 37|lat_sec = 50 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 22|lon_sec = 26 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Губіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 3 |насельніцтва = 5 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = 2336 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044276 }} '''Падчы́стае'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Padčystaje}}, {{lang-ru|Подчистое}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Губіцкі сельсавет|Губіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 19 км на паўднёвым захадзе ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 46 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Жлобін]] — Гомель. Забудова драўляная, сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У 1929 годзе жыхары пасёлка ўступілі ў калгас. У 1959 годзе ў складзе [[калгас]]а «Авангард» (цэнтр — вёска [[Старая Буда (Буда-Кашалёўскі раён)|Старая Буда]]). Да снежня [[2009]] года пасёлак уваходзіў у склад [[Старабудскі сельсавет|Старабудскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf «Об изменении административно-территориального устройства Буда-Кошелевского района Гомельской области». Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 277] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131029210409/http://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf |date=29 кастрычніка 2013 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 3 гаспадаркі, 5 жыхароў. === Дынаміка === * 1959 год — 111 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 3 гаспадаркі, 5 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} {{Губіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Губіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] fdvzeqh1nysxwv8wosbet246spmxxis 0 102969 5121531 4587395 2026-04-05T18:47:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121531 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Папаратны |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Марозавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 22 |насельніцтва = 39 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Па́паратны'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Па́паратнае, н.'''</ref> ({{lang-be-trans|Paparatny}}, {{lang-ru|Папоротный}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Марозавіцкі сельсавет|Марозавіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 4 км на паўднёвы захад ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель). === Гідраграфія === На поўначы меліярацыйны канал. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Буда-Кашалёва]] — Гомель. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад. Забудова двухбаковая, драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны ў 1920-х гадах перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У 1929 годзе жыхары пасёлка ўступілі ў калгас. Да 16 ліпеня 1954 года пасёлак знаходзіўся ў адміністрацыйным падпарадкаванні Буда-Кашалёўскага пассавета<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об образовании Морозовичского сельского Совета в составе Буда-Кошелевского района, Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Марозавічы» (цэнтр — вёска [[Марозавічы (Буда-Кашалёўскі раён)|Марозавічы]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 22 гаспадаркі, 39 жыхароў. === Дынаміка === * 1959 год — 114 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 22 гаспадаркі, 39 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Марозавіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Марозавіцкі сельсавет]] 3ixprbze7beq2ds8r331w36684rh2i8 0 102970 5121565 4587501 2026-04-05T18:52:18Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121565 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Патапаўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 44|lat_sec = 38 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 29|lon_sec = 01 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Патапаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 403 |насельніцтва = 908 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044234 }} '''Пата́паўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Patapaŭka}}, {{lang-ru|Потаповка}}) — [[вёска]] ў [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Цэнтр [[Патапаўскі сельсавет|Патапаўскага сельсавета]]. На поўдні і захадзе мяжуе з лесам. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 6 км на паўночны захад ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 54 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === Рака [[Ліпа (рака)|Ліпа]] (прыток ракі [[Сож]]). == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Буда-Кашалёва]] — Гомель. Планіроўка складаецца з доўгай крывалінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад, да якой з усходу далучаюцца тры просталінейныя вуліцы, з захаду — тры кароткія просталінейныя і дзве доўгія крывалінейныя вуліцы (адна з іх на захадзе раздвоена). Забудова двухбаковая, пераважна драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Выяўлены археолагамі курганны магільнік (50 насыпаў, на тэрыторыі вясковых могілак) сведчыць пра засяленне гэтых месцаў з даўніх часоў. Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]]. У 1824 годзе ў ліку населеных пунктаў Кашалёўскай воласці. У 1850 годзе ў Кашалёўскім казённым маёнтку. У 1886 годзе працавалі [[вятрак]] і валовы млын. Дзейнічаў хлебазапасны магазін. У матэрыялах перапісу 1897 года згадваецца як вёска і засценак. 28 красавіка 1901 года згарэла 45 двароў і 18 гумнаў. У 1909 годзе 930 дзесяцін зямлі, у Кашалёўскай воласці [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. У засценку Патапаўка (ён жа Махаўцы) 31 дзесяціна зямлі. У тым жа году пабудаваны будынак і пачаліся заняткі ў школе. З 20 жніўня 1924 года цэнтр Патапаўскага сельсавета Буда-Кашалёўскага раёна [[Бабруйская акруга|Бабруйскага]], з 27 кастрычніка 1927 года [[Гомельская акруга|Гомельскай]] (да 26 ліпеня 1930 года) акруг, з 20 лютага 1938 года Гомельскай вобласці. У 1929 годзе арганізаваны калгас, працавала кузня. У савецка-фінскую вайну 1939-40 гадоў загінулі 6 жыхароў вёскі. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ням. карнікі спалілі 146 двароў забілі 7 жыхароў. У баях за вызваленне вёскі Патапаўка і суседніх населеных пунктаў загінулі 634 салдата (пахаваны ў брацкай магіле ў цэнтры вёскі), 181 жыхароў вёскі загінуў на фронце. У 1959 годзе цэнтр саўгаса «Патапаўскі». Механічная майстэрня, камбінат бытавога абслугоўвання, сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі, сталовая, 2 крамы, дзіцячы сад. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 403 гаспадаркі, 908 жыхароў. === Дынаміка === * 1858 год — 54 двары, 400 жыхароў. * 1886 год — 82 двары, 538 жыхароў. * 1909 год — 116 двароў, 1014 жыхароў; у засценку 2 двары, 13 жыхароў. * 1940 год — 320 двароў, 1289 жыхароў. * 1959 год — 1917 жыхароў (паводле перапісу). * 2000 год — 413 двароў, 1016 жыхароў<ref name="bel12">{{кніга|загаловак=Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй|адказны=Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=2001|том=11|старонкі=179|старонак=560|isbn=985-11-0198-2 (Т. 11)|тыраж=10&nbsp;000}}</ref>. * 2004 год — 403 гаспадаркі, 908 жыхароў. == Славутасці == * [[Курганны могільнік, Патапаўка|Курганны могільнік]] перыяду [[Бронзавы век на Беларусі|бронзавага веку]], за 0,6 — 0,95 км на ўсход ад вёскі — {{ГККРБ 4|}} * [[Буда-Кашалёўскія дубы-волаты|Дуб чарэшчаты «Буда-Кашалёўскі-2»]], за 0,5 км на поўдзень ад вёскі — [[батанічны помнік прыроды]] рэспубліканскага значэння. == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * У вёсцы прайшло дзяцінства беларускага паэта і драматурга [[Уладзімір Іванавіч Дзюба|Уладзіміра Іванавіча Дзюбы]] * [[Анатоль Мікалаевіч Зэкаў]] (нар. [[1955]]) — беларускі паэт, празаік. * [[Піліп Аляксеевіч Самуйленка]] ([[1902]]—''невядома'') — савецкі дзяржаўны дзеяч БССР і УССР {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Патапаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Патапаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Патапаўка| ]] n5e25tmeuho3mkzpl3esyzjx48xzizi 0 102971 5121566 4240301 2026-04-05T18:52:28Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121566 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Перагрузачны |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 49|lat_sec = 20 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 21|lon_sec = 25 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Ліпініцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1930-я |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 6 |насельніцтва = 7 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044260 }} '''Перагру́зачны'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Pierahruzačny}}, {{lang-ru|Перегрузочный}}) — [[пасёлак]] і чыгуначная станцыя ў [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Ліпініцкі сельсавет|Ліпініцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 23 км на паўночны захад ад [[Буда-Кашалёва]], 68 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Жлобін]] — Гомель. Забудова драўляная сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны ў 1930-х гадах пры торфапрадпрыемстве «Беліцкае» і чыгуначнай станцыі «Перагрузачная». Сучасная назва прысвоена пасёлку Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР ад 21 студзеня 1969 года. Да [[1 снежня]] [[2009]] года пасёлак уваходзіў у склад [[Будалюшаўскі сельсавет|Будалюшаўскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf «Об изменении административно-территориального устройства Буда-Кошелевского района Гомельской области». Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 277] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131029210409/http://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf |date=29 кастрычніка 2013 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 6 гаспадарак, 7 жыхароў. === Дынаміка === * 1959 год — 55 жыхароў. * 2004 год — 6 гаспадарак, 7 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Ліпініцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Ліпініцкі сельсавет]] 4mdk0setrccz3tcsm7j0mo3fpq97fyj 0 102972 5121652 4587069 2026-04-05T19:04:28Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121652 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Перамога}} {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Перамога |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Патапаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 7 |насельніцтва = 12 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Перамо́га'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Pieramoha}}, {{lang-ru|Перамога}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Патапаўскі сельсавет|Патапаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 12 км на паўночны захад ад [[Буда-Кашалёва]], 2 км ад чыгуначнай станцыі [[Забаб’е (прыпыначны пункт)|Забаб'е]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 60 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Жлобін — Гомель. Планіроўка складаецца з двух кароткіх амаль паралельных паміж сабой вуліц. Забудова драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У 1930 годзе жыхары ўступілі ў калгас. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Патапаўскі» (цэнтр — вёска [[Патапаўка]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 7 гаспадарак, 12 жыхароў. === Дынаміка === * 1959 год — 148 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 7 гаспадарак, 12 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Патапаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Патапаўскі сельсавет]] l6085jjt4uojcig2faawfkrjkm4kibw 0 102974 5121683 4444623 2026-04-05T19:09:38Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121683 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = пасёлак |беларуская назва = Першабацунскі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 36|lat_sec = 01 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 34|lon_sec = 21 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Крыўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 5 |насельніцтва = 6 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042226 }} '''Першабацу́нскі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Pieršabacunski}}, {{lang-ru|Першебацунский}}) — былы [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіў у склад [[Крыўскі сельсавет|Крыўскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 27 км на поўдзень ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 33 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Жлобін — Гомель. Забудова драўляная сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку 1920-х гадоў перасяленцамі пераважна з вёскі Бацунь. У 1930 годзе жыхары пасёлка ўступілі ў калгас. У 1959 годзе ў складзе [[калгас]]а «Чырвоны шлях» (цэнтр — вёска [[Бацунь]]). Ліквідаваны ў 2015 годзе<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D916g0074322&p1=1 Решение Буда-Кошелевского районного Совета депутатов от 29 декабря 2015 г. № 57 Об упразднении сельского населенного пункта Буда-Кошелевского района]</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 5 гаспадарак, 6 жыхароў. === Дынаміка === * 1959 год — 47 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 5 гаспадарак, 6 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} 4sq7rg3jqt9u3vezl76mteph1s3siha 0 102976 5121548 4587388 2026-04-05T18:49:58Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121548 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Возера-Пойма |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 47|lat_sec = 20 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 34|lon_sec = 41 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Кашалёўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 20 |насельніцтва = 24 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042394 }} '''Во́зера-По́йма'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''По́ймы, мн.'''</ref> ({{lang-be-trans|Voziera-Pojma}}, {{lang-ru|Озеро-Пойма}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Кашалёўскі сельсавет|Кашалёўскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 8 км на паўночны ўсход ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 56 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === На паўднёвай ускраіне рака [[Гліна (прыток Ліпы)|Гліна]] (прыток ракі [[Ліпа (рака)|Ліпа]]). == Транспартная сетка == Побач аўтамабільная дарога Чачэрск — [[Буда-Кашалёва]]. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад і забудаванай двухбакова драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку 1920-х гадоў на былых памешчыцкіх землях перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1930 годзе жыхары пасёлка ўступілі ў калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў кастрычніку 1943 года акупанты спалілі 19 двароў. На фронце загінулі 11 жыхароў мястэчка. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Шарыбаўскі» (цэнтр — вёска [[Шарыбаўка]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 20 гаспадарак, 24 жыхара. === Дынаміка === * 1940 год — 23 двары, 76 жыхароў. * 1959 год — 113 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 20 гаспадарак, 24 жыхара. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} {{Кашалёўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Кашалёўскі сельсавет]] gc4qmiyir32wglsiupn7yp3rpooybfh 0 102978 5121706 4840115 2026-04-05T19:18:36Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121706 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Порасль |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 34|lat_sec = 28 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 29|lon_sec = 20 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Крыўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 25 |насельніцтва = 33 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044295 }} '''По́расль'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Porasĺ}}, {{lang-ru|Поросль}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Крыўскі сельсавет|Крыўскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 18 км на паўднёвы захад ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі Жлобін — Гомель), 28 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Побач аўтадарога [[Жлобін]] — Гомель. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад і забудаванай двухбакова драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1926 годзе ў Крыўскім сельсавеце [[Уваравіцкі раён|Уваравіцкага раёна]] [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]. Побач аднайменны хутар. У 1929 годзе жыхары пасёлка ўступілі ў калгас. У 1959 годзе ў складзе [[калгас]]а імя В. І. Чапаева (цэнтр — вёска [[Крыўск (Буда-Кашалёўскі раён)|Крыўск]]). У 1969 годзе ў пасёлак перасяліліся жыхары пасёлка [[Рагавы (Крыўскі сельсавет)|Рагавы]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 26 чэрвеня 1969 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1969, № 22 (1252).</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 25 гаспадарак, 33 жыхара. === Дынаміка === * 1925 год — 18 двароў, 103 жыхара; на сялібе — 1 двор, 3 жыхара. * 1959 год — 135 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 25 гаспадарак, 33 жыхара. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Крыўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Крыўскі сельсавет]] 6ekn55tdl6e3p3e1squ6pz0ev2goq1g 0 103091 5121538 4446827 2026-04-05T18:48:28Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121538 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Прырэчча}} {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Прырэчча |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 42|lat_sec = 43 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 22|lon_sec = 41 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Губіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя назвы = Пырачкін |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 1 |насельніцтва = 1 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = 2336 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044240 }} '''Прырэ́чча'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Pryrečča}}, {{lang-ru|Приречье}}; да 1930 года '''Пырачкін''') — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Губіцкі сельсавет|Губіцкага сельсавета]]. На захадзе і поўдні мяжуе з лесам. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 12 км на захад ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 54 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === На поўначы рака [[Чарамха]] (прыток ракі [[Дняпро]]). == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па аўтадарозе Губічы — [[Буда-Кашалёва]]. Забудова драўляная сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку 1920-х гадоў на былых памешчыцкіх землях перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1925 годзе ў Губіцкім сельсавеце Буда-Кашалёўскага раёна [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]]. У 1929 годзе жыхары пасёлка ўступілі ў калгас. У 1959 годзе ў складзе [[калгас]]а імя Ф. Энгельса (цэнтр — вёска [[Губічы (Буда-Кашалёўскі раён)|Губічы]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 1 гаспадарка, 1 жыхар. === Дынаміка === * 1925 год — 6 двароў. * 1959 год — 44 жыхара (паводле перапісу). * 2004 год — 1 гаспадарка, 1 жыхар. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} {{Губіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Губіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] 8hst120pg2mzt6xzr3a1hnihdqvv9rl 0 103093 5121925 5068857 2026-04-05T21:39:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121925 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = пасёлак |беларуская назва = Прысеншчына |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Шырокаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 0 |год перапісу = 1990-я |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Прысе́ншчына'''<ref>''[[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Рапановіч, Я. Н.]]'' Слоўнік назваў населеных пунктаў Гомельскай вобласці / Рэд. П. П. Шуба. — Мн.: Навука і тэхніка, 1986. — 240 с. (стр. 140).</ref> — былы [[пасёлак]] у [[Шырокаўскі сельсавет|Шырокаўскам сельсавеце]] [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. З 20 км на ўсход ад [[Буда-Кашалёва]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 32 км ад [[Гомель|Гомеля]]. Транспартныя сувязі па прасёлкавай дарозе, затым на шашы [[Доўск]] — Гомель. На ўсходзе межавала з лесам. На поўначы і захадзе меліярацыйныя каналы. == Гісторыя == Заснаваны напачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1926 годзе ў [[Чачэрскі раён|Чачэрскім раёне]] [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]. У 1929 годзе жыхары пасёлка ўступілі ў калгас. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Камінтэрн» (цэнтр — вёска [[Шырокае (Буда-Кашалёўскі раён)|Шырокае]]). У сувязі з радыяцыйным забруджваннем пасля [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы]] жыхары (16 сем’яў) пераселены ў чыстыя месцы. Планіроўка складалася з кароткай просталінейнай шыротнай вуліцы, забудаванай няшчыльна драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Насельніцтва == * 1926 год — 17 двароў 110 жыхароў. * 1959 год — 96 жыхароў (паводле перапісу). * 1990-я — жыхары (16 сем’яў) пераселены. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 70j6nn9w6plomnjuih1sntxhj1562ks 0 103094 5121615 4587377 2026-04-05T18:59:38Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121615 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Пушча}} {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Пушча |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 37|lat_sec = 01 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 36|lon_sec = 56 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Гусявіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 19 |насельніцтва = 39 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042222 }} '''Пу́шча'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Pušča}}, {{lang-ru|Пуща}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Гусявіцкі сельсавет|Гусявіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 20 км ад [[Буда-Кашалёва]], 12 км ад чыгуначнай станцыі [[Уза (станцыя)|Уза]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 30 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Буда-Кашалёва]] — [[Гомель]]. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад і забудаванай драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У 1930 годзе жыхары пасёлка ўступілі ў калгас. Па перапісе 1959 у складзе эксперыментальнай базы «Пянчын» (цэнтр — вёска [[Пянчын (Буда-Кашалёўскі раён)|Пянчын]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 19 гаспадарак, 39 жыхароў. === Дынаміка === * 1959 год — 105 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 19 гаспадарак, 39 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гусявіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Гусявіцкі сельсавет]] tixy54b91m4hg9m641urcyymec9h68r 0 103097 5121568 4587269 2026-04-05T18:52:48Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121568 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Рагінь |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Рагінь. Бровар (03).jpg |подпіс = Рагінскі бровар |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 53|lat_sec = 01 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 37|lon_sec = 22 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Рагінскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XVI стагоддзе |ранейшыя назвы = Рагінскія Куракі, Рагінская Сабалеўка, Рагінскае Зарэчча |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 330 |насельніцтва = 782 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Rahiń |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042391 }} '''Рагі́нь'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Rahiń}}, {{lang-ru|Рогинь}}) — [[аграгарадок]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Цэнтр [[Рагінскі сельсавет|Рагінскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 22 км на паўночны ўсход ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 68 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === Рака [[Чачора (прыток Сажа)|Чачора]] (прыток ракі [[Сож]]). == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай дарозе, а затым па шашы [[Доўск]] — Гомель. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход, да цэнтра якой далучаецца з усходу кароткая вуліца з завулкам і з поўдня — дзве выгнутыя кароткія вуліцы. Забудова двухбаковая, пераважна драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XVI стагоддзе|XVI стагоддзя]] як вёска ў [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Рэчыцкім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага княства Літоўскага]]. Пасля [[Рэч Паспалітая#Падзелы Рэчы Паспалітай|першага падзела Рэчы Паспалітай]] (1772 год) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1816 годзе валоданне Дзярналовічаў. У 1845 годзе памешчык С.В. Дзярналовіч меў 5012 дзесяцін зямлі, вадзяны млын, сукнавальню і карчму. У 1848 годзе валоданне памешчыцы Е. Быкоўскай. У 1863 годзе пабудаваны будынак і пачаліся заняткі ў народным вучылішчы (у 1889 годзе 45 вучняў). Працавала сукнавальня. У 1886 годзе Свята-Мікалаеўская царква, школа, майстэрня па апрацоўцы скур, у Мяркулавіцкай воласці Рагачоўскага павета. З 1895 гады працаваў вінакурня. Па перапісу 1897 года знаходзіліся: у селі — царква (драўляная), народнае вучылішча (У 1907 годзе 66 вучняў), хлебазапасны магазін (з 1884 года), магазін, карчма, у фальварку — вінакурня, вадзяны млын. З 1911 года пры школе працавала бібліятэка. У снежні 1917 гады ў сяло ўварваліся каля 200 улан польскага корпуса Довбар-Мусніцкага. Для барацьбы супраць інтэрвентаў быў створаны мясцовы баявы атрад (начальнік К. Р. Новікаў). Напачатку 1920-х гадоў у фальварку арганізаваны калгас «Чырвоны сцяг», а пазней — саўгас «Рагінь». З 20 жніўня 1924 года цэнтр Рагінскага сельсавета Буда-Кашалёўскага раёна [[Бабруйская акруга|Бабруйскай]], з 27 кастрычніка 1927 года да 26 ліпеня 1930 года [[Гомельская акруга|Гомельскай]] акруг, з 20 лютага 1938 года Гомельскай вобласці. У 1930 годзе арганізаваны калгас "Улада Саветаў ", меліся вінакурня, торфаразработочная арцель, нафтавы млын, 2 гамарні, сталярная майстэрня, масласыраварня, урачэбны ўчастак, хата-чытальня. У 1938-58 гадах працавала МТС. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] тэхніка МТС і абсталяванне спіртзавода былі эвакуіраваны ў савецкі тыл. У лістападзе 1943 года ў баях за вызваленне вёскі загінулі 301 савецкі салдат і 3 партызана (пахаваны ў брацкай магіле каля школы). На франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 332 земляка. У памяць пра загінуўшых у 1962 годзе ў цэнтры вёскі ўсталявана скульптурная група. У 1959 годзе цэнтр саўгаса «Рагінь». Працуюць спіртзавод, вінзавод, лесапільня, швейная майстэрня, сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка, дзіцячы сад, бальніца, аддзяленне сувязі, сталовая, 3 магазіна. Ёсць парк. У склад Рагінскага сельсавета ўваходзіў да 1929 года ў наш час не існы пасёлак Культурны. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 330 гаспадарак, 782 жыхары. === Дынаміка === * 1816 год — 28 двароў, 116 жыхароў. * 1848 год — 45 двароў. * 1886 год — 79 двароў, 583 жыхары. * 1897 год — 134 двары, 932 жыхары; у фальварку — 12 двароў, 60 жыхароў (паводле перапісу). * 1925 год — 185 двароў. * 1959 год — 1484 жыхары (паводле перапісу). * 2001 год — 890 жыхароў, 362 двары{{sfn|БелЭн|2001}}. * 2004 год — 330 гаспадарак, 782 жыхары. == Вядомыя выхадцы == * [[Іван Ігнатавіч Дзяржынскі]] (1925—1995) — Герой Сацыялістычнай Працы. * В. А. Жукаў — Герой Сацыялістычнай Працы. * [[Людміла Ягораўна Совік]] (нар. 1953) — беларускі эканаміст. Доктар эканамічных навук, прафесар. {{Зноскі}} == Літаратура == * ''Віталёва, В.'' Рагінь // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. — С. 44. — ISBN 985-11-0214-8. * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{Крыніцы/БелЭн|13|Рагінь||200}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Rahiń}} {{Рагінскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Рагінскі сельсавет]] g7bgwjaix1hr4v25mnbryt2gznebh9k 0 103098 5121745 4447946 2026-04-05T19:24:46Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121745 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Рагазішча |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 35|lat_sec = 55 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 46|lon_sec = 37 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Узоўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 3 |насельніцтва = 3 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243046259 }} '''Рагазі́шча'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Раго́зішча'''</ref> ({{lang-be-trans|Rahazišča}}, {{lang-ru|Рогозище}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Узоўскі сельсавет|Узоўскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 23 км на паўднёвы ўсход ад [[Буда-Кашалёва]], 26 км ад [[Гомель|Гомеля]], 2 км ад чыгуначнай станцыі [[Уза (станцыя)|Уза]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель). == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Уваравічы — Гомель. Будынкі драўляныя, сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] перасяленцамі з суседніх вёсак. Найболей актыўная забудова ставіцца да 1920-х гадоў. У 1926 годзе ў [[Уваравіцкі раён|Уваравіцкім раёне]] [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]. У 1929 годзе жыхары пасёлка ўступілі ў калгас. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Праўда» (цэнтр — вёска [[Уза (Буда-Кашалёўскі раён)|Уза]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 3 гаспадаркі, 3 жыхара. === Дынаміка === * 1926 год — 24 двары, 127 жыхароў. * 1959 год — 77 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 3 гаспадаркі, 3 жыхара. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Узоўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Узоўскі сельсавет]] scig8214bc6lsfuoh99ri7ex2if0co1 0 103101 5121654 4587146 2026-04-05T19:04:48Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121654 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Расцяробы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 30|lat_sec = 58 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 32|lon_sec = 34 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Крыўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 3 |насельніцтва = 5 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042202 }} {{значэнні2|Расцяробы}} '''Расцяро́бы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Rasciaroby}}, {{lang-ru|Растерёбы}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Крыўскі сельсавет|Крыўскага сельсавета]]. За 25 км на поўдзень ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 28 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Жлобін]] — Гомель. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай, блізкай да шыротнай арыентацыі вуліцы, забудаванай драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У 1930 годзе жыхары пасёлка ўступілі ў калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў верасні 1943 года акупанты спалілі 18 двароў і забілі 8 жыхароў, 7 жыхароў мястэчка загінулі на фронце. У 1959 годзе ў складзе [[калгас]]а імя М. І. Калініна (цэнтр — вёска [[Івольск]]). Да [[1 снежня]] [[2009]] года пасёлак уваходзіў у склад [[Івольскі сельсавет|Івольскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf «Об изменении административно-территориального устройства Буда-Кошелевского района Гомельской области». Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 277] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131029210409/http://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf |date=29 кастрычніка 2013 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 3 гаспадаркі, 5 жыхароў. === Дынаміка === * 1940 год — 19 двароў, 72 жыхара. * 1959 год — 68 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 3 гаспадаркі, 5 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Крыўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Крыўскі сельсавет]] axum5y99lqnzp67gofy0qssahgrrgtq 0 103437 5122328 4561885 2026-04-06T09:40:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122328 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Яроміна |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Віцебскі |сельсавет = Варонаўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = 1,352136<ref name="Пл">[http://pravo.by/upload/docs/op/D917v0086754_1513890000.pdf Решение Витебского районного Совета депутатов 30 ноября 2017 г. № 175 «Об установлении границ сельских населенных пунктов Витебского района Витебской области и признании утратившими силу некоторых решений Витебского районного Совета депутатов» {{ref-ru}}]</ref> |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 207 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 115 |насельніцтва = 229 |год перапісу = 2009 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = 211342 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |OpenStreetMap = 243042148 }} {{Значэнні|Яроміна}} '''Яроміна''' ({{lang-be-trans|Jaromina}}, {{lang-ru|Ерёмино}}) — вёска ў [[Варонаўскі сельсавет|Варонаўскім сельсавеце]] [[Віцебскі раён|Віцебскага раёна]], на аўтадарозе {{таблічка-by|Р|21}} Віцебск — Лёзна — мяжа з [[Расійская Федэрацыя|Расійскай Федэрацыяй]]. Назва вёскі паходзіць ад прозвішча Яромін. Плошча 135,2136 га<ref name="Пл" />. == Гісторыя == У канцы [[XIX ст.]] вядома як паштовая станцыя і хутар у складзе маёнтка Друкава ў [[Каралёўская воласць|Каралёўскай воласці]] [[Віцебскі павет (Расійская імперыя)|Віцебскага павета]] і [[Віцебская губерня|губерні]]. У [[1905]] г. хутар (1 двор) належаў памешчыку Заблоцкаму. У 1924—1954 гадах вёска ў складзе [[Каралёўскі сельсавет|Каралёўскага сельсавета]], у 1939—1954 гадах яго цэнтр. У [[1930]] г. арганізаваны калгас. У [[1939]] г. у Яроміна пераселены жыхары хутара Тропы. У [[1941]] г. у вёсцы 65 двароў, 275 жыхароў. У кастрычніку [[1943]] г. нямецкія акупацыйныя ўлады знішчылі тут 29 двароў і 25 мірных жыхароў. Вывезена ў [[Германія|Германі]] 10 чалавек. На фронце загінула 12 вяскоўцаў, у партызанах 6. Пасля вайны вёска адбудавалася не поўнасцю. У [[1969]] г. тут 59 двароў, 167 жыхароў. На [[1 студзеня]] [[2003]] г. 115 двароў, 258 жыхароў. == Інфраструктура == У вёсцы размешчана цэнтральная сядзіба сельскагаспадарчага вытворчага кааператыва «Яроміна». Тут працуюць жывёлагадоўчая ферма, механізаваны двор, ФАП, клуб, бібліятэка, аддзяленне сувязі, АТС, магазін. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|10-2}} * З гісторыі населеных пунктаў / Падр. В. В. Віталева // Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Віцебскага раёна / Рэдкалегія: А. П. Красоўскі і інш.; Уклад. У. І. Мезенцаў; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: Маст. літ., 2004. — 772 с.: іл. — С. 768. {{Варонаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Варонаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Віцебскага раёна]] lb9yd74xehwtv6g3gry7gz22w5wkwrp 0 103465 5121604 4587098 2026-04-05T18:58:08Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121604 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Красін |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 36|lat_sec = 28 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 48|lon_sec = 15 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет2 = Камунараўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 45 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243046254 }} '''Кра́сін'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Krasin}}, {{lang-ru|Красин}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Камунараўскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)|Камунараўскага сельсавета]]. == Месцазнаходжанне == У 22 км на паўднёвы ўсход ад [[Буда-Кашалёва]], 1 км ад чыгуначнай станцыі [[Уза (станцыя)|Уза]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 27 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай дарозе, затым па шашы [[Доўск]] — Гомель. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад. Забудова двухбаковая, драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны напачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У 1929 г. жыхары мястэчка ўступілі ў калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] акупанты спалілі 9 двароў, 9 жыхароў вёскі загінулі на фронце. З 1959 г. — у складзе міжгаспадарчага аб'яднання «Асобіна» (цэнтр — [[Асобіна (Буда-Кашалёўскі раён)|Асобіна]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 26 гаспадарак, 45 жыхароў. === Дынаміка === * 1940 год — 33 двары, 168 жыхароў. * 1959 год — 166 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 26 гаспадарак, 45 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Камунараўскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)}} [[Катэгорыя:Камунараўскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] 2czhe1jgoo1hielkbjdph4cy5bld9vw 0 103659 5122082 4448024 2026-04-06T05:46:17Z Psubhashish 23233 відэа + 5122082 wikitext text/x-wiki {{Мова |імя = Раджастхані |саманазва = राजस्थानी |краіны = [[Індыя]], [[Пакістан]] |рэгіёны = [[Раджастхан]] |афіцыйная мова = |рэгулюе= |колькасць носьбітаў = больш 50 млн. |рэйтынг = |катэгорыя = [[Мовы Еўразіі]] |класіфікацыя = [[Індаеўрапейская сям'я]] :[[індаіранскія мовы|Індаіранская надгаліна]] ::[[індаарыйскія мовы|Індаарыйская галіна]] :::Цэнтральная група ::::Раджастхані |пісьменнасць = [[Дэванагары]] |ISO1 = |ISO2 = raj |ISO3 = raj }} [[File:OpenSpeaks-Lmn-Lambadi-Meghavath Sathish-Nenavath Mohan-Problems for not Having Aadhaar.webm|thumb|Два маладыя мужчыны Ламбада з Тэланганы абмяркоўваюць на ламбадзі (раджастханская мова) у 2019 годзе]] '''Раджастхані''' — інда-арыйская мова, распаўсюджаная ў індыйскім штаце [[Раджастхан]]. Раней звычайна разглядалася як адзін з заходніх дыялектаў [[хіндзі]]; сёння ўсё часцей прызнаецца асобнай мовай. Урад Раджастхана абвясціў раджастхані афіцыйнай мовай штата. Акрамя Раджастхана мова ўжываецца ў прыгранічных раёнах штатаў [[Гуджарат]], [[Хар’яна]] і [[Пенджаб_(штат)|Пенджаб]], а таксама ў пакістанскіх правінцыях [[Пенджаб_(Пакістан)|Пенджаб]] і [[Сінд]]. Колькасць носьбітаў мовы ацэньваецца ў 50—80 млн чалавек; ацэнкі моцна вагаюцца ў залежнасці ад уключэння або неўключэння тых ці іншых дыялектаў. == Спасылкі == {{Інкубатар|raj|||раджастхані}} * [http://www.bastigiri.org/crs Centre for Rajasthani Studies] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071118185411/http://www.bastigiri.org/crs/ |date=18 лістапада 2007 }} * [http://www.jatland.com/home/ Раджастхані-англійскі слоўнік анлайн] {{Мовы Індыі}} [[Катэгорыя:Індаарыйскія мовы]] [[Катэгорыя:Мовы Індыі]] [[Катэгорыя:Мовы Пакістана]] bjq7ockhxdge6zqy76gl5jib0wv3hdc 0 104353 5122603 4619744 2026-04-06T10:28:59Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122603 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Цітова}} {{Асоба}} '''Зоя Про́хараўна Ціто́ва''' ({{ДН|1|1|1919}}, в. [[Галынец 1]] — {{ДС|||1995}})<ref name="autogenerated1">{{Крыніцы/ГВБ|6-2}}</ref> — акушэрка, [[Герой Сацыялістычнай Працы]]<ref name="БС">т. 5. Биографический справочник. Мн: Издательство «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. 29 с.</ref>. Удзельніца Вялікай Айчыннай вайны<ref name="БС"/>. == Біяграфія == Скончыла Магілёўскую фельчарска-акушэрскую школу ў 1938 годзе. У 1938—1941 гадах працавала ў Гомельскай вобласці<ref>Цітова Зоя Прохараўна // Беларуская савецкая энцыклапедыя: у 12 т. / Рэдкал.: П. У. Броўка [і інш.]. — Мінск: Беларуская савецкая энцыклапедыя, 1971. Т. 11. С. 115</ref>. З 1945 года на Дабрасневіцкім медыцынскім пункце, з 1959 года акушэрка Ямніцкай участковай бальніцы ў Магілёўскім раёне. Званне Героя Сацпрацы прысвоена за поспехі ў галіне аховы здароўя<ref name="БС"/>. {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Цітова Зоя Прохараўна}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Магілёўскім раёне]] 9sfxty5qauryivlwciaay3av9ghh4mv 0 104403 5122130 1546603 2026-04-06T08:10:47Z DzBar 156353 шаблон 5122130 wikitext text/x-wiki {{Старажытны горад}}[[File:Fujiwara-kyo Kashihara Nara pref Japan01n.jpg|thumb|260px|Сталіца Фудзівара]] [[Выява:Fujiwarakyo2.gif|thumb|260px|План сталіцы Фудзівара (рэканструкцыя)]] '''Сталіца Фудзівара''' ({{lang-ja|藤原京, ふじわらきょう}}, ''Фудзівара-кьё'')&nbsp;— [[сталіца]] старажытнай [[Японія|японскай]] дзяржавы ў [[694]]—[[710]] гадах, у канцы [[перыяд Асука|перыяду Асука]], у часы кіравання імператара [[Імператар Дзіта|Дзіта]], [[Імператрыца Мому|Мому]] і [[Імператрыца Гэма|Гэма]]. Знаходзілася на тэрыторыі сучаснага горада [[Горад Касіхара|Касіхара]] [[прэфектура Нара|прэфектуры Нара]]. Акружаная з розных бакоў {{Не перакладзена 3|Тры гары Ямата|трыма гарамі Ямата|uk|Три гори Ямато}}: [[Гара Унэбі|Унэбі]], [[Гара Мімінасі|Мімінасі]] і [[Гара Амэнакагу|Амэнакагу]]. Першы японскі горад, спраектаваны па кітайскай горадабудаўнічай сістэме «шахматная дошка». == Літаратура == * Рубель В. А. ''Японська цивілізація: традиційне суспільство і державність''.&nbsp;— Київ: «Аквілон-Прес», 1997. {{Commonscat|Fujiwara-kyō}} [[Катэгорыя:Перыяд Асука]] [[Катэгорыя:Сталіцы Японіі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Японіі]] lcai6aqvp8dvvxp4hdixlcduahr65bu 0 106525 5122585 4756257 2026-04-06T10:25:23Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122585 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Альшанікі}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Альшанікі 1 |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 54|lat_min = 13|lat_sec = 28 |lon_dir = E|lon_deg = 29|lon_min = 51|lon_sec = 05 |CoordAddon = type:city_region:BY-MO |CoordScale = |памер карты краіны = 250 |памер карты вобласці = 250 |памер карты раёна = 250 |вобласць = Магілёўская |раён = Круглянскі |сельсавет = Круглянскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = 1764 |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = 0.8<ref>{{cite web| url =http://osm.sbin.ru/stat/by/latest/addr/79929.html| title =Ольшаники| work =Круглянский район| accessdate =2011-02-22| lang =ru| archiveurl =https://www.webcitation.org/69LsJm4Gs?url=http://osm.sbin.ru/stat/by/latest/addr/79929.html| archivedate =22 ліпеня 2012| url-status =dead}}</ref> |від вышыні = Высата НУМ |вышыня цэнтра НП = 177 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 19 |год перапісу = 2007 |шчыльнасць = 12 |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = |тэлефонны код = 8-02234, Міжнародны фармат +375 2234 |паштовы індэкс = 213188 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243033424 }} '''Альша́нікі 1'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Aĺšaniki 1}}, {{lang-ru|Ольшаники 1}}) — [[вёска]] ў [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], [[Круглянскі раён]]. Уваходзіць у склад [[Круглянскі сельсавет|Круглянскага сельсавета]]. == Тапанаміка назвы == Назва вёскі паходзіць ад назвы дрэва — [[альха]]<ref>{{cite web| url =http://library.mogilev.by/kray/krugloe/196.html| title =Ад расліннага свету| work =Тапанаміка| publisher =library.mogilev.by| accessdate =2011-02-21| archiveurl =https://archive.today/20120715201437/http://library.mogilev.by/kray/krugloe/196.html| archivedate =15 ліпеня 2012| url-status =dead}}</ref>. == Геаграфія == Вёска знаходзіцца прыкладна за 5 км на ўсход ад [[Круглае|п. Круглае]]. Размешчана на беразе рэчкі [[Сітня (рака)|Сітня]]. Вёска ляжыць у межах Аршанска-Магілёўскай і Цантральна-Бярэзінскай раўнін. == Гісторыя == У 1764 годзе ўладаром вёскі з’яўляўся [[Грушэцкія герба «Любіч»|Грушэцкі]]. На той час вёска была ўваходзіла ў [[Аршанскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Аршанскі павет]] [[Віцебскае ваяводства|Віцебскага ваяводства]]. З 17 ліпеня 1924 года вёска ў складзе Круглянскага раёна [[Аршанская акруга|Аршанскай акругі]]<ref>{{cite web| url =http://krugloe.mogilev-region.by/ru/region/new_2| title =География| work =Регион| publisher =Круглянский районный исполнительный комитет| accessdate =2011-02-21| lang =ru| archiveurl =https://web.archive.org/web/20120831065128/http://krugloe.mogilev-region.by/ru/region/new_2| archivedate =31 жніўня 2012| url-status =dead}}</ref>. Да красавіка 1963 года вёска ўваходзіла ў склад [[Комсеніцкі сельсавет|Комсеніцкага сельсавета]]<ref>Рашэнні выканкома Магілёўскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 5 і 19 красавіка 1963 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1963, № 18 (1018).</ref>. == Сельская гаспадарка == Першыя калгасы на тэрыторыі вёскі з’явіліся ў 1930—1932 гг. Да 1952 года на тэрыторыі гаспадаркі існавалі калгасы «Чырвоны араты» і «VI Партз’езд». У 1952 г. адбылося аб’яднанне калгасаў у адзін — «Калгас імя Дзімітрава». Сёння вёска ў складзе МТФ «Альшанікі» (былы СВК «Калгас імя Дзімітрава»). У калгасе працуе 30 чалавек, абслугоўваючых 751 галаву буйной рагатай скаціны<ref name="Калг">{{cite web| author =М. Падгаец| date =2009-12-11| url =http://www.krugloe.by/selskaja-gaspadarka/kogda-trud-darit-vdokhnovenie| title =Когда труд дарит вдохновение| publisher =газ. «Сельскае жыццё» Круглянскага райвыканкама| accessdate =2012-02-06| lang =ru| archiveurl =https://web.archive.org/web/20110704001229/http://www.krugloe.by/selskaja-gaspadarka/kogda-trud-darit-vdokhnovenie| archivedate =4 ліпеня 2011| url-status =dead}}</ref>. == Адукацыя. Вольны час == * Вучэбна-педагагічны комплекс «Дзіцячы садок — пачатковая агульнаадукацыйная школа» на базе Альшаніцкай пачатковай школы (з 2010); * Цэнтр сацыяльнага абслугоўвання насельніцтва (з 2010); * На базе сялянскага клуба дзейнічае ансамбль «Лянок», які прымае ўдзел у канцэртах, праводзімых ва ўсіх кутках [[Круглянскі раён|Кругляншчыны]] і нават у [[Магілёў|Магілёве]]. Ансамбль часта запрашаюць для правядзення народных абрадаў на вяселлях і іншых мерапрыемствах<ref name="Калг" />. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|6-2}} {{Круглянскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Круглянскага раёна]] [[Катэгорыя:Круглянскі сельсавет]] b8cpb3oq0up5mpnq1xlwi5sct7oy2sp 0 110108 5122626 5028370 2026-04-06T10:48:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122626 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Саламаха}} {{пісьменнік}} '''Уладзімір Пятровіч Салама́ха''' (нар. {{ДН|24|4|1949}}, [[Бераснёўка (Кіраўскі раён)|в. Бераснёўка]], [[Кіраўскі раён]], [[Магілёўская вобласць]]) — беларускі [[публіцыст]], [[празаік]], [[кінасцэнарыст]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 24 красавіка 1949 года ў в. [[Бераснёўка (Кіраўскі раён)|Бераснёўка]] [[Кіраўскі раён|Кіраўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] ў сям’і рабочага. Скончыў Скачкоўскую сярэднюю школу Кіраўскага раёна (1966), працаваў карэктарам у рэдакцыі раённай газеты «Зара» (цяпер — «[[Кіравец, газета|Кіравец]]»). У 1968—1970 гадах служыў у Савецкай Арміі. Скончыў [[Факультэт журналістыкі БДУ|факультэт журналістыкі]] [[БДУ]] (1975). У 1975—1982 гадах працаваў старшым рэдактарам [[Дзяржаўны камітэт БССР па кінематаграфіі|Дзяржаўнага камітэта БССР па кінематаграфіі]]. З 1983 года працаваў у рэдакцыі часопіса «[[Маладосць (1953)|Маладосць]]» — літсупрацоўнікам, загадчыкам аддзела публіцыстыкі, удзельнічаў у падрыхтоўцы бібліятэчкі «Маладосці». Працаваў намеснікам галоўнага рэдактара газеты «[[Літаратура і мастацтва (1932)|Літаратура і мастацтва]]». У 2004—2008 гадах — галоўны рэдактар часопіса «[[Вожык (1945)|Вожык]]». У 2008—2010 гадах — галоўны рэдактар выдавецтва «[[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі]]». З 2010 года — загадчык адзела прозы ў часопісе «[[Полымя (1922)|Полымя]]». Сябра Саюза пісьменнікаў БССР і СССР (1982), [[Саюз пісьменнікаў Беларусі|Саюза пісьменнікаў Беларусі]] (з 2004). == Творчасць == Дэбютаваў у друку як журналіст у 1966 г., як празаік у 1977 г. (апавяданнямі ў часопісе «Маладосць»). Аўтар кніг прозы «На ўзмежку радасці» (1980), «Заўтра ў дарогу» (1985), «Кавалёк — лесавая былінка» (1988), «Цяпло чужога сэрца» (1990), «Прывід у скураным крэсле» (аповесць, 1992), «Расступілася зямля» (1993). Літаратурныя і публіцыстычныя творы У. Саламахі перакладаліся на многія мовы. Паводле сцэнарыяў У. Саламахі зняты шэраг дакументальных і мультыплікацыйных фільмаў. Асноўная тэма творчасці — лёс беларусаў, прадстаўнікоў розных пакаленняў, якія шукаюць сваё месца ў жыцці. == Узнагароды і прэміі == * [[Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь]] імя Кастуся Каліноўскага (2002) — ''за кнігу літаратурнай публіцыстыкі і рэцэнзій «Званыя і выбраныя» (1999) і публіцыстыку апошніх год''<ref>Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 23.04.2003 года № 170</ref>. * двойчы лаўрэат міжрэспубліканскага конкурсу (Беларусь, Літва, Латвія, Эстонія), уладальнік галоўнага прыза (прэміі) за лепшы твор публіцыстыкі «Дружба». * [[Нацыянальная літаратурная прэмія (Беларусь)|Нацыянальная літаратурная прэмія]] ў намінацыі «Лепшы празаічны твор» за кнігу «І няма шляху чужога» (2015)<ref>{{cite web| author =Яна Багданава| date =6 верасня 2015| url = http://www.sb.by/v-belarusi/article/6-avtorov-stali-nominantami-pervoy-natsionalnoy-literaturnoy-premii.html| title =6 авторов получили Первую национальную литературную премию |publisher =[[Советская Белоруссия|СБ. Беларусь сегодня]]| access-date = 6 верасня 2015| lang =ru}}</ref>, * [[медаль Францыска Скарыны]] (2021)<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32100322 Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 23 жніўня 2021 года № 322 «Аб узнагароджанні»]</ref>. == Бібліяграфія == === Кнігі === * На ўзмежку радасці : апавяданні / Уладзімір Саламаха. — Мінск : Мастац літ., 1980. — 141 с. — (Першая кніга празаіка). * Заўтра ў дарогу : Аповесць і апавяданні/Уладзімір Саламаха. — Мн. : Мастац.літ., 1985. — 206 с. * Кавалёк-лесавая былінка : Аповесць і апавяданні/Уладзімір Саламаха. — Мн. : Выд-ва ЦК КП Беларусі, 1988. — 143с. — (Б-ка часопіса «Маладосць»). * Цяпло чужога сэрца : Аповесці, апавяданні/Уладзімір Саламаха. — Мн. : Мастац.літ., 1990. — 246 с. * Прывід у скураным крэсле : Аповесці / Уладзімір Саламаха; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : Мастац.літ., 1994. — 320 с. ISBN 5-340-01296-4 * Апазнаецца асоба мужчыны… : Аповесці / Уладзімір Саламаха. — Мн. : Мастац. літ., 1998. — 380 с. ISBN 985-02-0217-3 * Напрадвесні : Аповесць, апавяданні, эсэ: Для сярэд. і ст. шк. узросту / Уладзімір Саламаха; [Маст. В. В. Дударэнка]. — Мн. : Юнацтва, 2001. — 189с. ISBN 985-05-0416-1 * Сусвет дабрыні : эсэ, артыкулы, дыялогі / Уладзімір Саламаха. — Мн.: Мастац. літ., 2005. — 285с. ISBN 985-02-0754-Х * Там, дзе самота і радасці… : аповесці / Уладзімір Саламаха. — Мн. : Літ. і Мастац., 2010. — 238 с. ISBN 978-985-6941-30-9 * Утешь меня кривдой… : [повести и рассказы] / Владимир Саламаха. — Мн.: Харвест, 2010. — 332 с. — (Бібліятэка Саюза пісьменнікаў Беларусі = Библиотека Союза писателей Беларуси). ISBN 978-985-16-8347-1 * Лица и Лик : повести / Владимир Саламаха. — Мн.: Літ. і Мастац., 2011. — 277с. — (Лімаўскі фальварак). ISBN 978-985-6994-04-6 * Усё адтуль, дзе Радзіма : роздумы / Уладзімір Саламаха — Мн : Мастац. Літ., 2024. — 375 с. — ISBN 978-985-02-2264-0 === Пад рэдакцыяй === * {{Крыніцы/ГВБ|6-2}} * Гарады і вёскі Беларусі: энцыклапедыя / Нацыянальная акадэмія навук Беларусі, Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору Т. 7: Магілёўская вобласць, кн. 3 / [У. А. Бадакоў і інш.; пад навуковай рэдакцыяй А. І. Лакоткі], Мн.: 2009. — 540с. ISBN 978-985-11-0452-5 * Гарады і вёскі Беларусі: энцыклапедыя / Нацыянальная акадэмія навук Беларусі, Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. Т. 8: Мінская вобласць, кн. 1 / [В. М. Князева і інш.; пад навуковай рэдакцыяй А. І. Лакоткі], Мн.: 2010. — 735 с. ISBN 978-985-11-0520-1 * Вялікае Княства Літоўскае : ВКЛ: энцыклапедыя: у 2 т. / рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар), 2007―2010. . — Мн.: Беларуская энцыклапедыя — 3 т. ISBN 978-985-11-0392-4 * Природа Беларуси: энциклопедия: в 3 т. Т. 1: Земля и недра / [редколлегия: Т. В. Белова и др.], Мн.: 2009. — 461 с. ISBN 978-985-11-0472-3 * Природа Беларуси: энциклопедия: в 3 т. Т. 2: Климат и вода / [редколлегия: Т. В. Белова и др.], Мн.: 2010. — 503 с. ISBN 978-985-11-0515-7 * Регионы Беларуси: энциклопедия: в 7 т. / [редколлегия: Т. В. Белова (главный редактор) и др.] [Т.1]: Брестская область : в 2 кн., кн. 1: [А ― К], Мн.: 2009. — 518 с. ISBN 978-985-11-0464-8 * Энциклопедия для школьников и студентов: в 12 т. Т. 1: Информационное общество. XXI век / [под общей редакцией В. И. Стражева], Мн.: 2009. — 525 с. ISBN 978-985-11-0356-6 * Культура Беларусі: энцыклапедыя: [у 6 т.] / рэдкалегія: Т. У. Бялова (галоўны рэдактар) [і інш.] Т. 1: А ― Б , Мн.: 2010. — 703 с. ISBN 978-985-11-0496-9 == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/БП (1992-95)||Уладзімір Саламаха}} * {{крыніцы/БП 1917-90|Уладзімір Саламаха}} * {{Крыніцы/БелЭн|14|Саламаха Уладзімір Пятровіч|[[Янка Саламевіч|Саламевіч І. У.]]|99}} * ''Гігевіч, Васіль.'' Словы і выразы — ад маці // «ЛіМ», 2019. 22 марта. * ''Камейша, Казімір.'' Сонца яшчэ высока// «ЛіМ», 2009. 27 марта. * ''Ладутько, Кирилл.'' Все дороги ведут к людям//«Литературная газета», 2018. 25-31 марта. == Спасылкі == * [http://www.nash-sovremennik.ru/archive/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211028044039/http://www.nash-sovremennik.ru/archive/ |date=28 кастрычніка 2021 }} Владимир Саламаха. Лица и лик: Повесць.] * [http://7days.belta.by/ Владимир Саламаха. Юмор одно из проявлений интелекта] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20051210161912/http://7days.belta.by/ |date=10 снежня 2005 }} * [http://www.encyclopedia.ru/ Владимир Саламаха. Будни и праздники белорусских энциклопедистов] * [http://library.mogilev.by/ Саламаха У. П. на сайце Мaгілёўскай абласной бібліятэкi] * {{cite web|url = https://www.sb.by/articles/razam-sprav-msya-sg.html|title = Разам справімся|author = Татьяна УСКОВА|date = 11.09.2015|publisher = [[СБ. Беларусь сегодня]]}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Саламаха Уладзімір Пятровіч}} [[Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Публіцысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Нацыянальнай літаратурнай прэміі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] m5ycxtlwqh80r9sw12s7dmbdrpmpjzw 5122635 5122626 2026-04-06T10:50:28Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122635 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Саламаха}} {{пісьменнік}} '''Уладзімір Пятровіч Салама́ха''' (нар. {{ДН|24|4|1949}}, [[Бераснёўка (Кіраўскі раён)|в. Бераснёўка]], [[Кіраўскі раён]], [[Магілёўская вобласць]]) — беларускі [[публіцыст]], [[празаік]], [[кінасцэнарыст]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 24 красавіка 1949 года ў в. [[Бераснёўка (Кіраўскі раён)|Бераснёўка]] [[Кіраўскі раён|Кіраўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] ў сям’і рабочага. Скончыў Скачкоўскую сярэднюю школу Кіраўскага раёна (1966), працаваў карэктарам у рэдакцыі раённай газеты «Зара» (цяпер — «[[Кіравец, газета|Кіравец]]»). У 1968—1970 гадах служыў у Савецкай Арміі. Скончыў [[Факультэт журналістыкі БДУ|факультэт журналістыкі]] [[БДУ]] (1975). У 1975—1982 гадах працаваў старшым рэдактарам [[Дзяржаўны камітэт БССР па кінематаграфіі|Дзяржаўнага камітэта БССР па кінематаграфіі]]. З 1983 года працаваў у рэдакцыі часопіса «[[Маладосць (1953)|Маладосць]]» — літсупрацоўнікам, загадчыкам аддзела публіцыстыкі, удзельнічаў у падрыхтоўцы бібліятэчкі «Маладосці». Працаваў намеснікам галоўнага рэдактара газеты «[[Літаратура і мастацтва (1932)|Літаратура і мастацтва]]». У 2004—2008 гадах — галоўны рэдактар часопіса «[[Вожык (1945)|Вожык]]». У 2008—2010 гадах — галоўны рэдактар выдавецтва «[[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі]]». З 2010 года — загадчык адзела прозы ў часопісе «[[Полымя (1922)|Полымя]]». Сябра Саюза пісьменнікаў БССР і СССР (1982), [[Саюз пісьменнікаў Беларусі|Саюза пісьменнікаў Беларусі]] (з 2004). == Творчасць == Дэбютаваў у друку як журналіст у 1966 г., як празаік у 1977 г. (апавяданнямі ў часопісе «Маладосць»). Аўтар кніг прозы «На ўзмежку радасці» (1980), «Заўтра ў дарогу» (1985), «Кавалёк — лесавая былінка» (1988), «Цяпло чужога сэрца» (1990), «Прывід у скураным крэсле» (аповесць, 1992), «Расступілася зямля» (1993). Літаратурныя і публіцыстычныя творы У. Саламахі перакладаліся на многія мовы. Паводле сцэнарыяў У. Саламахі зняты шэраг дакументальных і мультыплікацыйных фільмаў. Асноўная тэма творчасці — лёс беларусаў, прадстаўнікоў розных пакаленняў, якія шукаюць сваё месца ў жыцці. == Узнагароды і прэміі == * [[Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь]] імя Кастуся Каліноўскага (2002) — ''за кнігу літаратурнай публіцыстыкі і рэцэнзій «Званыя і выбраныя» (1999) і публіцыстыку апошніх год''<ref>Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 23.04.2003 года № 170</ref>. * двойчы лаўрэат міжрэспубліканскага конкурсу (Беларусь, Літва, Латвія, Эстонія), уладальнік галоўнага прыза (прэміі) за лепшы твор публіцыстыкі «Дружба». * [[Нацыянальная літаратурная прэмія (Беларусь)|Нацыянальная літаратурная прэмія]] ў намінацыі «Лепшы празаічны твор» за кнігу «І няма шляху чужога» (2015)<ref>{{cite web| author =Яна Багданава| date =6 верасня 2015| url = http://www.sb.by/v-belarusi/article/6-avtorov-stali-nominantami-pervoy-natsionalnoy-literaturnoy-premii.html| title =6 авторов получили Первую национальную литературную премию |publisher =[[Советская Белоруссия|СБ. Беларусь сегодня]]| access-date = 6 верасня 2015| lang =ru}}</ref>, * [[медаль Францыска Скарыны]] (2021)<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32100322 Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 23 жніўня 2021 года № 322 «Аб узнагароджанні»]</ref>. == Бібліяграфія == === Кнігі === * На ўзмежку радасці : апавяданні / Уладзімір Саламаха. — Мінск : Мастац літ., 1980. — 141 с. — (Першая кніга празаіка). * Заўтра ў дарогу : Аповесць і апавяданні/Уладзімір Саламаха. — Мн. : Мастац.літ., 1985. — 206 с. * Кавалёк-лесавая былінка : Аповесць і апавяданні/Уладзімір Саламаха. — Мн. : Выд-ва ЦК КП Беларусі, 1988. — 143с. — (Б-ка часопіса «Маладосць»). * Цяпло чужога сэрца : Аповесці, апавяданні/Уладзімір Саламаха. — Мн. : Мастац.літ., 1990. — 246 с. * Прывід у скураным крэсле : Аповесці / Уладзімір Саламаха; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : Мастац.літ., 1994. — 320 с. ISBN 5-340-01296-4 * Апазнаецца асоба мужчыны… : Аповесці / Уладзімір Саламаха. — Мн. : Мастац. літ., 1998. — 380 с. ISBN 985-02-0217-3 * Напрадвесні : Аповесць, апавяданні, эсэ: Для сярэд. і ст. шк. узросту / Уладзімір Саламаха; [Маст. В. В. Дударэнка]. — Мн. : Юнацтва, 2001. — 189с. ISBN 985-05-0416-1 * Сусвет дабрыні : эсэ, артыкулы, дыялогі / Уладзімір Саламаха. — Мн.: Мастац. літ., 2005. — 285с. ISBN 985-02-0754-Х * Там, дзе самота і радасці… : аповесці / Уладзімір Саламаха. — Мн. : Літ. і Мастац., 2010. — 238 с. ISBN 978-985-6941-30-9 * Утешь меня кривдой… : [повести и рассказы] / Владимир Саламаха. — Мн.: Харвест, 2010. — 332 с. — (Бібліятэка Саюза пісьменнікаў Беларусі = Библиотека Союза писателей Беларуси). ISBN 978-985-16-8347-1 * Лица и Лик : повести / Владимир Саламаха. — Мн.: Літ. і Мастац., 2011. — 277с. — (Лімаўскі фальварак). ISBN 978-985-6994-04-6 * Усё адтуль, дзе Радзіма : роздумы / Уладзімір Саламаха — Мн : Мастац. Літ., 2024. — 375 с. — ISBN 978-985-02-2264-0 === Пад рэдакцыяй === * {{Крыніцы/ГВБ|6-2}} * {{Крыніцы/ГВБ|7-3}} * Гарады і вёскі Беларусі: энцыклапедыя / Нацыянальная акадэмія навук Беларусі, Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. Т. 8: Мінская вобласць, кн. 1 / [В. М. Князева і інш.; пад навуковай рэдакцыяй А. І. Лакоткі], Мн.: 2010. — 735 с. ISBN 978-985-11-0520-1 * Вялікае Княства Літоўскае : ВКЛ: энцыклапедыя: у 2 т. / рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар), 2007―2010. . — Мн.: Беларуская энцыклапедыя — 3 т. ISBN 978-985-11-0392-4 * Природа Беларуси: энциклопедия: в 3 т. Т. 1: Земля и недра / [редколлегия: Т. В. Белова и др.], Мн.: 2009. — 461 с. ISBN 978-985-11-0472-3 * Природа Беларуси: энциклопедия: в 3 т. Т. 2: Климат и вода / [редколлегия: Т. В. Белова и др.], Мн.: 2010. — 503 с. ISBN 978-985-11-0515-7 * Регионы Беларуси: энциклопедия: в 7 т. / [редколлегия: Т. В. Белова (главный редактор) и др.] [Т.1]: Брестская область : в 2 кн., кн. 1: [А ― К], Мн.: 2009. — 518 с. ISBN 978-985-11-0464-8 * Энциклопедия для школьников и студентов: в 12 т. Т. 1: Информационное общество. XXI век / [под общей редакцией В. И. Стражева], Мн.: 2009. — 525 с. ISBN 978-985-11-0356-6 * Культура Беларусі: энцыклапедыя: [у 6 т.] / рэдкалегія: Т. У. Бялова (галоўны рэдактар) [і інш.] Т. 1: А ― Б , Мн.: 2010. — 703 с. ISBN 978-985-11-0496-9 == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/БП (1992-95)||Уладзімір Саламаха}} * {{крыніцы/БП 1917-90|Уладзімір Саламаха}} * {{Крыніцы/БелЭн|14|Саламаха Уладзімір Пятровіч|[[Янка Саламевіч|Саламевіч І. У.]]|99}} * ''Гігевіч, Васіль.'' Словы і выразы — ад маці // «ЛіМ», 2019. 22 марта. * ''Камейша, Казімір.'' Сонца яшчэ высока// «ЛіМ», 2009. 27 марта. * ''Ладутько, Кирилл.'' Все дороги ведут к людям//«Литературная газета», 2018. 25-31 марта. == Спасылкі == * [http://www.nash-sovremennik.ru/archive/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211028044039/http://www.nash-sovremennik.ru/archive/ |date=28 кастрычніка 2021 }} Владимир Саламаха. Лица и лик: Повесць.] * [http://7days.belta.by/ Владимир Саламаха. Юмор одно из проявлений интелекта] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20051210161912/http://7days.belta.by/ |date=10 снежня 2005 }} * [http://www.encyclopedia.ru/ Владимир Саламаха. Будни и праздники белорусских энциклопедистов] * [http://library.mogilev.by/ Саламаха У. П. на сайце Мaгілёўскай абласной бібліятэкi] * {{cite web|url = https://www.sb.by/articles/razam-sprav-msya-sg.html|title = Разам справімся|author = Татьяна УСКОВА|date = 11.09.2015|publisher = [[СБ. Беларусь сегодня]]}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Саламаха Уладзімір Пятровіч}} [[Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Публіцысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Нацыянальнай літаратурнай прэміі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] gxusovyli8uw7om1if9e26argsrg480 5122639 5122635 2026-04-06T10:51:08Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122639 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Саламаха}} {{пісьменнік}} '''Уладзімір Пятровіч Салама́ха''' (нар. {{ДН|24|4|1949}}, [[Бераснёўка (Кіраўскі раён)|в. Бераснёўка]], [[Кіраўскі раён]], [[Магілёўская вобласць]]) — беларускі [[публіцыст]], [[празаік]], [[кінасцэнарыст]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 24 красавіка 1949 года ў в. [[Бераснёўка (Кіраўскі раён)|Бераснёўка]] [[Кіраўскі раён|Кіраўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] ў сям’і рабочага. Скончыў Скачкоўскую сярэднюю школу Кіраўскага раёна (1966), працаваў карэктарам у рэдакцыі раённай газеты «Зара» (цяпер — «[[Кіравец, газета|Кіравец]]»). У 1968—1970 гадах служыў у Савецкай Арміі. Скончыў [[Факультэт журналістыкі БДУ|факультэт журналістыкі]] [[БДУ]] (1975). У 1975—1982 гадах працаваў старшым рэдактарам [[Дзяржаўны камітэт БССР па кінематаграфіі|Дзяржаўнага камітэта БССР па кінематаграфіі]]. З 1983 года працаваў у рэдакцыі часопіса «[[Маладосць (1953)|Маладосць]]» — літсупрацоўнікам, загадчыкам аддзела публіцыстыкі, удзельнічаў у падрыхтоўцы бібліятэчкі «Маладосці». Працаваў намеснікам галоўнага рэдактара газеты «[[Літаратура і мастацтва (1932)|Літаратура і мастацтва]]». У 2004—2008 гадах — галоўны рэдактар часопіса «[[Вожык (1945)|Вожык]]». У 2008—2010 гадах — галоўны рэдактар выдавецтва «[[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі]]». З 2010 года — загадчык адзела прозы ў часопісе «[[Полымя (1922)|Полымя]]». Сябра Саюза пісьменнікаў БССР і СССР (1982), [[Саюз пісьменнікаў Беларусі|Саюза пісьменнікаў Беларусі]] (з 2004). == Творчасць == Дэбютаваў у друку як журналіст у 1966 г., як празаік у 1977 г. (апавяданнямі ў часопісе «Маладосць»). Аўтар кніг прозы «На ўзмежку радасці» (1980), «Заўтра ў дарогу» (1985), «Кавалёк — лесавая былінка» (1988), «Цяпло чужога сэрца» (1990), «Прывід у скураным крэсле» (аповесць, 1992), «Расступілася зямля» (1993). Літаратурныя і публіцыстычныя творы У. Саламахі перакладаліся на многія мовы. Паводле сцэнарыяў У. Саламахі зняты шэраг дакументальных і мультыплікацыйных фільмаў. Асноўная тэма творчасці — лёс беларусаў, прадстаўнікоў розных пакаленняў, якія шукаюць сваё месца ў жыцці. == Узнагароды і прэміі == * [[Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь]] імя Кастуся Каліноўскага (2002) — ''за кнігу літаратурнай публіцыстыкі і рэцэнзій «Званыя і выбраныя» (1999) і публіцыстыку апошніх год''<ref>Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 23.04.2003 года № 170</ref>. * двойчы лаўрэат міжрэспубліканскага конкурсу (Беларусь, Літва, Латвія, Эстонія), уладальнік галоўнага прыза (прэміі) за лепшы твор публіцыстыкі «Дружба». * [[Нацыянальная літаратурная прэмія (Беларусь)|Нацыянальная літаратурная прэмія]] ў намінацыі «Лепшы празаічны твор» за кнігу «І няма шляху чужога» (2015)<ref>{{cite web| author =Яна Багданава| date =6 верасня 2015| url = http://www.sb.by/v-belarusi/article/6-avtorov-stali-nominantami-pervoy-natsionalnoy-literaturnoy-premii.html| title =6 авторов получили Первую национальную литературную премию |publisher =[[Советская Белоруссия|СБ. Беларусь сегодня]]| access-date = 6 верасня 2015| lang =ru}}</ref>, * [[медаль Францыска Скарыны]] (2021)<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32100322 Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 23 жніўня 2021 года № 322 «Аб узнагароджанні»]</ref>. == Бібліяграфія == === Кнігі === * На ўзмежку радасці : апавяданні / Уладзімір Саламаха. — Мінск : Мастац літ., 1980. — 141 с. — (Першая кніга празаіка). * Заўтра ў дарогу : Аповесць і апавяданні/Уладзімір Саламаха. — Мн. : Мастац.літ., 1985. — 206 с. * Кавалёк-лесавая былінка : Аповесць і апавяданні/Уладзімір Саламаха. — Мн. : Выд-ва ЦК КП Беларусі, 1988. — 143с. — (Б-ка часопіса «Маладосць»). * Цяпло чужога сэрца : Аповесці, апавяданні/Уладзімір Саламаха. — Мн. : Мастац.літ., 1990. — 246 с. * Прывід у скураным крэсле : Аповесці / Уладзімір Саламаха; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : Мастац.літ., 1994. — 320 с. ISBN 5-340-01296-4 * Апазнаецца асоба мужчыны… : Аповесці / Уладзімір Саламаха. — Мн. : Мастац. літ., 1998. — 380 с. ISBN 985-02-0217-3 * Напрадвесні : Аповесць, апавяданні, эсэ: Для сярэд. і ст. шк. узросту / Уладзімір Саламаха; [Маст. В. В. Дударэнка]. — Мн. : Юнацтва, 2001. — 189с. ISBN 985-05-0416-1 * Сусвет дабрыні : эсэ, артыкулы, дыялогі / Уладзімір Саламаха. — Мн.: Мастац. літ., 2005. — 285с. ISBN 985-02-0754-Х * Там, дзе самота і радасці… : аповесці / Уладзімір Саламаха. — Мн. : Літ. і Мастац., 2010. — 238 с. ISBN 978-985-6941-30-9 * Утешь меня кривдой… : [повести и рассказы] / Владимир Саламаха. — Мн.: Харвест, 2010. — 332 с. — (Бібліятэка Саюза пісьменнікаў Беларусі = Библиотека Союза писателей Беларуси). ISBN 978-985-16-8347-1 * Лица и Лик : повести / Владимир Саламаха. — Мн.: Літ. і Мастац., 2011. — 277с. — (Лімаўскі фальварак). ISBN 978-985-6994-04-6 * Усё адтуль, дзе Радзіма : роздумы / Уладзімір Саламаха — Мн : Мастац. Літ., 2024. — 375 с. — ISBN 978-985-02-2264-0 === Пад рэдакцыяй === * {{Крыніцы/ГВБ|6-2}} * {{Крыніцы/ГВБ|7-3}} * {{Крыніцы/ГВБ|8-1}} * Вялікае Княства Літоўскае : ВКЛ: энцыклапедыя: у 2 т. / рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар), 2007―2010. . — Мн.: Беларуская энцыклапедыя — 3 т. ISBN 978-985-11-0392-4 * Природа Беларуси: энциклопедия: в 3 т. Т. 1: Земля и недра / [редколлегия: Т. В. Белова и др.], Мн.: 2009. — 461 с. ISBN 978-985-11-0472-3 * Природа Беларуси: энциклопедия: в 3 т. Т. 2: Климат и вода / [редколлегия: Т. В. Белова и др.], Мн.: 2010. — 503 с. ISBN 978-985-11-0515-7 * Регионы Беларуси: энциклопедия: в 7 т. / [редколлегия: Т. В. Белова (главный редактор) и др.] [Т.1]: Брестская область : в 2 кн., кн. 1: [А ― К], Мн.: 2009. — 518 с. ISBN 978-985-11-0464-8 * Энциклопедия для школьников и студентов: в 12 т. Т. 1: Информационное общество. XXI век / [под общей редакцией В. И. Стражева], Мн.: 2009. — 525 с. ISBN 978-985-11-0356-6 * Культура Беларусі: энцыклапедыя: [у 6 т.] / рэдкалегія: Т. У. Бялова (галоўны рэдактар) [і інш.] Т. 1: А ― Б , Мн.: 2010. — 703 с. ISBN 978-985-11-0496-9 == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/БП (1992-95)||Уладзімір Саламаха}} * {{крыніцы/БП 1917-90|Уладзімір Саламаха}} * {{Крыніцы/БелЭн|14|Саламаха Уладзімір Пятровіч|[[Янка Саламевіч|Саламевіч І. У.]]|99}} * ''Гігевіч, Васіль.'' Словы і выразы — ад маці // «ЛіМ», 2019. 22 марта. * ''Камейша, Казімір.'' Сонца яшчэ высока// «ЛіМ», 2009. 27 марта. * ''Ладутько, Кирилл.'' Все дороги ведут к людям//«Литературная газета», 2018. 25-31 марта. == Спасылкі == * [http://www.nash-sovremennik.ru/archive/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211028044039/http://www.nash-sovremennik.ru/archive/ |date=28 кастрычніка 2021 }} Владимир Саламаха. Лица и лик: Повесць.] * [http://7days.belta.by/ Владимир Саламаха. Юмор одно из проявлений интелекта] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20051210161912/http://7days.belta.by/ |date=10 снежня 2005 }} * [http://www.encyclopedia.ru/ Владимир Саламаха. Будни и праздники белорусских энциклопедистов] * [http://library.mogilev.by/ Саламаха У. П. на сайце Мaгілёўскай абласной бібліятэкi] * {{cite web|url = https://www.sb.by/articles/razam-sprav-msya-sg.html|title = Разам справімся|author = Татьяна УСКОВА|date = 11.09.2015|publisher = [[СБ. Беларусь сегодня]]}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Саламаха Уладзімір Пятровіч}} [[Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Публіцысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Нацыянальнай літаратурнай прэміі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] kp26421hr4ow4wb7e3r9j23f3qg8l2h 10 112487 5121362 1099488 2026-04-05T14:07:36Z Plaga med 116903 Plaga med перанёс старонку [[Шаблон:Infobox animanga/Header]] у [[Шаблон:Картка аніманга/Header]] 1099488 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Картка аніманга/Загаловак]] gqkitn23t5sqzva3ypgjgudstbc8eus 10 112489 5121360 1099491 2026-04-05T14:07:35Z Plaga med 116903 Plaga med перанёс старонку [[Шаблон:Infobox animanga/Footer]] у [[Шаблон:Картка аніманга/Footer]] 1099491 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Картка аніманга/Канец]] rq7dv1xcx4kd3c6bkfp8imiyo3xttfe 10 112490 5121325 1565534 2026-04-05T13:15:46Z Plaga med 116903 5121325 wikitext text/x-wiki </table><noinclude> {{Doc}} [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Анімэ і манга|К]] </noinclude> d29s1apx8bbjuz0498ag5r7m1e1l1r8 5121354 5121325 2026-04-05T14:04:48Z Plaga med 116903 5121354 wikitext text/x-wiki {{Infobox | decat = yes | child = {{{child|<includeonly>yes</includeonly>}}} | bodystyle = border-spacing:2px | datastyle = background:#CCF; font-weight:bold | data1 = {{#ifeq:{{lc:{{{portal|no}}}}}|yes|{{portal-inline|Анімэ і манга|size=tiny}}}} | rowclass1 = noprint }}{{#ifeq:{{{child|<includeonly>yes</includeonly>}}}|yes|</table>}}{{#invoke:Check for unknown parameters|check | unknown = {{main other|[[Катэгорыя:Старонкі з невядомымі параметрамі ў шаблоне «Картка аніманга»|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}} | preview = Старонка выкарыстоўвае [[Шаблон:Картка аніманга/Канец]] з невядомым параметрам "_VALUE_" | ignoreblank = y | child | portal }}<noinclude> {{doc}} </noinclude> 9qejta5oosoc0gyyot98zpcjc32wwxl 10 112491 5121364 1099494 2026-04-05T14:07:36Z Plaga med 116903 Plaga med перанёс старонку [[Шаблон:Infobox animanga/Manga]] у [[Шаблон:Картка аніманга/Manga]] 1099494 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Картка аніманга/Манга]] ej0qp7rp5p0vt01noj4h60wori6q9l9 10 112492 5121353 5121269 2026-04-05T14:04:40Z Plaga med 116903 5121353 wikitext text/x-wiki <noinclude><templatestyles src="Шаблон:Картка аніманга/styles.css" /> {| class="infobox animanga" </noinclude><includeonly><tr> <th colspan="2" class="animanga-section">{{#switch:{{lc:{{{type|manga}}}}} | novel = Раман | serial novel = Раман з працягам | novel series = Серыя раманаў | light novel = Лайт-навела | film comic = Фільм-комікс | other = Іншая кніга | #default = Манга }}</th> </tr>{{#if:{{{title|}}}| <tr> <td colspan="2" class="animanga-subtitle"><div class="animanga-romaji">''{{{title}}}''</div></td> </tr>}}{{#if:{{{author|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Аўтар</th> <td class="animanga-data">{{{author}}}</td> </tr>}}{{#if:{{{illustrator|}}}|{{#ifeq:{{{illustrator}}}|{{{author|}}}||<tr> <th class="animanga-label">Ілюстратар</th> <td class="animanga-data">{{{illustrator}}}</td> </tr>}}}}{{#if:{{{publisher|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Выдавец</th> <td class="animanga-data">{{{publisher}}}</td> </tr>}}{{#if:{{{publisher_en|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Англамоўны выдавец</th> <td class="animanga-data">{{{publisher_en}}}</td> </tr>}}{{#if:{{{publisher_other|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Іншыя выдаўцы</th> <td class="animanga-data">{{{publisher_other}}}</td> </tr>}}{{#if:{{{imprint|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Імпрынт</th> <td class="animanga-data">{{{imprint}}}</td> </tr>}}{{#switch:{{lc:{{{type|manga}}}}} | novel = | #default = {{#if:{{{magazine|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Часопіс</th> <td class="animanga-data">''{{{magazine}}}''</td> </tr>}} }}{{#switch:{{lc:{{{type|manga}}}}} | novel = | #default = {{#if:{{{magazine_en|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Англамоўны часопіс</th> <td class="animanga-data">''{{{magazine_en}}}''</td> </tr>}} }}{{#if:{{{demographic|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Дэмаграфія</th> <td class="animanga-data">{{{demographic}}}</td> </tr>}}{{#if:{{{published|}}}{{{first|}}}| <tr> <th class="animanga-label">{{#switch:{{lc:{{{type|manga}}}}} | novel = Выдана | #default = {{#if:{{{published|}}}|Выдана|Арыгінальная публікацыя}} }}</th> <td class="animanga-data">{{#switch:{{lc:{{{type|manga}}}}} | novel = {{{published|}}} | #default = {{#if:{{{published|}}} | {{{published}}} | {{#if:{{{first|}}}|{{nowrap|{{{first}}}}} — {{#if:{{{last|}}}|{{nowrap|{{{last}}}}}|цяпер}}}} }} }}</td> </tr>}}{{#switch:{{lc:{{{type|manga}}}}} | novel = | #default = {{#if:{{{volumes|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Тамы</th> <td class="animanga-data">{{{volumes}}}{{#if:{{{volume_list|}}}{{{chapter_list|}}}| <span class="noprint">([[{{{volume_list|{{{chapter_list|}}}}}}|спіс тамоў]])</span>}}</td> </tr>}} }}</includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check |preview=Старонка выкарыстоўвае [[Шаблон:Картка аніманга/Друк]] з невядомым параметрам "_VALUE_" |ignoreblank=yes | author | chapter_list | child | demographic | first | illustrator | imprint | last | magazine | magazine_en | published | publisher | publisher_en | publisher_other | title | type | volume_list | volumes }}<noinclude> |} {{doc}} </noinclude> iprq7bndtzgb1f7oknzjca5bo9v4jye 10 112493 5121358 5121257 2026-04-05T14:07:35Z Plaga med 116903 Plaga med перанёс старонку [[Шаблон:Infobox animanga/Film]] у [[Шаблон:Картка аніманга/Film]] 5121257 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Картка аніманга/Відэа]] qhktuglne0cn6iizsfgu0iyqa0qxtjr 10 112494 5121388 5121263 2026-04-05T15:02:44Z Plaga med 116903 5121388 wikitext text/x-wiki <noinclude><templatestyles src="Шаблон:Картка аніманга/styles.css" /> {| class="infobox animanga" </noinclude><includeonly> <tr> <th colspan="2" class="animanga-section"> {{#switch:{{lc:{{{type|}}}}} | tv | series | tv series = Анімэ-серыял | tv movie | tv film = Анімэ-тэлефільм | music | music video = Музычны кліп | commercial | spot = Тэлерэклама | movie | film = Анімэ-фільм | movie series | film series = Серыя анімэ-фільмаў | oav | ova = OVA | oad = OAD | ona = ONA | drama = Тэлевізійная дорама | special = Спецвыпуск | live tv film = Ігравы тэлефільм | live video = Ігравое відэа | live movie | live film = Ігравы фільм | #default = Анімэ }} </th> </tr> {{#if:{{{title|}}}{{{title_small|}}}| <tr> <td colspan="2" class="animanga-subtitle"> {{#if:{{{title|}}}|<div class="animanga-romaji">''{{{title}}}''</div>}} {{#if:{{{title_small|}}}|<div><small>{{{title_small}}}</small></div>}} </td> </tr> }} {{#if:{{{director|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Рэжысёр</th> <td class="animanga-data">{{{director}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{producer|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Прадзюсар</th> <td class="animanga-data">{{{producer}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{writer|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Сцэнарыст</th> <td class="animanga-data">{{{writer}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{music|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Кампазітар</th> <td class="animanga-data">{{{music}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{studio|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Студыя</th> <td class="animanga-data">{{{studio}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{licensee|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Ліцэнзіят</th> <td class="animanga-data">{{{licensee}}}</td> </tr> }} {{#switch:{{lc:{{{type|}}}}} | tv | series | tv series | tv movie | tv film | drama | commercial | spot | special = {{#if:{{{network|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Арыгінальная сетка</th> <td class="animanga-data">{{{network}}}</td> </tr> }} }} {{#switch:{{lc:{{{type|}}}}} | tv | series | tv series | tv movie | tv film | drama | commercial | spot | special = {{#if:{{{network_en|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Англамоўная сетка</th> <td class="animanga-data">{{{network_en}}}</td> </tr> }} }} {{#if:{{{released|}}}{{{first|}}}| <tr> <th class="animanga-label"> {{#switch:{{lc:{{{type|}}}}} | tv | series | tv series | drama = Арыгінальны паказ | #default = Прэм’ера }} </th> <td class="animanga-data"> {{#if:{{{released|}}} | {{{released}}} | {{nowrap|{{{first}}}}} — {{#if:{{{last|}}}|{{nowrap|{{{last}}}}}|цяпер}} }} </td> </tr> }} {{#switch:{{lc:{{{type|}}}}} | tv movie | tv film | commercial | spot | special | movie | film | movie series | film series | oav | ova | ona | oad | music | music video | live tv film | live video | live movie | live film = {{#if:{{{runtime|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Працягласць</th> <td class="animanga-data">{{{runtime}}}</td> </tr> }} }} {{#switch:{{lc:{{{type|}}}}} | tv movie | tv film | movie | film | movie series | film series | live tv film | live movie | live film = {{#if:{{{budget|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Бюджэт</th> <td class="animanga-data">{{{budget}}}</td> </tr> }} }} {{#switch:{{lc:{{{type|}}}}} | movie | film | movie series | film series | live movie | live film = {{#if:{{{gross|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Касавыя зборы</th> <td class="animanga-data">{{{gross}}}</td> </tr> }} }} {{#switch:{{lc:{{{type|}}}}} | movie series | film series = {{#if:{{{films|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Фільмы</th> <td class="animanga-data"> {{{films}}} {{#if:{{{film_list|}}}| <span class="noprint">([[{{{film_list}}}|спіс фільмаў]])</span>}} </td> </tr> }} | tv | series | tv series | drama | oav | ova | oad | ona = {{#if:{{{episodes|}}}| <tr> <th class="animanga-label">Серыі</th> <td class="animanga-data"> {{{episodes}}} {{#if:{{{episode_list|}}}| <span class="noprint">([[{{{episode_list}}}|спіс серый]])</span>}} </td> </tr> }} }} </includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check |preview=Старонка выкарыстоўвае [[Шаблон:Картка аніманга/Відэа]] з невядомым параметрам "_VALUE_" |ignoreblank=yes | budget | child | director | episode_list | episodes | film_list | films | first | gross | last | licensee | music | network | network_en | producer | released | runtime | studio | title | title_small | type | writer }}<noinclude> |} {{doc}} </noinclude> drf66ml2y2hohwmwxya5pruhgccre2y 0 112737 5122137 1549485 2026-04-06T08:24:06Z DzBar 156353 афармленне 5122137 wikitext text/x-wiki [[Выява:Royal doors, BNAM.JPG|thumb|250px|Царскія вароты, якія захоўваюцца ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]]]] '''Царскія вароты''' — двухстворкавыя дзверы насупраць [[прастол]]а (у [[алтар|алтары]]), галоўныя вароты [[іканастас]]а ў [[праваслаўе|праваслаўным]] і [[уніяцтва|ўніяцкім]] храме. Царскія вароты вядуць у [[алтар|алтарную]] частку [[храм]]а і сімвалізуюць сабой вароты [[Рай|Раю]]. == Гісторыя == У старажытнахрысціянскіх [[храм]]ах [[алтар]] заўсёды адасобліваўся ад астатняга [[храм]]а асаблівай перашкодай. Аднак пасля [[Вялікі раскол хрысціянскай царквы|вялікага расколу хрысціянскай царквы]] ([[1054]] г.) алтарная перашкода захавалася толькі ў [[Праваслаўе|праваслаўнай царквы]]. З часам перагародка стала [[іканастас]]ам, а яе дзверы — Царскімі варотамі. == Іконы на Царскіх варотах == Як правіла, на браме намаляваны 4 [[евангелле|евангеліста]] і [[Дабравешчанне]], як сімвал таго, што вароты [[Рай|Раю]] зноў сталі адкрытыя для людзей. Другім па правым боку Царскіх варот звычайна паказваецца [[абраз]], якой прысвечаны [[храм]]. == Спасылкі == {{Commons|Category:Royal doors}} {{Храмавая архітэктура}} [[Катэгорыя:Іканапіс]] [[Катэгорыя:Праваслаўе]] [[Катэгорыя:Хрысціянская архітэктура]] 7brfvn1x39uvvkmx9zgcsn1gtvtjpcx 0 112772 5122131 1549246 2026-04-06T08:20:19Z DzBar 156353 шаблон 5122131 wikitext text/x-wiki {{Газета}} '''Vilniaus žinios''' ({{lang-be|Віленскія весткі}}) — [[Літоўская мова|літоўскамоўная]] [[газета]], якая выходзіла ў [[Вільнюс|Вільні]] ў [[1904]]-[[1909]] гг. З'явілася [[23 снежня]] [[1904]] г. як першая газета на літоўскай мове ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], пасля таго як была ліквідавана [[Забарона літоўскага друку|забарона на друк літоўскай лацінкай]]. Уладальнікам і выдаўцом выдання быў [[Пятрас Вілейшыс]], часова газета выдавалася [[Ёнас Яблонскіс|Ёнасам Яблонскісам]] і [[Повілас Вышынскіс|Повіласам Вышынскісам]], пазней Ёнасам Краўчунасам, Ёзасам Тумас-Вайжгантасам, Ёнасам Вілейшысам. Газета друкавала весткі з [[Санкт-Пецярбург|Пецербург]]а, [[Масква|Масквы]], карэспандэнцыі з гарадоў і [[Мястэчка|мястэчак]] Літвы, зацемкі пра жыццё літоўцаў у ЗША, Прусіі, Латвіі, Расіі, артыкулы на грамадска-палітычныя і культурныя тэмы. Публікаваліся мастацкія творы, літаратурная крытыка. Першы нумар выйшаў накладам у 6000 асобнікаў. На першае паўгоддзе [[1905]] г. падпісалася 5&nbsp;613 чытачоў з [[Вільнюс|Вільні]], [[Каўнас|Коўна]], [[Сувалкі|Сувалак]], [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]], [[Сібір|Сібіры]], [[Латвія|Латвіі]], [[Польшча|Польшчы]], [[Фінляндыя|Фінляндыі]], [[ЗША]]. Аднак у Вільні прадавалася толькі каля 150 экз. Цікава, што паводле перапісу [[1897]] г. у Вільні пражывала толькі 2 % літоўцаў (3238 чалавек), толькі 150 з іх мелі адукацыю вышэй за сярэднюю.<ref> Терешкович П. Этническая история Беларуси XIX - начала XX в. Мн., 2004. С. 187.</ref>. Першапачаткова грамадскасць цікавілася газетай. З ёй супрацоўнічалі ўдзельнікі Вялікага віленскага сейма 1905 г. Аднак, хутка інтарэс пачаў змяншацца, бо газета імкнулася быць бесстаронняй і засяроджвалася на навінах з краю. Сяляне-каталікі былі расчараваныя газетай, бо напачатку яна была дастаткова антырэлігійнай. У канцы 1906 г. новы рэдактар Ёзас Тумас-Вайжгантас абяцаў адмовіцца ад секулярысцкай пазіцыі. Аднак, гэта не захавала газету, бо яна павярнулася на пазіцыі ліберальнай інтэлігенцыі. Наклад зменшыўся да 2000 асобнікаў ў пачатку 1907 г. і газета стала банкротам. У кастрычніку 1907 г. Вілейшыс прадаў газету суполцы [[Ёнас Вілейшыс|Ёнаса Вілейшыса]]. ''Vilniaus žinios'' стала схіляцца да пазіцыі правых [[Сацыял-Дэмакратычная партыя Літвы|сацыял-дэмакратаў]]. Гэта яшчэ больш адштурхнула ад яе ксяндзоў і сялян-каталікоў, якія чыталі яе ўсё менш. Апошні нумар (1175) з'явіўся на свет [[17 сакавіка]] [[1909]] г. Выданне газеты было спынена з фінансавых прычын. == Літаратура == * {{cite book |first=Vytas |last=Urbonas |title=Lietuvos žurnalistikos istorija |publisher=Klaipėdos universiteto leidykla |location=Klaipėda |year=2002 |edition=2nd |isbn=9955-456-49-3 |pages=88–90}} (літ.) {{зноскі}} {{Commonscat|Vilniaus žinios}} [[Катэгорыя:Газеты Літвы]] [[Катэгорыя:Газеты на літоўскай мове]] 376dr2acp5wm33qfiel5vfezkv1h7ri 0 114574 5122140 1550403 2026-04-06T08:25:55Z DzBar 156353 шаблон 5122140 wikitext text/x-wiki {{Нарматыўны акт}} '''Закон Клейтана''' (Clayton Antitrust Act 1914) — федэральны закон [[ЗША]], які рэгуляваў дзейнасць трэстаў.[[Выява:Henry Delamar Clayton.jpg|thumb|[[Генры Клейтан]]]]Прыняты [[Кангрэс ЗША|Кангрэсам]] і [[15 кастрычніка]] [[1914]] падпісаны Прэзідэнтам [[Вудра Вільсан]]ам. Атрымаў назву ад імя распрацоўшчыка законапраекта — Генры Клейтана. Згодна з законам Клейтана: * абмяжоўвалася дзейнасць трэстаў (была забаронена коштавая дыскрымінацыя і продаж тавару "ў нагрузку") * для кантролю над дзейнасцю трэстаў стваралася Федэральная гандлёвая камісія У адрозненне ад прынятага раней ў 1890 першага Федэральнага антытрэстаўскага закона Шэрмана, вызваляў ад пераследаў рабочыя і фермерскія арганізацыі. == Літаратура == * БЭ ў 18 тамах. Т.8, Мн., 1999, С.329 == Спасылкі == * [http://www.usdoj.gov/atr/public/divisionmanual/chapter2.htm Поўны тэкст антытраставага акта Клейтана] {{ref-en}} [[Катэгорыя:Крыніцы права ЗША]] [[Катэгорыя:Канкурэнтнае права]] [[Катэгорыя:1914 год у праве]] jv25yk8anyo7yhvx1p6g7a7gg1u5ast 0 115167 5122679 5012226 2026-04-06T11:13:55Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122679 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Трусавічы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 15|lat_sec = 29 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 24|lon_sec = 33 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Лагойскі |сельсавет = Янушкавіцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243010095 }} '''Тру́савічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Trusavičy}}, {{lang-ru|Трусовичи}}) — [[вёска]] ў [[Лагойскі раён|Лагойскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Янушкавіцкі сельсавет|Янушкавіцкага сельсавета]]. Паблізу вёскі выток ракі [[Канатопка|Канатопкі]]. Да 14 красавіка 1959 года вёска ўваходзіла ў склад [[Калачоўскі сельсавет|Калачоўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 14 красавіка 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 5.</ref>. == Гісторыя == Згадваецца ў 1704 годзе як вёска ў [[Менскае ваяводства|Мінскім ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]<ref>НГАБ у Мінску, ф. 1727, воп. 1, спр. 4, с. 357</ref>. == Сядзіба Чаховічаў == {{Асноўны артыкул|Сядзібна-паркавы комплекс Чаховічаў, Трусавічы}} Да другой паловы XIX ст. Трусевічы — адзін з дзевяці фальваркаў маёнтка [[Арамовічы|Арамовічаў]] у [[Бясяды|Бясядах]]. У канцы стагоддзя атрымаў у спадчыну старэйшы сын [[Сігізмунд Чаховіч|Сігізмунда Чаховіча]] [[Мечыслаў Чаховіч|Мечыслаў]], які пабудаваў сядзібу ў простых [[Эклектыка (архітэктура)|эклектычных]] формах. У яе планіроўцы выяўляюцца матывы бацькоўскай сядзібы ў Бясядах, візуальныя сувязі з навакольным асяроддзем. Сядзібны дом згарэў у гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. У ім размяшчалася пагранічная [[застава]]. Не захаваліся карпусы спіртзавода і другія будынкі сядзібы. Засталася толькі арыгінальная [[лядоўня]], пабудаваная з [[бут]]авага каменя. Каменем выкладзены і скляпеністая [[столь]]. У гады вайны выкарыстоўвалася [[партызаны|партызанамі]] для выпечкі хлеба. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Янушкавіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Янушкавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лагойскага раёна]] [[Катэгорыя:Трусавічы| ]] souy8n6fowo5yvx7o2xe9lsktk8kq8j 0 115460 5122145 1550782 2026-04-06T08:28:37Z DzBar 156353 шаблон 5122145 wikitext text/x-wiki {{Орган выканаўчай улады}} '''[[Канферэнц-цэнтр]] «Каралева Елізавета II»''' ({{lang-en|Queen Elizabeth II Conference Centre}}) — будынак у [[Лондан]]е, [[акруга Вэстмінстэр|акрузе Вэстмінстэр]]. Размешчана ў цэнтры горада, непадалёк ад [[Вэстмінстэрскі палац|Вэстмінстэрскага палаца]] — месца пасяджанняў [[Парламент Вялікабрытаніі|брытанскага парламента]]. Па прычыне свайго месцазнаходжання прыцягвае мноства высокапастаўленых сустрэч. == Гісторыя == Участак пад Цэнтрам Каралевы Элізабэт II Конферэнс быў раней заняты некалькімі будынкамі. У паўночны канец участку быў заняты грамадскімі і дзяржаўнымі ўстановамі, паўднёвы бок — Вэстмінстэрскім шпіталем. == Гл. таксама == * [[Елізавета II]] == Спасылкі == * [http://www.qeiicc.co.uk/ Афіцыйны сайт] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Лондана]] ngsxj3r2vxhv6pg09nv2052hgommw5l 5122146 5122145 2026-04-06T08:29:45Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1986 годзе]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5122146 wikitext text/x-wiki {{Орган выканаўчай улады}} '''[[Канферэнц-цэнтр]] «Каралева Елізавета II»''' ({{lang-en|Queen Elizabeth II Conference Centre}}) — будынак у [[Лондан]]е, [[акруга Вэстмінстэр|акрузе Вэстмінстэр]]. Размешчана ў цэнтры горада, непадалёк ад [[Вэстмінстэрскі палац|Вэстмінстэрскага палаца]] — месца пасяджанняў [[Парламент Вялікабрытаніі|брытанскага парламента]]. Па прычыне свайго месцазнаходжання прыцягвае мноства высокапастаўленых сустрэч. == Гісторыя == Участак пад Цэнтрам Каралевы Элізабэт II Конферэнс быў раней заняты некалькімі будынкамі. У паўночны канец участку быў заняты грамадскімі і дзяржаўнымі ўстановамі, паўднёвы бок — Вэстмінстэрскім шпіталем. == Гл. таксама == * [[Елізавета II]] == Спасылкі == * [http://www.qeiicc.co.uk/ Афіцыйны сайт] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Лондана]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1986 годзе]] jd92gd0j527e7ju15lg6jel503oyyvs 0 116163 5122143 5114986 2026-04-06T08:28:01Z Peisatai 111348 /* Паходжанне і сям’я */ 5122143 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч |поўнае імя = Юзаф Раманавіч Доўбар-Мусніцкі |арыгінал імя = Józef Dowbor-Muśnicki |дата нараджэння = |дата смерці = |месца нараджэння = |месца смерці = |партрэт = |подпіс = |мянушка = |псеўданім = |прыналежнасць = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}} <br />{{Сцяг|Польшча}} [[Каралеўства Польскае (1916—1918)|Каралеўства Польскае]]<br />{{Сцяг|Польшча}} [[II Рэч Паспалітая|Польская Рэспубліка]] |гады службы = {{Сцяг|Расійская імперыя}} [[1886]] — [[1917]] <br />{{Сцяг|Польшча}} [[1917]] — [[1920]] |званне = [[генерал]] |род войскаў = [[пяхота]] |камандаваў = |частка = |бітвы = [[Руска-японская вайна]]<br /> [[Першая сусветная вайна]]<br /> [[Грамадзянская вайна ў Расіі]] <br /> [[Велікапольскае паўстанне]] |узнагароды = |Commons = |сувязі = |в отставке = }} '''Юзаф Раманавіч Доўбар-Мусні́цкі''' ({{lang-pl|Józef Dowbor-Muśnicki}}; {{ДН|25|10|1867}}, м. [[Гарбаў]], [[Сандамірскі павет]], [[Радамская губерня]], [[Расійская імперыя]] (цяпер [[Польшча]]) — {{ДС|26|10|1937}}) — рускі і польскі ваенны дзеяч, [[генерал-лейтэнант]] рускай арміі (1917), генерал броні польскага войска; кіраўнік [[Мяцеж Доўбар-Мусніцкага|мяцяжу супраць савецкай улады на Беларусі ў 1918 годзе]]. == Паходжанне і сям’я == Род Доўбараў бярэ пачатак на тэрыторыі «карэннай Літвы», дзе каля літоўскага [[Кярнаве|Кернава]] знаходзіцца мястэчка [[Муснінкай|Муснікі]] (літ. ''Musninkai''), адкуль прыдомак «Мусніцкі». Прадстаўнікі роду ад XVII стагоддзя аселі каля польскага [[Сандомеж|Сандамірам]]. Бацька — Раман Альбін (сын Канстанціна і Ядвігі з Ланцкаронскіх), маці — Антаніна з Вярбіцкіх. Культывуючы сувязь з родам Доўбараў-Мусніцкіх, сыноў назваў як раннелітоўскіх князёў: Гедзімін (1906—1966) і Альгерд (1914—1938). Таксама меў дзвюх дачок, Яніну (1908—1940) і Агнешку (1919—1940). Ёсць літоўскае прозвішча ''Daubaras''<ref>Lietuvių pavardžių žodynas. A-K. Vilnius, 1985. C. 465.</ref>, было балцка-літоўскае двухасноўнае імя ''Dau-baras''<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 82.</ref>''.'' Паралельна, існуе нямецкае прозвішча ''Dauber'', якое іншага, не балцкага паходжання<ref>[http://www.namenforschung.net/id/name/10216/1 Dauber // Digitales Familiennamenwörterbuch Deutschlands]</ref>. == Біяграфія == Скончыў [[Акадэмія генштаба|Акадэмію генштаба]] (1902). Удзельнік [[Руска-японская вайна|руска-японскай вайны]]. Падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] камандзір дывізій на [[Каўказскі фронт (Першая сусветная вайна)|Каўказскім]] і [[Паўночны фронт (Першая сусветная вайна)|Паўночным франтах]]. У снежні [[1916]] загадаў расстраляць без суда і следства 13 салдат, пасля чаго быў пераведзены на [[Заходні фронт (Першая сусветная вайна, Расійская імперыя)|Заходні фронт]] камандуючым 38-м армейскім корпусам 10-й арміі. У красавіку 1917 выведзены са складу дэлегатаў з’езда арміі за манархічныя выступленні. У 1917 са згоды вярхоўнага галоўнакамандуючага [[Л. Карнілаў|Л. Карнілава]] арганізаваў на [[Заходні фронт (Першая сусветная вайна, Расійская імперыя)|Заходні фронт]] [[Польскі корпус|1-ы польскі корпус]]. 12(25) студзеня 1918 аб’явіў вайну Савецкай Рэспубліцы (гл. [[мяцеж Доўбар-Мусніцкага]]). 3 канца 1918 служыў у польскім войску. У [[1919]] арганізатар і камандуючы польскімі войскамі ў час антыгерманскага паўстання ў т.зв. прускай Польшчы. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|3|Доўбар-Мусніцкі|Міхнюк У.}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Доўбар-Мусніцкі Юзаф}} [[Катэгорыя:Генералы Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Генералы Польскай Рэспублікі (1918—1939)]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Мікалаеўскага кадэцкага корпуса]] [[Катэгорыя:Удзельнікі руска-японскай вайны]] [[Катэгорыя:Военачальнікі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)]] 9j18qr0d4r3xsp7nkcrqyhv85gdyetr 0 117671 5122152 1551327 2026-04-06T08:35:02Z DzBar 156353 5122152 wikitext text/x-wiki '''Неатэрыкі''' ({{Lang-grc|νεωτερικοί}}, {{Lang-la|poetae novi}}, «новыя паэты») — абагульняючае найменне кола рымскіх паэтаў, актыўных каля сярэдзіны [[1 ст. да н.э.]], якія знаходзіліся пад моцным уплывам эліністычнай паэзіі, перадусім [[Калімах]]а. Найзначнейшы з неатэрыкаў — [[Гай Валерый Катул]]. Творчасць іншых захавалася толькі ў нешматлікіх фрагментах, аднак з пісьмовых крыніцаў бачна, што ў свой час высока цаніліся таксама прынамсі [[Гай Гельвій Цына]] і [[Гай Ліцыній Кальв]]. Вядомыя таксама фрагменты з [[Марк Фурый Бібакул|Марка Фурыя Бібакула]]. [[Катэгорыя:Літаратура Старажытнага Рыма]] [[Катэгорыя:Літаратурныя кірункі]] a6n9xj2fhdpw8iws8zt73qqv4lval28 100 121975 5121406 5120798 2026-04-05T15:50:59Z NirvanaBot 40832 +13 новых 5121406 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Іна Радаева|2026-04-05T14:34:24Z|Rabbi Mendl}} {{Новы артыкул|Bully (альбом)|2026-04-05T14:30:48Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Лейб Рэйзер|2026-04-05T12:04:24Z|Ілля Касакоў}} {{Новы артыкул|Наомі Скот|2026-04-05T11:22:00Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Якія спяваюць пад дажджом|2026-04-05T10:08:45Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Стэнлі Донен|2026-04-05T09:57:47Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Ежы Дамброўскі (падпалкоўнік)|2026-04-05T08:57:07Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Уладзіслаў Дамброўскі (1891—1927)|2026-04-05T08:06:44Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Марыя Леанідаўна Пахоменка|2026-04-05T07:56:39Z|Аляксандр Белы}} {{Новы артыкул|Уолтэр Матау|2026-04-05T05:39:21Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Барбара Скарга|2026-04-04T22:41:25Z|Rabbi Mendl}} {{Новы артыкул|Наталі Андэрсан|2026-04-04T18:08:54Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Ганна Скаржанка|2026-04-04T15:41:56Z|Rabbi Mendl}} {{Новы артыкул|Аляксандр Антановіч|2026-04-04T15:17:53Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Людвік Юркевіч|2026-04-04T14:14:54Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Стэфан Стрэменскі|2026-04-04T13:40:40Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Спіс памерлых у 2012 годзе|2026-04-04T09:36:55Z|DobryBrat}} {{Новы артыкул|Алена Андрэеўна Сцепановіч|2026-04-03T20:53:47Z|DobryBrat}} {{Новы артыкул|Кацярына Масэ|2026-04-03T19:19:22Z|Dzejka}} {{Новы артыкул|Францішка Сокалава|2026-04-03T17:54:41Z|Аляксандр Белы}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 1bszsohv7li3bq6usa8rf5z6utibum4 0 122741 5122010 4587329 2026-04-06T00:47:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122010 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Партызаны, значэнні}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Партызаны |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg =53|lat_min =9|lat_sec =58 |lon_dir = E|lon_deg =30|lon_min =20|lon_sec =32 |CoordAddon=type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Рагачоўскі |сельсавет = Доўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя назвы = '''Сіпораўка''' |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = 1999 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = 2339 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243043269 }} '''Партыза́ны'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Partyzany}}, {{lang-ru|Партизаны}}) (да 30 ліпеня 1964 года '''Сіпо́раўка'''<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Аб перайменаванні некаторых населеных пунктаў Беларускай ССР ад 30 ліпеня 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 23 (1063).</ref>) — [[вёска]] ў [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Доўскі сельсавет|Доўскага сельсавета]]. Вакол лес. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 23 км на паўночны ўсход ад [[Рагачоў|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Рагачоў (станцыя)|Рагачоў]] (на лініі [[Магілёў I|Магілёў]] — [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]]), 96 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === Каля вёскі бярэ пачатак рака [[Струменка]] (прыток ракі [[Днепр]]). == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Рагачоў — [[Доўск]]. Планіроўка складаецца з просталінейнай шыротнай вуліцы з 2 завулкамі, да якой з поўначы далучаецца кароткая просталінейная вуліца, якая перакрыжоўваецца другой кароткай просталінейнай вуліцай. Забудова двухбаковая, пераважна драўляная, сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XIX]] стагоддзя як паселішча ў Доўскай воласці [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. У 1850 годзе ў складзе памесця памешчыка Янткевіча. Па рэвізіі [[1858]] года цэнтр памесця, уладанне памешчыка Д. П. Турчэнінава. У вёсках Сіпораўка, [[Свержань (Рагачоўскі раён)|Свержань]], [[Серабранка (Рагачоўскі раён)|Серабранка]] і Янаўка гэты памешчык валодаў у 1872 годзе 3854 дзесяцінамі зямлі, 2 карчмамі і 3 млынамі. З 1880 года дзейнічала хлебазапасны магазін, і з 1889 года бровар. У 1909 годзе 408 дзесяцін зямлі. Непадалёк было аднайменнае памесце, якое належала двараніну Эрдману, 2820 дзесяцін зямлі. У 1910 годзе адкрыта школа, якая размяшчалася ў наёмным сялянскім доме. У 1929 годзе арганізаваны [[калгас]]. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў снежні 1942 года ва ўрочышчы Свержанская лясная дача, у 1 км на захад ад вёскі, быў створаны партызанскі атрад на аснове арганізацыйнай групы І. М. Дзікана-С. М. Белых. Карнікі ў 1943 годзе спалілі 13 двароў, забілі 5 жыхароў. 20 жыхароў загінулі на фронце. Паводле перапісу 1959 года ў складзе эксперыментальнай базы «Доўск» (цэнтр — вёска [[Доўск]]). Да 14 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад [[Серабранскі сельсавет|Серабранскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 14 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 10.</ref>. 30 ліпеня 1964 года вёска Сіпораўка перайменавана ў Партызаны. == Насельніцтва == === Колькасць === * 1999 год — 1 гаспадарка, 1 жыхар. === Дынаміка === * 1858 год — 18 двароў, 113 жыхароў. * 1909 год — 55 двароў, 409 жыхароў; у памесце 3 двары, 5 жыхароў. * 1959 год — 194 жыхара (паводле перапісу). * 1999 год — 1 гаспадарка, 1 жыхар. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|2-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Доўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Доўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Рагачоўскага раёна]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] ptufbww6ul29l0fos37711wrj3rz3jt 0 123215 5122155 1552866 2026-04-06T08:37:08Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Стандарты ЗША]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5122155 wikitext text/x-wiki '''FIPS''' ({{lang-en|Federal Information Processing Standards}}, Федэральныя Стандарты Апрацоўкі Інфармацыі) — адкрыта публікуемыя стандарты, распрацаваныя ўрадам [[ЗША]], якія выкарыстоўваюцца ўсімі грамадзянскімі ўрадавымі ўстановамі і контрагентамі ў ЗША. Многія са стандартаў FIPS уяўляюць сабой змененыя версіі іншых шырока распаўсюджаных стандартаў ([[ANSI]], [[IEEE]], [[ISO]] і г.д.). Некаторыя са стандартаў FIPS былі распрацаваны ўрадам ЗША. Напрыклад, коды краін, а таксама такія крыптаграфічныя стандарты, як [[DES]] (FIPS 46) і [[Advanced Encryption Standard|AES]] (FIPS 197). Стандарты FIPS для кадзіравання назваў краін і рэгіёнаў падобныя на стандарты [[ISO 3166]] і [[Наменклатура тэрытарыяльных адзінак для мэт статыстыкі|NUTS]]. == Спасылкі == * [http://www.itl.nist.gov/fipspubs Афіцыйны сайт FIPS] [[Катэгорыя:Стандарты]] [[Катэгорыя:Стандарты ЗША]] lo7nzthq5nch9ts7x9t6p28zh36lvxn 0 124626 5122163 1553171 2026-04-06T08:40:16Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Кока-Кола]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5122163 wikitext text/x-wiki '''Move To The Beat''' ({{lang-be|Рухайся ў такт}}) — маштабная кампанія па падтрымцы [[Летнія Алімпійскія гульні 2012|трыццатых Алімпійскіх гульняў]] у [[Лондан]]е разгорнутая карпарацыяй [[The Coca-Cola Company]] увосень [[2011]] года.<ref name=autogenerated1>[http://www.advertology.ru/article101583.htm Coca-Cola запускае кампанію Move to the Beat | Навіны | Advertology.Ru]</ref> На мерапрыемстве прымеркаванаму да старту гэтай кампаніі выступалі [[Марк Ронсан]] і [[Кэці Бі|Katy B]]. У сваім выступе музыканты выканалі адзін з афіцыйных гімнаў [[Летнія Алімпійскія гульні 2012|трыццатай Алімпіяды]] — «Anywhere In The World»<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=lYcsbNtlbvg Move to the Beat of London 2012 Commercial — 2 minutes — YouTube<!-- Загаловак дададзены ботам -->]</ref>. Падзея здымалася на відэа, і ў лютым 2012 года [[The Coca-Cola Company|Coca-Cola]] прадставіла першы са створаных на яго аснове ролікаў, якія і склалі аснову яе алімпійскай кампаніі. Усяго агенцтва «Mother London», якая распрацоўвала яе, стварыла чатыры роліка працягласцю 30-60 секунд і два на 2 і 4 хвіліны. У цэнтры сюжэту кожнага з іх ляжыць гімн «Anywhere in the World», у напісанні якога выкарыстоўваліся гукі, якія выдаюцца спартсменамі пры выкананні спартыўных заданняў.<ref name=autogenerated1 /> {{зноскі}} [[Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні 2012]] [[Катэгорыя:Кока-Кола]] n36kjt5eij0lb807ifbnzwf1367pdp8 0 126287 5122015 4322848 2026-04-06T00:48:09Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122015 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Снядзін |арыгінальная назва = Снядзін |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 4|lat_sec = 5 |lon_dir = E|lon_deg = 28|lon_min = 19|lon_sec = 21 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Петрыкаўскі |сельсавет2 = Галубіцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XV стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 218 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = 2350 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |OpenStreetMap = 243019359 }} '''Сня́дзін'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Сне́дзін'''</ref> ({{lang-be-trans|Sniadzin}}, {{lang-ru|Снядин}}) — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], у [[Петрыкаўскі раён|Петрыкаўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Галубіцкі сельсавет (Петрыкаўскі раён)|Галубіцкага сельсавета]]. Да 26 верасня 2006 года вёска з’яўлялася цэнтрам [[Снядзінскі сельсавет|Снядзінскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2006-175/2006-175(003-054).pdf «Об изменении административно-территориального устройства районов Гомельской области». Решение Гомельского областного Совета депутатов от 26 сентября 2006 г. № 295] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190922194610/http://pravo.by/pdf/2006-175/2006-175(003-054).pdf |date=22 верасня 2019 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Геаграфія == Вёска знаходзіцца за 15 км у напрамку на паўднёвы захад ад горада [[Петрыкаў]], за 205 км ад [[Гомель|Гомеля]], за 28 км ад чыгуначнай станцыі [[Муляраўка (станцыя)|Муляраўка]]{{sfn|БелЭн|2002}}. На поўдні і захадзе мяжуе з нацыянальным паркам [[Прыпяцкі (нацыянальны парк)|«Прыпяцкі»]]. За 3 км у напрамку на паўночны захад ад вёскі знаходзіцца возера [[Бародскае]]. == Гісторыя == [[Файл:Крыж. ХVІ ст. Могільнік Снядзін.jpg|150px|міні|злева|Медны крыж з эмаллю, знойдзены ў могільніку Снядзін. ХVІ ст.]] У XVIII ст. вёска належала князям [[Радзівілы|Радзівілам]]. У 1807 г. у князя Радзівіла маёнтак Снядзін набылі [[Антон Нестар Кеневіч]] і Казімір Рудзяеўскі. Пазней вёска перайшла па спадчыне да сына Антона Нестара Кеневіча — [[Іпаліт Антонавіч Кеневіч|Іпаліта Антонавіча Кеневіча]]. У 1879 г. [[Зыгмунт Іпалітавіч Кеневіч]] прадаў маёнтак Снядзін графу [[Юзаф Юзафавіч Тышкевіч|Юзафу Юзафавічу Тышкевічу]] (1835—1891). [[Файл:Паром Снядзін-Вышалаў цераз Прыпяць (01).jpg|міні|Паром цераз Прыпяць каля вёскі]] == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 118 гаспадарак, 218 жыхароў. === Дынаміка === * 1795 год — 54 двары. * 1816 год — 63 двары, 353 жыхара. * 1834 год — 71 двор, 370 жыхароў. * 1897 год — 79 двароў, 589 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 126 двароў, 785 жыхароў. * 1917 год — 870 жыхароў. * 1940 год — 140 двароў. * 1959 год — 777 жыхароў (паводле перапісу). * 2001 год — 141 двор, 294 жыхары{{sfn|БелЭн|2002}}. * 2004 год — 118 гаспадарак, 218 жыхароў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Сня́дзін||71}} * {{Крыніцы/ГВБ|2-2}} * [[Стэфан Кеневіч|''Kieniewicz, S.'']] Dereszewicze. 1863 / S. Kieniewicz. — Wroclaw-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Lodź : Ossolineum, 1986. — 192 s. * [[Андрэй Тадэвушавіч Раствароўскі|''Rostworowski, А.'']] Ziemia, której już nie zobaczysz. Wspomnienia Kresowe / А. Rostworowski. — Warszawa : Czytelnik, 2001. — 504 s. * ''Żołtowska, J.'' Inne czasy i inni ludzie / J. Żołtowska. — Londyn, 1959. * {{Крыніцы/Федорук. Старинные усадьбы Минского края}} * Список землевладельцев Минской губернии за 1876 год / Изд. Минск. губернск. статист. комитета. — Минск: Тип. губ. правления, 1877. — 187 с. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Галубіцкі сельсавет (Петрыкаўскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Галубіцкі сельсавет (Петрыкаўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Петрыкаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Кеневічы]] [[Катэгорыя:Радзівілы]] [[Катэгорыя:Тышкевічы]] lw0k2wjom1kjqueenypv62c1itfgqhw 0 127884 5121988 4799067 2026-04-06T00:38:30Z Plaga med 116903 /* Бібліяграфія */ 5121988 wikitext text/x-wiki {{Кніжная серыя | Назва = Гарады і вёскі Беларусі | Выява = ГВБ.jpg | Подпіс = Поўны збор энцыклапедыі. | Аўтары = [[НАН РБ]], [[Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя Кандрата Крапівы НАН Беларусі|ІМЭФ НАН]] | Краіна = Беларусь | Мова = [[Беларуская мова|беларуская]] | Выдавецтва = [[Беларуская энцыклапедыя (выдавецтва)|БелЭн імя П. Броўкі]] | Даты = 2004—2021 }} '''Гарады і вёскі Беларусі''' — шматтомная энцыклапедыя на [[беларуская мова|беларускай мове]], выданне [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]], Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя Кандрата Крапівы, [[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|Выдавецтва «Беларуская энцыклапедыя» імя Петруся Броўкі]]. Выпуск выдання ажыццяўляецца на заказ і пры фінансавай падтрымцы [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь]]. У даведніку на аснове найноўшых архіўных і іншых крыніц адлюстраваны гісторыя і сучасны эканамічны і культурны стан усіх [[Адміністрацыйны падзел Беларусі|адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак Беларусі]] — 6 абласцей, 118 раёнаў, а таксама ўсіх населеных пунктаў кожнага раёна, у тым ліку тых, якія перасталі існаваць, пераважна спаленых нямецка-фашысцкімі захопнікамі ў гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] і не адноўленых (пра іншыя зніклыя і якія ўвайшлі ў межы іншых населеных пунктах звычайна змешчаны толькі адрывістыя звесткі ў артыкуле пра цэнтр сельсавета або пра вёску, з якой адбылося аб’яднанне). Энцыклапедыя выпускалася ў 2004—2021 гады. У маі 2021 года выйшла завяршальная кніга апошняга 10 тома<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.belta.by/culture/view/belorusskaja-entsiklopedija-vypustila-zavershajuschie-toma-serii-garady-i-veski-belarusi-442784-2021/|title=«Беларуская энцыклапедыя» выпусціла завяршальныя тамы серыі «Гарады і вёскі Беларусі»|website=[[БелТА]]|date=2021-05-24}}</ref>. Змяшчае шмат каляровых і чорна-белымі здымкаў, малюнкаў, карт. == Ацэнкі == Былая загадчыца адной з рэдакцый «[[БелЭн]]» Тамара Кароткая адзначае, што шматтомныя энцыклапедыя «Гарады і вёскі Беларусі» — прадукт досыць даўні, яшчэ напрацоўкі Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору дваццацігадовай даўніны<ref>[http://www.svaboda.org/content/transcript/24536970.html Што здарылася з «Беларускай энцыклапедыяй»?] // [[Радыё Свабода]]</ref>. == Бібліяграфія == # {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} # {{Крыніцы/ГВБ|2-2}} # {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} # {{Крыніцы/ГВБ|4-2}} # {{Крыніцы/ГВБ|5-1}} # {{Крыніцы/ГВБ|6-2}} # {{Крыніцы/ГВБ|7-3}} # {{Крыніцы/ГВБ|8-1}} # {{Крыніцы/ГВБ|8-2}} # {{Крыніцы/ГВБ|8-3}} # {{Крыніцы/ГВБ|8-4}} # {{Крыніцы/ГВБ|8-5}} # {{Крыніцы/ГВБ|9-1}} # {{Крыніцы/ГВБ|9-2}} # {{Крыніцы/ГВБ|9-3}} # {{Крыніцы/ГВБ|10-1}} # {{Крыніцы/ГВБ|10-2}} # {{Крыніцы/ГВБ|10-3}} # {{Крыніцы/ГВБ|10-4}} # {{Крыніцы/ГВБ|10-5}} == Памылкі == У энцыклапедыі дапушчана шмат памылак. Самыя распаўсюджаныя: алфавітнае сартаванне артыкулаў паводле рускамоўнага напісання, недакладныя звесткі<ref>[http://ganc-chas.by/by/page/society/1152 Праваслаўныя веруючыя Будчы адзначаць юбілей царквы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121016224723/http://ganc-chas.by/by/page/society/1152 |date=16 кастрычніка 2012 }} // [[Ганцавіцкі час]]</ref><ref>http://pruzhany.net/1715-za-gady-saveckaj-ulady-tolki-adzin-belarus-uznachalva-specsluzhby-bssr.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170119050316/https://pruzhany.net/1715-za-gady-saveckaj-ulady-tolki-adzin-belarus-uznachalva-specsluzhby-bssr.html |date=19 студзеня 2017 }}</ref>, поўдзень блытаецца з поўначчу, пунктуацыйныя і стылістычныя памылкі. Якасць і падрабязнасць артыкулаў па розных раёнах можа адрознівацца. Прыклады памылак: * '''Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць''' * Іванаўскі раён # «Крочаўскі…» на старонцы 359. Павінна быць [[Кротаўскі сельсавет|Кротаўскі]]. # «Сочаўскі…» на старонцы 359. Павінна быць [[Сачыўскі сельсавет|Сачыўскі]]. # «Снічаўскі…» на старонцы 359. Павінна быць [[снітаўскі сельсавет|Снітаўскі]]. * Івацэвіцкі раён # Старонка 439, карта Івацэвіцкага раёна: пазначана няслушная назва — ''Б'''е'''лавічы'', замест [[Бялавічы (Івацэвіцкі раён)|Бялавічы]]. * '''Т. 4, кн. 2. Брэсцкая вобласць''' * Камянецкі раён # «Вярховіцкі, Воўчынскі…» на старонцы 8. Алфавітнае сартаванне артыкулаў паводле рускамоўнага напісання. * Ляхавіцкі раён # «Нацкі, Агарэвіцкі…» на старонцы 249. Алфавітнае сартаванне артыкулаў паводле рускамоўнага напісання. * Маларыцкі раён # «Масевіцкі, Макранскі…» на старонцы 323. Няслушнае сартаванне артыкулаў. * Пінскі раён # Парушаны парадак населеных пунктаў: [[Ботава]], [[Бердуны]], [[Бярозавічы]]… [[Вулька Гарадзішчанская]], [[Выжлавічы]], [[Вылазы (Брэсцкая вобласць)|Вылазы]], [[Высокае (Пінскі раён)|Высокае]], [[Вулька Лаўская]]… # «Пасяніцкі, Парахонскі…» на старонцы 365. Няслушнае сартаванне артыкулаў. # «Малая Вулька — вёска ў Хойнаўнскім с/с…» на старонцы 432. Памылка ў назве, слушная назва — [[Хойнаўскі сельсавет|Хойнаўскі]]. * Пружанскі раён # «Вялікі Краснік… за 30 км на ПнЗ ад Пружан… 47 км ад чыг. ст. Аранчыцы…» і «Малы Краснік… за 31 км на ПнУ ад Пружан… 48 км ад чыг. ст. Аранчыцы…» на старонках 500 і 520. Памылка ў адлегласці і арыентаванні. # «Гарадняны… за 10 км на Пд ад Пружан… 5 км ад чыг. ст. Аранчыцы…» на старонцы 501. Памылка ў адлегласці і арыентаванні. # «Інтэрнацыянальны… за 12 км на Пд ад Пружан… 4 км ад чыг. станцыі Аранчыцы…» на старонцы 508. Памылка ў адлегласці. # «Каштанаўка… за 7 км на Пд ад Пружан… 6 км ад чыг. станцыі Аранчыцы…» і «Чахец… за 18 км на Пд ад Пружан… 10 км ад чыг. станцыі Аранчыцы…» на старонках 511 і 542. Памылка ў адлегласці. # «Лінова… за 12 км на Пд ад Пружан…» на старонцы 517. Памылка ў адлегласці. # «Малыя Якавічы… за 2 км на Пн ад Пружан… 23 км ад чыг. ст. Аранчыцы…» на старонцы 520. Памылка ў адлегласці. # «Пружаны… 12 км ад чыг. ст. Аранчыцы на лініі Баранавічы—Брэст…» на старонцы 480. Памылка ў адлегласці. # «Слабодка… за 10 км на Пн ад Пружан… 23 км ад чыг. станцыі Аранчыцы…» на старонцы 535. Памылка ў адлегласці і арыентаванні. # «Сланімцы… за 5 км на Пд ад Пружан… 8 км ад чыг. ст. Аранчыцы…» на старонцы 535. Памылка ў адлегласці. * '''Т. 8, кн. 1. Мінская вобласць''' * Валожынскі раён # «Ляшчоўскі, Лоскаўскі, Ластаянцаўскі… Вішнеўскі, Валожынскі…» на старонцы 335. Алфавітнае сартаванне артыкулаў паводле рускамоўнага напісання. * '''Т. 8, кн. 2. Мінская вобласць''' * Дзяржынскі раён # Ружа'''н'''паль замест [[Ружампаль (Дзяржынскі раён)|Ружампаль]] на старонцы 89. * '''Т. 8, кн. 5. Мінская вобласць''' * Пухавіцкі раён # «Iзбішча… у пач. 20 ст. 24 двары, 273 жыхары» на старонцы 146. Інфармацыя тычыцца вёскі Навасёлкаўскай воласці (цяпер у Блонскім сельсавеце); даных за 1917 і 1926 гады няма ўвогуле. Па даных за 1960 год трэба ўдакладненне. * Чэрвеньскі раён # «Адынь… 6 гаспадарак, 9 жыхароў (2013)…» на старонцы 274. Колькасць двароў і насельніцтва значна заніжаная. # «[[Амяло]]…» на старонцы 276. Няма даных перапісаў 1908{{Sfn|Ярмолович|1909}}, 1917{{Sfn|СНМ БССР б. Минской губ.|1924}} і 1926 гадоў, дзе населены пункт упамінаецца пад назвай ''Імяло''. # «[[Буда (Чэрвеньскі раён)|Буда]]… У канцы 19 ст. маёнтак у Грабёнскай воласці…» на старонцы 280. Насамрэч маёнтак у Грабёнскай воласці — гэта [[Запасенне|іншая вёска Буда]], яе тычацца і даныя перапісаў 1897 і 1917 гадоў, магчыма, і некаторая іншая інфармацыя, тады як вёска, пра якую ідзе гаворка, адносілася да Юрэвіцкай воласці. # «[[Буйное]]…» на старонцы 280. Няма даных перапісаў 1908{{Sfn|Ярмолович|1909}}, 1917{{Sfn|СНМ БССР б. Минской губ.|1924}} і 1926 гадоў, дзе населены пункт упамінаецца пад назвай ''Межніца'' (не блытаць з іншай вёскай Межніца). # «[[Бярозаўка (Чэрвеньскі раён)|Бярозаўка]]…» на старонцы 281. Інфармацыя па дасавецкай гісторыі вёскі тычыцца вёскі Бярозаўка Бярэзінскага сельсавета Бярэзінскага раёна. Вёска Руднянскага сельсавета, імаверна, заснавана ў пачатку XX ст., але побач яе месца яшчэ у XIX ст. быў маёнтак Драхча. # «Бярозаўка 1…» і «Бярозаўка 2…» на старонцы 281: геаграфічныя апісанні вёсак пераблытаны месцамі. # «[[Валадута]]…» на старонцы 282. Няма даных перапісу 1908{{Sfn|Ярмолович|1909}} і часткова 1917{{Sfn|СНМ БССР б. Минской губ.|1924}}: упамінаецца толькі засценак Валадута, а быў яшчэ фальварак Баяры-Валадута. # «Вінаградаўка… Засн. ў 1922 г. як пасёлак Вінаградаўка на свабодных землях…» на старонцы 285. Аднак на захад ад яго, непасрэдна у заходняй частцы сучаснай вёскі існаваў фальварак Слатвін, пра які ў кнізе не распавядаецца. # «Вішанька — вёска ў Руднянскім с/с… У пач. 1930-х… працавала дрэваапрацоўчая арцель „1 Мая“…» на старонцы 285. Арцель «1 Мая» працавала побач з Вішанькай Валевачоўскага сельсавета, акрамя таго, гэта самастойны населены пункт, у артыкуле пра які пра гэта не распавядаецца. Акрамя таго, у артыкуле пра вёску Руднянскага сельсавета няма даных перапісу 1908{{Sfn|Ярмолович|1909}}, пра вёску Валевачоўскага сельсавета — 1917{{Sfn|СНМ БССР б. Минской губ.|1924}} гадоў. # «Вялікі Бор… З 20.8.1924 г. засценак Дзедзін Бор у Дамавіцкім с/с…» на старонцы 288. Дзедзін Бор — гэта іншая вёска на тэрыторыі цяперашняга Раваніцкага сельсавета, зараз не існуе. Вялікі Бор з 20.8.1924 г. увайшоў у склад Грабёнскага сельсавета. # «[[Гарадок (Чэрвеньскі раён)|Гарадок]]…» на старонках 289—290. Няма даных перапісаў 1908{{Sfn|Ярмолович|1909}} і 1917{{Sfn|СНМ БССР б. Минской губ.|1924}} гадоў. # «Дубнікі… З 20.8.1924 г. вёска Дубраўка ў Калодзежскім с/с…» на старонцы 297. Магчыма, інфармацыя тычацца цяперашняга пасёлка [[Індом]]. # «Дуброва… З 20.8.1924 г. вёска ў Вайнілаўскім с/с…» на старонцы 297. Імаверна, Грабянецкім. # Прапушчаны пасёлак [[Індом]] Чэрвеньскага сельсавета, да 1930-х вядомы як хутар Дубраўка. # «Красная Змена… Вядома з 1-й пал. 20 ст….» на старонках 310—311. Насамрэч населены пункт існаваў яшчэ ў 2-й палове 19 стагоддзя як фальварак, затым пасёлак Юравічы, глядзіце таксама ''Юравічы'' на старонцы 350. # «Красная Ніва — вёска у Руднянскім сельсавеце… Засн. ў 1923 г. шляхам перайменавання б. вёскі Чорная Рудня…» на старонцы 311. Перайменаванне — не заснаванне, вёска пад назвай Чорная Рудня існавала і да 1923 года, такім чынам, апісваецца не ўся гісторыя вёскі. Тым часам, на картах канца XIX ст. вёскі няма. # «Лежні… У 1960 г. вёска Лежнеўка, 38 жыхароў…» на старонцы 314. Лежнеўка — гэта іншая вёска, не існуе з 1988 года, гл. стар. 282 пра вёску Вайнілава. # «Любішына… 171 гаспадарка, 5 жыхароў (2013)…» на старонцы 316. Колькасць насельніцтва значна заніжаная, не адпавядае колькасці двароў (дачы гэтымі данымі як двары не ўлічваюцца). # «Малінаўка…» на старонцы 318. Паблытаны аднайменныя вёскі Лядскага і Раваніцкага сельсаветаў. Так, напісана, што з вёскай Лядскага сельсавету «…У 1966 г.… аб’ядналася вёска Бізаўка», хаця гэтая інфармацыя тычацца вёскі Раваніцкага сельсавету, як і інфармацыя пра дасавецкую гісторыю вёскі. Вёска Лядскага сельсавету на пачатку XX ст. называлася Давыдаўкай і ўваходзіла ў склад Якшыцкай воласці. Савецкая і паслясавецкая гісторыя лядзенскай Малінаўкі апісаная слушна. Пра раваніцкую вёску інфармацыі вельмі мала, акрамя таго, памылкова згаданы населены пункт Маліннік Грабёнскай воласці, хаця, больш імаверна, гэта цяперашняя вёска Мяжонка. # «Матусоўка…» на старонках 318—319. Няма даных перапісаў 1908{{Sfn|Ярмолович|1909}} і 1917{{Sfn|СНМ БССР б. Минской губ.|1924}} гадоў, дзе вёска згадана пад назвай ''Галава Матусова''. # «Мехаўка…» на старонцы 319. Няма даных перапісаў 1908{{Sfn|Ярмолович|1909}} і 1917{{Sfn|СНМ БССР б. Минской губ.|1924}} гадоў, дзе вёска згадана пад назвамі ''Падзадабрычча Новае'' і ''Мехава (Нова-Падзадырачча)''. # «Первае Мая… Засн. ў 2-й пал. 20 ст….» на старонцы 327. Насамрэч населены пункт існаваў яшчэ ў 2-й палове 19 стагоддзя як урочышча Вадапой. # «[[Слабодка (Руднянскі сельсавет)|Слабодка]] — вёска ў Руднянскім с/с… Паводле перапісу 1897 г. ў Грабёнскай вол., вёска Слабодка (яна ж Белалужжа)…» на старонцы 336. Трэба ўдакладненне: магчыма, Белалужжа — вёска Белая Лужа, цяпер на тэрыторыі Смалявіцкага раёна як населены пункт не існуе. # «[[Хутар (Раваніцкі сельсавет)|Хутар]], Хутар Раваніцкі…» на старонцы 346. Няма даных перапісу 1908{{Sfn|Ярмолович|1909}}. # «Юравічы…» на старонцы 350. Упамінаюцца фальварак і створаны на яго месцы ў 1921 годзе пасёлак, хаця яны знаходзіліся на тэрыторыі цяперашняй вёскі Красная Змена. # «[[Язоўкі]]… У 1960 г. вёска Юрздаўка, 168 жыхароў, у Раваніцкім, пасля ў Лядскім сельсаветах…» на старонцы 351. [[Юрздыка]] (Юрздаўка) — гэта іншая вёска, з 1962 года ў межах вёскі Раванічы, гл. стар. 332 пра вёску [[Раванічы]]. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Кніга|ref=Ярмолович|аўтар=Ярмолович В. С.|адказны=сост. В. С. Ярмолович|загаловак=Список населенных мест Минской губернии|арыгінал=На обл. загл. : Алфавит. список насел. мест Минск. губ.|месца=Минск|год=1909|выдавецтва=Губ. тип.|старонак=231, [1]}} * {{Кніга|загаловак=Список населённых мест Б.С.С.Р. б. Минской губернии|адказны=Центральное Статистическое Бюро Б.С.С.Р|месца=Минск|выдавецтва=Издательство «Белтрестпечать»|год=1924|ref=СНМ БССР б. Минской губ.}} == Спасылкі == * [http://www.zviazda.by/second.html?r=4&p=27&archiv=09112004 «Гарады і вёскі Беларусі». Гомельшчына пачынае…] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111117064548/http://www.zviazda.by/second.html?r=4 |date=17 лістапада 2011 }} // [[Звязда]], Алена Ляўковіч [[Катэгорыя:Беларускія энцыклапедыі]] [[Катэгорыя:Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі]] hso3l753djc34foubobyd099cz5kae3 0 128414 5122186 4740539 2026-04-06T09:18:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122186 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Вялікае Сціклева |арыгінальная назва = Вялікае Сціклева |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Vialikaje_Sciklieva_(1).jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53.872723 |lon_dir = |lon_deg = 27.700211 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Мінскі |сельсавет2 = Навадворскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = 18 стагоддзе |першае згадванне = 1791 |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 1431 |год перапісу = 2010 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 17 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = 220047 |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Vialikaje Sciklieva |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243017740 }} '''Вялі́кае Сці́клева'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vialikaje Sciklieva}}, {{lang-ru|Великое Стиклево}}) — [[вёска]] ў [[Мінскі раён|Мінскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], каля [[Магістраль М9|МКАД]]. Уваходзіць у склад [[Навадворскі сельсавет (Мінскі раён)|Навадворскага сельсавета]]. == Гісторыя == Месцілася на зніклай цяпер рэчцы [[Трасцянка (прыток Свіслачы)|Сіняўцы, вядомай таксама як Сціклеўка і Трасцянка]]. У 1791 годзе [[засценак]] маёнтка [[Вялікі Трасцянец|Трасцянец]], шляхецкая ўласнасць, у Менскай [[Парафія|парафіі]]. Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|2-га падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1815 годзе вёскі ''Стары Сціклеў'' (29 жыхароў мужчынскага полу) і ''Новы Сціклеў'' (37 жыхароў мужчынскага полу), уласнасць С. Прушынскага, у [[Мінскі павет|Мінскіх павеце]] і [[Мінская губерня|губерні]]<ref name="энцык">{{Крыніцы/ГВБ|8-3|Вялікае Сціклева|373}}</ref>. У 1858 годзе вёска ''Сціклева'' (11 жыхароў мужчынскага полу) ва ўладанні [[Данііл Восіпавіч Спасовіч|Д. Спасовіча]], вёска ''Новы Сціклеў'' (15 жыхароў мужчынскага полу) і ''маёнтак Сціклева'' (37 жыхароў мужчынскага полу) уласнасць Э. Ваньковіча. У 1897 годзе вёска ''Вялікае'' (яно ж ''Старое'') ''Сціклева'' (23 двары, 149 жыхароў) і ''ўрочышча Сціклева'' (двор, 6 жыхароў), у Сенніцкай воласці Мінскага павета<ref name="энцык"/>. У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] з лютага па снежань 1918 года пад акупацыяй войскаў [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] вёска ўвайшла ў склад [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У ліпені 1919 — ліпені 1920 года і ў сярэдзіне кастрычніка 1920 года была пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. З 20 жніўня 1924 года вёска ў [[Трасцянецкі сельсавет|Трасцянецкім сельсавеце]] [[Самахвалавіцкі раён|Самахвалавіцкага раёна]] [[Менская акруга|Менскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930 года). З 18 студзеня 1931 года ўключаная ў межы горада [[Мінск|Менска]]. З 26 траўня 1935 года ў Менскім раёне. З 20 лютага 1938 года ў Менскай вобласці<ref name="энцык"/>. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]], з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года акупаваная войскамі [[Трэці рэйх|нацысцкай Германіі]], загінула 33 жыхары<ref name="энцык"/>. З 16 ліпеня 1953 года ў [[Гатаўскі сельсавет|Гатаўскім]], а з 20 студзеня 1960 года ў Навадворскім сельсавеце. У 1959 годзе невялікая частка вёскі ўвайшла ў склад горада Мінска, яе забудова стала працягам вуліцы [[Вуліца Байкальская (Мінск)|Байкальскай]]. Асноўная частка вёскі засталася за Мінскай кальцавой аўтадарогай, не ў складзе горада. Забудова далучанай да Мінска часткі знесена ў канцы 1970-х — пачатку 1980-х гадоў, прыкладна на яе месцы цяпер аўтамабільная развязка МКАД і вуліцы Байкальскай<ref>{{Спасылка| аўтар = [[Іван Сацукевіч]]| url = http://s3s.so/qi17| загаловак = Вёскі, што ўвайшлі ў склад Мінска| дата доступу = 4 студзеня 2015| title = Архіўная копія| access-date = 28 мая 2017| archive-url = https://web.archive.org/web/20181009013232/http://s3s.so/qi17| archive-date = 9 кастрычніка 2018| url-status = dead}}</ref>. У 1997 годзе 288 гаспадарак, 1231 жыхар, цэнтр саўгаса «Мінскай гародніннай фабрыкі». У 2010 годзе 1434 жыхары, ёсць Дом культуры, яслі-сад, аддзяленне сувязі, крама<ref name="энцык"/>. == Насельніцтва == * 2010 год — 1431 чалавек * 2009 год (перапіс) — 1434 чалавекі * 1999 год (перапіс) — 637 чалавек * 1917 год — вёска 32 двары, 217 жыхароў, у 2 урочышчах 7 двароў, 48 жыхароў. == Прадпрыемствы == * ТАА «Пяць Кантынентаў». Завод вінаградных він (вул. Фабрычная, 16-55) * ППУП «Альгрэта» == Славутасці == [[Файл:Church of the Birth of Christ in Vialikaje Ściklieva village - panoramio - Andrej Kuźniečyk.jpg|міні|справа|Царква Раства Хрыстова]] * [[Царква Раства Хрыстова (Вялікае Сціклева)|Царква Раства Хрыстова]] (1996) {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навадворскі сельсавет, Мінскі раён}} {{Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Мінска}} [[Катэгорыя:Навадворскі сельсавет (Мінскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна]] [[Катэгорыя:Вялікае Сціклева| ]] ri0datp48pfluez91gfshc3ktctapz0 4 131069 5122644 5117552 2026-04-06T10:52:35Z Ueschar 151377 /* Цімаці Снайдэр → Тымаці Снайдэр */ Адказ 5122644 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Гміна Радзівілаўка]] → [[Радзівілаўка]] == Артыкул пра вёску, не пра гміну. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 20:04, 20 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Сапраўды, не гміна, а вёска. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 20:36, 20 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Згодны з аргументамі намінатара [[Удзельнік:Duntsov|Duntsov]] ([[Размовы з удзельнікам:Duntsov|размовы]]) 08:14, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Збігнеў Бжазінскі]] == Чаму прозвішча Бжазінскі напісана з літарай «а»? Арыгінальнае напісанне прозвішча ({{lang-pl|Brzeziński}}) з літарай «e», па-беларуску з літарай «э» – Бжэзінскі? [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 18:31, 14 сакавіка 2026 (+03) :відаць, аканне паспрабавалі перадаць. Для польскіх імёнаў нібы так, мусім захаваць ненаціскную э. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03) :: Гэта не так, большасць галосных гукаў польскай мовы ([i], [y], [u], [e], [o], [a]) не змяняюцца пад націскам. Глядзіце тут: [https://tutpl.ru/2-2-glasnye-zvuki.html] [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 19:13, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Хвалебная рэвалюцыя]] → [[Слаўная рэвалюцыя]] == Згодна з БелЭн ([https://archive.org/details/bel-enc-be/Bielaruskaja_encyklapedyja.14/page/510 т. 14, с. 510]). [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 17:50, 6 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} згодна з аўтарытэтнай крыніцай. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:19, 7 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, АК [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:14, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] == Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03) :Выглядае як "скрылёк", прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03) ::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03) :А навошта перакладаць "slice of life" даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03) ::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03) :::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды "slice of life" - гэта "повседневность". Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03) :А гэта ж гучыць як "слайс"? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул "слайс" ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03) ::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Вяжанка]] → [[Вежанка]] == Чарговае гвалтаванне беларускай тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 28 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але мне здаецца, што лепш даць нейкую больш канкрэтную крыніцу, а не проста пошук у выданні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:17, 24 сакавіка 2026 (+03) ::падправіў зноску, здаецца вось так выглядае лепей. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :::У выданні працуе Рэдакцыйная рада, якая ўзгадняе назвы. У Беларусі такім жа чынам складаліся той жа тапанімічны даведнік Рапановіча, ён проста глядзеў напісанні ў беларускіх газетах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:19, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Бакалажэва]] → [[Бакаларава]] == Чарговы прыклад шкоднай працы ў галіне тапаніміі ў гэтым раздзеле Вікіпедыі. Перанесці пад сапраўдную беларускую назву.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03) :не ўпэўнены, наколькі можна падаваць Гістарычны атлас як адзіную крыніцу для сучаснага напісання. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:09, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Калі сустрэнеце іншае напісанне па-беларуску — можна паспрачацца. Пакуль што ёсць толькі такое, а іншых няма. Ну, дадаў яшчэ адно з гугл-кніг. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:16, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сэйны]] → [[Сейны]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:30, 17 студзеня 2026 (+03) :Дарэчы, чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:31, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але глядзі вышэй маю заўвагу па крыніцах [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:06, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Семятычы]] → [[Сямятычы]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:11, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:07, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Гонёндз]] → [[Ганёндз]] == Традыцыйная беларускай назва. Замацаваная ў тым ліку ў нашай Вікі, гл. [[Пётр з Ганёндза]].--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:05, 16 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:08, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Ласосьна Велька]] → [[Ласосна Вялікая]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:12, 14 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Длугасельцы]] → [[Даўгасельцы]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:14, 13 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Валаваны]] → [[Канапэ]] == Валаваны не фіксуюцца ў слоўніках, канапэ ёсць у БРС 2012 на вербуме. Дый увогуле варта праверыць, ці ўжываецца гэтае «валаваны» недзе яшчэ і ці варта яго пакідаць у артыкуле. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:27, 13 кастрычніка 2025 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[Аўдыя]] → [[Аўдыа]] == Паводле правіл сучаснай арфаграфіі, спалучэнне галосных "іо" перадаецца як "іа" на канцы запазычаных слоў, напрыклад: Токіа, адажыа, трыа, партфоліа, капрычыа, сальфеджыа, імпрэсарыа і г. д. --[[Удзельнік:Buchienvaldycz|Buchienvaldycz]] ([[Размовы з удзельнікам:Buchienvaldycz|размовы]]) 20:45, 18 верасня 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} такой лексемы і словаўтваральнай адзінкі няма. Ёсць варыянты «аўдыё-» і «аўдыя-», як і з радыё-/радыя- (тут нават розніца ў значэннях ёсць) і інш. Ёсць ужо ўжыванне «аўдыя», па аналогіі з «медыя», паходзіць з англамоўнай практыкі, як я разумею, даволі свежае словаўжыванне. Таксама ўлічвайце, што мы маем справу з абстрактным тэрмінам, гэта вельмі істотна. Даволі складаны выпадак, у якім дакладна нельга арыентавацца выключна на правілы, нам прыходзіцца арыентавацца на практыку словаўжывання і словаўтварэння. Апошнім часам нібыта складваецца кансэнсус вакол «аўдыя» ў тэрмінолагаў. Падрабязна аргументацыю раскрыць не магу, але тут хутчэй за ўсё сумесь практыкі з тым фактам, што гэта вельмі шырокае, абстрактнае паняцце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:41, 18 верасня 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} якраз паводле апошніх змяненняў пішацца аўдыя-. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:45, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) == [[Лявон Бароўскі]] → [[Леан Бароўскі]] == Палепшаючы старонку, спадарства, я знайшоў асобны артыкул у [[ЭГБ]] за подпісам Уладзіміра Конана. Там гісторык літаратуры названы Леанам (яго польскае імя — Leon). У мяне пытанне да супольнасці, як правільна будзе. Ці мы называем усіх, а не толькі беларусаў Лявонамі альбо ўсё-ж такі пішам у артыкулах пра палякаў менавіта Леан. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 01:54, 26 жніўня 2025 (+03) :Не адаптоўваем польскія імёны пад беларускія варыянты, калі такога няма ў крыніцах. Калі нідзе няма Лявона, то няма чаго абмяркоўваць і трэба перайменаваць як у АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:54, 26 жніўня 2025 (+03) ::[https://philosophy.by/wp-content/store/history-of-philosophic-thought-vol-4.pdf Тут] і [https://studfile.net/preview/5440056/ тут] выкарыстоўваецца форма Лявон. У БелЭн аднак Леан. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 01:17, 27 жніўня 2025 (+03) : {{супраць}}. Шасцітомнае выданне «Гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі», падрыхтаванае Інстытутам філасофіі НАН Беларусі, — аўтарытэтная крыніца. Там напісана: Лявон Бароўскі. Шэсць старонак у чацвёртым томе прысвечаны Л. Бароўскаму і яго дзейнасці. Выданне 2017 года, у аўтарскі калектыў У. М. Конан таксама ўваходзіць. "Леан Бароўскі" выкарыстоўваецца ў першым томе Энцыклапедыі гісторыі Беларусі, выдадзеным у 1993 годзе, і ў другім томе Беларускай энцыклапедыі, выдадзеным у 1996 годзе. Выкарыстанне "Леан" у дадзеным выпадку можна лічыць састарэлым. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:45, 27 жніўня 2025 (+03) :Лявона мусім пакінуць, бо ёсць шмат дзе, але ці асноўным найменнем -- пытанне. Гэта тычыцца амаль усіх Леанаў, што з абшараў сучаснай Беларусі або неяк, на думку аўтараў, датычаць беларускасці. Тым часам як у іх саміх ідэнтычнасць было польскай і імя адпаведна Леан. Як мне здаецца, гэта ўжо беларускі перакос, які наследуе расійскую традыцыю ўсё перайначваць. Яны як пачалі з 1772 года, так і да 1917 года такую практыку мелі -- Юзаф, сын Тадэвуша, аказваўся Іосіфам Фамічом -- у жыцці ніколі так не назваўся, але ў афіцыйных паперах па-руску мусіў пісацца так, часам не паслядоўна. То трэба нейкую палітыку на гэты конт выпрацаваць, што асноўным "Лявон" рабіць, калі ёсць сведчанні, што сам ён карыстаўся такім імем хоць эпізадычна. У астатніх выпадках, для асоб з польскай ідэнтычнасцю -- "Леан". І з іншымі імёнамі таксама. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:30, 5 кастрычніка 2025 (+03) ::Да гэта ж пытання. Даем паўстанку 1863 года ў расійскай традыцыі -- [[Марыя Мацвееўна Ямант|Марыяй Мацвееўнай Ямант]]. А яе брат Юзаф у гэтай самай традыцыі быў Іосіфам Мацвеевічам Ямантам, добра, хоць артыкул пра яго так не названы, толькі даведкава даецца такі варыянт. Чорны жарт і не меней. У нас шмат такога, бо нешта бралася з даведніка "Асветнікі..." і падобных, а туды трапіла часам папросту з Бракгаўза і Эфрона, а то і са спраў і папер карнікаў таго паўстання. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:47, 8 кастрычніка 2025 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) == [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] == У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце "Юліюш" не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца. Таксама ўжо маем пэўны "ўзор" - Геніюш (Geniusz???). Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03) :У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова "менеджар". [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03) :::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]] --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03) ::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03) :::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма "Юльюш" выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03) : {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03) ::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)]] → [[Зімовая вайна]] == Аргументы наступныя: # Існуе сучасная беларускамоўная крыніца (перакладная) з назвай Зімовая вайна. Яна адзначана ў артыкуле побач з назвай. # «Зімовая» больш кароткая і запамінальная назва, якая перадае сутнасць вайны і не перасякаецца з іншымі артыкуламі. # Існуе артыкул [[Савецка-фінская вайна (1941—1944)]], чыя назва канфліктуе з «савецка-фінляндскай», і такім чынам патрабуе ўніфікацыі і дадатковага абмеркавання, якое на расійскай вікі, адкуль і ўзятая назва, цягнецца гадамі і ніяк не скончыцца. Замена назвы на «зімовую» здымае гэтую праблему. Калі няма адназначна больш аўтарытэтных ці папулярных беларускамоўных крыніц, якія б карысталіся назвай «савецка-фін(лянд)ская», — прапаную перайменаваць. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 16:51, 24 лютага 2025 (+03) :я так разумею, што савецка-фінская — гэта больш назва сучасная вайне, і яна не зусім карэктная ў тым плане, што прыметнік «фінскі» ўтвораны ад фінаў, а не Фінляндыі. То бок вайна не з дзяржавай, а народам. Па перайменаванні {{слабое за}}, бо сапраўды ў іншых моўных раздзелах ужываецца гэтая назва і я сам нібы ўпершыню пра гэтую вайну пад такой назвай даведваўся. Але трэба паглядзець, чаму ў рувікі такую назву ўзялі, можа ёсць нейкая аргументацыя. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:53, 24 лютага 2025 (+03) : Падтрымаю, так як гэта назва больш распаўсюджана ў літаратуры. Таксама падтрымаю перайменаванне вайны 1941—1944 гадоў у адпаведнасці са Скарнікам ([https://www.skarnik.by/tsbm/89464]) і Verbum ([https://verbum.by/tsbm/finliandski], [https://verbum.by/?q=%D1%84%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96])[[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 02:29, 25 лютага 2025 (+03) :Мяркую, што тут канкрэтнасць мусіць пераважаць над умоўнай распаўсюджанай назвай. Гэта не "стогадовая вайна" ўсё-такі. "Зімовая вайна" мала чаго скажа выпадковаму чытачу а нат інтарэсанту, тады як "сав. — фін." — скажа (падкажа). Я б і сав.-фінскую, якая частка ІІ Сус-е перайменаваў бы ў сав.-фінляндскую, нягледзячы на крыніцы, бо састарэлае, няправільнае словаўжыванне, але ляд з ім. Відаць, буду супраць… ("Відаць" і шматкроп’е — бо не на сто адсотак пэўны). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:22, 25 лютага 2025 (+03) :: Тут хіба залежыць ад кантэксту. Калі ідзе пералік войнаў розных часоў паміж рознымі краінамі, то згодны, што «зімовая» вайна не кажа яўна ні пра тое, якія краіны ваявалі, ні пра тое, у якія гады адбывалася вайна, таму патрабуе ўдакладнення. З іншага боку, калі кантэкст ужо ёсць, напрыклад гэта артыкул ці раздзел пра Фінляндыю, назва «Савецка-фін(лянд)ская вайна (1939—1940)» падаецца мне занадта грувасткай і шаблоннай. У такім выпадку карацейшая і ямчэйшая назва, што апісвае характар вайны, можа быць больш дарэчнай і запамінальнай. Для артыкула такі кантэкст як бакі канфлікту як раз даецца ў прэамбуле, таму заблытацца будзе цяжка. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 08:15, 1 сакавіка 2025 (+03) :::Я згодны, вядома, пра кантэкст (трудна было б быць не згодным). Але што да наймення артыкула, то выяўленасць кантэксту, пададзенага ў прэамбуле, нмд спрэчна. Таму я за "разгорнутую" назву, у целах артыкулаў можа ужывацца (і часта больш пасавацьме) "Зімовая вайна", але для "сініх спасылак" не трэба такое назвы асн. артыкула (не кажучы пра то, што е такая зьява як рэдырэкт, які гэтага разу абсалютна патрэбны — праверыў, цікава, што ніхто яшчэ не зрабіў…) [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 23:27, 12 сакавіка 2025 (+03) :"Ва ўсім свеце" гэта вайна (1939-1940) называецца зімовай, а наступная (1941-1944) — працяг вайны. Як так разумею, гэта фінскі погляд, то бок погляд на падзею з боку Фінляндыі і ейнай гісторыі, які прыняты ў Еўропе. Але прапаную пакінуць савецка-фінляндская вайна ў абодвух выпадках (ясна, што разводзім з дапамогай дат), таму што такая назва поўнасцю акрэслівае сутнасць гэтай вайны. Плюс пераназыванне можа адкрыць скрыню Пандоры, бо іншыя ваенныя кампаніі Другой сусветнай у свеце таксама называюцца не так, як прынята ў нашай гістарыяграфіі. Але ў сам артыкул можна дадаць дадатковую назву "Зімовая вайна" і "Працяг вайны" адпаведна. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 13:11, 28 снежня 2025 (+03) == [[Ева Грын]] → [[Эва Грэн]] == Ніякаю транскрыпцыяй гэта не "асвячаецца", "традыцыі" ў беларускай — няма. Як і жаднымі каламбурамі, ужытымі акторкаю, існае напісанне не можа апраўдвацца. Проста калька з расійскае мовы (дзе, як часта бывае, увайшло ў абыходак праз абмылковае прачытанне). Што да Евы — Эвы, то чаго ж у нас другія Эвамі могуць быць, а от Грэн, дык толькі Евай чамусьці? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 21:39, 19 лютага 2025 (+03) : Ок, а чаму Грэн, а не Грын? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 04:51, 20 лютага 2025 (+03) ::Таму што францужанка, таму што транскрыпцыя, таму што на радзтме яе так завуць, таму што сама сябе ў роднай мове так называе. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:24, 25 лютага 2025 (+03) : {{Не пераймяноўваць}}. "Green" на англійскай і французскай мовах гучыць як "Грын" і перакладаецца як "Грын". [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:12, 20 лютага 2025 (+03) ::На французскай сапраўды чытаецца падобна на «Эва́ Ґрэн». Паходжанне ў яе не англійскае, а шведскае, і там чытаецца як «Ѣ́ва Ґрен» (там на пачатку мусіць быць гук як у слове «б'''е'''раг»). Таму я хутчэй пагаджуся наконт прозвішча, што там лагічней перадаваць як «Грэн», а вось наконт імя не ўпэўнены, мне падаецца, што тут усё ж Ева мусіць быць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:06, 20 лютага 2025 (+03) :::вось бачу прыклады са шведскай [[Ева Боніер]] і іншыя паслядоўна ў нас «Ева». З французскай вядомая карціна [[Ева (карціна)|Ева]] і жанчыны [[Ева Жалі]] і некаторыя іншыя. Імя «Эва» бачу, што ўжываем у іспанскай, польскай і некаторых яшчэ мовах. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:20, 20 лютага 2025 (+03) :::: Сп. Eva Green — французская актрыса, якая жыве ў Вялікабрытаніі. [https://www.youtube.com/watch?v=rKUs7xk8szY Тут] яна кажа, што яна францужанка. Вось [https://www.youtube.com/watch?v=dL4G-LMtlLk тут] і [https://www.youtube.com/watch?v=MzShQmUxerk тут] яе называюць ''Грын'', у першым відэа — у яе прысутнасці. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:07, 22 лютага 2025 (+03) :::::дык вядома, чалавек з вуліцы англамоўны пабачыць прозвішча «Green» і адразу прачытае як Грын, але гэта ж не мяняе арыгінальнага прачытання імя. Такое прачытанне ў англійскай яшчэ можна дапусціць, бо прозвішча германскае, могуць адаптоўваць пад свой манер. Але ўвогуле, калі вашае прозвішча неяк перакручваюць усе замежнікі гэта ж яшчэ не азначае, што так і трэба. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:05, 22 лютага 2025 (+03) :::::Ад таго, што хтосьці некуды пераехаў, ён не становіцца нараджэнцам тых зямель. Расійцы мяне Серґеем абзывалі, Сяргеем я, нат пераехаўшы ў Расію, з гэтага быць не перастаў бы. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:30, 25 лютага 2025 (+03) :::::Зілазні, які ў Штатах нарадзіўся і тае польскае і не нюхаў, у нас (у ВП няма — упушчэнне) Жа/элязны вечна — традыцыя нібыта! А тут чалавека не ў англіскамоўнай краіне народжанага пераназываць па-англійску — зноў традыцыя? Дык мо прызнаемся ў такім разе, што "традыцыі" толькі з расійскае мовы ды годзе? Чы мо пастараемся свае моўныя рабіць, не партаючы імёнаў прытым, бо ад ВП і ў беларускай ужыванне паціху "традыцыйнае" наявіцца? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:38, 25 лютага 2025 (+03) ::::Што да Боніер і некат. інш. — магчыма такое ўжыванне праз крыніцы (злізанае з рас-е), што да стасоўна новых персаналіяў — трэба разглядаць і, магчыма, пераймяноўваць. Кожнага разу асобна, звесна. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:43, 25 лютага 2025 (+03) ::::Дарэчы, скончыцца з гэтым — як бы ні… выносіцьму францужанак (новых прынамсі), бо Ева заміж Эва́ — абы што. А за францужанкамі мо і другіх нацый кабеты прыспеюць. Адамаў усё адно няма з імі побач. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 10:17, 20 красавіка 2025 (+03) :::А Перон чамусьці Эва ў нас, ды й другіх Эў багата. Палячкі, скажам, Эвы, а францужанка — Ева? Біблійная Ева — ок (хоч і тут варыянты магчымы). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:27, 25 лютага 2025 (+03) ::На французскай як Грын? От дзіва дзіўнае! [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:25, 25 лютага 2025 (+03) : З беларускага толькі пабачыў "Еву Грын" у [[Наша Ніва (1991)|НН]]: [https://nashaniva.com/311360]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:43, 6 жніўня 2025 (+03) ::тут хутчэй ад няведання. Але, думаю, варта будзе пакінуць заўвагу, што можна сустрэць такую версію [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:57, 26 жніўня 2025 (+03) :{{Перайменаваць}} На англійскай вікі пазначана вымаўленне паводле IPA "French: [eva ɡa.ɛl ɡʁeːn]; Swedish: [ˈêːva ˈɡreːn]", так што карэктней будзе "Грэн". Наконт Ева/Эва - няма традыцыі з найменнем канкрэтна гэтай асобы, таму абапіраемся на тое, што бліжэй арыгіналу - Эва. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:16, 19 студзеня 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}} Цяперашні варыянт больш распаўсюджаны, але французскі можна прапісаць у прэамбуле.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:17, 13 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} прозвішча, {{Не пераймяноўваць}} імя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 01:34, 26 сакавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] 5gpkcgsccz50yvkq4v2p5f6neoflvp7 5122645 5122644 2026-04-06T10:53:52Z Ueschar 151377 /* Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984) → Лаўцы прывідаў (фільм, 1984) */ Адказ 5122645 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Гміна Радзівілаўка]] → [[Радзівілаўка]] == Артыкул пра вёску, не пра гміну. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 20:04, 20 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Сапраўды, не гміна, а вёска. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 20:36, 20 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Згодны з аргументамі намінатара [[Удзельнік:Duntsov|Duntsov]] ([[Размовы з удзельнікам:Duntsov|размовы]]) 08:14, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Збігнеў Бжазінскі]] == Чаму прозвішча Бжазінскі напісана з літарай «а»? Арыгінальнае напісанне прозвішча ({{lang-pl|Brzeziński}}) з літарай «e», па-беларуску з літарай «э» – Бжэзінскі? [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 18:31, 14 сакавіка 2026 (+03) :відаць, аканне паспрабавалі перадаць. Для польскіх імёнаў нібы так, мусім захаваць ненаціскную э. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03) :: Гэта не так, большасць галосных гукаў польскай мовы ([i], [y], [u], [e], [o], [a]) не змяняюцца пад націскам. Глядзіце тут: [https://tutpl.ru/2-2-glasnye-zvuki.html] [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 19:13, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Хвалебная рэвалюцыя]] → [[Слаўная рэвалюцыя]] == Згодна з БелЭн ([https://archive.org/details/bel-enc-be/Bielaruskaja_encyklapedyja.14/page/510 т. 14, с. 510]). [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 17:50, 6 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} згодна з аўтарытэтнай крыніцай. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:19, 7 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, АК [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:14, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] == Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03) :Выглядае як "скрылёк", прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03) ::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03) :А навошта перакладаць "slice of life" даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03) ::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03) :::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды "slice of life" - гэта "повседневность". Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03) :А гэта ж гучыць як "слайс"? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул "слайс" ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03) ::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Вяжанка]] → [[Вежанка]] == Чарговае гвалтаванне беларускай тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 28 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але мне здаецца, што лепш даць нейкую больш канкрэтную крыніцу, а не проста пошук у выданні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:17, 24 сакавіка 2026 (+03) ::падправіў зноску, здаецца вось так выглядае лепей. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :::У выданні працуе Рэдакцыйная рада, якая ўзгадняе назвы. У Беларусі такім жа чынам складаліся той жа тапанімічны даведнік Рапановіча, ён проста глядзеў напісанні ў беларускіх газетах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:19, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Бакалажэва]] → [[Бакаларава]] == Чарговы прыклад шкоднай працы ў галіне тапаніміі ў гэтым раздзеле Вікіпедыі. Перанесці пад сапраўдную беларускую назву.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03) :не ўпэўнены, наколькі можна падаваць Гістарычны атлас як адзіную крыніцу для сучаснага напісання. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:09, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Калі сустрэнеце іншае напісанне па-беларуску — можна паспрачацца. Пакуль што ёсць толькі такое, а іншых няма. Ну, дадаў яшчэ адно з гугл-кніг. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:16, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сэйны]] → [[Сейны]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:30, 17 студзеня 2026 (+03) :Дарэчы, чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:31, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але глядзі вышэй маю заўвагу па крыніцах [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:06, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Семятычы]] → [[Сямятычы]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:11, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:07, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Гонёндз]] → [[Ганёндз]] == Традыцыйная беларускай назва. Замацаваная ў тым ліку ў нашай Вікі, гл. [[Пётр з Ганёндза]].--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:05, 16 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:08, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Ласосьна Велька]] → [[Ласосна Вялікая]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:12, 14 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Длугасельцы]] → [[Даўгасельцы]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:14, 13 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Валаваны]] → [[Канапэ]] == Валаваны не фіксуюцца ў слоўніках, канапэ ёсць у БРС 2012 на вербуме. Дый увогуле варта праверыць, ці ўжываецца гэтае «валаваны» недзе яшчэ і ці варта яго пакідаць у артыкуле. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:27, 13 кастрычніка 2025 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[Аўдыя]] → [[Аўдыа]] == Паводле правіл сучаснай арфаграфіі, спалучэнне галосных "іо" перадаецца як "іа" на канцы запазычаных слоў, напрыклад: Токіа, адажыа, трыа, партфоліа, капрычыа, сальфеджыа, імпрэсарыа і г. д. --[[Удзельнік:Buchienvaldycz|Buchienvaldycz]] ([[Размовы з удзельнікам:Buchienvaldycz|размовы]]) 20:45, 18 верасня 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} такой лексемы і словаўтваральнай адзінкі няма. Ёсць варыянты «аўдыё-» і «аўдыя-», як і з радыё-/радыя- (тут нават розніца ў значэннях ёсць) і інш. Ёсць ужо ўжыванне «аўдыя», па аналогіі з «медыя», паходзіць з англамоўнай практыкі, як я разумею, даволі свежае словаўжыванне. Таксама ўлічвайце, што мы маем справу з абстрактным тэрмінам, гэта вельмі істотна. Даволі складаны выпадак, у якім дакладна нельга арыентавацца выключна на правілы, нам прыходзіцца арыентавацца на практыку словаўжывання і словаўтварэння. Апошнім часам нібыта складваецца кансэнсус вакол «аўдыя» ў тэрмінолагаў. Падрабязна аргументацыю раскрыць не магу, але тут хутчэй за ўсё сумесь практыкі з тым фактам, што гэта вельмі шырокае, абстрактнае паняцце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:41, 18 верасня 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} якраз паводле апошніх змяненняў пішацца аўдыя-. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:45, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) == [[Лявон Бароўскі]] → [[Леан Бароўскі]] == Палепшаючы старонку, спадарства, я знайшоў асобны артыкул у [[ЭГБ]] за подпісам Уладзіміра Конана. Там гісторык літаратуры названы Леанам (яго польскае імя — Leon). У мяне пытанне да супольнасці, як правільна будзе. Ці мы называем усіх, а не толькі беларусаў Лявонамі альбо ўсё-ж такі пішам у артыкулах пра палякаў менавіта Леан. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 01:54, 26 жніўня 2025 (+03) :Не адаптоўваем польскія імёны пад беларускія варыянты, калі такога няма ў крыніцах. Калі нідзе няма Лявона, то няма чаго абмяркоўваць і трэба перайменаваць як у АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:54, 26 жніўня 2025 (+03) ::[https://philosophy.by/wp-content/store/history-of-philosophic-thought-vol-4.pdf Тут] і [https://studfile.net/preview/5440056/ тут] выкарыстоўваецца форма Лявон. У БелЭн аднак Леан. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 01:17, 27 жніўня 2025 (+03) : {{супраць}}. Шасцітомнае выданне «Гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі», падрыхтаванае Інстытутам філасофіі НАН Беларусі, — аўтарытэтная крыніца. Там напісана: Лявон Бароўскі. Шэсць старонак у чацвёртым томе прысвечаны Л. Бароўскаму і яго дзейнасці. Выданне 2017 года, у аўтарскі калектыў У. М. Конан таксама ўваходзіць. "Леан Бароўскі" выкарыстоўваецца ў першым томе Энцыклапедыі гісторыі Беларусі, выдадзеным у 1993 годзе, і ў другім томе Беларускай энцыклапедыі, выдадзеным у 1996 годзе. Выкарыстанне "Леан" у дадзеным выпадку можна лічыць састарэлым. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:45, 27 жніўня 2025 (+03) :Лявона мусім пакінуць, бо ёсць шмат дзе, але ці асноўным найменнем -- пытанне. Гэта тычыцца амаль усіх Леанаў, што з абшараў сучаснай Беларусі або неяк, на думку аўтараў, датычаць беларускасці. Тым часам як у іх саміх ідэнтычнасць было польскай і імя адпаведна Леан. Як мне здаецца, гэта ўжо беларускі перакос, які наследуе расійскую традыцыю ўсё перайначваць. Яны як пачалі з 1772 года, так і да 1917 года такую практыку мелі -- Юзаф, сын Тадэвуша, аказваўся Іосіфам Фамічом -- у жыцці ніколі так не назваўся, але ў афіцыйных паперах па-руску мусіў пісацца так, часам не паслядоўна. То трэба нейкую палітыку на гэты конт выпрацаваць, што асноўным "Лявон" рабіць, калі ёсць сведчанні, што сам ён карыстаўся такім імем хоць эпізадычна. У астатніх выпадках, для асоб з польскай ідэнтычнасцю -- "Леан". І з іншымі імёнамі таксама. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:30, 5 кастрычніка 2025 (+03) ::Да гэта ж пытання. Даем паўстанку 1863 года ў расійскай традыцыі -- [[Марыя Мацвееўна Ямант|Марыяй Мацвееўнай Ямант]]. А яе брат Юзаф у гэтай самай традыцыі быў Іосіфам Мацвеевічам Ямантам, добра, хоць артыкул пра яго так не названы, толькі даведкава даецца такі варыянт. Чорны жарт і не меней. У нас шмат такога, бо нешта бралася з даведніка "Асветнікі..." і падобных, а туды трапіла часам папросту з Бракгаўза і Эфрона, а то і са спраў і папер карнікаў таго паўстання. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:47, 8 кастрычніка 2025 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) == [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] == У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце "Юліюш" не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца. Таксама ўжо маем пэўны "ўзор" - Геніюш (Geniusz???). Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03) :У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова "менеджар". [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03) :::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]] --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03) ::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03) :::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма "Юльюш" выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03) : {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03) ::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)]] → [[Зімовая вайна]] == Аргументы наступныя: # Існуе сучасная беларускамоўная крыніца (перакладная) з назвай Зімовая вайна. Яна адзначана ў артыкуле побач з назвай. # «Зімовая» больш кароткая і запамінальная назва, якая перадае сутнасць вайны і не перасякаецца з іншымі артыкуламі. # Існуе артыкул [[Савецка-фінская вайна (1941—1944)]], чыя назва канфліктуе з «савецка-фінляндскай», і такім чынам патрабуе ўніфікацыі і дадатковага абмеркавання, якое на расійскай вікі, адкуль і ўзятая назва, цягнецца гадамі і ніяк не скончыцца. Замена назвы на «зімовую» здымае гэтую праблему. Калі няма адназначна больш аўтарытэтных ці папулярных беларускамоўных крыніц, якія б карысталіся назвай «савецка-фін(лянд)ская», — прапаную перайменаваць. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 16:51, 24 лютага 2025 (+03) :я так разумею, што савецка-фінская — гэта больш назва сучасная вайне, і яна не зусім карэктная ў тым плане, што прыметнік «фінскі» ўтвораны ад фінаў, а не Фінляндыі. То бок вайна не з дзяржавай, а народам. Па перайменаванні {{слабое за}}, бо сапраўды ў іншых моўных раздзелах ужываецца гэтая назва і я сам нібы ўпершыню пра гэтую вайну пад такой назвай даведваўся. Але трэба паглядзець, чаму ў рувікі такую назву ўзялі, можа ёсць нейкая аргументацыя. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:53, 24 лютага 2025 (+03) : Падтрымаю, так як гэта назва больш распаўсюджана ў літаратуры. Таксама падтрымаю перайменаванне вайны 1941—1944 гадоў у адпаведнасці са Скарнікам ([https://www.skarnik.by/tsbm/89464]) і Verbum ([https://verbum.by/tsbm/finliandski], [https://verbum.by/?q=%D1%84%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96])[[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 02:29, 25 лютага 2025 (+03) :Мяркую, што тут канкрэтнасць мусіць пераважаць над умоўнай распаўсюджанай назвай. Гэта не "стогадовая вайна" ўсё-такі. "Зімовая вайна" мала чаго скажа выпадковаму чытачу а нат інтарэсанту, тады як "сав. — фін." — скажа (падкажа). Я б і сав.-фінскую, якая частка ІІ Сус-е перайменаваў бы ў сав.-фінляндскую, нягледзячы на крыніцы, бо састарэлае, няправільнае словаўжыванне, але ляд з ім. Відаць, буду супраць… ("Відаць" і шматкроп’е — бо не на сто адсотак пэўны). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:22, 25 лютага 2025 (+03) :: Тут хіба залежыць ад кантэксту. Калі ідзе пералік войнаў розных часоў паміж рознымі краінамі, то згодны, што «зімовая» вайна не кажа яўна ні пра тое, якія краіны ваявалі, ні пра тое, у якія гады адбывалася вайна, таму патрабуе ўдакладнення. З іншага боку, калі кантэкст ужо ёсць, напрыклад гэта артыкул ці раздзел пра Фінляндыю, назва «Савецка-фін(лянд)ская вайна (1939—1940)» падаецца мне занадта грувасткай і шаблоннай. У такім выпадку карацейшая і ямчэйшая назва, што апісвае характар вайны, можа быць больш дарэчнай і запамінальнай. Для артыкула такі кантэкст як бакі канфлікту як раз даецца ў прэамбуле, таму заблытацца будзе цяжка. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 08:15, 1 сакавіка 2025 (+03) :::Я згодны, вядома, пра кантэкст (трудна было б быць не згодным). Але што да наймення артыкула, то выяўленасць кантэксту, пададзенага ў прэамбуле, нмд спрэчна. Таму я за "разгорнутую" назву, у целах артыкулаў можа ужывацца (і часта больш пасавацьме) "Зімовая вайна", але для "сініх спасылак" не трэба такое назвы асн. артыкула (не кажучы пра то, што е такая зьява як рэдырэкт, які гэтага разу абсалютна патрэбны — праверыў, цікава, што ніхто яшчэ не зрабіў…) [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 23:27, 12 сакавіка 2025 (+03) :"Ва ўсім свеце" гэта вайна (1939-1940) называецца зімовай, а наступная (1941-1944) — працяг вайны. Як так разумею, гэта фінскі погляд, то бок погляд на падзею з боку Фінляндыі і ейнай гісторыі, які прыняты ў Еўропе. Але прапаную пакінуць савецка-фінляндская вайна ў абодвух выпадках (ясна, што разводзім з дапамогай дат), таму што такая назва поўнасцю акрэслівае сутнасць гэтай вайны. Плюс пераназыванне можа адкрыць скрыню Пандоры, бо іншыя ваенныя кампаніі Другой сусветнай у свеце таксама называюцца не так, як прынята ў нашай гістарыяграфіі. Але ў сам артыкул можна дадаць дадатковую назву "Зімовая вайна" і "Працяг вайны" адпаведна. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 13:11, 28 снежня 2025 (+03) == [[Ева Грын]] → [[Эва Грэн]] == Ніякаю транскрыпцыяй гэта не "асвячаецца", "традыцыі" ў беларускай — няма. Як і жаднымі каламбурамі, ужытымі акторкаю, існае напісанне не можа апраўдвацца. Проста калька з расійскае мовы (дзе, як часта бывае, увайшло ў абыходак праз абмылковае прачытанне). Што да Евы — Эвы, то чаго ж у нас другія Эвамі могуць быць, а от Грэн, дык толькі Евай чамусьці? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 21:39, 19 лютага 2025 (+03) : Ок, а чаму Грэн, а не Грын? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 04:51, 20 лютага 2025 (+03) ::Таму што францужанка, таму што транскрыпцыя, таму што на радзтме яе так завуць, таму што сама сябе ў роднай мове так называе. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:24, 25 лютага 2025 (+03) : {{Не пераймяноўваць}}. "Green" на англійскай і французскай мовах гучыць як "Грын" і перакладаецца як "Грын". [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:12, 20 лютага 2025 (+03) ::На французскай сапраўды чытаецца падобна на «Эва́ Ґрэн». Паходжанне ў яе не англійскае, а шведскае, і там чытаецца як «Ѣ́ва Ґрен» (там на пачатку мусіць быць гук як у слове «б'''е'''раг»). Таму я хутчэй пагаджуся наконт прозвішча, што там лагічней перадаваць як «Грэн», а вось наконт імя не ўпэўнены, мне падаецца, што тут усё ж Ева мусіць быць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:06, 20 лютага 2025 (+03) :::вось бачу прыклады са шведскай [[Ева Боніер]] і іншыя паслядоўна ў нас «Ева». З французскай вядомая карціна [[Ева (карціна)|Ева]] і жанчыны [[Ева Жалі]] і некаторыя іншыя. Імя «Эва» бачу, што ўжываем у іспанскай, польскай і некаторых яшчэ мовах. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:20, 20 лютага 2025 (+03) :::: Сп. Eva Green — французская актрыса, якая жыве ў Вялікабрытаніі. [https://www.youtube.com/watch?v=rKUs7xk8szY Тут] яна кажа, што яна францужанка. Вось [https://www.youtube.com/watch?v=dL4G-LMtlLk тут] і [https://www.youtube.com/watch?v=MzShQmUxerk тут] яе называюць ''Грын'', у першым відэа — у яе прысутнасці. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:07, 22 лютага 2025 (+03) :::::дык вядома, чалавек з вуліцы англамоўны пабачыць прозвішча «Green» і адразу прачытае як Грын, але гэта ж не мяняе арыгінальнага прачытання імя. Такое прачытанне ў англійскай яшчэ можна дапусціць, бо прозвішча германскае, могуць адаптоўваць пад свой манер. Але ўвогуле, калі вашае прозвішча неяк перакручваюць усе замежнікі гэта ж яшчэ не азначае, што так і трэба. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:05, 22 лютага 2025 (+03) :::::Ад таго, што хтосьці некуды пераехаў, ён не становіцца нараджэнцам тых зямель. Расійцы мяне Серґеем абзывалі, Сяргеем я, нат пераехаўшы ў Расію, з гэтага быць не перастаў бы. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:30, 25 лютага 2025 (+03) :::::Зілазні, які ў Штатах нарадзіўся і тае польскае і не нюхаў, у нас (у ВП няма — упушчэнне) Жа/элязны вечна — традыцыя нібыта! А тут чалавека не ў англіскамоўнай краіне народжанага пераназываць па-англійску — зноў традыцыя? Дык мо прызнаемся ў такім разе, што "традыцыі" толькі з расійскае мовы ды годзе? Чы мо пастараемся свае моўныя рабіць, не партаючы імёнаў прытым, бо ад ВП і ў беларускай ужыванне паціху "традыцыйнае" наявіцца? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:38, 25 лютага 2025 (+03) ::::Што да Боніер і некат. інш. — магчыма такое ўжыванне праз крыніцы (злізанае з рас-е), што да стасоўна новых персаналіяў — трэба разглядаць і, магчыма, пераймяноўваць. Кожнага разу асобна, звесна. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:43, 25 лютага 2025 (+03) ::::Дарэчы, скончыцца з гэтым — як бы ні… выносіцьму францужанак (новых прынамсі), бо Ева заміж Эва́ — абы што. А за францужанкамі мо і другіх нацый кабеты прыспеюць. Адамаў усё адно няма з імі побач. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 10:17, 20 красавіка 2025 (+03) :::А Перон чамусьці Эва ў нас, ды й другіх Эў багата. Палячкі, скажам, Эвы, а францужанка — Ева? Біблійная Ева — ок (хоч і тут варыянты магчымы). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:27, 25 лютага 2025 (+03) ::На французскай як Грын? От дзіва дзіўнае! [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:25, 25 лютага 2025 (+03) : З беларускага толькі пабачыў "Еву Грын" у [[Наша Ніва (1991)|НН]]: [https://nashaniva.com/311360]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:43, 6 жніўня 2025 (+03) ::тут хутчэй ад няведання. Але, думаю, варта будзе пакінуць заўвагу, што можна сустрэць такую версію [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:57, 26 жніўня 2025 (+03) :{{Перайменаваць}} На англійскай вікі пазначана вымаўленне паводле IPA "French: [eva ɡa.ɛl ɡʁeːn]; Swedish: [ˈêːva ˈɡreːn]", так што карэктней будзе "Грэн". Наконт Ева/Эва - няма традыцыі з найменнем канкрэтна гэтай асобы, таму абапіраемся на тое, што бліжэй арыгіналу - Эва. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:16, 19 студзеня 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}} Цяперашні варыянт больш распаўсюджаны, але французскі можна прапісаць у прэамбуле.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:17, 13 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} прозвішча, {{Не пераймяноўваць}} імя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 01:34, 26 сакавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] dwsn6qunyvl59um2f7w637goba8dgmq 5122701 5122645 2026-04-06T11:49:32Z Ueschar 151377 /* Хезер Мойс → Хэдэр Мойс */ Адказ 5122701 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Гміна Радзівілаўка]] → [[Радзівілаўка]] == Артыкул пра вёску, не пра гміну. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 20:04, 20 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Сапраўды, не гміна, а вёска. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 20:36, 20 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Згодны з аргументамі намінатара [[Удзельнік:Duntsov|Duntsov]] ([[Размовы з удзельнікам:Duntsov|размовы]]) 08:14, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Збігнеў Бжазінскі]] == Чаму прозвішча Бжазінскі напісана з літарай «а»? Арыгінальнае напісанне прозвішча ({{lang-pl|Brzeziński}}) з літарай «e», па-беларуску з літарай «э» – Бжэзінскі? [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 18:31, 14 сакавіка 2026 (+03) :відаць, аканне паспрабавалі перадаць. Для польскіх імёнаў нібы так, мусім захаваць ненаціскную э. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03) :: Гэта не так, большасць галосных гукаў польскай мовы ([i], [y], [u], [e], [o], [a]) не змяняюцца пад націскам. Глядзіце тут: [https://tutpl.ru/2-2-glasnye-zvuki.html] [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 19:13, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Хвалебная рэвалюцыя]] → [[Слаўная рэвалюцыя]] == Згодна з БелЭн ([https://archive.org/details/bel-enc-be/Bielaruskaja_encyklapedyja.14/page/510 т. 14, с. 510]). [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 17:50, 6 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} згодна з аўтарытэтнай крыніцай. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:19, 7 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, АК [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:14, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] == Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03) :Выглядае як "скрылёк", прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03) ::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03) :А навошта перакладаць "slice of life" даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03) ::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03) :::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды "slice of life" - гэта "повседневность". Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03) :А гэта ж гучыць як "слайс"? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул "слайс" ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03) ::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Вяжанка]] → [[Вежанка]] == Чарговае гвалтаванне беларускай тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 28 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але мне здаецца, што лепш даць нейкую больш канкрэтную крыніцу, а не проста пошук у выданні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:17, 24 сакавіка 2026 (+03) ::падправіў зноску, здаецца вось так выглядае лепей. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :::У выданні працуе Рэдакцыйная рада, якая ўзгадняе назвы. У Беларусі такім жа чынам складаліся той жа тапанімічны даведнік Рапановіча, ён проста глядзеў напісанні ў беларускіх газетах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:19, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Бакалажэва]] → [[Бакаларава]] == Чарговы прыклад шкоднай працы ў галіне тапаніміі ў гэтым раздзеле Вікіпедыі. Перанесці пад сапраўдную беларускую назву.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03) :не ўпэўнены, наколькі можна падаваць Гістарычны атлас як адзіную крыніцу для сучаснага напісання. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:09, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Калі сустрэнеце іншае напісанне па-беларуску — можна паспрачацца. Пакуль што ёсць толькі такое, а іншых няма. Ну, дадаў яшчэ адно з гугл-кніг. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:16, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сэйны]] → [[Сейны]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:30, 17 студзеня 2026 (+03) :Дарэчы, чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:31, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але глядзі вышэй маю заўвагу па крыніцах [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:06, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Семятычы]] → [[Сямятычы]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:11, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:07, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Гонёндз]] → [[Ганёндз]] == Традыцыйная беларускай назва. Замацаваная ў тым ліку ў нашай Вікі, гл. [[Пётр з Ганёндза]].--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:05, 16 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:08, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Ласосьна Велька]] → [[Ласосна Вялікая]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:12, 14 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Длугасельцы]] → [[Даўгасельцы]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:14, 13 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Валаваны]] → [[Канапэ]] == Валаваны не фіксуюцца ў слоўніках, канапэ ёсць у БРС 2012 на вербуме. Дый увогуле варта праверыць, ці ўжываецца гэтае «валаваны» недзе яшчэ і ці варта яго пакідаць у артыкуле. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:27, 13 кастрычніка 2025 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[Аўдыя]] → [[Аўдыа]] == Паводле правіл сучаснай арфаграфіі, спалучэнне галосных "іо" перадаецца як "іа" на канцы запазычаных слоў, напрыклад: Токіа, адажыа, трыа, партфоліа, капрычыа, сальфеджыа, імпрэсарыа і г. д. --[[Удзельнік:Buchienvaldycz|Buchienvaldycz]] ([[Размовы з удзельнікам:Buchienvaldycz|размовы]]) 20:45, 18 верасня 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} такой лексемы і словаўтваральнай адзінкі няма. Ёсць варыянты «аўдыё-» і «аўдыя-», як і з радыё-/радыя- (тут нават розніца ў значэннях ёсць) і інш. Ёсць ужо ўжыванне «аўдыя», па аналогіі з «медыя», паходзіць з англамоўнай практыкі, як я разумею, даволі свежае словаўжыванне. Таксама ўлічвайце, што мы маем справу з абстрактным тэрмінам, гэта вельмі істотна. Даволі складаны выпадак, у якім дакладна нельга арыентавацца выключна на правілы, нам прыходзіцца арыентавацца на практыку словаўжывання і словаўтварэння. Апошнім часам нібыта складваецца кансэнсус вакол «аўдыя» ў тэрмінолагаў. Падрабязна аргументацыю раскрыць не магу, але тут хутчэй за ўсё сумесь практыкі з тым фактам, што гэта вельмі шырокае, абстрактнае паняцце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:41, 18 верасня 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} якраз паводле апошніх змяненняў пішацца аўдыя-. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:45, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) == [[Лявон Бароўскі]] → [[Леан Бароўскі]] == Палепшаючы старонку, спадарства, я знайшоў асобны артыкул у [[ЭГБ]] за подпісам Уладзіміра Конана. Там гісторык літаратуры названы Леанам (яго польскае імя — Leon). У мяне пытанне да супольнасці, як правільна будзе. Ці мы называем усіх, а не толькі беларусаў Лявонамі альбо ўсё-ж такі пішам у артыкулах пра палякаў менавіта Леан. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 01:54, 26 жніўня 2025 (+03) :Не адаптоўваем польскія імёны пад беларускія варыянты, калі такога няма ў крыніцах. Калі нідзе няма Лявона, то няма чаго абмяркоўваць і трэба перайменаваць як у АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:54, 26 жніўня 2025 (+03) ::[https://philosophy.by/wp-content/store/history-of-philosophic-thought-vol-4.pdf Тут] і [https://studfile.net/preview/5440056/ тут] выкарыстоўваецца форма Лявон. У БелЭн аднак Леан. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 01:17, 27 жніўня 2025 (+03) : {{супраць}}. Шасцітомнае выданне «Гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі», падрыхтаванае Інстытутам філасофіі НАН Беларусі, — аўтарытэтная крыніца. Там напісана: Лявон Бароўскі. Шэсць старонак у чацвёртым томе прысвечаны Л. Бароўскаму і яго дзейнасці. Выданне 2017 года, у аўтарскі калектыў У. М. Конан таксама ўваходзіць. "Леан Бароўскі" выкарыстоўваецца ў першым томе Энцыклапедыі гісторыі Беларусі, выдадзеным у 1993 годзе, і ў другім томе Беларускай энцыклапедыі, выдадзеным у 1996 годзе. Выкарыстанне "Леан" у дадзеным выпадку можна лічыць састарэлым. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:45, 27 жніўня 2025 (+03) :Лявона мусім пакінуць, бо ёсць шмат дзе, але ці асноўным найменнем -- пытанне. Гэта тычыцца амаль усіх Леанаў, што з абшараў сучаснай Беларусі або неяк, на думку аўтараў, датычаць беларускасці. Тым часам як у іх саміх ідэнтычнасць было польскай і імя адпаведна Леан. Як мне здаецца, гэта ўжо беларускі перакос, які наследуе расійскую традыцыю ўсё перайначваць. Яны як пачалі з 1772 года, так і да 1917 года такую практыку мелі -- Юзаф, сын Тадэвуша, аказваўся Іосіфам Фамічом -- у жыцці ніколі так не назваўся, але ў афіцыйных паперах па-руску мусіў пісацца так, часам не паслядоўна. То трэба нейкую палітыку на гэты конт выпрацаваць, што асноўным "Лявон" рабіць, калі ёсць сведчанні, што сам ён карыстаўся такім імем хоць эпізадычна. У астатніх выпадках, для асоб з польскай ідэнтычнасцю -- "Леан". І з іншымі імёнамі таксама. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:30, 5 кастрычніка 2025 (+03) ::Да гэта ж пытання. Даем паўстанку 1863 года ў расійскай традыцыі -- [[Марыя Мацвееўна Ямант|Марыяй Мацвееўнай Ямант]]. А яе брат Юзаф у гэтай самай традыцыі быў Іосіфам Мацвеевічам Ямантам, добра, хоць артыкул пра яго так не названы, толькі даведкава даецца такі варыянт. Чорны жарт і не меней. У нас шмат такога, бо нешта бралася з даведніка "Асветнікі..." і падобных, а туды трапіла часам папросту з Бракгаўза і Эфрона, а то і са спраў і папер карнікаў таго паўстання. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:47, 8 кастрычніка 2025 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) == [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] == У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце "Юліюш" не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца. Таксама ўжо маем пэўны "ўзор" - Геніюш (Geniusz???). Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03) :У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова "менеджар". [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03) :::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]] --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03) ::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03) :::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма "Юльюш" выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03) : {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03) ::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)]] → [[Зімовая вайна]] == Аргументы наступныя: # Існуе сучасная беларускамоўная крыніца (перакладная) з назвай Зімовая вайна. Яна адзначана ў артыкуле побач з назвай. # «Зімовая» больш кароткая і запамінальная назва, якая перадае сутнасць вайны і не перасякаецца з іншымі артыкуламі. # Існуе артыкул [[Савецка-фінская вайна (1941—1944)]], чыя назва канфліктуе з «савецка-фінляндскай», і такім чынам патрабуе ўніфікацыі і дадатковага абмеркавання, якое на расійскай вікі, адкуль і ўзятая назва, цягнецца гадамі і ніяк не скончыцца. Замена назвы на «зімовую» здымае гэтую праблему. Калі няма адназначна больш аўтарытэтных ці папулярных беларускамоўных крыніц, якія б карысталіся назвай «савецка-фін(лянд)ская», — прапаную перайменаваць. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 16:51, 24 лютага 2025 (+03) :я так разумею, што савецка-фінская — гэта больш назва сучасная вайне, і яна не зусім карэктная ў тым плане, што прыметнік «фінскі» ўтвораны ад фінаў, а не Фінляндыі. То бок вайна не з дзяржавай, а народам. Па перайменаванні {{слабое за}}, бо сапраўды ў іншых моўных раздзелах ужываецца гэтая назва і я сам нібы ўпершыню пра гэтую вайну пад такой назвай даведваўся. Але трэба паглядзець, чаму ў рувікі такую назву ўзялі, можа ёсць нейкая аргументацыя. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:53, 24 лютага 2025 (+03) : Падтрымаю, так як гэта назва больш распаўсюджана ў літаратуры. Таксама падтрымаю перайменаванне вайны 1941—1944 гадоў у адпаведнасці са Скарнікам ([https://www.skarnik.by/tsbm/89464]) і Verbum ([https://verbum.by/tsbm/finliandski], [https://verbum.by/?q=%D1%84%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96])[[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 02:29, 25 лютага 2025 (+03) :Мяркую, што тут канкрэтнасць мусіць пераважаць над умоўнай распаўсюджанай назвай. Гэта не "стогадовая вайна" ўсё-такі. "Зімовая вайна" мала чаго скажа выпадковаму чытачу а нат інтарэсанту, тады як "сав. — фін." — скажа (падкажа). Я б і сав.-фінскую, якая частка ІІ Сус-е перайменаваў бы ў сав.-фінляндскую, нягледзячы на крыніцы, бо састарэлае, няправільнае словаўжыванне, але ляд з ім. Відаць, буду супраць… ("Відаць" і шматкроп’е — бо не на сто адсотак пэўны). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:22, 25 лютага 2025 (+03) :: Тут хіба залежыць ад кантэксту. Калі ідзе пералік войнаў розных часоў паміж рознымі краінамі, то згодны, што «зімовая» вайна не кажа яўна ні пра тое, якія краіны ваявалі, ні пра тое, у якія гады адбывалася вайна, таму патрабуе ўдакладнення. З іншага боку, калі кантэкст ужо ёсць, напрыклад гэта артыкул ці раздзел пра Фінляндыю, назва «Савецка-фін(лянд)ская вайна (1939—1940)» падаецца мне занадта грувасткай і шаблоннай. У такім выпадку карацейшая і ямчэйшая назва, што апісвае характар вайны, можа быць больш дарэчнай і запамінальнай. Для артыкула такі кантэкст як бакі канфлікту як раз даецца ў прэамбуле, таму заблытацца будзе цяжка. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 08:15, 1 сакавіка 2025 (+03) :::Я згодны, вядома, пра кантэкст (трудна было б быць не згодным). Але што да наймення артыкула, то выяўленасць кантэксту, пададзенага ў прэамбуле, нмд спрэчна. Таму я за "разгорнутую" назву, у целах артыкулаў можа ужывацца (і часта больш пасавацьме) "Зімовая вайна", але для "сініх спасылак" не трэба такое назвы асн. артыкула (не кажучы пра то, што е такая зьява як рэдырэкт, які гэтага разу абсалютна патрэбны — праверыў, цікава, што ніхто яшчэ не зрабіў…) [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 23:27, 12 сакавіка 2025 (+03) :"Ва ўсім свеце" гэта вайна (1939-1940) называецца зімовай, а наступная (1941-1944) — працяг вайны. Як так разумею, гэта фінскі погляд, то бок погляд на падзею з боку Фінляндыі і ейнай гісторыі, які прыняты ў Еўропе. Але прапаную пакінуць савецка-фінляндская вайна ў абодвух выпадках (ясна, што разводзім з дапамогай дат), таму што такая назва поўнасцю акрэслівае сутнасць гэтай вайны. Плюс пераназыванне можа адкрыць скрыню Пандоры, бо іншыя ваенныя кампаніі Другой сусветнай у свеце таксама называюцца не так, як прынята ў нашай гістарыяграфіі. Але ў сам артыкул можна дадаць дадатковую назву "Зімовая вайна" і "Працяг вайны" адпаведна. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 13:11, 28 снежня 2025 (+03) == [[Ева Грын]] → [[Эва Грэн]] == Ніякаю транскрыпцыяй гэта не "асвячаецца", "традыцыі" ў беларускай — няма. Як і жаднымі каламбурамі, ужытымі акторкаю, існае напісанне не можа апраўдвацца. Проста калька з расійскае мовы (дзе, як часта бывае, увайшло ў абыходак праз абмылковае прачытанне). Што да Евы — Эвы, то чаго ж у нас другія Эвамі могуць быць, а от Грэн, дык толькі Евай чамусьці? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 21:39, 19 лютага 2025 (+03) : Ок, а чаму Грэн, а не Грын? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 04:51, 20 лютага 2025 (+03) ::Таму што францужанка, таму што транскрыпцыя, таму што на радзтме яе так завуць, таму што сама сябе ў роднай мове так называе. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:24, 25 лютага 2025 (+03) : {{Не пераймяноўваць}}. "Green" на англійскай і французскай мовах гучыць як "Грын" і перакладаецца як "Грын". [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:12, 20 лютага 2025 (+03) ::На французскай сапраўды чытаецца падобна на «Эва́ Ґрэн». Паходжанне ў яе не англійскае, а шведскае, і там чытаецца як «Ѣ́ва Ґрен» (там на пачатку мусіць быць гук як у слове «б'''е'''раг»). Таму я хутчэй пагаджуся наконт прозвішча, што там лагічней перадаваць як «Грэн», а вось наконт імя не ўпэўнены, мне падаецца, што тут усё ж Ева мусіць быць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:06, 20 лютага 2025 (+03) :::вось бачу прыклады са шведскай [[Ева Боніер]] і іншыя паслядоўна ў нас «Ева». З французскай вядомая карціна [[Ева (карціна)|Ева]] і жанчыны [[Ева Жалі]] і некаторыя іншыя. Імя «Эва» бачу, што ўжываем у іспанскай, польскай і некаторых яшчэ мовах. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:20, 20 лютага 2025 (+03) :::: Сп. Eva Green — французская актрыса, якая жыве ў Вялікабрытаніі. [https://www.youtube.com/watch?v=rKUs7xk8szY Тут] яна кажа, што яна францужанка. Вось [https://www.youtube.com/watch?v=dL4G-LMtlLk тут] і [https://www.youtube.com/watch?v=MzShQmUxerk тут] яе называюць ''Грын'', у першым відэа — у яе прысутнасці. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:07, 22 лютага 2025 (+03) :::::дык вядома, чалавек з вуліцы англамоўны пабачыць прозвішча «Green» і адразу прачытае як Грын, але гэта ж не мяняе арыгінальнага прачытання імя. Такое прачытанне ў англійскай яшчэ можна дапусціць, бо прозвішча германскае, могуць адаптоўваць пад свой манер. Але ўвогуле, калі вашае прозвішча неяк перакручваюць усе замежнікі гэта ж яшчэ не азначае, што так і трэба. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:05, 22 лютага 2025 (+03) :::::Ад таго, што хтосьці некуды пераехаў, ён не становіцца нараджэнцам тых зямель. Расійцы мяне Серґеем абзывалі, Сяргеем я, нат пераехаўшы ў Расію, з гэтага быць не перастаў бы. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:30, 25 лютага 2025 (+03) :::::Зілазні, які ў Штатах нарадзіўся і тае польскае і не нюхаў, у нас (у ВП няма — упушчэнне) Жа/элязны вечна — традыцыя нібыта! А тут чалавека не ў англіскамоўнай краіне народжанага пераназываць па-англійску — зноў традыцыя? Дык мо прызнаемся ў такім разе, што "традыцыі" толькі з расійскае мовы ды годзе? Чы мо пастараемся свае моўныя рабіць, не партаючы імёнаў прытым, бо ад ВП і ў беларускай ужыванне паціху "традыцыйнае" наявіцца? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:38, 25 лютага 2025 (+03) ::::Што да Боніер і некат. інш. — магчыма такое ўжыванне праз крыніцы (злізанае з рас-е), што да стасоўна новых персаналіяў — трэба разглядаць і, магчыма, пераймяноўваць. Кожнага разу асобна, звесна. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:43, 25 лютага 2025 (+03) ::::Дарэчы, скончыцца з гэтым — як бы ні… выносіцьму францужанак (новых прынамсі), бо Ева заміж Эва́ — абы што. А за францужанкамі мо і другіх нацый кабеты прыспеюць. Адамаў усё адно няма з імі побач. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 10:17, 20 красавіка 2025 (+03) :::А Перон чамусьці Эва ў нас, ды й другіх Эў багата. Палячкі, скажам, Эвы, а францужанка — Ева? Біблійная Ева — ок (хоч і тут варыянты магчымы). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:27, 25 лютага 2025 (+03) ::На французскай як Грын? От дзіва дзіўнае! [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:25, 25 лютага 2025 (+03) : З беларускага толькі пабачыў "Еву Грын" у [[Наша Ніва (1991)|НН]]: [https://nashaniva.com/311360]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:43, 6 жніўня 2025 (+03) ::тут хутчэй ад няведання. Але, думаю, варта будзе пакінуць заўвагу, што можна сустрэць такую версію [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:57, 26 жніўня 2025 (+03) :{{Перайменаваць}} На англійскай вікі пазначана вымаўленне паводле IPA "French: [eva ɡa.ɛl ɡʁeːn]; Swedish: [ˈêːva ˈɡreːn]", так што карэктней будзе "Грэн". Наконт Ева/Эва - няма традыцыі з найменнем канкрэтна гэтай асобы, таму абапіраемся на тое, што бліжэй арыгіналу - Эва. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:16, 19 студзеня 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}} Цяперашні варыянт больш распаўсюджаны, але французскі можна прапісаць у прэамбуле.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:17, 13 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} прозвішча, {{Не пераймяноўваць}} імя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 01:34, 26 сакавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] 8vpc8lt4ihmuv4cgl4jmrg5ear2ourc 5122702 5122701 2026-04-06T11:50:38Z Ueschar 151377 /* Кейт Бекінсейл → Кейт Бэкінсэйл */ Адказ 5122702 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Гміна Радзівілаўка]] → [[Радзівілаўка]] == Артыкул пра вёску, не пра гміну. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 20:04, 20 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Сапраўды, не гміна, а вёска. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 20:36, 20 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Згодны з аргументамі намінатара [[Удзельнік:Duntsov|Duntsov]] ([[Размовы з удзельнікам:Duntsov|размовы]]) 08:14, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Збігнеў Бжазінскі]] == Чаму прозвішча Бжазінскі напісана з літарай «а»? Арыгінальнае напісанне прозвішча ({{lang-pl|Brzeziński}}) з літарай «e», па-беларуску з літарай «э» – Бжэзінскі? [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 18:31, 14 сакавіка 2026 (+03) :відаць, аканне паспрабавалі перадаць. Для польскіх імёнаў нібы так, мусім захаваць ненаціскную э. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03) :: Гэта не так, большасць галосных гукаў польскай мовы ([i], [y], [u], [e], [o], [a]) не змяняюцца пад націскам. Глядзіце тут: [https://tutpl.ru/2-2-glasnye-zvuki.html] [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 19:13, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Хвалебная рэвалюцыя]] → [[Слаўная рэвалюцыя]] == Згодна з БелЭн ([https://archive.org/details/bel-enc-be/Bielaruskaja_encyklapedyja.14/page/510 т. 14, с. 510]). [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 17:50, 6 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} згодна з аўтарытэтнай крыніцай. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:19, 7 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, АК [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:14, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] == Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03) :Выглядае як "скрылёк", прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03) ::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03) :А навошта перакладаць "slice of life" даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03) ::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03) :::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды "slice of life" - гэта "повседневность". Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03) :А гэта ж гучыць як "слайс"? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул "слайс" ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03) ::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Вяжанка]] → [[Вежанка]] == Чарговае гвалтаванне беларускай тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 28 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але мне здаецца, што лепш даць нейкую больш канкрэтную крыніцу, а не проста пошук у выданні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:17, 24 сакавіка 2026 (+03) ::падправіў зноску, здаецца вось так выглядае лепей. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :::У выданні працуе Рэдакцыйная рада, якая ўзгадняе назвы. У Беларусі такім жа чынам складаліся той жа тапанімічны даведнік Рапановіча, ён проста глядзеў напісанні ў беларускіх газетах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:19, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Бакалажэва]] → [[Бакаларава]] == Чарговы прыклад шкоднай працы ў галіне тапаніміі ў гэтым раздзеле Вікіпедыі. Перанесці пад сапраўдную беларускую назву.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03) :не ўпэўнены, наколькі можна падаваць Гістарычны атлас як адзіную крыніцу для сучаснага напісання. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:09, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Калі сустрэнеце іншае напісанне па-беларуску — можна паспрачацца. Пакуль што ёсць толькі такое, а іншых няма. Ну, дадаў яшчэ адно з гугл-кніг. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:16, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сэйны]] → [[Сейны]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:30, 17 студзеня 2026 (+03) :Дарэчы, чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:31, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але глядзі вышэй маю заўвагу па крыніцах [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:06, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Семятычы]] → [[Сямятычы]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:11, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:07, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Гонёндз]] → [[Ганёндз]] == Традыцыйная беларускай назва. Замацаваная ў тым ліку ў нашай Вікі, гл. [[Пётр з Ганёндза]].--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:05, 16 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:08, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Ласосьна Велька]] → [[Ласосна Вялікая]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:12, 14 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Длугасельцы]] → [[Даўгасельцы]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:14, 13 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Валаваны]] → [[Канапэ]] == Валаваны не фіксуюцца ў слоўніках, канапэ ёсць у БРС 2012 на вербуме. Дый увогуле варта праверыць, ці ўжываецца гэтае «валаваны» недзе яшчэ і ці варта яго пакідаць у артыкуле. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:27, 13 кастрычніка 2025 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[Аўдыя]] → [[Аўдыа]] == Паводле правіл сучаснай арфаграфіі, спалучэнне галосных "іо" перадаецца як "іа" на канцы запазычаных слоў, напрыклад: Токіа, адажыа, трыа, партфоліа, капрычыа, сальфеджыа, імпрэсарыа і г. д. --[[Удзельнік:Buchienvaldycz|Buchienvaldycz]] ([[Размовы з удзельнікам:Buchienvaldycz|размовы]]) 20:45, 18 верасня 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} такой лексемы і словаўтваральнай адзінкі няма. Ёсць варыянты «аўдыё-» і «аўдыя-», як і з радыё-/радыя- (тут нават розніца ў значэннях ёсць) і інш. Ёсць ужо ўжыванне «аўдыя», па аналогіі з «медыя», паходзіць з англамоўнай практыкі, як я разумею, даволі свежае словаўжыванне. Таксама ўлічвайце, што мы маем справу з абстрактным тэрмінам, гэта вельмі істотна. Даволі складаны выпадак, у якім дакладна нельга арыентавацца выключна на правілы, нам прыходзіцца арыентавацца на практыку словаўжывання і словаўтварэння. Апошнім часам нібыта складваецца кансэнсус вакол «аўдыя» ў тэрмінолагаў. Падрабязна аргументацыю раскрыць не магу, але тут хутчэй за ўсё сумесь практыкі з тым фактам, што гэта вельмі шырокае, абстрактнае паняцце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:41, 18 верасня 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} якраз паводле апошніх змяненняў пішацца аўдыя-. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:45, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) == [[Лявон Бароўскі]] → [[Леан Бароўскі]] == Палепшаючы старонку, спадарства, я знайшоў асобны артыкул у [[ЭГБ]] за подпісам Уладзіміра Конана. Там гісторык літаратуры названы Леанам (яго польскае імя — Leon). У мяне пытанне да супольнасці, як правільна будзе. Ці мы называем усіх, а не толькі беларусаў Лявонамі альбо ўсё-ж такі пішам у артыкулах пра палякаў менавіта Леан. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 01:54, 26 жніўня 2025 (+03) :Не адаптоўваем польскія імёны пад беларускія варыянты, калі такога няма ў крыніцах. Калі нідзе няма Лявона, то няма чаго абмяркоўваць і трэба перайменаваць як у АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:54, 26 жніўня 2025 (+03) ::[https://philosophy.by/wp-content/store/history-of-philosophic-thought-vol-4.pdf Тут] і [https://studfile.net/preview/5440056/ тут] выкарыстоўваецца форма Лявон. У БелЭн аднак Леан. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 01:17, 27 жніўня 2025 (+03) : {{супраць}}. Шасцітомнае выданне «Гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі», падрыхтаванае Інстытутам філасофіі НАН Беларусі, — аўтарытэтная крыніца. Там напісана: Лявон Бароўскі. Шэсць старонак у чацвёртым томе прысвечаны Л. Бароўскаму і яго дзейнасці. Выданне 2017 года, у аўтарскі калектыў У. М. Конан таксама ўваходзіць. "Леан Бароўскі" выкарыстоўваецца ў першым томе Энцыклапедыі гісторыі Беларусі, выдадзеным у 1993 годзе, і ў другім томе Беларускай энцыклапедыі, выдадзеным у 1996 годзе. Выкарыстанне "Леан" у дадзеным выпадку можна лічыць састарэлым. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:45, 27 жніўня 2025 (+03) :Лявона мусім пакінуць, бо ёсць шмат дзе, але ці асноўным найменнем -- пытанне. Гэта тычыцца амаль усіх Леанаў, што з абшараў сучаснай Беларусі або неяк, на думку аўтараў, датычаць беларускасці. Тым часам як у іх саміх ідэнтычнасць было польскай і імя адпаведна Леан. Як мне здаецца, гэта ўжо беларускі перакос, які наследуе расійскую традыцыю ўсё перайначваць. Яны як пачалі з 1772 года, так і да 1917 года такую практыку мелі -- Юзаф, сын Тадэвуша, аказваўся Іосіфам Фамічом -- у жыцці ніколі так не назваўся, але ў афіцыйных паперах па-руску мусіў пісацца так, часам не паслядоўна. То трэба нейкую палітыку на гэты конт выпрацаваць, што асноўным "Лявон" рабіць, калі ёсць сведчанні, што сам ён карыстаўся такім імем хоць эпізадычна. У астатніх выпадках, для асоб з польскай ідэнтычнасцю -- "Леан". І з іншымі імёнамі таксама. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:30, 5 кастрычніка 2025 (+03) ::Да гэта ж пытання. Даем паўстанку 1863 года ў расійскай традыцыі -- [[Марыя Мацвееўна Ямант|Марыяй Мацвееўнай Ямант]]. А яе брат Юзаф у гэтай самай традыцыі быў Іосіфам Мацвеевічам Ямантам, добра, хоць артыкул пра яго так не названы, толькі даведкава даецца такі варыянт. Чорны жарт і не меней. У нас шмат такога, бо нешта бралася з даведніка "Асветнікі..." і падобных, а туды трапіла часам папросту з Бракгаўза і Эфрона, а то і са спраў і папер карнікаў таго паўстання. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:47, 8 кастрычніка 2025 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) == [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] == У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце "Юліюш" не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца. Таксама ўжо маем пэўны "ўзор" - Геніюш (Geniusz???). Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03) :У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова "менеджар". [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03) :::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]] --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03) ::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03) :::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма "Юльюш" выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03) : {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03) ::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)]] → [[Зімовая вайна]] == Аргументы наступныя: # Існуе сучасная беларускамоўная крыніца (перакладная) з назвай Зімовая вайна. Яна адзначана ў артыкуле побач з назвай. # «Зімовая» больш кароткая і запамінальная назва, якая перадае сутнасць вайны і не перасякаецца з іншымі артыкуламі. # Існуе артыкул [[Савецка-фінская вайна (1941—1944)]], чыя назва канфліктуе з «савецка-фінляндскай», і такім чынам патрабуе ўніфікацыі і дадатковага абмеркавання, якое на расійскай вікі, адкуль і ўзятая назва, цягнецца гадамі і ніяк не скончыцца. Замена назвы на «зімовую» здымае гэтую праблему. Калі няма адназначна больш аўтарытэтных ці папулярных беларускамоўных крыніц, якія б карысталіся назвай «савецка-фін(лянд)ская», — прапаную перайменаваць. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 16:51, 24 лютага 2025 (+03) :я так разумею, што савецка-фінская — гэта больш назва сучасная вайне, і яна не зусім карэктная ў тым плане, што прыметнік «фінскі» ўтвораны ад фінаў, а не Фінляндыі. То бок вайна не з дзяржавай, а народам. Па перайменаванні {{слабое за}}, бо сапраўды ў іншых моўных раздзелах ужываецца гэтая назва і я сам нібы ўпершыню пра гэтую вайну пад такой назвай даведваўся. Але трэба паглядзець, чаму ў рувікі такую назву ўзялі, можа ёсць нейкая аргументацыя. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:53, 24 лютага 2025 (+03) : Падтрымаю, так як гэта назва больш распаўсюджана ў літаратуры. Таксама падтрымаю перайменаванне вайны 1941—1944 гадоў у адпаведнасці са Скарнікам ([https://www.skarnik.by/tsbm/89464]) і Verbum ([https://verbum.by/tsbm/finliandski], [https://verbum.by/?q=%D1%84%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96])[[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 02:29, 25 лютага 2025 (+03) :Мяркую, што тут канкрэтнасць мусіць пераважаць над умоўнай распаўсюджанай назвай. Гэта не "стогадовая вайна" ўсё-такі. "Зімовая вайна" мала чаго скажа выпадковаму чытачу а нат інтарэсанту, тады як "сав. — фін." — скажа (падкажа). Я б і сав.-фінскую, якая частка ІІ Сус-е перайменаваў бы ў сав.-фінляндскую, нягледзячы на крыніцы, бо састарэлае, няправільнае словаўжыванне, але ляд з ім. Відаць, буду супраць… ("Відаць" і шматкроп’е — бо не на сто адсотак пэўны). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:22, 25 лютага 2025 (+03) :: Тут хіба залежыць ад кантэксту. Калі ідзе пералік войнаў розных часоў паміж рознымі краінамі, то згодны, што «зімовая» вайна не кажа яўна ні пра тое, якія краіны ваявалі, ні пра тое, у якія гады адбывалася вайна, таму патрабуе ўдакладнення. З іншага боку, калі кантэкст ужо ёсць, напрыклад гэта артыкул ці раздзел пра Фінляндыю, назва «Савецка-фін(лянд)ская вайна (1939—1940)» падаецца мне занадта грувасткай і шаблоннай. У такім выпадку карацейшая і ямчэйшая назва, што апісвае характар вайны, можа быць больш дарэчнай і запамінальнай. Для артыкула такі кантэкст як бакі канфлікту як раз даецца ў прэамбуле, таму заблытацца будзе цяжка. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 08:15, 1 сакавіка 2025 (+03) :::Я згодны, вядома, пра кантэкст (трудна было б быць не згодным). Але што да наймення артыкула, то выяўленасць кантэксту, пададзенага ў прэамбуле, нмд спрэчна. Таму я за "разгорнутую" назву, у целах артыкулаў можа ужывацца (і часта больш пасавацьме) "Зімовая вайна", але для "сініх спасылак" не трэба такое назвы асн. артыкула (не кажучы пра то, што е такая зьява як рэдырэкт, які гэтага разу абсалютна патрэбны — праверыў, цікава, што ніхто яшчэ не зрабіў…) [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 23:27, 12 сакавіка 2025 (+03) :"Ва ўсім свеце" гэта вайна (1939-1940) называецца зімовай, а наступная (1941-1944) — працяг вайны. Як так разумею, гэта фінскі погляд, то бок погляд на падзею з боку Фінляндыі і ейнай гісторыі, які прыняты ў Еўропе. Але прапаную пакінуць савецка-фінляндская вайна ў абодвух выпадках (ясна, што разводзім з дапамогай дат), таму што такая назва поўнасцю акрэслівае сутнасць гэтай вайны. Плюс пераназыванне можа адкрыць скрыню Пандоры, бо іншыя ваенныя кампаніі Другой сусветнай у свеце таксама называюцца не так, як прынята ў нашай гістарыяграфіі. Але ў сам артыкул можна дадаць дадатковую назву "Зімовая вайна" і "Працяг вайны" адпаведна. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 13:11, 28 снежня 2025 (+03) == [[Ева Грын]] → [[Эва Грэн]] == Ніякаю транскрыпцыяй гэта не "асвячаецца", "традыцыі" ў беларускай — няма. Як і жаднымі каламбурамі, ужытымі акторкаю, існае напісанне не можа апраўдвацца. Проста калька з расійскае мовы (дзе, як часта бывае, увайшло ў абыходак праз абмылковае прачытанне). Што да Евы — Эвы, то чаго ж у нас другія Эвамі могуць быць, а от Грэн, дык толькі Евай чамусьці? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 21:39, 19 лютага 2025 (+03) : Ок, а чаму Грэн, а не Грын? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 04:51, 20 лютага 2025 (+03) ::Таму што францужанка, таму што транскрыпцыя, таму што на радзтме яе так завуць, таму што сама сябе ў роднай мове так называе. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:24, 25 лютага 2025 (+03) : {{Не пераймяноўваць}}. "Green" на англійскай і французскай мовах гучыць як "Грын" і перакладаецца як "Грын". [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:12, 20 лютага 2025 (+03) ::На французскай сапраўды чытаецца падобна на «Эва́ Ґрэн». Паходжанне ў яе не англійскае, а шведскае, і там чытаецца як «Ѣ́ва Ґрен» (там на пачатку мусіць быць гук як у слове «б'''е'''раг»). Таму я хутчэй пагаджуся наконт прозвішча, што там лагічней перадаваць як «Грэн», а вось наконт імя не ўпэўнены, мне падаецца, што тут усё ж Ева мусіць быць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:06, 20 лютага 2025 (+03) :::вось бачу прыклады са шведскай [[Ева Боніер]] і іншыя паслядоўна ў нас «Ева». З французскай вядомая карціна [[Ева (карціна)|Ева]] і жанчыны [[Ева Жалі]] і некаторыя іншыя. Імя «Эва» бачу, што ўжываем у іспанскай, польскай і некаторых яшчэ мовах. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:20, 20 лютага 2025 (+03) :::: Сп. Eva Green — французская актрыса, якая жыве ў Вялікабрытаніі. [https://www.youtube.com/watch?v=rKUs7xk8szY Тут] яна кажа, што яна францужанка. Вось [https://www.youtube.com/watch?v=dL4G-LMtlLk тут] і [https://www.youtube.com/watch?v=MzShQmUxerk тут] яе называюць ''Грын'', у першым відэа — у яе прысутнасці. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:07, 22 лютага 2025 (+03) :::::дык вядома, чалавек з вуліцы англамоўны пабачыць прозвішча «Green» і адразу прачытае як Грын, але гэта ж не мяняе арыгінальнага прачытання імя. Такое прачытанне ў англійскай яшчэ можна дапусціць, бо прозвішча германскае, могуць адаптоўваць пад свой манер. Але ўвогуле, калі вашае прозвішча неяк перакручваюць усе замежнікі гэта ж яшчэ не азначае, што так і трэба. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:05, 22 лютага 2025 (+03) :::::Ад таго, што хтосьці некуды пераехаў, ён не становіцца нараджэнцам тых зямель. Расійцы мяне Серґеем абзывалі, Сяргеем я, нат пераехаўшы ў Расію, з гэтага быць не перастаў бы. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:30, 25 лютага 2025 (+03) :::::Зілазні, які ў Штатах нарадзіўся і тае польскае і не нюхаў, у нас (у ВП няма — упушчэнне) Жа/элязны вечна — традыцыя нібыта! А тут чалавека не ў англіскамоўнай краіне народжанага пераназываць па-англійску — зноў традыцыя? Дык мо прызнаемся ў такім разе, што "традыцыі" толькі з расійскае мовы ды годзе? Чы мо пастараемся свае моўныя рабіць, не партаючы імёнаў прытым, бо ад ВП і ў беларускай ужыванне паціху "традыцыйнае" наявіцца? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:38, 25 лютага 2025 (+03) ::::Што да Боніер і некат. інш. — магчыма такое ўжыванне праз крыніцы (злізанае з рас-е), што да стасоўна новых персаналіяў — трэба разглядаць і, магчыма, пераймяноўваць. Кожнага разу асобна, звесна. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:43, 25 лютага 2025 (+03) ::::Дарэчы, скончыцца з гэтым — як бы ні… выносіцьму францужанак (новых прынамсі), бо Ева заміж Эва́ — абы што. А за францужанкамі мо і другіх нацый кабеты прыспеюць. Адамаў усё адно няма з імі побач. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 10:17, 20 красавіка 2025 (+03) :::А Перон чамусьці Эва ў нас, ды й другіх Эў багата. Палячкі, скажам, Эвы, а францужанка — Ева? Біблійная Ева — ок (хоч і тут варыянты магчымы). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:27, 25 лютага 2025 (+03) ::На французскай як Грын? От дзіва дзіўнае! [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:25, 25 лютага 2025 (+03) : З беларускага толькі пабачыў "Еву Грын" у [[Наша Ніва (1991)|НН]]: [https://nashaniva.com/311360]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:43, 6 жніўня 2025 (+03) ::тут хутчэй ад няведання. Але, думаю, варта будзе пакінуць заўвагу, што можна сустрэць такую версію [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:57, 26 жніўня 2025 (+03) :{{Перайменаваць}} На англійскай вікі пазначана вымаўленне паводле IPA "French: [eva ɡa.ɛl ɡʁeːn]; Swedish: [ˈêːva ˈɡreːn]", так што карэктней будзе "Грэн". Наконт Ева/Эва - няма традыцыі з найменнем канкрэтна гэтай асобы, таму абапіраемся на тое, што бліжэй арыгіналу - Эва. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:16, 19 студзеня 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}} Цяперашні варыянт больш распаўсюджаны, але французскі можна прапісаць у прэамбуле.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:17, 13 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} прозвішча, {{Не пераймяноўваць}} імя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 01:34, 26 сакавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] l2v4y1bwnsc3d99gzj0yxxh8szsv87o 0 131886 5122214 5109983 2026-04-06T09:23:00Z DzBar 156353 шаблон 5122214 wikitext text/x-wiki {{Выданне}} '''Universala Vortaro''' — слоўнік [[эсперанта]], частка [[Асновы эсперанта|асноваў]] гэтай мовы, які складаецца з спіса эсперантамоўных каранёў і іх перакладаў на французскую, англійскую, нямецкую рускую і польскую па прынцыпу "esper' espérer|hope|hoffen|надъятся|spodiewac sie".Ён утрымлівае акрамя 900 слоў [[Першая кніга (эсперанта)|першай кнігі эсперанта]] 1740 словаў з'явіўшыхся да таго часу ў творах, стаццях і перакладах на эсперанта. Кожны граматчны канчатак разглядаецца як самастойнае слова. Быў выдадзены [[Людвіг Лазар Заменгоф|Заменгофам]] ў 1897 годзе ў [[Варшава|Варшаве]]. {{Эсперанта}} [[Катэгорыя:Эсперанта]] [[Катэгорыя:Творы Лазара Заменгофа]] [[Катэгорыя:Кнігі 1897 года]] bi1grpdjemo9ig1xguryhjkbcuz22ko 5122223 5122214 2026-04-06T09:24:22Z DzBar 156353 вычытка 5122223 wikitext text/x-wiki {{Выданне}} '''Universala Vortaro''' — слоўнік [[эсперанта]], частка [[Асновы эсперанта|асноваў]] гэтай мовы, які складаецца з спіса эсперантамоўных каранёў і іх перакладаў на французскую, англійскую, нямецкую рускую і польскую па прынцыпу "esper' espérer|hope|hoffen|надъятся|spodiewac sie". Ён утрымлівае акрамя 900 слоў [[Першая кніга (эсперанта)|першай кнігі эсперанта]] 1740 словаў з'явіўшыхся да таго часу ў творах, стаццях і перакладах на эсперанта. Кожны граматчны канчатак разглядаецца як самастойнае слова. Быў выдадзены [[Людвіг Лазар Заменгоф|Заменгофам]] ў 1897 годзе ў [[Варшава|Варшаве]]. {{Эсперанта}} [[Катэгорыя:Эсперанта]] [[Катэгорыя:Творы Лазара Заменгофа]] [[Катэгорыя:Кнігі 1897 года]] exlim723bf1bel4yqwgbuxzs6k7rwju 0 131935 5121972 5068426 2026-04-05T22:22:23Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121972 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |беларуская назва = Неглюбка |статус = Аграгарадок |вобласць = Гомельская |раён = Веткаўскі |сельсавет = Неглюбскі |першае згадванне = XVI стагоддзе }} '''Не́глюбка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Niehliubka}}, {{lang-ru|Неглюбка}}) — [[аграгарадок]] у [[Неглюбскі сельсавет|Неглюбскім сельсавеце]] [[Веткаўскі раён|Веткаўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. == Геаграфія == За 38 км на паўночны ўсход ад [[Ветка|Веткі]], за 60 км ад [[Гомель|Гомеля]], за 48 км ад чыгуначнай станцыі [[Добруш (станцыя)|Добруш]] (на лініі [[Гомель (станцыя)|Гомель]] — Вышкаў). Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе [[Стаўбун]] — [[Гомель]]. Планаванне складаецца з трох прамавугольных, амаль паралельных паміж сабой вуліц, арыентаваных з паўднёвага ўсходу на паўночны захад. На поўдні — невялікі адасоблены ўчастак забудовы. Збудаванні пераважна драўлянага сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з XVI стагоддзя як паселішча ў Суражскім павеце Чарнігаўскай губерні. У 1765 годзе пабудаваная Свята-Мікалаеўская царква. З сярэдзіны XIX стагоддзя вядомая як цэнтр мастацкага ручнога ткацтва. Асаблівую вядомасць набылі тканыя ручнікі з старажытнымі геаметрычнымі і геаметрычна-расліннымі [[арнамент]]амі. Ад Неглюбкі праз вёскі Свяцілавічы, Покаць, Мяркулавічы, Гадзілавічы праходзіла паштовая дарога ў [[Рагачоў]]. Падчас акупацыі нямецкімі войскамі ў 1918 годзе ў ваколіцах вёскі дзейнічаў партызанскі атрад. У 1926 годзе працавалі хата-чытальня, паштовы пункт, пачатковая школа. З 8 снежня 1926 года цэнтр Неглюбскага сельсавета Свяцілавіцкага, з 4 жніўня 1927 года Веткаўскага, з 12 лютага 1935 года Свяцілавіцкага, з 17 снежня 1956 года Веткаўскага, з 25 снежня 1962 года Гомельскага, з 6 студзеня 1965 года Веткаўскага раёнаў [[Гомельская акруга|Гомельскай]] (да 26 ліпеня 1930 года) акругі, з 20 лютага 1938 года [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. У 1929 годзе арганізаваныя саўгас «Неглюбка» і калгас «Хваля», працавалі 2 кузні, 3 ветраныя млыны (з 1926 па 1932 гады), дрэваапрацоўчая майстэрня, ваўначоска. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] акупанты ў верасні [[1943]] гады спалілі 50 двароў. Вызваленая [[28 верасня]] [[1943]] года. У баях за вёску загінулі 5 савецкіх салдатаў 287-й стралковай дывізіі (пахаваныя ў брацкай магіле ў цэнтры вёскі). 463 жыхары загінулі на франтах. У 1963 годзе ў памяць загінулых жыхароў Неглюбскага сельсавета ўсталяваны абеліск. У 1959 годзе цэнтр саўгаса «Дружба». Дзейнічаюць камбінат бытавога абслугоўвання, лесапілка, сярэдняя школа. Дом культуры, дзіцячы сад, бібліятэка, амбулаторыя, аптэка, аддзяленне сувязі, сталовая, 3 крамы. У 1977 годзе Гомельская фабрыка мастацкіх вырабаў адкрыла ткацкі цэх. [[Неглюбскія ручнікі]] экспанаваліся на выстаўках дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва ў многіх краінах (Японія, Бельгія, Францыя, Канада, ЗША). У 2016 г. [[Неглюбская народная тэкстыльная традыцыя]] рашэннем Беларускай рэспубліканскай навукова-метадычнай рада пры [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Міністэрстве культуры Рэспублікі Беларусь]] атрымала статус нематэрыяльнай гісторыка-культурнай каштоўнасцю і ўключана ў [[Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштооўнасцей Рэспублікі Беларусь]] (шыфр —33АК000089). У 2022 годзе намінавана ў Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны, якой патрабуецца тэрміновая ахова (ЮНЕСКА) для разгляду ў 2024 годзе. У 2025 годзе «Неглюбская тэкстыльная традыцыя Веткаўскага раёна Гомельскай вобласці» ўключана ў Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны [[ЮНЕСКА]]<ref>{{Cite news|title=В Список ЮНЕСКО включен белорусский элемент нематериального культурного наследия «Неглюбская текстильная традиция»|first=|last=|url=https://eccis.org/news/31314/v_spisok_junesko_vkljuchen_belorusskij_element_nematerialnogo_kulturnogo_nasledija_«negljubskaja_tekstilnaja_tradicija|website=Исполнительный комитет СНГ|id=|date=2025-12-09|access-date=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://belta.by/culture/view/negljubskaja-tekstilnaja-traditsija-vetkovskogo-rajona-vnesena-v-spisok-nematerialnogo-kulturnogo-753231-2025/|title=Неглюбская текстильная традиция Ветковского района внесена в Список нематериального культурного наследия ЮНЕСКО|website=[[БелТА]]}}</ref>. == Насельніцтва == * 1885 год — 2144 жыхары. * 1897 год — 3500 гаспадарак (паводле перапісу). * 1926 год — 750 двароў 3987 жыхароў. * 1959 год — 1675 жыхароў (паводле перапісу). * 2000 год — 912 жыхароў, 367 двароў<ref name="БЭ11">{{Крыніцы/БелЭн|11}} — С. 265.</ref>. * 2004 год — 358 гаспадарак, 828 жыхароў. == Славутасці == * [[Неглюбская народная тэкстыльная традыцыя]] — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|33АК000089}}. * [[Ваджэнне і пахаванне стралы|Абрад «Ваджэнне і пахаванне стралы»]] — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|33АК000003}}. === Памятныя мясціны === * Брацкая магіла (1943) — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|313Д000159}}. == Вядомыя асобы == * [[Таццяна Фёдараўна Дзеранок]] (1920—1996) — беларускі майстар народнага мастацкага ткацтва. * [[Яфім Дзмітрыевіч Дзіранок]] (1913—1981) — беларускі гісторык. Доктар гістарычных навук (1966), прафесар (1967). * [[Сямён Якаўлевіч Лебедзеў|Сямён Лебедзеў]] (нар. 1905) — беларускі партыйны і дзяржаўны дзеяч, педагог. * [[Ігар Петрышэнка]] (нар. 1965) — беларускі дыпламат і дзяржаўны дзеяч. == Зноскі == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == * [https://belta.by/culture/view/negljubskaja-tekstilnaja-traditsija-vetkovskogo-rajona-vnesena-v-spisok-nematerialnogo-kulturnogo-753231-2025/ Неглюбская текстильная традиция Ветковского района внесена в Список нематериального культурного наследия ЮНЕСКО]. [[Беларускае тэлеграфнае агенцтва|БелТА]]. {{Неглюбскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Неглюбскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Веткаўскага раёна]] g7o3d1amkg0fk95tdzr86s4vu3yfrfz 0 134966 5121454 5105121 2026-04-05T17:04:02Z InternetArchiveBot 89999 Bluelink 3 books for [[Вікіпедыя:Правяральнасць|Правяральнасць]] (20260405sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5121454 wikitext text/x-wiki {{Вучоны | Імя = Каміла Гольджы | Арыгінал імя = {{lang-it|Camillo Golgi}} | Выява = Camillo Golgi nobel.jpg | Шырыня = 200px | Навуковая сфера = [[Гісталогія]] | Месца працы = | Альма-матэр = | Навуковы кіраўнік = [[Джуліа Бізацэра]] | Знакамітыя вучні = | Вядомы як = даследчык нервовай сістэмы | Узнагароды і прэміі = {{Нобелеўскі медаль}} [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне]] ([[1906]]) {{{!}} style="background:transparent" {{!}}{{Кавалер Вялікага крыжа ордэна Святых Маўрыкія і Лазара}}{{!!}}{{Кавалер Савойскага грамадзянскага ордэна}}{{!!}}{{Ордэн «Pour le Mérite», Прусія}} {{!}}} | Сайт = }} '''Каміла Гольджы''' ({{lang-it|Camillo Golgi}}; [[7 ліпеня]] [[1843]], [[Картэна]] — [[21 студзеня]] [[1926]], [[Павія]]) — [[Італьянцы|італьянскі]] [[біёлаг]] і [[Паталогія|паталагаанатам,]] лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] ў 1906 годзе за працы па [[Цэнтральная нервовая сістэма|цэнтральнай нервовай сістэме]]. Ён вывучаў медыцыну ў [[Павійскі ўніверсітэт|Павійскім універсітэце]] (дзе пазней правёў большую частку сваёй прафесійнай кар’еры) з 1860 па 1868 пад кіраўніцтвам [[Чэзарэ Ламброза]]. Натхнёны патолагаанатамам [[Джуліа Біцоцэра]], ён займаўся даследаваннямі нервовай сістэмы. Яго адкрыццё тэхнікі афарбоўвання пад назвай «чорная рэакцыя» (часам яе называюць [[Метад Гольджы|метадам Гольджы]] або афарбоўваннем Гольджы ў яго гонар) у 1873 годзе стала значным прарывам у нейрабіялогіі. У яго гонар названы некалькі структур і з’яў у [[Анатомія|анатоміі]] і [[Фізіялогія|фізіялогіі]], у тым ліку [[Комплекс Гольджы|апарат Гольджы]], [[сухажыльны орган Гольджы]] і [[сухажыльны рэфлекс Гольджы]].<ref>{{cite book|title=Adult Neurogenesis|author=Gerd Kempermann MD|year=2001|publisher=Oxford University Press|edition=2nd|isbn=978-0-19-972969-2|page=616}}</ref> Гольджы і іспанскі біёлаг [[Сант’яга Рамон-і-Кахаль|Сант’яга Рамон-і-Кахаль]] былі сумесна ўзнагароджаныя Нобелеўскай прэміяй па фізіялогіі і медыцыне ў 1906 годзе «ў знак прызнання іх прац па будове нервовай сістэмы».<ref>{{cite book|title=Adult Neurogenesis|author=Gerd Kempermann MD|year=2001|publisher=Oxford University Press|edition=2nd|isbn=978-0-19-972969-2|page=616}}</ref> == Біяграфія == Каміла Гольджы нарадзіўся 7 ліпеня 1843 года ў вёсцы Картэна каля Брэшыі, у [[Брэшыя (правінцыя)|правінцыі Брэшыя]] ([[Ламбардыя]]), у той час Каралеўства Ламбардыя-Венецыя, сёння Італія. Вёска цяпер называецца [[Картэна-Гольджы]] ў яго гонар. Ён быў сынам Алесандра і Караліны Гольджы, яго бацька быў лекарам і раённым медыцынскім чыноўнікам, родам з Павіі. У 1860 годзе ён паступіў ва [[Павійскі ўніверсітэт|Універсітэт Павіі]], каб вывучаць медыцыну, дзе і атрымаў медыцынскую ступень у 1865 годзе.<ref name="DBDI2">{{cite encyclopedia|url=http://www.treccani.it/enciclopedia/camillo-golgi_(Dizionario-Biografico)|title=GOLGI, Camillo|first=Guido|last=Cimino|encyclopedia=Dizionario Biografico degli Italiani|language=it|volume=57|year=2001}}</ref> Праходзіў інтэрнатуру ў бальніцы Сан-Матэа (цяпер IRCCS Policlinico San Matteo Foundation). Падчас інтэрнатуры ён некаторы час працаваў грамадзянскім лекарам у італьянскай арміі і памочнікам хірурга ў бальніцы Новара (цяпер Azienda Ospedaliero Universitaria Maggiore della Carità di Novara). У той жа час ён таксама ўдзельнічаў у медыцынскай брыгадзе па расследаванні эпідэміі халеры ў вёсках вакол Павіі.<ref>{{cite book|title=Adult Neurogenesis|author=Gerd Kempermann MD|year=2001|publisher=Oxford University Press|edition=2nd|isbn=978-0-19-972969-2|page=616}}</ref> У 1867 годзе ён аднавіў сваю акадэмічную кар’еру пад кіраўніцтвам [[Чэзарэ Ламброза]]. Ламброза быў вядомым навукоўцам у галіне [[медыцынская псіхалогія|медыцынскай псіхалогіі,]] даследваў геніяльнасць, вар’яцтва і злачыннасць. Натхнёны Ламброза, Гольджы напісаў дысертацыю па этыялогіі [[Псіхічны разлад|псіхічных расстройстваў]], па якой атрымаў [[доктар медыцыны|ступень доктара медыцынскіх навук]] у 1868 годзе.<ref name="mazz992">{{cite journal|last1=Mazzarello|first1=Paolo|title=Camillo Golgi's Scientific Biography|journal=Journal of the History of the Neurosciences|date=1999|volume=8|issue=2|pages=121–131|doi=10.1076/jhin.8.2.121.1836|pmid=11624293}}</ref> Ён стаў больш цікавіцца эксперыментальнай медыцынай і пачаў наведваць Інстытут агульнай паталогіі, які ўзначальваў Джуліа Біцоцэра. На тры гады маладзейшы за яго, Біцоцэра быў красамоўным настаўнікам і эксперыментатарам, які спецыялізаваўся на гісталогіі нервовай сістэмы і ўласцівасцях [[Касцявы мозг|касцявога мозгу]]. Найважнейшыя даследчыя публікацыі Гольджы знаходзіліся пад прамым ці ўскосным уплывам Біцоцэра. Яны так зблізіліся, што жылі ў адным будынку; пазней Гольджы ажаніўся з пляменніцай Джуліа, Лінай Алеці.<ref name="benti2">{{cite book|last1=Bentivoglio|first1=M.|editor1-last=Daroff|editor1-first=Robert B.|editor2-last=Aminoff|editor2-first=Michael J.|title=Encyclopedia of the Neurological Sciences|date=2014|publisher=Elsevier Science|location=Burlington|isbn=978-0-12-385158-1|pages=464–466|edition=Second|url=https://books.google.com/books?id=hfjSVIWViRUC|chapter=Golgi, Camillo}}</ref> Да 1872 года Гольджы быў вядомым клініцыстам і гістапатолагам. Аднак у яго не было магчымасці займаць пасаду штатнага прафесара ў Павіі і працягваць выкладаць і займацца нейрабіялогіяй.<ref name="mazz992" /> Фінансавы ціск падштурхнуў яго ў 1872 годзе далучыцца да працы ў Шпіталі хранічна хворых (Pio Luogo degli Incurabili) у [[Аб’ятэграса|Аб’ятэграса]], недалёка ад Мілана, у якасці галоўнага ўрача. Каб працягнуць даследаванні, ён арганізаваў уласную простую лабараторыю ў адрамантаванай шпітальнай кухні, і менавіта там ён пачаў рабіць свае самыя значныя адкрыцці. Яго галоўным дасягненнем стала распрацоўка тэхнікі афарбоўвання нервовай тканіны пад назвай «чорная рэакцыя» (пазней [[Golgi's method|метад Гольджы]]). Ён апублікаваў свае асноўныя працы паміж 1875 і 1885 гадамі ў часопісе ''«Rivista sperimentale di Freniatria e di medicina legale»''.<ref>{{cite book|title=Adult Neurogenesis|author=Gerd Kempermann MD|year=2001|publisher=Oxford University Press|edition=2nd|isbn=978-0-19-972969-2|page=616}}</ref> У 1875 годзе ён пачаў працаваць на факультэце гісталогіі ва Універсітэце Павіі. У 1879 годзе ён быў прызначаны загадчыкам кафедры анатоміі ва [[Сіенскі ўніверсітэт|Універсітэце Сіены]]. Але ў наступным годзе ён вярнуўся ва Універсітэт Павіі на пасаду прафесара гісталогіі.<ref name="encyclo2">{{cite web|language=en|url=http://www.encyclopedia.com/people/medicine/medicine-biographies/camillo-golgi|title=Camillo Golgi facts, information, pictures|website=www.encyclopedia.com|access-date=22 December 2017|last1=Zanobio|first1=Bruno}}</ref> З 1879 года ён таксама стаў прафесарам агульнай паталогіі, а таксама ганаровым загадчыкам (''Primario ad honorarem'') бальніцы Сан-Матэа. Ён двойчы займаў пасаду рэктара Павійскага ўніверсітэта, першы раз паміж 1893 і 1896 гадамі, а другі раз паміж 1901 і 1909 гадамі. Падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] (1914—1917) ён кіраваў ваенным шпіталем Collegio Borrmeo ў Павіі. Ён сышоў у адстаўку ў 1918 годзе і працягваў даследаванні ў сваёй прыватнай лабараторыі да 1923 года. Памёр 21 студзеня 1926 года.<ref name="mazz9922">{{cite journal|last1=Mazzarello|first1=Paolo|title=Camillo Golgi's Scientific Biography|journal=Journal of the History of the Neurosciences|date=1999|volume=8|issue=2|pages=121–131|doi=10.1076/jhin.8.2.121.1836|pmid=11624293}}</ref> === Асабістае жыццё === У Гольджы і яго жонкі Ліны Алеці не было дзяцей, і яны ўсынавілі пляменніцу Гольджы Караліну.<ref name="benti22">{{cite book|last1=Bentivoglio|first1=M.|editor1-last=Daroff|editor1-first=Robert B.|editor2-last=Aminoff|editor2-first=Michael J.|title=Encyclopedia of the Neurological Sciences|date=2014|publisher=Elsevier Science|location=Burlington|isbn=978-0-12-385158-1|pages=464–466|edition=Second|url=https://books.google.com/books?id=hfjSVIWViRUC|chapter=Golgi, Camillo}}</ref> У пазнейшым жыцці Гольджы быў нерэлігійным і стаў агностыкам. Адзін з яго былых вучняў няўдала спрабаваў схіліць яго перад смерцю да атэізму.<ref>{{cite book|title=Adult Neurogenesis|author=Gerd Kempermann MD|year=2001|publisher=Oxford University Press|edition=2nd|isbn=978-0-19-972969-2|page=616}}</ref><ref>{{cite book|title=Adult Neurogenesis|author=Gerd Kempermann MD|year=2001|publisher=Oxford University Press|edition=2nd|isbn=978-0-19-972969-2|page=616}}</ref> == Унёсак == === Чорная рэакцыя або афарбоўка метадам Гольджы === [[Файл:Golgi's_drawing_of_nervous_system.gif|міні|Першая ілюстрацыя нервовай сістэмы метадам Гольджы. Вертыкальны разрэз нюхальнай цыбуліны сабакі (1875 г.).]] У часы Гольджы вывучэнне [[Цэнтральная нервовая сістэма|цэнтральнай нервовай сістэмы]] было складаным, бо клеткі было цяжка ідэнтыфікаваць. Існуючыя [[Staining (biology)|метады афарбоўвання тканак]] былі марнымі для вывучэння [[Нервовая тканка|нервовай тканкі]]. Падчас працы галоўным лекарам у шпіталі для хранічна хворых, ён эксперыментаваў з металічнай імпрэсіяй нервовай тканкі, выкарыстоўваючы ў асноўным [[Серабро|срэбра]] ([[Silver staining|афарбоўванне срэбрам]]). У пачатку 1873 года ён адкрыў метад афарбоўвання нервовай тканкі, які дазваляў выпадковым чынам афарбоўваць абмежаваную колькасць клетак цалкам. Спачатку ён апрацаваў тканку дыхраматам калію, каб зацвярдзіць яе, а затым нітратам срэбра. Пад мікраскопам контур нейрона стаў адрознівацца ад навакольных тканін і клетак. Асадак храмата срэбра, як прадукт рэакцыі, выбарачна афарбоўвае толькі некаторыя клеткавыя кампаненты выпадковым чынам, не закранаючы іншыя часткі клеткі. Часціцы храмата срэбра ствараюць рэзкі чорны адклад на соме (целе нервовай клеткі), а таксама на [[аксон]]е і ўсіх [[Dendrites|дендрытах]], забяспечваючы надзвычай выразную і добра кантрасную выяву [[нейрон]]а на жоўтым фоне. Гэта ўпершыню дазволіла лягчэй прасачыць структуру нервовых клетак у мозгу.<ref name="benti23">{{cite book|last1=Bentivoglio|first1=M.|editor1-last=Daroff|editor1-first=Robert B.|editor2-last=Aminoff|editor2-first=Michael J.|title=Encyclopedia of the Neurological Sciences|date=2014|publisher=Elsevier Science|location=Burlington|isbn=978-0-12-385158-1|pages=464–466|edition=Second|url=https://books.google.com/books?id=hfjSVIWViRUC|chapter=Golgi, Camillo}}</ref> Паколькі клеткі выбарачна афарбоўваюцца ў чорны колер, ён назваў гэты працэс ''la reazione nera'' («чорная рэакцыя»), але сёння ён называецца метадам Гольджы або афарбоўкай Гольджы.<ref>{{cite journal|last1=Chu|first1=NS|title=[Centennial of the nobel prize for Golgi and Cajal—founding of modern neuroscience and irony of discovery]|journal=Acta Neurologica Taiwanica|date=2006|volume=15|issue=3|pages=217–222|pmid=16995603}}</ref> 16 лютага 1873 года ён напісаў свайму сябру Нікола Манфрэдзі:<blockquote>Я вельмі рады, што знайшоў новую рэакцыю, якая дазваляе нават сляпым людзям прадэманстраваць структуру міжтканкавай стромы кары галаўнога мозгу.</blockquote>Яго адкрыццё было апублікавана ў ''«Gazzeta Medica Italiani»'' 2 жніўня 1873 года.<ref>{{cite journal|last1=Chu|first1=NS|title=[Centennial of the nobel prize for Golgi and Cajal—founding of modern neuroscience and irony of discovery]|journal=Acta Neurologica Taiwanica|date=2006|volume=15|issue=3|pages=217–222|pmid=16995603}}</ref> === Нервовая сістэма === [[Файл:Golgi_Hippocampus.jpg|міні|Малюнак Каміла Гольджы [[Hippocampus|гіпакампа]], афарбаванага нітратам срэбра]] У 1871 годзе нямецкі анатом [[Іозеф фон Герлах]] пастуляваў, што мозг — гэта складаная «пратаплазматычная сетка», мае выгляд бесперапыннай сеткі, якая называецца рэтыкулумам. Выкарыстоўваючы сваю методыку афарбоўкі, Гольджы змог прасачыць розныя вобласці спіннамазгавой восі, выразна адрозніваючы розныя нервовыя адросткі, а менавіта [[аксон]]ы ад [[Дэндрыт|дендрытаў]]. Ён распрацаваў новую класіфікацыю нервовых клетак на аснове структуры іх адросткаў. Ён апісаў надзвычай густую і складаную сетку, якая складаецца з павуціння пераплеценых галін аксонаў, якія паходзяць з розных слаёў клетак («дыфузная нервовая сетка»). Гэтая сеткавая структура, якая ўзнікае з аксонаў, істотна адрозніваецца ад гіпотэзы Герлаха. Паводле Гольджы, гэта быў галоўны орган цэнтральнай нервовай сістэмы. Такім чынам, Гольджы прадставіў [[Рэтыкулярная тэорыя|рэтыкулярную тэорыю]], якая сцвярджае, што мозг — гэта адзіная сетка нервовых валокнаў, а не асобных клетак.<ref name="Marina Bentivoglio">{{Cite web|author=Marina Bentivoglio|title=Life and Discoveries of Camillo Golgi|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1906/golgi-article.html|website=Nobelprize.org|publisher=Nobel Media|date=20 April 1998|access-date=23 August 2013}}</ref><ref name="cimi2">{{cite journal|author=Cimino G|title=Reticular theory versus neuron theory in the work of Camillo Golgi|journal=Physis Riv Int Stor Sci|volume=36|issue=2|pages=431–472|year=1999|pmid=11640243}}</ref> Нягледзячы на тое, што ў ранніх працах Гольджы паміж 1873 і 1885 гадамі аксанальныя сувязі [[Мазжачок|кары мазжачка]] і нюхальнай цыбуліны выразна адлюстроўваліся незалежнымі адна ад адной, у яго пазнейшых працах, у тым ліку ў «Нобелеўскай лекцыі», увесь гранулярны пласт кары мазжачка быў заняты сеткай разгалінаваных нервовых адросткаў з анастамозамі. Гэта было звязана з яго цвёрдай перакананасцю ў рэтыкулярнай тэорыі.<ref>{{cite journal|author=Raviola E, Mazzarello P|title=The diffuse nervous network of Camillo Golgi: facts and fiction|journal=Brain Res Rev|volume=66|issue=1–2|pages=75–82|year=2011|pmid=20840856|doi=10.1016/j.brainresrev.2010.09.005|s2cid=11871228}}</ref><ref name="Marina Bentivoglio" /> Тэорыя Гольджы была аспрэчана Рамонам-і-Кахалем, які выкарыстаў тую ж тэхніку афарбоўкі, распрацаваную Гольджы. Згодна з [[Нейронная дактрына|нейроннай дактрынай]] Рамона-і-Кахаля, нервовая сістэма — гэта ўсяго толькі сукупнасць асобных клетак, нейронаў, якія злучаюцца паміж сабой, утвараючы сетку.<ref>{{cite journal|author=Raviola E, Mazzarello P|title=The diffuse nervous network of Camillo Golgi: facts and fiction|journal=Brain Res Rev|volume=66|issue=1–2|pages=75–82|year=2011|pmid=20840856|doi=10.1016/j.brainresrev.2010.09.005|s2cid=11871228}}</ref> Акрамя таго, Гольджы першым даў выразныя апісанні структуры [[Мазжачок|мазжачка]], [[гіпакамп]]а, [[Спінны мозг|спіннога мозгу]], [[Olfactory bulb|нюхальнай цыбуліны]], а таксама паражэнняў [[Паласатае цела|паласатага цела]] і коры галаўнога мозгу пры [[харэя|харэі]]. У 1878 годзе ён таксама адкрыў рэцэптарны орган, які адчувае змены ў мышачным нацяжэнні і цяпер вядомы як сухажыльны орган Гольджы або рэцэптар Гольджы; і цельцы Гольджы-Мацоні (рэцэптары ціску).<ref name="mazz982">{{cite journal|last1=Mazzarello|first1=P.|title=Camillo Golgi (1843–1926)|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-neurology-neurosurgery-and-psychiatry_1998-02_64_2/page/212|journal=Journal of Neurology, Neurosurgery & Psychiatry|date=1998|volume=64|issue=2|pages=212|doi=10.1136/jnnp.64.2.212|pmid=9489532|pmc=2169935}}</ref> Таксама ён распрацаваў фарбавальнік, спецыфічны для [[міэлін]]у (спецыялізаванай мембраны, якая абвіваецца вакол аксона), выкарыстоўваючы [[дыхрамат калію]] і хларыд ртуці. Выкарыстоўваючы гэта, ён адкрыў міэлінавы кальцавы апарат, які часта называюць рагавой варонкай Гольджы-Рэцоніка.<ref name="mazz9923">{{cite journal|last1=Mazzarello|first1=Paolo|title=Camillo Golgi's Scientific Biography|journal=Journal of the History of the Neurosciences|date=1999|volume=8|issue=2|pages=121–131|doi=10.1076/jhin.8.2.121.1836|pmid=11624293}}</ref> === Ныркі === Гольджы вывучаў функцыю нырак з 1882 па 1889 год. У 1882 годзе ён апублікаваў свае назіранні аб механізме гіпертрафіі нырак, якая, на яго думку, была выклікана праліферацыяй нырачных клетак. У 1884 годзе ён апісаў мітозы трубчастых клетак у нырцы чалавека, які пакутаваў ад [[Інтэрстыцыяльны нефрыт|інтэрстыцыяльнага нефрыту]], і адзначыў, што гэты працэс з’яўляецца неад’емнай часткай аднаўлення нырачнай тканкі. Ён першым выдзеліў непашкоджаныя [[нефрон]]ы і паказаў, што дыстальны каналец ([[пятля Генле]]) нефрона вяртаецца да свайго пачатковага [[Glomerulus (kidney)|клубочка]], адкрыццё, якое ён апублікаваў у 1889 годзе («Annotazioni intorno all’Istologia dei reni dell’uomo e di altri mammifieri e sull’istogenesi dei canalicoli oriniferi». ''Rendiconti R. Acad. Lincei'' 5: 545—557, 1889).<ref>{{cite journal|author=Raviola E, Mazzarello P|title=The diffuse nervous network of Camillo Golgi: facts and fiction|journal=Brain Res Rev|volume=66|issue=1–2|pages=75–82|year=2011|pmid=20840856|doi=10.1016/j.brainresrev.2010.09.005|s2cid=11871228}}</ref> === Малярыя === У 1880 годзе французскі армейскі ўрач [[Шарль Луі Альфонс Лаверан]] выявіў, што [[малярыя]] выклікаецца мікраскапічным паразітам (''[[Plasmodium falciparum]]''). Але навукоўцы ставіліся да гэтага скептычна, пакуль не ўмяшаўся Гольджы. Менавіта Гольджы дапамог яму даказаць, што малярыйны паразіт — гэта мікраскапічны [[Прасцейшыя|пратыст]]. З 1885 года Гольджы вывучаў малярыйнага паразіта і спосабы яго перадачы. Ён вызначыў два тыпы малярыі: трохдзённую (тэрцыяльную) і чатырохдзённую (квартальную) [[Ліхаманка|ліхаманкі,]] выкліканыя ''[[Plasmodium vivax]]'' і ''[[Plasmodium malariae]]'' адпаведна.<ref>{{cite journal|title=Sul ciclo evolutivo dei parassiti malarici nella febbre terzana : diagnosi differenziale tra i parassiti endoglobulari malarici della terzana e quelli della quartana|journal=Archivio per le Scienza Mediche|volume=13|pages=173–196|author=Golgi C.|trans-title=On the cycle of development of malarial parasites in tertian fever: differential diagnosis between the intracellular parasites of tertian and quartant fever|year=1889}}</ref> У 1886 годзе ён выявіў, што малярыйная ліхаманка ([[Paroxysmal attack|параксізм]]) выклікаецца бясполай стадыяй у крыві чалавека (якая называецца эрытрацытарным цыклам або цыклам Гольджы).<ref>{{cite journal|last1=Antinori|first1=Spinello|last2=Galimberti|first2=Laura|last3=Milazzo|first3=Laura|last4=Corbellino|first4=Mario|title=Biology of human malaria plasmodia including ''Plasmodium knowlesi''|journal=Mediterranean Journal of Hematology and Infectious Diseases|date=2012|volume=4|issue=1|pages=2012013|doi=10.4084/MJHID.2012.013|pmid=22550559|pmc=3340990}}</ref> У 1889—1890 гадах Гольджы і [[Ettore Marchiafava|Этторэ Маркіяфава]] апісалі адрозненні паміж дабраякаснай трохдзённай малярыяй і злаякаснай тэрцыяльнай малярыяй (апошняя выклікаецца ''P. falciparum''). У 1898 годзе разам з [[Giovanni Battista Grassi|Джавані Батыста Грасі]], [[Amico Bignami|Аміка Біньямі]], [[Giuseppe Bastianelli|Джузэпэ Бастыянэлі]], [[Angelo Celli|Анджэла Чэлі]] і Маркіафавай ён пацвердзіў, што малярыя перадаецца камарамі [[Малярыйныя камары|роду Anopheles]].<ref>{{cite journal|last1=Cox|first1=Francis EG|title=History of the discovery of the malaria parasites and their vectors|journal=Parasites & Vectors|date=2010|volume=3|issue=1|pages=5|doi=10.1186/1756-3305-3-5|pmid=20205846|pmc=2825508|doi-access=free}}</ref> === Клетачная арганэла === Арганэла ў эўкарыятычных клетках, цяпер вядомая як [[Комплекс Гольджы|апарат Гольджы]] або комплекс Гольджы, была адкрытая Камілам Гольджы.<ref>{{cite journal|last1=Bentivoglio|first1=Marina|title=The Discovery of the Golgi Apparatus|journal=Journal of the History of the Neurosciences|date=1999|volume=8|issue=2|pages=202–208|doi=10.1076/jhin.8.2.202.1833|pmid=11624302}}</ref> Гольджы мадыфікаваў свой метад афарбоўкі, выкарыстоўваючы раствор дыхрамату осмія, якім ён афарбоўваў нервовыя клеткі ([[клеткі Пуркінье]]) мазжачка сіпухі.<ref name="drosch2">{{cite journal|title=The history of the golgi apparatus in neurones from its discovery in 1898 to electron microscopy|url=https://archive.org/details/sim_brain-research-bulletin_1998-10_47_3/page/198|journal=Brain Research Bulletin|volume=47|issue=3|pages=199–203|pmid=9865850|doi=10.1016/S0361-9230(98)00080-X|s2cid=36117803|last1=Dröscher|first1=Ariane|date=1998}}</ref> Ён заўважыў ніткападобныя сеткі ўнутры клетак і назваў іх ''apparato reticolare interno'' (унутраны рэтыкулярны апарат). Прызнаўшы іх унікальнымі клеткавымі кампанентамі, ён прадставіў сваё адкрыццё перад Медыка-хірургічным таварыствам Павіі ў красавіку 1898 года.<ref>{{cite journal|title=How Camillo Golgi became "the Golgi"|journal=FEBS Letters|volume=583|pages=3732–3737|last1=Mazzarello|first1=Paolo|last2=Garbarino|first2=Carla|last3=Calligaro|first3=Alberto|date=2009|issue=23|doi=10.1016/j.febslet.2009.10.018|pmid=19833130|s2cid=23309035|doi-access=free|bibcode=2009FEBSL.583.3732M}}</ref> Пасля таго, як гэтае адкрыццё пацвердзіў яго памочнік Эміліа Вераці, ён апублікаваў яго ў ''Bollettino della Società medico-chirurgica di Pavia''.<ref>{{cite journal|last1=Dröscher|first1=A|title=Camillo Golgi and the discovery of the Golgi apparatus|journal=Histochemistry and Cell Biology|date=1998|volume=109|issue=5–6|pages=425–30|pmid=9681625|doi=10.1007/s004180050245|s2cid=9679562}}</ref> Аднак большасць навукоўцаў аспрэчвалі яго знаходку, лічылі яе артэфактам афарбоўвання. Іх мікраскопы былі недастаткова магутнымі, каб ідэнтыфікаваць арганэлы. Да 1930-х гадоў апісанне Гольджы было ў значнай ступені адхілена.<ref name="drosch2" /> Яно было канчаткова ўстаноўлена толькі праз 50 гадоў пасля яго адкрыцця, калі былі распрацаваны электронныя мікраскопы.<ref>{{cite journal|last1=Bentivoglio|first1=M|last2=Mazzarello|first2=P|title=One hundred years of the Golgi apparatus: history of a disputed cell organelle|journal=Italian Journal of Neurological Sciences|date=1998|volume=19|issue=4|pages=241–247|pmid=10933465|doi=10.1007/bf02427612|s2cid=31879493}}</ref> == Узнагароды і ўшанаванне == У 1903 годзе Гольджы стаў ганаровым членам [[Амерыканская асацыяцыя па анатоміі|Амерыканскай асацыяцыі па анатоміі]].<ref>{{Cite book |title=The American Association of Anatomists, 1888-1987: essays on the history of anatomy in America and a report on the membership: past and present|date=1987|publisher=Williams & Wilkins|isbn=978-0-683-06800-9|editor-last=Pauly|editor-first=John Edward|location=Baltimore|editor-last2=Basmajian|editor-first2=John V.|editor-last3=Christensen|editor-first3=A. Kent|editor-last4=Jollie|editor-first4=William P.|editor-last5=Kelly|editor-first5=Douglas E.}}</ref> Гольджы разам з [[Сант’яга Рамон-і-Кахаль|Сант’яга Рамонам-і-Кахалем]] атрымаў [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскую прэмію па фізіялогіі і медыцыне]] ў 1906 годзе за даследаванні структуры нервовай сістэмы. Да працы, якая прынесла Кахалю і Гольджы прэмію, вялася дыскусія аб тым, як нервовыя імпульсы праводзяцца ў мозгу. Адны вучоныя лічылі, што нейроны зліваюцца (паміж аксонавымі адросткамі клеткі № 1 і дендрытамі клеткі № 2), так што мозг па сутнасці становіцца адной сумежнай клеткай, супернейронам; гэта прыводзіць да ўтварэння [[Сінцытый|сінцытыю]], які ляжыць у аснове састарэлай [[Рэтыкулярная тэорыя|рэтыкулярнай тэорыі]]. Другія даследчыкі лічылі, што нейроны не зліваюцца, а сустракаюцца вельмі блізка, і гэта называлася [[Нейронавая дактрына|нейронавай дактрынай]]. Разрозніць клеткавыя кампаненты ў месцы ўзаемадзеяння паміж клеткамі было немагчыма ў той час і гэта стала магчымым толькі значна пазней з вынаходніцтвам [[Электронны мікраскоп|электроннага мікраскопа]] ў 1950-х гадах. Але з дапамогай афарбоўкі метадам Гольджы Кахаль змог пераканаўча прадэманстраваць контуры цэлага нейрона, выключыўшы пры гэтым суседнія нейроны, тым самым паказаў, што універсальнага нейроннага сінцытыю не існуе. Кахаль і Гольджы, будучы з супрацьлеглых лагераў, знянавідзелі адзін аднаго і перасталі размаўляць. Калі яны прыбылі ў [[Стакгольм]], каб атрымаць свой агульны прыз, Кахалю ўдалося адкласці свае рознагалоссі ў бок настолькі, каб пахваліць Гольджы, але Гольджы не адказаў узаемнасцю.<ref>Sapolsky, RM. Behave: The Biology of Humans at our Best and Worst, New York: Penguin Books, 2017, p688</ref> У 1900 годзе кароль [[Умберта I]] назначыў яго [[Сенат Італіі|сенатарам]].<ref>[http://notes9.senato.it/Web/senregno.NSF/65a0a8ced8361de0c12571140059a1c7/fd7bf7817247fb944125646f005c5ac2?OpenDocument GOLGI Camillo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161207094022/http://notes9.senato.it/Web/senregno.NSF/65a0a8ced8361de0c12571140059a1c7/fd7bf7817247fb944125646f005c5ac2?OpenDocument|date=7 December 2016}}. Italian senate website</ref> У 1913 годзе Гольджы стаў замежным членам [[Нідэрландская каралеўская акадэмія навук|Каралеўскай нідэрландскай акадэміі мастацтваў і навук]].<ref>{{Cite web|url=http://www.dwc.knaw.nl/biografie/pmknaw/?pagetype=authorDetail&aId=PE00000453|title=C. Golgi (1844–1926)|publisher=Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences|access-date=19 July 2015}}</ref> Ён атрымаў ганаровыя доктарскія ступені ад Кембрыджскага ўніверсітэта, Жэнеўскага ўніверсітэта, Універсітэцкага каледжа Крысціянія, Нацыянальнага і Кападыстрыйскага ўніверсітэта ў Афінах і Універсітэта Парыж-Сарбона. У 1994 годзе Еўрапейская супольнасць ушанавала яго памяць паштовымі маркамі.<ref name="mazz9822">{{cite journal|last1=Mazzarello|first1=P.|title=Camillo Golgi (1843–1926)|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-neurology-neurosurgery-and-psychiatry_1998-02_64_2/page/212|journal=Journal of Neurology, Neurosurgery & Psychiatry|date=1998|volume=64|issue=2|pages=212|doi=10.1136/jnnp.64.2.212|pmid=9489532|pmc=2169935}}</ref> === Помнікі ў Павіі === [[Файл:Statua_di_Camillo_golgi_-_Cortile_Università_di_Pavia.JPG|міні|Мармуровая статуя Гольджы ва Універсітэце Павіі]] [[Файл:Camillo_Golgi_home_1.JPG|міні|Дом Каміла Гольджы ў Павіі]] У Павіі некалькі славутасцяў з’яўляюцца помнікамі ў гонар Гольджы. * Мармуровая статуя ў двары старых будынкаў [[Павійскі ўніверсітэт|Універсітэта Павіі]], на N.65 цэнтральнай вуліцы «Strada Nuova». У склепе надпіс на італьянскай мове: «Camillo Golgi / patologo sommo / della scienza istologica / antesignano e maestro / la segreta struttura / del tessuto nervoso / con intenta vigilia / sorprese e descrisse / qui operò / qui vive / guida e luce ai venturi / MDCCCXLIII — MCMXXVI» (''Каміла Гольджы / выдатны патолагаанатам / гісталагічнай навукі / папярэднік і майстар / сакрэтнай структуры / нервовай тканкі / з напружанымі намаганнямі / адкрыты і апісаны / тут ён працаваў / тут ён жыве / тут ён накіроўвае і прасвятляе будучых навукоўцаў / 1843—1926)''. * «Дом Гольджы», таксама на вуліцы «Strada Nuova», па адрасе № 77, за некалькі сотняў метраў ад універсітэта, адразу насупраць гістарычнага тэатра Фраскіні. Гэта дом, у якім Гольджы правёў большую частку свайго сямейнага жыцця са сваёй жонкай Лінай. * Магіла Гольджы знаходзіцца на Манументальных могілках Павіі (віале Сан-Джаваніна), уздоўж цэнтральнай вуліцы, адразу перад вялікім помнікам загінуўшым у Першай сусветнай вайне. Гэта вельмі простая гранітная магіла з бронзавым медальёнам, які адлюстроўвае профіль навукоўца. Побач з магілай Гольджы, акрамя яго жонкі, пахаваны яшчэ два важныя італьянскія навукоўцы-медыкі: [[Барталамеа Паніца]] і [[Аделькі Негры|Адэлькі Негры]]. * Музей Гольджы быў створаны ў 2012 годзе ў старажытным Палацо Бота [[Павійскі ўніверсітэт|Універсітэта Павіі]] на плошчы Антоніёта Бота, 10. Там рэканструяваны кабінет Каміла Гольджы і яго лабараторыі з дапамогай мэблі і арыгінальных інструментаў.<ref>{{cite web|last1=Spizzi|first1=Dante|title=Museo Camillo Golgi|url=http://museocamillogolgi.unipv.eu/|website=museocamillogolgi.unipv.eu|access-date=23 December 2017|language=it-IT}}</ref> == Эпонімы == * Арганэла [[Комплекс Гольджы|апарата Гольджы]] або [[комплекс Гольджы]] * Сенсарны рэцэптарны [[Golgi tendon organ|орган Гольджы]] * [[Golgi's method|Метад Гольджы]] або афарбоўка па Гольджы — метад афарбоўвання нервовай тканіны * Фермент [[Golgi alpha-mannosidase II|альфа-маназідаза II апарата Гольджы]] * [[Клеткі Гольджы]] мазжачка * Нервовыя клеткі апарата Гольджы I (з доўгімі аксонамі) * Нервовыя клеткі апарата Гольджы II (з кароткімі аксонамі або без іх) * [[Гольджы (кратар)]], ударны кратар на Месяцы<ref>{{Cite web|url=https://planetarynames.wr.usgs.gov/Feature/2213?__fsk=1377454541|title=Golgi crater|publisher=Gazetteer of Planetary Nomenclature. USGS|access-date=16 December 2019}}</ref> * Малая планета [[6875 Golgi|6875 Гольджы]] названа ў яго гонар.<ref>{{Cite web|url=https://minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=6875|title=(6875) Golgi = 1994 NG1 = 1934 QB = 1953 RK = 1977 DH2 = 1991 RT30 = 4643 T-1 = T/4643 T-1|publisher=Minor planet center}}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Дадатковая літаратура == * {{Citation|author=Mazzarello, Paolo|translator=Badiani, Aldo|translator2=Buchtel, Henry A.|year=2010|title=''Golgi: A Biography of the Founder of Modern Neuroscience''|publisher=[[Oxford University Press]]|location=New York|isbn=978-0-19-533784-6|url=https://books.google.com/books?isbn=0195337840}} * {{cite book|last1=Mironov|first1=Alexander A.|last2=Margit|first2=Pavelka|title=The Golgi Apparatus State of Art After 110 Years of Camillo's Discovery.|date=2006|publisher=Springer|location=Dordrecht|isbn=3-211-76310-4|url=https://books.google.com/books?isbn=3211763104}} * {{cite book|last1=Morré|first1=D. James|last2=Mollenhauer|first2=Hilton H.|title=The Golgi Apparatus: The First 100 Years|date=2009|publisher=Springer|location=New York|isbn=978-0-387-74347-9|url=https://books.google.com/books?isbn=0387743472}} * {{Citation|pmid=17490748|last1=De Carlos|first1=Juan A|last2=Borrell|first2=José|publication-date=August 2007|year=2007|title=A historical reflection of the contributions of Cajal and Golgi to the foundations of neuroscience.|volume=55|issue=1|periodical=Brain Research Reviews|pages=8–16|doi=10.1016/j.brainresrev.2007.03.010|hdl=10261/62299|s2cid=7266966|hdl-access=free}} * {{Citation|pmid=17462742|last=Muscatello|first=Umberto|publication-date=August 2007|year=2007|title=Golgi's contribution to medicine.|volume=55|issue=1|periodical=Brain Research Reviews|pages=3–7|doi=10.1016/j.brainresrev.2007.03.007|s2cid=41680914}} * {{Citation|pmid=17408565|last=Kruger|first=Lawrence|publication-date=October 2007|year=2007|title=The sensory neuron and the triumph of Camillo Golgi|volume=55|issue=2|periodical=Brain Research Reviews|pages=406–10|doi=10.1016/j.brainresrev.2007.01.008|s2cid=32486297}} * {{Citation|pmid=9865849|last1=Fabene|first1=P F|last2=Bentivoglio|first2=M|publication-date=October 1998|year=1998|title=1898–1998: Camillo Golgi and "the Golgi": one hundred years of terminological clones.|volume=47|issue=3|periodical=Brain Res. Bull.|pages=195–8|doi=10.1016/S0361-9230(98)00079-3|s2cid=208785591}} * {{Citation|pmid=9778732|last1=Mironov|first1=A A|last2=Komissarchik|first2=Ia Iu|last3=Mironov|first3=A A|last4=Snigirevskaia|first4=E S|publication-date=1998|year=1998|title=[Current concept of structure and function of the Golgi apparatus. On the 100-anniversary of the discovery by Camillo Golgi]|volume=40|issue=6|periodical=Tsitologiia|pages=483–96|last5=Luini|first5=A}} * {{Citation|pmid=9695800|last1=Farquhar|first1=M G|last2=Palade|first2=G E|publication-date=January 1998|year=1998|title=The Golgi apparatus: 100 years of progress and controversy.|volume=8|issue=1|periodical=Trends Cell Biol.|pages=2–10|doi=10.1016/S0962-8924(97)01187-2|pmc=7135405}} == Спасылкі == *[https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1906/golgi-article.html Life and Discoveries of Camillo Golgi] * [http://himetop.wikidot.com/camillo-golgi Some places and memories related to Camillo Golgi] * [http://www.museogolgi.it/ The museum in Corteno, now called Corteno Golgi, dedicated to Golgi. Includes a gallery of images of his birthplace.] * [http://museocamillogolgi.unipv.eu/ The Museum Camillo Golgi in Pavia] * [https://www.britannica.com/biography/Camillo-Golgi Biography at Encyclopædia Britannica] * [http://www.encyclopedia.com/people/medicine/medicine-biographies/camillo-golgi Biography at Encyclopedia.com] * [http://www.whonamedit.com/doctor.cfm/2127.html Profile at Whonamedit?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190810221347/http://www.whonamedit.com/doctor.cfm/2127.html|date=10 August 2019}} * [http://www.sanmatteo.org/site/home.html IRCCS Policlinico San Matteo Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200625010148/http://www.sanmatteo.org/site/home.html|date=25 June 2020}} * [http://www.maggioreosp.novara.it/site/home.html Azienda Ospedaliero Universitaria Maggiore della Carità di Novara] {{Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне Лаўрэаты 1901-1925}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Гольджы Каміла}} [[Катэгорыя:Медыкі Італіі]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне]] [[Катэгорыя:Гістолагі]] [[Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Павійскага ўніверсітэта]] 910kwcj9rmtlqrk9jg9q6qmc17dm4g7 0 138094 5122308 5109491 2026-04-06T09:37:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122308 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Пеляса |краіна = Беларусь |плошча = |вышыня = 146,8<ref>Mapa Taktyczna Polski 1:100 000, (XVI-18) LIDA, Wojskowy Instytut Geograficzny 1926. {{ref-pl}}</ref> |шчыльнасць = |двароў = |тэлефонны код = +375 1594<ref name="belpost">{{Cite web |url=http://zip.belpost.by/street/pelesa-grodn-voronovskiy-boltishskiy |title=www.belpost.by |access-date=11 кастрычніка 2012 |archive-date=1 студзеня 2013 |archive-url=https://archive.today/20130101014432/http://zip.belpost.by/street/pelesa-grodn-voronovskiy-boltishskiy |url-status=dead }}</ref> |паштовы індэкс = 231399 (Больцішкі)<ref name="belpost"/> |аўтамабільны код = 4 |выява = |подпіс = |вобласць = Гродзенская |раён = Воранаўскі |сельсавет = Больцішскі }} '''Пеляса́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Pieliasa}}, {{lang-ru|Пелеса}}, {{lang-lt|Pelesa}}) — [[вёска]] ў [[Воранаўскі раён|Воранаўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Больцішскі сельсавет|Больцішскага сельсавета]]. Вёска знаходзіцца за 43 км на паўднёвы захад ад Воранава, аддалена ад Больцішкаў на 4,8 км. 167 жыхароў (2014). == Назва == Назва паселішча перанятая з назвы ракі Пеляса (літ. ''Pelesа́''), даплыву ракі [[Котра (рака)|Котры]]. У аснове гэтага гідроніма корань ''Pel-'' (яго варыяцыя ''Pal-'' у назве дзвінскай ракі [[Палата]]), ён звязаны з літоўскім ''pelkė, pala'' «балота», ''palios'' «вялікае балота на месцы зарослага возера», ''paļi'' «паводка, затапленне вадой прылеглай да ракі мясцовасці», ''palas'' «забалочаны бераг возера»<ref>Juratė Sofija Laučiūtė. Polesė — «Pamiškė», «Palenkė» ar «Didelių pelkių kraštas»? // Baltistica XLI (3) 2006. С. 451—459.</ref>. Корань ''Pel-'' пашыраны балцкім гідранімічным пашыральнікам ''-es-'', які аднаўляецца ў назвах рэк [[Лучоса]], [[Ачоса]], [[Воўчас]] (< ''Laukesa, Akesa, Vilkesa''). Назву рэчкі Пеляса можна ўмоўна перакласці як «[[Балачанка]]». У Пелясе дагэтуль фіксуецца аўтахтонны астравок літоўскамоўнага насельніцтва. == Гісторыя == [[File:2024.11.03 Coverlet from Pieliasa Voranava District Hrodna Region and Folk Wooden Carvings in Museum of Belarusian Folk Art.jpg|thumb|Беларуская саматканая посцілка з Пелясы. Пачатак 1970-х гадоў. Лён, бавоўна, пераборнае ткацтва. [[Музей беларускага народнага мастацтва]].]] Вядома з 15 стагоддзя. Да 1492 года — зямля ў Васілішкаўскім павеце ВКЛ, на р. Пеляса, дзяржаўная ўласнасць. З 1492 года — уласнасць [[Юндзіл Рачкавіч|Юндзіла Рачкавіча]], які пабудаваў тут «дварэц». У 16 стагоддзі належыла Юндзіловічам, Нарбутовічам, Міхневічам і іншым. У 1529 годзе каралеўскі чашнік М. Андрашовіч пабудаваў мост і гаць на р. Пеляса і браў мыта за праезд. У 1536 годзе маёнтак гаспадарскага баярына Ю. Даўгірдавіча. У 1553 годзе згадваецца касцёл. У 1559 годзе — цэнтр каталіцкай парафіі, касцёл меў 2 дымы сялян. У 1567 годзе — маёнтак М. Юндзіла, які ставіў у войска каня, частка ў зямянкі Нялюбы (6 каней). У 1585 годзе — ўладанне Грынявіцкага. У 1599 годзе — Нялюбовіча, каралеўскага маршалка Курча. У 1602 годзе ён запісаў маёнтак жонцы С. Сапяжанцы. У 1690 годзе — маёнтак у Забалацкай парафіі, шляхецкая ўласнасць. У 1787 годзе — сяло, цэнтр войтаўства Барцянскага староства Лідскага павета ВКЛ. Пасля 3-га падзелу Рэчы Паспалітай (1795) — у складзе Расійскай імперыі, у Віленскай, з 1797 года Літоўскай, з 1801 года Гродзенскай, з 1842 года Віленскай губернях. У сярэдзіне 19 стагоддзя — вёска ў Радунскай воласці Лідскага павета Віленскай губерні, дзяржаўная ўласнасць, 91 рэвізскіх душ. Паводле перапісу ў 1897 годзе — 61 двор, 339 жыхароў, у 1908 годзе — 38 двароў 359 жыхароў, 499,68 дзес. зямлі, 58 коней. З 1921 года ў складзе Польшчы, 63 двары, 317 жыхароў; у Радунскай гміне Лідскага павета Навагрудскага ваяводства. З 1931 года — літоўская школа, з 1932 года — польская. Паводле [[Ольгерд Хамінскі|Ольгерда Хамінскага]], станам на 1927—1933 гг. у гэтай вёсцы доля [[Літоўская мова|літоўскамоўнага]] насельніцтва складала 51-90 %.<ref>[https://journals.ispan.edu.pl/index.php/abs/pl/article/view/abs.2010.014 Olgierd Chomiński, Leszek Bednarczuk. Obszar językowy litewski w Państwie Polskim 1927-1933] // Acta Baltico-Slavica, 2010, 34. С. 237.</ref> З лістапада 1939 года — у БССР. З 15.1.1940 года — у Радунскім раёне Баранавіцкай вобласці, З 12.10.1940 года — у Слабодкаўскім с/савеце. У 1940 годзе — 307 жыхароў. З канца чэрвеня 1941 года да сярэдзіны ліпеня 1944 года была акупіравана нацыстамі. 26.6.1941 года акупанты расстралялі 5 жыхароў, 10 былі вывезены на прымусовыя работы ў Германію. З 20.9.1944 года — у Гродзенскай вобласці. У 1944—46 гг. існавала літоўская пачатковая школа, потым руская няпоўная сярэдняя школа. З 25.12.1962 года — у Воранаўскім раёне, У 1960 годзе — 388 жыхароў, у 1970 годзе — 331 жыхар. З 11.2.1972 года — у Старасмільгінскім, з 24.4.1978 года — у Больцішскім с/савеце<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 24 красавіка 1978 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1978, № 16 (1570).</ref>, у калгасе «Праўда». Парафія створана ў 1925 годзе, касцёл Святога Лінуса быў пабудаваны і асвечаны ў 1935 годзе, зачынены ў 1962 годзе, вернуты, адбудаваны і асвечаны ў 1989 годзе<ref>[http://catholic.by/2/belarus/dioceses/grodnensis/100761.html Пеляса — парафія Св. Ліна]</ref>. У 1944 годзе ў вёсцы пераважала літоўскае насельніцтва<ref>J. Drużyńska, S. M. Jankowski, ''Wyklęte życiorysy'', Dom Wydawniczy REBIS, Poznań 2009, ISBN 978-83-7510-373-1, s. 199. {{ref-pl}}</ref>. У 1994 годзе была зарэгістравана мясцовая суполка [[літоўцы|літоўцаў]]<ref name="smdb-384">{{кніга|аўтар = Steponas Maculevičius, Doloresa Baltrušiene.|частка = |загаловак = Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Kaunas|выдавецтва = Kraštotvarka|год = 1999|том = |старонкі = 384|старонак = |серыя = |isbn = 9986-892-34-1|тыраж = }}</ref>. == Насельніцтва == * 2004 г. — 86 гаспадарак, 228 жыхароў. * 2014 г. — 70 гаспадарак, 167 жыхароў. == Гаспадарка, адукацыя, культура == Сярэдняя школа, сельскі клуб, магазін, ферма. У 2014 г. ў складзе СВК «Больцішкі». У 1992 г. адкрыта недзяржаўная базавая, з 1999 г. сярэдняя школа з выкладаннем на [[літоўская мова|літоўскай мове]] (у 2003/2004 вучэбным годзе 95 вучняў 29 настаўнікаў). Пры школе з 1993 года дзейнічала грамадскае аб’яднанне літоўцаў «Гімтыне», з 1996 года гісторыка-этнаграфічны музей, літоўскі культурна-асветны цэнтр. «Гімтыне» — першае афіцыйна зарэгістраванае ў Беларусі грамадскае аб’яднанне літоўцаў<ref name=":0">{{Cite web|lang=be|url=https://hrodna.life/2023/04/19/bez-gimtine/|title=У Гродне ліквідуюць аб'яднанне літоўцаў "Гімціне"|first=А.|last=К|website=Hrodna.life|date=2023-04-19|access-date=2024-01-13}}</ref>. У перакладзе з літоўскага «gimtinė» — «радзіма». У 2022 г. літоўская школа была закрыта ўладамі Беларусі. Афіцыйнай падставай для гэтага стала тое, што, паводле змен у Кодэкс аб адукацыі Беларусі, з 1 верасня 2022 года ў Беларусі мовы школьнага навучання толькі руская і беларуская. 12 жніўня 2022 года Міністэрства замежных спраў Літвы заявіла пасольству Беларусі ў Літве афіцыйную ноту з нагоды закрыцця літоўскіх школ у Беларусі<ref>https://www.lrs.lt/sip/portal.show?p_r=36002&p_k=1&p_t=282373</ref>. 28 красавіка 2023 года Гродзенскі абласны суд вынес рашэнне пра ліквідацыю<ref name=":0" /> грамадскага аб’яднання літоўцаў «Гімтыне». Заяўнікам выступіла Галоўнае ўпраўленне юстыцыі Гродзенскага аблвыканкама. Да таго, 27 красавіка, у МЗС Літвы выклікалі прадстаўніка Пасольства Рэспублікі Беларусь у Літве, яму ўручылі ноту пратэсту ў сувязі ліквідацыяй грамадскага аб’яднання. == Славутасці == [[Файл:Пеляса. Касцёл Святога Лінуса (01).jpg|thumb|left|[[Касцёл Святога Лінуса (Пеляса)|Касцёл Святога Лінуса]]]] [[Касцёл Святога Лінуса (Пеляса)|Касцёл Святога Лінуса]] (пабудаваны ў 1910-я гг.) — помнік архітэктуры эклектыкі з выкарыстаннем стылізаваных форм готыкі. 23 верасня 2010 года ў вёсцы адкрыты помнік вялікаму князю літоўскаму [[Вітаўт]]у (аўтар — [[Альгімантас Сакалаўскас]]), які праязджаў праз Пелясу па дарозе з [[Вільнюс|Вільні]] ў [[Гродна]]<ref>[http://nn.by/index.php?c=ar&i=43729 У Воранаўскім раёне паставілі помнік Вітаўту] {{Архівавана|url=https://archive.today/20120716141726/http://nn.by/index.php?c=ar&i=43729 |date=16 ліпеня 2012 }} «[[Наша ніва (1991)|Наша Ніва]]», 24 верасня 2010</ref>. Усталяваны на ініцыятыву і пры падтрымцы літоўскага боку. Адкрыццё помніка было прымеркавана да 600-годдзя [[Грунвальдская бітва|Грунвальдскай бітвы]]. Вітаўт паказаны ў вобразе сярэднявечнага рыцара з каронай, скіпетрам як сімвалам улады ў левай руцэ і мячом, на які ён абапіраецца, у правай. Скульптура выканана ў тэхніцы традыцыйнай літоўскай народнай разьбы па дрэве. Вышыня каля 6 метраў<ref>[https://www.svaboda.org/a/29979509.html svaboda.org]</ref>. == Вядомыя асобы == * [[Міхал Шымялевіч]] (1879—1969), гісторык, лідскі краязнавец. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|9-1}} == Спасылкі == <!--{{Commons|Category:}}--> * [http://www.radzima.org/be/miesca/pelyasa.html Пеляса на «Radzima.org»] * [http://globustut.by/pelyasa/index.htm Пеляса на «Globustut.by»] {{ref-ru}} {{Больцішскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Больцішскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Воранаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Пеляса| ]] hn5xcgwx1b9i79jqpflrf58d6ntyn5q 0 140327 5121441 4733182 2026-04-05T16:36:54Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5121441 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Каталіцкі храм |Беларуская назва = Касцёл Найсвяцейшай Тройцы |Арыгінальная назва = |Выява = Ruzhany325.JPG |Подпіс выявы = Касцёл Найсвяцейшай Тройцы ў Ружанах |Шырыня выявы = |Сучасны статус = {{ГККРБ 4|112Г000644}} |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Мястэчка |Месцазнаходжанне = [[Ружаны]] |lat_dir = N |lat_deg = 52 |lat_min = 52 |lat_sec = 1 |lon_dir = E |lon_deg = 24 |lon_min = 53 |lon_sec = 29 |region = BY |CoordScale = |На карце = Беларусь Брэсцкая вобласць |Канфесія = [[Каталіцтва|Каталіцызм]] |Епархія = [[Пінская дыяцэзія]] |Добрапрыстойнасць = [[Пружанскі дэканат]] |Ордэнская прыналежнасць = [[Дамініканцы|ордэн дамініканцаў]] (гістарычна) |Тып кляштара = |Тып будынка = [[Касцёл|прыхадскі касцёл]] |Архітэктурны стыль = позні [[рэнесанс]], [[барока]], [[класіцызм]] |Аўтар праекту = [[Ян Самуэль Бекер]] (перабудова XVIII ст.) |Будаўнік = |Заснавальнік = [[Леў Сапега]] |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1615 |Заканчэнне будаўніцтва = 1617 |Будынкі = {{Славутасць/Будынкі||||||}} |Прыбудоўкі = |Вядомыя насельнікі = |Рэліквіі = |Плябан = |Сучасны стан = дзейнічае |Сайт = |Commons = Category:Church of Holy Trinity (Ruzhany) }} {{Іншыя значэнні|Касцёл Найсвяцейшай Тройцы}} '''Касцё́л Найсвяце́йшай Тро́йцы''' — [[каталіцтва|каталіцкі]] [[храм]] у [[Ружаны|Ружанах]] [[Пінская дыяцэзія|Пінскай дыяцэзіі]]<ref>{{cite web |url=http://catholic.by/2/home/news/belarus/pinsk/101310-ruzany.html|title=Ружаны — парафія Найсвяцейшай Тройцы|publisher=Рымска-каталіцкі касцёл у Беларусі|date=2012-04-15|accessdate=2025-01-23}}</ref>, збудаваны на пачатку [[XVII стагоддзе|XVII стагоддзя]] па фундацыі [[Леў Сапега|Льва Сапегі]]<ref name="БелЭн">{{Крыніцы/БелЭн|13||}}</ref>. Помнік архітэктуры з рысамі ранняга і позняга [[барока]], а таксама пераходнага перыяду да [[класіцызм]]у<ref name="Габрусь">{{Крыніцы/Мураваныя харалы|с=93—95}}</ref>. Інтэр’ер адметны захаванымі ўзорамі ілюзорнага манументальнага жывапісу ([[Квадратура (мастацтва)|квадратуры]]){{sfn|Klajumienė|2006|с=97}}. == Гісторыя == [[Файл:Ružany, Daminikanski. Ружаны, Дамініканскі (J. Becker, 1762-88).jpg|злева|міні|Касцёл паводле праекта Я. С. Бекера]] Першы драўляны касцёл у Ружанах быў заснаваны ў канцы XVI стагоддзя<ref name="АБ1993">{{Крыніцы/Архітэктура Беларусі (1993)}}</ref>. Мяркуецца, што ён мог уваходзіць у кляштарны комплекс [[кармеліты|кармелітаў]]<ref name="АБ1993"/>. У 1615—1617 гадах храм быў перабудаваны ў мураваны па фундацыі канцлера вялікага літоўскага Льва Сапегі<ref name="БелЭн"/>. У далейшым будынак неаднаразова рэканструяваўся і рамантаваўся<ref name="Габрусь"/>. У 1768 і 1787 гадах да храма былі дабудаваныя дзве бакавыя капліцы: Святога Крыжа (з поўдня) і Святой Барбары (з поўначы)<ref name="АБ1993"/>. У 1780-я гады, па ініцыятыве канцлера [[Аляксандр Міхал Сапега|Аляксандра Міхала Сапегі]], храм быў грунтоўна перабудаваны паводле праекта запрошанага з [[Саксонія|Саксоніі]] прыдворнага архітэктара [[Ян Самуэль Бекер|Яна Самуэля Бекера]]<ref name="Габрусь"/>{{sfn|Klajumienė|2006|с=97}}. У выніку гэтай рэканструкцыі будынак набыў выразныя рысы «барочнага класіцызму» і стаў арганічнай часткай абноўленага горадабудаўнічага ансамбля Ружан<ref name="Габрусь"/>. Менавіта Бекер, імаверна, спраектаваў і ўнутранае аздабленне капліцы Святой Барбары{{sfn|Klajumienė|2006|с=97}}. У 1850 і 1891 гадах у касцёле праводзіліся рамонтныя працы<ref name="АБ1993"/>. За савецкім часам, у адрозненне ад шматлікіх іншых храмаў Беларусі, набажэнствы ў ружанскім касцёле не перапыняліся, што дазволіла захаваць яго гістарычны інтэр’ер і жывапіс<ref name="АБ1993"/>. == Архітэктура == Аднанефавы храм з паўкруглай [[апсіда]]й і чатырох’яруснай вежай пры ўваходзе<ref name="Габрусь"/>. Ніжні ярус вежы — [[васьмярык на чацверыку]], астатнія — васьмігранныя, якія танчэюць да верху і пакрытыя стромкім [[шацёр|шатром]]<ref name="Габрусь"/>. Ярусы аддзелены прафіляванымі [[карніз]]амі, дэкараваныя плоскімі [[ніша]]мі і скразнымі арачнымі праёмамі<ref name="АБ1993"/>. Масіўныя сцены [[неф]]а знадворку ўмацаваныя [[контрфорс]]амі, па яго баках сіметрычна размешчаны капліцы<ref name="АБ1993"/>. Неф перакрыты цыліндрычнымі скляпеннямі з распалубкамі, капліцы і [[сакрысція|сакрысціі]] — крыжовымі скляпеннямі, апсіда — конхавым з падпружнай аркай<ref name="Габрусь"/>. [[Скляпенне]] [[прэсбітэрый|прэсбітэрыя]] ўмацаванае падпружнымі аркамі<ref name="Габрусь"/>. == Інтэр’ер і манументальны жывапіс == [[Файл:08 Ружаны 2 (19).JPG|міні|злева|Надмагілле [[Баляслаў Біспінг|Баляслава Біспінга]] ў касцёле]]Над уваходам у інтэр’еры размешчаныя [[хоры]]<ref name="Габрусь"/>. У апсідзе знаходзіцца галоўны [[алтар]], у вырашэнні якога яскрава выяўленае прысвячэнне [[Святая Тройца|Святой Тройцы]]<ref name="АБ1993"/>. Алтарная карціна, аформленая чатырохкалонным архітэктурным порцікам са [[штучны мармур|штучнага мармуру]], прадстаўляе «[[Укрыжаванне Хрыста]]»<ref name="АБ1993"/>. Над ёю размешчана [[Усёвідушчае вока]] [[Бог-Айцец|Бога-Айца]], а ў консе апсіды — [[фрэска]]вая выява [[Святы Дух|Святога Духа]] ў выглядзе голуба<ref name="АБ1993"/>. Раскрапаваны лучковы франтон упрыгожваюць скульптуры анёлаў і герб Сапегаў<ref name="АБ1993"/>. Абапал калон зроблены драўляныя паліхромныя выявы [[12 апосталаў|апосталаў]] [[Пётр (апостал)|Пятра]] і [[Павел (апостал)|Паўла]]<ref name="АБ1993"/>. Інтэр’ер храма багата ўпрыгожаны архітэктурнай пластыкай, [[скульптура]]й і [[манументальны жывапіс|манументальным жывапісам]]<ref name="Габрусь"/>. Скляпенні аздобленыя сюжэтнымі і дэкаратыўнымі кампазіцыямі на [[Евангелле|евангельскія]] тэмы<ref name="АБ1993"/>. Прэсбітэрый ад нефа аддзяляе каваная рашотка, прывезеная з колішняга касцёла ў [[Юдзінавічы|Юдзінавічах]]<ref name="АБ1993"/>. Акрамя звіваў, [[Валюта (архітэктура)|валют]] і кветак, яе кампазіцыя змяшчае таксама [[манаграма|манаграмы]] [[фундатар]]а касцёла Льва Сапегі<ref name="АБ1993"/>. === Капліца Святой Барбары === [[Файл:08 Ружаны 2 (09).JPG|міні|333x333пкс|Ілюзорны (аптычны) алтар у капліцы Святой Барбары, выкананы ў тэхніцы квадратуры каля 1785 г.]] Выключную мастацкую і гістарычную каштоўнасць уяўляе інтэр’ер паўночнай капліцы, прысвечанай [[Святая Барбара|Святой Барбары]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=97}}. Яна была пабудавана і аздоблена каля 1785 года, хутчэй за ўсё, пад кіраўніцтвам архітэктара [[Ян Самуэль Бекер|Яна Самуэля Бекера]], які на той момант працаваў над рэканструкцыяй [[Ружанскі палац|Ружанскага палаца]] і касцёла{{sfn|Klajumienė|2006|с=97}}. Галоўным акцэнтам капліцы з’яўляецца выдатна захаваны ілюзорны (аптычны) алтар, выкананы ў тэхніцы [[Квадратура (мастацтва)|квадратуры]] невядомым, але вельмі прафесійным майстрам{{sfn|Klajumienė|2006|с=97}}. Гэты насценны роспіс стварае дасканалую ілюзію манументальнага архітэктурнага рэтабула{{sfn|Klajumienė|2006|с=98}}. Мастак выкарыстаў прыёмы «падману зроку» (''[[трамплёй|trompe-l'œil]]''), візуальна пашырыўшы прастору невялікай капліцы{{sfn|Klajumienė|2006|с=98}}. Ілюзорныя калоны і пілястры [[карынфскі ордар|карынфскага ордара]], нібыта зробленыя са штучнага мармуру, падтрымліваюць масіўны, складана прафіляваны і разарваны [[антаблемент]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=98}}. У цэнтры гэтага архітэктурнага каркаса размешчаны рэальны алтарны абраз Святой Барбары (таксама выкананы ў XVIII ст.){{sfn|Klajumienė|2006|с=98}}. Дзеля большай рэалістычнасці ілюзіі мастак імітаваў не толькі архітэктуру, але і скульптурныя дэталі — так, замест анёлаў з папулярнага трактата [[Андрэа Поца]] на антаблеменце намаляваны дэкаратыўныя вазы{{sfn|Klajumienė|2006|с=98}}. Гэты твор з’яўляецца адным з найлепшых і найбольш цэласных узораў выкарыстання класічных схем з трактата Андрэа Поца ў сакральным мастацтве на тэрыторыі сучаснай Беларусі{{sfn|Klajumienė|2006|с=98}}. Манументальнасць і канструктыўная яснасць гэтага роспісу выразна адлюстроўваюць пераход ад позняга барока да эстэтыкі класіцызму, характэрнай для творчасці Бекера{{sfn|Klajumienė|2006|с=98}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік}} * {{Крыніцы/Мураваныя харалы}} * {{Крыніцы/БелЭн|13|Ружаны|5}} * {{кніга|аўтар=Hauser Z. |загаловак=Nowy ilustrowany przewodnik po zabytkach kultury na Białorusi |месца=Warszawa |год=2005 |isbn=83-87654-25-6}} * {{кніга|аўтар=Marczak M. |загаловак=Przewodnik po Polesiu |месца=Brześć nad Bugiem (reprint: Lublin) |выдавецтва=reprint: Fundacja Pomocy Szkołom Polskim na Wschodzie im. Tadeusza Goniewicza |год=1935 (reprint: 2008)}} * {{кніга|спасылка=https://etalpykla.lituanistika.lt/fedora/objects/LT-LDB-0001:B.03~2006~1367151604343/datastreams/DS.001.0.01.BOOK/content|аўтар=[[Даля Клаюмене|Klajumienė D.]]|загаловак=Tapyti altoriai (XVIII a. – XIX a. I p.): nykstantys Lietuvos bažnyčių dailės paminklai|месца=Vilnius|выдавецтва=Vilniaus dailės akademijos leidykla|год=2006|старонак=272|isbn=9955-624-56-6|ref=Klajumienė}} == Спасылкі == {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь|112Г000644}} {{Commons|Church of Holy Trinity (Ruzhany)}} * {{Радзіма майго духу|}} * {{ГБ|http://globustut.by/ruzhany/index.htm#kostel}} {{Пружанскі дэканат}} [[Катэгорыя:Храмы Святой Тройцы|Ружаны]] [[Катэгорыя:Касцёлы Пружанскага раёна]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1617 годзе]] [[Катэгорыя:1617 год у Еўропе]] [[Катэгорыя:Храмы Ружанаў]] [[Катэгорыя:Касцёлы Пінскай дыяцэзіі]] c896iker8vqq8hcsmgl3v66cz7vyjr9 5121442 5121441 2026-04-05T16:38:17Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5121442 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Каталіцкі храм |Беларуская назва = Касцёл Найсвяцейшай Тройцы |Арыгінальная назва = |Выява = Ruzhany325.JPG |Подпіс выявы = Касцёл Найсвяцейшай Тройцы ў Ружанах |Шырыня выявы = |Сучасны статус = {{ГККРБ 4|112Г000644}} |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Мястэчка |Месцазнаходжанне = [[Ружаны]] |lat_dir = N |lat_deg = 52 |lat_min = 52 |lat_sec = 1 |lon_dir = E |lon_deg = 24 |lon_min = 53 |lon_sec = 29 |region = BY |CoordScale = |На карце = Беларусь Брэсцкая вобласць |Канфесія = [[Каталіцтва|Каталіцызм]] |Епархія = [[Пінская дыяцэзія]] |Добрапрыстойнасць = [[Пружанскі дэканат]] |Ордэнская прыналежнасць = [[Дамініканцы|ордэн дамініканцаў]] (гістарычна) |Тып кляштара = |Тып будынка = [[Касцёл|прыхадскі касцёл]] |Архітэктурны стыль = позні [[рэнесанс]], [[барока]], [[класіцызм]] |Аўтар праекту = [[Ян Самуэль Бекер]] (перабудова XVIII ст.) |Будаўнік = |Заснавальнік = [[Леў Сапега]] |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1615 |Заканчэнне будаўніцтва = 1617 |Будынкі = {{Славутасць/Будынкі||||||}} |Прыбудоўкі = |Вядомыя насельнікі = |Рэліквіі = |Плябан = |Сучасны стан = дзейнічае |Сайт = |Commons = Category:Church of Holy Trinity (Ruzhany) }} {{Іншыя значэнні|Касцёл Найсвяцейшай Тройцы}} '''Касцё́л Найсвяце́йшай Тро́йцы''' — [[каталіцтва|каталіцкі]] [[храм]] у [[Ружаны|Ружанах]] [[Пінская дыяцэзія|Пінскай дыяцэзіі]]<ref>{{cite web |url=http://catholic.by/2/home/news/belarus/pinsk/101310-ruzany.html|title=Ружаны — парафія Найсвяцейшай Тройцы|publisher=Рымска-каталіцкі касцёл у Беларусі|date=2012-04-15|accessdate=2025-01-23}}</ref>, збудаваны на пачатку [[XVII стагоддзе|XVII стагоддзя]] па фундацыі [[Леў Сапега|Льва Сапегі]]. Помнік архітэктуры з рысамі ранняга і позняга [[барока]], а таксама пераходнага перыяду да [[класіцызм]]у. Інтэр’ер адметны захаванымі ўзорамі ілюзорнага манументальнага жывапісу ([[Квадратура (мастацтва)|квадратуры]]){{sfn|Klajumienė|2006|с=97}}. == Гісторыя == [[Файл:Ružany, Daminikanski. Ружаны, Дамініканскі (J. Becker, 1762-88).jpg|злева|міні|Касцёл паводле праекта Я. С. Бекера]] Першы драўляны касцёл у Ружанах быў заснаваны ў канцы XVI стагоддзя. Мяркуецца, што ён мог уваходзіць у кляштарны комплекс [[кармеліты|кармелітаў]]. У 1615—1617 гадах храм быў перабудаваны ў мураваны па фундацыі канцлера вялікага літоўскага Льва Сапегі. У далейшым будынак неаднаразова рэканструяваўся і рамантаваўся. У 1768 і 1787 гадах да храма былі дабудаваныя дзве бакавыя капліцы: Святога Крыжа (з поўдня) і Святой Барбары (з поўначы). У 1780-я гады, па ініцыятыве канцлера [[Аляксандр Міхал Сапега|Аляксандра Міхала Сапегі]], храм быў грунтоўна перабудаваны паводле праекта запрошанага з [[Саксонія|Саксоніі]] прыдворнага архітэктара [[Ян Самуэль Бекер|Яна Самуэля Бекера]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=97}}. У выніку гэтай рэканструкцыі будынак набыў выразныя рысы «барочнага класіцызму» і стаў арганічнай часткай абноўленага горадабудаўнічага ансамбля Ружан. Менавіта Бекер, імаверна, спраектаваў і ўнутранае аздабленне капліцы Святой Барбары{{sfn|Klajumienė|2006|с=97}}. У 1850 і 1891 гадах у касцёле праводзіліся рамонтныя працы. За савецкім часам, у адрозненне ад шматлікіх іншых храмаў Беларусі, набажэнствы ў ружанскім касцёле не перапыняліся, што дазволіла захаваць яго гістарычны інтэр’ер і жывапіс. == Архітэктура == Аднанефавы храм з паўкруглай [[апсіда]]й і чатырох’яруснай вежай пры ўваходзе. Ніжні ярус вежы — [[васьмярык на чацверыку]], астатнія — васьмігранныя, якія танчэюць да верху і пакрытыя стромкім [[шацёр|шатром]]. Ярусы аддзелены прафіляванымі [[карніз]]амі, дэкараваныя плоскімі [[ніша]]мі і скразнымі арачнымі праёмамі. Масіўныя сцены [[неф]]а знадворку ўмацаваныя [[контрфорс]]амі, па яго баках сіметрычна размешчаны капліцы. Неф перакрыты цыліндрычнымі скляпеннямі з распалубкамі, капліцы і [[сакрысція|сакрысціі]] — крыжовымі скляпеннямі, апсіда — конхавым з падпружнай аркай. [[Скляпенне]] [[прэсбітэрый|прэсбітэрыя]] ўмацаванае падпружнымі аркамі. == Інтэр’ер і манументальны жывапіс == [[Файл:08 Ружаны 2 (19).JPG|міні|злева|Надмагілле [[Баляслаў Біспінг|Баляслава Біспінга]] ў касцёле]]Над уваходам у інтэр’еры размешчаныя [[хоры]]. У апсідзе знаходзіцца галоўны [[алтар]], у вырашэнні якога яскрава выяўленае прысвячэнне [[Святая Тройца|Святой Тройцы]]. Алтарная карціна, аформленая чатырохкалонным архітэктурным порцікам са [[штучны мармур|штучнага мармуру]], прадстаўляе «[[Укрыжаванне Хрыста]]». Над ёю размешчана [[Усёвідушчае вока]] [[Бог-Айцец|Бога-Айца]], а ў консе апсіды — [[фрэска]]вая выява [[Святы Дух|Святога Духа]] ў выглядзе голуба. Раскрапаваны лучковы франтон упрыгожваюць скульптуры анёлаў і герб Сапегаў. Абапал калон зроблены драўляныя паліхромныя выявы [[12 апосталаў|апосталаў]] [[Пётр (апостал)|Пятра]] і [[Павел (апостал)|Паўла]]. Інтэр’ер храма багата ўпрыгожаны архітэктурнай пластыкай, [[скульптура]]й і [[манументальны жывапіс|манументальным жывапісам]]. Скляпенні аздобленыя сюжэтнымі і дэкаратыўнымі кампазіцыямі на [[Евангелле|евангельскія]] тэмы. Прэсбітэрый ад нефа аддзяляе каваная рашотка, прывезеная з колішняга касцёла ў [[Юдзінавічы|Юдзінавічах]]. Акрамя звіваў, [[Валюта (архітэктура)|валют]] і кветак, яе кампазіцыя змяшчае таксама [[манаграма|манаграмы]] [[фундатар]]а касцёла Льва Сапегі. === Капліца Святой Барбары === [[Файл:08 Ружаны 2 (09).JPG|міні|333x333пкс|Ілюзорны (аптычны) алтар у капліцы Святой Барбары, выкананы ў тэхніцы квадратуры каля 1785 г.]] Выключную мастацкую і гістарычную каштоўнасць уяўляе інтэр’ер паўночнай капліцы, прысвечанай [[Святая Барбара|Святой Барбары]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=97}}. Яна была пабудавана і аздоблена каля 1785 года, хутчэй за ўсё, пад кіраўніцтвам архітэктара [[Ян Самуэль Бекер|Яна Самуэля Бекера]], які на той момант працаваў над рэканструкцыяй [[Ружанскі палац|Ружанскага палаца]] і касцёла{{sfn|Klajumienė|2006|с=97}}. Галоўным акцэнтам капліцы з’яўляецца выдатна захаваны ілюзорны (аптычны) алтар, выкананы ў тэхніцы [[Квадратура (мастацтва)|квадратуры]] невядомым, але вельмі прафесійным майстрам{{sfn|Klajumienė|2006|с=97}}. Гэты насценны роспіс стварае дасканалую ілюзію манументальнага архітэктурнага рэтабула{{sfn|Klajumienė|2006|с=98}}. Мастак выкарыстаў прыёмы «падману зроку» (''[[трамплёй|trompe-l'œil]]''), візуальна пашырыўшы прастору невялікай капліцы{{sfn|Klajumienė|2006|с=98}}. Ілюзорныя калоны і пілястры [[карынфскі ордар|карынфскага ордара]], нібыта зробленыя са штучнага мармуру, падтрымліваюць масіўны, складана прафіляваны і разарваны [[антаблемент]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=98}}. У цэнтры гэтага архітэктурнага каркаса размешчаны рэальны алтарны абраз Святой Барбары (таксама выкананы ў XVIII ст.){{sfn|Klajumienė|2006|с=98}}. Дзеля большай рэалістычнасці ілюзіі мастак імітаваў не толькі архітэктуру, але і скульптурныя дэталі — так, замест анёлаў з папулярнага трактата [[Андрэа Поца]] на антаблеменце намаляваны дэкаратыўныя вазы{{sfn|Klajumienė|2006|с=98}}. Гэты твор з’яўляецца адным з найлепшых і найбольш цэласных узораў выкарыстання класічных схем з трактата Андрэа Поца ў сакральным мастацтве на тэрыторыі сучаснай Беларусі{{sfn|Klajumienė|2006|с=98}}. Манументальнасць і канструктыўная яснасць гэтага роспісу выразна адлюстроўваюць пераход ад позняга барока да эстэтыкі класіцызму, характэрнай для творчасці Бекера{{sfn|Klajumienė|2006|с=98}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік}} * {{Крыніцы/Мураваныя харалы}} * {{Крыніцы/БелЭн|13|Ружаны|5}} * {{кніга|аўтар=Hauser Z. |загаловак=Nowy ilustrowany przewodnik po zabytkach kultury na Białorusi |месца=Warszawa |год=2005 |isbn=83-87654-25-6}} * {{кніга|аўтар=Marczak M. |загаловак=Przewodnik po Polesiu |месца=Brześć nad Bugiem (reprint: Lublin) |выдавецтва=reprint: Fundacja Pomocy Szkołom Polskim na Wschodzie im. Tadeusza Goniewicza |год=1935 (reprint: 2008)}} * {{кніга|спасылка=https://etalpykla.lituanistika.lt/fedora/objects/LT-LDB-0001:B.03~2006~1367151604343/datastreams/DS.001.0.01.BOOK/content|аўтар=[[Даля Клаюмене|Klajumienė D.]]|загаловак=Tapyti altoriai (XVIII a. – XIX a. I p.): nykstantys Lietuvos bažnyčių dailės paminklai|месца=Vilnius|выдавецтва=Vilniaus dailės akademijos leidykla|год=2006|старонак=272|isbn=9955-624-56-6|ref=Klajumienė}} == Спасылкі == {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь|112Г000644}} {{Commons|Church of Holy Trinity (Ruzhany)}} * {{Радзіма майго духу|}} * {{ГБ|http://globustut.by/ruzhany/index.htm#kostel}} {{Пружанскі дэканат}} [[Катэгорыя:Храмы Святой Тройцы|Ружаны]] [[Катэгорыя:Касцёлы Пружанскага раёна]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1617 годзе]] [[Катэгорыя:1617 год у Еўропе]] [[Катэгорыя:Храмы Ружанаў]] [[Катэгорыя:Касцёлы Пінскай дыяцэзіі]] nrl66zqc6cucuwp4gngdu0kowxdqbxj 0 140381 5122147 5113872 2026-04-06T08:32:14Z Peisatai 111348 /* Назва */ 5122147 wikitext text/x-wiki {{Рака |Назва = Клява |Нацыянальная назва = |Выява = Рака Клява. Брод каля в. Доржы (01).jpg |Шырыня выявы = |Подпіс выявы = |Даўжыня = 56 |Плошча вадазбору = 270 |Расход вады = 2,3 |Месца вымярэння = |Выток = |Месцазнаходжанне вытока = каля в. [[Клявіца (Ашмянскі раён)|Клявіца]] |Вышыня вытока = |Каардынаты вытока = |Вусце = Гаўя (рака) |Месцазнаходжанне вусця = |Вышыня вусця = |Каардынаты вусця = |Ухіл ракі = |Басейн = Гаўя (рака)/Нёман/Балтыйскае мора |Карта = |Подпіс карты = |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Гродзенская вобласць |Раён = Ашмянскі раён/Іўеўскі раён |Пазіцыйная карта = |Пазіцыйная карта 1 = |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Клява''' — [[рака]] ў [[Ашмянскі раён|Ашмянскім]] і [[Іўеўскі раён|Іўеўскім раёнах]], левы прыток [[Гаўя (прыток Нёмана)|Гаўі]] (басейн Нёмана). == Назва == Паводле К. Бугі, ад літоўскага ''klevas'' «клён»<ref>[[Казімерас Буга|K. Būga]]. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1958. — P. 528.</ref>. Ул. Тапароў сюды ж дадаваў назву бярэзінскай ракі [[Клява (прыток Бярэзіны)|Клява]], «кляновую» назву ракі {{нп5|Клевень (рака)|Клевень|ru|Клевень (река)}} на Падзесенні<ref>В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 191.</ref>. З літоўскіх аналагаў — літоўскія рачныя назвы ''Kleva, Klevinė''<ref>''A. Vanagas.'' Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 159.</ref>. З іншага боку, гомельскі філолаг А. Ф. Рогалеў гідронім Клява звязваў са старажытным корнем ''кл-'' (''кол-, кал-, кел-'') у значэннях «гнуць, згінаць», «круціць, вярцець»<ref>А. Ф. Рогалеў. Назвы Бацькаўшчыны (тапанімія Беларусі). Гомель, 2008. С. 100.</ref>, а паводле нямецкага аўтара Б. Брандта назва Клява сведчыць аб тым, што рыба там лёгка клюе<ref>B. Brandt. West-Rußland im Spiegel der einheimischen Ortsnamen (Erläuterungen zur Karte des besetzten Gebietes) // Geographische Zeitschrift. 1917. Bd. 23 (12). S. 577.</ref>. Шматлікія гідронімы Клева ва ўкраінскіх Карпатах звязваюць з украінскім дыялектным ''клева, кліва, клыва'' «гара, вяршына, пагорак»<ref>Э. М. Мурзаев. Словарь народных географических терминов. Москва, 1984. С. 277.</ref>. == Апісанне == Даўжыня 56 км. Плошча вадазбору 270 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 2,3 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 1 %. Пачынаецца на паўночны захад ад вёскі [[Клявіца (Ашмянскі раён)|Клявіца]] ў Ашмянскім раёне. Асноўны прыток — рака [[Трапятушка]]. Даліна выразная. Пойма двухбаковая (шырыня 100—400 м), месцамі адсутнічае. Рэчышча на працягу 17,6 км каналізаванае: ад вёскі Клявіца да вёскі [[Доржы]] (8 км) і ад вёскі [[Ганчары (Трабскі сельсавет)|Ганчары]] да вёскі [[Пашкішкі]] (9,6 км). Яго шырыня ў межань 3—7 м, у ніжнім цячэнні 10—12 м. Прымае сцёк з сеткі меліярацыйных каналаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Блакітная}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рэкі Ашмянскага раёна]] [[Катэгорыя:Рэкі Іўеўскага раёна]] [[Катэгорыя:Прытокі Гаўі (прыток Нёмана)]] nq7h84wg1vryx86n80k5pnjjm2si2r9 0 140639 5122306 4712900 2026-04-06T09:37:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122306 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Малая Бераставіца |краіна = Беларусь |плошча = |вышыня = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |двароў = |тэлефонны код = +375 1511 |паштовы індэкс = 231778 |аўтамабільны код = |выява = Малая Бераставіца. Царква (01).jpg |подпіс = Касцёл і царква |вобласць = Гродзенская |раён = Бераставіцкі |сельсавет = Малабераставіцкі |lat_dir = N |lat_deg = 53 |lat_min = 16 |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = 23 |lon_min = 55 |lon_sec = | Commons = |OpenStreetMap = 242981389 }} '''Мала́я Бераставі́ца'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Malaja Bierastavica}}, {{lang-ru|Малая Берестовица}}) — [[аграгарадок]] у [[Бераставіцкі раён|Бераставіцкім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Малабераставіцкі сельсавет|Малабераставіцкага сельсавета]]. == Гісторыя == Вядома з XVI ст. У 1552 годзе Бераставіца — маёнтак, уладанне А. Валовіча і інш., у Гродзенскім павеце ВКЛ. 3 1795 ў складзе Расійскай імперыі, у Гродзенскім павеце. У канцы XVIII ст. уладанне Юндзілаў, пазней Солтанаў. У 1845 г. маёнтак належаў А. І. Валкавыцкаму, уключаў 4 фальваркі — Генюшы (з аднайменнай вёскай), Малая Бераставіца (з вёскамі Бераставіцы і Каменка, часткай в. Хілякі), Пятруліна (з в. Канчаны), Світкова (з большай часткай в. Хілякі). У маёнтку было больш за 870 сялян, 2 заезныя дамы на дарозе ў мяст. Свіслач, карчма, 2 млыны (ветраны і вадзяны), вінакурня паравая. У маёнтку разводзілі танкарунных авечак (статак налічваў каля 1300 галоў), мелася больш за 180 галоў буйной рагатай жывёлы, на мясцовыя патрэбы выраблялі цэглу і вапну. Сяляне маёнтка акрамя сельскай гаспадаркі займаліся вырабам пражы, палатна і простага сукна. У фальварку Малая Бераставіца меліся аднапавярховы каменны сядзібны дом (пабудаваны ў канцы XVIII ст., не захаваўся), флігель (каменны, службовы), драўляныя дамы садоўніка і чэлядзі, гаспадарчыя пабудовы (хлявы, свіран, гумно, стайня і г.д.), сельскі запасны магазін (драўляны, на каменным фундаменце). Вёска Бераставіцы налічвала 26 двароў, 219 жыхароў. У час паўстання 1863—64 гг. ў Малую Бераставіцу 20.5.1863 г. ўвайшоў атрад паўстанцаў. У 1866 г. па распараджэнні царскіх улад быў зачынены Малабераставіцкі касцёл (пабудаваны ў 1851—63 гг.), яго маёмасць перадалі Крынкаўскаму храму, а будынак і зямлю — Малабераставіцкаму праваслаўнаму прыходу, пры якім працавала школа. [[Файл:Małaja Bierastavica. Малая Бераставіца (N. Orda, 4.04.1868).jpg|міні|злева|Малая Бераставіца на малюнку [[Н. Орда|Н. Орды]]. XIX ст.]] У 1890 г. Малая Бераставіца — сяло, цэнтр Малабераставіцкай воласці Гродзенскага павета, і маёнтак (уладанне Р. Валкавыцкага, 530 дзес. зямлі). Паводле перапісу 1897 г. ў сяле 4 двары, 28 жыхароў, валасное праўленне, 2 праваслаўныя царквы, народнае вучылішча, у маёнтку 75 жыхароў. У 1912 г. ўладальнік маёнтка В.Валкавіцкі атрымаў дазвол на будаўніцтва крухмальнага завода. У 1914 г. ў маёнтку 117 жыхароў. 3 жніўні 1915 года Малая Бераставіца акупіравана германскімі войскамі, з лютага 1919 — польскімі войскамі. У канцы ліпеня 1920 г. занята Чырвонай Арміяй, а ў верасні зноў польскімі войскамі. 3 сакавіка 1921 ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], цэнтр [[Гродзенскі павет (1921—1940)|Гродзенскім павеце]] [[Беластоцкае ваяводства (1919—1939)|Беластоцкага ваяводства]]. У 1921 г. вёска (22 двары, 112 жыхароў) і фальварак (4 дамы, 42 жыхары). Дзейнічалі ячэйкі [[КПЗБ]] і КСМЗБ. 3 лістапада 1939 г. ў БССР. Паводле некалькіх крыніц, у верасні [[1939]] года ў вёсцы адбыўся [[Злачынства ў Малой Бераставіцы|пагром польскага насельніцтва]]: мясцовыя камуністы і крыміналісты, яўрэі і беларусы, жорстка забілі мясцовых палякаў, у тым ліку графаў Валкавіцкіх, ураднікаў гміны, лістаноша і настаўніка<ref>Wojciech Wybranowski, [http://www.naszawitryna.pl/jedwabne_389.html ''IPN: Będzie śledztwo w sprawie zbrodni w Brzostowicy Małej. Musieli zginąć, bo byli Polakami''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090728091228/http://www.naszawitryna.pl/jedwabne_389.html |date=28 ліпеня 2009 }} // Nasz Dziennik, 2001-09-04.</ref><ref>Wojciech Wybranowski, [http://www.naszawitryna.pl/jedwabne_448.html ''Komuniści przyszli nocą''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090522135942/http://www.naszawitryna.pl/jedwabne_448.html |date=22 мая 2009 }} // Nasz Dziennik, 2001-09-23</ref>.<!--Забойствы мелі этнічны і класавы характар <ref>Wojciech Wybranowski, [http://www.naszawitryna.pl/jedwabne_840.html ''Kłopotliwe śledztwo. Dochodzenie w sprawie mordu na Polakach w Brzostowicy Małej utknęło w martwym punkcie''] // Nasz Dziennik, 2002-10-02</ref>.--> Следства, якое ў [[2001]]—[[2005]] гадах вёў польскі Інстытут Нацыянальнай Памяці, не дазволіла аднак раскрыць дакладных акалічнасцей падзеі<ref>[http://wiadomosci.o2.pl/?s=513&t=1861 ''Nasz Dziennik: Sprawców nie wykryto'']{{Недаступная спасылка}} // o2.pl, 2005-02-24</ref>. З 12.10.1940 г. вёска — цэнтр Малабераставіцкага сельсавета [[Крынкаўскі раён|Крынкаўскага раёна]]. У былым маёнтку была створана рыбная гаспадарка, адчынілася бальніца на 40 ложкаў. У вёсцы працавала амбулаторыя. Акупіравана ныцыстамі з чэрвеня 1941 г. да канца ліпеня 1944 г. 3 20.9.1944 г. у Бераставіцкім раёне Гродзенскай вобл. У 1949 г. ў Малой Бераставіцы створаны калгас «Сцяг Саветаў», з 1952 г. вёска ў складзе ўзбуйненага калгаса «1 Мая», які ў 1971 перайменаваны ў калгас імя Прытыцкага. == Славутасці == * [[Касцёл Святога Антонія Падуанскага (Малая Бераставіца)|Касцёл Святога Антонія Падуанскага]] ([[1851]]—[[1863]]) * [[Царква Святога Дзмітрыя Салунскага (Малая Бераставіца)|Царква Святога Дзмітрыя Салунскага]] ([[1866]]) * [[Сядзібны дом (Малая Бераставіца)|Сядзіба]] * Помнік землякам ([[1969]]) На каталіцкіх могілках знаходзіцца помнік-магіла невядомага польскага салдата, які памер у 1920 годзе ў вайне з бальшавікамі. <gallery mode=packed perrow ="4" heights= "150px"> Brzostowica Mała - Cerkiew św. Dymitra 2.JPG|Царква Св. Дзмітрыя Салунскага Малая Бераставіца. Касцёл (01).jpg|Касцёл Св. Антонія Падуанскага Brzostowica Mała - Pomnik żołnierzy radzieckich.JPG|Помнік землякам </gallery> == Вядомыя асобы == * [[Ігнат Анацэвіч]] ([[1780]]—[[1845]]) — гісторык і педагог * [[Аляксей Васіленя]] ([[1899]]—[[1978]]) — беларускі грамадскі дзеяч. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|9-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Malaja Bierastavica}} * [http://www.radzima.org/be/pub/902_m/ в. Бераставіца Малая] на [[Radzima.org]] * [http://globustut.by/mal_berest/index.htm Мал. Берестовица] на Глобус Беларуси {{ref-ru}} {{Малабераставіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Малая Бераставіца| ]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бераставіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Малабераставіцкі сельсавет]] 596ekqn400zgj51xvj2csfqta0xfc19 0 140644 5122294 5054386 2026-04-06T09:35:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122294 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус =аграгарадок |беларуская назва = Беняконі |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |гімн = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |вобласць = Гродзенская |раён = Воранаўскі |сельсавет = Беняконскі |пасялковы савет = |глава = |плошча = |вышыня = |насельніцтва = 1319 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |двароў = |часавы пояс =+3 |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |аўтамабільны код = |выява = Bieniakonie sac.JPG |подпіс = Касцёл Св. Яна Хрысціцеля |lat_dir = N |lat_deg = 54 |lat_min = 15 |lat_sec = 2 |lon_dir = E |lon_deg = 25 |lon_min = 21 |lon_sec = 26.4 |катэгорыя ў Commons = Bieniakoni |сайт = |OpenStreetMap = 242989026 }} {{Іншыя значэнні|Беняконі (значэнні)}} '''Беняко́ні'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Bieniakoni}}, {{lang-ru|Бенякони}}) — [[аграгарадок]] у [[Воранаўскі раён|Воранаўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Беняконскі сельсавет|Беняконскага сельсавета]]. Насельніцтва 1319 чал. ([[2004]]). Знаходзіцца за 12 км на поўнач ад [[Воранава]], на шашы [[Ліда]] — [[Вільня]]; чыгуначная станцыя на лініі [[Ліда]] — [[Вільня]]. == Назва == У суседніх літоўскіх [[Эйшышкі|Эйшышках]] ёсць прозвішча ''Benekonis'' (з літоўскім патранімічным утваральнікам -''on''-), яго звязваюць са старым віленскім прозвішчам Бенек<ref>Lietuvių pavardžių žodynas. A-K. Vilnius, 1985. C. 231.</ref>. == Гісторыя == Паселішча вядомае з ХІ-ХІІІ ст.{{Няма АК}}, уваходзіла ў склад [[Нальшчаны|Нальшанскай зямлі]].{{Няма АК}} Упершыню Беняконі (''Бенекойны'') згаданы пад 1529 года як уладанне сясцёр Ядвігі і Алены Томкавен, якія атрымалі яго па смерці бацькі Томка. У 1542 годзе маёнтак Беняконі перайшоў ва ўладанне баяр [[Віленскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Віленскага павета]] Ятаўтавічаў, у 1553 — Ямантовічаў. Пад 1556 годзе Беняконі згадваюцца як [[сяло]] гаспадарскага "двара" Рудаміна, уладанне вялікага князя [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]]. Пасля адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы 1565—1566 гадоў у складзе [[Лідскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Лідскага павета]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]. У 1560-я гады тут была карчма. У 1-й палове XVII ст. Беняконі ва ўладанні Яна Чаплінскага, які ў 1634 годзе заснаваў тут драўляны касцёл Св. Яна Хрысціцеля. У выніку [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] ([[1795]]) Беняконі апынуліся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], дзе сталі цэнтрам воласці Лідскага павета [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]. У 1880-я гады працаваў млын, была пачатковая школа. Паводле перапісу (1897) назву Беняконі мелі: сяло ў межах Лідскага павета (26 двароў) з касцёлам, валасной управай, народным вучылішчам, двума хлебазапаснымі магазінамі; сяло ў Ашмянскім павеце, з багадзельняй, 2 крамамі, піцейным домам; рымска-каталіцкая плябанія і маёнтак. На 1905 год назву Беняконі мелі: сяло Дзевянішкаўскай воласці, чыгуначная станцыя і сяло Беняконскай воласці. У 1910 годзе паблізу Беняконяў створана доследная сельскагаспадарчая станцыя (дзейнічала да 1959). У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] мястэчка займалі нямецкія войскі. У [[1920]] Беняконі апынуліся ў складзе Сярэдняй Літвы, у [[1922]] — у складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], дзе сталі цэнтрам гміны Лідскага павета [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. У гэты час назву Беняконі мелі мястэчка, фальварак (Беняконі Старыя) і лясная асада. У [[1933]] у мястэчку дзейнічала паштовае аддзяленне, кожную сераду праводзіліся таргі. У [[1939]] Беняконі ўвайшлі ў [[БССР]], дзе [[12 кастрычніка]] [[1940]] сталі цэнтрам сельсавета Воранаўскага раёна. Статус паселішча панізілі да вёскі. Станам на [[1970]] тут было 502 двары, на [[1991]] — 545, на [[2004]] — 515. <center><gallery caption="Мястэчка на старых здымках" widths=200 heights=150 perrow="4"> Выява:Bieniakoni, Śviatoha Jana. Беняконі, Сьвятога Яна (1900).jpg|Стары касцёл Выява:Bieniakoni, Vakzalnaja. Беняконі, Вакзальная (1939).jpg|Чыгуначная станцыя </gallery></center> == Доследная сельскагаспадарчая станцыя == [[Файл:Bieniakoni. Беняконі (1929).jpg|thumb|300px|Доследная сельскагаспадарчая станцыя (1929)]] У [[1910]] г. Віленскае таварыства сельскагаспадарчых даследаванняў, якое адкрыла эксперыментальную станцыю ў Беняконях. Па рэкамендацыі Эдуарда і Рамана Рымшаў у верасні 1910 г. батанік [[Вацлаў Ластоўскі (батанік)|Вацлаў Ластоўскі]] абследаваў поле паблізу мястэчка і ў выніку выбраў тэрыторыю, ахвяраваную графам Путкамерам (15 га палеткаў). 15 кастрычніка 1910 г. на сходзе Таварыства сельскагаспадарчых даследаванняў было прынятае канчатковае рашэнне аб стварэнні станцыі. Путкамер перадаў на двухгадовае карыстанне станцыі 10-гектарную сядзібу былой сельскагаспадарчай суполкі з грамадскімі будынкамі, што дало магчымасць размясціць рабочых і інвентар, закласці першыя доследы. Механічны аналіз глебаў выканаў прафесар Славамір Міклашэўскі. Вясной 1911 г. па ініцыятыве і паводле планаў інжынера А. Панікоўскага (пазней прэм'ер Польшчы) доследнае поле было дрэнажавана. У траўні на галоўным полі закладзены першыя доследы з рознымі гатункамі [[бульба|бульбы]]. Летам усталяваны метэаралагічныя прыборы (дажджамер функцыянаваў са студзеня 1911 г.). Восенню былі закладзены доследы з жытам, набыты патрэбныя прылады працы. Газета [[Наша ніва (1906)|«Наша Ніва»]] пісала ў 1911 г.: {{цытата| У Беняконях … аткрылася пробнае поле (станцыя) Віленскага таварыства сельскай гаспадаркі на 15 дзесяцінах. Пабудавалі гожае мураванае гумно, хату для чэлядзі, кожнаму па пакою і пекарню. Пакуль што жывець там і дырэктар пробнай станцыі аграном Ластоўскі, а на вясну будуць будаваць мураваны дом. Памешчыкі далі на станцыю 20 тысяч, і казна 20 тысяч рублёў дасць, калі затвердзіць Дума, і што год будзе казна 20 тысяч рублёў даваць па 3 тысячы руб. У гэтым годзе пасадзілі на пробу 26 гатункаў бульбы, поле ўсё дрэнавалі. У восень жыта сеялі і садзілі розных гатункаў. Адну дзесяціну бульбы, касілі бульбяннік, як толькі кончыў красаваць, а другую пакінулі. Някошаная бульба дала на 320 пудоў больш бульбы, як кошаная. На вясну станцыя будзе шырока рабіць розныя пробы, каб ведалі гаспадары, як гаспадарыць. Каля пробнага поля дырэктар Ластоўскі засеяў сам … жыта двом гаспадаром Войшніцы і Развадоўскаму. Паглядзім, што будзе! }} Станцыя была пабудавана за 1 год дзякуючы намаганням сяброў Віленскага таварыства сельскагаспадарчых даследаванняў. Будаўніцтва галоўнага будынка пачалося ў 1912 г. і было закончана ў 1914 г. у час 1-й сусветнай вайны. Доследнае поле арганізавана паводле плану В. Ластоўскага, план быў ухвалены Сельскагаспадарчым дэпартаментам Pacіі. Методыка і тэхніка доследаў, прынятая ў Беняконях, адрознівалася ў пэўных падрабязнасцях, прынятых у іншых станцыях. Для асобных доследаў існавалі малыя дзялянкі. Праводзіліся доследы па ўздзеянні ўгнаенняў на розныя гатункі раслін, а таксама даследаваліся севазвароты. Станцыя займалася акліматызацыяй раслін. У 1911 г. В. Ластоўскі пачаў селекцыю [[жыта]], якое потым было названа Беняконскім, а пазней — ячменю і аўсу. Хімічная лабараторыя была яшчэ ў стадыі камплектавання, аднак ужо ў 1914 г. умовы дазвалялі выконваць хімічны аналіз на ўласныя патрэбы станцыі. З дапамогай апарата Шэна праводзіўся аналіз механічнага складу тыпаў глебаў Віленшчыны. Праводзіліся доследы па распазнаванні хвароб раслін і шкодных насякомых. У Беняконях упершыню на Віленшчыне пачалі пратручваць пасяўное жыта супраць шкоднікаў. Метэаралагічная станцыя, акрамя абавязковых прылад, мела геліёграф для вымярэння сонечнай радыяцыі, у 14 пунктах Віленшчыны арганізавана вымярэнне колькасці ападкаў з дапамогай дажджамера Гельмана. Штомесячныя справаздачы высылаліся ў абсерваторыю ў Санкт-Пецярбург і Цэнтральнае метэаралагічнае бюро ў Варшаве. Выконваліся таксама феналагічныя назіранні. Персанал Беняконскай доследнай станцыі складаўся з дырэктарата В. Ластоўскага, старшага асістэнта Стэфана Змігродскага, трох практыкантаў, двух тэхнічных даглядчыкаў і пяці сезонных супрацоўнікаў для доследаў па зборы ўраджаю. У 1915 г. Ластоўскі стаў бежанцам і пасяліўся ў Менску. На пачатку 1920-х гг. Віленская сельскагаспадарчая доследная станцыя ў Беняконях аднавіла сваю працу. Падчас вайны станцыя страціла жывы інвентар, пабудовы і абсталяванне, а таксама частку селекцыйнага матэрыялу. Часткова захавалася толькі бібліятэка. Віленская газета «Слова» пісала ў 1925 г.: {{цытата| Аднавіў працу станцыі яе дырэктар В. Ластоўскі. Перад Першай сусветнай вайной, акрамя дырэктара, на станцыі працавалі 2 асістэнты і 3 практыканты. З 1923 г. дырэктар меў толькі аднаго практыканта. Справа ў тым, што калі ў 1915 г. на працу станцыі было асігнавана 15 008 рублёў, дык у 1922 г., у пераліку на царскія грошы, на працу станцыі было выдаткавана толькі 1 200 руб. Тым не менш з сярэдзіны 1920-х гг. станцыя вяла неабходныя для сельскай гаспадаркі навуковыя даследаванні. Дырэктар станцыі В. Ластоўскі яшчэ да Першай сусветнай вайны напісаў шэраг кніг па сельскай гаспадарцы: „Опыты с картофелем“, „Опыт с рожью“, „Опыты с азотистыми удобрениями“, у 1920-х гг. ён выдаў „Dobor odmian zboz dla Wilenszczyzny“, „Wynniki doswiadczen z odmianami ziemniakow“ і інш. Працы станцыі атрымалі належнае прызнанне ў навуковым свеце. }} 25 верасня 1929 г. прэзідэнт Польшчы [[Ігнацы Масціцкі]] наведаў [[Ліда|Ліду]], пасля чаго выехаў ў Беняконі. У Беняконях прэзідэнт прыняў удзел ва ўрачыстым асвячэнні і адкрыцці новай школы і дазволіў, каб гэтая школа насіла назву «Школа імя прэзідэнта Масціцкага». Тут жа прэзідэнт наведаў даследчую агранамічную станцыю і ўдзельнічаў у паседжанні ваяводскай сельскагаспадарчай камісіі. Увечары Масціцкі накіраваўся ў [[Вільня|Вільню]]. В. Ластоўскі кіраваў станцыяй на працягу 35 гадоў. Сярод іншых прац, вывеў адаптаванае да прыродных умоў Віленшчыны беняконскае жыта, тыбецкі авёс, авёс Лонгінус, бульбу Альмарыя і раннія гатункі лубіну. У 1945 г. ён пакінуў Беняконі і пераехаў у Познань. == Насельніцтва == * '''[[XIX стагоддзе]]''': [[1880]] — 63 чал.<ref>[[Іна Соркіна]]. Мястэчкі Лідскага ўезда ў XIX — пачатку XX ст. // Ліда і Лідчына: да 685-годдзя з дня заснавання горада: матэрыялы рэспуб. навук.-практ. канф., (Ліда, 3 кастр. 2008 г.) / рэдкал.: Худык А. П. (гал. рэд.). — Ліда, 2008.</ref>; [[1897]] — 149 чал. * '''[[XX стагоддзе]]''': [[1905]] — 203 чал.; [[1921]] — 162 чал.; [[1970]] — 1726 чал.<ref>[[Валерый Шаблюк]]. Беняконі // {{Крыніцы/ЭГБ|2к}} С. 15.</ref>. [[1991]] — 1512 чал.<ref>[[Валерый Шаблюк]]. Беняконі // {{Крыніцы/ЭГБ|2к}} С. 14.</ref>. * '''[[XXI стагоддзе]]''': [[2004]] — 1319 чал. == Славутасці == [[Выява:Wereszczakowna tomb bieniakonie qs.JPG|thumb|140px|Магіла Марыі Верашчакі]] * Гістарычная забудова (кан. XIX — пач. XX стст.; фрагменты) * [[Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Беняконі)|Касцёл Святога Яна Хрысціцеля]] ([[1900]]—[[1906]]) * Чыгуначная станцыя (1930-я) * Фальварак (XIX ст.) * На могілках у Беняконях спачыла [[Марыя Верашчака]] — каханая [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]], сяброўка [[Ян Чачот|Яна Чачота]] і іншых [[філаматы|філаматаў]]. == Страчаная спадчына == * [[Стары Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Беняконі)|Касцёл Святога Яна Хрысціцеля]] (XVII ст.) == Вядомыя асобы == * [[Вацлаў Ластоўскі (батанік)|Вацлаў Ластоўскі, батанік]] {{зноскі}} == Літаратура == * Żmigrodzki, J. Nowogródek i okolice / Józef Żmigrodzki. — Nowogródek: Polskie Towarzystwo Krajoznawcze, Oddział, 1927. — 102, [2] s., [22] k. tabl.: il., mapa. — S. 51. * {{Крыніцы/ГВБ|9-1}} * Шаблюк, В. У. Беняконі // {{Крыніцы/ЭГБ|2}} — С. 14—15. * Bieniakonie // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/218 218]. == Спасылкі == {{Commons|Category:Bieniakoni}} * [http://radzima.org/be/miesca/benyakoni.html radzima.org] {{Беняконскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Беняконскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Воранаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Беняконі| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] ct0iaxs3spnhpua1ybdvq1tjo48bezu 0 141231 5122019 5017424 2026-04-06T00:55:51Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122019 wikitext text/x-wiki {{ваенны дзеяч}} '''Іва́н Канстанцінавіч Ка́бушкін''' ({{ВД-Прэамбула}}) — удзельнік мінскага камуністычнага падполля ў гады [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Біяграфія == У [[Чырвоная Армія|Чырвонай Арміі]] з [[1935]] года. У [[1939]]—[[1940]] удзельнічаў у [[Савецка-фінская вайна|савецка-фінскай вайне]]. У пачатку Вялікай Айчыннай вайны трапіў у палон, у [[Мінск]]у здзейсніў пабег і ўключыўся ў [[антыфашыст|антыфашысцкую]] барацьбу. Увосень [[1941]] года на чале невялікай баявой групы выконваў выведныя і дыверсійныя аперацыі, здзяйсняў налёты на варожыя аўтамашыны; па заданні кіраўніцтва мінскага падполля і камандавання партызанскіх атрадаў і брыгад здабываў зброю, боепрыпасы, медыкаменты, ратаваў людзей з лагераў смерці. Меў падпольныя клічкі ''Жан'', ''Бабушкін'', ''Сашка'', ''Назараў''. З мая [[1942]] года з’яўляўся кіраўніком аператыўнай групы мінскага падпольнага гаркама партыі па барацьбе з варожымі агентамі і правакатарамі. Удзельнічаў у выданні і распаўсюдзе нелегальнай літаратуры. [[4 лютага]] 1943 года пры выкананні баявое задачы быў схоплены гітлераўцамі. Загінуў у фашысцкіх засценках. == Ушанаванне памяці == У [[1965]] годзе Івану Кабушкіну пасмяротна было нададзена званне [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]]. Яго імем названая вуліца і школа ў Мінску, а таксама [[Кабушкіна|пасёлак]] у [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]].<ref>{{Крыніцы/ГВБ|3-1}}</ref> На будынку трамвайнага [[дэпо]] ў [[Казань|Казані]], дзе ён працаваў, усталяваная мемарыяльная дошка. На радзіме героя і ў пасёлку [[Мірны (Баранавіцкі раён)|Мірны]] Баранавіцкага раёна ўсталяваныя помнікі. {{зноскі}} == Спасылкі == * {{warheroes|id=2655}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кабушкін, Іван}} [[Катэгорыя:Героі Савецкага Саюза]] [[Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны]] [[Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Ваеннапалонныя СССР]] [[Катэгорыя:Уцекачы з палону]] [[Катэгорыя:Пакараныя смерцю]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Малахоўцах]] t805im8v1nxzzor6ct8volcppy6qbh6 0 141438 5122274 5066331 2026-04-06T09:32:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122274 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Суцін}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Суцін |арыгінальная назва = Суцін |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Sutin 01.JPG |подпіс = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Блужскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = 1554 |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |DST = |тэлефонны код = +375 1713 |паштовы індэкс = 222814 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 5 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |OpenStreetMap = 243020170 }} '''Су́цін'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Sucin}}, {{lang-ru|Сутин}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Блужскі сельсавет|Блужскага сельсавета]]. Месціцца за 19 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 74 км ад [[Мінск]]а, 10 км ад чыгуначнай станцыі [[Талька (станцыя)|Талька]], каля левага берага ракі [[Суцінка]]. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Упершыню Суцін упамінаецца ў 1554 годзе, варыянтамі назвы [[Старабеларуская мова|старабеларускай мовай]] былі Сутин, Счутин і Щутин<ref name="atlas">{{Крыніцы/ВГАБ|1к}} С. 237.</ref>. Пазней упамінаецца ў інвентарным апісанні маёнтка [[Свіслач (Пухавіцкі раён)|Свіслач]] ад 1560 года. Двойчы прыгадваецца ў дакуменце інвентары маёнтка [[Арэшкавічы (Пухавіцкі раён)|Арэшкавічы]] ад 27 верасня 1599 года:{{Цытата|… Бобровые гоны на р. Свислочи на кгрунте прилеглым того села [Орешковичи] починаются от с. Орешковского одным берегом до рубежа Блузского, по другой стороне до жеременья ку той границе Блузской; на другой р. Тали – берег один, а другой берег прилеглый кгрунт кн. Горского с. Цели аж до границы Сутинской, урочища Славчолки. … По другой стороне тоеж р. Свислочи остров Сприпаш, починается одним боком от р. Тали аж до границы Сутинской кгрунтов подданных бискупих до Славчолки, от Славчолки до урочища Ворот бором до жеременья, а концом от Блузской пущи до Свислочи упира(ет). …<ref>Акты Виленской комиссии. -- Т. 14. -- Вильно, 1887. -- С. 635–637.</ref>}}У той час Суцін уваходзіў у склад [[Менскі павет|Менскага павета]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], уласнасць віленскага біскупства і шляхты. === Пад уладай Расійскай імперыі === У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У XIX стагоддзі вёска і шляхецкая аколіца. Шляхта Суціна прымала актыўны ўдзел у [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстанні 1863 года]]. У 1863 годзе каля вёскі Суцін быў бой паўстанцкага атрада Станіслава Ляскоўскага (псеўданім Собэк) з царскімі войскамі. Камандзір казацкай сотні 26 красавіка даносіў свайму начальству: {{цытата|3 гэтага боку Суціна я знайшоў мост раскіданым, і з бярвёнаў і маставой насцілкi складзена нешта накшталт рэданта, а на самым беразе рэчкі насыпаны вал, каб абстрэльваць вугал рэ­данта і ўвесь даволі глыбокі брод; наогул цяжка даступная балотная мясцовасць размяшчэннем маставых прыкрыццяў да таго ўмацавалася, што ўзяць яе адной пяхотай без значнай страты было немагчыма».}} 5 траўня 1864 года часовы ваенны губернатар і камандуючы войскамі Мінскай губерні прапанаваў начальніку Мінскай губерні выселіць з аколіцы Суцін 43 шляхецкія двары, але атрымаў дазвол на высяленне ў Томскую губерню толькі 22 двароў найменш дабранадзейных, на астатніх данесці. Маёмасць тых, каго высялялі, загадана прадаць, акрамя дамоў і сельскагаспадарчых прылад, якія атрымаюць тыя, хто будзе паселены на іх месца{{Sfn|Памяць|2003|с=51}}. Пасля 1861 года ў [[Амяльнянская воласць|Амяльнянскай воласці]] Ігуменскага павета. У другой палове XIX стагоддзя краязнавец [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандр Ельскі]] пісаў, што ў аколіцы ёсць каталіцкая капліца, насельніцтва займаецца вырабам колаў, ліпавых рагожак, пчалярствам у лясах{{Sfn|SgKP|1890|s=546}}. У 1889 годзе землеўладальнікамі ў аколіцы Суцін былі{{Sfn|Памяць|2003|с=77—99}}: [[Праваслаўе|праваслаўны]] [[Мяшчане|мешчанін]] Іван Ксаверавіч Багдановіч (10,14 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяціны]] зямлі), [[Сялянства|селянін]] [[Каталіцтва|рыма-каталік]] Станіслаў Іванавіч Булгак (22 дзесяціны), селянін рыма-каталік Феліцыян Іванавіч Булгак (14,5 дзесяціны), Казімір Вікенцевіч Валюжніц (23 дзесяціны), мешчанін рыма-каталік Казімір Аляксандравіч Галнеўскі (30 дзесяцін), [[Дваранства|дваранін]] рыма-каталік Кіпрыян Пятровіч Гарэцкі (57 дзесяцін), праваслаўная сялянка Пелагея Паўлаўна Гурская (16 дзесяцін), дваранін рыма-каталік Франц Антонавіч Гурскі (20 дзесяцін), дваранін рыма-каталік Іван Вікенцевіч Даўкевіч (40 1/4 дзесяціны), дваранка рыма-каталічка Антаніна Сцяпанаўна Дашкевіч (66 дзесяцін), мешчанін рыма-каталік Адам Фларыянавіч Доўнар (25 дзесяцін), мешчанін [[Іўдаізм|іўдзей]] Адам Сролевіч Дубаў (8,5 дзесяціны), мешчанін рыма-каталік Іосіф Вікенцевіч Захарэвіч (33,5 дзесяціны), мешчанін рыма-каталік Іван Фелацыянавіч Захарэвіч (46 дзесяцін), дваранін рыма-каталік Карл Паўлавіч Клімянтовіч (8 дзесяцін), мешчанін рыма-каталік Вікенцій Іванавіч Карзюк (60 дзесяцін), мешчанін рыма-каталік Ігнацій Феліцыянавіч Карзюк (24 дзесяціны), мешчанін рыма-каталік Франц Якаўлевіч Карзюк (22 дзесяціны), мешчанін рыма-каталік Валяр’ян Маркавіч Леановіч (9,5 дзесяціны), мешчанін рыма-каталік Мечыслаў Юльянавіч Лапатоцкі (26,5 дзесяціны), іўдзей Шмуйла Лейбавіч Львовіч (0,5 дзесяціны), дваранін рыма-каталік Іосіф Сцяпанавіч Мязян (27 дзесяцін), мешчанін рыма-каталік Іосіф Карлавіч Мітрыкевіч (31 дзесяціна), праваслаўны селянін Васіль Лаўрэнцевіч Навасад (27 дзесяцін), мешчанін рыма-каталік Ігнацій Кастанавіч Панятоўскі (23,5 дзесяціны), селянін рыма-каталік Антон Вікенцевіч Панятоўскі (16 дзесяцін), мешчанін рыма-каталік Адам Адамавіч Панятоўскі (37 дзесяцін), мешчанін рыма-каталік Казімір Венядыктавіч Панятоўскі (18 дзесяцін), мешчанін рыма-каталік Людвіг Вікенцевіч Рабцэвіч (33,5 дзесяціны), дваранін рыма-каталік Казімір Іосіфавіч Скіндзер (16 3/4 дзесяціны), дваранін рыма-каталік Франц Фадзеевіч Скіндзер (26 дзесяцін), дваранін рыма-каталік Юльян Фадзеевіч Скіндзер (35 дзесяцін), мешчанін рыма-каталік Восіп Ігнатавіч Сакалоўскі (30 дзесяцін), дваранін рыма-каталік Франц Іванавіч Татур (32 3/4 дзесяціны), мешчанін іўдзей Іола Лейзернавіч Фрыд (1 дзесяціна), праваслаўны мешчанін Ігнацій Францавіч Хадкевіч (23 1/4 дзесяціны), мешчанін рыма-каталік Іосіф Іванавіч Храноўскі (37,5 дзесяцін). Фальваркам Суцін валодала дваранка рыма-каталіцкага веравызнання Сафія Баляславаўна Прозар (307 1/4 дзесяціны). У 1888 годзе адкрыта школа граматы (у 1890 годзе ў ёй вучыліся 24 хлопчыкі. У 1897 годзе ў вёсцы быў піцейны дом і 3 лаўкі, у аколіцы 2 лаўкі. У 1912 годзе адкрыта 1-класнае [[Народныя вучылішчы|народнае вучылішча]]. === Найноўшы час === З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Жыхары Амяльнянскай воласці накіроўвалі звароты ў [[Народны Сакратарыят Беларусі]] са скаргамі на дзеянні нямецкіх акупацыйных улад<ref>{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У 1922 годзе працавала школа 1-й ступені, было 30 вучняў. З 20 жніўня 1924 года цэнтр [[Суцінскі сельсавет|Суцінскага сельсавета]] [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкага раёна]] [[Менская акруга|Менскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930). У пачатку 1930-х прайшла прымусовая [[калектывізацыя]], створаны [[калгас]] імя Сталіна, працавала кузня. З 20 лютага 1938 года ў Менскай вобласці. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У верасні 1941 года 280 [[Талька (вёска)|талькаўскіх]] і суцінскіх яўрэяў былі расстраляныя і пахаваныя ў агульнай магіле ў лесе за рэчкай. У ваколіцах вёскі дзейнічалі савецкія партызанскія брыгады «[[Партызанская брыгада «Полымя»|Полымя]]», [[Партызанская брыгада імя М. І. Калініна (Л. І. Сарока)|імя М. І. Калініна]] і «[[Партызанская брыгада «Буравеснік»|Буравеснік]]». Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Суцінскі сельсавет|Суцінскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * пачатак XIX стагоддзя — 19 двароў, 201 жыхар * 1897 год — 41 двор, 96 мужчын і 99 жанчын; аколіца Суцін, 88 двароў, 430 мужчын і 441 жанчына * 1917 год — 51 двор, 279 жыхароў (усе [[беларусы]]); аколіца — 80 двароў, 604 жыхары (158 беларусаў, 383 [[палякі]], 63 [[яўрэі]]){{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=99}} * 1960 год — 907 жыхароў * 2002 год — 213 гаспадарак, 425 жыхароў (461 жыхар, 225 двароў{{sfn|БелЭн|2002}}) * 2010 год — 149 гаспадарак, 309 жыхароў * 2012 год — 136 гаспадарак, 269 жыхароў * 2019 год — 240 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26}}</ref> == Славутасці == * Помнік землякам, якія загінулі ў Другую сусветную вайну * Брацкая магіла савецкіх воінаў Другой сусветнай вайны === Страчаная спадчына === * [[Касцёл Святога Антонія (Суцін)|Касцёл Святога Антонія]] == Сацыяльная сфера == [[Файл:Sutin 04.jpg|міні|Суцінская школа]] * [[Суцінскі навучальна-педагагічны комплекс дзіцячы сад — базавая школа|Суцінская школа]] == Вядомыя асобы == * [[Альбіна Францаўна Аляксандрава]] (нар. 1941) — беларускі архівіст, палеограф. * [[Аляксандр Аляксандравіч Лухвіч]] (1936—2015) — беларускі вучоны-фізік. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Суцін|185—186}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухав. р-н: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і р-наў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{Крыніцы/БелЭн|15|Су́цін||298}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Минская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2009|старонкі=28|старонак=60|isbn=978-985-508-174-7|тыраж=20&nbsp;000}}{{ref-ru}} * Ліст карты N-35-105. Выданне 1984 года. Стан мясцовасці на 1982 год.{{ref-ru}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|11|546|Sucin|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|арыгінал = |спасылка = https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000200_000018_RU_NLR_A1SV_116287&name=%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%20%D0%91%D0%A1%D0%A1%D0%A0%20%D0%B1.%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B8&doc_type=pdf|адказны = Центральное Статистическое Бюро Б.С.С.Р.|выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Белтрестпечать|год = 1924|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Блужскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Блужскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Суцін (Пухавіцкі раён)| ]] 1hohzkp1nbfrwmzfqopbnrmhluz1pgg 0 141455 5122327 5106604 2026-04-06T09:40:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122327 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Сушчова |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat=55.35307 |long=30.23069 |lat_dir = N|lat_deg = 55|lat_min = 21|lat_sec = 11 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 13|lon_sec = 50 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Віцебскі |сельсавет2 = Мазалаўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 125 |насельніцтва = 362 |год перапісу = 2002 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = 211318 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |OpenStreetMap = 243043787 }} '''Сушчо́ва'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць}} — С. 173.</ref> — вёска ў [[Мазалаўскі сельсавет (Віцебскі раён)|Мазалаўскім сельсавеце]] [[Віцебскі раён|Віцебскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Знаходзіцца каля ракі [[Лужаснянка]], за 26 кіламетраў на поўнач ад [[Віцебск]]а{{sfn|БелЭн|2002}}, 17 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі [[Лужасна (станцыя)|Лужасна]]{{sfn|БелЭн|2002}}, за 2 км ад аўтамабільнай дарогі {{таблічка-by|М|8}} ({{таблічка-eu|95}}){{sfn|Атлас|2010}}. == Назва == Сярод [[Навагрудак|наваградскага]] [[баярства]] ў Перапісе войска [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] 1528 г. згаданы баярын "''Ян '''Сусчъ'''''"<ref>Перапіс войска Вялікага княства Літоўскага 1528 года. Мінск, 2003. С. 63.</ref>. == Насельніцтва == * 362 жыхары, 125 двароў (2002){{sfn|БелЭн|2002}} == Інфраструктура == * Сярэдняя школа * Дом культуры * Бібліятэка * Аддзяленне сувязі == Памятныя мясціны == * [[Брацкая магіла]] савецкіх воінаў і партызан — {{ГККРБ 4|213Д000308}}. * Каменны крыж<ref>{{ГБ|http://globustut.by/suschevo/}}</ref>/ == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|15|Сушчо́ва||300}} * {{Крыніцы/ГВБ|10-2}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2010|старонкі=23|старонак=72|isbn=978-985-508-136-5|тыраж=10000|ref=Атлас}}{{ref-ru}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Витебская область: Общегеографический атлас|адказны=Ред. И. Н. Шлык|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2008|старонкі=19|старонак=36|isbn=978-985-508-049-8|тыраж=5000|мова=ru}} == Спасылкі == * {{ГБ|http://globustut.by/suschevo/}} * [https://www.vitbichi.by/news/obshchestvo/starada_ni_dub_volat_i_sushcho_ski_kamen_krayazna_tsa_z_vitsebskaga_rayena_raspratso_vae_turystychny/ ''Алесь Бынькоў'' Старадаўні дуб-волат і Сушчоўскі камень. Краязнаўца з Віцебскага раёна распрацоўвае турыстычныя маршруты] // Газета «Віцьбічы» * [https://vitvesti.by/75-let-osvobozhdeniia-vitebshchiny/tri-geroia-istoriia-odnogo-voinskogo-zakhoroneniia-v-vitebskom-raione.html/ Три героя: история одного воинского захоронения в Витебском районе]{{ref-ru}} // Газета «Віцебскія весці» * [https://www.savehistory.by/karta/3961-vblizi-d-sushchevo-bratskaya-mogila-4426/ Братская могила № 4426, вблизи д. Сущево, Витебский район, Витебская область]{{ref-ru}} // Праект «Сохраним историю» РГА «Патриоты Беларуси» {{Мазалаўскі сельсавет (Віцебскі раён)}} {{вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Віцебскага раёна]] [[Катэгорыя:Мазалаўскі сельсавет (Віцебскі раён)]] qj3wsvl1oxnsrdjn7us9v9061cf4bjs 0 141974 5121808 4094082 2026-04-05T20:15:18Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121808 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = Пасёлак |беларуская назва = Амяльное |краіна = Беларусь |першае згадванне = XX ст. |вобласць = Гомельская |раён = Веткаўскі |сельсавет = Неглюбскі |плошча = |вышыня = |насельніцтва = адселены |год перапісу = |двароў = |часавы пояс = +3 |тэлефонны код = +375 2330 |паштовы індэкс = |аўтамабільны код = |выява = |подпіс = |lat_dir = N |lat_deg = 52 |lat_min = 37 |lat_sec = 54 |lon_dir = E |lon_deg = 31 |lon_min = 27 |lon_sec = 50 }} '''Амяльно́е'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Аме́льнае'''</ref> ({{lang-be-trans|Amiaĺnoje}}, {{lang-ru|Омельное}}) — былы [[пасёлак]] у [[Неглюбскі сельсавет|Неглюбскім сельсавеце]] [[Веткаўскі раён|Веткаўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. У выніку [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофы]] на [[Чарнобыльская АЭС|Чарнобыльскай АЭС]] і радыяцыйнага забруджання жыхары (44 сям’і) пераселеныя ў [[1992]] годзе ў чыстыя месцы. Ліквідаваны ў 2011 годзе<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2012-14/2012_14_9_47257.pdf Решение Ветковского районного Совета депутатов от 27 декабря 2011 г. № 74 Об упразднении сельских населенных пунктов на территории Ветковского района] {{Ref-ru}}</ref>. == Гісторыя == Заснаваны ў пачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] як хутар. У [[1926]] годзе ў Старазакрускім сельсавеце Веткаўскага раёна [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]. У [[1930]] годзе арганізаваны калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] 7 жыхароў загінулі на фронце. У [[1969]] годзе ўваходзіў у склад калгасу «40 гадоў Кастрычніка» (цэнтр — вёска [[Старое Закружжа]]). == Геаграфія == === Размяшчэнне === За 22 км на паўночны ўсход ад [[Ветка|Веткі]], 44 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === На поўдні і захадзе меліярацыйныя каналы. == Транспартная сетка == Аўтадарога, якая звязвае пасёлак з Веткай. Планіроўка складаецца з доўгай, просталінейнай, амаль мерыдыянальнай вуліцы. Забудова двухбаковая, драўляная, сядзібнага тыпу. == Насельніцтва == * 1926 год — 32 двары, 183 жыхары. * 1940 год — 55 двароў, 175 жыхароў. * 1959 год — 221 жыхар (паводле перапісу). * 1969 год — 51 двор. * 1992 год — жыхары (44 сям’і) пераселеныя. * 2004 год — жыхароў няма. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Беларусі, адселеныя пасля Чарнобыльскай катастрофы]] mhumzy7uw3tlpe4204lssagi03bxa8h 0 142739 5122171 1560769 2026-04-06T08:49:10Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Кнігі 1884 года]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5122171 wikitext text/x-wiki {{Літаратурны твор |Назва = Псаглаўцы |Назва-арыгінал = {{lang-cz||скарочана}} Psohlavci |Выява = |Памер = |Подпіс выявы = |Жанр = гістарычны раман |Аўтар = [[Алаіс Ірасек]] |Мова арыгіналу = чэшская |Напісаны = [[1883]]—[[1884]] |Публікацыя = [[1884]] |Асобнае выданне = [[1885]] |Выдавецтва = |Серыя = |Колькасць старонак = |Ілюстратар = |Афармленне = |Пераклад = |Перакладчык = |Носьбіт = |Папярэдні твор = |Наступны твор = |ISBN = |Электронная версія = |Вікікрыніцы-тэкст = :cs:s:Psohlavci }} '''«Псаглаўцы»''' ({{lang-cz|Psohlavci}}) — гістарычны раман [[Алаіс Ірасек|Алаіса Ірасека]], напісаны ў [[1883]]—[[1884]] гадах і ўпершыню апублікаваны ў часопісе «Květy» у [[1884]] годзе. Першае кніжнае выданне выйшла ў [[1885]] годзе і вытрымала больш за трыццаць перавыданняў<ref>{{Кніга |аўтар = Борис Шуплецов. |частка = Комментарии. Псоглавцы |загаловак = Ирасек, Алоис. Сочинения в восьми томах. |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = М. |выдавецтва = Художественная литература |год = 1955 |том = II |старонкі = 377 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = 90 000 }}</ref>. Дыялогі ў рамане напісаныя ходскім дыялектам. Галоўныя героі рамана — Ян Сладкі Козіна, Крыштаф Грубы і Мацей Пршыбек. Назва «Псаглаўцы» апісвае мянушку народа ходаў. {{зноскі}} [[Катэгорыя:Творы Алаіса Ірасека]] [[Катэгорыя:Кнігі 1884 года]] 1hby5k1oq7fbnd8ffpr11h9qmtao05j 0 143098 5122275 5008010 2026-04-06T09:32:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122275 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|тып=тапонім|Сяргеевічы}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Сяргеевічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 29|lat_sec = 38 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 45|lon_sec = 08 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Навапольскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = [[XVI стагоддзе|XVI ст]]. |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = 222825 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243018010 }} '''Сярге́евічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Siarhiejevičy}}, {{lang-ru|Сергеевичи}}) — [[аграгарадок]]<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D914n0062381|title=Решение Пуховичского районного Совета депутатов от 31 декабря 2013 года № 195 "Об отнесении некоторых сельских населенных пунктов Пуховичского района к агрогородкам"|website=pravo.by}}</ref> у [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навапольскі сельсавет|Навапольскага сельсавета]]. Месціцца за 43 км на захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 58 кіламетраў ад [[Мінск]]а, 18 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі [[Рудзенск (станцыя)|Рудзенск]]. На паўднёвым беразе [[Сяргееўскае (возера, Пухавіцкі раён)|Сяргееўскага возера (альт. Муха)]], на аўтадарозе {{таблічка-by|Р|69}} [[Смалявічы]] — [[Шацк (Пухавіцкі раён)|Шацк]]. == Назва == Назва ўтвораная ад імя ці прозвішча з асновай ''Сяргей''<ref name="памяць"/>. == Гісторыя == Вёска адносіцца да ліку старажытных паселішчаў. === Вялікае Княства Літоўскае === [[Файл:Janusz Zbaraski.png|міні|злева|[[Януш Збаражскі]], першы вядомы ўладальнік Сяргеевічаў. Фрагмент карціны [[Ян Матэйка|Яна Матэйкі]] «{{нп5|Стэфан Баторый пад Псковам|Стэфан Баторый пад Псковам|d|Q4442454}}» (1872)]] У пісьмовых крыніцах вядомая з XVI стагоддзя, калі была ўласнасцю [[Збаражскія|Збаражскіх]], да якіх, як мяркуецца, перайшла ў спадчыну ад князёў Заслаўскіх. Уваходзіла ў склад [[Менскі павет|Менскага павета]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref name="памяць">Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Пухавіцкага раёна / Укл. А. А. Прановіч. — Мн., 2003.— 749 с.: іл. С. 723</ref>. У 1596 годзе Сяргеевічы былі ўласнасцю [[Януш Збаражскі|Януша Мікалаевіча Збаражскага]], ваяводы [[Брацлаўскае ваяводства|брацлаўскага]], які памёр у 1608 годзе{{Sfn|Jelski A.|1889|с=588}}. Дакладна невядома, якім чынам у пачатку XVII стагоддзя Сяргеевічы сталі ўласнасцю [[Радзівілы|Радзівілаў]], [[Януш Радзівіл (1579—1620)|Януша Радзівіла]] і ягонай жонкі [[Соф’я Слуцкая|Соф’і з Алелькавічаў]]. Дакументам ад 14 сакавіка 1606 года, засведчаным у [[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|трыбунале]] віленскім, Януш і Сафія Радзівілы аддаюць у заклад Сяргеевічы разам з [[Кавалевічы (Пухавіцкі раён)|Кавалевічамі]] і з [[Дамен (зямля)|даменам]] [[Хатляны]], Свянтохне Акунёўне Бальцаровай Раецкай, [[Войскі|войскай]] троцкай, у суме 4000 [[Капа (лікавая адзінка)|кап]] [[Ізрой (грашовая адзінка)|грывень літоўскіх]], заклад з часам быў выплачаны. У радзівілаўскім інвентары землі згадваюцца як «бакштанскія» (г. зв. «Бакштанскае графства»). Пазней спадчыннікамі сталі Якуб і Ганна Прошыцы, якія ў 1617 годзе прадалі Сяргеевічы і суседнія вёскі Янушу Быхаўцу. Януш Быхавец быў забіты ў маёнтку [[Таўкачэвічы 1|Таўкачэвічы]] ў часе [[Наезд (звычай)|наезду]] суседам Андрэем Вінкам з [[Шацк (Пухавіцкі раён)|Шацка]] ў 1620 годзе, фальварак быў разбураны. Нашчадкі аддалі маёнтак у заклад, уладальнікі пастаянна мяняліся{{Sfn|Jelski A.|1889|с=588}}. У канцы XVII стагоддзя ўласнасць Заранкаў-Гарбоўскіх герба «[[Корчак (герб)|Корчак]]», цэнтрам уладанняў былі [[Дудзічы (Пухавіцкі раён)|Дудзічы]]. [[Казімір Заранак-Гарбоўскі|Казімір Заранак]], сын Браніслава, [[падчашы]] ваўкавыскі, з жонкай Лахоўскай меў дзвюх дачок: Елізабету і Аляксандру, для якіх у 1748 годзе набыў дадатковыя землі вакол уладанняў. Падзяліў іх на 2 часткі: дамен Хатляны ўзяла Елізабета, у шлюбе Завіша; Аляксандра, якая не была ў шлюбе, атрымала Дудзічы з прылеглымі вёскамі, у тым ліку Сяргеевічы. Каля 1760 года Казімір Заранак памёр, Дудзічамі і ваколіцамі валодала асабіста Аляксандра. 27 верасня 1767 года Аляксандра пабралася шлюбам з [[Юзаф Прозар|Юзафам Прозарам]] [[Старосты жамойцкія|старостам жмудскім]], пазней [[Ваяводы віцебскія|ваяводам віцебскім]]. Яны мелі дзвюх дачок: Барбару і Ружу. Аляксандра Прозарава памерла ў Дудзічах у 1768 годзе, дочкамі да паўналецця апекаваўся Юзаф Прозар, пазней перадаўшы апеку ксяндзу Букатаму, канцыляру віленскай кафедры. У 1785 годзе Барбара і Ружа выйшлі замуж, а пазней падзялілі маёмасць. Сяргеевічы з навакольнымі вёскамі атрымала Барбара, якая пабралася шлюбам з {{нп5|Францішак Букаты|Францішкам Букатым|d|Q5484266}}, [[падкаморы]]ем надворным і шамбелянам, пазнейшым паслом [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] ў [[Каралеўства Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. Праз тое, што Францішак Букаты быў паслом у [[Лондан]]е, ён не мог даглядаць свае ўладанні на [[Вялікае Княства Літоўскае|Літве]], таму даверыў гэта [[прэлат]]у Антонію Букатаму. У 1790 годзе сяргеевіцкую пушчу набыў купец Затман{{Sfn|Jelski A.|1889|с=589}}. === Пад уладай Расійскай імперыі === {{частка выявы|выява= Siarhiejevičy. Сяргеевічы (1800).jpg|пазіцыя=right|подпіс=Сяло і двор Сяргеевічы з ваколіцамі на плане генеральнага межавання Мінскай губерні 1800 г.|шырыня=350|вышыня=200|агульная=600|верх=125|права=|ніз=|лева=80|рамка=}} Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|Другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у складзе [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Францішак Букаты памёр у 1797 годзе, а Барбара Букатова з Прозараў другі раз пабралася шлюбам з Ксаверыем Ліпскім герба «Грабе», кашталянам лянчыцкім. У 1800 годзе вёска Сяргеевічы, 2 млыны, Георгіеўская царква. Ксаверый Ліпскі ў часе [[Вайна 1812 года|кампаніі 1812]] года на кароткі час стаў мэрам [[Мінск]]а за ўладай [[Напалеон I Банапарт|Напалеона]], пасля паражэння французскай арміі пад [[Барысаў|Барысавам]] Ліпскі злажыў урад і атрымаў амністыю{{Sfn|Jelski A.|1889|с=590}}. У 1828 годзе Сяргеевічы адабраныя на карысць крэдытораў, а ў 1833 годзе іх набыў за 14000 рублёў [[Тадэвуш Янавіч Завіша|Тадэвуш Завіша]]. У 1844 годзе тут пабудавана з дрэва на сродкі прыхаджан і Завішаў новая прыхадская праваслаўная Георгіеўская царква. [[Ян Тадэвушавіч Завіша|Ян Завіша, сын Тадэвуша]] ў 1859 годзе саступіў Сяргеевічы Касперу, аднаму з сыноў Ліпскага, за тыя ж 14000 рублёў, якія патраціў Тадэвуш Завіша. Пасля смерці Каспера ў 1862 годзе Сяргеевічы перайшлі Ельскім, кроўным памерлага. Ельскія ў 1865 годзе перадалі іх ксяндзу Аўгусціну Ліпскаму, які ў 1868 годзе прадаў Сяргеевічы Пятру Папову{{Sfn|Jelski A.|1889|с=590}}. Пасля 1861 года сяло [[Цітвянская воласць|Цітвянскай воласці]] Ігуменскага павета. У 1884 годзе адкрытая царкоўна-прыходская школа. У 1886 годзе распаўсюджаныя промыслы: прадзільны, ткацкі, шавецкі, кравецкі, выраб вапны. У 1897 годзе сяло, царкоўна-прыходская школа, [[хлебазапасны магазін]], карчма, царква<ref name="энцык">{{Крыніцы/ГВБ|8-4|Сяргеевічы|186—187}}</ref>. У 1889 годзе маёнткам Сяргеевічы валодаў [[Дваранства|дваранін]] [[Лютэранства|лютэранскага]] веравызнання [[Іван Андрэевіч Бунге]] (135 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]] зямлі){{Sfn|Памяць|2003|с=78}}. === Найноўшы час === [[Файл:Šacak. Шацак (1927).jpg|thumb|left|Карта ваколіц Шацка 1927 года, на якой пазначана вёска Сяргеевічы]]З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] воласць абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Яшчэ ў 1918 годзе была адкрытая школа, у 1922 годзе у школе 1-й ступені было 70 вучняў<ref name="энцык" />. З 20 жніўня 1921 года вёска, а з 20 жніўня 1924 года цэнтр [[Сяргеевіцкі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Сяргеевіцкага сельсавета]], [[Шацкі раён (БССР)|Шацкага раёна]] [[Менская акруга|Менскай акругі]]. З 26 ліпеня 1930 года ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]], з 12 лютага 1935 года ў [[Рудзенскі раён|Рудзенскім раёне]], з 20 лютага 1938 года ў [[Мінская вобласць|Менскай вобласці]].[[Файл:Сяргеевічы. Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан.jpg|міні|справа|Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан]] У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 да 4 ліпеня 1944 года акупаваная войскамі нацысцкай [[Трэці рэйх|Германіі]]. У раёне вёскі дзейнічала антыфашысцкае падполле, савецкая [[партызанская брыгада «Беларусь»]]. У 1944 годзе немцы спалілі вёску, забілі 42 жыхароў<ref name="энцык" />. Пасля вайны вёска адноўленая. З 20 студзеня 1960 года ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]]. Да 29 чэрвеня 2006 года Сяргеевічы былі цэнтрам [[Сяргеевіцкі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Сяргеевіцкага сельсавета]]<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazaby09/sbor21/text21689.htm Решение Минского областного Совета депутатов от 29 июня 2006 г. № 222 «Об упразднении Горелецкого, Краснооктябрьского, Селецкого, Сергеевичского сельсоветов и изменении границ Новоселковского, Пуховичского, Ветеревичского сельсоветов и Правдинского поссовета Пуховичского района»]{{ref-ru}}</ref>. З 2006 года па 28 мая 2013 года ў складзе [[Праўдзінскі пасялковы савет|Праўдзінскага пассавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1800 — 22 двары, 171 жыхар * 1886 — 28 двароў, 262 жыхары * 1897: ** сяло — 78 двароў, 440 жыхароў ** маёнтак — 12 жыхароў * 1908: ** сяло — 97 двароў, 571 жыхар ** маёнтак — 4 жыхары * 1917: ** сяло — 115 двароў, 667 жыхароў ** маёнтак — 45 жыхароў * 1940—140 двароў, 560 жыхароў * 1999—506 жыхароў * 2002—197 двароў, 482 жыхары{{sfn|БелЭн|2002}} * 2010—417 жыхароў * 2012—163 гаспадаркі, 422 жыхары * 2019—394 жыхары<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-02-19}}</ref> == Інфраструктура == * Лясніцтва * Шацкая паляўнічая гаспадарка * База адпачынку «Фаварыт-гранд» * Сярэдняя школа * Дом культуры * Бібліятэка * Аддзяленне сувязі * Фельчарска-акушэрскі пункт <center><gallery> Сяргеевічы. Дом культуры.jpg|Дом культуры Сяргеевічы. Крама.jpg|Крама Сяргеевічы. Лясніцтва.jpg|Лясніцтва Сяргеевічы. Навучальна-педагагічны комплекс дзіцячы сад — базавая школа 1.jpg|Базавая школа Сяргеевічы. Навучальна-педагагічны комплекс дзіцячы сад — базавая школа 2.jpg|Дзіцячы сад Сяргеевічы. Фельчарска-акушэрскі пункт.jpg| Фельчарска-акушэрскі пункт Сяргеевічы. СУП «Сяргеевічы» 2.jpg|СУП «Сяргеевічы» </gallery></center> == Спіс вуліц == [[Файл:Сяргеевічы. Жылы дом.jpg|міні|справа|Жылы дом]] * Азёрная вуліца * Азёрны завулак * Новая вуліца * Партызанская вуліца * Савецкая вуліца * Савецкі завулак * Садовая вуліца * Садовы завулак * Саўгасная вуліца * Усходняя вуліца * Усходні завулак<ref>{{cite web|url = http://gzk.nca.by/c8559c8e1e96977718c66d552cf93765.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21207%26setstreet%3D%26rand%3D0.7080806211252741|title = Спіс вуліц і іншых элементаў ўнутранага адраса|publisher = Нацыянальнае кадастравае агенцтва Рэспублікі Беларусь}}{{Недаступная спасылка}}</ref> == Славутасці == [[Файл:Сяргеевічы. Свята-Раства-Багародзіцкая царква 1.jpg|міні|справа|Свята-Раства-Багародзіцкая царква]] * [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Сяргеевічы)|Свята-Раства-Багародзіцкая царква]] (1990-я) * Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан === Страчаная спадчына === * Царква Святога Георгія (1841) == Вядомыя асобы == * [[Іван Данілавіч Юркевіч|Іван Юркевіч]] (1902—1991) — беларускі вучоны-геабатанік. * [[Мікалай Рыгоравіч Юркевіч|Мікалай Юркевіч]] (1928—2017) — беларускі юрыст, [[Сацыялогія|сацыёлаг]]. * [[Васіль Пятровіч Сюльжын|Васіль Сюльжын]] (нар. 1946) — беларускі спартсмен (вольная барацьба), трэнер, заслужаны майстар спорту СССР. * [[Лідзія Іванаўна Навічыхіна|Лідзія Навічыхіна]] (нар. Юркевіч; 1934—2020) — беларускі травазнавец-лекар, спецыялістка па тэхнічным чарчэнні. Аўтар кніг пра лекавыя расліны, па фітатэрапіі і раслінаводстве, а таксама даведачных і вучэбных дапаможнікаў па чарчэнні. Кандыдат тэхнічных навук. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Сяргеевічы|186—187}} * {{крыніцы/БелЭн|15|Сярге́евічы||353}} * {{кніга|загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|старонак = 749|isbn = 985-01-0251-9|ref = Памяць}} * Вялікае княства Літоўскае: энцыклапедыя. Т. 3. Дадатак. А-Я /рэдкал.:Т. У. Бялова (гал.рэд). — Мінск: Беларус. Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2010. — С.91. * {{кніга|аўтар = [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A]].|частка = Sierhiejewicze|загаловак = Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Tom X: Rukszenice — Sochaczew|спасылка = http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_X/588|год = 1889|старонкі = 588—590|старонак = 960|ref=Jelski A.}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.radzima.org/be/miesca/syargeevichy.html Сяргеевічы] // на сайце [http://www.radzima.org/ radzima.org] {{Навапольскі сельсавет}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Навапольскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Сяргеевічы (Пухавіцкі раён)| ]] thjv6xj11g59ljx8r8k1lm0kqsr1avt 0 144325 5122277 5080468 2026-04-06T09:32:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122277 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Талька}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Талька |краіна = Беларусь |выява = Talka railway construction4.JPG |подпіс = Чыгуначная казарма пры станцыі, пач. XX ст. |плошча = |вышыня = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |двароў = |тэлефонны код = +375 1713 |паштовы індэкс = 222813 |аўтамабільны код = 5 |герб = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Блужскі |lat_dir = N |lat_deg = 53 |lat_min = 22 |lat_sec = 15.89 |lon_dir = E |lon_deg = 28 |lon_min = 20 |lon_sec = 47.19 }} '''Та́лька'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Taĺka}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], на рацэ [[Талька (рака)|Тальцы]]. Уваходзіць у склад [[Блужскі сельсавет|Блужскага сельсавета]]. Месціцца за 19 км на паўднёвы ўсход ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 73 км ад [[Мінск]]а. == Гісторыя == === Ранняя гісторыя === [[Файл:Талька. Сям’я чыгуначніка Антоненкі.jpg|міні|злева|Талька, сям’я чыгуначніка Антоненкі. Пач. XX ст.]] На паўднёва-ўсходняй ускраіне вёскі месціцца [[Талька (курганны могільнік)|курганны могільнік]] (мясцовыя назвы — Турэцкія магілы, Французскія магілы). Упершыню Талька ўпамінаецца 1833 годзе ў сувязі з ліквідацыяй уладамі [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] [[Францысканцы|францішкаскага]] [[Касцёл Святога Вінцэнта і кляштар місіянераў (Смілавічы)|кляштара місіянераў]] у [[Смілавічы|Смілавічах]]. Было загадана прадаць маёмасць кляштара, а на торг, сярод іншых, прыехаў купец-яўрэй з Талькі Ёсель Ёселевіч<ref>{{cite web|url = http://talka.info/?page_id=58|title = Першая згадка пра Тальку, паходжанне назвы|publisher = talka.info|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180726032416/http://talka.info/?page_id=58|archivedate = 26 ліпеня 2018|url-status = }}</ref>. Пасля адкрыцця ў 1873 годзе руху на ўчастку [[Вілейка]] — [[Бабруйск]] [[Лібава-Роменская чыгунка|Лібава-Роменскай чыгункі]] вёска пачала развівацца і расці ў сувязі з адкрыццём [[Талька (станцыя)|чыгуначнай станцыі]]. У 1885 годзе ў [[Амяльнянская воласць|Амяльнянскай воласці]] [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Паводле перапісу 1897 года былі чыгуначная станцыя на 4 двары, у пасёлку 15 двароў, была крама. Паводле перапісу 1917 года апрача чыгуначнай станцыі і пасёлка была лясная старожка. === Найноўшы час === З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Жыхары Амяльнянскай воласці накіроўвалі звароты ў [[Народны Сакратарыят Беларусі|Народны сакратарыят Беларусі]] са скаргамі на дзеянні нямецкіх акупацыйных улад<ref>{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У 1921 годзе пабудаваны паравы млын, адкрыта школа 1-й ступені, працавала цыркулярка, кравецкая майстэрня. З 20 жніўня 1924 года цэнтр [[Талькаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Талькаўскага сельсавета]] [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкага раёна]] [[Менская акруга|Менскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930), з 20 лютага 1938 года ў [[Мінская вобласць|Менскай вобласці]]. У 1933 годзе былі млын, вытворчая арцель па рамонце і шыцці адзення і абутку «Аб’яднаная праца». У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да 2 ліпеня 1944 года вёска пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. З 20 па 22 верасня 1941 года ў лесе каля Талькі нацысцкай адміністрацыяй было расстраляна мірнае [[Яўрэі|яўрэйскае]] насельніцтва Талькі, загінулі каля 600 чалавек. У ваколіцах вёскі дзейнічала антыфашысцкае падполле. У кастрычніку 1942 года савецкія партызаны атрада «[[Партызанская брыгада «Полымя»|Полымя]]» (камандзір [[Яўген Фёдаравіч Філіпскіх|Яўген Філіпскіх]])<ref name="БЭ15">{{крыніцы/БелЭн|15|Та́лькаўская апера́цыя 1942||409—410|ref=none}}</ref> і брыгады [[12-я кавалерыйская партызанская брыгада імя І. В. Сталіна|імя І. В. Сталіна]] (камандзір [[Уладзімір Андрэевіч Ціхаміраў|Уладзімір Ціхаміраў]])<ref name="БЭ15" /> узарвалі тут чыгуначны мост цераз раку Талька, рух на чыгунцы быў спынены на 10 сутак ([[Талькаўская аперацыя]]). Да 30 кастрычніка 2009 года вёска ўваходзіла ў склад і была цэнтрам [[Талькаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Талькаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.bankzakonov.com/regional_pravo_by_2010/blockm8/rtf-n5f3l1.htm Рашэнне Мінскага абласнога савета дэпутатаў ад 30.10.2009 № 219 «Аб змяненні адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Мінскай вобласці»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131111231446/http://www.bankzakonov.com/regional_pravo_by_2010/blockm8/rtf-n5f3l1.htm |date=11 лістапада 2013 }}{{ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1897 год — 15 двароў, 69 жыхароў; чыгуначная станцыя, 4 двары, 40 жыхароў * 1908 год — 717 жыхароў; чыгуначная станцыя, 7 двароў, 61 жыхар * 1917 год — 66 двароў, 326 жыхароў; чыгуначная станцыя, 7 двароў; лясная старожка, 6 жыхароў * 1960 год — 921 жыхар * 2002 год — 443 жыхары, 213 двароў{{sfn|БелЭн|2002}} * 2007 год — 403 жыхары * 2010 год — 345 жыхароў * 2012 год — 345 жыхароў * 2019 год — 316 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26}}</ref> == Рэлігія == У вёсцы ёсць [[Свята-Пакроўская царква (Талька)|Свята-Пакроўская царква]], якая месціцца ў будынку былой крамы. == Культура і грамадства == Каля Талькі праводзіцца штогадовы беларускі музычны фестываль «[[Талькаўскі фэст]]». * '''Талькаўская сельская бібліятэка'''. У 1917 годзе ў прыватным доме была адкрыта хата-чытальня. Перад вайной хату-чытальню замяніла больш багатая бібліятэка, для якой пабудавана адмысловае памяшканне. У Другую сусветную вайну знішчаны ўсе кнігі, захаваліся толькі тыя, што былі на руках у чытачоў. З іх пачаў фарміравацца кніжны фонд бібліятэкі. 8 сакавіка 1949 года падпісаны загад № 4 аддзела культуры Пухавіцкага раённага Савета «Аб адкрыцці Талькаўскай хаты-чытальні». * Дзейнічае палац культуры == Сацыяльная сфера == === Ахова здароўя === * Бальніца (1950) * Дзіцячы аздараўленчы лагер «Лясная казка» (1971). Першая назва «Гайдаравец»<ref>[https://vk.com/lesnaya_skazka Лесная сказка]</ref>. === Адукацыя === * [[Талькаўская базавая школа]] (закрыта ў 2016 годзе) == Эканоміка == * сядзіба Талькаўскага лясніцтва * Аграсядзіба «Талькаўскія сцежкі» <ref>http://talka.info/?page_id=91 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180726032955/http://talka.info/?page_id=91 |date=26 ліпеня 2018 }}</ref>. * Аддзяленне пошты === Чыгунка === Праз тэрыторыю вёскі праходзіць [[Мінскае аддзяленне Беларускай чыгункі]] [[Мінск]] — [[Гомель]]. Знаходзіцца [[Талька (станцыя)|станцыя Талька]] == Славутасці == [[Файл:Талька, стары дом каля чыгуначнай станцыі.jpg|міні|Стары дом каля чыгуначнай станцыі]] [[Файл:Talka bunker.JPG|міні|Лядоўня 1913 года пры чыгуначнай станцыі]] * [[Талька (курганны могільнік)|Курганны могільнік]], на паўднёва-ўсходняй ускраіне вёскі * Мемарыяльная дошка ў памяць пра [[Якуб Колас|Якуба Коласа]] * Помнік загінулым савецкім салатам і партызанам Другой сусветнай вайны * Магіла сяржанта Емяльянава і партызана з Чэхіі Вільяма Гамулы (1924—1944) * Чыгуначная казарма пачатку XX стагоддзя * Мемарыяльны знак на месцы, дзе 22 верасня 1941 года расстралялі 280 жыхароў вёскі. Ініцыятарам мемарыяла выступіў генерал [[Ілья Яфімавіч Прус|Ілья Прус]], сваякі якога таксама ў ліку забітых * Дом, у якім жыў Якуб Колас. Менавіта ў гэтым доме Якуб Колас напісаў «Міхасёвы прыгоды» і «Дрыгву». Згадваў Тальку і аднайменную рэчку ў сваіх творах<ref>https://globustut.by/talka/</ref> === Страчаная спадчына === * Сінагога == Вядомыя асобы == * [[Міхаіл Рыгоравіч Булынка]] (1913—?) — кандыдат тэхнічных навук, дацэнт. * [[Таццяна Аляксандраўна Ждановіч]] (1918—1998) — медык, заслужаны ўрач БССР (1960). * [[Мікалай Паўлавіч Крандо]] (1904—1989) — савецкі вайсковец, генерал-лейтэнант (1960). * [[Іван Леапольдавіч Лысакоўскі]] (1921—2021) — савецкі вайсковец, супрацоўнік МДБ і КДБ, намеснік старшыні [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Беларускай ССР|КДБ БССР]] (1966—1979). * [[Іван Іванавіч Паўловіч]] (1930—2001) — чыгуначнік, [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (1974). * [[Іван Браніслававіч Шаціла]] (1910—1977) — беларускі акцёр тэатра і кіно, Народны артыст БССР. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Талька|187—187}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухав. р-н: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і р-наў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{Крыніцы/БелЭн|15|Та́лька||409}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Мінская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2009|старонкі=27—28|старонак=60|isbn=978-985-508-174-7|тыраж=20&nbsp;000}}{{ref-ru}} * Ліст карты N-35-93. Выданне 1984 года. Стан мясцовасці на 1982 год.{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://talka.info/index.php Школьны краязнаўчы сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110514144619/http://talka.info/index.php |date=14 мая 2011 }} {{Блужскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Блужскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Талька (вёска)| ]] iu3wuzfqlvrxeqmue0261qgno38kcnn 0 144374 5122534 5112139 2026-04-06T10:11:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122534 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Тамашоўка (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = Аграгарадок |беларуская назва = Тамашоўка |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Tamašoŭka_(04).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 51 | lat_min = 33 | lat_sec = 20 |lon_dir = E|lon_deg = 23 | lon_min = 36 | lon_sec = 11 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Тамашоўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Tamašoŭka |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Тамашо́ўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Tamašoŭka}}, {{lang-ru|Томашовка}}) — [[аграгарадок]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d910b0037041&q_id=5378705|title=Решение Брестского районного Совета депутатов от 27 декабря 2007 года № 78 «О преобразовании некоторых населенных пунктов Брестского района в агрогородки»}}</ref> у [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Тамашоўскі сельсавет|Тамашоўскага сельсавета]]. Размешчана за 69 км на поўдзень ад [[Брэст]]а, за 1 кіламетр ад чыгуначнай станцыі [[Уладава (станцыя)|Уладава]], на захадзе — рака [[Заходні Буг]] і дзяржаўная граніца з [[Польшча]]й, аўтадарогай звязана з Брэстам. Цэнтр [[Тамашоўскі сельсавет|Тамашоўскага сельсавета]]. Цэнтр адкрытага акцыянернага таварыства «Камароўка». == Гісторыя == У XIX стагоддзі назву Тамашоўка мелі [[фальварак]] і пасёлак у Прыбараўскай воласці Брэсцкага павета [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. У 1876 годзе ў фальварку было 2 двары, 29 жыхароў, у пасёлку 1 двор, 32 жыхары. У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] ў 1915—1916 гадах тут адбыліся баі паміж расійскім і германскім войскамі, у час якіх загінулі 1346 салдат з абодвух бакоў. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Прыбараўскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. Станам на 30 верасня 1921 года ў вёсцы было лясніцтва. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] летам 1942 года гітлераўцы стварылі Тамашоўскае гета, у якім утрымлівалі 2 тыс. чалавек. У канцы ліпеня 1942 года праведзена масавае знішчэнне вязняў гета. За гады вайны акупанты спалілі 129 двароў, знішчылі больш за 2000 жыхароў. У чэрвені 1949 года арганізаваны калгас імя Дзяржынскага ў в. [[Прыбарава (Брэсцкі раён)|Прыбарава]], у які ўключана Тамашоўка. 31 снежня 2011 года ў ваколіцах вёсак Тамашоўка і [[Селяхі (Тамашоўскі сельсавет)|Селяхі]] Брэсцкага раёна зафіксаваны першы выпадак з’яўлення ў Беларусі [[Шакал звычайны ў Беларусі|шакалаў]]. == Насельніцтва == * 3 двары, 18 жыхароў (1921) * 411 двароў, 4150 жыхароў (1940) * 756 жыхароў (1959) * 898 жыхароў (1970) * 376 гаспадарак, 1287 жыхароў (1997) * 404 двары, 1231 жыхар (2002){{sfn|БелЭн|2002}} * 379 гаспадарак, 1330 жыхароў (2005) == Інфраструктура == * Санаторый «Елачка» * Сярэдняя школа * Дом культуры * Бібліятэка * Амбулаторыя * Аптэка * Аддзяленне сувязі == Культура == У сярэдняй школе, дзе вучыўся [[двойчы Герой Савецкага Саюза]] [[Пётр Ільіч Клімук]], створаны музей касманаўтыкі. == Памятныя мясціны == * [[Свята-Пакроўская царква (Тамашоўка)|Свята-Пакроўская царква]]. * Могілкі салдат [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] (у межах агароджы), вул. Савецкая, 1915–1916 гады — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|113Д000116}}. * Магіла ахвяр фашызму (1941), каля аўтамабільнай дарогі Р-94 ”[[Брэст]] — мяжа Рэспублікі Польша (Дамачава)“ — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|113Д000117}}. * Брацкая магіла пагранічнікаў (1941), у цэнтры аграгарадка — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|113Д000118}}. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Тамашо́ўка||412}} * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Tamašoŭka}} * {{Radzima2|tamashouka}} * {{Глобус Беларусі|http://globustut.by/tomashovka/index.htm}} {{Тамашоўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Тамашоўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] [[Катэгорыя:Тамашоўка| ]] 7ilkt0jevq6wqd216p7h8qyjsoaxhnf 0 144504 5122191 4484865 2026-04-06T09:19:28Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122191 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Каралішчавічы |краіна = Беларусь |першае згадванне = |плошча = |вышыня = 192 |насельніцтва = |год перапісу |двароў = |тэлефонны код = +375 17 |паштовы індэкс = 223016 |аўтамабільны код = 5 |подпіс = |вобласць = Мінская |раён = Мінскі |сельсавет2 = Навадворскі |lon_sec = |OpenStreetMap = 243017717 }} '''Каралі́шчавічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Karališčavičy}}, {{lang-ru|Королищевичи}}) — [[вёска]] ў [[Мінскі раён|Мінскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], на рацэ [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслач]]. Уваходзіць у склад [[Навадворскі сельсавет (Мінскі раён)|Навадворскага сельсавета]]. Месціцца на шашы {{таблічка-by|H|9050}}, за 4 км на паўднёвы ўсход ад [[Новы Двор (Навадворскі сельсавет, Мінскі раён)|Новага Двара]]. == Гісторыя == У 1582 годзе [[сяло]] [[Маёнтак|маёнтка]] [[Гатава]] і панскі двор, уласнасць князёў П. Крышынскага і Ю. Масальскага, у [[Менскі павет|Менскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1597—1598 гадах сяло, двор, уласнасць Д. С. Тышкевіча, Г. М. Масальскай, А. Крушынскага. У другой палове XVI ст. вядомы як прыватнае ўладанне на тэрыторыі [[Менскі павет|Менскага павета]]<ref>Спірыдонаў, М.Ф. Беларусь у другой палове XVI ст. [Карта] / М.Ф. Спірыдонаў // Нацыянальны атлас Беларусі. — Мінск: Белкартаграфія, 2002. — С. 266—267.</ref>. У 1667 годзе маёнтак, уласнасць Ф. К. Друцкага-Горскага. У 1778 годзе былі царква, фальварак, 2 сырабойні, уласнасць [[І. Прушынскі|І. Прушынскага]]. У 1785 годзе з фундацыі [[Станіслаў Ксаверый Прушынскі|Станіслава Прушынскага]] ў Каралішчавічах збудавалі драўляны [[Касцёл Апекі Маці Божай (Каралішчавічы)|касцёл Апекі Маці Божай]]. У 1791 годзе сяло — цэнтр маёнтка, 2 карчмы, уласнасць Менскай парафіі і Прушынскіх. Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|Другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1800 годзе сяло ў [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], ёсць драўляны касцёл Святой Тройцы, капліца, карчма, панскі двор з пабудовамі, драўляны мост цераз Свіслач, уласнасць С. Прушынскага і каталіцкай царквы. У 1858 годзе сяло, уласнасць К. Прушынскага і М. Прушынскага. У 1861 годзе Каралішчавічы, у сувязі з пабудовай у касцёле новага аргана, наведаў кампазітар [[Станіслаў Манюшка]]<ref>Ruch muzyczny, 1861.</ref>. Магчыма, Станіслаў Манюшка не раз быў у Каралішчавічах, нейкім чынам з Каралішчавічамі быў звязаны яго стрыечны брат (сын цёткі Міхаліны з Манюшак) [[Ян Эдвард Ваньковіч]], які тут і пахаваны. У 1897 годзе ёсць хлебазапасны магазін, касцёл, капліца, піцейны дом, у Пярэжырскай воласці Ігуменскага павета. З 1907 года працавала [[Народныя вучылішчы|народнае вучылішча]]. У канцы лютага 1918 года тэрыторыя акупіравана войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літбел ССР|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|Польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 года пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. З 20 жніўня 1924 года цэнтр [[Каралішчавіцкі сельсавет|Каралішчавіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 5 сакавіка 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 4.</ref> [[Самахвалавіцкі раён|Самахвалавіцкага раёна]] [[Менская акруга|Менскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930). У 1926 годзе працавалі кузня і шавецкая майстэрня. З 26 траўня 1935 года ў [[Мінскі раён|Менскім раёне]]. З 20 лютага 1938 года ў [[Мінская вобласць|Менскай вобласці]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 да пачатку ліпеня 1944 года вёска акупаваная войскамі нацысцкай [[Трэці рэйх|Германіі]]. Нямецкія войскі спалілі 56 двароў, забілі 6 жыхароў і 3 вывезлі на прымусовую працу ў Германію. З 1956 года паблізу Каралішчавічаў дзейнічаў Дом творчасці беларускіх пісьменнікаў імя Якуба Коласа. З 5 сакавіка 1959 года па 20 студзеня 1960 года вёска ў складзе [[Трасцянецкі сельсавет|Трасцянецкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 20 студзеня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 2.</ref>. З 20 студзеня 1960 года ў Навадворскім сельсавеце. У 2010 годзе дзейнічалі клуб-бібліятэка, магазін. <gallery caption="Каралішчавічы на старых здымках" widths="150" heights="150" class="center"> Karališčavičy. Каралішчавічы (1901-17).jpg|Касцёл, да 1917 г. Karališčavičy. Каралішчавічы (1914) (2).jpg|Касцёл, 1914 г. Karališčavičy. Каралішчавічы (1914) (3).jpg|Касцёл, 1914 г. Karališčavičy, Prušynski. Каралішчавічы, Прушынскі (1909).jpg|Сядзіба Прушынскіх, каля 1909 г. </gallery> == Вядомыя асобы == [[Файл:Krajobraz znad Świsloczy.jpg|міні|Краявід над Свіслаччу. Генрых Семірадскі, 1873, Каралішчавічы]] * [[Ганна Цюндзявіцкая]] (1803—1850) — аўтарка папулярнай кулінарнай кнігі «[[Літоўская гаспадыня]]». Сястра Ганны Прушынскай (Цюндзявіцкай) — Міхаліна Прушынская (у шлюбе Семірадская), маці вядомага польскага і рускага мастака [[Генрых Семірадскі|Генрыха Семірадскага]]. Генрых Семірадскі часта наведваў Каралішчавічы, дзе ў 1873 годзе ажаніўся са сваёй 18-гадовай кузінай Марыяй Прушынскай. *[[Язэп Пушча]] (1902—1964) — беларускі пісьменнік. *[[Язэп Гуткоўскі]] (1908—1986) — беларускі грамадскі дзеяч, публіцыст. * [[Іван Іосіфавіч Ляўко|Іван Ляўко]] (1920—?) — беларускі інжынер-будаўнік. == Славутасці == * [[Сядзібна-паркавы комплекс Прушынскіх (Каралішчавічы)|Сядзіба Прушынскіх]] — {{ГККРБ 4|613Г000362}} * [[Касцёл Апекі Маці Божай (Каралішчавічы)|Касцёл Апекі Маці Божай]] * Магіла (кенатаф?) [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстанца 1863 года]] на каталіцкіх могілках{{Efn-ua|Магіла Антонія Доўнар-Запольскага (1804 — 19 сакавіка 1873) і, верагодна [[кенатаф]], яго сына Гераніма Доўнар-Запольскага (12 жніўня 1841 – 1881), удзельніка [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863 года]]. Доўнар Геранім, дваранін Мінскай губерні, за дачыненне да паўстання канфірмацыяй Міхаіла Мураўёва ад 1 лістапада 1864 года быў прысуджаны да канфіскацыі маёмасці<ref>{{крыніцы/Удзельнікі паўстання 1863-1864 гадоў. Біяграфічны слоўнік|1949. Доўнар Геранім}} С. 202</ref>. Патануў у рацэ [[Ангара|Ангары]] [[Іркуцкая губерня|Іркуцкай губерні]]<ref>{{Крыніцы/Гербоўнік беларускай шляхты|том=5|старонкі=426—427|артыкул=Доўнары, Доўнары-Запольскія герба «Побаг»|аўтар=|адказны=}}</ref>.}} <gallery caption="Каралішчавічы на старых здымках" widths="150" heights="150" class="center"> Karališčavičy 02.jpg|Касцёл, 2018 г. Ruins in Karaliscavici.jpg|Руіны стайні, 2018 г. Karališčavičy. Каралішчавічы (2021) 07.jpg|Руіны стайні, 2021 г. Karališčavičy, Doŭnar-Zapoĺski (Downar-Zapolski). Каралішчавічы, Доўнар-Запольскі 07.jpg|Магіла Антонія Доўнар-Запольскага і яго сына Гераніма, удзельніка паўстання 1863 года, які загінуў у Сібіры Karališčavičy, Doŭnar-Zapoĺski (Downar-Zapolski). Каралішчавічы, Доўнар-Запольскі 08.jpg| </gallery> {{зноскі|2}} ;Заўвагі {{notelist-ua}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-3|Каралішчавічы|407}} * {{SgKP|IV|410|Koroliszczewicze}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навадворскі сельсавет (Мінскі раён)}} [[Катэгорыя:Навадворскі сельсавет (Мінскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна]] [[Катэгорыя:Каралішчавічы| ]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] 52uhgcvswq1owe5fgehu19tgerm3q2d 0 144778 5122150 4419173 2026-04-06T08:34:40Z Yousiphh 112362 ілюстрацыя 5122150 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Імя = Вінцас Крэвэ<br />Вінцас Крэве-Міцкявічус | Арыгінал імя = {{lang-lt|Vincas Krėvė (Mickevičius)}} | Выява = | Шырыня = | Апісанне выявы = | Мова твораў = | Дэбют = | Прэміі = | Узнагароды = | Сайт = | Lib = | Вікісховішча = | Вікікрыніца = }} '''Вінцас Крэве-Міцкявічус''' ({{lang-lt|Vincas Krėvė (Mickevičius)}}; {{ДН|19|10|1882}}, в. [[Субартовічы]], [[Троцкі павет (Расійская імперыя)|Троцкі павет]], [[Віленская губерня]] — {{ДС|17|7|1954}}, {{МС|Брумал||}}, [[Пенсільванія|штат Пенсільванія]], [[ЗША]]) — літоўскі [[пісьменнік]], празаік, [[паэт]], крытык, [[драматург]], публіцыст, [[перакладчык]]; класік літоўскай літаратуры. У [[1940]] годзе — выконваючы абавязкі прэм'ер-міністра [[Літва|Літвы]]. == Бібліяграфія == * V. Krėvės raštai: 10 t. — Kaunas; Vilnius: Švyturys, 1921—1930. — 10 t. * Raštai: 6 t. — Boston, 1956—1961. * Rinktiniai raštai: 3 t. — Vilnius: Vaga, 1982. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://anthology.lms.lt/texts/32/main.html Šiaudinėj pastogėj] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20051026074707/http://anthology.lms.lt/texts/32/main.html |date=26 кастрычніка 2005 }} * [http://anthology.lms.lt/texts/33/main.html Skirgaila] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20051231101219/http://anthology.lms.lt/texts/33/main.html |date=31 снежня 2005 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Крэве-Міцкявічус Вінцас}} [[Катэгорыя:Паэты Літвы]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Літвы]] [[Катэгорыя:Літоўскамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Літоўскамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Літвы]] [[Катэгорыя:Драматургі Літвы]] [[Катэгорыя:Публіцысты Літвы]] [[Катэгорыя:Крытыкі Літвы]] 4andfhbmpg19vj6v27iiijgwyxzlyx9 0 150249 5122397 4789708 2026-04-06T09:51:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122397 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Знаменка |краіна = Беларусь |плошча = |вышыня = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |двароў = |тэлефонны код = +375 16(2) |паштовы індэкс = 225013 |аўтамабільны код = | выява =Znamienka,_Brest_District_(03).jpg | подпіс = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет2 = Знаменскі |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |OpenStreetMap = 242979287 }} {{Значэнні2|Знаменка}} '''Зна́менка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Ду́рычы, мн.'''</ref> ({{lang-be-trans|Znamienka}}, {{lang-ru|Знаменка}}, да [[30 ліпеня]] [[1964]] года '''Ду́рычы''') — [[аграгарадок]] у [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Цэнтр [[Знаменскі сельсавет (Брэсцкі раён)|Знаменскага сельсавета]]. Размешчана за 26 км на поўдзень ад [[Брэст]]а, 8 км ад чыгуначнай станцыі Дубіца, на аўтадарозе [[Брэст]]—[[Тамашоўка]], на ўсходзе — р. [[Серадовая рэчка]], меліярацыйныя каналы. У складзе адкрытага акцыянернага таварыства «Птушкафабрыка Медна» (цэнтр — [[Медна|в. Медна]]). == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядома з [[15 стагоддзе|15 стагоддзя]] ў Берасцейскім павеце [[Троцкае ваяводства|Троцкага ваяводства]] [[ВКЛ]]. Пад [[1492]] г. 3 жыхары в. Дурычы былі перададзены Р. С. Осцікавічу. У [[19 стагоддзе|19 ст.]] фальварак і вёска ў Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]], у складзе маёнтка Медна. Паводле інвентару [[1846]] года ўладанне графіні Е. Красінскай. У [[1860]] годзе ў Мяднянскай воласці. Дзейнічала царкоўна-прыходская школа. У [[1866]] годзе школа, карчма. У [[1890]] годзе вёска — цэнтр Дурыцкага сельскагаспадарчага таварыства, у якое ўваходзілі вёскі Белагоры, Мельнікі і Дурычы, мелі 713,3 дзес. зямлі. У [[1905]] годзе вёска (327 жыхароў) і фальварак (14 жыхароў) у Мяднянскай воласці. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польшча|Польшчы]], у Мяднянскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З [[1939]] года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] гітлераўцы знішчылі 9 двароў, загубілі 30 жыхароў. 16 ліпеня 1954 года перададзена з [[Меднаўскі сельсавет|Меднаўскага сельсавета]] ў склад [[Страдзецкі сельсавет|Страдзецкага сельсавета]], дзе стала яго цэнтрам, Страдзецкі сельсавет перайменаваны ў Дурыцкі<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Брестской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 30 ліпеня 1964 года вёска Дурычы перайменавана ў Знаменку<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Аб перайменаванні некаторых населеных пунктаў Беларускай ССР ад 30 ліпеня 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 23 (1063).</ref>. З 20 снежня 1974 года цэнтр Знаменскага сельсавета<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 20 снежня 1974 г. // Зборнік законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1975, № 7 (1453).</ref>. == Насельніцтва == * 50 двароў, 242 жыхары (1846) * 282 жыхары (1860) * 33 двары, 331 жыхар (1866) * 112 двароў, 455 жыхароў (30.9.1921) * 184 двары, 436 жыхароў (1940) * 601 жыхар (1959) * 1073 жыхары (1970) * 1371 жыхар, 527 двароў (1997){{sfn|БелЭн|1998}} * 541 гаспадарка, 1353 жыхары (2005) == Інфраструктура == * Кааператыў «Колас» * Сярэдняя школа * Дом культуры * Бібліятэка * Аддзяленне сувязі * Амбулаторыя == Памятныя мясціны == * Брацкая магіла савецкіх воінаў ([[1944]]) — {{ГККРБ 4|113Д000092}} * Каля вёскі помнік на месцы бою пагранічнікаў з гітлераўцамі 22.6.1941. {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|7|Зна́менка||100}} * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Знаменскі сельсавет (Брэсцкі раён)}} [[Катэгорыя:Знаменскі сельсавет (Брэсцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] [[Катэгорыя:Знаменка (Брэсцкі раён)| ]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] 9vx5z1lug98abklsdc801k62kousx3n 0 150251 5121885 4427022 2026-04-05T21:33:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121885 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Знаменка}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Знаменка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 02|lat_sec = 55 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 49|lon_sec = 47 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Жыткавіцкі |сельсавет2 = Азяранскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = '''Слепцы''' |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243013834 }} '''Зна́менка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Сле́пцы, мн.'''</ref> ({{lang-be-trans|Znamienka}}, {{lang-ru|Знаменка}}) — [[вёска]] ў [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Азяранскі сельсавет (Жыткавіцкі раён)|Азяранскага сельсавета]]. За 28 км на поўдзень ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Жыткавічы (на лініі Лунінец - Калінкавічы), 261 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Гісторыя == Археолагамі выяўлена паселішча ранняга феадалізму (у 0,9 км на ўсход ад вёскі) і паселішча зарубінецкай культуры (III стагоддзя да н.э. - V стагоддзя н.э., у 0,8 км на паўднёвы захад ад вёскі, ва ўрочышчы Востраў). Паводле пісьмовых крыніц вядомая з XVII стагоддзя, калі тут быў прытулак для калек і сляпых, адкуль пайшла назва вёскі. Пасля Другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) у складзе Расійскай імперыі. У 1834 годзе ў Тураўскім казённым маёнтку. У выніку пажару 26 красавіка 1885 г. згарэлі 42 двары. У 1896 годзе працаваў вадзяны млын. Паводле перапісу 1897 года знаходзілася кузня. У 1908 годзе ў Тураўскай воласці Мазырскага павета Мінскай губерні. У 1924 годзе ў наёмным доме адкрыта школа. У 1929 годзе арганізаваны калгас «Чырвоны баец», працавалі 2 кузні. Падчас Вялікай Айчыннай вайны нямецкія акупанты стварылі тут свой апорны пункт, разгромлены партызанамі 25 мая 1943 года. Дзейнічала падпольная арганізацыя (сакратар Рафаловіч). У ліпені 1944 года нямецкія акупанты спалілі 96 двароў і забілі 36 жыхароў. 24 жыхары загінулі на франтах. У 1957 годзе вёска Сляпцы перайменавана ў Знаменку<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных № 563 // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 11.</ref>. Згодна з перапісам 1959 года цэнтр калгасу «Савецкая Беларусь». Дзейнічалі млын, механічныя майстэрні, пачатковая школа, клуб, бібліятэка, 2 крамы. == Насельніцтва == * 1811 - 32 двара. * 1834 - 33 двара, 185 жыхароў. * 1897 - 70 двароў, 429 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 - 541 жыхар. * 1925 - 107 двароў. * 1940 - 120 двароў 670 жыхароў. * 1959 - 577 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год - 119 гаспадарак, 209 жыхароў. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Азяранскі сельсавет (Жыткавіцкі раён)}} [[Катэгорыя:Азяранскі сельсавет (Жыткавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жыткавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] mdm4o3hgrefg7uniug8ddnykfriguve 0 153009 5122135 5115024 2026-04-06T08:23:09Z Peisatai 111348 /* Назва */ 5122135 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Трумпы |арыгінальная назва = |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 15|lat_sec = 51 |lon_dir = |lon_deg = 24|lon_min = 08|lon_sec = 47 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гродзенская |раён = Ваўкавыскі |сельсавет = Вярэйкаўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 37 |год перапісу = 2012 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242982496 }} '''Тру́мпы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Trumpy}}, {{lang-ru|Трумпы}}) — [[вёска]] ў [[Ваўкавыскі раён|Ваўкавыскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Вярэйкаўскі сельсавет|Вярэйкаўскага сельсавета]]. == Назва == Фіксавалася іўеўскае прозвішча Трумповіч<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS9Q-24F6-Z?i=93&cat=741323</ref>, з-пад Баранавічаў ([[Новая Мыш]]) было Трумпа<ref>https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=S&search_lastname=trumpa&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable=</ref>. Літоўскія прозвішчы ''Trumpa, Trumpis, Trumpaitis'' выводзяць ад ''trumpas'' "кароткі"<ref>Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. C. 1073, 1074.</ref>. Было старапрускае імя ''Trumpis''<ref>R. Trautmann. Die altpreußischen Personennamen. Göttingen, 1974. С. 108.</ref>. Трумпам звалі літоўскага баярына, які згаданы ў 1409 г., калі разам з уплывовым жамойцкім баярынам Гайлімінам яны ездзілі ўздымаць паўстанне жамойтаў.<ref>Рымвідас Пятраўскас. Літоўская знаць у канцы XIV—XV ст.: склад — структура — улада / Пераклад з літ.: А. Мікус. Смаленск, 2014. С. 251.</ref> З іншага боку, ёсць нямецкія прозвішчы [[:de:Trump (Begriffsklärung)|Trump]], [[:de:Trumpp|Trumpp]], якія іншага, не балцкага паходжання. == Агульная інфармацыя == На 01.01.2004 г. 27 двароў, 45 жыхароў. Ёсць крама. На студзень 2012 г. 37 жыхароў. Плошча 12,36 га, працягласць межаў — 2 014 метраў. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Вярэйкаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Вярэйкаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ваўкавыскага раёна]] lg39r2rv27pfxfivw23rnnax4a08a7y 0 155177 5121297 4435008 2026-04-05T12:28:59Z Tyhfal 166246 дапаўненне 5121297 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Ліпск}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Ліпск |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 33|lat_sec = 06 |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 41|lon_sec = 52 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Ганцавіцкі |сельсавет2 = Малькавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1564 |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 134 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = 225445 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243003090 }} '''Ліпск'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Lipsk}}, {{lang-ru|Липск}}) — [[вёска]] ў [[Ганцавіцкі раён|Ганцавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Малькавіцкі сельсавет (Ганцавіцкі раён)|Малькавіцкага сельсавета]]. Знаходзіцца за 34 км на паўднёвага ўсходу ад [[Ганцавічы|Ганцавіч]], за 9 км ад чыгуначнай станцыі [[Малькавічы (станцыя)|Малькавічы]] (на лініі Лунінец — Баранавічы). == Агульныя звесткі == На пачатак XX стагоддзя Ліпск — вёска ў складзе Лунінскай воласці Пінскага павета Мінскай губерні ў Малькавіцкім праваслаўным прыходзе. У 1909 годзе вёска налічвала 30 двароў, 240 жыхароў. У лістападзе 1917 года ўстаноўлена савецкая ўлада. У лютым 1918 года вёска акупавана германскімі войскамі, з сакавіка 1919 года — войскамі Польшчы. У пачатку 1919 года і ў ліпені-жніўні 1920 года аднаўлялася савецкая ўлада. З сакавіка 1921 года ў складзе Польшчы; вёска Лунінскай (з 1928 года Лунінецкай) гміны Лунінецкага павета Палескага ваяводства, у верасні 1921 года — 45 двароў, 300 жыхароў (усе праваслаўныя, усе беларусы). З 1939 года Ліпск знаходзіўся ў складзе БССР. З 15 студзеня 1940 года ў складзе Ганцавіцкага раёна Пінскай вобласці. У Вялікую Айчынную вайну з 30 чэрвеня 1941 года па 8 ліпеня 1944 года Ліпск акупаваны нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны ў баях загінулі або прапалі без вестак 12 аднавяскоўцаў. У наваколлі вёскі супраць гітлераўцаў дзейнічалі партызаны брыгады імя Леніна Пінскага злучэння. З 8 студзеня 1954 года Ліпск знаходзіцца ў Брэсцкай вобласці. Паводле перапісу 1959 года ў вёсцы налічвалася 646 жыхароў. З 25 снежня 1962 года па 30 ліпеня 1966 года Ліпск у складзе Лунінецкага раёна. Паводле перапісу насельніцтва 1970 года ў Ліпску пражывала 808 жыхароў. [https://gnckult.by/derevnya-lipsk/] У вёсцы працуюць магазін, клуб-бібліятэка. == Насельніцтва == * 2009 год—134 двары, 244 жыхароў (перапіс) * 2019 год — 140 жыхароў (перапіс) == Вядомыя асобы == * [[Тарас Сайка]] (1906—1973) — пратэстанцкі пастар, ініцыятар поўнага перакладу Бібліі на сучасную беларускую мову == Помнікі == У 1973 г. у цэнтры вёскі быў усталяваны помнік землякам, якія загінулі ў Вялікай Айчыннай вайне. <ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=http://gnckult.by/derevnya-lipsk/|title=Деревня Липск|website=Сектор культуры|access-date=2026-04-05}}</ref>{{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Малькавіцкі сельсавет (Ганцавіцкі раён)}} [[Катэгорыя:Малькавіцкі сельсавет (Ганцавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ганцавіцкага раёна]] l1kfft10krsbycixdrifk53ijwtsgwe 0 155230 5122504 5085511 2026-04-06T10:06:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122504 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|тып=тапонім|Раздзялавічы}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Раздзялавічы |вобласць = Брэсцкая |раён = Ганцавіцкі |сельсавет = Хатыніцкі |паштовы індэкс = 225444 |OpenStreetMap = 242994282 }} '''Раздзя́лавічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Razdzialavičy}}, {{lang-ru|Раздяловичи}}) — [[аграгарадок]] у [[Ганцавіцкі раён|Ганцавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Хатыніцкі сельсавет|Хатыніцкага сельсавета]]. Месціцца за 27 км на паўднёвы захад ад [[Ганцавічы|Ганцавічаў]], за 272 км ад [[Брэст]]а, на рацэ [[Бобрык 1|Бобрык]] (прыток ракі [[Лань (рака)|Лань]]), каля [[Раздзялавічы (вадасховішча)|Раздзялавіцкага вадасховішча]]. На аўтамабільнай дарозе [[Выганашчы]] — [[Люсіна]]. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц, Раздзялавічы вядомы з XVI стагоддзя як сяло ў [[Новагародскае ваяводства|Новагародскім ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1589 годзе княгіня М. К. Радзівіл падаравала сяло навагародскаму езуітам. Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у Хатыніцкай воласці Пінскага павета [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Уласнасць Радзівілаў, потым Патоцкіх<ref name="gvb2006"/>. У канцы XIX стагоддзя ў сяле дзейнічала праваслаўная царква, працавалі хлебазапасны магазін і піцейны дом. У сакавіку 1921 года вёска апынулася ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], у Хатыніцкай гміне Лунінецкага павета [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. У 1939 годзе ўвайшла ў склад [[Беларуская ССР|БССР]]. З 15 студзеня 1940 года ў Ганцавіцкім раёне [[Пінская вобласць|Пінскай вобласці]]. У 1940 годзе ў вёсцы быў створаны калгас «17 верасня». У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з 30 чэрвеня 1941 года да 7 ліпеня 1944 года вёска была акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінулі ў баях з ворагам ці прапалі без вестак 23 воіны-землякі. З 8 студзеня 1954 года ў [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. У 1962—1966 гадах у [[Ляхавіцкі раён|Ляхавіцкім раёне]]<ref name="gvb2006"/>. Паводле стану на 2005 год, у вёсцы дзейнічалі сярэдняя школа, дзіцячыя яслі-сад, Дом культуры, бібліятэка, аддзяленне сувязі, гандлёвы цэнтр, комплексны прыёмны пункт бытавога абслугоўвання насельніцтва, фельчарска-акушэрскі пункт, млын, ветэрынарны пункт і школа верхавой язды. Асноўная забудова складаецца з прамалінейных вуліц<ref name="gvb2006"/>. == Насельніцтва == * '''XIX стагоддзе''': 1886 год — 29 двароў, 314 жыхароў; канец XIX ст. — 34 двары, 574 жыхары<ref name="gvb2006"/>. * '''XX стагоддзе''': верасень 1921 года — 109 дамоў, 488 жыхароў; 1940 год — 188 двароў, 873 жыхары; 1959 год — 688 жыхароў; 1970 год — 1420 жыхароў<ref name="gvb2006"/>; 2001 год — 1825 жыхароў, 540 двароў<ref name="belen2001"/>. * '''XXI стагоддзе''': 2005 год — 537 двароў, 1636 жыхароў<ref name="gvb2006"/>; 2009 год — 1385 жыхароў<ref name="popstat">{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2025-02-12}}</ref>; 2019 год — 1016 жыхароў<ref name="popstat" />. == Славутасці == * '''[[Свята-Успенская царква (Раздзялавічы)|Свята-Успенская царква]]''' (другая палова XIX стагоддзя) — помнік народнага дойлідства з элементамі неарускага стылю. * '''[[Традыцыя памінання продкаў (Раздзялавічы)|Традыцыя памінання продкаў у Раздзялавічах]]''' як элемент нематэрыяльнай культурнай спадчыны ўключана ў 2016 годзе ў [[Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь]]. == Памятныя мясціны == * У цэнтры вёскі знаходзіцца '''брацкая магіла''' 18 савецкіх воінаў і 3 партызан, якія загінулі ў пачатку ліпеня 1944 года пры вызваленні Хатынічаў і Раздзялавічаў. У 1957 годзе на магіле ўстаноўлены помнік — скульптура воіна<ref name="gvb2006"/>. == Вядомыя асобы == * [[Мікалай Фёдаравіч Варвашэвіч]] (1934—2001) — беларускі [[рэжысёр]]. <gallery caption="На здымках [[Ісак Абрамавіч Сербаў|Ісака Сербава]] 1912 года"> Файл:Raździałavičy, Chleŭ. Разьдзялавічы, Хлеў (I. Sierbaŭ, 1912).jpg|Хлеў з варотамі на галіне Файл:Raździałavičy. Разьдзялавічы (I. Sierbaŭ, 1912) (2).jpg|Поле, пасевы на загонах Файл:Raździałavičy. Разьдзялавічы (I. Sierbaŭ, 1912).jpg|Поле, пасевы на загонах </gallery> <gallery caption="Раздзялавічы ў 2023 годзе"> Файл:Razdzialavičy Раздзялавічы (2023) 02.jpg|[[Ліштва|Ліштвы]] на хаце Файл:Razdzialavičy Раздзялавічы (2023) 03.jpg|Звон на могілках Файл:Razdzialavičy Раздзялавічы (2023) 04.jpg|Драўляныя крыжы на могілках Файл:Razdzialavičy Раздзялавічы (2023) 05.jpg|Драўляныя крыжы на могілках Файл:Razdzialavičy Раздзялавічы (2023) 06.jpg|Драўляны крыж на могілках </gallery> == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="gvb2006">{{Крыніцы/ГВБ|3-1}}</ref> <ref name="belen2001">{{Крыніцы/БелЭн|13|Раздзялавічы||256}}</ref> }} == Спасылкі == * {{Commons|Category:}} {{Хатыніцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Хатыніцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ганцавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Аграгарадкі Брэсцкай вобласці]] h8n9lou0lyk8x2c5ag6j2bdg895pkzj 0 156431 5121952 4972136 2026-04-05T21:43:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121952 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Яроміна}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Яроміна |вобласць = Гомельская |раён = Гомельскі |сельсавет = Яромінскі }} '''Яро́міна'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Яро́мін, м.'''</ref> ({{lang-be-trans|Jaromina}}, {{lang-ru|Ерёмино}}) — [[аграгарадок]] у [[Гомельскі раён|Гомельскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Яромінскі сельсавет|Яромінскага сельсавета]]. == Геаграфія == За 5 км на паўночны захад ад [[Гомель|Гомеля]]. У аграгарадку знаходзіцца 2 прыпыначныя пункты чыгункі -- [[Светач (раз’езд)|Светач]] (на поўдні) і [[Яроміна (прыпыначны пункт)|Яроміна]], а прыпыначны пункт [[Касцюкоўка (станцыя)|Касцюкоўка]] знаходзіцца паблізу на поўнач. На захадзе меліярацыйны канал, злучаны з ракой [[Рандоўка]]й (прыток [[Уза (рака)|Узы]]). Транспартная сувязь па аўтамабільнай дарозе Доўск — Гомель. Праз вёску праходзяць [[Гомельскі аўтобус|маршруты гарадскіх аўтобусаў]] (г. Гомель) №38, 43, 44. У вёсцы 2048 жылых дамоў (2004 год). Планіроўка складаецца з 2 частак, падзеленых невялікім вадасховішчам. Забудова двухбаковая, дома драўляныя і цагляныя, пераважна аднапавярховыя, сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц, вёска вядомая з XVIII стагоддзя як сяло ў Рэчыцкім павеце Менскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага. Пасля 1-га падзелу Рэчы Паспалітай (1772) у складзе Расійскай імперыі. З 1795 года дзейнічала царква. Памешчыкі Красінскі-Карвін і Багданаў мелі тут у 1840 годзе 475 дзесяцін зямлі і піцейны дом. У 1850 годзе побач была пракладзена шаша Пецярбург — Кіеў. Пасля будаўніцтва Лібава-Роменскай чыгункі ў 1873 годзе пачала працу чыгуначная станцыя. У 1885 годзе дзейнічалі [[хлебазапасны магазін]], вінная крама, млын. У 1889 годзе пабудавана драўляная Пакроўская царква (архітэктар [[Пётр Георгіевіч Камбураў|П. Г. Камбураў]]), у народным вучылішчы атрымлівалі адукацыю 46 хлопчыкаў і 14 дзяўчынак, а ў 1902 годзе, адпаведна, 89 і 33. У 1897 годзе працавалі царква, школа, карчма. У 1897 годзе ў Пакалюбічскай воласці Гомельскага павета Магілёўскай губерні. У 1908 годзе побач знаходзілася 3 фальварка. У 1926 годзе дзейнічалі паштовы пункт, 2 школы. Побач знаходзіліся хутары. З 8 снежня 1926 года цэнтр Яромінскага сельсавета Гомельскага раёна Гомельскага акруга, з 20 лютага 1938 года — Гомельскай вобласці. У 1929 годзе арганізаваны калгас «Чырвоны хлебароб». Працавалі сталярная і шорная майстэрні, нафтавы млын, кузня. У 1933 годзе размясціўся ўчастак Гомельскай МТС. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] на франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 267 жыхароў вёскі. Яроміна было вызвалена 26 лістапада 1943 года. Каля будынка сельсавета збудавана стэла і пліты з імёнамі загінулых землякоў. У 2005 годзе была праведзена рэканструкцыя стэлы «Нішто не забыта, Ніхто не забыты». У 1959 годзе цэнтр калгаса «XXII з’езд КПСС». Размяшчаюцца камбінат бытавога абслугоўвання, «Аграпрамтэхніка», «Сельгасхімія», абласная станцыя аховы расліннага свету, сярэдняя і музычная школы, эксперыментальны культурна-спартыўны цэнтр, Дом культуры, 2 бібліятэкі, амбулаторыя, дзіцячыя яслі і сад, аптэка, аддзяленне сувязі, кафэ, 4 крамы, лазня. У склад Яромінскага сельсавета да 1962 года ўваходзілі пасёлкі Высокае і Новы, да 1997 года Новае Жыццё, да якога ў 1962 годзе быў далучаны пасёлак Высокае. Усе гэтыя населеныя пункты ў цяперашні час не існуюць. 17 чэрвеня 2008 года ў склад вёскі ўключаны пасёлак [[Бардзіна]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-205/2008_205_9_16783.pdf&oldDocPage=1 Решение Гомельского районного Совета депутатов от 17 июня 2008 г. № 87 Об изменении границ и упразднении сельских населенных пунктов]</ref>. З 1927 года ў вёсцы існуе ансамбль песні і танца «Колас», якому ў 1969 годзе прысвоена званне народнага. == Насельніцтва == * 1868—151 двор, 526 жыхароў. * 1885—158 двароў, 870 жыхароў. * 1897—229 двароў, 1221 жыхар (паводле перапісу). * 1908—232 двара, 1687 жыхароў. * 1926—390 двароў, 2008 жыхароў. * 1959 — 3215 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 год — 2048 двароў, 6094 жыхара. * 2009 год — 5861 жыхароў. == Вядомыя ўраджэнцы == * А. Д. Чагоўскі — ганаровы грамадзянін Санкт-Пецярбурга. == Славутасці == У памяць пра жыхароў вёскі, якія загінулі ў час Вялікай Айчыннай вайны, каля сельсавета ўстаноўлена стэла і пліты з імёнамі загінулых. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Яромінскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Яромінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Гомельскага раёна]] [[Катэгорыя:Яроміна (Гомельскі раён)| ]] gn4n4mn8wc5anhjmqg63gmv4og487c5 0 156803 5121893 4587324 2026-04-05T21:34:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121893 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Касцюкоўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 32|lat_sec = 23 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 54|lon_sec = 41 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Гомельскі |сельсавет = Яромінскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Kasciukoŭka |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242979105 }} {{значэнні|Касцюкоўка (значэнні)}} '''Касцюко́ўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kasciukoŭka}}, {{lang-ru|Костюковка}}) — [[вёска]] ў [[Гомельскі раён|Гомельскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Яромінскі сельсавет|Яромінскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 5 км на поўнач ад Гомеля, на шашы Доўск — Гомель. == Транспартная сетка == Планіроўка складаецца з просталінейнай, амаль шыротнай вуліцы, да якой на захадзе далучаецца кароткая просталінейная вуліца, на ўсходзе — завулак. Забудова двухбаковая, у асноўным драўляная, сядзібнага тыпу. За 1,4 км ад вёскі знаходзіцца чыгуначная [[Касцюкоўка (станцыя)|станцыя Касцюкоўка]]. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядома з XVIII стагоддзя як вёска ў Рэчыцкім павеце Менскага ваяводства [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Значную частку жыхароў складалі стараверы, якія збеглі з Расіі. Пасля 1-га падзелу Рэчы Паспалітай (1772 год) у складзе Расійскай імперыі, у валоданні фельдмаршала графа [[Пётр Аляксандравіч Румянцаў-Задунайскі|П. А. Румянцава-Задунайскага]], з 1834 — фельдмаршала князя [[Іван Фёдаравіч Паскевіч|І. Ф. Паскевіча]]. Праз вёску праходзіў гасцінец Санкт-Пецярбург — Кіеў (пачаў будавацца ў 1782 годзе). У 1850 годзе побач прайшла шаша Санкт-Пецярбург — Кіеў, што значна пашырыла транспартныя магчымасці вёскі. Паштовая станцыя. Гаспадар фальварка Касцюкоўка валодаў тут у 1862 годзе 611 дзесяцінамі зямлі. З 1875 працавала крупадрабнілка. У 1885 годзе дзейнічала збожжазахавальны магазін. Паводле перапісу 1897 года: школа, карчма. У вясковай школе ў 1907 годзе было 43 вучні. У 1909 годзе 1239 дзесяцін зямлі, у Пакалюбіцкай воласці Гомельскага павета Магілёўскай губерні. Працавала аддзяленне паштовай сувязі. У 1926 годзе дзейнічалі паштовы пункт, школа, цэнтр [[Касцюкоўскі сельсавет (Гомельскі раён)|Касцюкоўскага сельсавета]] Гомельскага раёна [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]. Побач былі Касцюкоўскія хутары. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Інтэрнацыянал», працаваў вятрак. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] 142 жыхары загінулі на фронце. Размяшчаюцца вучэбна-даследчая гаспадарка, прафесійна-тэхнічнае вучылішча № 179, фабрыка швейных вырабаў, пачатковая школа, клуб, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, магазін. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 382 гаспадаркі, 850 жыхароў. === Дынаміка === * 1838 год — 75 двароў. * 1838 год — 279 рэвізскіх душ. * 1885 год — 123 двары, 683 жыхары. * 1897 год — 175 двароў, 1007 жыхароў (паводле перапісу). * 1909 год — 1242 жыхары. * 1926 год — 26 двароў, 143 жыхары. * 1959 год — 1343 жыхары (паводле перапісу). * 2004 год — 382 гаспадаркі, 850 жыхароў. == Вядомыя асобы == * [[Павел Нічыпаравіч Гаўрыленка|П. Н. Гаўрыленка]] (28.2.1902 — 4.2.1961) — беларускі мастак. * Ф. Н. Гаўрыленка — камандзір партызанскай брыгады імя М. І. Калініна Вілейскай вобласці падчас Вялікай Айчыннай вайны . * [[Іван Фролавіч Клімаў|І. Ф. Клімаў]] — 1-ы сакратар Вілейскага падпольнага абкама КП(б)Б). Пасля вайны — намеснік старшыні Савета Міністраў БССР і намеснік старшыні Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР. * [[Віктар Іванавіч Чарназёмаў]] (нар. 1939) — беларускі архітэктар. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Kasciukoŭka}} {{Яромінскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Яромінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Гомельскага раёна]] d6395gjk87hmfyoeu9xe2430965ne9r 0 157702 5122072 4692161 2026-04-06T05:27:04Z DzBar 156353 шаблон 5122072 wikitext text/x-wiki {{Састарэла}} {{Значэнні|Берлін-Тэгель}} {{значэнні|Берлін}} {{значэнні|Тэгель}}{{Аэрапорт|дата закрыцця=2021}} '''Аэрапорт Берлін-Тэгель імя Ота Ліліенталя''' ({{lang-de|Flughafen Berlin-Tegel «Otto Lilienthal»}}) — [[аэрапорт]] у [[Берлін]]е, пасля закрыцця ў кастрычніку [[2008]] года [[Аэрапорт Берлін-Тэмпельхоф|Тэмпельхофа]] з'яўляецца адзіным дзеючым аэрапортам у горадзе. Размешчаны ў раёне Тэгель адміністрацыйнай акругі Райнікэндорф.[[Файл:Lage der Berliner Flughäfen.svg|thumb|Размяшчэнне аэрапортаў у Берліне і наваколлях.]] [[File:15-02-27-Flug-Berlin-Düsseldorf-RalfR-DSCF2458b-07.jpg|thumb]]На месцы будучага аэрапорта ў 1930 года адкрыўся ракетны палігон. Аэрапорт быў пабудаваны ў [[1948]] годзе і з [[1988]] года носіць імя [[Ота Ліліенталь|Ота Ліліенталя]]. Для многіх авіякампаній і пасажыраў (пераважна з заходняй часткі горада) Тэгель з'яўляецца любімым аэрапортам, таму магчымасцяў для запуску новых рэйсаў і стаянкі новых самалётаў практычна няма. Эксплуатантам аэрапорта з'яўляецца «Berliner Flughafen-Gesellschaft mbH» (BFG).[[Выява:Berlin-Tegel_from_the_air.jpg|thumb|Галоўны будынак (тэрміналы А і В) і збудаванні ў паўднёвай частцы аэрапорта (тэрміналы D і Е) з вышыні птушынага палёту]] == Гісторыя == Ракетны палігон Тэгель быў урачыста адкрыты [[27 верасня]] [[1930]] года Рудольфам Небелем. З пачаткам блакады Берліна ў 1948 годзе было пачата будаўніцтва па тых часах самай доўгай узлётна-пасадачнай паласы даўжынёй 2400 м. Будаўніцтва было завершанае за два месяцы. Першы самалёт прызямліўся на ёй [[5 лістапада]] [[1948]], а афіцыйнае адкрыццё адбылося толькі ў канцы снежня. Аэрапорт адкрыўся для грамадзянскіх авіяперавозак [[2 студзеня]] [[1960]] года. З 1975 года па 1985 гады Тэгель быў адзіным пасажырскім аэрапортам [[Заходні Берлін|Заходняга Берліна]]: Тэмпельхоф быў зачынены для грамадзянскай авіяцыі. Пасля аб'яднання Германіі ў Тэгель пачалі ажыццяўляцца рэйсы авіякампаніі «[[Lufthansa]]», якая не мела гэтай магчымасці ў сувязі з асаблівымі правамі саюзнікаў пасля [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]].[[Выява:TXL_2005-09-09.jpg|thumb|Дыспетчарская вежа і галоўны будынак]]У 2005 годзе пасажыраабарот павялічыўся на 4,4% і дасягнуў 11.530.000 чалавек. З 2008 года Тэгель з'яўляецца адзіным аэрапортам Берліна. == Спасылкі == {{commonscat-inline|Flughafen Berlin-Tegel|Аэрапорт Берлін-Тэгель}} {{Аэрапорты Германіі}} [[Катэгорыя:Аэрапорты Берліна]] [[Катэгорыя:Раён Тэгель]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1930 годзе]] [[Катэгорыя:1930 год у Берліне]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1948 годзе]] [[Катэгорыя:1948 год у Берліне]] 7irhhximxzxbl3ogbrrf0jwzltcg4rt 5122073 5122072 2026-04-06T05:27:50Z DzBar 156353 афармленне 5122073 wikitext text/x-wiki {{Састарэла}} {{Значэнні|Берлін-Тэгель}} {{значэнні|Берлін}} {{значэнні|Тэгель}}{{Аэрапорт|дата закрыцця=2021}} '''Аэрапорт Берлін-Тэгель імя Ота Ліліенталя''' ({{lang-de|Flughafen Berlin-Tegel «Otto Lilienthal»}}) — [[аэрапорт]] у [[Берлін]]е, пасля закрыцця ў кастрычніку [[2008]] года [[Аэрапорт Берлін-Тэмпельхоф|Тэмпельхофа]] з'яўляецца адзіным дзеючым аэрапортам у горадзе. Размешчаны ў раёне Тэгель адміністрацыйнай акругі Райнікэндорф.[[Файл:Lage der Berliner Flughäfen.svg|thumb|Размяшчэнне аэрапортаў у Берліне і наваколлях.]] [[File:15-02-27-Flug-Berlin-Düsseldorf-RalfR-DSCF2458b-07.jpg|thumb]]На месцы будучага аэрапорта ў 1930 года адкрыўся ракетны палігон. Аэрапорт быў пабудаваны ў [[1948]] годзе і з [[1988]] года носіць імя [[Ота Ліліенталь|Ота Ліліенталя]]. Для многіх авіякампаній і пасажыраў (пераважна з заходняй часткі горада) Тэгель з'яўляецца любімым аэрапортам, таму магчымасцяў для запуску новых рэйсаў і стаянкі новых самалётаў практычна няма. Эксплуатантам аэрапорта з'яўляецца «Berliner Flughafen-Gesellschaft mbH» (BFG).[[Выява:Berlin-Tegel_from_the_air.jpg|thumb|Галоўны будынак (тэрміналы А і В) і збудаванні ў паўднёвай частцы аэрапорта (тэрміналы D і Е) з вышыні птушынага палёту]] == Гісторыя == Ракетны палігон Тэгель быў урачыста адкрыты [[27 верасня]] [[1930]] года Рудольфам Небелем. З пачаткам блакады Берліна ў 1948 годзе было пачата будаўніцтва па тых часах самай доўгай узлётна-пасадачнай паласы даўжынёй 2400 м. Будаўніцтва было завершанае за два месяцы. Першы самалёт прызямліўся на ёй [[5 лістапада]] [[1948]], а афіцыйнае адкрыццё адбылося толькі ў канцы снежня. Аэрапорт адкрыўся для грамадзянскіх авіяперавозак [[2 студзеня]] [[1960]] года. З 1975 года па 1985 гады Тэгель быў адзіным пасажырскім аэрапортам [[Заходні Берлін|Заходняга Берліна]]: Тэмпельхоф быў зачынены для грамадзянскай авіяцыі. Пасля аб'яднання Германіі ў Тэгель пачалі ажыццяўляцца рэйсы авіякампаніі «[[Lufthansa]]», якая не мела гэтай магчымасці ў сувязі з асаблівымі правамі саюзнікаў пасля [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]].[[Выява:TXL_2005-09-09.jpg|thumb|Дыспетчарская вежа і галоўны будынак]]У 2005 годзе пасажыраабарот павялічыўся на 4,4% і дасягнуў 11.530.000 чалавек. З 2008 года Тэгель з'яўляецца адзіным аэрапортам Берліна. == Крыніцы == <references /> == Спасылкі == {{commonscat-inline|Flughafen Berlin-Tegel|Аэрапорт Берлін-Тэгель}} {{Аэрапорты Германіі}} [[Катэгорыя:Аэрапорты Берліна]] [[Катэгорыя:Раён Тэгель]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1930 годзе]] [[Катэгорыя:1930 год у Берліне]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1948 годзе]] [[Катэгорыя:1948 год у Берліне]] lg0oprl35z8ajciniq26xd0j5t5lw23 0 159001 5122218 5055206 2026-04-06T09:23:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122218 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Аграгарадок |беларуская назва = Голацк |арыгінальная назва = |транслітараваная назва = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |гімн = |першае згадванне = |статус з = |ранейшыя назвы = Голацак |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Голацкі |пасялковы савет = |глава = |плошча = |вышыня = |часавы пояс = +2 |тэлефонны код = +375 1713 |паштовы індэкс = |аўтамабільны код = |выява = Голоцк.jpg |подпіс = |lat_dir = N |lat_deg = 53 |lat_min = 42 |lat_sec = 05 |lon_dir = E |lon_deg = 27 |lon_min = 51 |lon_sec = 03 |катэгорыя ў Commons = |сайт = |OpenStreetMap = 243015694 }}'''Го́лацк'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Го́лацак'''</ref> ({{lang-be-trans|Holack}}, {{lang-ru|Голоцк}}) — [[аграгарадок]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d909n0021795&q_id=1522241|title=Решение Пуховичского районного Совета депутатов от 23 января 2009 года № 138 "О преобразовании деревни Голоцк Голоцкого сельсовета в агрогородок"|url-status=dead}}</ref> у [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Голацкі сельсавет|Голацкага сельсавета]]. Месціцца за 32 км на паўночны захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 25 км ад [[Мінск|Мінска]], 12 км ад чыгуначнай станцыі [[Рудзенск (станцыя)|Рудзенск]]. == Назва == У аснове назвы слова «голы», абазначае адкрытае месца сярод лесу, лясную высеку, адкрытую прастору і да т.п{{sfn|Яшкін І. Я.|1971|с=44}}. [[Аляксей Аляксандравіч Шахматаў|Аляксей Шахматаў]] лічыў, што ў назве Голацк і падобных назвах ([[Галацічаск]], [[Галоты]] [[Лепельскі павет|Лепельскага павета]]) адлюстравана назва [[Галаты|галатаў]], саюзу [[Кельты|кельцкіх]] плямён. Ягонае меркаванне падтрымліваў [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхім Карскі]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://books.google.by/books?id=7Oaudfn1udQC&newbks=0&dq=%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%86%D0%BA%D1%8A&pg=PA284#v=onepage&q&f=false|аўтар=Е. Θ. Карскій|загаловак=Бѣлоруссы|год=1912|месца=Варшава|выдавецтва=Тип. Варшавскаго учеб. округа|старонкі=284|старонак=376}}</ref>. == Гісторыя == У XVIII стагоддзі маёнтак, уласнасць [[Агінскія|Агінскіх]], пазней [[Манюшкі|Манюшкаў]]. Уваходзіў у склад [[Менскі павет|Менскага павета]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У XIX стагоддзі ў [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1858 годзе маёнтак у [[Дукорская воласць|Дукорскай воласці]] Ігуменскага павета, уласнасць Ганны Кастравіцкай з [[Оштарпы|Оштарпаў]] (жонкі Караля Кастравіцкага, дачкі [[Леў Францавіч Оштарп|Леана Оштарпа]])<ref name=":0">{{Артыкул|спасылка=http://pther.net/PDF/Rocznik_PTHer/Rocznik_PTHer_tom14%20ISSN%201230-803X.pdf|загаловак=Rocznik Polskiego Towarzystwa Heraldycznego|выданне=|том=XIV (XXV)|старонкі=83|issn=1230–803X|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231212172238/http://pther.net/PDF/Rocznik_PTHer/Rocznik_PTHer_tom14%20ISSN%201230-803X.pdf|archivedate=12 снежня 2023}}</ref>. У канцы XIX стагоддзя ўласнасць Ганны Здзяхоўскай{{Sfn|Памяць|2003|с=84}}<ref>{{Cite web|url=https://helper.archonline.by/|title=Дапаможнік|website=helper.archonline.by|access-date=2023-11-15|archive-date=3 снежня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231203234518/https://www.helper.archonline.by/|url-status=dead}}</ref> з Оштарпаў (жонкі Фартуната Здзяхоўскага, удавы Караля Кастравіцкага), па яе смерці маёнткі перайшлі да [[Ваньковічы|Ваньковічаў]]<ref name=":02">{{Артыкул|спасылка=http://pther.net/PDF/Rocznik_PTHer/Rocznik_PTHer_tom14%20ISSN%201230-803X.pdf|загаловак=Rocznik Polskiego Towarzystwa Heraldycznego|выданне=|том=XIV (XXV)|старонкі=83|issn=1230–803X|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231212172238/http://pther.net/PDF/Rocznik_PTHer/Rocznik_PTHer_tom14%20ISSN%201230-803X.pdf|archivedate=12 снежня 2023}}</ref>{{Sfn|SgKP|1881|с=674}}. У 1886 годзе працаваў вінакурны завод. У 1893 годзе сяляне нанялі настаўніка для сваіх дзяцей і аддалі адзін з дамоў пад школу<ref>http://www.gorka.by/?p=47164{{Недаступная спасылка}}</ref>. У 1912 годзе было адкрыта аднакамплектнае [[Народныя вучылішчы|народнае вучылішча]], настаўніцай была дачка святара Лісоўская, пасля настаўнічаў Філановіч{{Sfn|Памяць|2003|с=561}}. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У 1922 годзе працавала школа 1-й ступені, створаная на базе земскага народнага вучылішча, у 1922 годзе вучылася 60 хлопчыкаў і дзяўчынак, было 2 настаўнікі. З 20 жніўня 1924 года цэнтр [[Голацкі сельсавет|Голацкага сельсавета]], у [[Смілавіцкі раён|Смілавіцкім раёне]] [[Менская акруга|Менскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930), з 8 ліпеня 1931 года ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]], з 12 лютага 1935 года ў [[Рудзенскі раён|Рудзенскім раёне]], з 20 лютага 1938 года ў [[Мінская вобласць|Менскай вобласці]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. Новы будынак школы быў узведзены ў 1984 годзе. З 20 студзеня 1960 года вёска ў Пухавіцкім раёне. У 1970 годзе цэнтр [[Калгас|калгаса]] імя ЦК КПБ. == Насельніцтва == * 1858 год — 9 жыхароў * 1897 год — 49 двароў, 270 жыхароў * 1908 год — 63 двары, 437 жыхароў * 1917 год — 64 двары, 466 жыхароў * 1960 год — 434 жыхары * 1970 год — 160 двароў, 546 жыхароў * 1996 год — 494 жыхароў, 183 двары * 2002 год — 174 двары, 451 жыхар * 2012 год — 206 гаспадарак, 660 жыхароў * 2019 год — 836 жыхароў == Інфраструктура == === Эканоміка === Ёсць крама, механічная майстэрня, ашчадная каса, аддзяленне сувязі. === Адукацыя === Працуюць [[Голацкі дзіцячы сад — сярэдняя школа]], дзіцячы яслі-сад, музычная школа. Сучасны будынак школы ўведзены ў 1984 годзе, разлічана на 392 месцы, у ім 14 кабінетаў, спартыўная зала, камбінаваная майстэрня, актавая зала, бібліятэка і сталовая<ref>https://golotsk.schools.by/search?q=site:golotsk.schools.by%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F{{Недаступная спасылка}}</ref>. 9 мая 1985 года на базе школы пачаў працаваць музей баявой і працоўнай славы. === Культура === Дом культуры, бібліятэка. === Медыцына === Ветэрынарны ўчастак. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{кніга|загаловак=Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.5: Гальцы — Дагон|адказны=Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1997|том=5|старонкі=323|старонак=576|isbn=985-11-0090-0|тыраж =10&nbsp;000}} * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Голацк|131—132}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухав. р-н: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і р-наў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{Крыніцы/Беларускія геаграфічныя назвы|Гала|44}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|2|674|Gołock}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Голацкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Голацк| ]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] is2pbrefa8ifbmgqjfpzwda78aw8c5m 0 164038 5122206 5048270 2026-04-06T09:21:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122206 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Аграгарадок |беларуская назва = Блонь |краіна = Беларусь |тэлефонны код = +375 1713 |паштовы індэкс = 222831 |аўтамабільны код = 5 |выява = Bloń._Блонь_(2022)_02.jpg |подпіс = Блонь у 2022 г. На фоне [[Царква Святой Тройцы (Блонь)|царква Святой Тройцы]] |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Блонскі |lat_dir = N |lat_deg = 53 |lat_min = 31 |lat_sec = 39.66 |lon_dir = E |lon_deg = 28 |lon_min = 10 |lon_sec = 31.36 |вышыня цэнтра НП = 157 }} '''Блонь'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Bloń}}) — [[аграгарадок]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d909n0021794&q_id=1522241|title=Решение Пуховичского районного Совета депутатов от 23 января 2009 года № 137 "О преобразовании деревни Блонь Блонского сельсовета в агрогородок"|url-status=dead}}</ref> у [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Блонскі сельсавет|Блонскага сельсавета]]. Месціцца за 1 км на поўдзень ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 51 км ад [[Мінск]]а, 4 км ад чыгуначнай станцыі [[Пухавічы (станцыя)|Пухавічы]], на рацэ [[Цітаўка (прыток Свіслачы)|Цітаўка]]. == Назва == Першапачатковая назва — сяло Балоннае, Балонскае. Балонь, балонне — нізкі заліўны луг каля ракі<ref>{{Крыніцы/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі}} С. 29</ref><ref>{{cite web|url = https://slounik.org/906337.html|title = Тлумачальны слоўнік беларускай мовы. У 5 т. Мінск: Беларуская Савецкая Энцыклапедыя, 1977–1984|author = |authorlink = |date = |publisher = |language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === [[Файл:Błoń, Jezuicki. Блонь, Езуіцкі (1900).jpg|міні|злева|[[Касцёл і кляштар езуітаў (Блонь)|Касцёл езуітаў у Блоні]], другая палова XIX ст.]] У пісьмовых крыніцах Блонь вядома з XVI стагоддзя. У 1582 годзе сяло Балоннае (Балонскае) у [[Менскі павет|Менскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Маёнтак Блонь належаў розным асобам. Адзін з іх, [[Юзаф Бака]], у 1745 годзе заснаваў у Блоні місію [[Езуіты|езуітаў]]. Юзаф (1707—1780), сын Адама Бакі, скарбніка [[Мсціслаў|мсціслаўскага]], у 1723 годзе ўступіў у ордэн езуітаў і пабудаваў у 1742 годзе ў Блоні драўляны [[касцёл]], а ў 1745 годзе — драўляны [[кляштар]] (дом, які стаў рэзідэнцыяй езуіцкай місіі). Паводле мясцовых паданняў, касцёл і рэзідэнцыя злучаліся падземным ходам. Пасля смерці Юзафа Бакі маёнтак Блонь перайшоў ва ўласнасць айцоў-езуітаў<ref name="ReferenceA">[[Анатоль Мікалаевіч Кулагін|Кулагін А. М.]] Каталіцкія храмы на Беларусі//Мінск, Беларуская Энцыклапедыя, 2000</ref>, але дзейнасць езуіцкай місіі была спынена. === Пад уладай Расійскай імперыі === У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. З 1793 года сяло ў Пухавіцкай воласці [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]], з 1795 года Блонь атрымала статус [[мястэчка]]. Паводле перапісу 1800 года былі мястэчка і сяло Блонь, у якіх быў касцёл, 2 царквы і карчма. У 1826 годзе была пабудавана [[Царква Святой Тройцы (Блонь)|Свята-Троіцкая царква]]. У пачатку XIX стагоддзя маёнтак ненадоўга перайшоў да Панінскіх, а потым да Асоўскіх. За ўдзел уладальніка маёнтка ў [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстанні 1863 года]], расійскія царскія ўлады канфіскавалі маёнтак, а пазней перадалі яго ва ўладанне чыноўніку Іосіфу Бонч-Асмалоўскаму, сапраўднаму стацкаму саветніку, члену Губернскай прысутнасці па сялянскіх справах. [[Анатоль Восіпавіч Бонч-Асмалоўскі|Анатоля Бонч-Асмалоўскага]], сына Іосіфа, выгналі за ўдзел у хваляваннях з [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Пецярбургскага ўніверсітэта]] і саслалі ў Блонь да бацькі. Бацька завяшчаў сядзібу сыну без права продажу<ref>[[Анатоль Тарасавіч Федарук|Федарук А. Т.]] «Старадаўнія сядзібы Мінскага краю» — Мн.: Поліфакт. — Лекцыя, 2000. — 416 с.</ref>. Паводле спісу землеўладальнікаў Пухавіцкай воласці Мінскай губерні 1889 года, падрыхтаванага І. Е. Краўцовым, Асмалоўскі-Бонч Анатоль Восіпавіч, дваранін, праваслаўны, валодаў, сярод іншых, маёнткам Блонь [[Пухавіцкая воласць|Пухавіцкай воласці]] на 880 дзесяцін зямлі. У 1869 годзе ў Блоні адкрыта народнае вучылішча, у якім на 1892 года вучылася 55 хлопчыкаў і 3 дзяўчынкі. У 1877 годзе закладзены крухмальны завод. Паводле звестак 1866 года ў сяле была праваслаўная царква, касцёл, вадзяны млын, [[Народныя вучылішчы|народнае вучылішча]] (65 вучняў), адбываліся 2 штогадовыя таржкі, у маёнтку Бонч-Асмалоўскіх была бібліятэка і народніцкі гурток на чале з Анатолем Бонч-Асмалоўскім. ==== Рэвалюцыйная дзейнасць Бонч-Асмалоўскіх ==== [[Файл:Bloń, Bonč-Asmaloŭskija. Блонь, Бонч-Асмалоўскія (2022) 13.jpg|міні|[[Сядзіба Бонч-Асмалоўскіх (Блонь)|Сядзіба Бонч-Асмалоўскіх]] у Блоні]] У 1899 годзе Анатоль Бонч-Асмалоўскі са сваёй жонкай [[Варвара Іванаўна Бонч-Асмалоўская|Варварай Бонч-Асмалоўскай]] (Вахоўскай) заснавалі ў вёсцы так званую ''Блонскую сялянскую арганізацыю'', якая праіснавала да 1908 года, у межах якой праводзілі адукацыйна-асветніцкую дзейнасць сярод сялян. Найбольш кемлівым сялянам гаспадары маёнтка давалі кнігі, праводзілі ў маёнтку вечарынкі для сялян, сваіх дзяцей пасылалі ў мясцовую сельскую школу, летам аддавалі ў работнікі да сялян. Пасля ўзнікнення ў [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] ў канцы 1890-х гадоў Рабочай партыі палітычнага вызвалення Расіі, адным з кіраўнікоў якой стаў Бонч-Асмалоўскі, сярод жыхароў Блоні і суседніх вёсак узмацнілася рэвалюцыйная агітацыя. Гэтаму садзейнічалі таксама сябры Бонч-Асмалоўскага па партыі, таксама народнікі, муж і жонка С. Клячко і Л. М. Клячко-Радзівонава, якія ў 1896 годзе прыехалі ў [[Пухавічы (Пухавіцкі раён)|Пухавічы]]<ref>[http://www.sb.by/?area=content&articleID=24342 Чёрный передел в Блони.]</ref>. У выніку, у 1899 годзе сярод сялян Блоні ўзнік тайны гурток самаразвіцця і ўзаемадапамогі. У ім налічвалася каля 20 чалавек: М. і А. Цехановічы, Н. і C. Мігуцкія, Р. Абрачынскі, М. Васкабойнік, А. Буцанец і іншыя. Гурток меў бібліятэку, аказваў матэрыяльную дапамогу сялянам. На сходах гурткоўцы абмяркоўвалі палітычныя і эканамічныя праблемы, распаўсюджвалі рэвалюцыйную літаратуру. Пад уплывам гуртка знаходзіліся і жыхары суседніх вёсак — [[Клятное (Пухавіцкі раён)|Клятное]], [[Кляцішына|Кляцішын]], [[Сінча]], [[Церабуты (Пухавіцкі раён)|Церабуты]]. У 1898—1899 гадах у маёнтку некалькі месяцаў жыла народніца [[Кацярына Канстанцінаўна Брэшка-Брашкоўская|Кацярына Брэшка-Брашкоўская]]. Таксама ў Блонь прыязджалі нарадаволец С. П. Кавалік, народнікі [[Р. А. Гершуні]], Я. К. Судзілоўская, Е. У. Нікіфарава і Л. П. Нікіфараў, марксісты С. Мяржынскі і П. Румянцаў, рускі пісьменнік Я. Чырыкаў і іншыя. У 1901 годзе гурток быў разгромлены. Бонч-Асмалоўскі з сынам [[Іван Анатолевіч Бонч-Асмалоўскі|Іванам]] і М. Цехановіч на 4 гады адпраўлены ў ссылку, астатнія ўзяты пад асобы нагляд паліцыі. У 1903 годзе вакол селяніна В. Катка (Федарончыка), які знаходзіўся пад уплывам [[Партыя сацыялістаў-рэвалюцыянераў|эсэраў]], пачаў складацца новы гурток. У яго ўвайшлі жыхары Блоні В. Кавальчук, Р. Сарачынскі, В. Цехановіч і А. Буцанец. Сходкі праводзілі ў доме В. Слаболера. Удзельнікі гуртка распаўсюджвалі сярод сялян антыўрадавыя і антырэлігійныя погляды. Аднак, ужо ў траўні 1903 года, Каток быў высланы на жыхарства ў [[Мінск]], і дзейнасць гуртка была прыпынена. Зноў актывізавалася ў канцы 1904 года, пасля вяртання са ссылкі Бонч-Асмалоўскага і М. Цехановіча, якія ў 1905 годзе заснавалі суполку Усерасійскага сялянскага саюза, у рабоце якой прымалі ўдзел эсэры, прадстаўнікі мінскіх арганізацый [[Расійская сацыял-дэмакратычная рабочая партыя|РСДРП]] і [[Беларуская сацыялістычная грамада|Беларускай сацыялістычнай грамады]]. Сумеснымі намаганнямі рэвалюцыйных партый у Блоні пачалася падрыхтоўка сялян-агітатараў, якія разыходзіліся па суседніх маёнтках і вёсках. Агітатары наймаліся батракамі, кавалямі і цеслярамі, яны вялі масавую прапаганду рэвалюцыйных ідэй, рыхтавалі выступленні сялян супраць памешчыкаў. Прадстаўнікі Блоні — Анатоль Бонч-Асмалоўскі і Р. Гайдук — удзельнічалі ва Устаноўчым з’ездзе Усерасійскага сялянскага саюза (31.07 — 1.08.1905). З дапамогай свядомых сялян — М. Лукашыка, М. Цехановіча, Катка, С. Мігуцкага, Дз. Васкабовіча, В. Шыбайлы рэгулярна праводзіліся мітынгі, якія збіралі да 500 чалавек з навакольных мясцін. З 1906 года, у сувязі з узмацненнем паліцэйскага рэжыму, дзейнасць палітычнага гуртка ў Блоні страціла сваю актыўнасць, паменшыўся ўплыў РСДРП і Беларускай сацыялістычнай грамады. Анатоль Бонч-Асмалоўскі с жонкай і сынам, а таксама найбольш актыўныя з сялян былі прыцягнуты да судовага следства. У сядзібе выявілі склад забароненай літаратуры, якая паступала ў Блонь з-за мяжы і перадавалася ў Пецярбург. === Найноўшы час === [[Файл:Błoń, Śviatoha Jana. Блонь, Сьвятога Яна (1901-20).jpg|міні|злева|Новы касцёл Святога Яна, пач. XX ст.]] З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літбел ССР|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. [[Файл:Błoń. Блонь (1929).jpg|міні|Электрыфікаваная хата ў Блоні, 1929 г.]] З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Сядзіба Бонч-Асмалоўскіх нацыяналізаваная. У 1922 годзе працавала школа 1-й ступені. На базе колішняга маёнтка створаны саўгас «Чырвонае Полымя», меў 2 млыны, крупадзёрку, маслабойку, у 1924 годзе лесапільны і крухмальны завод, пры якім была электрастанцыя, малатарня, кармарэзка, мукамольня. з 20 жніўня 1924 года цэнтр Блонскага сельсавета Пухавіцкага раёна [[Менская акруга|Менскай акругі]], з 20 лютага 1938 года ў Менскай вобласці. У пачатку 1930-х працавалі саўгас «Блонь», калгас «Асаавіяхім», былі 2 кузні, 2 сталярныя і слясарныя майстэрні. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да 3 ліпеня 1944 года вёска пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. Было спалена 119 з 189 дамоў<ref>{{Cite web|url=http://db.narb.by/search/8807|title=Поиск - Белорусские деревни, сожжённые в годы Великой Отечественной войны|website=db.narb.by|access-date=2024-04-24}}</ref>. У 1967 годзе да Блоні быў далучаны Пасёлак Саўгаса «Індустрыя». == Насельніцтва == * 1886 год — 86 двароў, 776 жыхароў * 1897 год — 935 жыхароў * пач. XX ст. — 158 двароў, 1034 жыхары; маёнтак — 156 жыхароў * 1917 год — 244 двароў, 1100 жыхароў; маёнтак — 214 жыхароў * 1970 год — 475 двароў, 1590 жыхароў * 1999 год — 1825 чалавек * 2002 год — 716 двароў, 1801 жыхар * 2010 год — 1740 чалавек * 2012 год — 1780 чалавек * 2019 год — 2038<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-24}}</ref> == Інфраструктура == [[Файл:Błoń 02.JPG|міні|Цэнтр Блоні]] * [[Блонская сярэдняя школа]]<ref>https://blon.schools.by/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190225115441/https://blon.schools.by/ |date=25 лютага 2019 }}</ref> * Дзіцячы сад * Фельчарска-акушэрскі пункт * Лазня == Культура == [[Файл:Блонь. Дом культуры.jpg|міні|Блонскі Дом культуры]] З 19 жніўня 1982 г у вёсцы дзейнічае народны калектыў «Зарачанка»<ref>{{Cite web |url=http://www.gorka.by/?p=38632 |title=Архіўная копія |access-date=24 жніўня 2019 |archive-date=23 жніўня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170823114948/http://www.gorka.by/?p=38632 |url-status=dead }}</ref>. * Блонская сельская бібліятэка (1953) * Раённы краязнаўчы музей (былы сядзібны дом Бонч-Асмалоўскіх) * Дом культуры == Славутасці == * [[Сядзіба Бонч-Асмалоўскіх (Блонь)|Сядзіба Бонч-Асмалоўскіх]] ** Дом для прыслугі (XIX ст.)<ref>http://problr.by/usadba-bonch-osmolovskix-dom-dlya-prislugi.html</ref>. ** Крухмальны завод (XIX ст.)<ref>https://orda.of.by/.add/showimage.php?image=../.ga/b/blon/krahmal/nf/.big/img_5977_1594.jpg</ref>. * [[Царква Святой Тройцы (Блонь)|Царква Святой Тройцы]] * [[Брацкая магіла (Блонь)|Брацкая магіла савецкіх воінаў]] * Брацкая магіла — «Папова горка». Ва ўрочышчы «Папова горка» ў 1966 годзе на месцы расстрэлу, знаходзіцца брацкая магіла і абеліск, дзе пахавана 1290 чалавек, з іх 30 партызан. 22 верасня 1941 года акупацыйнай уладай былі расстраляныя 1260 мірных грамадзян яўрэйскай нацыянальнасці з Мар’інай Горкі і Пухавічаў. === Страчаная спадчына === * [[Касцёл і кляштар езуітаў (Блонь)|Касцёл і кляштар езуітаў]] <center><gallery caption="" perrow="4" widths="150" heights="150"> Bloń, Bonč-Asmaloŭskija. Блонь, Бонч-Асмалоўскія (2022) 11.jpg|[[Сядзіба Бонч-Асмалоўскіх (Блонь)|Сядзіба Бонч-Асмалоўскіх]] Bloń. Блонь (2022) 03.jpg|[[Царква Святой Тройцы (Блонь)|Царква Святой Тройцы]] Брацкая магiла савецкiх воiнаў у Блонi 2.jpg|Брацкая магіла савецкіх вайскоўцаў Другой сусветнай вайны Błoń, Śviatoha Jana. Блонь, Сьвятога Яна (1914).jpg|Касцёл Святога Яна (страчаны) </gallery></center> == Вядомыя асобы == * [[Глеб Анатолевіч Бонч-Асмалоўскі]] (1890—1943, маёнтак Блонь, цяпер а/г Блонь) — савецкі [[антраполаг]] і [[археолаг]] (спецыяліст па ранняму палеаліту); этнограф (народы Крыма і Каўказа); [[геолаг]], [[доктар гістарычных навук]] * [[Радзівон Анатолевіч Бонч-Асмалоўскі]] (1884—1938) — [[эканаміст]], [[публіцыст]]. * [[Іван Анатолевіч Бонч-Асмалоўскі]] (1881—1969) — грамадска-палітычны дзеяч, публіцыст. * [[Міхаіл Раманавіч Змачынскі]] (1937—2009) — [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (1971). * [[Аляксандр Міхайлавіч Ажгірэй]] (нар. 1946) — кандыдат эканамічных навук. * [[Іван Іванавіч Пятроўскі]] (1923—1973) — [[фізік]], [[кандыдат фізіка-матэматычных навук]] (1955), дацэнт (1957). * [[Мікалай Пракопавіч Кавальчук]] — генерал-маёр. * [[Марат Антонавіч Вількоцкі]] (нар. 1947) — фізік, доктар тэхнічных навук. * [[Анатоль Францавіч Разынка]] (1890—1937) — савецкі ваенны дзеяч, [[камбрыг]]. * [[Леанід Васілевіч Сарачынскі]] (1937—2020) — вучоны ў галіне [[земляробства]] і аховы раслін, [[доктар сельскагаспадарчых навук]]<ref name="БЭ14">{{Крыніцы/БелЭн|14}}</ref>. * [[Сцяпан Піліпавіч Ажгірэй]] (1905—1981) — беларускі гісторык. Кандыдат гістарычных навук (1948), дацэнт. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Блонь|118—119}} * ''Бонч-Асмалоўскі А. В.'' Эпоха 1905 г. Мае ўспаміны //Полымя. 1925, № 6-7 * ''Зіміонка А.'' Сацыялістычны рух на Беларусі. II. Партыя сацыялістаў-рэвалюцыянераў// Беларусь: Нарысы гісторыі, эканомікі, культуры і рэвалюцыйнага руху. Мн., 1924. С. 152, 156. * ''Савіцкая Л.'' Група Бонч-Асмалоўскага // Полымя. 1967, № 5 * ''Клейн Б.'' Дело Бонч-Осмоловских // Клейн Б. В годину испытаний: Ист.-лит. очерки. Мн., 1986 * [http://orda.of.by/.add/gallery.php?blon/manor_main/art/aft ''Афтанази Р.'' «Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej» 1991 — 97 гг. ] * Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — 748 с. — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9 * [[Алесь Мікалаевіч Карлюкевіч|''Алесь Карлюкевіч'']]. У Блоні, дзе месціцца сядзіба рэвалюцыйных памешчыкаў // Маладосць, № 12, 2014 * [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A]]. {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1|249|Błoń}} == Спасылкі == {{навігацыя}} {{Блонскі сельсавет}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Аграгарадкі Мінскай вобласці]] [[Катэгорыя:Блонь| ]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] mqz5m2pcq2mrrelb4836mgdm7rday5d 0 164259 5122038 4308806 2026-04-06T00:59:01Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122038 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Белалессе |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Bielaliessie_(02).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53 |lat_min = 12 |lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 25 |lon_min = 51 |lon_sec = 00 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет = Навамышскі |пассавет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 185 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 82 |насельніцтва = 115 |год перапісу = 1998 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |OpenStreetMap = 242991708 }} '''Белале́ссе'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Bielaliessie}}, {{lang-ru|Белолесье}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навамышскі сельсавет|Навамышскага сельсавета]]. Размешчана за 17 км на паўночны захад ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], за 13 км ад чыгуначнай станцыі [[Мордзічы]] на лініі Баранавічы — [[Ліда]]. == Гісторыя == Каля вёскі існаваў курган<ref>Археологическая карта Белоруссии / Белорусское добровольное общество охраны памятников истории и культуры, Сектор археологии Ин-та истории АН БССР. Вып. 2: Памятники железного века и эпохи феодализма / Г. В. Штыхов; под редакцией Ф. В. Борисевича. — Мн.: Полымя, 1971. — 274, [2] c. — С. 13.</ref>. Найменне, верагодна, было ўтворана ад назвы ляснога ўрочышча, дзе было заснавана паселішча. У сярэдзіне XIX стагоддзя вёска ўваходзіла ў склад маёнтка [[Старая Мыш]]. Вёска адносіцца да праваслаўнага прыхода [[Новая Мыш]]. У 1888 годзе ў Белалессі пачала дзейнічаць школа граматы. У 1897 годзе вёска Навамышскай воласці [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], працавалі [[хлебазапасны магазін]], карчма, ветраны млын. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Навамышскай гміне Баранавіцкага павета Навагрудскага ваяводства. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. З 15 студзеня 1940 года ў [[Навамышскі раён|Навамышскім раёне]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай]], з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 8 красавіка 1957 года ў Баранавіцкім раёне. У час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] з канца чэрвеня 1941 года да 8 ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінула 28 вяскоўцаў. Да 26 чэрвеня 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Цешаўлянскі сельсавет|Цешаўлянскага сельсавета]]<ref>{{cite web | author = | last = | first = | authorlink = | coauthors = | date = | url = http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82/type-%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/286-26.06.2013.htm| archiveurl = https://web.archive.org/web/20150802203908/http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82/type-%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/286-26.06.2013.htm| archivedate = 2 жніўня 2015| title = Решение Брестский облсовет 286 26.06.2013 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Барановичского района Брестской области| format = | work = | publisher = | accessdate = 2 жніўня 2015 | language = ru| postscript = }}</ref>. == Інфраструктура == * Магазін == Насельніцтва == * 49 двароў, 492 жыхары (1897) * 89 двароў, 698 жыхароў (1909) * 55 дамоў, 326 жыхароў (1921) * 294 жыхары (1959) * 286 жыхароў (1970) * 82 двары, 115 жыхароў (1998) * 51 гаспадарка, 95 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навамышскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Навамышскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] 1ddcfgba1t7nvj6uggvfc18ayb774yy 0 164303 5122455 4435817 2026-04-06T09:59:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122455 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Малыя Матыкалы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 11|lat_sec = 54 |lon_dir = |lon_deg = 23|lon_min = 36|lon_sec = 23 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Матыкальскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242979353 }} '''Малы́я Матыка́лы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Malyja Matykaly}}, {{lang-ru|Малые Мотыкалы}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Матыкальскі сельсавет|Матыкальскага сельсавета]]. Размешчаны за 16 кіламетраў на поўнач ад [[Брэст]]а, 3 кіламетры ад чыгуначнай станцыі Вялікія Матыкалы. == Насельніцтва == * 45 двароў, 255 жыхароў (1876) * 33 двары, 225 жыхароў (1897) * 271 жыхар (1905) * 23 двары, 126 жыхароў (1921) * 128 жыхароў (1970) * 21 гаспадарка, 42 жыхары (2005) == Гісторыя == У 19 стагоддзі вёска ў Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Уваходзіла ў склад маёнтка Матыкалы. Паводле рэвізійных матэрыялаў 1858 года 133 сялянскія душы. У 1897 годзе працаваў [[млын]]. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскага мірнага дагавора]] 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], у Матыкальскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У Вялікую Айчынную вайну загінулі 8 вяскоўцаў. Знаходзіцца ў складзе сельскагаспадарчага прадпрыемства "Селекцыйна-гібрыдны цэнтр ""Заходні". {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Матыкальскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Матыкальскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] qplrs92opohjwv2z3fjtkrpo0l1mxmw 0 164305 5122403 4427401 2026-04-06T09:52:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122403 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Кавердзякі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 10|lat_sec = 29 |lon_dir = |lon_deg = 23|lon_min = 39|lon_sec = 51 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Матыкальскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242979409 }} '''Кавярдзя́кі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kaviardziaki}}, {{lang-ru|Ковердяки}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Матыкальскі сельсавет|Матыкальскага сельсавета]]. Размешчаны за 8 кіламетраў на поўнач ад [[Брэст]]а. == Насельніцтва == * 63 двары, 365 жыхароў (1876) * 44 двары, 320 жыхароў (1897) * 25 двароў, 159 жыхароў (1921) * 380 жыхароў (1959) * 542 жыхары (1970) * 442 гаспадаркі, 1217 жыхароў (2005) == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядома з 17 стагоддзя як маёнтак у [[Берасцейскі павет|Берасцейскім павеце]] і ваяводстве [[ВКЛ]]. У пачатку 18 стагоддзя ўладанне канцлера ВКЛ князя Чартарыйскіх. З 1740 года належала цыстэрцыянскаму кляштару вёскі Вістычы. У 19 стагоддзі вёска — цэнтр аднайменнага маёнтка, прыватная ўласнасць у Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Паводле рэвізіі ў 1858 годзе ў вёсцы 156 сялянскіх душ. У 1870 годзе маёнтак належаў Ф.Ягміну. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскага мірнага дагавора]] 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], у Матыкальскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. У 1939 годзе ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] загінулі 18 вяскоўцаў. У 1945 годзе пачала працаваць МТС. == Інфраструктура == * Амбулаторыя * Клуб * Магазін * Аддзяленне сувязі == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Валерый Уладзіміравіч Магучы]], беларускі скульптар {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Матыкальскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Матыкальскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] [[Катэгорыя:Кавярдзякі| ]] ab016f4iodsvmjtd36hdrc202f8llh2 0 164395 5122031 4411676 2026-04-06T00:57:51Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122031 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Баброўцы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Babroŭcy.jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 9|lat_sec = 20 |lon_dir = |lon_deg = 23|lon_min = 39|lon_sec = 4 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Матыкальскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242979448 }} '''Бабро́ўцы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Babroŭcy}}, {{lang-ru|Бобровцы}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Матыкальскі сельсавет|Матыкальскага сельсавета]]. Размешчаны за 10 кіламетраў на поўнач ад [[Брэст]]а, 10 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі [[Брэст-Цэнтральны]]. == Гісторыя == У 19 стагоддзі з’яўлялася прыватнай уласнасцю ў Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Уваходзіла ў склад маёнтка Скокі. Паводле рэвізскіх матэрыялаў ў вёсцы налічвалася 84 сялянскія душы. У 1890 годзе дзейнічала царкоўна-прыходская школа. У 1905 годзе ўваходзіла ў Матыкальскую воласць. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскага мірнага дагавора]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], у Матыкальскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. У 1939 годзе ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] 4 вяскоўцы загінулі, 3 прапалі без звестак. == Насельніцтва == * 27 гаспадарак, 59 жыхароў (2005) * 23 двары, 185 жыхароў (1897) * 231 жыхар (1905) * 12 двароў, 97 жыхароў (1921) * 152 жыхары (1959) * 136 жыхароў (1970) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Матыкальскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Матыкальскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] jnueerpnqv2p11nfwxopruoah0wozb8 0 164399 5122390 4243446 2026-04-06T09:50:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122390 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Збарамірава |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 13|lat_sec = 19 |lon_dir = |lon_deg = 23|lon_min = 36|lon_sec = 52 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Матыкальскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242979372 }} '''Збарамі́рава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zbaramirava}}, {{lang-ru|Зборомирово}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Матыкальскі сельсавет|Матыкальскага сельсавета]]. Размешчана за 20 кіламетраў на поўнач ад [[Брэст]]а, 2 кіламетры ад чыгуначнай станцыі Матыкалы. == Гісторыя == У 19 стагоддзі цэнтр маёнтка ў Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. У 1890 годзе ўласнасць пані Л.Зэймы. Вёска адносілася да Цюхінскай сельскай грамады. У 1905 годзе ў Матыкальскай воласці. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскага мірнага дагавора]] ў складзе Польшчы, у Матыкальскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. У 1939 годзе ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] загінулі 5 вяскоўцаў. == Насельніцтва == * 8 гаспадарак, 16 жыхароў (2005) * 147 жыхароў (1905) * 12 двароў, 67 жыхароў (1921, у аднайменным фальварку) * 143 жыхары (1959) * 62 жыхары (1970) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Матыкальскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Матыкальскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] k60d6lvnjubfe2f337cptpuejx5tmc6 0 164421 5122476 4441581 2026-04-06T10:02:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122476 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Нехалсты |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 12|lat_sec = 31 |lon_dir = |lon_deg = 23|lon_min = 32|lon_sec = 57 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Матыкальскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242979383 }} '''Нехалсты́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Niechalsty}}, {{lang-ru|Нехолсты}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Матыкальскі сельсавет|Матыкальскага сельсавета]]. Размешчаны за 20 кіламетраў на поўнач ад [[Брэст]]а, 2 кіламетры ад чыгуначнай станцыі Матыкалы. == Насельніцтва == * 155 жыхароў (2005) * 53 двары, 330 жыхароў (1897) * 445 жыхароў (у вёсцы), 42 жыхары (у маёнтку) (1905) * 234 жыхароў, 46 двароў (1921) * 297 жыхарош, 104 двары (1940) * 167 жыхароў (1959) * 252 жыхары (1970) * 142 жыхары (1997) == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядомы з 16 стагоддзя як сяло ў Берасцейскім старостве Берасцейскага павета [[ВКЛ]]. У 1566 годзе адносілася да Сычоўскага войтаўства. Жыхары мелі 28 валок зямлі і плацілі чынш: з 1 валокі 94 грошы. У 19 стагоддзі вёска ў Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. У 1860 годзе ў складзе аднайменнага маёнтка, які належаў М.Швыкоўскаму. У 1890 годзе вёскай валодаў І.Швыкоўскі, які меў 181 дзесяціну зямлі. Сялянам Нехалстаўскага сельскагаспадарчага таварыства належалі 302 дзесяціны зямлі. У 1897 годзе працавалі хлебазапасны магазін, 2 кузні, карчма. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскага мірнага дагавора]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], у Матыкальскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. У 1939 годзе ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] загінулі 10 вяскоўцаў. У 1948 годзе быў арганізаваны калгас. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Матыкальскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Матыкальскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] t8urtqlk01tujvfbbb8k4zv47a6h46k 0 164442 5122029 5090575 2026-04-06T00:57:31Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122029 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Астрамечава |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52| lat_min = 16| lat_sec = 1 |lon_dir = E|lon_deg = 23| lon_min = 35| lon_sec = 21 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Лышчыцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |OpenStreetMap = 242979346 }} '''Астраме́чава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Стро́мычы, мн.'''</ref> ({{lang-be-trans|Astramiečava}}, {{lang-ru|Остромечево}}) — [[аграгарадок]] у [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Лышчыцкі сельсавет|Лышчыцкага сельсавета]]. Размешчана за 22 кіламетры на поўнач ад [[Брэст]]а, за 7 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Лышчыцы. == Назва == У Перапісе войска ВКЛ 1528 г. сярод берасцейскіх баяраў згадваецца "''Ян Астромечовъ''"<ref>Перапіс войска Вялікага княства Літоўскага 1528 года. Мінск, 2003. С. 100.</ref>. В. Жучкевіч назву звязвае з прозвішчам Астрамеч<ref>В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 278.</ref>. == Гісторыя == Вядома з XVI стагоддзя як шляхецкая ўласнасць у Берасцейскім павеце [[Троцкае ваяводства|Троцкага]], з 1566 года [[Берасцейскае ваяводства|Берасцейскага ваяводстваў]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1533 годзе ва ўладанні Я. І. Іллініча, у 1570 годзе — Харытаў. З 1598 года ў складзе [[Берасцейская эканомія|Берасцейскай эканоміі]]. У 1738 годзе маёмасць пана Сузіня. Пасля [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Слонімская губерня|Слонімскай]], з 1797 года — [[Літоўская губерня|Літоўскай]], з 1801 года — [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губернях]]. Паводле рэвізіі 1833 года налічвалася 160 рэвізскіх душ. Сялянам належала 538 дзесяцін зямлі, асноўнымі іх заняткамі былі земляробства і жывёлагадоўля. Невялікі прыбытак атрымлівалі ад лоўлі рыбы ў ручаі Люта. Праз вёску праходзіла старадаўняя дарога на Брэст. У 1846 годзе замест драўлянай царквы была пабудавана з бутавага каменю і цэглы праваслаўная [[Свята-Міхайлаўская царква (Астрамечава)|Міхайлаўская царква]]. У 1860 годзе сяло, маёмасць памешчыка Пузыны. У 1897 годзе працаваў [[хлебазапасны магазін]]. У 1905 годзе сяло і маёнтак у Лышчыцкай воласці Брэсцкага павета. [[Астрамечаўская сядзіба|Маёнтак]] належаў А. В. Пузыню, які меў тут 921 дзесяціну зямлі. У 1905 годзе адкрыта адна з першых у Беларусі [[Астрамечаўская бібліятэка|бясплатных народных бібліятэк]] на сродкі фонду кнігавыдаўца Ф. Ф. Паўленкава. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскага мірнага дагавора]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польская Рэспублікі]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. З 12 кастрычніка 1940 года цэнтр [[Астрамечаўскі сельсавет|Астрамечаўскага сельсавета]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] гітлераўцы спалілі 12 двароў; 10 вяскоўцаў загінулі на фронце, 4 — у партызанах. У 1949 годзе арганізаваны першы калгас. 4 студзеня 1965 года Астрамечаўскі сельсавет скасаваны, яго населеныя пункты перададзены ў склад [[Лышчыцкі сельсавет|Лышчыцкага сельсавета]]. 7 лютага 1972 года да вёскі далучаны хутар [[Вялічкава (Брэсцкі раён)|Вялічкава]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 7 лютага 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 8 (1346).</ref>. У 1976 годзе да вёскі далучана вёска [[Плянта (Брэсцкі раён)|Плянта]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 19 ліпеня 1976 г. // Зборнік законаў Беларускай ССР і указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР. — 1976, № 23 (1505).</ref>. У 1988 годзе створана сельскагаспадарчае прадпрыемства «Астрамечава». <gallery widths= "180px"> Школа (вид со двора).JPG|Школа Зал бракосочетаний (административное здание).JPG|Зала шлюбаў Детский сад (вид со стадиона).JPG|Дзіцячы садок </gallery> == Насельніцтва == * 20 двароў, 145 жыхароў (1846) * 51 двор, 195 жыхароў (1878) * 43 двары, 316 жыхароў (1897) * 894 жыхары (1905) * 29 двароў, 141 жыхар (1921) * 155 двароў, 776 жыхароў (1940) * 570 гаспадарак, 1904 жыхары (1997) * 686 гаспадарак, 2088 жыхароў (2005) == Інфраструктура == * Сярэдняя школа * Дом культуры і бібліятэка * Камбінат бытавога абслугоўвання * Фельчарска-акушэрскі пункт * Сталовая * Прадуктовы і прамтаварны магазін * Аддзяленне сувязі * Звераферма * Кансервавы завод == Славутасці == [[Файл:Астрамечава. Свята-Міхайлаўская царква (01).jpg|thumb|Свята-Міхайлаўская царква]] * Брацкая магіла (1944) — {{ГККРБ 4|113Д000072}} * [[Свята-Міхайлаўская царква (Астрамечава)|Свята-Міхайлаўская царква]] (1846) — {{ГККРБ 4|113Г000073}} * [[Астрамечаўскі ідал]], захоўваецца ў [[Брэсцкі абласны краязнаўчы музей|Брэсцкім абласным краязнаўчым музеі]]. === Страчаная спадчына === [[Файл:Astramiečava, Planta. Астрамечава, Плянта (1901-14).jpg|thumb|Сядзібны дом у пачатку XX ст.]] * [[Астрамечаўская сядзіба|Сядзіба]] (другая палова XVIII ст.). Пасля [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] двор быў распрададзены, а сядзібны дом і парк паступова разбурыліся. == Вядомыя асобы == * [[Аляксей Сцяпанавіч Скакун]] (нар. 1946) — беларускі вучоны-эканаміст, дзяржаўны дзеяч. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Лышчыцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Лышчыцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] [[Катэгорыя:Астрамечава| ]] ezxgmg7ibr31zrxyjhsyb2py48hacuq 0 164444 5122337 4418429 2026-04-06T09:42:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122337 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Вялікая Ракавіца |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 12|lat_sec = 51 |lon_dir = |lon_deg = 23|lon_min = 30|lon_sec = 42 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Матыкальскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Vialikaja Rakavica |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242979129 }} '''Вялі́кая Ра́кавіца'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vialikaja Rakavica}}, {{lang-ru|Великая Раковица}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Матыкальскі сельсавет|Матыкальскага сельсавета]]. Размешчана за 24 кіламетры на паўночны захад ад [[Брэст]]а, 7 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Лышчыцы. == Насельніцтва == * 24 гаспадаркі, 57 жыхароў (2005) * 21 двор, 175 жыхароў (1897) * 19 двароў, 122 жыхары (1921) == Гісторыя == У 18 стагоддзі вёска, цэнтр аднайменнага маёнтка ў Брэсцкім павеце і ваяводстве [[ВКЛ]]. Уладанне князей Шуйскіх, якія ў 1740 годзе перадалі вёску стольніку П.Талочку. Пасля 3-га падзела Рэчы Паспалітай у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Слонімская губерня|Слонімскай]], з 1797 года — у [[Літоўская губерня|Літоўскай]], з 1801 года — [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губернях]]. Паводле рэвізскіх матэрыялаў 1858 года 34 сялянскія душы, уласнасць пані Талачковай. У 1897 годзе дзейнічалі хлебазапасны магазін, вятрак і кузня. У 1905 годзе ў Матыкальскай воласці. Непадалёку ад вёскі знаходзіўся маёнтак (20 жыхароў). Паводле [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскага мірнага дагавора]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], у Матыкальскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] загінулі 5 жыхароў. У складзе прадпрыемства «Селекцыйна-гібрыдны цэнтр „Заходні“». == Славутасці == [[Файл:Вялікая Ракавіца. Фамільныя могілкі Талочкаў (01).jpg|злева|thumb|Фамільныя могілкі Талочкаў]] [[Файл:Вялікая Ракавіца. Капліца-пахавальня Талочкаў (01).jpg|злева|thumb|Капліца-пахавальня Талочкаў]] * Фамільныя могілкі Талочкаў. * [[Капліца-пахавальня Талочкаў]], на могілках. * [[Прыдарожная капліца (Вялікая Ракавіца)|Прыдарожная капліца]] (1932). === Страчаная спадчына === * [[Сядзіба Талочкаў (Вялікая Ракавіца)|Сядзіба Талочкаў]]. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Vialikaja Rakavica}} * {{ГБ|http://globustut.by/rakovica/index.htm|Ракавіца}} {{Матыкальскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Матыкальскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] [[Катэгорыя:Вялікая Ракавіца| ]] 7gots4doja5czlnpjavvbdil249uumy 0 164446 5122348 4419637 2026-04-06T09:43:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122348 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Галачова |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 11|lat_sec = 12 |lon_dir = |lon_deg = 23|lon_min = 28|lon_sec = 3 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Матыкальскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242979111 }} '''Галачо́ва'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Halačova}}, {{lang-ru|Галачёво}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Матыкальскі сельсавет|Матыкальскага сельсавета]]. Размешчана за 28 кіламетраў на паўночны захад ад [[Брэст]]а, 12 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Матыкалы. == Гісторыя == У пачатку 20 стагоддзя ў Воўчынскай воласці Брэсцкага павета [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Паводле ўмоў [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскага мірнага дагавора]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], у Воўчынскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. Непадалёку размяшчаўся фальварак. У 1939 годзе ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] загінулі 5 чалавек. У складзе прадпрыемства «Селекцыйна-гібрыдны цэнтр „Заходні“». == Насельніцтва == * 24 гаспадаркі, 44 жыхары (2005) * 236 жыхароў (1905) * 19 двароў, 96 жыхароў (1921) * 266 жыхароў (1959, у Галачова-1 і Галачова-2) * 119 жыхароў (1970) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Матыкальскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Матыкальскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] 7x296dws566pf9tnc0dxkuqod4ks9lx 0 164448 5122449 4435709 2026-04-06T09:58:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122449 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Малая Ракавіца |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 12|lat_sec = 40 |lon_dir = |lon_deg = 23|lon_min = 31|lon_sec = 17 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Матыкальскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242979128 }} '''Мала́я Ра́кавіца'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Malaja Rakavica}}, {{lang-ru|Малая Раковица}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Матыкальскі сельсавет|Матыкальскага сельсавета]]. Размешчана за 22 кіламетры на поўнач ад [[Брэст]]а, 4 кіламетры ад чыгуначнай станцыі Матыкалы. == Насельніцтва == * 14 гаспадарак, 26 жыхароў (2005) * 16 двароў, 111 жыхароў (1897) * 12 двароў, 58 жыхароў (1921) * 57 жыхароў (1959) * 58 жыхароў (1970) == Гісторыя == У 19 стагоддзі ў Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. У 1897 годзе ў вёсцы была карчма. Паводле ўмоў [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскага мірнага дагавора]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], у Брэсцкім павеце Палескага ваяводства. У 1939 годзе ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] загінулі 5 чалавек. У складзе прадпрыемства «Селекцыйна-гібрыдны цэнтр „Заходні“». == Славутасці == * Прыдарожная капліца ([[1934]]) — {{ГККРБ 4|113Г000096}} {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Матыкальскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Матыкальскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] khvb2yx6ld3w5934zv7mkyo3nrv15eg 0 164450 5122386 4426437 2026-04-06T09:50:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122386 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Заполле}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Заполле |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 13|lat_sec = 36 |lon_dir = |lon_deg = 23|lon_min = 35|lon_sec = 52 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Матыкальскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = 225033 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242979512 }} '''Запо́лле'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zapollie}}, {{lang-ru|Заполье}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Матыкальскі сельсавет|Матыкальскага сельсавета]]. Размешчана за 21 кіламетр на поўнач ад [[Брэст]]а, 3 кіламетры ад чыгуначнай станцыі Матыкалы. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядомы з 16 стагоддзя як сяло ў Берасцейскім старостве Берасцейскага павета [[ВКЛ]]. У 1566 годзе упамінаецца ў матэрыялах попісу войска ВКЛ. У 19 стагоддзі вёска ў Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Уваходзіла ў склад маёнтка Кавярдзякі. Паводле рэвізіі 1858 года ў вёсцы налічвалася 78 сялянскіх душ, уласнасць пана Ф.Ягміна. У 1870 годзе адносілася да Вулькаўскай сялянскай грамады. У 1905 годзе ў Матыкальскай воласці. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскага мірнага дагавора]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], у Матыкальскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. У 1939 годзе ў складзе [[БССР]]. == Насельніцтва == * 13 гаспадарак, 23 жыхары (2005) * 160 жыхароў (1905) * 29 жыхароў, 6 двароў (1921) * 101 жыхар (1959) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Матыкальскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Матыкальскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] 4et9pefh9dhiuoqg76m06rmcxe682r1 0 164457 5122551 4465593 2026-04-06T10:13:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122551 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Цюхінічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Ciuchiničy_(1).jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 9|lat_sec = 45 |lon_dir = |lon_deg = 23|lon_min = 40|lon_sec = 5 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Матыкальскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = 225039 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Ciuchiničy |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242979401 }} '''Цюхі́нічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Ciuchiničy}}, {{lang-ru|Тюхиничи}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Матыкальскі сельсавет|Матыкальскага сельсавета]]. Размешчаны за 8 кіламетраў на поўнач ад [[Брэст]]а, 8 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі [[Брэст-Цэнтральны]]. == Насельніцтва == * 170 гаспадарак, 414 жыхароў (2005) * 37 двароў, 249 жыхароў (1897) * 471 жыхар (1905) * 159 жыхароў (1921) * 374 жыхары (1959) * 324 жыхары (1970) == Гісторыя == У 19 стагоддзі вёска і цэнтр аднайменнага маёнтка ў Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Паводле рэвізійных матэрыялаў 1858 года 133 сялянскія душы. У 1870 годзе з’яўлялася цэнтрам сельскай грамады. У 1897 годзе працавалі [[млын]], школа граматы, хлебазапасны магазін, кузня і карчма. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскага мірнага дагавора]] 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], у Матыкальскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. З 12 кастрычніка 1940 года цэнтр [[Цюхініцкі сельсавет|Цюхініцкага сельсавета]]. У Вялікую Айчынную вайну загінулі 11 вяскоўцаў. 8 верасня 1959 года Цюхініцкі сельсавет ліквідаваны, яго тэрыторыя тэрыторыя далучана да Матыкальскага савета. Знаходзіцца ў складзе сельскагаспадарчага прадпрыемства "Селекцыйна-гібрыдны цэнтр "«Заходні». {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Ciuchiničy}} {{Матыкальскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Матыкальскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] kjjx37081e1mc8yqlu26q2g01vgf3cf 0 164459 5122525 4458175 2026-04-06T10:10:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122525 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Ставішча}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Ставішча |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 11|lat_sec = 16 |lon_dir = |lon_deg = 23|lon_min = 40|lon_sec = 14 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Матыкальскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242979431 }} '''Ста́вішча'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Stavišča}}, {{lang-ru|Ставище}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Матыкальскі сельсавет|Матыкальскага сельсавета]]. Размешчана за 11 кіламетраў на поўнач ад [[Брэст]]а. == Насельніцтва == * 8 гаспадарак, 16 жыхароў (2005) * 14 двароў, 107 жыхароў (1897) * 135 жыхароў (1905) * 83 жыхары (1921) * 139 жыхароў (1959) * 127 жыхароў (1970) == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядомы з 17 стагоддзя як маёнтак Ставішчы ў Берасцейскім павеце і ваяводстве [[ВКЛ]]. У 19 стагоддзі вёска ў Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Уваходзілі ў склад маёнтка Кавярдзякі, што належаў пану Ф.Ягміну. Паводле рэвізійных матэрыялаў 1858 года 48 сялянскіх душ. У 1870 годзе ўваходзіла ў Кавердзякоўскую сельскую грамаду. У 1905 годзе ў Матыкальскай воласці. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскага мірнага дагавора]] 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], у Матыкальскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У Вялікую Айчынную вайну загінулі 4 вяскоўцы. Знаходзіцца ў складзе сельскагаспадарчага прадпрыемства "Селекцыйна-гібрыдны цэнтр ""Заходні". {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Матыкальскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Матыкальскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] trrkyimk4v35sm4gw5dnyjsekfbun5h 0 164461 5122528 4458502 2026-04-06T10:10:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122528 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Спасылка=Старое Сяло}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Старое Сяло |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Staroje_Sialo,_Brest_District.jpg |подпіс = |lat_dir =N|lat_deg =52|lat_min =9|lat_sec =27 |lon_dir =E|lon_deg =23|lon_min =38|lon_sec =49 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Матыкальскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = 225039 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons =Staroje Sialo, Brest District |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Старо́е Сяло́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Staroje Sialo}}, {{lang-ru|Старое Село}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Матыкальскі сельсавет|Матыкальскага сельсавета]]. Размешчана за 11 кіламетраў на поўнач ад [[Брэст]]а. == Насельніцтва == * 133 гаспадаркі, 353 жыхары (2005) * 71 двор, 630 жыхароў (1886) * 28 двароў, 171 жыхар (1897) * 274 жыхары (1905) * 32 двары, 193 жыхары (1921) * 35 двароў, 234 жыхары (1940) * 145 жыхароў (1959) * 104 гаспадаркі, 300 жыхароў (1997) == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядомы з 16 стагоддзя як дзяржаўная ўласнасць ў Берасцейскім павеце і ваяводстве [[ВКЛ]]. У 1566 годзе сяло — цэнтр войтаўства (войт Карл Гавяновіч). Сяляне мелі 40 валок зямлі, плацілі чынш — з адной валокі 73 грошы. У 1683 годзе сяло належала пану Грабоўскаму, у 1756 годзе — капітану гвардыі ВКЛ Каралю Лепарскаму, які меў тут 17,25 дзесяцін зямлі. Пасля 3-га падзелу Рэчы Паспалітай ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], вёска ў Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. У 1886 годзе сяло. У 1897 годзе працавалі хлебазапасны магазін, кузня, карчма. У 1905 годзе ў Матыкальскай воласці. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскага мірнага дагавора]] 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], у Матыкальскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У Вялікую Айчынную вайну загінулі 2 вяскоўцы. У 1949 годзе арганізаваны калгас. Знаходзіцца ў складзе сельскагаспадарчага прадпрыемства "Селекцыйна-гібрыдны цэнтр "«Заходні». {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Staroje Sialo, Brest District}} {{Матыкальскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Матыкальскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] bqjzo8v5pfcqrraepcsowmlj4grk4xg 0 164467 5122050 5105796 2026-04-06T01:01:01Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122050 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Вельямовічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Вельямовічы - panoramio.jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 13|lat_sec = 19 |lon_dir = |lon_deg = 23|lon_min = 25|lon_sec = 55 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Матыкальскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242979145 }} '''Вельямо́вічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vieĺjamovičy}}, {{lang-ru|Вельямовичи}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Матыкальскі сельсавет|Матыкальскага сельсавета]]. За 28 кіламетраў на паўднёвы захадзе ад Брэста, 7 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Лышчыцы, на аўтадарозе Воўчын-Брэст. == Назва == Фіксаваался [[Граўжышкі|граўжышскае]] прозвішча Вельямовіч<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-FQ76-D?cat=835176&i=832&lang=pl&cc=4166194</ref>. == Гісторыя == Сяло вядомае з XVI ст — дзяржаўная ўласнасць у Берасцейскім павеце [[ВКЛ]]. Паводле «Кнігі запісаў» сяло Вельямовічы (Вільямовічы) ў 1558 г. размяшчалася каля возера і мела мяжу з выганамі маёнтка Бярніцкага і сёламі Таратунавічы, Памаранцы, Семянічкі. У 1772 г. вёска мела назву Вілановічы. у 1868 г. 85 мужчын, 92 жанчыны. У 1886 г. — 29 двароў, 287 жыхароў, 2 праваслаўныя царквы, карчма. У 1905 г. сяло (546 жыхароў) і маёнтак (6 жыхароў) У 1941 г. — 86 двароў, 433 жыхары. Знішчана немцамі 18 двароў. Забіта 8 мірных жыхароў, 7 вывезеныя ў Германію, 4 вярнуліся дадому, 19 загінулі на фронце. У жніўні 1949 г. арганізаваны калгас імя Гастэлы, у які ўступілі 48 гаспадарак са 107. У 1997 г. — 185 двароў, 550 жыхароў. Сярэдняя школа з'явілася ў 1863, клуб, бібліятэка і фельчарска-акушэрскі пункт (1946). 4 верасня 1972 года да Вельямовіч далучана вёска [[Сычыкі (Брэсцкі раён)|Сычыкі]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 4 верасня 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 27 (1365).</ref>. == Славутасці == * [[Спаса-Увазнясенская царква (Вельямовічы)|Спаса-Увазнясенская царква]] (1866—1869) — {{ГККРБ 4|113Г000074}} * [[Сядзібна-паркавы комплекс Дабрынецкіх (Вельямовічы)|Сядзібна-паркавы комплекс Дабрынецкіх]] (XVI ст.) — захаваўся часткова. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Матыкальскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Матыкальскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] [[Катэгорыя:Вельямовічы| ]] t0iohst62mmfu485d34cu95v3hijtrd 0 164469 5122439 4965978 2026-04-06T09:57:18Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122439 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Люта}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Люта |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Лышчыцкі }} '''Лю́та'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Liuta}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Лышчыцкі сельсавет|Лышчыцкага сельсавета]]. Размешчана за 30 кіламетраў на паўночны захад ад [[Брэст]]а, за 5 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Лышчыцы, на рацэ [[Лютая (прыток Лясной)|Лютая]]. == Гісторыя == У XIX стагоддзі вёска ў Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Уваходзіла ў склад маёнтка Сягнеўшчына, што належаў пану Р. Гажыцу. У 1870 годзе ўваходзіла ў Астрамечаўскую сельскую грамаду. У 1905 годзе ў Лышчыцкай воласці. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскага мірнага дагавора]] 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Лышчыцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. З 12 кастрычніка 1940 года цэнтр [[Лютаўскі сельсавет|Лютаўскага сельсавета]]. У Вялікую Айчынную вайну загінулі 4 вяскоўцы. 16 ліпеня 1954 года Лютаўскі сельсавет скасаваны, населеныя пункты перададзены ў склад [[Баршчэўскі сельсавет|Баршчэўскага сельсавета]]. 4 верасня 1972 года да Люты далучана вёска [[Саколле]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 4 верасня 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 27 (1365).</ref>. Да 18 кастрычніка 1982 года вёска ўваходзіла ў склад [[Малазводскі сельсавет|Малазводскага сельсавета]] [[Камянецкі раён|Камянецкага раёна]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 18 кастрычніка 1982 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1982, № 33 (1731).</ref>. Знаходзіцца ў складзе сельскагаспадарчага прадпрыемства «Астрамечава». == Насельніцтва == * 75 гаспадарак, 171 жыхар (2005) * 154 жыхары (1870) * 342 жыхары (1905) * 38 двароў, 197 жыхароў (1921) == Славутасці == [[Файл:Царква ў Люце - panoramio.jpg|міні|злева]] * [[Свята-Мікалаеўская царква (Люта)|Свята-Мікалаеўская царква]] * [[Люцкі парк]] * [[Люцкія букі-экзоты]] — батанічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Лышчыцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Лышчыцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] [[Катэгорыя:Люта (Брэсцкі раён)| ]] 8b2tl3ryzd8uc8jziz4dlkjacjwlpao 0 164471 5122461 4303733 2026-04-06T10:00:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122461 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Марозавічы}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Марозавічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52| lat_min = 17 | lat_sec = 33 |lon_dir = E|lon_deg = 23| lon_min = 31 | lon_sec = 35 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Лышчыцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242979518 }} '''Маро́завічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Marozavičy}}, {{lang-ru|Морозовичи}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Лышчыцкі сельсавет|Лышчыцкага сельсавета]]. Размешчаны за 30 кіламетраў на паўночны захад ад [[Брэст]]а, 5 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Лышчыцы. == Гісторыя == У XIX стагоддзі вёска — цэнтр дзяржаўнага маёнтка ў Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Маёнтак складаўся з фальварка і аднайменнай вёскі. Вёска з’яўлялася цэнтрам сялянскай грамады. Дзейнічалі народнае вучылішча і карчма. У 1809 годзе маёнтак належаў В. Лышчынскай, якая мела 1080 дзесяцін зямлі. У 1897 годзе ў Лышчыцкай воласці. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскага мірнага дагавора]] 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польская Рэспублікі]], у Лышчыцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У Вялікую Айчынную вайну загінулі 4 вяскоўцы. Да 18 кастрычніка 1982 года вёска ўваходзіла ў склад [[Малазводскі сельсавет|Малазводскага сельсавета]] [[Камянецкі раён|Камянецкага раёна]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 18 кастрычніка 1982 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1982, № 33 (1731).</ref>. Знаходзіцца ў складзе сельскагаспадарчага прадпрыемства «Астрамечава». == Насельніцтва == * 36 гаспадарак, 66 жыхароў (2005) * 51 двор, 215 жыхароў (1876) * 409 жыхароў (1897) * 36 двароў, 168 жыхароў (1921) == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Вера Якаўлеўна Ляшук]], беларускі літаратуразнавец {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Лышчыцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Лышчыцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] h26ybia6re9cu7imw3fc324v0nfdswa 0 164473 5122480 4303730 2026-04-06T10:03:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122480 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Новыя Лышчыцы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52| lat_min = 15| lat_sec = 33 |lon_dir = E|lon_deg = 23| lon_min = 29| lon_sec = 50 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Лышчыцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242979132 }} '''Но́выя Лы́шчыцы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Но́вы Лы́шчычы'''</ref> ({{lang-be-trans|Novyja Lyščycy}}, {{lang-ru|Новые Лыщицы}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Лышчыцкі сельсавет|Лышчыцкага сельсавета]]. Разчешчаны за 25 кіламетраў на паўночны захад ад [[Брэст]]а, чыгуначная [[Лышчыцы (станцыя)|станцыя]] на лініі Брэст — Высока-Літоўск. [[Файл:Станцыя Лышчыцы - panoramio.jpg|міні|злева|Станцыя Лышчыцы]] == Насельніцтва == * 372 гаспадаркі, 939 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Лышчыцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Лышчыцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] [[Катэгорыя:Новыя Лышчыцы| ]] g4uo1fmskzj9p8w6ujsg7zc5fvmz1ov 0 164642 5122531 4648875 2026-04-06T10:11:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122531 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Сычы (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Сычы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Царква Святой Параскевы Пятніцы - panoramio.jpg |подпіс = Царква Святой Параскевы Пятніцы |lat_dir =N|lat_deg =52|lat_min =12|lat_sec =57 |lon_dir =E|lon_deg =23|lon_min =28|lon_sec =3 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Матыкальскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП =167<ref>[http://foto-planeta.com/np/171021/sychi.html Сычи] Фото Планета{{ref-ru}}</ref> |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код =+375 162 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Syčy, Brest District |сайт = }} '''Сычы́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Syčy}}, {{lang-ru|Сычи}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Матыкальскі сельсавет|Матыкальскага сельсавета]]. Размешчаны за 27 кіламетраў па паўночны захад ад [[Брэст]]а, 6 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Лышчыцы. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядомы з [[16 стагоддзе|16 стагоддзя]] як дзяржаўная ўласнасць у Берасцейскім старостве [[Троцкае ваяводства|Троцкага ваяводства]] [[ВКЛ]]. У [[1565]] годзе кароль [[Жыгімонт II Аўгуст]] падараваў Сычы ў пажыццёвае валоданне С.Траяноўскаму. Паводле рэвізіі [[1566]] года сяло — цэнтр войтаўства, 48 валок зямлі, царква Святога Духа. Пасля 3-га падзелу Рэчы Паспалітай (1795) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Слонімская губерня|Слонімскай]], з [[1797]] года — у [[Літоўская губерня|Літоўскай]], з [[1801]] года — у [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. У пачатку [[19 стагоддзе|19 стагоддзя]] цэнтр маёнтка, які належаў І.Высоцкаму. У [[1822]] годзе ён пабудаваў мураваную царкву Святой Параскевы. У [[1863]] годзе адкрываецца народнае вучылішча. У [[1897]] годзе працаваў хлебазапасны магазін і народнае вучылішча, у Лышчыцкай воласці Брэсцкага павета. [[Файл:Syčy, Tałočka. Сычы, Талочка (28.01.1916).jpg|міні|злева|Сядзібны дом у 1916 годзе]] У [[1905]] годзе ў сяле — 245, у маёнтку — 74 жыхары. У [[1906]] годзе адбылося выступленне сялян. Яны спалілі гумно са збожжам і хлеў папа, які актыўна падтрымліваў царскую ўладу. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскага мірнага дагавора]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], у Лышчыцкай гміне Брэсцкага павета [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. З [[1939]] года ў складзе [[БССР]]. З 12 кастрычніка 1940 года цэнтр [[Сычэўскі сельсавет|Сычэўскага сельсавета]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] нацысты загубілі 5 жыхароў, 22 вяскоўцы загінулі на фронце. У [[1950]] годзе арганізаваны калгас. З [[16 ліпеня]] [[1954]] года ў [[Лышчыцкі сельсавет|Лышчыцкім сельсавеце]]. == Насельніцтва == * 47 двароў, 411 жыхароў (1886) * 65 двароў, 475 жыхароў (1897) * 54 двары, 217 жыхароў (1905) * 100 двароў, 498 жыхароў (1921) * 45 гаспадарак, 74 жыхары (1997) * 35 гаспадарак, 57 жыхароў (2005) == Інфраструктура == * Сельская бібліятэка * Аддзяленне сувязі * Фельчарска-акушэрскі пункт == Памятныя мясціны == [[Файл:Рэшткі падмурка сядзібы Талочкаў, разбуранай у 1992 годзе - panoramio.jpg|міні|злева|Рэшткі падмурка сядзібы Талочкаў]] * [[Свята-Параскевіцкая царква (Сычы)|Царква Святой Параскевы Пятніцы]] 1881 года пабудовы<ref>{{radzima|402}}</ref>. Занесена ў [[Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь]] як аб’ект гісторыка-культурнай спадчыны рэгіянальнага значэння — {{ГККРБ 4|113Г000115}} * На ўскраіне вёскі ў пейзажным парку (захаваўся часткова) [[Сядзіба Талочкаў (Сычы)|сядзібны дом Талочкаў]], пабудаваны з дрэва (19-20 ст.)<ref>{{radzima|403}}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} * {{крыніцы/ЭГБ|6-1|Сычы́|Валянціна Віталёва|459—460}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.radzima.org/be/miesca/sychy.html Сычы] на сайце [[radzima.org]] * {{ГБ|http://globustut.by/sychi_bres/}} {{Матыкальскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Матыкальскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] [[Катэгорыя:Сычы (Брэсцкі раён)| ]] j0q2492em6v7uhwll3pc9jonlxpe1jl 0 164643 5122557 4243461 2026-04-06T10:14:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122557 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Чыжэвічы}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Чыжэвічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 12|lat_sec = 1 |lon_dir = |lon_deg = 23|lon_min = 25|lon_sec = 6 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Матыкальскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = 225036 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242979110 }} '''Чыжэ́вічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Čyževičy}}, {{lang-ru|Чижевичи}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Матыкальскі сельсавет|Матыкальскага сельсавета]]. Размешчаны за 30 кіламетраў на паўночны захад ад [[Брэст]]а, 12 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі [[Лышчыцы]], на поўнач [[Матыкальскі канал]], на поўдзень возера [[Бяздоннае (возера, Брэсцкі раён)|Бяздоннае]]. == Насельніцтва == * 32 двары, 81 жыхар ([[2005]]) == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядомы з [[16 стагоддзе|16 стагоддзя]] як сяло ў [[Берасцейскі павет|Берасцейскім павеце]] і [[Берасцейскае ваяводства|ваяводстве ВКЛ]]. У [[1569]] годзе шляхецкая ўласнасць пана Богдана Кучук-Чыжэўскага. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Матыкальскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Матыкальскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] s041xi9hnqtxlliit4g08ndm590jvus 0 164704 5122559 4466494 2026-04-06T10:15:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122559 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Чылеева |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 11|lat_sec = 47 |lon_dir = |lon_deg = 23|lon_min = 30|lon_sec = 10 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Матыкальскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242979130 }} '''Чыле́ева'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Čyliejeva}}, {{lang-ru|Чилеево}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Матыкальскі сельсавет|Матыкальскага сельсавета]]. Размешчана за 24 кіламетраў на паўночны захад ад [[Брэст]]а, 8 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Матыкалы. == Насельніцтва == * 11 гаспадарак, 21 жыхар ([[2005]]) * 7 двароў, 49 двароў (1846, вёска і фальварак) * 161 жыхар (1905) * 16 двароў, 82 жыхары (1921) * 108 жыхароў (1959) * 85 жыхароў (1970) == Гісторыя == Вядома з [[18 стагоддзе|18 стагоддзя]] як сяло ў Берасцейскім павеце і ваяводстве [[ВКЛ]]. У [[1540]] годзе шляхецкая ўласнасць пана Ласкоўскага. Пасля 3-га Падзелу Рэчы Паспалітай у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], з 1797 года — у [[Літоўская губерня|Літоўскай]], з 1801 года — у [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. У 19 стагоддзі вёска і фальварак уваходзілі ў маёнтак Ракаўцы — уладанне пана К.Талочкі. У 1870 годзе маёнтак належаў пані Талочка. Вёска адносілася да Пацкаўскай сельскай грамады. У 1905 годзе ў Матыкальскай воласці. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскага мірнага дагавора]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], у Матыкальскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] загінулі 3 вяскоўцы. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Матыкальскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Матыкальскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] iuvn65xhzhewv97s2hh4huqj3386z4l 0 165004 5122572 4303729 2026-04-06T10:16:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122572 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Яцкавічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52| lat_min = 15| lat_sec = 47 |lon_dir = E|lon_deg = 23| lon_min = 25| lon_sec = 46 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Лышчыцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = 225044 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242979109 }} {{Іншыя значэнні|Яцкавічы}} '''Я́цкавічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Jackavičy}}, {{lang-ru|Яцковичи}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Лышчыцкі сельсавет|Лышчыцкага сельсавета]]. Размешчаны за 30 кіламетраў на паўночны захад ад [[Брэст]]а, за 5,5 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Лышчыцы. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц старажытная вёска вядома з XVI стагоддзя як сяло — цэнтр войтаўства ў Берасцейскім старостве [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1566 годзе ў сяле налічвалася 22 дымы, прыбытак 30 коп грошаў. У XIX стагоддзі вёскі Яцкавічы 1 і Яцкавічы 2 і аднайменны маёнтак знаходзіліся ў Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Маёнтак складаўся з аднайменнага фальварка і вёскі Яцкавічы 1 належаў Лабаноўскаму і памешчыцы Сузін. Мелася карчма, што размяшчалася ў вёсцы Чэрвінцы. Яцкавічы 2 — дзяржаўная ўласнасць, уваходзілі ў маёнтак Марозавічы. У 1870 годзе ў Яцкавічах 2157 рэвізскіх душ. Паводле перапісу 1897 года адна вёска (110 двароў, 665 жыхароў), у Лышчыцкай воласці Брэсцкага павета. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскага мірнага дагавора]] ў складзе Польшчы, у Лышчыцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] загінулі 13 жыхароў. Да 20 мая 1957 года вёска ўваходзіла ў склад [[Воўчынскі сельсавет|Воўчынскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 20 мая 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 5.</ref>, да 18 кастрычніка 1982 года — у склад [[Малазводскі сельсавет|Малазводскага сельсавета]] [[Камянецкі раён|Камянецкага раёна]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 18 кастрычніка 1982 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1982, № 33 (1731).</ref>. == Насельніцтва == * 169 гаспадарак, 413 жыхароў (2005) * 738 жыхароў (1905) * 81 двор, 341 жыхар (1921) == Інфраструктура == Праваслаўны храм, аддзяленне сувязі, базавая агульнаадукацыйная школа. == Славутасці == * [[Сядзіба Талочкаў (Яцкавічы)|Сядзіба Талочкаў]] === Страчаная спадчына === * Сядзібны дом. Знішчаны ў 1997 годзе. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{ГБ|https://globustut.by/yackovichi/index.htm}} {{Лышчыцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Лышчыцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] [[Катэгорыя:Яцкавічы (Брэсцкі раён)| ]] 2mrg7k617x6er9y89oj2b77adjqywqr 0 165006 5122547 4303728 2026-04-06T10:13:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122547 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Цюпрыкі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52| lat_min = 17| lat_sec = 19 |lon_dir = E|lon_deg = 23| lon_min = 34| lon_sec = 20 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Лышчыцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242979501 }} '''Цю́прыкі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Ciupryki}}, {{lang-ru|Цюприки}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Лышчыцкі сельсавет|Лышчыцкага сельсавета]]. Размешчаны за 26 ад [[Брэст]]а, 9 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Лышчыцы. == Гісторыя == У XX стагоддзі невялікая вёска ў Ратайчыцкай воласці Брэсцкага павета [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскага мірнага дагавора]] ў складзе Польшчы, у Ратайчыцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] загінулі 4 жыхары. 4 верасня 1972 года да вёскі далучана вёска [[Баяры (Брэсцкі раён)|Баяры]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 4 верасня 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 27 (1365).</ref>. == Насельніцтва == * 27 гаспадарак, 58 жыхароў (2005) * 14 двароў, 69 жыхароў (1921) * 107 жыхароў (1959) * 64 жыхары (1970) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Лышчыцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Лышчыцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] c4le2ojx5emtpfli4j8x40eutihms3s 0 165009 5122514 5105790 2026-04-06T10:08:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122514 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Сегянеўшчына}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Сегянеўшчына |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52| lat_min = 17| lat_sec = 4 |lon_dir = E|lon_deg = 23| lon_min = 25| lon_sec = 44 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Лышчыцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242979127 }} '''Сегяне́ўшчына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Siehianieŭščyna}}, {{lang-ru|Сегеневщина}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Лышчыцкі сельсавет|Лышчыцкага сельсавета]]. Размешчана за 30 кіламетраў на паўночны захад ад [[Брэст]]а, 6 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Лышчыцы. == Назва == Фіксавалася слонімскае прозвішча Сегеневіч, воранаўскае Сэгэнь<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-4W4P?i=789&cat=1054770</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-HSYL-9?i=403&cc=4166194&cat=1056154</ref>. Ёсць латышскае ''Segens''<ref>https://uzvardi.lv/surname/678113</ref>. == Гісторыя == У XIX стагоддзі вёска ў Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. У 1863 годзе ўладальнікам маёнтка быў Г. Гажыц. За ўдзел у [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстанні 1863—1864 гадоў]] паводле царскага ўказа ён быў вымушаны прадаць свой маёнтак у двухгадовы тэрмін, а сам высланы з краю. У 1890 годзе маёнткам валодала М. Гажыч. У 1905 годзе 75 жыхароў, у Лышчыцкай воласці Брэсцкага павета. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскага мірнага дагавора]] ў складзе Польшчы, у Лышчыцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. У 1939 годзе ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] загінулі 3 вяскоўцы. Да 20 мая 1957 года вёска ўваходзіла ў склад [[Воўчынскі сельсавет|Воўчынскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 20 мая 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 5.</ref>, да 18 кастрычніка 1982 года — у склад [[Малазводскі сельсавет|Малазводскага сельсавета]] [[Камянецкі раён|Камянецкага раёна]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 18 кастрычніка 1982 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1982, № 33 (1731).</ref>. == Насельніцтва == * 19 гаспадарак, 33 жыхары (2005) * 16 двароў, 70 жыхароў (1921) * 24 двары, 106 жыхароў (1940) * 26 гаспадарак, 64 жыхары (1997) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{Radzima2|segeneushchyna|Сегенеўшчына}} {{Лышчыцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Лышчыцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] [[Катэгорыя:Сегянеўшчына (Брэсцкі раён)| ]] 2rto9lqr5rb238ktsel7z0i9z3hviug 0 165012 5122505 4303708 2026-04-06T10:06:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122505 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|тып=тапонім|Рудавец}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Рудавец |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg =52 | lat_min =17 | lat_sec =44 |lon_dir = E|lon_deg =23 | lon_min =35 | lon_sec =48 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Лышчыцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242979527 }} '''Руда́вец'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Rudaviec}}, {{lang-ru|Рудавец}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Лышчыцкі сельсавет|Лышчыцкага сельсавета]]. Размешчаны за 28 кіламетраў на поўнач ад [[Брэст]]а, 9 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Лышчыцы. == Гісторыя == У XVIII стагоддзі ў Берасцейскім павеце і ваяводстве [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1767 годзе ўласнасць пана Юзафа (Іосіфа) Дулебы. У XIX стагоддзі вёска ў Воўчынскай воласці Брэсцкага павета [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. У 1905 годзе 106 жыхароў. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскага мірнага дагавора]] ў складзе Польшчы, у Лышчыцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] нацысты знішчылі 13 двароў, загубілі 2 жыхароў; 16 вяскоўцаў загінулі на фронце. == Насельніцтва == * 28 гаспадарак, 53 жыхары (2005) * 28 двароў, 169 жыхароў (1921) * 65 двароў, 320 жыхароў (1940) * 163 жыхары (1959) * 146 жыхароў (1970) * 33 гаспадаркі, 75 жыхароў (1997) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Лышчыцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Лышчыцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] 4reut8il8wgoal65yu3h5swr0rr913a 0 165015 5122483 4303707 2026-04-06T10:03:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122483 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Пагубяцічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52| lat_min = 16| lat_sec = 42 |lon_dir = E|lon_deg = 23| lon_min = 24| lon_sec = 5 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Лышчыцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242979136 }} '''Пагубя́цічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Pahubiacičy}}, {{lang-ru|Погубятичи}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Лышчыцкі сельсавет|Лышчыцкага сельсавета]]. Размешчаны за 33 кіламетры на паўночны захад ад [[Брэст]]а. == Гісторыя == У XIX стагоддзі вёска ў Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Уваходзіла ў склад маёнтка Сягнеўшчына. У 1858 годзе налічвалася 159 рэвізскіх душ. Уласнасць пана Гажыца. У 1870 годзе была цэнтрам сельскай грамады. У 1905 годзе 282 жыхары, у Лышчыцкай воласці. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскага мірнага дагавора]] ў складзе Польшчы, Лышчыцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] загінулі 9 жыхароў. Да 20 мая 1957 года вёска ўваходзіла ў склад [[Воўчынскі сельсавет|Воўчынскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 20 мая 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 5.</ref>, да 18 кастрычніка 1982 года — у склад [[Малазводскі сельсавет|Малазводскага сельсавета]] [[Камянецкі раён|Камянецкага раёна]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 18 кастрычніка 1982 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1982, № 33 (1731).</ref>. == Насельніцтва == * 11 гаспадарак, 14 жыхароў (2005) * 27 двароў, 111 двароў (1921) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Лышчыцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Лышчыцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] bu7ke5ytoieusnv2zbnpxv8i9u4ox9p 0 165318 5122459 4303710 2026-04-06T09:59:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122459 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Малыя Сухарэвічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52| lat_min = 14| lat_sec =42 |lon_dir = E|lon_deg = 23| lon_min = 38| lon_sec = 30 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Лышчыцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242979380 }} '''Малы́я Сухарэ́вічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Malyja Sucharevičy}}, {{lang-ru|Малые Сухаревичи}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Лышчыцкі сельсавет|Лышчыцкага сельсавета]]. Размешчаны за 18 кіламетраў на поўнач ад [[Брэст]]а, 11 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Лышчыцы. == Гісторыя == У XIX стагоддзі вёска ў Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Уваходзіла ў склад маёнтка Вістычы, які належаў пану П. Ягміну. У 1858 годзе налічвалася 79 рэвізскіх душ. У 1897 годзе працавала карчма. У 1905 годзе ў Матыкальскай воласці. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскага мірнага дагавора]] ў складзе Польшчы, у Матыкальскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] загінулі на фронце 10 жыхароў. У 1949 годзе арганізаваны калгас. == Насельніцтва == * 13 гаспадарак, 23 жыхары (2005) * 25 двароў, 166 жыхароў (1905) * 21 двор, 88 жыхароў (1921) * 35 двароў, 175 жыхароў (1941) * 92 жыхары (1970) * 17 гаспадарак, 28 жыхароў (1997) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Лышчыцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Лышчыцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] r8usetxnx9djz3uu34z7k0rhghlk7rh 0 165323 5122460 5050109 2026-04-06T10:00:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122460 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Малыя Шчытнікі |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Лышчыцкі }} '''Малы́я Шчы́тнікі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Malyja Ščytniki}}, {{lang-ru|Малые Щитники}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Лышчыцкі сельсавет|Лышчыцкага сельсавета]]. Размешчаны за 23 кіламетры на поўнач ад [[Брэст]]а, 2,5 кіламетры ад чыгуначнай станцыі Лышчыцы. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядомы з XVI стагоддзя як шляхецкая ўласнасць у Берасцейскім павеце [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1566 годзе ў Берасцейскім старостве, належала зямянам Гарнастаевым. У 1742 годзе ў прысядзібным парку пабудаваны з цэглы невялікі касцёл. [[Файл:Ščytniki, Panikvicki. Шчытнікі, Паніквіцкі (1893).jpg|міні|злева|Сядзіба ў 1893 годзе]] У XIX стагоддзі вёска ў Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. У 1821 годзе пан Ф. Паніхвіцкі сумесна з мясцовым святаром А. Будзіловічам пабудаваў мураваную [[праваслаўе|праваслаўную]] царкву з драўлянай званіцай. У 1886 годзе сяло, цэнтр маёнтка Шчытнікі; 96 мужчын, 102 жанчыны. У 1890 годзе маёнтак належаў пані В. Дхумоўскай, якая мела, якая мела 437 дзесяцін зямлі. [[Файл:Ščytniki, Panikvicki. Шчытнікі, Паніквіцкі (1919-39).jpg|міні|злева|Уязная брама і сядзіба на здымку, зробленым да 1939 года]] У 1905 годзе вёска (78 жыхароў) у Лышчыцкай воласці. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскага мірнага дагавора]] ў складзе [[Польшча|Польшчы]], у Лышчыцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] загінулі на фронце 10 жыхароў. == Насельніцтва == * 63 гаспадаркі, 134 жыхары (2005) * 31 двор, 137 жыхароў (1921) * 47 двароў, 235 жыхароў (1941) * 234 жыхары (1959) * 163 жыхары (1970) * 63 гаспадаркі, 116 жыхароў (1997) == Славутасці == [[Файл:Усадьба Тукалло (Малые Щитники).jpg|thumb|злева|Сучасны выгляд перабудаванай сядзібы]] [[Файл:Малыя Шчытнікі. Камень Казіміру Лышчынскаму.jpg|thumb|Мемарыяльны камень [[Казімір Лышчынскі|Казіміру Лышчынскаму]]]] * За 1 кіламетр на паўночны захад ад вёскі, ва ўрочышчы Кірганы, знаходзіцца археалагічны помнік — курганны могільнік (мясцовая назва: Шведскія магілы). * [[Свята-Пакроўская царква (Малыя Шчытнікі)|Свята-Пакроўская царква]]. * [[Сядзіба Тукалаў (Малыя Шчытнікі)|Сядзіба Тукалаў]] (XIX ст.) * мемарыяльны камень [[Казімір Лышчынскі|Казіміру Лышчынскаму]]. == Вядомыя асобы == * [[Барыс Альхіўскі]] (1906— 1944) — украінскі пісьменнік, журналіст, этнограф. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{radzima2|malyya-shchytniki}} {{Лышчыцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Лышчыцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] [[Катэгорыя:Малыя Шчытнікі| ]] 12fcrwhskh917qdirkhp5kfrfb6yucj 0 165325 5122451 4303712 2026-04-06T09:58:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122451 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Малыя Зводы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52 | lat_min = 18| lat_sec = 56 |lon_dir = E|lon_deg = 23 | lon_min = 27| lon_sec = 44 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Лышчыцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242979125 }} '''Малы́я Зво́ды'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Malyja Zvody}}, {{lang-ru|Малые Зводы}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Лышчыцкі сельсавет|Лышчыцкага сельсавета]]. Размешчаны за 31 кіламетр на паўночны захад ад [[Брэст]]а, за 6 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Лышчыцы. == Гісторыя == У XIX стагоддзі вёска ў Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. У 1861 годзе цэнтр маёнтка, які належаў пану Гутоўскаму. У гэтым жа годзе прыхаджанамі пабудавана праваслаўная драўляная царква, якую наведвалі 1478 чалавек з 6 вёсак. У 1886 годзе сяло ў Лышчыцкай воласці ва ўрочышчы Гашчэй, працавалі царкоўна-прыходская школа і карчма. У 1889 годзе працавала народнае вучылішча. У 1890 годзе ўладальнікам маёнтка быў Б. Гутоўскі. У 1905 годзе сяло ў 243 жыхары і фальварак (18 жыхароў) у Лышчыцкай воласці. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскага мірнага дагавора]] ў складзе Польшчы, у Лышчыцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Małyja Zvody, Hutoŭski. Малыя Зводы, Гутоўскі (11.02.1917).jpg|Сядзіба Гутоўскіх. 1917 Małyja Zvody, Hutoŭski. Малыя Зводы, Гутоўскі (29.04.1917) (2).jpg|Сядзіба Гутоўскіх. 1917 Małyja Zvody, Hutoŭski. Малыя Зводы, Гутоўскі (29.04.1917) (3).jpg|Сядзіба Гутоўскіх. 1917 Małyja Zvody, Hutoŭski. Малыя Зводы, Гутоўскі (29.04.1917).jpg|Сядзіба Гутоўскіх. 1917 </gallery> У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] загінулі на фронце 10 жыхароў, 3 — у партызанах. З 1959 года цэнтр [[Баршчэўскі сельсавет|Баршчэўскага сельсавета]], у 1972—1982 гадах цэнтр [[Малазводскі сельсавет|Малазводскага сельсавета]]. 4 верасня 1972 года ў склад вёскі ўвайшла вёска [[Вялікія Зводы]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 4 верасня 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 27 (1365).</ref>. 18 кастрычніка 1982 года сельсавет скасаваны, вёска перададзена ў склад Лышчыцкага сельсавета Брэсцкага раёна<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 18 кастрычніка 1982 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1982, № 33 (1731).</ref>. == Інфраструктура == * Базавая школа * Бібліятэка * Фельчарска-акушэрскі пункт * Аддзяленне сувязі. == Насельніцтва == * 49 мужчын, 59 жанчын (1861) * 15 двароў, 160 жыхароў (1886) * 12 двароў, 59 жыхароў (1921) * 35 двароў, 175 жыхароў (1940) * 200 гаспадарак, 523 жыхары (1997) * 215 гаспадарак, 532 жыхары (2005) == Памятныя мясціны == * [[Сядзіба Гутоўскіх (Малыя Зводы)|Сядзіба Гутоўскіх]] (XVIII—XIX стст.), на паўднёва-заходняй ускраіне * Курганны могільнік усходніх славян перыяду ранняга сярэднявечча (XI—XII стагоддзі), за 2,5 км на паўночны ўсход — {{ГККРБ 4|113В000097}} {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|10}} * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{ГБ|http://globustut.by/mal_zvody/index.htm}} {{Лышчыцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Лышчыцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] [[Катэгорыя:Малыя Зводы| ]] 3een6d6kkuf0dfxc185kbqusr3w0nqm 0 166390 5122022 4303714 2026-04-06T00:56:21Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122022 wikitext text/x-wiki {{значэнні|2=Агароднікі}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Агароднікі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52| lat_min = 17| lat_sec = 13 |lon_dir = E|lon_deg = 23| lon_min = 31| lon_sec = 21 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Лышчыцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242979521 }} '''Агаро́днікі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Aharodniki}}, {{lang-ru|Огородники}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Лышчыцкі сельсавет|Лышчыцкага сельсавета]]. Размешчаны за 29 кіламетры на поўнач ад [[Брэст]]а, за 4 кіламетры ад чыгуначнай станцыі Лышчыцы. У складзе сельскагаспадарчага кааператыўнага прадпрыемства «Астрамечава» (цэнтр — в. [[Лышчыцы]]). == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомы з XVI стагоддзя як паселішча [[агароднікі|агароднікаў]] у Берасцейскім павеце і ваяводстве [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Пасля [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Слонімская губерня|Слонімскай]], з 1797 года — у [[Літоўская губерня|Літоўскай]], з 1801 года — у [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]] губернях. Уваходзілі ў склад вотчыннага маёнтка Астрамечава-Плянта, які размяшчаўся за ¼ вярсты ад вёскі. У 1840 годзе пазначаны ў ліку сёл [[Свята-Міхайлаўская царква (Астрамечава)|Астрамечаўскага царкоўнага прыхода]]. Паводле інвентара 1846 года вёска належала пані Т. Лабаноўскай. У 1860 годзе ў складзе маёнтка Ставы, 234 рэвізскія душы, уласнасць графіні Красінай. У 1890 годзе сяляне ўваходзілі ў склад Астрамечаўскай сельскай грамады, якой належала 363 дзесяціны зямлі. Дзейнічала праваслаўная могілкавая царква, школа граматы. У 1905 годзе вёска ў Лышчыцкай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. Станам на 30 верасня 1921 года вёска ў Лышчыцкай гміне Брэсцкага павета Пінскага ваяводства. Недалёка ад вёскі размяшчалася аднайменная калонія — 21 двор, 129 жыхароў. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] загінулі 4 вяскоўцы. Да 18 кастрычніка 1982 года вёска ўваходзіла ў склад [[Малазводскі сельсавет|Малазводскага сельсавета]] [[Камянецкі раён|Камянецкага раёна]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 18 кастрычніка 1982 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1982, № 33 (1731).</ref>. == Насельніцтва == * 12 двароў, 77 жыхароў (1846) * 180 жыхароў (1905) * 11 двароў, 54 жыхары (1921) * 28 двароў, 117 жыхароў (1940) * 14 двароў, 20 жыхароў (1997) * 17 гаспадарак, 29 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Лышчыцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Лышчыцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] m4dtgicshtaewttvkki2zt0bxol0gdv 0 166574 5122345 4303715 2026-04-06T09:43:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122345 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Вялікія Шчытнікі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52 | lat_min = 14| lat_sec = 57 |lon_dir = E|lon_deg = 23 | lon_min = 27| lon_sec = 36 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 15000 |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Лышчыцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242979138 }} '''Вялі́кія Шчы́тнікі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vialikija Ščytniki}}, {{lang-ru|Великие Щитники}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Лышчыцкі сельсавет|Лышчыцкага сельсавета]]. Размешчаны за 27 кіламетраў на паўночны захад ад [[Брэст]]а, за 2,5 кіламетры ад чыгуначнай станцыі Лышчыцы. У складзе сельскагаспадарчага кааператыўнага прадпрыемства «Астрамечава» (цэнтр — в. [[Лышчыцы]]). == Гісторыя == У XIX стагоддзі — цэнтр маёнтка пана Паніквіцкага ў Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні. У 1821 годзе пазначана ў ліку сяленняў Шчытніцкага царкоўнага прыхода. Паводле рэвізскіх матэрыялаў 1858 года 207 сялянскіх душ. У 1905 годзе ў маёнтку Шчытнікі Лышчыцкай воласці Брэсцкага павета. Згодна з умовамі [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Лышчыцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. Непадалёку ад вёскі размяшчаўся аднайменны фальварак (9 двароў, 40 жыхароў); працаваў ветраны млын. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] загінулі 8 вяскоўцаў. == Насельніцтва == * 78 жыхароў (1905) * 37 двароў, 156 жыхароў (1921) * 215 жыхароў (1959) * 190 жыхароў (1970) * 38 гаспадарак, 79 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Лышчыцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Лышчыцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] 0lc2606wiris6efdvi6s50yypt40dh1 0 166576 5122419 4303716 2026-04-06T09:54:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122419 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Кашылава |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52 | lat_min = 15| lat_sec = 9 |lon_dir = E|lon_deg = 23 | lon_min = 37| lon_sec = 0 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Лышчыцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242979391 }} '''Кашы́лава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kašylava}}, {{lang-ru|Кошилово}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Лышчыцкі сельсавет|Лышчыцкага сельсавета]]. Размешчана за 18 кіламетраў на поўнач ад [[Брэст]]а, за 8 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Лышчыцы. У складзе сельскагаспадарчага кааператыўнага прадпрыемства «Астрамечава» (цэнтр — в. [[Лышчыцы]]). == Гісторыя == Выяўлены археолагамі за 1,5 кіламетраў на захад ад вёскі курганны могільнік сведчыць пра засяленне тутэйшых мясцін з глыбокай старажытнасці. У XIX стагоддзі — цэнтр аднайменнага маёнтка, прыватная ўласнасць у Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні. У 1870 годзе маёнтак належаў пану Карчэўскаму. У 1905 годзе вёска ў Лышчыцкай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Лышчыцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. Непадалёку ад вёскі знаходзіўся фальварак (2 двары, 64 жыхары), працаваў млын. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] загінулі 12 жыхароў. У [949 годзе арганізаваны калгас «Чырвоная зорка», у які ўвайшла 41 гаспадарка. == Насельніцтва == * 180 рэвізскіх душ (1870) * 48 двароў, 301 жыхар (1897) * 163 жыхары (1905) * 32 двары, 125 жыхароў (1921) * 42 двары, 215 жыхароў (1940) * 188 жыхароў (1970) * 5 гаспадарак, 138 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Лышчыцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Лышчыцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] hph79ee3grnaq73k8c2eqw4ybck4u2f 0 166582 5122434 4631939 2026-04-06T09:56:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122434 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Кустын}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Кустын |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52| lat_min = 16 | lat_sec = 25 |lon_dir = E|lon_deg = 23| lon_min = 29 | lon_sec = 36 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Лышчыцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242979107 }} '''Ку́стын'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Ку́стынь, ж.'''</ref> ({{lang-be-trans|Kustyn}}, {{lang-ru|Кустын}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Лышчыцкі сельсавет|Лышчыцкага сельсавета]]. Размешчаны за 27 кіламетры на поўнач ад [[Брэст]]а, 2 кіламетры ад чыгуначнай станцыі Лышчыцы. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядома з XVI стагоддзя як сяло ў Берасцейскім павеце [[Троцкае ваяводства|Троцкага]], з 1566 года — [[Берасцейскае ваяводства|Берасцейскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У пачатку XVII стагоддзя вёску набыў пан Геранім Лышчынскі — бацька [[Казімір Лышчынскі|Казіміра Лышчынскага]], беларускага мысляра, філосафа, атэіста. У 1739 годзе на сродкі пана Хржаноўскага ў вёсцы пабудавана праваслаўная драўляная царква з мураванай званіцай. Пасля [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Слонімская губерня|Слонімскай]], з 1797 года — у [[Літоўская губерня|Літоўскай]], з 1801 года — у [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]] губернях. Маёнтак Кустынь складаўся з фальварка і аднайменнай вёсцы. Паводле матэрыялаў 1833 года ў маёнтку 83 сялянскай душы, 392 дзесяціны зямлі. У 1886 годзе сяло ў Лышчыцкай воласці на ўрочышчы Барсукоўшчызна; праваслаўная царква, ветраны млын, заезны дом. У Кустыні размяшчалася Лышчынская валасная ўправа. У 1890 годзе маёнтак належаў З. Узбіцкаму, які меў 151 дзесяціну зямлі. Сяляне Кустынскай сельска-гаспадарчай грамады мелі 200 дзесяцін зямлі. У 1897 годзе праваслаўная царква, працаваў хлебазапасны магазін. Дзейнічала царкоўна-прыходская школа, у якой у 1899 годзе вучыліся 2 хлопчыкі і 9 дзяўчынак. У 1905 годзе сяло (270 жыхароў), маёнтак (23 жыхары), маёнтак (38 жыхароў) у Лышчыцкай воласці; размяшчаўся ўчастак паліцэйскіх ураднікаў. Летам 1906 года адбылося антыкулацкае выступленне. Сяляне в. Кустынь сумесна з сялянамі вёсак [[Ратайчыцы]] і [[Рудавец (Брэсцкі раён)|Рудаўцы]] Брэсцкага павета выгналі з маёнтка Трасцянец групу кулакоў, якія купілі гэты маёнтак за 115 тыс. руб. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспубліка]], у Лышчыцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] на фронце загінулі 9 вяскоўцаў. У сакавіку 1947 года арганізаваны калгас імя Молатава, у які ўвайшлі 37 гаспадарак з 62. Пазней аб’яднаны з калгасам імя Мічурына, а затым увайшоў у сельскагаспадарчае кааператыўнае прадпрыемства «Астрамечава». Паводле перапісаў 1959 года ў вёсках Кустынь, Кустынь 1 і Кустынь 2 — 312 жыхароў, у 1970 годзе — 273 жыхары (вёскі аб’яднаны). == Насельніцтва == * 12 двароў, 74 жыхары (1844) * 22 двары, 197 жыхароў (1886) * 29 двароў, 219 жыхароў (1897) * 32 двары, 172 жыхары (1921) * 65 двароў, 280 жыхароў (1940) * 91 гаспадарка, 181 жыхар (2005) == Славутасці == [[Файл:Хозпостройка усадьбы Игнатейко (Кустынь).jpg|міні|злева|Свіран]] * [[Кустынская сядзіба|Сядзіба]]: парк, свіран === Страчаная спадчына === * Сядзібны дом == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Галіна Мікалаеўна Малажай]], беларускі мовазнавец {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{Radzima2|kustyny|Кустынь}} * {{Глобус Беларусі|http://globustut.by/kustyn/index.htm}} {{Лышчыцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Лышчыцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] [[Катэгорыя:Кустын (Брэсцкі раён)| ]] d87hs0uhx3l5s4cfqpbsz02e2lz45d3 0 166656 5122046 4243478 2026-04-06T01:00:21Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122046 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |скасаваны = так |беларуская назва = Бярнады |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Biarnady (2).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52 | lat_min = 1 | lat_sec = 39 |lon_dir = E|lon_deg = 23 | lon_min = 42| lon_sec = 16 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Гершонскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код =+375 162 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Бярнады''' — былая [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] за 9 км на поўдзень ад [[Брэст]]а, на поўдні і захадзе меліярацыйныя каналы. З [[21 снежня]] [[2007]] года ў складзе горада [[Брэст]]а. Бярнады ўваходзілі ў склад [[Гершонскі сельсавет|Гершонскага сельсавета]]. У складзе адкрытага акцыянернага таварыства «Агравіта» (цэнтр — [[Гершоны (Брэсцкі раён)|в. Гершоны]]). Планіровачна складаецца з дзвюх кароткіх вуліц, якія ўтвараюць T-падобную кампазіцыю. Забудова двухбаковая, рэдкая, сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядомы з [[16 стагоддзе|16 ст.]] як вёска ў Берасцейскім старостве [[ВКЛ]]. У [[1631]] годзе ўпамінаецца як маёнтак Бярнатавічы. Пасля 3-га падзелу [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1795) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Слонімская губерня|Слонімскай]], з [[1797]] года — у [[Літоўская губерня|Літоўскай]], з [[1801]] года — у [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]] губернях. Уваходзілі ў склад маёнтка Гершоны. У [[1870]] годзе вяскоўцы адносіліся да Міцькаўскай сельскай грамады. У [[1897]] годзе працаваў хлебазапасны магазін. У [[1905]] годзе вёска ў Камянец-Жыровіцкай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польшча|Польшчы]], у Камянец-Жыровіцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З [[1939]] года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] 7 вяскоўцаў загінулі, 2 прапалі без вестак. == Насельніцтва == * 95 рэвізскіх душ (1858) * 47 двароў, 112 жыхароў (1876) * 29 двароў, 207 жыхароў (1897) * 246 жыхароў (1905) * 24 двары, 131 жыхар (1921) * 310 жыхароў (1959) * 274 жыхары (1970) * 53 двары, 121 жыхар (2005) == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} {{Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Брэста}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Брэста]] 2af2y4nld1kedr5rarw4nas37t8x3th 0 166659 5122382 4305113 2026-04-06T09:49:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122382 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Заказанка |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Zakazanka_(01).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 51 | lat_min = 57 | lat_sec = 49 |lon_dir = E|lon_deg = 23 | lon_min = 41 | lon_sec = 42 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет2 = Знаменскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = 8-016(2) |паштовы індэкс = 224019<ref>[http://zip.belpost.by/street/zakazanka-brest-brestskiy-gershonskiy Почтовый индекс РБ г.Брест д.Заказанка]</ref> |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Заказа́нка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zakazanka}}, {{lang-ru|Заказанка}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Знаменскі сельсавет (Брэсцкі раён)|Знаменскага сельсавета]]. Размешчана за 16 км на поўдзень ад [[Брэст]]а, 16 км ад чыгуначнай станцыі [[Брэст-Цэнтральны]], на аўтадарозе Брэст — Тамашоўка, на захадзе дзяржаўная граніца з [[Польшча]]й. У складзе адкрытага акцыянернага таварыства «Агравіта» (цэнтр — в. [[Гершоны (Брэсцкі раён)|Гершоны]]). == Гісторыя == Выяўленая археолагамі стаянка за 2 км на поўнач ад вёскі, у даліне р. [[Заходні Буг]], на пясчаных узгорках сведчыць, што гэта мясцовасць была заселена людзьмі ў глыбокай старажытнасці. У пачатку XXстагоддзя вёска ў Мяднянскай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Мяднянскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. Побач размяшчаўся аднайменны фальварак (1 будынак, 7 жыхароў). З 1939 года ў складзе [[БССР]], з 1940 года ў [[Страдзецкі сельсавет|Страдзецкім сельсавеце]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] 6 вяскоўцаў загінулі. 16 ліпеня 1954 года перададзена ў склад [[Гершонскі сельсавет|Гершонскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Брестской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>, у склад якога ўваходзіла да 21 снежня 2007 года. Да 17 верасня 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Страдзецкі сельсавет|Страдзецкага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/main.aspx?guid=3871&p0=D913b0060247&p1=1 Решение Брестского областного совета депутатов № 306 от 17 сентября 2013 г. «Об изменениях в административно-территориальном устройстве Брестского района Брестской области»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170119045712/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=3871 |date=19 студзеня 2017 }}{{ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 90 жыхароў (1905) * 8 двароў, 53 жыхары (1921) * 22 двары, 100 жыхароў (1940) * 75 жыхароў (1959) * 13 гаспадарак, 24 жыхары (1997) * 10 гаспадарак, 12 жыхароў (2005) == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Наталка Бабіна]], беларуская пісьменніца == Славутасці == * Стаянка перыяду [[мезаліт]]у, [[неаліт]]у, [[Бронзавы век|бронзавага веку]] (8—1-е тысячагоддзі да н.э.) — {{ГККРБ 4|112В000088}} {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Знаменскі сельсавет (Брэсцкі раён)}} [[Катэгорыя:Знаменскі сельсавет (Брэсцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] [[Катэгорыя:Заказанка| ]] 0bnzzutcu2wsyp2l2e3e8tp0svorqgt 0 166784 5122499 4305112 2026-04-06T10:05:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122499 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Прылукі}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Прылукі |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Pryluki,_Brest_District_(01).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 51| lat_min = 59| lat_sec = 31 |lon_dir = E|lon_deg = 23| lon_min = 42| lon_sec = 0 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет2 = Знаменскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Прылу́кі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Pryluki}}, {{lang-ru|Прилуки}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Знаменскі сельсавет (Брэсцкі раён)|Знаменскага сельсавета]]. Размешчаны ў прыгараднай зоне, за 14 км на поўдзень ад [[Брэст]]а, за 10 км ад чыгуначнай станцыі [[Брэст-Паўднёвы]], на аўтадарозе Брэст — Тамашоўка, на захадзе — рака [[Заходні Буг]] (прыток [[Нараў|Нарава]]) і дзяржаўная мяжа з [[Польшча]]й. У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «За мір» (цэнтр — в. [[Страдзеч]]). == Гісторыя == Выўленыя археолагамі стаянкі эпохі [[мезаліт]]у (8—5-е тысячагоддзі да н.э.), [[неаліт]]у (5—3-е тысячагоддзі да н.э.) за 2 км на поўдзень ад вёскі сведчаць пра засяленне тутэйшых мясцін з глыбокай старажытнасці. Паводле пісьмовых крыніц вёска вядома з XVI стагоддзя як уласнасць казны ў Берасцейскім старостве [[Троцкае ваяводства|Троцкага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1566 годзе сяло Прылукі — цэнтр войтаўства ў Берасцейскім старостве і павеце Вялікага Княства Літоўскага, каралеўскае ўладанне. Сяляне мелі 43 [[валока|валокі]], плацілі [[чынш]] — з адной валокі 31 грош, павінны былі апрацоўваць гаспадарскую зямлю (з кожнай валокі трэба было адпрацаваць на ёй 2 дні ў тыдзень і 4 дні летам). 18 кастрычніка 1669 года [[Міхал Вішнявецкі]] падараваў [[езуіты|езуітам]] участак зямлі ў вёсцы «для распаўсюджвання Божай хвалы і рымска-каталіцкай веры». З 1682 года ўласнасць Хайноўскага, Даніловіча, Кулеша, з 1721 года — крайчага Берасцейскага ваяводства К. Басяцкага. У 1734 годзе 3 валокі зямлі належалі Прэйсу. [[File:Евангеліст Лука. Сярэдзіна XVIII ст. З в. Прылукі Брэсцкага р-на. Музей старажытнабеларускай культуры.jpg|180px|злева|thumb|Евангеліст Лука. Сярэдзіна XVIII ст. Абраз з Прылук у [[Музей старажытнабеларускай культуры|Музеі старажытнабеларускай культуры НАН РБ]]]] Пасля [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Слонімская губерня|Слонімскай]], з 1797 года — у [[Літоўская губерня|Літоўскай]], з 1801 года — у [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]] губернях. У 1870 годзе мясцовыя жыхары пабудавалі праваслаўную драўляную царкву са званіцай, прыхаджан было 2 702 чалавек з 6 вёсак. Дзейнічала царкоўна-прыходская школа (24 вучні). У 1876 годзе вёска ў Мяднянскай воласці Брэсцкага павета. У 1886 годзе народнае вучылішча (навучаліся 37 хлопчыкаў), карчма. У 1890 годзе сялянам Прылуцкага сельскагаспадарчага таварыства належалі 1393,5 дзесяціны зямлі. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Мяднянскай гміне Брэст-Літоўскага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе [[БССР]], з 1940 года ў [[Страдзецкі сельсавет|Страдзецкім сельсавеце]]. Працавала шкіпінарня. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] нямецка-фашысцкія акупанты спалілі 20 двароў, загубілі 21 жыхара; 14 вяскоўцаў загінулі на фронце. 16 ліпеня 1954 года перададзена ў склад [[Гершонскі сельсавет|Гершонскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Брестской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>, у склад якога ўваходзіла да 21 снежня 2007 года. Да 17 верасня 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Страдзецкі сельсавет|Страдзецкага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/main.aspx?guid=3871&p0=D913b0060247&p1=1 Решение Брестского областного совета депутатов №306 от 17 сентября 2013 г. «Об изменениях в административно-территориальном устройстве Брестского района Брестской области»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170119045712/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=3871 |date=19 студзеня 2017 }}{{ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 329 мужчын і 376 жанчын (1868) * 242 двары, 1362 жыхары (1876) * 76 двароў, 836 жыхароў (1886) * 221 двор, 1307 жыхароў (1897) * 1459 жыхароў (1905) * 61 двор, 383 жыхары (1921) * 178 двароў, 664 жыхары (1940) * 612 жыхароў (1959) * 601 жыхар (1970) * 200 гаспадарак, 486 жыхароў (1997) * 182 гаспадаркі, 496 жыхароў (2005) == Славутасці == [[Файл:Прылукі. Свята-Пакроўская царква (02).jpg|thumb|Свята-Пакроўская царква]] * [[Свята-Пакроўская царква (Прылукі)|Свята-Пакроўская царква]] (1867) — {{ГККРБ 4|113Г000107}} * Стаянка перыяду [[мезаліт]]у, [[неаліт]]у, [[Бронзавы век|бронзавага веку]] (8—2-е тысячагоддзi да н.э.), за 2 км на поўдзень, на правым беразе р. [[Заходні Буг]] — {{ГККРБ 4|113В000105}} * Брацкая магіла (1941) — {{ГККРБ 4|113Д000106}} {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{Radzima2|pryluki|Вёска Прылукі}} * {{Глобус Беларусі|http://globustut.by/priluki_br/index.htm|назва=Прылукі}} {{Знаменскі сельсавет (Брэсцкі раён)}} [[Катэгорыя:Знаменскі сельсавет (Брэсцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] [[Катэгорыя:Прылукі (Брэсцкі раён)| ]] iy67mjsroepnpzo42m164w5xjsd37gt 0 166790 5122530 4807495 2026-04-06T10:10:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122530 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Страдзеч |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 51| lat_min = 55| lat_sec = 50 |lon_dir = E|lon_deg = 23| lon_min = 39| lon_sec = 38 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет2 = Знаменскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Стра́дзеч'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Стра́дзічы, мн.. Ко́дань, ж.'''</ref> ({{lang-be-trans|Stradzieč}}, {{lang-ru|Страдечь}}) — [[аграгарадок]] у [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Знаменскі сельсавет (Брэсцкі раён)|Знаменскага сельсавета]]. Размешчана за 23 км на поўдзень ад [[Брэст]]а, на аўтадарозе Брэст — Тамашоўка, на ўсходзе — рака [[Спанаўка]] (прыток [[Заходні Буг|Заходняга Буга]]) і меліярацыйныя каналы, на захадзе — рака [[Заходні Буг]] і дзяржаўная мяжа з [[Польшча]]й. == Гісторыя == Выяўленая археолагамі за 1 км на поўнач ад вёскі стаянка позняга [[неаліт]]у і перыяду сярэдняй бронзы сведчыць пра засяленне гэтых мясцін з глыбокай старажытнасці. У XVI стагоддзі вёска вядома як сяло Страдча — шляхецкая ўласнасць у Берасцейскім павеце [[Троцкае ваяводства|Троцкага]], з 1566 года [[Берасцейскае ваяводства|Берасцейскага]] ваяводстваў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У XIX стагоддзі вёска ў Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. У 1866 годзе ў складзе маёнтка Колпін, уладальніцай якога была пані Сапежына. У [[1884]] годзе на сродкі ўрада і прыхаджан пабудавана драўляная царква са званіцай (архітэктар [[Аляксандр Іванавіч Рэмер|А. Рэмер]]<ref name="БЮСС">[http://xn--90ax2c.xn--p1ai/catalog/005289_000028_4D34F934-46BA-4F3C-BF29-1201DEBDA0F9/viewer/?page=295 Барановский Г. В. Юбилейный сборник сведений о деятельности бывших воспитанников Института гражданских инженеров (Строительного училища) 1842—1892]</ref>). Прыхаджан налічвалася 1 648 чалавек з вёсак Страдзеч, Дурычы, Белагоры. У 1886 годзе працавалі царкоўна-прыходскя школа, карчма. У 1889 годзе дзейнічала народнае вучылішча, у якім навучаліся 68 хлопчыкаў і 6 дзяўчынак. У 1905 годзе сяло (1090 жыхароў), фальварак (17 жыхароў) І. Хадароўскага і чыгуначная станцыя Страдзеч (20 жыхароў) у Мяднянскай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. У вёсцы размяшчаўся ўчастак паліцэйскіх ураднікаў Мяднянскай воласці, прыёмна пакой сельскага ўрача. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польшча|Польшчы]], у Мяднянскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. У 1940 годзе цэнтр [[Страдзецкі сельсавет|Страдзецкага сельсавета]]. У 1954 годзе ён аднесены да [[Дамачаўскі раён|Дамачаўскага раёна]] і перайменаваны ў [[Дурыцкі сельсавет]]. У 1956 годзе адышоў да Брэсцкага раёна. [[Файл:Brest Regional Homeland Museum 2019-08-23 10.jpg|міні|злева|Скарб залатых і сярэбраных вырабаў, знойдзены ў в. Страдзеч у 1962 годзе. [[Брэсцкі абласны краязнаўчы музей]]]] У 1940 годзе дзейнічалі 7-гадовая школа, ветраны млын. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] гітлераўскія акупанты восенню 1943 года спалілі 212 двароў, загубілі 92 жыхара; 22 вяскоўцы загінулі на фронце, 1 — у партызанах. Да 8 верасня 1959 года вёска ўваходзіла ў склад [[Дурыцкі сельсавет|Дурыцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 верасня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 11.</ref>. Да 21 снежня 2007 года ўваходзіла ў склад [[Гершонскі сельсавет|Гершонскага сельсавета]], Да 17 верасня 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Страдзецкі сельсавет|Страдзецкага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/main.aspx?guid=3871&p0=D913b0060247&p1=1 Решение Брестского областного совета депутатов № 306 от 17 сентября 2013 г. «Об изменениях в административно-территориальном устройстве Брестского района Брестской области»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170119045712/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=3871 |date=19 студзеня 2017 }}{{ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 277 жанчын (1866) * 69 двароў, 619 жыхароў (1886) * 142 двары, 986 жыхароў (1897) * 119 двароў, 807 жыхароў (1921) * 280 двароў, 1500 жыхароў (1940) * 1375 жыхароў (1959) * 1547 жыхароў (1970) * 450 гаспадарак, 1422 жыхары (1997) * 431 гаспадарка, 160 жыхароў (2005) == Інфраструктура == Цэнтр камунальнага ўнітарнага сельска-гаспадарчага прадпрыемства «За мір»; сярэдняя школа, дзіцячыя яслі-сад, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі, бібліятэка. == Славутасці == [[Файл:Страдзеч. Царква (02).jpg|thumb|Царква Святых пакутніц Веры, Надзеі, Любові і маці Сафіі]] * [[Царква ў імя пакутніц Веры, Надзеі, Любові і Сафіі (Страдзеч)|Царква ў імя пакутніц Веры, Надзеі, Любові і Сафіі]] (1990) * Стаянка перыяду [[неаліт]]у, [[Бронзавы век|бронзавага веку]] (5—2 тысячагоддзi да н.э.), за 1 км на поўнач, урочышча Субоцін — {{ГККРБ 4|113В000114}} * Брацкая магіла (1944) — {{ГККРБ 4|113Д000113}} == Вядомыя асобы == * [[Маргарыта Аляксандраўна Ляўчук]] (нар. 1990) — оперная спявачка * [[Мікалай Емяльянавіч Заяц]] (1943—2004) — беларускі вучоны ў галіне эканомікі і фінансаў. Доктар эканамічных навук (1991), прафесар (1993). {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Stradzieč}} * [http://karta.brestobl.com/02breraj/137.html Вёска Страдзеч на карце раёна] * [http://r-oc.1gb.ru/viewpage.php?cat=byelorussian&page=18 Царква Святой Сафіі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070926225545/http://r-oc.1gb.ru/viewpage.php?cat=byelorussian&page=18 |date=26 верасня 2007 }} {{Знаменскі сельсавет (Брэсцкі раён)}} [[Катэгорыя:Знаменскі сельсавет (Брэсцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] [[Катэгорыя:Страдзеч| ]] ff89o6o11sdd472n1lc1dm854hy6f9n 0 166792 5122053 5101722 2026-04-06T01:12:46Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122053 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Аграгарадок |беларуская назва = Вольна |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет = Вольнаўскі |від главы = |глава = |плошча = |вышыня = |насельніцтва = 854 |год перапісу = 1998 |шчыльнасць = |двароў = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = 225367 |аўтамабільны код = 1 |выява = Volna 01 11 2009.JPG |подпіс = Краявіды Вольны }} '''Во́льна'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Voĺna}}, {{lang-ru|Вольно}}) — [[аграгарадок]]<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazaby11/region27/text878.htm Решение Барановичского районного Совета депутатов от 14.03.2008 N 47 «О преобразовании сельских населенных пунктов Барановичского района в агрогородки»]</ref> у [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Вольнаўскі сельсавет|Вольнаўскага сельсавета]]. Размешчана за 27 км на паўднёвы ўсход ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], за 14 км ад чыгуначнай станцыі [[Пагарэльцы (станцыя)|Пагарэльцы]] на лініі Баранавічы — [[Мінск]], на аўтамабільнай дарозе [[Сталовічы]] — [[Мір (Карэліцкі раён)|Мір]]. Цэнтр эксперыментальнай базы «Вольна — Чэрніхава». == Гісторыя == У пісьмовых крыніцах вядома як сяло Вольнае з сярэдзіны XVI стагоддзя. У 1567 годзе маёнтак Вольна — шляхецкая ўласнасць Ю. А. Хадкевіча, які выстаўляў у войска 4 коннікі. У 1571 годзе маёнтак, уласнасць [[Соф’я Слуцкая|Соф’і Слуцкай]]{{удакладніць|тады яшчэ не жыла, а [[Соф’я Мялецкая]] яшчэ не вышла замуж}}, а пасля [[Астафей Валовіч|Астафея Валовіча]]. У 1632 годзе ўладальнікі Вольна, новагародскі стольнік Крыштаф Каменскі і яго жонка Алена Друцкая-Горская, фундавалі ў вёсцы [[Свята-Троіцкая царква (Вольна)|царква і манастыр базыльян]]<ref>{{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|13|856|Wolna}}</ref>. У 1768 годзе базыльяне пабудавалі царкву Святой Тройцы. Пры базыльянскім манастыры існавала школа, у якой вучыўся мастацтвазнавец, архітэктар і скульптар [[Рафал Слізень]]. Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) у складзе Расійскай імперыі, сяло Чэрніхаўскай воласці Навагрудскага павета [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1839 годзе расійскія ўлады скасавалі манастыр, а грэка-каталіцкую царкву перарабілі на праваслаўную. У 1879 годзе мясцовы праваслаўны прыход налічваў каля 5 тысяч вернікаў (з іх 5 % пісьменных), дзейнічала праваслаўнае папячыцельства. У 1886 годзе дзейнічалі праваслаўная царква, [[народнае вучылішча]] (адкрыта ў 1863 годзе), побач з сялом — вінакурны завод і млын. У 1890 годзе адкрыта царкоўна-прыходская школа. У 1897 годзе працавалі народнае вучылішча, царква, [[хлебазапасны магазін]], кузня, піцейны дом, існаваў помнік у гонар вызвалення сялян ад прыгоннай залежнасці. У 1900 годзе ў народным вучылішчы займаліся 100 хлопчыкаў (настаўніца Г. Тарановіч). З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], вёска Чэрніхаўскай гміны Баранавіцкага павета [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. Побач з вёскай размяшчаўся аднайменны фальварак. З 1939 года ў [[БССР]]. З 12 кастрычніка 1940 года цэнтр сельсавета [[Гарадзішчанскі раён|Гарадзішчанскага раёна]], з 25 снежня 1962 года Баранавіцкага раёна [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай]], з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з чэрвеня 1941 года да 7 ліпеня 1944 года акупавана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінуў 21 аднавясковец. == Інфраструктура == [[Файл:Вольна. Адміністрацыйны будынак.jpg|міні|злева|Адміністрацыйны будынак]] [[Файл:Вольна. Дом культуры.jpg|thumb|Дом культуры]] У аграгарадку знаходзіцца выканкам сельсавета, будынак эксперыментальнай базы, працавалі рамонтна-механічныя майстэрні, ветэрынарны ўчастак, спіртзавод, Дом быту, сярэдняя школа (у 1995 годзе адкрыты краязнаўчы музей), клуб, бібліятэка, амбулаторыя, аптэка, аддзяленне сувязі, ашчадны банк, аўтаматычная тэлефонная станцыя, дзіцячыя яслі-сад, сталовая, 4 магазіны. == Насельніцтва == * 1886 год — 61 двор, 470 жыхароў * 1897 год — 99 двароў, 341 жыхар * 1909 год — 107 двароў, 44 жыхары * 1921 год — 125 дамоў, 724 жыхары * 1939 год — 941 жыхар * 1959 год — 641 жыхар * 1970 год — 336 двароў, 1084 жыхары * 1998 год — 370 двароў, 854 жыхары * 2005 год — 316 гаспадарак, 764 жыхары == Славутасці == [[Выява:Volna church 01 11 2009.JPG|thumb|150px|Царква Св. Тройцы]] * [[Свята-Троіцкая царква (Вольна)|Свята-Троіцкая царква]] (былая царква Святой Тройцы манастыра базыльян, 1768) — {{ГККРБ 4|112Г000051}} * [[Палацава-паркавы комплекс Слізняў (Вольна)|Парк пры сядзібе Слізняў]] (XVIII—XIX стагоддзі) — {{ГККРБ 4|113Г000744}} * Бровар у былой сядзібе (1830) === Страчаная спадчына === * Палац Слізняў == Вядомыя асобы == * [[Мікалай Антонавіч Ждановіч]] (нар. 1927) — удзельнік беларускага патрыятычнага падполля ў 1946—1947 гг. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|13|856|Wolna}} * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} * {{Крыніцы/БелЭн|4|||266}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{Radzima2|volyna}} * {{Глобус Беларусі|http://globustut.by/volno/index.htm|Вольно}} {{Вольнаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Вольнаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Вольна| ]] m5pi49yn85uq1wl44aqqurzwxg7axnx 0 166812 5122027 5106371 2026-04-06T00:57:11Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122027 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Аграгарадок |беларуская назва = Арабаўшчына |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет2 = Гарадзішчанскі }} '''Ара́баўшчына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Arabaŭščyna}}, {{lang-ru|Арабовщина}}) — [[аграгарадок]]<ref>[http://www.lawbelarus.com/local2013/library135/legalact435928.htm Решение Барановичского районного Совета депутатов от 13.03.2009 № 101 «О преобразовании сельских населенных пунктов Барановичского района в агрогородки»]</ref> у [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Гарадзішчанскага сельсавета]]. == Назва == Каля Ліды фіксаваліся прозвішчы Арабовіч ([[Васілішкі]]), Арабка ([[Забалаць (Воранаўскі раён)|Забалаць]]).<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-H743-T?i=772&cat=742037</ref><ref>https://familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSM6-PYF3?i=338</ref> == Геаграфія == Размешчана на шашы {{Таблічка-by|Р|5}}, за 8 км на паўднёвы ўсход ад [[Гарадзішча (Баранавіцкі раён)|Гарадзішча]], за 14 км на поўнач ад [[Баранавічы|Баранавіч]]. Непадалёк размяшчаецца [[Калдычэўскае возера]]. == Гісторыя == Пад 1883 годам пазначана як сяленне ў Навагрудскім павеце [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], мелася капліца. У 1887 годзе ў Сталовіцкай воласці Навагрудскага павета працаваў хлебазапасны магазін. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], у Сталовіцкай гміне Баранавіцкага павета [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да 7 ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Да 21 чэрвеня 1966 года вёска ўваходзіла ў склад [[Сталовіцкі сельсавет|Сталовіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 21 чэрвеня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1966, № 22 (1142).</ref>, да 19 мая 1986 года — у склад [[Мядзеневіцкі сельсавет|Мядзеневіцкага сельсавета]], да 26 чэрвеня 2013 года знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Гарадзішчанскага пассавета. 23 мая 1996 года непадалёку ад Арабаўшчыны [[Катастрофа СУ-27 пад Арабаўшчынай (1996)|разбіўся самалёт]], якім кіраваў ваенны лётчык [[Уладзімір Карват]], пасмяротна ўдастоены звання [[Герой Беларусі]]. == Насельніцтва == * 49 двароў, 147 жыхароў (1887) * 38 двароў, 216 жыхароў (1909) * 6 дамоў, 31 жыхар (1921) * 118 жыхароў (1939) * 354 жыхары (1970) * 114 падвор'яў, 672 жыхары (1998) * 226 гаспадарак, 630 жыхароў (2005) == Інфраструктура == Маецца базавая школа, дзіцячы сад, дом культуры, бібліятэка, аддзяленне сувязі, аддзяленне ААТ «[[Беларусбанк]]», ФАП, некалькі крамаў. == Славутасці == [[Файл:Мемарыяльны знак у гонар У.Карвата ў в.Арабаўшчына Баранавіцкага раёна.jpg|злева|міні|Мемарыяльны знак у гонар У.Карвата ў в.Арабаўшчына Баранавіцкага раёна]] * У ваколіцах вёскі знаходзіцца бетонныя бліндажы з часоў [[Першая Сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. * Тры крыжы — помнік трох паходаў палякаў — на ўскрайку лесу за 3 км на паўднёвы ўсход ад вёскі. Узведзены прыкладна ў 1928 годзе. З бетону, выява арла і трох крыжоў. * Помнік першаму [[Герой Беларусі|Герою Беларусі]] лётчыку [[Уладзімір Карват|Уладзіміру Карвату]] — у цэнтры мястэчка, уяўляе сабой укапаны ў зямлю хвост самалёту. == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://globustut.by/arabovschi/dot_gallery.htm Арабаўшчына на Глобусе Беларусі] * [http://www.airforce.ru/memorial/belorussia/arabovshina/arabovshina.htm Помнік Карвату] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191230090121/http://www.airforce.ru/memorial/belorussia/arabovshina/arabovshina.htm |date=30 снежня 2019 }} {{Гарадзішчанскі сельсавет, Баранавіцкі раён}} [[Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] bco47p3c0dd4f3edqoawxzgm7s4zxx9 0 166850 5122417 4587362 2026-04-06T09:54:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122417 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |скасаваны = так |беларуская назва = Кацельня-Баярская |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52| lat_min = 2| lat_sec = 14 |lon_dir = E|lon_deg = 23| lon_min = 41| lon_sec = 17 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Гершонскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код =+375 162 |паштовы індэкс = 225037 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} {{іншыя значэнні|Кацельня-Баярская}} '''Кацельня-Баярская''' — былая [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]], з [[21 снежня]] [[2007]] года ў складзе [[Брэст]]а. Знаходзілася за 9 км на поўдзень ад чыгуначнай станцыі [[Брэст-Цэнтральны]]. На поўдзень ад вёскі былі меліярацыйныя каналы, на захад — дзяржаўная граніца з [[Польшча]]й. == Гісторыя == У [[19 стагоддзе|19 ст.]] вёска ў Камянец-Жыровіцкай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. Адносілася да маёнтка Камяніца Біскупская. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польшча|Польшчы]], у Камянец-Жыровіцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] загінулі 4 вяскоўцы. Уваходзіла ў склад [[Гершонскі сельсавет|Гершонскага сельсавета]], з [[21 снежня]] [[2007]] года ў складзе Брэста. У складзе адкрытага акцыянернага таварыства «Агравіта» (цэнтр — [[Гершоны (Брэсцкі раён)|в. Гершоны]]). == Планіроўка == Планіровачна складаецца з кароткай просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад і забудаванай двухбакова, няшчыльна драўлянымі сялянскімі хатамі. == Насельніцтва == * 1870 год — 111 рэвізскіх душ * 1905 год — 222 жыхары * 1921 год — 35 двароў, 191 жыхар * 2005 год — 9 гаспадарак, 204 жыхары == Вядомыя асобы == * [[Сафроній (Юшчук)]] (нар. 1951) — епіскап Рускай Праваслаўнай Царквы == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} {{Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Брэста}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Брэста]] 52hkybv76sa4uk5creu6flr2iaca35o 0 166858 5122418 4430115 2026-04-06T09:54:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122418 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Кацельня-Баярская}} {{НП-Беларусь |статус =Вёска |беларуская назва =Кацельня Баярская |арыгінальная назва = |краіна =Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Kacieĺnia_Bajarskaja.jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52| lat_min = 9| lat_sec = 38.16 |lon_dir = E|lon_deg = 23| lon_min = 32| lon_sec = 38.32 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Клейнікаўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Каце́льня Бая́рская'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Кутэ́льня Буя́рска'''</ref> ({{lang-be-trans|Kacieĺnia Bajarskaja}}, {{lang-ru|Котельня Боярская}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Клейнікаўскі сельсавет|Клейнікаўскага сельсавета]]. Размешчана за 14 км на паўночны захад ад [[Брэст]]а, 8 км ад чыгуначнай станцыі [[Скокі]]. У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Пагранічнік» (цэнтр — [[Клейнікі|в. Клейнікі]]). == Гісторыя == У [[19 стагоддзе|19 ст.]] вёска ў Матыкальскай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. У [[1897]] годзе працавалі хлебазапасны магазін, карчма. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польшча|Польшчы]], у Матыкальскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З [[1939]] года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] 5 вяскоўцаў загінулі, 1 прапаў без вестак. Да 8 верасня 1959 года вёска ўваходзіла ў склад [[Матыкальскі сельсавет|Матыкальскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 верасня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 11.</ref>. == Насельніцтва == * 26 двароў, 209 жыхароў (1897) * 13 двароў, 84 жыхары (1921) * 91 жыхар (1959) * 58 жыхароў (1970) * 13 гаспадарак, 19 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Клейнікаўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Клейнікаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] 3e22k0lwkrv9y1z7b158uzhmb9pe3ic 0 166898 5122469 4439770 2026-04-06T10:01:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122469 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Міцькі}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |скасаваны = так |беларуская назва = Міцькі |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Mićki,_Brest_(1).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52| lat_min = 2 | lat_sec = 34 |lon_dir = E|lon_deg = 23| lon_min = 41| lon_sec = 55 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Гершонскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Мі́цькі''' — былая [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]], за 9 км на поўдзень ад [[Брэст]]а, 6 км ад чыгуначнай станцыі [[Брэст-Паўднёвы]], аўтадарогай злучана з Брэстам. З [[21 снежня]] [[2007]] года ў складзе горада [[Брэст]]а. Міцькі ўваходзілі ў склад [[Гершонскі сельсавет|Гершонскага сельсавета]]. У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «За мір» (цэнтр — [[Страдзеч|в. Страдзеч]]). == Гісторыя == У [[18 стагоддзе|18 ст.]] вёска — цэнтр маёнтка ў Брэсцкім павеце. Пасля 3-га падзелу [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1795) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Слонімская губерня|Слонімскай]], з [[1797]] года — у [[Літоўская губерня|Літоўскай]], з [[1801]] года — у [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]] губернях. Маёнтак складаўся з фальварка і аднайменнай вёскі. У [[1858]] годзе ўласнасць пана Куроўскага. Вёска з'яўлялася цэнтрам сялянскай грамады. У [[1897]] годзе вёска ў Камянец-Жыровіцкай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польшча|Польшчы]], у Камянец-Жыровіцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. Непадалёку ад вёскі знаходзіўся фальварак (1 двор, 16 жыхароў). З [[1939]] года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] гітлераўцы спалілі 27 двароў, загубілі 6 жыхароў; 7 вяскоўцаў загінулі на фронце. == Насельніцтва == * 72 сялянскія душы (1858) * 15 двароў, 96 жыхароў (1897) * 116 жыхароў (1905) * 18 двароў, 96 жыхароў (1921) * 37 двароў, 198 жыхароў (1940) * 105 гаспадарак, 270 жыхароў (1997) * 135 гаспадарак, 436 жыхароў (2005) == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} {{Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Брэста}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Брэста]] 0jwp61brk8kzhqzmtzwnv0yyd1b56x4 0 167858 5121371 4419472 2026-04-05T14:28:41Z JerzyKundrat 174 5121371 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Гаацзу''' ({{ДН|||566}} — {{ДС|25|6|635}}), імя пры нараджэнні — Лі Юань (李渊) — кітайскі імператар (618—626), заснавальнік [[Імперыя Тан|дынастыі Тан]]. Дэвіз праўлення — Удэ. == Біяграфія == Буйны феадал з правінцыі Шаньсі. Скарыстаўшыся аслабленнем ўлады дынастыі [[Суй]] у выніку шматлікіх сялянскіх паўстанняў і феадальных міжусобіц, у 617 захапіў сталіцу Чан’ань, дзе быў абвешчаны ў 618 г. імператарам. Вёў разам з сынам Лі Шымінем войны за падпарадкаванне ўсёй краіны. Перамог усіх іншых сапернікаў, у тым ліку Лі Гі, Доу Цзяньдэ, Вана Шыкуна, Сюэ Жэньгао і Лю Учжоу. Імкнучыся спыніць сялянскія паўстанні, абвясціў аб памяншэнні падаткаў. Быў адхілены ад улады Лі Шымінем. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Імператары дынастыі Тан]] [[Катэгорыя:Кіраўнікі Азіі VII стагоддзя]] [[Катэгорыя:Военачальнікі Сярэдневякоўя]] pzpohb8242z5ffvuk9w0ii6yxcjdyiu 0 168780 5122371 4424571 2026-04-06T09:47:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122371 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Дубрава}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Дубрава |краіна = Беларусь |плошча = |вышыня = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |двароў = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = 225014 |аўтамабільны код = | выява = | подпіс = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет2 = Знаменскі |lat_deg = 51|lat_min = 52|lat_sec =19 |lon_deg = 23|lon_min = 49|lon_sec =55 |CoordAddon = |CoordScale = |OpenStreetMap = 242979995 }} '''Дубра́ва'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dubrava}}, {{lang-ru|Дубрава}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Знаменскі сельсавет (Брэсцкі раён)|Знаменскага сельсавета]]. Размешчана за 42 км на поўдзень ад [[Брэст]]а, 20 км ад чыгуначнай станцыі Дубіца. У складзе адкрытага акцыянернага таварыства «Птушкафабрыка Медна» (цэнтр — [[Медна|в. Медна]]). == Гісторыя == У пачатку [[20 стагоддзе|20 стагоддзя]] вядома як лясная старожжа ў Камянец-Жыровіцкай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай геберні. У [[1900]] годзе тут працавала лесапільня. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польшча|Польшчы]], у Камянец-Жыровіцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З [[1939]] года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] нямецка-фашысцкія акупанты ў красавіку 1943 года спалілі 15 двароў, загубілі 2 жыхароў. 7 лютага 1967 года да вёскі далучаны пасёлак рыбгаса «Страдзеч»<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 7 лютага 1967 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1967, № 13 (1171).</ref>. == Насельніцтва == * 16 двароў, 63 жыхары (1940) * 154 жыхара (1959) * 247 жыхароў (1970) * 48 гаспадарак, 117 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Знаменскі сельсавет (Брэсцкі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Знаменскі сельсавет (Брэсцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] 61jzff496ynqkuv3cspuuvs4h08at64 0 168884 5122392 4426810 2026-04-06T09:50:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122392 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Збунін |краіна = Беларусь |плошча = |вышыня = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |двароў = |тэлефонны код = +375 16(2) |паштовы індэкс = 225013 |аўтамабільны код = 1 |выява = | подпіс = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет2 = Знаменскі |lat_dir = N|lat_deg =51 |lat_min =49 |lat_sec = 48 |lon_dir = E|lon_deg =23 |lon_min =38 |lon_sec =55 |CoordAddon = |CoordScale }} '''Збу́нін'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zbunin}}, {{lang-ru|Збунин}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Знаменскі сельсавет (Брэсцкі раён)|Знаменскага сельсавета]]. Размешчаны за 36 км на поўдзень ад [[Брэст]]а, побач р. [[Серадовая рэчка]] (прыток [[Заходні Буг|р. Заходні Буг]]) і аўтадарога [[Брэст]]—[[Тамашоўка]]. У складзе адкрытага акцыянернага таварыства «Птушкафабрыка Медна» (цэнтр — [[Медна|в. Медна]]); сельская бібліятэка. == Гісторыя == Выяўленая археолагамі стаянка (за 2 км на поўнач ад вёскі, на пясчаным узгорку, каля р. Заходні Буг) эпохі позняга [[неаліт]]у і [[бронзавы век|бронзавага веку]] (3—2-е тыс. да н.э.) сведчыць пра дзейнасць чалавека ў гэтых мясцінах з глыбокай старажытнасці. У [[16 стагоддзе|16 ст.]] вядомы як маёнтак — шляхецкая ўласнасць пры р. Буг у Берасцейскім павеце [[Троцкае ваяводства|Троцкага ваяводства]] [[ВКЛ]]. Знаходзілася каля дарогі Камароўка—Бярэсце. У [[1628]] годзе князь Мікалай Сапега пабудаваў тут праваслаўную драўляную царкву. Пасля 3-га падзелу [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1795) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Слонімская губерня|Слонімскай]], з [[1797]] года — у [[Літоўская губерня|Літоўскай]], з [[1801]] года — у [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]] губернях. У [[19 стагоддзе|19 стагоддзі]] фальварак і вёска ў складзе маёнтка Медна (Мяднянскага ключа). Паводле інвентару [[1846]] года вёска — уладанне граафіні Е. Красінскай. У [[1870]] годзе працавала народнае вучылішча. У [[1886]] годзе дзейнічалі карчма, царкоўна-прыходская школа. У [[1890]] годзе цэнтр Збунінскага сельскагаспадарчага таварыства, якому належала 677 дзес. зямлі, царкве — 104 дзес. У народным вучылішчы навучаліся 25 хлопчыкаў. [[Файл:Zbunin. Збунін (1914).jpg|міні|злева|Праект царквы. 1914]] У [[1905]] годзе сяло і фальварак у Мяднянскай воласці Брэсцкага павета. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польшча|Польшчы]], у Мяднянскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З [[1939]] года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] гітлераўскія акупанты спалілі 20 двароў, загубілі 15 жыхароў. 16 ліпеня 1954 года перададзена з [[Ляплёўскі сельсавет|Ляплёўскага сельсавета]] ў склад [[Страдзецкі сельсавет|Страдзецкага сельсавета]] <ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Брестской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938-1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. == Насельніцтва == * 49 двароў (1846) * 122 двары, 678 жыхароў (1878) * 33 двары, 238 жыхароў (1886) * 363 жыхары (1897) * 649 жыхароў (сяло), 6 жыхароў (фальварак)(1905) * 105 двароў (30.9.1921) * 120 двароў, 480 жыхароў (1940) * 382 жыхара (1959) * 475 жыхароў (1970) * 262 гаспадаркі, 676 жыхароў (1997) * 104 гаспадаркі, 201 жыхар (2005) == Славутасці == * Стаянка перыяду [[неаліт]]у, [[Бронзавы век|бронзавага веку]] ([[3 тысячагоддзе да н.э.|3]]-[[2 тысячагоддзе да н.э.|2-е тысячагоддзi да н.э.]]), за 2 км на поўнач, на правым беразе р. [[Заходні Буг]] — {{ГККРБ 4|113В000090}} * Брацкая магіла (1941—1944) — {{ГККРБ 4|113Д000091}} === Страчаная спадчына === * Драўляная Мікалаеўская царква<ref>[http://russian-church.ru/viewpage.php?cat=byelorussian&page=16 Драўляная Мікалаеўская царква (фота)]</ref> {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{ГБ|http://globustut.by/zbunin/index.htm}} {{Знаменскі сельсавет (Брэсцкі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Знаменскі сельсавет (Брэсцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] [[Катэгорыя:Збунін| ]] 1xq9eekpomz3xh059ugwz52m0yz6ebo 0 169349 5122465 4444553 2026-04-06T10:00:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122465 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Медна |краіна = Беларусь |плошча = |вышыня = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |двароў = |тэлефонны код = +375 16(2) |паштовы індэкс = 225014 |аўтамабільны код = 1 |катэгорыя ў Commons = Miedna |выява = | подпіс = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет2 = Знаменскі |lat_dir = N|lat_deg = 51 | lat_min = 52| lat_sec = 1 |lon_dir = E|lon_deg = 23 | lon_min = 44| lon_sec = 24 |CoordAddon = |CoordScale = 30000 }} '''Ме́дна'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Miedna}}, {{lang-ru|Медна}}) — [[аграгарадок]] у [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Знаменскі сельсавет (Брэсцкі раён)|Знаменскага сельсавета]]. Размешчана за 20 км на поўдзень ад [[Брэст]]а, 16 км ад чыгуначнай станцыі Дубіца, на [[Спанаўка|р. Спанаўка]] (прыток [[Заходні Буг|р. Заходні Буг]]). Транспартныя сувязі па аўтадарозе Брадзяцін—Знаменка. Цэнтр адкрытага акцыянернага таварыства «Птушкафабрыка Медна». == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядома з XVI стагоддзя як маёнтак — шляхецкая ўласнасць у Берасцейскім павеце [[Троцкае ваяводства|Троцкага]], з 1566 года — [[Берасцейскае ваяводства|Берасцейскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Пасля [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Слонімская губерня|Слонімскай]], з 1797 года — у [[Літоўская губерня|Літоўскай]], з 1801 года — у [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]] губернях. У 1849 годзе вёска — цэнтр аднайменнага маёнтка, якім валодаў граф Браніцкі. У гэтым жа годзе на сродкі мясцовых жыхароў і аканома маёнтка Кавалеўскага пабудавана драўляная праваслаўная царква. У кастрычніку 1872 года сяляне вёскі Медна адмовіліся ўдзельнічаць у каморніцкіх работах па размежаванні сваіх надзелаў з уладаннямі князя Баратынскага і аказалі пры гэтым упартае супраціўленне<ref>Крестьянское движение в России в 1870—1880 годах: сборник документов. — Москва: Наука, 1968. — 613 с. — С. 497; Гісторыя сялянства Беларусі са старажытных часоў да нашых дзен: У 3 т. / З. Е. Абезгауз, Х. Ю. Бейлькін, А. Р. Бухавец [і інш.]; НАН Беларусі, Ін-т гісторыі; Галоўная рэдкал.: М. С. Сташкевіч (старшыня) і інш.; Рэд. тома В. П. Панюціч. Т. 2: Ад рэформы 1861 г. да сакавіка 1917 г. — Мн.: Беларуская навука, 2002. — 550,[1] с. — С. 332. — ISBN 985-08-0506-4. ''Са спасылкай на:'' Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі ў г. Гродна. — Ф. 1. — Воп. 7. — Спр. 704. — Арк. 1—10, 38; Ф. 581. — Воп. 1. — Спр. 1234. — Арк. 2—3.</ref>. У 1886 годзе сяло — цэнтр Мяднянскай воласці. Працаваў валасны сельскі фельчарскі пункт, размяшчаліся ўчасткі: міравых пасрэднікаў, судова-міравой акругі, судовых следчых. Раз у год дзейнічаў прызыўны ўчастак па воінскай павіннасці. Участак паліцэйскіх ураднікаў Мяднянскай воласці знаходзіўся ў в. Чэрні. У воласці налічвалася 8 сельскагаспадарчых таварыстваў. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польшча|Польшчы]], цэнтр Мяднянскай гміны Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. З 12 кастрычніка 1940 года цэнтр [[Меднаўскі сельсавет|Меднаўскага сельсавета]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] 25 лютага 1943 года фашысты спалілі вёску (212 двароў), загубілі 126 жыхароў; усяго за гады акупацыі ў Медна знішчана 316 чалавек. 20 снежня 1974 года цэнтр Меднаўскага сельсавета перанесены ў [[Знаменка (Брэсцкі раён)|Знаменку]], сельсавет перайменаваны ў Знаменскі<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 20 снежня 1974 г. // Зборнік законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1975, № 7 (1453).</ref>. У 2010 годзе Медна набыла статус [[аграгарадок|аграгарадка]]. == Насельніцтва == * 132 двары, 835 жыхароў (1876) * 452 жыхары (1886) * 105 двароў, 623 жыхары (1897) * 67 двароў, 473 жыхары (30.9.1921) * 220 двароў, 1100 жыхароў (1940) * 801 жыхар (1959) * 901 жыхар (1970) * 332 гаспадаркі, 908 жыхароў (1997) * 355 гаспадарак, 968 жыхароў (2005) * 912 жыхароў (2010) == Інфраструктура == * Птушкафабрыка * Дзіцячы садок * Сярэдняя агульнаадукацыйная школа * Участковая бальніца * Аптэка * Аддзяленне сувязі * Публічная бібліятэка * Культурніцкі клуб * Музей народнай пашаны * Чатыры крамы (тры харчовых і адна прамысловых тавараў) * Дзве летнія кавярні * Лазнева-пральны камбінат * Вайсковы мініпалігон * Пракат катамаранаў і рыбалоўных вудаў * Аддзяленне «Беларусбанка» == Адукацыя == У аграгарадку працуе дзіцячы садок і сярэдняя агульнаадукацыйная школа з вывучэннем нямецкай мовы<ref>[http://medno.brest.edu.by./ Афіцыйны сайт сярэдняй агульнаадукацыйнай школы аг. Медна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170515110542/http://medno.brest.edu.by/ |date=15 мая 2017 }}</ref>. У сярэдняй школе працуе адзіны ў Беларусі настаўнік са стратай зроку, які выкладае вучням грамадазнаўства<ref>[http://www.kp.by/daily/26636/3656031/ Незрячий учитель сельской школы: «Я своих учеников не вижу, но различаю по голосам»]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Вясной 2017 года сярэдняя школа аг. Медна аказалася ў цэнтры скандалу, калі бацька аднаго з вучняў абвінаваціў настаўніка матэматыкі Вячаслава Бая, настаўніка фізікі і інфарматыкі Андрэя Пальчука, намесніка па вучэбнай частцы Ірыну Вальчук ў абразах і катаваннях малалетніх вучняў, а дырэктара ўстановы адукацыі Дзмітрыя Растаргуева ў замоўчванні гэтых проціпраўных дзеянняў<ref>[https://news.tut.by/society/541220.html Школа пожаловалась в милицию на родителя, который заявил об истязании детей] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170428121746/https://news.tut.by/society/541220.html |date=28 красавіка 2017 }}</ref>. == Эканоміка == Цэнтр адкрытага акцыянернага таварыства «Птушкафабрыка Медна»<ref>[http://brestobl.com/predpr/02breraj/medno.html Птушкафабрыка Меднаўская]</ref>. Прадпрыемства вырабляе птушкагадоўчую прадукцыю, у асартыменце якой — мяса куранят бройлераў поўнага трыбушэння, субпрадукты птушкі, паўфабрыкаты. Птушкафабрыка была створана ў 1971 годзе. У склад прадпрыемства ўваходзяць два вытворчыя ўчасткі: «Медна» і «Знаменка», а таксама рыбгас «Дуброва». Сёння тут працуюць 320 чалавек, у тым ліку жыхары аграгарадкоў Медна, Знаменка, Страдзеч і іншых. У аграгарадку размяшчаецца аддзяленне № 100/194 Беларусбанку.<ref>[http://infobank.by/325/ItemID/25/default.aspx Аддзяленні Беларусбанку]</ref> == Транспарт == З-за значнай адлегласці да чыгункі (8 км да бліжэйшай станцыі «Знаменка»), асноўныя транспартныя сувязі ажыццяўляюцца па аўтадарозе Брадзяцін—Знаменка прыгараднымі аўтобусамі Брэсцкага аўтобуснага парка № 1 і прыватнымі маршрутнымі таксі. == Прырода == Аграгарадок Медна ўваходзіць у адзіную ў Еўропе раўнінную трохбаковую ахоўную тэрыторыю — біясферны рэзерват «Прыбужскае Палессе», — якой у 2004 годзе ўручаны дыплом ЮНЕСКА. {{Вонкавыя медыяфайлы |шырыня = 200px |align = right |відэа1 = [http://www.youtube.com/watch?v=2TtgjY3AYug&feature=share&list=PL53BF0F3709A5A1A7&index=29 Фільм аб Прыбужскім Палессі «Брэсцкі арыенцір — да зорак»]<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=2TtgjY3AYug&feature=share&list=PL53BF0F3709A5A1A7&index=29 Зямля беларуская]</ref>}} == Памятныя мясціны == * [[Спаса-Праабражэнская царква (Медна)|Спаса-Праабражэнская царква]] (канец [[XVIII]] стагоддзя), на паўднёвай ускраіне аграгарадка — {{ГККРБ 4|113Г000099}} * Брацкая магіла ([[1944]]) — {{ГККРБ 4|113Д000098}} {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Miedna}} * [http://www.radzima.org/be/miesca/medna.html Медна] на [[Radzima.org]] * {{ГБ|http://globustut.by/medna/index.htm}} * [http://foto-planeta.com/np/57841/medno.html Вёска Медна] (фота) {{Знаменскі сельсавет (Брэсцкі раён)}} [[Катэгорыя:Знаменскі сельсавет (Брэсцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] [[Катэгорыя:Медна| ]] jpfs0m1jplgjnig8rk5wroj24kbvsnd 0 169516 5122407 4753937 2026-04-06T09:52:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122407 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Казловічы}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |скасаваны = так |беларуская назва = Казловічы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52| lat_min = 7| |lon_dir = E|lon_deg = 23| lon_min = 34| |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Клейнікаўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Казловічы''' — былая [[вёска]] ў складзе [[Клейнікаўскі сельсавет|Клейнікаўскага сельсавета]] [[Брэсцкі раён|Брэсцкага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]], за 5 км ад цэнтра [[Брэст]]а. З [[21 снежня]] [[2007]] года ўваходзіць у склад Ленінскага раёна горада Брэста як мікрараён Казловічы<ref>[http://www.levonevski.net/pravo/normreg2009/num09/d09141.html Решение Брестского областного Совета депутатов от 21.12.2007 № 84 «Об изменениях в административно-территориальном устройстве Брестского района»]</ref>. Праз Казловічы цячэ [[Заходні Буг|р. Заходні Буг]]. У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Пагранічнік» (цэнтр — [[Клейнікі|в. Клейнікі]]). На тэрыторыі мікрараёна размяшчаецца пагранічны пераход «Казловічы», прызначаны для пропуску толькі грузавых аўтамабіляў.<ref>{{cite web|url=http://tlc.brest.by/index.php?option=com_content&view=article&id=18&Itemid=52|title="РПТО "Козловичи""|archiveurl=https://www.webcitation.org/6GGpzhbAl?url=http://tlc.brest.by/index.php?option=com_content|archivedate=30 красавіка 2013|accessdate=30 ліпеня 2013|url-status=live}}</ref> == Гісторыя == У [[19 стагоддзе|19 стагоддзі]] вёска ў Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]], уваходзіла ў склад маёнтка Вістычы. Паводле рэвізіі [[1858]] года ўласнасць П. Ягміна. У [[1870]] годзе працавала народнае вучылішча. У [[1897]] годзе ў вёсцы быў хлебазапасны магазін, кузня, 2 ветраныя млыны, карчма. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польшча|Польшчы]], у Матыкальскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З [[1939]] года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] 17 вяскоўцаў загінулі. У [[1944]]—[[1954]] гадах — цэнтр сельсавета, які ў ліпені 1954 года ператвораны ў Цюхініцкі, а ў верасні [[1959]] года — у Матыкальскі сельсавет. == Інфраструктура == * Бібліятэка * Клуб * Фельчарска-акушэрскі пункт * Аддзяленне сувязі == Насельніцтва == * 263 сялянскія душы (1858) * 113 двароў, 665 жыхароў (1876) * 99 двароў, 604 жыхары (1897) * 76 двароў, 339 жыхароў (30.9.1921) * 135 двароў, 430 жыхароў (1940) * 120 гаспадарак, 278 жыхароў (2005) == Памятныя мясціны == * Сад савецка-польскай дружбы {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == * [http://www.radzima.org/be/miesca/kazlovichy.html Казловічы] на [[Radzima.org]] * [http://wikimapia.org/#lat=52.1200777&lon=23.6169147&z=15&l=28&m=s&v=9&search=Fort%20I Казловічы на Wikimapia] {{Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Брэста}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Брэста]] 0g4kswdbk8f4z6htqa7mzgnm0vay4yp 0 169525 5122405 4305008 2026-04-06T09:52:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122405 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Казловічы}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Казловічы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52| lat_min = 13| lat_sec = 01 |lon_dir = E|lon_deg = 23| lon_min = 40| lon_sec = 24 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Чарнаўчыцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 16(2) |паштовы індэкс = 225031 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Казло́вічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kazlovičy}}, {{lang-ru|Козловичи}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Чарнаўчыцкі сельсавет|Чарнаўчыцкага сельсавета]]. Размешчаны за 14 км на поўнач ад [[Брэст]]а, за 9 км ад чыгуначнай станцыі Матыкалы, за 1,5 км ад аўтадарогі [[Жабінка]] — [[Вялікія Матыкалы]], на правым беразе ракі [[Лясная (рака)|Лясной]]. У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Садрассвет» (цэнтр — в. [[Вістычы]]). == Гісторыя == У XIX стагоддзі вёска ў Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. З’яўлялася цэнтрам аднайменнага маёнтка, які быў уласнасцю Брэста. У 1876 годзе вёска ў Косіцкай воласці. У 1890 годзе вёска — цэнтр сельскагаспадарчага таварыства, якому належала 142,5 дзесяціны зямлі. У 1897 годзе працаваў [[хлебазапасны магазін]]. У 1905 годзе вёска і маёнтак Казловічы Гарадскія ў Косіцкай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Матыкальскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. З 12 кастрычніка 1940 года цэнтр [[Казловіцкі сельсавет (Брэсцкі раён)|Казловіцкага сельсавета]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] загінулі 93 вяскоўцы. 27 кастрычніка 1949 года арганізаваны калгас імя Сталіна, у які ўступілі 44 гаспадаркі са 135. Згодна з пастановай ЦК КП(б)Б і Савета Міністраў БССР ад 9 снежня 1949 года ператвораны ў саўгас «Рассвет». З 16 ліпеня 1954 года да 8 верасня 1959 года вёска ўваходзіла ў склад [[Цюхініцкі сельсавет|Цюхініцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 верасня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 11.</ref>. == Інфраструктура == * Бібліятэка * Клуб * Фельчарска-акушэрскі пункт * Аддзяленне сувязі == Насельніцтва == * 59 жыхароў (1820) * 16 двароў, 104 жыхары (1876) * 21 двор, 155 жыхароў (1897) * 196 жыхароў (1905) * 22 двары, 157 жыхароў (30.9.1921) * 537 жыхароў (1959) * 431 жыхар (1970) * 103 гаспадаркі, 211 жыхароў (1997) * 76 гаспадарак, 187 жыхароў (2005) == Памятныя мясціны == * Сад савецка-польскай дружбы {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Чарнаўчыцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Чарнаўчыцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] s0i5mxp9axchjtff33ht0wc7lilaxz4 0 169572 5122421 4430518 2026-04-06T09:54:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122421 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус =Аграгарадок |беларуская назва =Клейнікі |арыгінальная назва = |краіна =Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Kliejniki_07.09.jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52| lat_min = 8| lat_sec = 27 |lon_dir = E|lon_deg = 23| lon_min = 36| lon_sec = 37 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Клейнікаўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код =+375 162 |паштовы індэкс = 225038 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код =1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons =Kliejniki |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Кле́йнікі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Кле́нікі'''</ref> ({{lang-be-trans|Kliejniki}}, {{lang-ru|Клейники}}) — [[аграгарадок]] у [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Клейнікаўскі сельсавет|Клейнікаўскага сельсавета]]. Размешчаны за 8 км на паўночны захад ад [[Брэст]]а, побач з вёскай цячэ [[Лясная (рака)|р. Лясная]]. Цэнтр [[Клейнікаўскі сельсавет|Клейнікаўскага сельсавета]]. Транспартныя сувязі ажыццяўляюцца па аўтадарогах, якія адыходзяць ад Брэста. Цэнтр камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Пагранічнік». == Гісторыя == Вядома як сяло ў Берасцейскім павеце [[Троцкае ваяводства|Троцкага]], з 1566 года [[Берасцейскае ваяводства|Берасцейскага]] ваяводстваў [[ВКЛ]]. Належала Яраславу Солтану, які ў 1604 годзе перадаў яго свайму сыну Гераніму Солтану. У [[19 стагоддзе|19 стагоддзі]] вёска — цэнтр маёнтка ў Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Знаходзілася за 2 [[вярста|вярсты]] ад паштовага тракту. У [[Вайна 1812 года|вайну 1812 года]] пры пераправе цераз р. Лясная каля вёсак Клейнікі, [[Вістычы]] і [[Церабунь]] адбылася бітва, у выніку якой загінулі 2 тыс. французскіх і 1 тыс. рускіх салдат. У [[1844]] годзе ўласнасць паноў Нямцэвічаў, якім належала 535 дзес. зямлі. У [[1897]] годзе вёска ў Матыкальскай воласці, працаваў хлебазапасны магазін, кузня. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польшча|Польшчы]], у Матыкальскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З [[1939]] года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] 77 вяскоўцаў загінулі. У [[1951]] годзе арганізаваны калгас «Пагранічнік», які аб’яднаў 97 гаспадарак. == Інфраструктура == Сярэдняя школа, Палац культуры, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі, магазін, міжгаспадарчы пункт пажарнай аховы, вучэбны камбінат. == Насельніцтва == * 126 сялянскіх душ (1833) * 17 двароў, 135 жыхароў (1844) * 31 двор, 252 жыхары (1897) * 364 жыхары (вёска) і 13 жыхароў (маёнтак) (1905) * 65 двароў, 350 жыхароў (30.9.1921) * 85 гаспадарак, 335 жыхароў (1940) * 148 двароў, 433 жыхары (1970) * 512 гаспадарак, 430 жыхароў (2005) == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Станіслаў Урсын Нямцэвіч]] (1753—1817) — дзяржаўны дзеяч. == Славутасці == * [[Царква ў гонар абраза Божай Маці «Адшуканне загінулых» (Клейнікі)|Царква ў гонар абраза Божай Маці «Адшуканне загінулых»]] {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Kliejniki}} {{Клейнікаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Клейнікаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] [[Катэгорыя:Клейнікі| ]] p392d9e1jfmoshz6nc2dtv303xp685d 0 169603 5122425 4431066 2026-04-06T09:55:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122425 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус =Вёска |беларуская назва =Костычы |арыгінальная назва = |краіна =Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Kostyčy_(4).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52| lat_min = 9| lat_sec = 18 |lon_dir = E|lon_deg = 23| lon_min = 33| lon_sec = 31 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Клейнікаўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код =+375 162 |паштовы індэкс = 225037 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код =1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Ко́стычы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kostyčy}}, {{lang-ru|Костычи}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Клейнікаўскі сельсавет|Клейнікаўскага сельсавета]]. Размешчаны за 12 км на паўночны захад ад [[Брэст]]а, 6 км ад чыгуначнай станцыі Скокі. У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Пагранічнік» (цэнтр — [[Клейнікі|аг. Клейнікі]]). == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядомы з [[16 стагоддзе|16 стагоддзя]] як сяло ў Берасцейскім павеце і ваяводстве [[ВКЛ]]. У [[1566]] годзе пазначана ў актах Слонімскага земскага суда. У [[19 стагоддзе|19 стагоддзі]] вёска ў Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Уваходзіла ў маёнтак Церабунь. У [[1858]] годзе ўласнасць графоў Грабоўскіх. У [[1897]] годзе вёска ў Матыкальскай воласці Брэсцкага павета, працаваў ветраны млын. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польшча|Польшчы]], у Матыкальскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З [[1939]] года ў складзе [[БССР]]. == Насельніцтва == * 105 сялянскіх душ (1858) * 28 двароў, 209 жыхароў (1897) * 282 жыхары (1905) * 18 наспадарак, 90 жыхароў (30.9.1921) * 400 жыхароў (1959) * 461 жыхар (1970) * 40 гаспадарак, 66 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://wikimapia.org/#lat=52.1554786&lon=23.5635927&z=14&l=28&m=b&search=Kostycze Костычы на Wikimapiа] {{Клейнікаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Клейнікаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] akrkq4ipyuh604e55gkmgweu4ximdb0 0 169611 5122481 4441996 2026-04-06T10:03:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122481 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус =Вёска |беларуская назва =Нэплі |арыгінальная назва = |краіна =Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Nepli.jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52| lat_min = 8| lat_sec = 32 |lon_dir = E|lon_deg = 23| lon_min = 32| lon_sec = 59 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Клейнікаўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код =+375 162 |паштовы індэкс = 225038 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код =1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Нэ́плі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Nepli}}, {{lang-ru|Непли}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Клейнікаўскі сельсавет|Клейнікаўскага сельсавета]]. Размешчаны за 12 км на паўночны захад ад [[Брэст]]а. У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Пагранічнік» (цэнтр — [[Клейнікі|аг. Клейнікі]]). == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядомы з [[16 стагоддзе|16 стагоддзя]] як маёнтак — шляхецкая ўласнасць у Берасцейскім павеце [[Троцкае ваяводства|Троцкага ваяводства]] [[ВКЛ]]. У [[1510]] годзе кароль [[Жыгімонт I Стары]] зацвердзіў с. Нэпле за магнатам Львом Багавіцінавічам. З [[1566]] года ў [[Берасцейскае ваяводства|Берасцейскім ваяводстве]] [[ВКЛ]]. У [[1769]] годзе ўласнасць Нямцэвічаў. Пасля 3-га падзелу [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1795) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Слонімская губерня|Слонімскай]], з [[1797]] года — у [[Літоўская губерня|Літоўскай]], з [[1801]] года — у [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]] губернях. З [[1868]] года вёска ў складзе маёнтка, якім валодаў пан Пуслоўскі. У [[1890]] годзе цэнтр Нэплінскай сельскай грамады, якой належала 171 дзес. зямлі. Уладальнікам фальварка быў барон Таўбе. Працавала школа граматы. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польшча|Польшчы]], у Матыкальскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. Матэрыяльнае становішча сялян было цяжкім. У сувязі з тым, што вяскоўцы не маглі выплаціць усе падаткі за зямлю, у [[1931]] годзе была апісана маёмасць 37 гаспадарак. З [[1939]] года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] загінулі 20 вяскоўцаў. == Насельніцтва == * 173 сялянскія душы (1858) * 85 мужчын, 88 жанчын (1868) * 503 жыхары (1905) * 38 двароў, 227 жыхароў (30.9.1921) * 17 двароў, 461 жыхар (1940) * 130 жыхароў (1970) * 27 гаспадарак, 31 жыхар (1997) * 25 гаспадарак, 47 жыхароў (2005) == Вядомыя асобы == * [[Рыгор Рыгоравіч Бысюк]] (нар. [[1954]]) — беларускі дзяржаўны дзеяч. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Клейнікаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Клейнікаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] [[Катэгорыя:Пуслоўскія]] pdect6wf6j6jjjwe4sexzxuq9q7imv6 0 169618 5122545 4465351 2026-04-06T10:13:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122545 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус =Вёска |беларуская назва =Церабунь |арыгінальная назва = |краіна =Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Cierabuń_(1).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52 | lat_min = 10 | lat_sec = 15 |lon_dir = E|lon_deg = 23 | lon_min = 31 | lon_sec = 28 |CoordAddon = |CoordScale = 20000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Клейнікаўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код =+375 162 |паштовы індэкс = 225037 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код =1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Церабу́нь'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Cierabuń}}, {{lang-ru|Теребунь}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Клейнікаўскі сельсавет|Клейнікаўскага сельсавета]]. Размешчана за 16 км на паўночны захад ад [[Брэст]]а, 8 км ад чыгуначнай станцыі Матыкалы. У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Пагранічнік» (цэнтр — [[Клейнікі|а.г. Клейнікі]]). == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вёска вядома з [[16 стагоддзе|16 ст.]] як велікакняжацкае сяло ў Берасцейскім старостве і ваяводстве [[ВКЛ]]. Пад [[1566]] г. пазначана ў інвентары як маёнтак Гноенскага. У [[1583]] годзе (па іншых звестках у [[1585]]) пабудаваны з каменю Троіцкі касцёл. У [[17 стагоддзе|17 ст.]] радавы маёнтак князёў [[Шуйскія|Шуйскіх]]. У [[1609]] годзе князем [[Ян Шуйскі|Іванам Шуйскім]] пабудавана праваслаўная мураваная царква са званіцай. [[Войцех Шуйскі]] (1730—1792), староста нежынскі, які быў у шлюбе з Анеляй Шуйскай (дачкой берасцейскага харунжага [[Ігнацы Шуйскі|Ігнацыя Шуйскага]] — далёкага сваяка Войцеха) меў у вёсцы «прыгожы каменны палац» і сад<ref>''Гладышчук, А. А.'' Нямцэвічы. Сапраўдныя гісторыі : гісторыка-дакументальны нарыс / А. А. Гладышчук. — Мінск : Литература и Искусство, 2009. с. 25. : іл.</ref>. Пасля 3-га падзелу [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1795) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Слонімская губерня|Слонімскай]], з [[1797]] года — у [[Літоўская губерня|Літоўскай]], з [[1801]] года — у [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]] губернях. У [[Вайна 1812 года|Айчынную вайну 1812 года]] пры пераправе цераз [[Лясная (рака)|р. Лясная]] каля вёсак [[Клейнікі]], [[Вістычы]] і Церабунь адбылася бітва, у выніку якой загінулі 2 тыс. французскіх і 1 тыс. рускіх салдат. З [[1876]] года вёска ў Матыкальскай воласці Брэсцкага павета; маёнткам валодаў граф К. Грабаў, тут меліся вінакурны завод, 2 карчмы, штогод адбывалася ярмарка. Дзейнічала царкоўна-прыходская школа. У [[1905]] годзе сяло (47 жыхароў) і маёнтак (5 жыхароў) у Матыкальскай воласці Брэсцкага павета. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польшча|Польшчы]], у Матыкальскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З [[1939]] года ў складзе [[БССР]]. У [[1940]] годзе адкрыта 7-гадовая школа. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] загінулі 6 вяскоўцаў. У сакавіку [[1950]] года арганізаваны калгас «Новы шлях», у які ўступілі ўсе жыхары вёскі (34 гаспадаркі). Да 8 верасня 1959 года вёска ўваходзіла ў склад [[Матыкальскі сельсавет|Матыкальскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 верасня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 11.</ref>. У [[1960-я]] гады калгас аб’яднаўся з калгасам «Краіна Саветаў» (в. Коладна), а затым у час узбуйнення ўвайшоў у склад калгаса «Пагранічнік» (в. Клейнікі). 4 верасня 1972 года да вёскі далучана вёска [[Коладна (Брэсцкі раён)|Коладна]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 4 верасня 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 27 (1365).</ref>. == Насельніцтва == * 27 двароў, 163 жыхары (1876) * 16 двароў, 79 жыхароў (30.9.1921) * 32 двары, 117 жыхароў (1940) * 130 жыхароў (1959) * 93 жыхары (1970) * 99 гаспадарак, 180 жыхароў (1997) * 88 гаспадарак, 171 жыхар (2005) == Інфраструктура == * Базавая школа * Аддзяленне сувязі == Славутасці == * Троіцкі касцёл * Царква Параскевы Пятніцы * [[Сядзіба Грабоўскіх (Церабунь)|Сядзіба Грабоўскіх]] * Стаянка-1 перыяду мезаліту (9-5-е тысячагоддзі да н.э.; в. Коладна), на марэннай узвышанасці — {{ГККРБ 4|113В000349}} * Стаянка-2 перыяду мезаліту (9-5-е тысячагоддзі да н.э.; в. Коладна), за 0,2 км ад в. [[Шумакі]], на схіле марэннай узвышанасці — {{ГККРБ 4|113В000350}} === Страчаная спадчына === * [[Церабуньскі замак|Замак Шуйскіх]] (другая палова XVII ст.). Разабраны ў 1862 годзе. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} * Гладышчук, А. А. Нямцэвічы. Сапраўдныя гісторыі : гісторыка-дакументальны нарыс / А. А. Гладышчук. — Мінск : Литература и Искусство, 2009. — 288 с. : іл. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.radzima.org/be/miesca/cerabuny.html Церабунь] на [[Radzima.org]] * [http://globustut.by/terebun/index.htm Церабунь] на «Глобусе Беларусі» {{Клейнікаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Клейнікаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] [[Катэгорыя:Церабунь| ]] 71opzy9jztgornuca23qwxmxgwdamuf 0 169690 5122565 4467298 2026-04-06T10:15:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122565 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус =Вёска |беларуская назва =Шумакі |арыгінальная назва = |краіна =Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Šumaki_(3).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52 | lat_min = 9 | lat_sec = 48 |lon_dir = E|lon_deg = 23 | lon_min = 32 | lon_sec = 26 |CoordAddon = |CoordScale = 20000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Клейнікаўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код =+375 162 |паштовы індэкс = 225037 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код =1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons =Šumaki |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Шумакі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Šumaki}}, {{lang-ru|Шумаки}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Клейнікаўскі сельсавет|Клейнікаўскага сельсавета]]. Размешчаны за 15 км на паўночны захад ад [[Брэст]]а, 9 км ад чыгуначнай станцыі Скокі. У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Пагранічнік» (цэнтр — [[Клейнікі|аг. Клейнікі]]). == Гісторыя == Выяўленая археолагамі за 2,5—3 км на паўночны захад ад вёскі стаянка эпохі [[мезаліт]]у сведчыць пра засяленне гэтых мясцін яшчэ з глыбокай старажытнасці. У пачатку [[16 стагоддзе|16 стагоддзя]] вёска — прыватная ўласнасць у Берасцейскім старостве і павеце [[ВКЛ]], належала падкаморыю брэсцкаму князю Яну Шуйскаму. У [[1609]] годзе пабудавана праваслаўная мураваная царква. Пасля 3-га падзелу [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1795) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Слонімская губерня|Слонімскай]], з [[1797]] года — у [[Літоўская губерня|Літоўскай]], з [[1801]] года — у [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]] губернях. Адносілася да маёнтка Церабунь, якім валодаў граф Грабоўскі. У [[1897]] годзе працавалі карчма, царкоўна-прыходская школа, кузня. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польшча|Польшчы]], у Матыкальскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З [[1939]] года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] гітлераўцы спалілі 12 двароў, загубілі 4 мірных жыхароў; 14 вяскоўцаў загінулі на фронце, 4 — у партызанах. У студзені [[1950]] года арганізаваны першы калгас «Ленінец», у які ўвайшла 51 гаспадарка з 60. Пазней стаў называцца «Краіна Саветаў», пасля ўзбуйнення — «Пагранічнік». Да 8 верасня 1959 года вёска ўваходзіла ў склад [[Матыкальскі сельсавет|Матыкальскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 верасня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 11.</ref>. == Інфраструктура == * Фельчарска-акушэрскі пункт * Магазін == Насельніцтва == * 20 двароў, 185 жыхароў (1886) * 38 двароў, 255 жыхароў (1897) * 335 жыхароў (1905) * 15 двароў, 101 жыхар (30.9.1921) * 61 двор, 230 жыхароў (1940) * 256 жыхароў (1959) * 213 жыхары (1970) * 60 гаспадарак, 100 жыхароў (1997) * 53 гаспадаркі, 84 жыхары (2005) == Славутасці == [[Файл:Шумакі. Спаса-Праабражэнская царква (02).jpg|thumb|Спаса-Праабражэнская царква]] * [[Спаса-Праабражэнская царква (Шумакі)|Спаса-Праабражэнская царква]] ([[1609]]) — {{ГККРБ 4|112Г000128}} {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Šumaki}} * [http://www.radzima.org/be/miesca/shumaki-kacelynya-bayarskaya.html Шумакі] на [[Radzima.org]] * [http://globustut.by/shumaki/index.htm Шумакі] на «Глобусе Беларусі» {{Клейнікаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Клейнікаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] [[Катэгорыя:Шумакі| ]] oojr2tizt450aic1r1r9qs389alk5xx 0 171412 5122049 4416904 2026-04-06T01:00:51Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122049 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Ваўкі}} {{НП-Беларусь |статус =Вёска |беларуская назва =Ваўкі |арыгінальная назва = |краіна =Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52| lat_min = 5| lat_sec = 24.6 |lon_dir = E|lon_deg = 23| lon_min = 53| lon_sec = 30.6 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Мухавецкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код =+375 162 |паштовы індэкс = 225041 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код =1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Ваўкі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vaŭki}}, {{lang-ru|Волки}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Мухавецкі сельсавет|Мухавецкага сельсавета]]. Размешчаны за 16 км на паўднёвы ўсход ад [[Брэст]]а. У складзе дзяржаўнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Племзавод «Мухавец» (цэнтр — [[Мухавец (аграгарадок)|пас. Мухавец]]). == Гісторыя == У [[19 стагоддзе|19 стагоддзі]] вёска — дзяржаўная ўласнасць у Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. У [[1890]] годзе вяскоўцы ўваходзілі ў Падлеснае сельскагаспадарчае таварыства, якое мела 1323 дзес. зямлі. У [[1905]] годзе вёска ў Радваніцкай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польшча|Польшчы]], у Радваніцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З [[1939]] года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] гітлераўцы знішчылі 27 двароў, загубілі 8 жыхароў, 2 вяскоўцы загінулі на фронце. == Насельніцтва == * 137 жыхароў (1868) * 321 жыхар (1897) * 65 жыхароў (1905) * 35 двароў, 193 жыхары (30.9.1921) * 35 двароў, 152 жыхары (1940) * 108 жыхароў (1959) * 80 жыхароў (1970) * 18 гаспадарак, 22 жыхары (1997) * 16 гаспадарак, 25 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Мухавецкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Мухавецкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] j7xihvkwffw4jnl0hkm8nypsb9fjguo 0 171415 5122055 4417800 2026-04-06T01:14:06Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122055 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус =Вёска |беларуская назва =Вулька Застаўская |арыгінальная назва = |краіна =Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Vuĺka_Zastaŭskaja.jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52| lat_min = 03| lat_sec = 15 |lon_dir = E|lon_deg = 23| lon_min = 49| lon_sec = 39 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Мухавецкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код =+375 16(2) |паштовы індэкс = 225042 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код =1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Ву́лька Заста́ўская'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vuĺka Zastaŭskaja}}, {{lang-ru|Вулька Заставская}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Мухавецкі сельсавет|Мухавецкага сельсавета]]. Размешчана за 12 км на паўднёвы ўсход ад [[Брэст]]а. У складзе дзяржаўнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Племзавод «Мухавец» (цэнтр — [[Мухавец (аграгарадок)|пас. Мухавец]]). == Гісторыя == У [[19 стагоддзе|19 стагоддзі]] вёска ў Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Уваходзіла ў склад маёнтка Горны, належала памешчыку Такарскаму. У канцы 19 стагоддзя ў Косіцкай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні, хлебазапасны магазін, карчма. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польшча|Польшчы]], у Камянец-Жыровіцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З [[1939]] года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] 4 вяскоўцы загінулі, 2 прапалі без вестак. == Насельніцтва == * 77 рэвізскіх душ (1870) * 65 двароў, 460 жыхароў (1876) * 171 жыхар (1905) * 6 двароў, 64 жыхары (30.9.1921) * 18 гаспадарак, 25 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Мухавецкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Мухавецкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] bu4u98se5isubzuhgi2t443fr7f4p28 0 171423 5122357 4422154 2026-04-06T09:45:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122357 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Гулі}} {{НП-Беларусь |статус =Вёска |беларуская назва =Гулі |арыгінальная назва = |краіна =Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52| lat_min = 05| lat_sec = 25 |lon_dir = E|lon_deg = 23| lon_min = 53| lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Мухавецкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код =+375 162 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код =1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Гулі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Huli}}, {{lang-ru|Гули}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Мухавецкі сельсавет|Мухавецкага сельсавета]]. Размешчаны за 15 км на паўднёвы ўсход ад [[Брэст]]а. У складзе дзяржаўнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Племзавод „Мухавец“» (цэнтр — [[Мухавец (аграгарадок)|пас. Мухавец]]). == Гісторыя == Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польшча|Польшчы]], у Радваніцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З [[1939]] года ў складзе [[БССР]]. == Насельніцтва == * 78 жыхароў (1959) * 49 жыхароў (1970) * 12 гаспадарак, 16 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Мухавецкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Мухавецкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] ndpigx5yjuc6enyejz7rlo8g7vsdgmu 0 171425 5122387 4426579 2026-04-06T09:50:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122387 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус =Вёска |беларуская назва =Заслучна |арыгінальная назва = |краіна =Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Zaslučna.jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52| lat_min = 00| lat_sec = 41 |lon_dir = E|lon_deg = 23| lon_min = 49| lon_sec = 11 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Мухавецкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код =+375 162 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код =1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Заслу́чна'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zaslučna}}, {{lang-ru|Заслучно}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Мухавецкі сельсавет|Мухавецкага сельсавета]]. Размешчаны за 19 км на паўднёвы ўсход ад [[Брэст]]а, 8 км ад чыгуначнай станцыі Брэст-Усходні. У складзе дзяржаўнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Племзавод «Мухавец» (цэнтр — [[Мухавец (аграгарадок)|пас. Мухавец]]). == Гісторыя == У [[19 стагоддзе|19 стагоддзі]] вёска — прыватная ўласнасць у Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Уваходзіла ў склад маёнтка Камяніца Біскупская, які належаў графіні Красінскай. У [[1870]] годзе адносілася да Біскупска-камяніцкай сельскай грамады. У [[1905]] годзе ў Камянец-Жыровіцкай воласці. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польшча|Польшчы]], у Камянец-Жыровіцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З [[1939]] года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] загінулі 4 вяскоўцы. == Насельніцтва == * 118 рэвізскіх душ (1870) * 39 двароў, 281 жыхар (1897) * 298 жыхароў (1905) * 132 жыхары (1959) * 129 жыхароў (1970) * 39 гаспадарак, 95 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Мухавецкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Мухавецкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] m6d458rnejqpkt41rkp3t1adppcqr08 0 171427 5122445 4435112 2026-04-06T09:58:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122445 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Літвіны (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус =Вёска |беларуская назва =Літвіны |арыгінальная назва = |краіна =Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52| lat_min = 05| lat_sec = 26 |lon_dir = E|lon_deg = 23| lon_min = 54| lon_sec = 25 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Мухавецкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код =+375 162 |паштовы індэкс = 225041 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код =1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Літвіны́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Litviny}}, {{lang-ru|Литвины}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Мухавецкі сельсавет|Мухавецкага сельсавета]]. Размешчаны за 16 км на паўднёвы ўсход ад [[Брэст]]а. У складзе дзяржаўнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства "Племзавод «Мухавец» (цэнтр — [[Мухавец (аграгарадок)|пас. Мухавец]]). == Гісторыя == Вёска заснавана ў пачатку [[1920-я|1920-х]] гадоў. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польшча|Польшчы]], у Брэсцкім павеце Палескага ваяводства. З [[1939]] года ў складзе [[БССР]]. == Насельніцтва == * 12 двароў, 48 жыхароў (1941) * 33 жыхары (1959) * 9 гаспадарак, 16 жыхароў (1997) * 10 гаспадарак, 16 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Мухавецкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Мухавецкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] hcpp61amm05eitjjacc8oyd3cdoprzb 0 171579 5122437 4433831 2026-04-06T09:56:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122437 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Лозы}} {{НП-Беларусь |статус =Вёска |беларуская назва =Лозы |арыгінальная назва = |краіна =Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53| lat_min = 20| lat_sec = 10 |lon_dir = E|lon_deg = 25| lon_min = 56| lon_sec = 04 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет2 = Гарадзішчанскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код =+375 163 |паштовы індэкс = 225328 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Ло́зы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Lozy}}, {{lang-ru|Лозы}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Гарадзішчанскага сельсавета]]. Размешчаны за 36 км ад [[Баранавічы|Баранавіч]], за 14 км ад чыгуначнай станцыі Мордычы на лініі Баранавічы—[[Ліда]]. == Гісторыя == Вядома з [[1567]] года як вёска, з якой шляхціч Я. Багдановіч выставіў аднаго коннага воіна ў войска [[ВКЛ]]. З канца [[18 стагоддзе|18 стагоддзя]] ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У [[1897]] годзе ў Ястрамбельскай воласці Навагрудскага павета [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. З [[1921]] года ў складзе [[Польшча|Польшчы]], у Гарадзішчанскай гміне Баранавіцкага павета Навагрудскага ваяводства. З [[1939]] года ў складзе [[БССР]]. З [[15 студзеня]] [[1940]] года ў Гарадзішчанскім раёне Баранавіцкай, з [[8 студзеня]] [[1954]] года Брэсцкай абласцей, з [[25 снежня]] [[1962]] года ў Баранавіцкім раёне. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года акупіраваны нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінулі 7 вяскоўцаў. Да 14 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад [[Душкавецкі сельсавет|Душкавецкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 14 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 10.</ref>, да 1970 года — у склад [[Гірмантаўскі сельсавет|Гірмантаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнні выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 лістапада, 21 снежня 1970 г. і 21 студзеня 1971 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1971, № 6 (1308).</ref>, да 6 жніўня 1979 года — у склад [[Зялёнаўскі сельсавет|Зялёнаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 6 жніўня 1979 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1979, № 27 (1617).</ref>, да 26 чэрвеня 2013 года — у склад Гірмантаўскага сельсавета<ref>{{cite web | author = | last = | first = | authorlink = | coauthors = | date = | url = http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82/type-%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/286-26.06.2013.htm| archiveurl = https://web.archive.org/web/20150802203908/http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82/type-%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/286-26.06.2013.htm| archivedate = 2 жніўня 2015| title = Решение Брестский облсовет 286 26.06.2013 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Барановичского района Брестской области| format = | work = | publisher = | accessdate = 2 жніўня 2015 | language = ru| postscript = }}</ref>. == Насельніцтва == * 7 двароў, 62 жыхары (1897) * 12 двароў, 73 жыхары (1909) * 13 двароў (1921) * 80 жыхароў (1939) * 100 жыхароў (1959) * 30 двароў, 24 жыхароў (1998) * 14 гаспадарак, 15 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] cqpp14akkk666mgn4dfq597fz8fbv5i 0 171774 5122383 5117682 2026-04-06T09:49:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122383 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус =Вёска |беларуская назва =Закій |арыгінальная назва = |краіна =Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Zakij.jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52| lat_min = 04| lat_sec = 15 |lon_dir = E|lon_deg = 23| lon_min = 51| lon_sec = 33 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Мухавецкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код =+375 162 |паштовы індэкс = 225042<ref>[http://zip.belpost.by/index/search?name_soato=%C7%E0%EA%E8%E9&street=&btn_seek=%C8%F1%EA%E0%F2%FC Почтовые индексы, почтовые коды, телефонные коды городов]</ref> |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код =1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Закі́й'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zakij}}, {{lang-ru|Закий}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Мухавецкі сельсавет|Мухавецкага сельсавета]]. Размешчаны за 17 км на паўднёвы ўсход ад [[Брэст]]а, 11 км ад чыгуначнай станцыі Брэст-Паўднёвы, на захадзе — [[Каменка (басейн Віслы)|р. Каменка]] (прыток [[Мухавец|р. Мухавец]]), на ўсходзе меліярацыйны канал. Транспартныя сувязі па прасёлачнай, затым аўтадарозе [[Малыя Радванічы]]—Брэст. У складзе дзяржаўнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Племзавод «Мухавец» (цэнтр — [[Мухавец (аграгарадок)|пас. Мухавец]]). == Назва == На польскай карце 1933 г. - Zakije (у множным ліку, "Закіі"). == Гісторыя == У [[19 стагоддзе|19 стагоддзі]] вёска — цэнтр маёнтка ў Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Пад [[1839]] годам пазначана ў ліку сёл Камянец-Жыровіцкага царкоўнага прыхода. Паводле рэвізскіх матэрыялаў вёска (117 жыхароў) — уласнасць пана Выганоўскага. У [[1890]] годзе цэнтр Закійскай сельскай грамады, якой належала 115 дзес. зямлі. У [[1897]] годзе працаваў хлебазапасны магазін, ветраны млын. У [[1905]] годзе вёска ў Камянец-Жыровіцкай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польшча|Польшчы]], у Камянец-Жыровіцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З [[1939]] года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] гітлераўцы спалілі 72 двары, загубілі 6 жыхароў; на фронце загінула 7 вяскоўцаў, у партызанах — 5. У жніўні [[1949]] года арганізаваны калгас імя Варашылава, у які ўваходзіла 48 гаспадарак. == Насельніцтва == * 39 двароў, 249 жыхароў (1897) * 263 жыхары (1905) * 36 будынкаў, 165 жыхароў (30.9.1921) * 72 двары, 285 жыхароў (1940) * 170 жыхароў (1959) * 124 жыхары (1970) * 13 гаспадарак, 24 жыхары (1997) * 21 гаспадарка, 39 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Мухавецкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Мухавецкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] gl1cu0mxbevbi5r39fuu70bkiqj5bul 0 171807 5122466 4438279 2026-04-06T10:00:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122466 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|2=Мухавец}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Мухавец |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Мухавец. Царква Святога Уладзімір (04).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52| lat_min = 01| lat_sec = 37 |lon_dir = E|lon_deg = 23| lon_min = 48| lon_sec = 43 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Мухавецкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код =+375 162 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код =1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons =Muchaviec |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Му́хавец'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Мухаве́ц, Рама́наўскія Хутары́, мн.'''</ref> ({{lang-be-trans|Muchaviec}}, {{lang-ru|Мухавец}}, да 1969 года — '''Рама́наўскія Хутары́''') — [[аграгарадок]] у [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Мухавецкі сельсавет|Мухавецкага сельсавета]]. Размешчаны ў прыгараднай зоне за 15 км на паўднёвы ўсход ад [[Брэст]]а, 9 км ад чыгуначнай станцыі Брэст-Паўднёвы, на аўтадарозе Брэст—[[Ковель]], побач [[Каменка (басейн Віслы)|р. Каменка]] (прыток [[Мухавец|р. Мухавец]]). == Гісторыя == Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польшча|Польшчы]], у Камянец-Жыровіцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З [[1939]] года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] загінулі 164 вяскоўцы. У кастрычніку [[1948]] года арганізаваны калгас імя В. П. Чкалава, у які ўключана 26 гаспадарак з 32. З 20 верасня 1971 года цэнтр сельсавета<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 20 верасня 1971 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1971, № 29 (1331).</ref>. == Насельніцтва == * 42 двары, 215 жыхароў (1940) * 542 гаспадаркі, 1632 жыхары (1997) * 644 гаспадаркі, 1999 жыхароў (2005) == Інфраструктура == Цэнтр дзяржаўнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Племзавод „Мухавец“». Ёсць амбулаторыя, лясніцтва, сярэдняя школа, клуб, бібліятэка, яслі-сад, аддзяленне сувязі, кемпінг, гасцініца, сталовая, прамтаварны і прадуктовы магазіны. == Славутасці == [[Файл:Мухавец. Царква Святога Уладзімір (03).jpg|злева|thumb|Свята-Уладзімірская царква]] * [[Паштовая станцыя, Мухавец|Паштовая станцыя]] (сяр XIX ст.) * [[Свята-Уладзімірская царква (Мухавец)|Свята-Уладзімірская царква]] * Помнік [[Сяргей Яфімавіч Багданчук|С. Я. Багданчуку]] — дзеячу рэвалюцыйнага руху ў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] == Вядомыя асобы == * [[Васіль Васільевіч Панасюк]] (нар. 1966) — беларускі палітык. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Muchaviec}} * {{ГБ|http://globustut.by/muhavec/index.htm}} {{Мухавецкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Мухавецкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] [[Катэгорыя:Мухавец (аграгарадок)| ]] gxwizjb29hisa57hkfoiu92b4p4iqq0 0 171813 5122484 4442935 2026-04-06T10:03:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122484 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус =Вёска |беларуская назва =Падлессе Камянецкае |арыгінальная назва = |краіна =Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Padliessie_Kamianieckaje_(1).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 51| lat_min = 59| lat_sec = 51 |lon_dir = E|lon_deg = 23| lon_min = 49| lon_sec = 26 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Мухавецкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код =+375 162 |паштовы індэкс = 225006 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код =1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Падле́ссе Камяне́цкае'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Padliessie Kamianieckaje}}, {{lang-ru|Подлесье Каменецкое}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Мухавецкі сельсавет|Мухавецкага сельсавета]]. Размешчана за 18 км на паўднёвы ўсход ад [[Брэст]]а, на ўсходзе меліярацыйныя каналы, на захадзе — [[Каменка|р. Каменка]] (прыток [[Мухавец|р. Мухавец]]). У складзе дзяржаўнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Племзавод «Мухавец» (цэнтр — [[Мухавец (аграгарадок)|пас. Мухавец]]). == Гісторыя == У [[19 стагоддзе|19 стагоддзі]] вёска ў Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Уваходзіла ў склад маёнтка Камяніца Біскупская. У [[1858]] годзе ўласнасць графіні Краснінскай. У [[1870]] годзе вёска — цэнтр сельскай грамады. У [[1886]] годзе дзейнічала царкоўна-прыходская школа, карчма. У [[1905]] годзе вёска ў Камянец-Жыровіцкай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польшча|Польшчы]], у Камянец-Жыровіцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З [[1939]] года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] нямецка-фашысцкія акупанты знішчылі вёску. У студзені [[1949]] года арганізаваны першы калгас, які аб'яднаў 37 гаспадарак. == Насельніцтва == * 200 сялянскіх душ (1858) * 30 двароў, 240 жыхароў (1886) * 367 жыхароў (1905) * 150 двароў, 730 жыхароў (1940) * 140 жыхароў (1959) * 265 жыхароў (1970) * 56 гаспадарак, 117 жыхароў (1997) * 62 гаспадаркі, 137 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Мухавецкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Мухавецкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] [[Катэгорыя:Падлессе Камянецкае| ]] dnopd55k1q8pu6q8ewkgqdayz73kf4z 0 171817 5122485 4442936 2026-04-06T10:03:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122485 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус =Вёска |беларуская назва =Падлессе Радваніцкае |арыгінальная назва = |краіна =Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52| lat_min = 04| lat_sec = 54 |lon_dir = E|lon_deg = 23| lon_min = 55| lon_sec = 26 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Мухавецкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код =+375 162 |паштовы індэкс = 225041 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код =1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Падле́ссе Радва́ніцкае'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Padliessie Radvanickaje}}, {{lang-ru|Подлесье Радваничское}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Мухавецкі сельсавет|Мухавецкага сельсавета]]. Размешчана за 18 км на паўднёвы ўсход ад [[Брэст]]а, 16 км ад чыгуначнай станцыі Брэст-Усходні, на [[Рыта|р. Рыта]]. У складзе дзяржаўнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Племзавод «Мухавец» (цэнтр — [[Мухавец (аграгарадок)|пас. Мухавец]]). == Гісторыя == У [[19 стагоддзе|19 стагоддзі]] вёска — дзяржаўная ўласнасць у Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Уваходзіла ў склад маёнтка Камяніца Біскупская. У [[1870]] годзе адносілася да Цюхініцкай сельскай грамады. У [[1905]] годзе вёска ў Радваніцкай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польшча|Польшчы]], у Радваніцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З [[1939]] года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] нямецка-фашысцкія акупанты знішчылі вёску, загубілі 21 жыхара. == Насельніцтва == * 207 сялянскіх душ (1858) * 784 жыхары (1905) * 66 двароў, 324 жыхары (30.9.1921) * 72 двары, 320 жыхароў (1940) * 344 жыхары (1959) * 334 жыхары (1970) * 72 гаспадаркі, 94 жыхары (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Мухавецкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Мухавецкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] swfciovlayqeu8ap063bwlcckgg2ykb 0 171894 5121342 5022705 2026-04-05T13:43:32Z Rabbi Mendl 19651 /* Вядомыя навучэнцы */ дапаўненне 5121342 wikitext text/x-wiki {{Картка каледжа | назва = Мінскі дзяржаўны музычны каледж імя М. І. Глінкі | скарачэнне = МДМК імя М. І. Глінкі | выява = MSMC.jpg | арыгінал = | заснаваны = [[1924]] | дырэктар = Снітко Аляксей Іванавіч | размяшчэнне = {{сцяг Беларусі}} [[Мінск]] | сайт = https://glinka-college.by | неафіцыйны сайт = | дэвіз = | адрас = 220035, г. Мінск, вул. Грыбаедава, 22 |}} '''Мінскі дзяржаўны музычны каледж імя [[Міхаіл Іванавіч Глінка|М. І. Глінкі]]''', колішнія назвы '''Мінскі музычны тэхнікум''' (1924—1937), '''Мінскае музычнае вучылішча''' (1937—2011), з 1954 '''імя М. І. Глінкі''' — установа сярэдняй спецыяльнай адукацыі [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]], адна са старэйшых і аўтарытэтных у краіне сярэдніх спецыяльных навучальных устаноў у сферы культуры. == Гісторыя == Заснаваны ў [[1924]] годзе як Мінскі музычны тэхнікум з класамі [[фартэпіяна]], [[Скрыпка|скрыпкі]], [[Віяланчэль|віяланчэлі]], [[Кампазітар|кампазіцыі]]. У наступным [[1925]] годзе адчыніліся класы духавых і ударных інструментаў, у [[1928]] годзе — інструктарскае аддзяленне, на базе якога пачалася падрыхтоўка [[дырыжор]]аў хора. З 1934 года быў адкрыты прыём на спецыяльнасць «[[Спевы]]». У маі [[1937]] года тэхнікум быў рэарганізаваны ў Мінскае музычнае вучылішча. У красавіку [[1957]] года Прэзідыум [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савета]] [[БССР]] за дасягненні ў падрыхтоўке музычных кадраў прысвоіў вучылішчу імя геніяльнага русскага кампазітара [[Міхаіл Іванавіч Глінка|Міхаіла Іванавіча Глінкі]]. У 1973 годзе ў вучылішчы адкрыта падрыхтоўка па спецыяльнасці «Народны хор». У [[1976]] годзе ўзведзены новы будынак музычнага вучылішча па [[Вуліца Грыбаедава (Мінск)|вул. Грыбаедава]] паводле праекта архітэктараў [[Л. Маскалевіч]]а і [[Г. Ласкавая|Г. Ласкавай]]<ref name="АСБ">{{крыніцы/Архітэктары Савецкай Беларусі|}}</ref>. У 1980 адкрыта падрыхтоўка па па спецыяльнасці «Мастацтва эстрады». Распараджэннем Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 2 кастрычніка 2003 г. № 300рп Мінскае дзяржаўнае музычнае вучылішча імя М. І. Глінкі перададзена з рэспубліканскай уласнасці ў камунальную уласнасць горада Мінска<ref name="Решение Минского городского исполнительного комитета от 23.10.2003 N 1850">[http://www.levonevski.net/pravo/normreg2009/num18/d18427.html Рашэнне Мінскага гарвыканкама ад 23.10.2003 N 1850 «О приеме учреждения образования „Минское государственное музыкальное училище имени М. И. Глинки“ из республиканской собственности в коммунальную собственность г. Минска»]</ref>. У 2011 годзе рашэннем Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта навучальная ўстанова была перайменавана ва ўстанову адукацыі «Мінскі дзяржаўны музычны каледж імя М. І. Глінкі». === Вядомыя выкладчыкі === <div style="-moz-column-count:4; column-count:4; -webkit-column-count:4;"> * [[Мікалай Ільіч Аладаў|Мікалай Аладаў]] * [[Леанід Фёдаравіч Бражнік|Леанід Бражнік]] * [[Міхаіл Дзмітрыевіч Васючкоў|Міхаіл Васючкоў]] * [[Анатоль Міхайлавіч Генералаў|Анатоль Генералаў]] * [[Яўген Аляксандравіч Глебаў|Яўген Глебаў]] * Аляксей Грас * [[Міхаіл Паўлавіч Дрынеўскі|Міхаіл Дрынеўскі]] * [[Уладзімір Адамавіч Жылка|Уладзімір Жылка]] * [[Леанід Канстанцінавіч Захлеўны|Леанід Захлеўны]] * [[Леанід Пятровіч Івашкоў|Леанід Івашкоў]] * [[Сяргей Альбертавіч Картэс|Сяргей Картэс]] * Любоў Каспорская * [[Ігар Міхайлавіч Лучанок|Ігар Лучанок]] * [[Андрэй Юр'евіч Мдзівані|Андрэй Мдзівані]] * Адам Мурзіч * [[Тамара Мікалаеўна Ніжнікава|Тамара Ніжнікава]] * Эдуард Пелагейчанка * Яўген Прохараў * [[Фёдар Дзямідавіч Пыталеў|Фёдар Пыталеў]] * [[Георгій Мікалаевіч Пятроў]] * [[Мікола Равенскі|Мікалай Равенскі]] * [[Алесь Уладзіміравіч Рашчынскі|Аляксандр Рашчынскі]] * [[Наталля Аляксандраўна Руднева|Наталля Руднева]] * [[Алег Барысавіч Сонін|Алег Сонін]] * [[Таццяна Пятроўна Сцяпанава|Таццяна Сцяпанава]] * Леанід Школьнікаў * [[Ірына Сямёнаўна Шыкунова|Ірына Шыкунова]] * Людміла Яфімава * [[Валянціна Антонаўна Сямашка|Валянціна Сямашка]] </div> === Вядомыя навучэнцы === <div style="-moz-column-count:4; column-count:4; -webkit-column-count:4;"> * [[Ларыса Пампееўна Александроўская|Ларыса Александроўская]] * [[Віктар Бабарыкін]] * [[Юрый Міхайлавіч Багданаў|Юрый Багданаў]] * [[Алег Бляхарчук]]<ref>Удзельнік {{нп3|Хор Турэцкага|Хора Турэцкага|ru|Хор Турецкого}}</ref> * [[Алена Генадзьеўна Бундзелева|Алена Бундзелева]] * [[Дзяніс Варанцоў]] * [[Віктар Лук’янавіч Вуячыч|Віктар Вуячыч]] * Уладзімір Громаў * Валерый Дайнека * [[Іосіф Іосіфавіч Жыновіч|Іосіф Жыновіч]] * Алег Залётнеў * {{нп3|Ірына Уладзіміраўна Ігнацюк|Ірына Ігнацюк|ru|Игнатюк, Ирина Владимировна}} * {{нп3|Руслан Квінта||ru|Квинта, Руслан}} * [[Надзея Анатольеўна Кучар|Надзея Кучар]] * Леся Лют * Юліян Ляцецкі * [[Ганна Маркаўна Матліна|Ганна Матліна]] * [[Якаў Паўлавіч Навуменка|Якаў Навуменка]] * [[Анатоль Аляксандравіч Наліваеў|Анатоль Наліваеў]] * [[Уладзімір Пазняк]] * [[Іна Радаева]] * [[Несцер Фёдаравіч Сакалоўскі|Несцер Сакалоўскі]] * Ілля Сільчукоў * [[Паліна Пятроўна Смолава|Паліна Смолава]] * Наталля Тамела * Сяргей Трыфанаў * [[Міхаіл Якаўлевіч Фінберг|Міхаіл Фінберг]] * [[Эдуард Сямёнавіч Ханок|Эдуард Ханок]] * [[Ірына Аляксандраўна Цвятаева|Ірына Цвятаева]] * [[Міхаіл Іонавіч Рыўкін]] * {{нп3|Якаў Максімавіч Штэйман|Якаў Штэйман|ru|Штейман, Яков Максимович}} </div> {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Мі́нскае музы́чнае вучы́лішча імя М. І. Глінкі|485}} * {{Крыніцы/БелЭн|10|||413}} == Спасылкі == * [https://glinka-college.by Афіцыйны сайт каледжа] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220122060859/https://glinka-college.by/ |date=22 студзеня 2022 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:1924 год у Мінску]] [[Катэгорыя:Мінскі дзяржаўны музычны каледж імя М. І. Глінкі| ]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Леанарда Маскалевіча]] do7s4qv5aj6vq1yynw14zwwjr3t06x1 5121784 5121342 2026-04-05T19:53:43Z Pabojnia 135280 афармленне 5121784 wikitext text/x-wiki {{Картка каледжа | назва = Мінскі дзяржаўны музычны каледж імя М. І. Глінкі | скарачэнне = МДМК імя М. І. Глінкі | выява = MSMC.jpg | арыгінал = | заснаваны = [[1924]] | дырэктар = Снітко Аляксей Іванавіч | размяшчэнне = {{сцяг Беларусі}} [[Мінск]] | сайт = https://glinka-college.by | неафіцыйны сайт = | дэвіз = | адрас = 220035, г. Мінск, вул. Грыбаедава, 22 |}} '''Мінскі дзяржаўны музычны каледж імя [[Міхаіл Іванавіч Глінка|М. І. Глінкі]]''', колішнія назвы '''Мінскі музычны тэхнікум''' (1924—1937), '''Мінскае музычнае вучылішча''' (1937—2011), з 1954 '''імя М. І. Глінкі''' — установа сярэдняй спецыяльнай адукацыі [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]], адна са старэйшых і аўтарытэтных у краіне сярэдніх спецыяльных навучальных устаноў у сферы культуры. == Гісторыя == Заснаваны ў [[1924]] годзе як Мінскі музычны тэхнікум з класамі [[фартэпіяна]], [[Скрыпка|скрыпкі]], [[Віяланчэль|віяланчэлі]], [[Кампазітар|кампазіцыі]]. У наступным [[1925]] годзе адчыніліся класы духавых і ударных інструментаў, у [[1928]] годзе — інструктарскае аддзяленне, на базе якога пачалася падрыхтоўка [[дырыжор]]аў хора. З 1934 года быў адкрыты прыём на спецыяльнасць «[[Спевы]]». У маі [[1937]] года тэхнікум быў рэарганізаваны ў Мінскае музычнае вучылішча. У красавіку [[1957]] года Прэзідыум [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савета]] [[БССР]] за дасягненні ў падрыхтоўке музычных кадраў прысвоіў вучылішчу імя геніяльнага русскага кампазітара [[Міхаіл Іванавіч Глінка|Міхаіла Іванавіча Глінкі]]. У 1973 годзе ў вучылішчы адкрыта падрыхтоўка па спецыяльнасці «Народны хор». У [[1976]] годзе ўзведзены новы будынак музычнага вучылішча па [[Вуліца Грыбаедава (Мінск)|вул. Грыбаедава]] паводле праекта архітэктараў [[Л. Маскалевіч]]а і [[Г. Ласкавая|Г. Ласкавай]]<ref name="АСБ">{{крыніцы/Архітэктары Савецкай Беларусі|}}</ref>. У 1980 адкрыта падрыхтоўка па па спецыяльнасці «Мастацтва эстрады». Распараджэннем Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 2 кастрычніка 2003 г. № 300рп Мінскае дзяржаўнае музычнае вучылішча імя М. І. Глінкі перададзена з рэспубліканскай уласнасці ў камунальную уласнасць горада Мінска<ref name="Решение Минского городского исполнительного комитета от 23.10.2003 N 1850">[http://www.levonevski.net/pravo/normreg2009/num18/d18427.html Рашэнне Мінскага гарвыканкама ад 23.10.2003 N 1850 «О приеме учреждения образования „Минское государственное музыкальное училище имени М. И. Глинки“ из республиканской собственности в коммунальную собственность г. Минска»]</ref>. У 2011 годзе рашэннем Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта навучальная ўстанова была перайменавана ва ўстанову адукацыі «Мінскі дзяржаўны музычны каледж імя М. І. Глінкі». === Вядомыя выкладчыкі === <div style="-moz-column-count:4; column-count:4; -webkit-column-count:4;"> * [[Мікалай Ільіч Аладаў|Мікалай Аладаў]] * [[Леанід Фёдаравіч Бражнік|Леанід Бражнік]] * [[Міхаіл Дзмітрыевіч Васючкоў|Міхаіл Васючкоў]] * [[Анатоль Міхайлавіч Генералаў|Анатоль Генералаў]] * [[Яўген Аляксандравіч Глебаў|Яўген Глебаў]] * Аляксей Грас * [[Міхаіл Паўлавіч Дрынеўскі|Міхаіл Дрынеўскі]] * [[Уладзімір Адамавіч Жылка|Уладзімір Жылка]] * [[Леанід Канстанцінавіч Захлеўны|Леанід Захлеўны]] * [[Леанід Пятровіч Івашкоў|Леанід Івашкоў]] * [[Сяргей Альбертавіч Картэс|Сяргей Картэс]] * Любоў Каспорская * [[Ігар Міхайлавіч Лучанок|Ігар Лучанок]] * [[Андрэй Юр'евіч Мдзівані|Андрэй Мдзівані]] * Адам Мурзіч * [[Тамара Мікалаеўна Ніжнікава|Тамара Ніжнікава]] * Эдуард Пелагейчанка * Яўген Прохараў * [[Фёдар Дзямідавіч Пыталеў|Фёдар Пыталеў]] * [[Георгій Мікалаевіч Пятроў]] * [[Мікола Равенскі|Мікалай Равенскі]] * [[Алесь Уладзіміравіч Рашчынскі|Аляксандр Рашчынскі]] * [[Наталля Аляксандраўна Руднева|Наталля Руднева]] * [[Алег Барысавіч Сонін|Алег Сонін]] * [[Таццяна Пятроўна Сцяпанава|Таццяна Сцяпанава]] * Леанід Школьнікаў * [[Ірына Сямёнаўна Шыкунова|Ірына Шыкунова]] * Людміла Яфімава * [[Валянціна Антонаўна Сямашка|Валянціна Сямашка]] </div> === Вядомыя навучэнцы === <div style="-moz-column-count:4; column-count:4; -webkit-column-count:4;"> * [[Ларыса Пампееўна Александроўская|Ларыса Александроўская]] * [[Віктар Бабарыкін]] * [[Юрый Міхайлавіч Багданаў|Юрый Багданаў]] * [[Алег Бляхарчук]]<ref>Удзельнік {{нп3|Хор Турэцкага|Хора Турэцкага|ru|Хор Турецкого}}</ref> * [[Алена Генадзьеўна Бундзелева|Алена Бундзелева]] * [[Дзяніс Варанцоў]] * [[Віктар Лук’янавіч Вуячыч|Віктар Вуячыч]] * Уладзімір Громаў * Валерый Дайнека * [[Іосіф Іосіфавіч Жыновіч|Іосіф Жыновіч]] * Алег Залётнеў * [[Ірына Уладзіміраўна Ігнацюк|Ірына Ігнацюк]] * {{нп3|Руслан Квінта||ru|Квинта, Руслан}} * [[Надзея Анатольеўна Кучар|Надзея Кучар]] * Леся Лют * Юліян Ляцецкі * [[Ганна Маркаўна Матліна|Ганна Матліна]] * [[Якаў Паўлавіч Навуменка|Якаў Навуменка]] * [[Анатоль Аляксандравіч Наліваеў|Анатоль Наліваеў]] * [[Уладзімір Пазняк]] * [[Іна Радаева]] * [[Несцер Фёдаравіч Сакалоўскі|Несцер Сакалоўскі]] * Ілля Сільчукоў * [[Паліна Пятроўна Смолава|Паліна Смолава]] * Наталля Тамела * Сяргей Трыфанаў * [[Міхаіл Якаўлевіч Фінберг|Міхаіл Фінберг]] * [[Эдуард Сямёнавіч Ханок|Эдуард Ханок]] * [[Ірына Аляксандраўна Цвятаева|Ірына Цвятаева]] * [[Міхаіл Іонавіч Рыўкін]] * {{нп3|Якаў Максімавіч Штэйман|Якаў Штэйман|ru|Штейман, Яков Максимович}} </div> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Мі́нскае музы́чнае вучы́лішча імя М. І. Глінкі|485}} * {{Крыніцы/БелЭн|10|||413}} == Спасылкі == * [https://glinka-college.by Афіцыйны сайт каледжа] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220122060859/https://glinka-college.by/ |date=22 студзеня 2022 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:1924 год у Мінску]] [[Катэгорыя:Мінскі дзяржаўны музычны каледж імя М. І. Глінкі| ]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Леанарда Маскалевіча]] 2oib39k0spup2529h8gp97tlqqsgvo8 0 171942 5122533 4459899 2026-04-06T10:11:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122533 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус =Вёска |беларуская назва =Сямісосны |арыгінальная назва = |краіна =Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Siamisosny_(2).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52| lat_min = 02| lat_sec = 29 |lon_dir = E|lon_deg = 23| lon_min = 53| lon_sec = 20 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Мухавецкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код =+375 162 |паштовы індэкс = 224010 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код =1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Сямісо́сны'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Siamisosny}}, {{lang-ru|Семисосны}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Мухавецкі сельсавет|Мухавецкага сельсавета]]. Размешчаны за 16 км на паўднёвы ўсход ад [[Брэст]]а, 11 км ад чыгуначнай станцыі Брэст-Паўднёвы. У складзе дзяржаўнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства "Племзавод «Мухавец» (цэнтр — [[Мухавец (аграгарадок)|пас. Мухавец]]). == Гісторыя == У [[19 стагоддзе|19 стагоддзі]] вёска — цэнтр вотчыннага маёнтка ў Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Маёнтак складаўся з фальварка Сямісосны (або Краснік) і в. Забалацце. У [[1846]] годзе маёнтак належаў Ганне Камінскай, якая валодала тут 198 дзес. зямлі. Пазней меў назву Сямісосны—Забалацце. У [[1890]] годзе маёнтак — уласнасць пана Качкоўскага, 97 дзес. зямлі. У [[1905]] годзе выселкі ў Камянец-Жыровіцкай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польшча|Польшчы]], у Камянец-Жыровіцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З [[1939]] года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] загінулі 2 жыхары. == Насельніцтва == * 22 сялянскія душы (1833) * 33 прыгонных селяніна (1846) * 32 жыхары (1905) * 3 двары, 18 жыхароў (30.9.1921) * 64 жыхары (1959) * 36 жыхароў (1970) * 3 гаспадаркі, 8 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Мухавецкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Мухавецкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] pn9j6b50kssovgm17in4youseyx1l0v 0 171945 5122379 4425854 2026-04-06T09:48:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122379 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Забалацце}} {{НП-Беларусь |статус =Вёска |беларуская назва =Забалацце |арыгінальная назва = |краіна =Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Zabalaccie,_Brest_District_(2).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52| lat_min = 03| lat_sec = 27 |lon_dir = E|lon_deg = 23| lon_min = 51| lon_sec = 16 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Мухавецкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код =+375 162 |паштовы індэкс = 225042 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код =1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''За́балацце'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zabalaccie}}, {{lang-ru|Заболотье}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Мухавецкі сельсавет|Мухавецкага сельсавета]]. Размешчана за 15 км на паўднёвы ўсход ад [[Брэст]]а, 9 км ад чыгуначнай станцыі Брэст-Паўднёвы, на аўтадарозе [[Малыя Радванічы]]—Брэст, на захадзе меліярацыйныя каналы. У складзе дзяржаўнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Племзавод „Мухавец“» (цэнтр — [[Мухавец (аграгарадок)|пас. Мухавец]]). == Гісторыя == У пісьмовых крыніцах XVI стагоддзя згадваецца ў Берасцейскім павеце і [[Берасцейскае ваяводства|ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Пад 1589 годам упамінаецца ў сувязі з «наездамі на сяло». Пасля 3-га падзелу [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1795) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Слонімская губерня|Слонімскай]], з 1797 года — у [[Літоўская губерня|Літоўскай]], з 1801 года — у [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]] губернях. У 1870 годзе вёска адносілася да Забалацкай сельскай грамады. У пачатку [[20 стагоддзе|20 стагоддзя]] вёска ў Камянец-Жыровіцкай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. У [[1905]] годзе непадалёку ад вёскі размяшчаўся фальварак. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польшча|Польшчы]], у Камянец-Жыровіцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З [[1939]] года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] ў Забалацці дзейнічала падпольная антыфашысцкая ячэйка. Вясковая моладзь на чале з У. І. Стэльмашук сабрала для партызан шмат зброі, у т.л. 5 аўтаматаў, 4 ручныя кулямёты, 30 вінтовак. За годы вайны загінулі 20 вяскоўцаў. == Насельніцтва == * 165 рэвізскіх душ (1870) * 381 жыхар (1905) * 15 двароў, 109 жыхароў (30.9.1921) * 225 жыхароў (1959) * 244 жыхары (1970) * 17 двароў, 172 жыхары (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Мухавецкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Мухавецкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] 6g9edd5shcoyqefpzm0totv22ww46ib 0 171948 5122411 4744386 2026-04-06T09:53:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122411 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус =Вёска |беларуская назва =Камяніца Жыравецкая |арыгінальная назва = |краіна =Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Kamianica_Žyravieckaja_(3).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52| lat_min = 03| lat_sec = 31 |lon_dir = E|lon_deg = 23| lon_min = 48| lon_sec = 50 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Мухавецкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код =+375 162 |паштовы індэкс = 225042 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код =1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Камяні́ца Жыраве́цкая'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kamianica Žyravieckaja}}, {{lang-ru|Каменица Жировецкая}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Мухавецкі сельсавет|Мухавецкага сельсавета]]. Размешчана за 12 км на паўднёвы ўсход ад [[Брэст]]а, 6 км ад чыгуначнай станцыі Брэст-Паўднёвы, на поўдні — [[Каменка (басейн Віслы)|р. Каменка]] (прыток [[Мухавец|р. Мухавец]]), на аўтадарозе Брэст—[[Вялікія Радванічы]]. У складзе дзяржаўнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства "Племзавод «Мухавец» (цэнтр — [[Мухавец (аграгарадок)|пас. Мухавец]]). == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядома з [[16 стагоддзе|16 стагоддзя]] як сяло — уласнасць зямян у Берасцейскім павеце [[Троцкае ваяводства|Троцкага ваяводства]] [[ВКЛ]]. У [[1510]] годзе вялікі князь ВКЛ [[Жыгімонт I Стары]] зацвердзіў сяло Жыровічы з Камяніцай за магнатам Л. Храбтовічам. З [[1566]] года ў [[Берасцейскае ваяводства|Берасцейскім ваяводстве]] ВКЛ, уладанне каталіцкай царквы, з [[1781]] годзе — брэсцкага падкаморыя Выганоўскага. Пасля 3-га падзелу [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1795) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Слонімская губерня|Слонімскай]], з [[1797]] года — у [[Літоўская губерня|Літоўскай]], з [[1801]] года — у [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]] губернях. У [[1838]] годзе Выганоўскім тут пабудавана драўляная царква са званіцай. У [[1861]] годзе вёска ў складзе маёнтка Камяніца. У гэтым годзе адкрыта народнае вучылішча. У [[1881]] годзе тут знаходзіцца валасная ўправа, царкоўна-прыходская школа, карчма. Працавала народнае вучылішча, у якім вучыліся 57 хлопчыкаў і 5 дзяўчынак. У [[1890]] годзе маёнтак Камянец-Жыровецкі (ён жа Чырвоны Двор) належаў М. Татарскаму. У [[1886]] годзе цэнтр Камянец-Жыровецкай воласці Брэсцкага павета, у якую ўваходзілі 19 сёл з 327 дварамі. У [[1897]] годзе праваслаўная царква, валасное праўленне, народнае вучылішча, хлебазапасны магазін, карчма. У [[1898]] годзе ў маёнтку дзейнічаў цагельны завод (16 рабочых). У [[1905]] годзе сяло ў Брэсцкім павеце; працаваў валасны сельскі фельчар, размяшчаліся ўчасткі: паліцэйскіх ураднікаў, кватэра якіх знаходзілася ў [[Гершоны (Брэсцкі раён)|Гершонах]], судовых следчых, міравых пасрэднікаў, судова-міравой акругі, адзін раз у год працаваў прызыўны ўчастак. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польшча|Польшчы]], цэнтр Камянец-Жыровецкай гміне Брэст-Літоўскага павета Палескага ваяводства. З [[1939]] года ў складзе [[БССР]]. З 12 кастрычніка 1940 года цэнтр [[Жыравецкі сельсавет|Жыравецкага сельсавета]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] 7 вяскоўцаў загінулі на фронце, 3 — у партызанах. 20 верасня 1971 года Жыравецкі сельсавет перайменаваны ў Мухавецкі, цэнтр перанесены ў пасёлак [[Мухавец (аграгарадок)|Мухавец]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 20 верасня 1971 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1971, № 29 (1331).</ref>. У 1976 годзе да вёскі далучана вёска [[Кунахі]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 19 ліпеня 1976 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распраджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1976, № 23 (1505).</ref>. == Насельніцтва == * 60 мужчын, 62 жанчыны (1861) * 16 двароў, 171 жыхар (1881) * 40 двароў, 308 жыхароў (1897) * 325 жыхароў (1905) * 17 двароў, 231 жыхар (30.9.1921) * 52 двары, 333 жыхары (1940) * 228 жыхароў (1959) * 280 жыхароў (1970) * 93 гаспадаркі, 186 жыхароў (1997) * 112 гаспадарак, 233 жыхары (2005) == Інфраструктура == * Аддзяленне і цяпліца саўгаса «Мухавец» * Базавая школа * Аддзяленне сувязі * Фельчарска-акушэрскі пункт * Магазін * Клуб * Бібліятэка == Славутасці == * [[Свята-Пакроўская царква (Камяніца Жыравецкая)|Свята-Пакроўская царква]] * Брацкая магіла ([[1941]]—[[1944]]) — {{ГККРБ 4|113Д000087}} === Старачаная спадчына === * [[Царква ў гонар Пакрова Прасвятой Багародзіцы (Камяніца Жыравецкая)|Царква ў гонар Пакрова Прасвятой Багародзіцы]] (1838). Знесена ў 1970-я гг. == Вядомыя асобы == У вёсцы пахаваны беларускі мастак [[Мікалай Міхайлавіч Селяшчук]] (1947—1996) і беларуская пісьменніца [[Валянціна Міхайлаўна Кукса]] (1951—2014). {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.radzima.org/be/miesca/kamyanica-zhyroveckaya.html Вёска Камяніца-Жыровецкая на Radzima.org] * {{ГБ|http://globustut.by/zhirovicka/index.htm}} {{Мухавецкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Мухавецкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] [[Катэгорыя:Камяніца Жыравецкая| ]] egtpjxkxxngx3dj6k30661qkume5qoz 0 174544 5122207 5048274 2026-04-06T09:21:58Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122207 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Блужа}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Блужа |выява = Bluzha village.jpg |подпіс = Від на вёску з трасы Мар’іна Горка — Талька |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Блужскі }} '''Блу́жа'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Bluža}}) — [[аграгарадок]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d910n0030241&q_id=10271649|title=Решение Пуховичского районного Совета депутатов от 29 января 2010 года № 206 "О преобразовании деревни Блужа Блужского сельсовета в агрогородок"|url-status=dead}}</ref> у [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Блужскі сельсавет|Блужскага сельсавета]]. Месціцца за 12 км на паўднёвы ўсход ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], за 66 км ад [[Мінск]]а, чыгуначны прыпынак [[Майскі (прыпыначны пункт)|Майскі]], на рацэ [[Сіняўка (рака)|Сіняўка]]. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === У канцы XIV стагоддзя палову Блужы атрымаў як выслугу князь [[Андрэй Васілевіч (княжыч друцкі)|Андрэй Васілевіч]], які загінуў у [[Бітва на Ворскле (1399)|бітве на Ворскле]] (1399), а пасля трымалі яго беспатомныя нашчадкі, другую палову Блужы трымаў пан [[Румбольд Валімонтавіч|Румбольд Валімунтавіч]]. Палова нашчадкаў князя Андрэя, як вымарачная адышла да вялікага князя [[Вітаўт]]а, які 19 красавіка 1411 года перадаў яе [[Віленскае біскупства|Віленскаму капітулу]] ў абмен на іншыя маёнткі<ref>Vitoldiana. № 23. S. 30-31; ''Ochmański J.'' Powstanie i rozwój latyfundium biskupstwa wileńskiego (1387—1550): Ze studiów nad rozwojem wielkiej własności na Litwie i Białorusi w średniowieczu. — Poznań, 1963. S. 56-57;</ref>. У 1567 годзе сяло ў [[Менскі павет|Менскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], уласнасць каталіцкай царквы і прыватная шляхецкая ўласнасць<ref name="atlas1">{{Крыніцы/ВГАБ|1к}} С. 196.</ref>. У 1714 годзе блужскія землі належалі Лявону Замайскаму, а ў 1725 годзе ўладальнікамі былі Адам і Аўгусціна Троські. === Пад уладай Расійскай імперыі === У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Цэнтр праваслаўнага прыходу, у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1795 годзе землі Ігуменскага графства «''былі нададзены генерал-маёру Папову (які пасля быў дзейсным стацкім саветнікам) з колькасцю 1175 душ з усімі прыналежнымі таму маёнтку землямі і ўгоддзямі 28 356 дзесяцін 1599 сажняў, у тым ліку вёска Блужа''». У 1832 годзе Блужай валодалі Пётр і Тэафілія Завадскія. Пры Тэафіліі ў 1844 годзе на землях Беларусі праводзілі [[Інвентарная рэформа|інвентарную рэформу]], тады ж быў складзены [[Інвентары|інвентар]] маёнтка Блужа. Маёнтку Блужа належалі вёскі: [[Падвосава|Падосава]] — 22 двары, [[Берлеж]] — 32, [[Бабы (Пухавіцкі раён)|Бабы]] — 12, [[Арэшкавічы (Пухавіцкі раён)|Арэшкавічы]] — 16, Слабодка — 8, [[Суцін (Пухавіцкі раён)|Суцін]] — 15, агулам 105 цяглых двароў. У маёнтку жылі дваровыя людзі — 10 сямей: Баешкі, Галавінчыкі, Кульбіцкія, Прановічы, Палазнікі, Міклушы, Кавалевічы, Шаўцовы. У 1863 годзе ўласнасць Лауры з Завадскіх Свентаржэцкай, жонкі [[Баляслаў Часлававіч Свентаржэцкі|Баляслава Свентаржэцкага]]<ref name="talka.info">http://talka.info/bluzha.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131209073631/http://talka.info/bluzha.html|date=9 снежня 2013}}</ref>. У 1866 годзе за ўдзел мужа ў паўстанні расійскімі ўладамі была секвестравана 1/7 частка маёнтка Блужа{{Sfn|Матвейчык Д.|2016|с=514}}. На 1876 годзе маёнткам Блужа валодала дваранка рыма-каталіцкага веравызнання Сафія Баляславаўна Свентаржэцкая, мела 37200 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]] зямлі{{Sfn|Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1876 годъ|1877|с=144}}. Пазней Сафія выйшла замуж за Прозара, у 1888 годзе Сафія Баляславаўна Прозар мела 11487 дзесяцін зямлі{{Sfn|Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год|1889|с=212}}. Пасля 1861 года ў [[Пухавіцкая воласць|Пухавіцкай воласці]] ігуменскага павета. У 1869 годзе адкрыта [[Народныя вучылішчы|народнае вучылішча]]. У 1879 годзе праваслаўнай царкве належала 100 дзесяцін зямлі, прыход налічваў каля 1600 чалавек. Распаўсюджаны [[Бандарныя вырабы|бандарныя]], цяслярскія і перавозныя промыслы. У 1886 годзе ў народным вучылішчы займаліся 36 хлопчыкаў і 9 дзяўчынак, настаўніцай працавала Ганна Дарафеева. У 1900 годзе — 45 вучняў (сярод іх 2 дзяўчынкі), іх вучыў настаўнік Васіль Макарэня. У другой палове XIX стагоддзя сяляне дралі ліпавае лыка, з якога выраблялі лапці і [[Рагожа|рагожу]], гэтыя вырабы ішлі ў [[Стоўбцы]], а адтуль па [[Нёман|Нёмане]] да [[Каралевец|Каралеўца]]. Гандлем кіравалі жыды{{Sfn|SgKP|1880|s=254}}. У 1890 годзе пабудавана Успенская царква, будынак для школы. У 1897 годзе ў сяле (яно ж Падвосаў) было народнае вучылішча, [[хлебазапасны магазін]], піцейны дом, царква, побач маёнтак (ён жа Гародна). У 1913 годзе сярод землеўладальнікаў у Блужы: Пётр Мікалаевіч Галіневіч (2794 дзесяціны){{Sfn|Nad Świsłoczą|1914|s=102}} і Васіль Сянецкі (281 дзесяціна){{Sfn|Nad Świsłoczą|1914|s=103}}. У другой палове XIX стагоддзя частку земляў у Блужы меў [[Юльян Булгак]]<ref name="talka.info" />. У 1917 годзе адбыліся хваляванні, сяляне захапілі сенажаці Юльяна Булгака{{Sfn|Памяць|2003|с=127}}. === Найноўшы час === З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літбел ССР|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Маёмасць маёнтка нацыяналізаваная. На базе народнага вучылішча створана школа 1-й ступені, у якой 1922 годзе займаліся 54 вучні. З 20 жніўня 1924 года цэнтр сельсавета Пухавіцкага раёна [[Менская акруга|Менскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930), з 20 лютага 1938 года ў [[Мінская вобласць|Менскай вобласці]]. У пачатку 1930-х праведзена прымусовая [[калектывізацыя]], створаны [[калгас]] «Чырвоны кастрычнік», працавала кузня. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да 3 ліпеня 1944 года вёска пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У ваколіцах вёскі дзейнічала савецкае падполле. У 1966 годзе да Блужы была далучана вёска Бабы. У 1970 годзе цэнтр калгаса «1 Мая». 29 студзеня 2010 года вёска ператворана ў аграгарадок<ref>[http://naviny.org/2010/01/29/by117693.htm «О преобразовании деревни Блужа Блужского сельсовета в агрогородок». Решение Пуховичского районного Совета депутатов от 29.01.2010 № 206] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170712185803/http://naviny.org/2010/01/29/by117693.htm |date=12 ліпеня 2017 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1870 год — 97 жыхароў * 1886 год — 24 двары, 224 жыхары * 1897 год — сяло, 77 двароў, 461 жыхар; маёнтак, 3 двары, 27 жыхароў * 1909 год — сяло, 97 двароў, 440 жыхароў; маёнтак, 75 жыхароў * 1917 год — 97 двор, 440 жыхароў * 1970 год — 113 двароў, 325 жыхароў * 2002 год — 196 двароў, 558 жыхароў * 2007 год — 198 гаспадарак, 524 жыхары * 2010 год — 194 гаспадаркі, 540 жыхароў * 2019 год — 494 жыхары<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26}}</ref> == Інфраструктура == === Культура === [[Файл:Bluža Library 20 april 2016.jpg|міні|Бібліятэка ў Блужы]] * Дом культуры * Бібліятэка === Адукацыя === * [[Блужскі навучальна-педагагічны комплекс дзіцячы сад — базавая школа імя М. Чэпіка]] * Дзіцячы сад === Медыцына === * Фельчарска-акушэрскі пункт === Эканоміка === * Механічныя майстэрні; * Аддзяленне сувязі; * Крама; * Аграсядзіба «Дары Вялеса»<ref>http://www.gorka.by/?p=46871 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181125160951/http://www.gorka.by/?p=46871 |date=25 лістапада 2018 }}</ref>. == Славутасці == [[Файл:Bluža Memorial of The Great Patriotic War 20 april 2016.jpg|міні|Мемарыял загінулым у Другой сусветнай вайне]] * Музей Героя Савецкага Саюза Мікалая Чэпіка * Мемарыял у памяць загінулых у Другой сусветнай вайне (скульптар [[Уладзімір Пятровіч Слінчанка|Уладзімір Слінчанка]]<ref name="НББ">{{bis.nlb.by|128356|Слінчанка Уладзімір Пятровіч}}</ref>) * Брацкая магіла савецкіх воінаў === Страчаная спадчына === [[Файл:Bluzha1.jpg|міні|злева|Памятны крыж на месцы разбуранай царквы]] * [[Царква Успення Прасвятой Багародзіцы (Блужа)|Царква Успення Прасвятой Багародзіцы]] * Сядзіба == Вядомыя асобы == * [[Васіль Рыгоравіч Шапялевіч]] (нар. 1947) — доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Блужа|120}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1|254|Błuże, Błuża|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1876 годъ|арыгінал = |спасылка = |адказны = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Типографія Губернскаго Правленія|год = 1877|том = |старонкі = |старонак = 187|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1876 годъ}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи [за 1888 год]|арыгінал = |спасылка = https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/46/Списокъ_Землевладѣльцевъ_Минской_Губерніи_за_1888_год.pdf|адказны = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Минская Губернская Типографія|год = 1889|том = |старонкі = |старонак = 419|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год}} * {{кніга|аўтар = |частка = Приложеніе. Списокъ землевладѣльцевъ Минской губерніи, владѣющихъ 500 десятин. земли и болѣе|загаловак = Памятная книжка Минской губерніи на 1904 г.|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Изданіе Минскаго губернскаго статистическаго комитета|год = 1903|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Списокъ землевладѣльцевъ Минской губерніи}} * {{кніга|аўтар = |частка = Spis ziemian mińskich, posiadających 100 i więcej dziesięcin ziemi|загаловак = Nad Świsłoczą : kalendarz miński informacyjny na rok 1914|арыгінал = |спасылка = https://polona.pl/preview/f2a6669f-c208-41f0-a262-d48acb2e63e3|адказны = pod redakcją W. Dworzaczka|выданне = |месца = Wilno|выдавецтва = Znicz|год = 1914|том = |старонкі = |alleseiten = 130|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Nad Świsłoczą}} * {{кніга|аўтар = [[Дзмітрый Часлававіч Матвейчык|Матвейчык Д]].|частка = |загаловак = Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў : біяграфічны слоўнік : (паводле матэрыялаў Нацыянальнага гістарычнага архіва Беларусі)|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2016|том = |старонкі = |старонак = 735|серыя = |isbn = 978-985-01-1159-3|тыраж = |ref = Матвейчык Д.}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.radzima.org/be/miesca/bluzha.html в. Блужа] на [[Radzima.org]] * [http://talka.info/bluzha.html Портал Талька-Инфо. Блужа] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131209073631/http://talka.info/bluzha.html |date=9 снежня 2013 }} {{Блужскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Блужскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Блужа (аграгарадок)| ]] 1vyosjplzvfzl69bmuagyw1avwpiyvu 0 174860 5121445 4618602 2026-04-05T16:51:55Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5121445 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Праваслаўны храм |Беларуская назва = Крыжаўзвіжанская царква |Арыгінальная назва = |Выява = Жыровічы, Крыжаўзьдзьвіжанская царква 1.jpg |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = {{ГККРБ 4|411Г000537}} |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Вёска |Месцазнаходжанне = [[Жыровіцы|Жыровічы]] |lat_dir = N |lat_deg = 53 |lat_min = 0 |lat_sec = 54 |lon_dir = E |lon_deg = 25 |lon_min = 20 |lon_sec = 50 |region = BY |CoordScale = |На карце = Беларусь Гродзенская вобласць |Канфесія = [[Беларуская праваслаўная царква|Руская праваслаўная царква]] |Епархія = [[Навагрудская епархія|Навагрудская]] |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = [[Базыляне|базыльяне]] (гістарычна) |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = [[ракако]] |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1769 |Заканчэнне будаўніцтва = 1769 |Рэліквіі = |Сучасны стан = дзейнічае |Сайт = |Commons = }} '''Крыжаўзві́жанская царква́''' — [[Праваслаўе|праваслаўная]] царква ў вёсцы [[Жыровіцы|Жыровічах]] [[Слонімскі раён|Слонімскага раёна]]. Помнік архітэктуры [[ракако]]. Інтэр’ер храма адметны тым, што ў мінулым быў упрыгожаны ўнікальным ансамблем ілюзорнага манументальнага жывапісу ([[Квадратура (мастацтва)|квадратуры]]). == Гісторыя == Крыжаўзвіжанская царква была пабудавана ў 1769 годзе як [[Уніяцтва|уніяцкі]] храм-[[кальварыя]] ў стылі [[ракако]], ва ўсходняй частцы [[Жыровіцкі манастыр|Жыровіцкага манастыра]] базыльян на самым высокім месцы. Храм функцыянаваў як [[Кальварыя]] і быў спецыяльна пабудаваны для правядзення працэсій і абыходу стацый [[Крыжовы шлях|Крыжовага шляху]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=83}}. == Архітэктура == Царква адназальная, са [[званіца]]й над уваходам, без вылучэння [[апсіда|апсіды]] ў самастойны аб’ём. Галоўны паўночна-заходні фасад вызначаецца стройнасцю і лёгкасцю 3-яруснай кампазіцыі. Плаўны пераход ярусаў забяспечваецца бакавымі [[Валюта (архітэктура)|валютамі]]. Трэці ярус — 4-гранная вежачка з фігурнай барочнай галоўкай. Падобная меншага памеру вежачка размешчана над алтарнай часткай. Зала храма перакрыта [[цыліндрычнае скляпенне|цыліндрычным скляпеннем]] на распалубках і асветлена бакавымі лучковымі вокнамі. Над уваходам на 3-пралётнай лучковай [[Аркада (архітэктура)|аркадзе]] знаходзяцца [[хоры]] з плаўна хвалістай лініяй [[парапет]]а. Шматступенчатая (28 прыступак) аднамаршавая лесвіца займае палавіну будынка. == Інтэр’ер і манументальны жывапіс == [[Файл:Zyrovicy_Holy_Cross_church_vault_fresco_1927.jpg|міні|250px|Скляпенні Крыжаўзвіжанскай царквы з ілюзорнай паліхроміяй. Фота Я. Здановіча, 1927 год (файл чакаецца)]] Рэальная архітэктура царквы непарыўна спалучалася з манументальным насценным жывапісам другой паловы XVIII стагоддзя, які, на жаль, не дайшоў да нашых дзён, але быў зафіксаваны на фотаздымках першай паловы XX стагоддзя, у прыватнасці, фотафіксацыяй [[Я. Здановіч]]а ў 1927 годзе{{sfn|Klajumienė|2006|с=83, 106}}{{sfn|Klajumienė_Sienu|2004|с=21, 23}}. Скляпенні і бакавыя сцены храма былі шчыльна распісаны сцэнамі [[Мукі Хрыстовы|Мукі Хрыстовай (Пакутаў Хрыста)]], якія ўтваралі адзіную сюжэтную лінію інтэр’ернага дэкору{{sfn|Klajumienė|2006|с=83}}. Галоўным і самым выразным акцэнтам дэкору з’яўлялася ілюзіяністычна «паглыбленая» алтарная сцяна [[Прэзбітэрый|прэсбітэрыя]]. На абтынкаванай сцяне быў напісаны велічны [[аптычны алтар]], у цэнтры якога знаходзілася кампазіцыя «[[Укрыжаванне Хрыста|Укрыжаванне]]». Для ўзмацнення ілюзіі прасторы і перспектывы да намаляванага алтара вялі ілюзорна намаляваныя прыступкі, якія з’яўляліся візуальным працягам рэальнай 28-прыступкавай лесвіцы храма. Такім чынам, мастацкімі сродкамі стваралася ўражанне, што па намаляваных прыступках можна падняцца непасрэдна да алтара{{sfn|Klajumienė|2006|с=83, 104}}. Сёння гэтыя мастацкія роспісы страчаны, аднак старыя фатаграфіі пацвярджаюць, што Крыжаўзвіжанская царква ў Жыровічах была адным з самых цікавых і высокамастацкіх прыкладаў выкарыстання квадратуры ў сакральнай архітэктуры рэгіёна{{sfn|Klajumienė|2006|с=37}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5. — С. 214—216. * ''[[Тамара Віктараўна Габрусь|Габрусь Т. В.]]'' Мураваныя харалы: Сакральная архітэктура беларускага барока / Т. В. Габрусь. — Мн.: [[Ураджай (выдавецтва)|Ураджай]], 2001. — 287 с.: іл. ISBN 985-04-0499-X. — С. 193—194. * {{кніга|спасылка=https://etalpykla.lituanistika.lt/fedora/objects/LT-LDB-0001:B.03~2006~1367151604343/datastreams/DS.001.0.01.BOOK/content|аўтар=[[Даля Клаюмене|Klajumienė D.]]|загаловак=Tapyti altoriai (XVIII a. – XIX a. I p.): nykstantys Lietuvos bažnyčių dailės paminklai|месца=Vilnius|выдавецтва=Vilniaus dailės akademijos leidykla|год=2006|старонак=272|isbn=9955-624-56-6|ref=Klajumienė}} * {{кніга|аўтар=[[Даля Клаюмене|Klajumienė D.]]|загаловак=XVIII a. sienų tapyba Lietuvos bažnyčių architektūroje|месца=Vilnius|выдавецтва=Vilniaus dailės akademijos leidykla|год=2004|старонак=280|isbn=9986-571-98-7|ref=Klajumienė_Sienu}} == Спасылкі == {{ГККРБ|411Г000537}} {{Commons|Category:Church of the Exaltation of the Holy Cross in Žyrovičy}} * {{ГБ|http://globustut.by/zhirovichi/#krestov}} * {{radzima|1712}} * {{Архіварта|kryzhauzvizhanskaja-carkva-zhyrovichy}} {{Жыровіцкі манастыр}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Жыровіцкі манастыр]] [[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Слонімскага раёна]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1769 годзе]] [[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі ракако]] [[Катэгорыя:1769 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Храмы Узвіжання Крыжа Гасподняга]] 4lj11baa11olp2xfsdm2iymafvgukg1 5121446 5121445 2026-04-05T16:52:10Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Інтэр’ер і манументальны жывапіс */ 5121446 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Праваслаўны храм |Беларуская назва = Крыжаўзвіжанская царква |Арыгінальная назва = |Выява = Жыровічы, Крыжаўзьдзьвіжанская царква 1.jpg |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = {{ГККРБ 4|411Г000537}} |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Вёска |Месцазнаходжанне = [[Жыровіцы|Жыровічы]] |lat_dir = N |lat_deg = 53 |lat_min = 0 |lat_sec = 54 |lon_dir = E |lon_deg = 25 |lon_min = 20 |lon_sec = 50 |region = BY |CoordScale = |На карце = Беларусь Гродзенская вобласць |Канфесія = [[Беларуская праваслаўная царква|Руская праваслаўная царква]] |Епархія = [[Навагрудская епархія|Навагрудская]] |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = [[Базыляне|базыльяне]] (гістарычна) |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = [[ракако]] |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1769 |Заканчэнне будаўніцтва = 1769 |Рэліквіі = |Сучасны стан = дзейнічае |Сайт = |Commons = }} '''Крыжаўзві́жанская царква́''' — [[Праваслаўе|праваслаўная]] царква ў вёсцы [[Жыровіцы|Жыровічах]] [[Слонімскі раён|Слонімскага раёна]]. Помнік архітэктуры [[ракако]]. Інтэр’ер храма адметны тым, што ў мінулым быў упрыгожаны ўнікальным ансамблем ілюзорнага манументальнага жывапісу ([[Квадратура (мастацтва)|квадратуры]]). == Гісторыя == Крыжаўзвіжанская царква была пабудавана ў 1769 годзе як [[Уніяцтва|уніяцкі]] храм-[[кальварыя]] ў стылі [[ракако]], ва ўсходняй частцы [[Жыровіцкі манастыр|Жыровіцкага манастыра]] базыльян на самым высокім месцы. Храм функцыянаваў як [[Кальварыя]] і быў спецыяльна пабудаваны для правядзення працэсій і абыходу стацый [[Крыжовы шлях|Крыжовага шляху]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=83}}. == Архітэктура == Царква адназальная, са [[званіца]]й над уваходам, без вылучэння [[апсіда|апсіды]] ў самастойны аб’ём. Галоўны паўночна-заходні фасад вызначаецца стройнасцю і лёгкасцю 3-яруснай кампазіцыі. Плаўны пераход ярусаў забяспечваецца бакавымі [[Валюта (архітэктура)|валютамі]]. Трэці ярус — 4-гранная вежачка з фігурнай барочнай галоўкай. Падобная меншага памеру вежачка размешчана над алтарнай часткай. Зала храма перакрыта [[цыліндрычнае скляпенне|цыліндрычным скляпеннем]] на распалубках і асветлена бакавымі лучковымі вокнамі. Над уваходам на 3-пралётнай лучковай [[Аркада (архітэктура)|аркадзе]] знаходзяцца [[хоры]] з плаўна хвалістай лініяй [[парапет]]а. Шматступенчатая (28 прыступак) аднамаршавая лесвіца займае палавіну будынка. == Інтэр’ер і манументальны жывапіс == Рэальная архітэктура царквы непарыўна спалучалася з манументальным насценным жывапісам другой паловы XVIII стагоддзя, які, на жаль, не дайшоў да нашых дзён, але быў зафіксаваны на фотаздымках першай паловы XX стагоддзя, у прыватнасці, фотафіксацыяй [[Я. Здановіч]]а ў 1927 годзе{{sfn|Klajumienė|2006|с=83, 106}}{{sfn|Klajumienė_Sienu|2004|с=21, 23}}. Скляпенні і бакавыя сцены храма былі шчыльна распісаны сцэнамі [[Мукі Хрыстовы|Мукі Хрыстовай (Пакутаў Хрыста)]], якія ўтваралі адзіную сюжэтную лінію інтэр’ернага дэкору{{sfn|Klajumienė|2006|с=83}}. Галоўным і самым выразным акцэнтам дэкору з’яўлялася ілюзіяністычна «паглыбленая» алтарная сцяна [[Прэзбітэрый|прэсбітэрыя]]. На абтынкаванай сцяне быў напісаны велічны [[аптычны алтар]], у цэнтры якога знаходзілася кампазіцыя «[[Укрыжаванне Хрыста|Укрыжаванне]]». Для ўзмацнення ілюзіі прасторы і перспектывы да намаляванага алтара вялі ілюзорна намаляваныя прыступкі, якія з’яўляліся візуальным працягам рэальнай 28-прыступкавай лесвіцы храма. Такім чынам, мастацкімі сродкамі стваралася ўражанне, што па намаляваных прыступках можна падняцца непасрэдна да алтара{{sfn|Klajumienė|2006|с=83, 104}}. Сёння гэтыя мастацкія роспісы страчаны, аднак старыя фатаграфіі пацвярджаюць, што Крыжаўзвіжанская царква ў Жыровічах была адным з самых цікавых і высокамастацкіх прыкладаў выкарыстання квадратуры ў сакральнай архітэктуры рэгіёна{{sfn|Klajumienė|2006|с=37}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5. — С. 214—216. * ''[[Тамара Віктараўна Габрусь|Габрусь Т. В.]]'' Мураваныя харалы: Сакральная архітэктура беларускага барока / Т. В. Габрусь. — Мн.: [[Ураджай (выдавецтва)|Ураджай]], 2001. — 287 с.: іл. ISBN 985-04-0499-X. — С. 193—194. * {{кніга|спасылка=https://etalpykla.lituanistika.lt/fedora/objects/LT-LDB-0001:B.03~2006~1367151604343/datastreams/DS.001.0.01.BOOK/content|аўтар=[[Даля Клаюмене|Klajumienė D.]]|загаловак=Tapyti altoriai (XVIII a. – XIX a. I p.): nykstantys Lietuvos bažnyčių dailės paminklai|месца=Vilnius|выдавецтва=Vilniaus dailės akademijos leidykla|год=2006|старонак=272|isbn=9955-624-56-6|ref=Klajumienė}} * {{кніга|аўтар=[[Даля Клаюмене|Klajumienė D.]]|загаловак=XVIII a. sienų tapyba Lietuvos bažnyčių architektūroje|месца=Vilnius|выдавецтва=Vilniaus dailės akademijos leidykla|год=2004|старонак=280|isbn=9986-571-98-7|ref=Klajumienė_Sienu}} == Спасылкі == {{ГККРБ|411Г000537}} {{Commons|Category:Church of the Exaltation of the Holy Cross in Žyrovičy}} * {{ГБ|http://globustut.by/zhirovichi/#krestov}} * {{radzima|1712}} * {{Архіварта|kryzhauzvizhanskaja-carkva-zhyrovichy}} {{Жыровіцкі манастыр}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Жыровіцкі манастыр]] [[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Слонімскага раёна]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1769 годзе]] [[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі ракако]] [[Катэгорыя:1769 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Храмы Узвіжання Крыжа Гасподняга]] 60apvldmyktr00mvz2wl4id57x62snw 5121447 5121446 2026-04-05T16:52:48Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Літаратура */ 5121447 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Праваслаўны храм |Беларуская назва = Крыжаўзвіжанская царква |Арыгінальная назва = |Выява = Жыровічы, Крыжаўзьдзьвіжанская царква 1.jpg |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = {{ГККРБ 4|411Г000537}} |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Вёска |Месцазнаходжанне = [[Жыровіцы|Жыровічы]] |lat_dir = N |lat_deg = 53 |lat_min = 0 |lat_sec = 54 |lon_dir = E |lon_deg = 25 |lon_min = 20 |lon_sec = 50 |region = BY |CoordScale = |На карце = Беларусь Гродзенская вобласць |Канфесія = [[Беларуская праваслаўная царква|Руская праваслаўная царква]] |Епархія = [[Навагрудская епархія|Навагрудская]] |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = [[Базыляне|базыльяне]] (гістарычна) |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = [[ракако]] |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1769 |Заканчэнне будаўніцтва = 1769 |Рэліквіі = |Сучасны стан = дзейнічае |Сайт = |Commons = }} '''Крыжаўзві́жанская царква́''' — [[Праваслаўе|праваслаўная]] царква ў вёсцы [[Жыровіцы|Жыровічах]] [[Слонімскі раён|Слонімскага раёна]]. Помнік архітэктуры [[ракако]]. Інтэр’ер храма адметны тым, што ў мінулым быў упрыгожаны ўнікальным ансамблем ілюзорнага манументальнага жывапісу ([[Квадратура (мастацтва)|квадратуры]]). == Гісторыя == Крыжаўзвіжанская царква была пабудавана ў 1769 годзе як [[Уніяцтва|уніяцкі]] храм-[[кальварыя]] ў стылі [[ракако]], ва ўсходняй частцы [[Жыровіцкі манастыр|Жыровіцкага манастыра]] базыльян на самым высокім месцы. Храм функцыянаваў як [[Кальварыя]] і быў спецыяльна пабудаваны для правядзення працэсій і абыходу стацый [[Крыжовы шлях|Крыжовага шляху]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=83}}. == Архітэктура == Царква адназальная, са [[званіца]]й над уваходам, без вылучэння [[апсіда|апсіды]] ў самастойны аб’ём. Галоўны паўночна-заходні фасад вызначаецца стройнасцю і лёгкасцю 3-яруснай кампазіцыі. Плаўны пераход ярусаў забяспечваецца бакавымі [[Валюта (архітэктура)|валютамі]]. Трэці ярус — 4-гранная вежачка з фігурнай барочнай галоўкай. Падобная меншага памеру вежачка размешчана над алтарнай часткай. Зала храма перакрыта [[цыліндрычнае скляпенне|цыліндрычным скляпеннем]] на распалубках і асветлена бакавымі лучковымі вокнамі. Над уваходам на 3-пралётнай лучковай [[Аркада (архітэктура)|аркадзе]] знаходзяцца [[хоры]] з плаўна хвалістай лініяй [[парапет]]а. Шматступенчатая (28 прыступак) аднамаршавая лесвіца займае палавіну будынка. == Інтэр’ер і манументальны жывапіс == Рэальная архітэктура царквы непарыўна спалучалася з манументальным насценным жывапісам другой паловы XVIII стагоддзя, які, на жаль, не дайшоў да нашых дзён, але быў зафіксаваны на фотаздымках першай паловы XX стагоддзя, у прыватнасці, фотафіксацыяй [[Я. Здановіч]]а ў 1927 годзе{{sfn|Klajumienė|2006|с=83, 106}}{{sfn|Klajumienė_Sienu|2004|с=21, 23}}. Скляпенні і бакавыя сцены храма былі шчыльна распісаны сцэнамі [[Мукі Хрыстовы|Мукі Хрыстовай (Пакутаў Хрыста)]], якія ўтваралі адзіную сюжэтную лінію інтэр’ернага дэкору{{sfn|Klajumienė|2006|с=83}}. Галоўным і самым выразным акцэнтам дэкору з’яўлялася ілюзіяністычна «паглыбленая» алтарная сцяна [[Прэзбітэрый|прэсбітэрыя]]. На абтынкаванай сцяне быў напісаны велічны [[аптычны алтар]], у цэнтры якога знаходзілася кампазіцыя «[[Укрыжаванне Хрыста|Укрыжаванне]]». Для ўзмацнення ілюзіі прасторы і перспектывы да намаляванага алтара вялі ілюзорна намаляваныя прыступкі, якія з’яўляліся візуальным працягам рэальнай 28-прыступкавай лесвіцы храма. Такім чынам, мастацкімі сродкамі стваралася ўражанне, што па намаляваных прыступках можна падняцца непасрэдна да алтара{{sfn|Klajumienė|2006|с=83, 104}}. Сёння гэтыя мастацкія роспісы страчаны, аднак старыя фатаграфіі пацвярджаюць, што Крыжаўзвіжанская царква ў Жыровічах была адным з самых цікавых і высокамастацкіх прыкладаў выкарыстання квадратуры ў сакральнай архітэктуры рэгіёна{{sfn|Klajumienė|2006|с=37}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5. — С. 214—216. * ''[[Тамара Віктараўна Габрусь|Габрусь Т. В.]]'' Мураваныя харалы: Сакральная архітэктура беларускага барока / Т. В. Габрусь. — Мн.: [[Ураджай (выдавецтва)|Ураджай]], 2001. — 287 с.: іл. ISBN 985-04-0499-X. — С. 193—194. * {{кніга|спасылка=https://etalpykla.lituanistika.lt/fedora/objects/LT-LDB-0001:B.03~2006~1367151604343/datastreams/DS.001.0.01.BOOK/content|аўтар=[[Даля Клаюмене|Klajumienė D.]]|загаловак=Tapyti altoriai (XVIII a. – XIX a. I p.): nykstantys Lietuvos bažnyčių dailės paminklai|месца=Vilnius|выдавецтва=Vilniaus dailės akademijos leidykla|год=2006|старонак=272|isbn=9955-624-56-6|ref=Klajumienė}} * {{кніга|спасылка=https://etalpykla.lituanistika.lt/object/LT-LDB-0001:B.03~2004~1367157816611/B.03~2004~1367157816611.pdf|аўтар=[[Даля Клаюмене|Klajumienė D.]]|загаловак=XVIII a. sienų tapyba Lietuvos bažnyčių architektūroje|месца=Vilnius|выдавецтва=Vilniaus dailės akademijos leidykla|год=2004|старонак=280|isbn=9986-571-98-7|ref=Klajumienė_Sienu}} == Спасылкі == {{ГККРБ|411Г000537}} {{Commons|Category:Church of the Exaltation of the Holy Cross in Žyrovičy}} * {{ГБ|http://globustut.by/zhirovichi/#krestov}} * {{radzima|1712}} * {{Архіварта|kryzhauzvizhanskaja-carkva-zhyrovichy}} {{Жыровіцкі манастыр}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Жыровіцкі манастыр]] [[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Слонімскага раёна]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1769 годзе]] [[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі ракако]] [[Катэгорыя:1769 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Храмы Узвіжання Крыжа Гасподняга]] f0v9os3saeof2rgf2ameewddqcev112 0 175346 5122672 4425654 2026-04-06T11:12:45Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122672 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Жукі, значэнні}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Жукі |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg =53|lat_min =09|lat_sec =25 |lon_dir = E|lon_deg =27|lon_min =24|lon_sec =00 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Капыльскі |сельсавет = Грозаўскі |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 153 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 32 |насельніцтва = 51 |год перапісу = 2010 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = 223926 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243009336 }} '''Жукі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Žuki}}, {{lang-ru|Жуки}}) — [[вёска]] ў [[Капыльскі раён|Капыльскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Грозаўскі сельсавет|Грозаўскага сельсавета]]. == Гісторыя == У 18 ст. вёска ў Навагрудскім павеце і ваяводстве ВКЛ. Пасля Другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) у Слуцкім павеце Мінскай губерні, 118 жыхароў, карчма, млын, уласнасць М. Бярновіча. Да 27 снежня 1962 года вёска ўваходзіла ў склад [[Мусіцкі сельсавет|Мусіцкага сельсавета]] [[Слуцкі раён|Слуцкага раёна]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 27 снежня 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1963, № 9 (1009).</ref>. == Геаграфія == === Геаграфічнае становішча === Жукі знаходзяцца за 7 км на захад ад [[Грэск|Грэска]] ([[Грэскі сельсавет]]), за 22 км на ўсход ад [[Капыль|Капыля]], за 100 км ад [[Мінск]]а. == Водная сістэма == На захадзе ад Жукоў ёсць меліяратыўныя каналы, непадалёку цячэ р. [[Лакнея]]. == Насельніцтва == * 1909 год — 42 гаспадаркі, 242 жыхара. * 1997 год — 47 гаспадаркі, 89 жыхароў. * 2010 год — 32 гаспадаркі, 51 жыхар. == Транспартная сістэма == 21 км ад чыгуначнай станцыі Морач на лініі Асіповічы-Баранавічы. Даезд па шашы Узда-Старыца-Труханавічы і далей па аўтадарозе Труханавічы-Жукі. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://btclub.livejournal.com/tag/%D0%96%D1%83%D0%BA%D0%B8 Расповяд пра вёску з фота] * [http://btclub.livejournal.com/ Разнастайная інфармацыя пра Капыль і Капыльскі раён] {{Грозаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Капыльскага раёна]] [[Катэгорыя:Грозаўскі сельсавет]] c1a6rzxgdnqepj1n9cl5abnzwrlk4a2 0 176783 5122026 5104287 2026-04-06T00:57:01Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122026 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Амяліна}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Амяліна |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52| lat_min = 13| lat_sec = 31.5 |lon_dir = E|lon_deg = 23| lon_min = 46| lon_sec = 47.5 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Чарнаўчыцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 16(2) |паштовы індэкс = 225040 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Амялі́на'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Amialina}}, {{lang-ru|Омелино}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Чарнаўчыцкі сельсавет|Чарнаўчыцкага сельсавета]]. Размешчана за 21 км на поўнач ад [[Брэст]]а, за 16 км ад чыгуначнай станцыі Матыкалы. Цэнтр сельскагаспадарчага рэспубліканскага ўнітарнага даччынага прадпрыемства «Амялінна». == Назва == Фіксавалася лідскае прозвішча Амелевіч<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QSQ-G9F2-19K4-6?cat=2325345&i=937</ref>, горадзенскае Амель<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QS7-99D3-39X9-N?i=817&cat=2325238</ref>. Ёсць літоўскае ''Ameliūnas''<ref>https://pavardes.lki.lt/?pv=3195cac46c870ea8627e3cd6c656b800</ref>, латышскае ''Amels''<ref>https://uzvardi.lv/surname/626170</ref>. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядома з XIX стагоддзя як вёска, цэнтр аднайменнага маёнтка — дзяржаўная ўласнасць у Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. У 1870 годзе адносілася да Цюхінскай сельскай грамады. У 1862 годзе пазначана ў ліку сёл Чарнаўчыцкага царкоўнага прыхода. У 1882 годзе дзейнічала царкоўна-прыходская школа. У 1897 годзе працаваў [[хлебазапасны магазін]]. У 1905 годзе ў Турноўскай воласці Брэсцкага павета. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Турноўскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] 6 вяскоўцаў загінулі, 3 прапалі без вестак. == Інфраструктура == * Клуб * Магазін * Жывёлагадоўчая ферма == Насельніцтва == * 247 рэвізскіх душ (1858) * 66 двароў, 517 жыхароў (1897) * 540 жыхароў (1905) * 52 двары, 213 жыхароў (1921) * 297 жыхароў (1959) * 218 жыхароў (1970) * 71 гаспадарка, 171 жыхар (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Чарнаўчыцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Чарнаўчыцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] eo7ha2bqnlusiwqzvb9lhe4wy5j351s 0 176824 5122346 5105815 2026-04-06T09:43:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122346 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Вістычы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Vistyčy. Вістычы (2007).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52| lat_min = 12| lat_sec = 15 |lon_dir = E|lon_deg = 23| lon_min = 41| lon_sec = 4 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Чарнаўчыцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Vistyčy |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Ві́стычы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vistyčy}}, {{lang-ru|Вистычи}}) — [[аграгарадок]] у [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Чарнаўчыцкі сельсавет|Чарнаўчыцкага сельсавета]]. Размешчаны за 12 км на поўнач ад [[Брэст]]а. Цэнтр камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Садрассвет». == Назва == Фіксавалася віленскае прозвішча Вістоцкі<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSM1-V7NR-W?i=243&cat=1647808</ref>. Ёсць латышскае ''Vists''<ref>https://uzvardi.lv/surname/655694</ref>. Аснова ''Vyst''- выкарыстоўвалася ў старажытных балцка-літоўскіх двухасноўных імёнах<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 164.</ref>. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядомы з XV стагоддзя як сяльцо — шляхецкая ўласнасць у Берасцейскім старостве [[Троцкае ваяводства|Троцкага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. З 1471 года належала берасцейскаму падкаморыю Выганоўскаму. У XVI стагоддзі ўладанне маршалка літоўскага і старосты берасцейскага [[Юрый Іванавіч Ільініч|Юрыя Ільініча]], пазней — [[Тышкевічы|Тышкевічаў]]. У 1678 годзе пабудаваны з цэглы касцёл цыстэрцыянцаў. У пачатку XIX стагоддзя вёска належала памешчыку Шэміету. Пасля [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Слонімская губерня|Слонімскай]], з 1797 года — у [[Літоўская губерня|Літоўскай]], з 1801 года — у [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]] губернях. У [[вайна 1812 года|вайну 1812 года]], у верасні, пры пераправе цераз р. [[Лясная (рака)|Лясная]] каля вёсак Вістычы, [[Клейнікі]] і [[Церабунь]] адбылася бітва, у выніку якой загінулі 2 тыс. французскіх і 1 тыс. расійскіх салдат, а вёска згарэла. У 1834 годзе касцёл перабудаваны ў мураваную царкву з драўлянай званіцай. Медны звон важыў больш за 5 пудоў і быў датаваны 1692 годам. Царкву наведвалі каля 4 тыс. прыхаджан з 14 навакольных вёсак, ёй належала 126 дзесяцін зямлі. У 1849 годзе Вістычы — уладанне графа [[Грабоўскія|Грабоўскага]]. У маёнтку была плаціна і 8 мастоў. У 1863 годзе ў вёсцы меліся карчма, вадзяны і ветраны млыны. Маёнткам валодаў [[Павел Ягмін (1794—1865)|Павел Ягмін]], які за ўдзел у [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстанні 1863—1864 гадоў]] паводле царскага загада абавязаны быў прадаць 1/7 частку свайго маёнтка. У 1889—1890 гадах у вёсцы працавала народнае вучылішча, дзе вучыліся 61 хлопчык і 3 дзяўчынкі. У 1890 годзе маёнткам валодаў [[С. Ягмін]], які меў тут 383 дзесяціны зямлі. [[Файл:Vistyčy, Cysteryjanski. Вістычы, Цыстэрыянскі (2.02.1916).jpg|міні|злева|Вістычы ў 1916 годзе]] У 1905 годзе вёска ў Матыкальскай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Матыкальскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] 5 жыхароў загінулі. У 1940—1954 гадах вёска ўваходзіла ў склад [[Казловіцкі сельсавет (Брэсцкі раён)|Казловіцкага сельсавета]], да 8 верасня 1959 года — у склад [[Цюхініцкі сельсавет|Цюхініцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 верасня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 11.</ref>. == Інфраструктура == * Крама * Базавая школа * Бібліятэка * Аддзяленне сувязі == Насельніцтва == * 74 жыхары (1905) * 3 двары, 89 жыхароў (1921) * 5 двароў, 37 жыхароў (1940) * 105 жыхароў (1959) * 103 жыхары (1970) * 170 гаспадарак, 605 жыхароў (1997) * 190 гаспадарак, 33 жыхары (2005) == Славутасці == * [[Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Вістычы)|Свята-Крыжаўзвіжанская царква]] (1678), у цэнтры вёскі — помнік архітэктуры барока. — {{ГККРБ 4|112Г000075}} * [[Капліца Маці Божай (Вістычы)|Вежа ўязной брамы былой сядзібы]] (XVIII стагоддзе) — {{ГККРБ 4|113Г000076}} === Старачаная спадчына === * [[Палацава-паркавы ансамбль Ягмінаў (Вістычы)|Палацава-паркавы ансамбль Ягмінаў]] * [[Капліца-пахавальня Ягмінаў]] <center><gallery widths="180px"> Vistyčy, Jahmin, Kaplica. Вістычы, Ягмін, Капліца (1928).jpg|[[Капліца-пахавальня Ягмінаў]], 1928 Vistyčy, Jahmin. Вістычы, Ягмін (1930).jpg|Палац Ягмінаў, 1930 Vistyčy. Вістычы (1919-39) (2).jpg|Прыдарожная капліца, 1939 </gallery></center> {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Чарнаўчыцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Чарнаўчыцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] [[Катэгорыя:Вістычы| ]] n20mbtfaztbnx91lwbwyt5wzqeeeqhd 0 176830 5122054 4304999 2026-04-06T01:13:26Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122054 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Вулька}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Вулька |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52| lat_min = 11| lat_sec = 49.20 |lon_dir = E|lon_deg = 23| lon_min = 37| lon_sec = 42.32 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Чарнаўчыцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Ву́лька'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vuĺka}}, {{lang-ru|Вулька}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Чарнаўчыцкі сельсавет|Чарнаўчыцкага сельсавета]]. Размешчана за 21 км на поўнач ад [[Брэст]]а, за 5 км ад чыгуначнай станцыі Матыкалы. У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Садрассвет» (цэнтр — в. [[Вістычы]]). == Гісторыя == У XVIII стагоддзі вёска — дзяржаўная ўласнасць у складзе [[Берасцейская эканомія|Берасцейскай эканоміі]]. Акрамя феадальнага [[чынш]]у, сяляне плацілі падымны падатак. Яго памер у 1767 годзе складаў 71 злоты і 12 грошаў. Другой грашовай павіннасцю на карысць дзяржавы была [[гіберна]] — падатак на ўтрыманне войска зімой. У 1767 годзе гіберна вёскі складала 31 злоты і 20 грошаў. Пасля [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Слонімская губерня|Слонімскай]], з 1797 года — у [[Літоўская губерня|Літоўскай]], з 1801 года — у [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]] губернях. Уваходзіла ў склад маёнтка Кавярдзякі. У 1860 годзе належала Ф. Ягміну. У 1870 годзе цэнтр Вулькаўскай сельскай грамады. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Матыкальскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У 1940—1954 гадах вёска ўваходзіла ў склад [[Казловіцкі сельсавет (Брэсцкі раён)|Казловіцкага сельсавета]], да 8 верасня 1959 года — у склад [[Цюхініцкі сельсавет|Цюхініцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 верасня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 11.</ref>. == Насельніцтва == * 65 рэвізскіх душ (1870) * 21 двор, 124 жыхары (1876) * 14 двароў, 97 жыхароў (1897) * 136 жыхароў (1905) * 10 двароў, 57 жыхароў (1921) * 85 жыхароў (1959) * 67 жыхароў (1970) * 7 гаспадарак, 23 жыхары (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Чарнаўчыцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Чарнаўчыцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] nih1afxhsw86un9hx23dgpworox7rum 0 176831 5122344 4304971 2026-04-06T09:43:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122344 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Вялікія Сухарэвічы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52| lat_min = 14| lat_sec =17 |lon_dir = E|lon_deg = 23| lon_min = 39| lon_sec = 46 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Чарнаўчыцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Вялі́кія Сухарэ́вічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vialikija Sucharevičy}}, {{lang-ru|Великие Сухаревичи}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Чарнаўчыцкі сельсавет|Чарнаўчыцкага сельсавета]]. Размешчаны за 16 км на поўнач ад [[Брэст]]а. У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Садрассвет» (цэнтр — в. [[Вістычы]]). == Гісторыя == У XIX стагоддзі вёска ў Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні. Уваходзіла ў склад маёнтка Вістычы. У 1858 годзе ўладанне пана Ягміна. У 1897 годзе ў Матыкальскай воласці Брэсцкага павета, дзейнічала школа граматы. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Матыкальскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] загінулі 17 жыхароў. У 1940—1954 гадах вёска ўваходзіла ў склад [[Казловіцкі сельсавет (Брэсцкі раён)|Казловіцкага сельсавета]], да 8 верасня 1959 года — у склад [[Цюхініцкі сельсавет|Цюхініцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 верасня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 11.</ref>. == Насельніцтва == * 111 сялянскіх душ (1858) * 35 двароў, 218 жыхароў (1897) * 286 жыхароў (1905) * 24 двары, 106 жыхароў (1921) * 170 жыхароў (1959) * 106 жыхароў (1970) * 8 гаспадарак, 22 жыхары (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Чарнаўчыцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Чарнаўчыцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] dwf7vhyfuzplhmfacqufppjj8odwvqz 0 176866 5122369 5112386 2026-04-06T09:47:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122369 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Дружба}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Дружба |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52| lat_min = 11| lat_sec = 12 |lon_dir = E|lon_deg = 23| lon_min = 42| lon_sec = 2 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Чарнаўчыцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = '''Cкорбічы''' |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Дру́жба'''<ref name="ReferenceA">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}.</ref> ({{lang-be-trans|Družba}}, {{lang-ru|Дружба}}<ref name="ReferenceA"/>; да 30 ліпеня 1964 — '''Cко́рбічы''') — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Чарнаўчыцкі сельсавет|Чарнаўчыцкага сельсавета]]. Размешчана за 12 км на поўнач ад [[Брэст]]а. У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Садрассвет» (цэнтр — в. [[Вістычы]]). Ёсць магазін. == Гісторыя == Выяўленыя археолагамі два селішчы паблізу вёскі сведчаць, што гэта мясцовасць была заселена людзьмі яшчэ ў глыбокай старажытнасці. Паводле пісьмовых крыніц вёска вядома з XV стагоддзя пад назвай Скорбічы ў Берасцейскай воласці [[Троцкае ваяводства|Троцкага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Пад 1449 годам пазначана ў даравальных запісах [[вялікія князі літоўскія|вялікіх князёў літоўскіх]]. У XIX стагоддзі вёска — дзяржаўная ўласнасць у Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]], уваходзіла ў склад казённага маёнтка Цюхінічы. У 1860 годзе ў Мяднянскай воласці Брэсцкага павета. У 1870 годзе адносілася да Цюхініцкай сельскай грамады, працаваў [[хлебазапасны магазін]]. У 1897 годзе працавала школа граматы, хлебазапасны магазін. У 1905 годзе ў Косіцкай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Косіцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] гітлераўцы знішчылі 5 двароў, загубілі 16 жыхароў; 21 вясковец загінуў на фронце. Да 3 чэрвеня 1957 года вёска ўваходзіла ў склад [[Чэрнеўскі сельсавет (Брэсцкі раён)|Чэрнеўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 3 чэрвеня 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 7.</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=r957b0005850&q_id=5378887|title=Решение исполнительного комитета Брестского областного Совета депутатов трудящихся от 3 июня 1957 года № 344 «О частичном изменении в административно-территориальном делении сельских Советов Брестского и Пинского районов и Домачевского поселкового Совета Брестского района»|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=}}</ref>. 30 ліпеня 1964 года Скорбічы перайменаваны ў Дружбу<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Аб перайменаванні некаторых населеных пунктаў Беларускай ССР ад 30 ліпеня 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 23 (1063).</ref>. == Насельніцтва == * 246 жыхароў (1860) * 246 рэвізскіх душ (1870) * 61 двор, 484 жыхары (1897) * 484 жыхары (1905) * 26 двароў, 170 жыхароў (1921) * 89 двароў, 278 жыхароў (1940) * 340 жыхароў (1959) * 269 жыхароў (1970) * 68 гаспадарак, 211 жыхароў (1997) * 58 гаспадарак, 137 жыхароў (2005) == Славутасці == * Селішча-1 перыяду ранняга сярэднявечча (IX—X стагоддзі), за 0,2 км на поўнач ад вёскі, уздоўж правага берага р. [[Лясная (рака)|Лясная]] — {{ГККРБ 4|113В000083}} * Селішча-2 перыяду ранняга сярэднявечча (IX—X стагоддзі), на поўнач ад селішча-1, за безыменным ручаём — {{ГККРБ 4|113В000084}} * Бескурганны могільнік перыяду ранняга жалезнага веку (IV—I стагоддзі да н.э.), на паўднёвым ускрайку вёскі — {{ГККРБ 4|113В000085}} {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Чарнаўчыцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Чарнаўчыцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] stzq5rauo2h3tjc6n5x76iytccw0935 0 176871 5122396 4304963 2026-04-06T09:51:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122396 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Зелянец}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Зелянец |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52| lat_min = 12| lat_sec = 39 |lon_dir = E|lon_deg = 23| lon_min = 47| lon_sec = 16.53 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Чарнаўчыцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = '''Цярпілавічы''' |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Зеляне́ц'''<ref name="ReferenceA">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}.</ref> ({{lang-be-trans|Zielianiec}}, {{lang-ru|Зеленец}}<ref name="ReferenceA"/>; да 30 ліпеня 1964 года '''Цярпі́лавічы''') — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Чарнаўчыцкі сельсавет|Чарнаўчыцкага сельсавета]]. Размешчаны за 18 км ад [[Брэст]]а. У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Садрассвет» (цэнтр — в. [[Вістычы]]). == Гісторыя == У XIX стагоддзі ў Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Пад 1869 годам пазначана ў ліку сёл Чарнаўчыцкага царкоўнага прыхода. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Брэсцкім павеце Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. 30 ліпеня 1964 года Цярпілавічы перайменаваны ў Зелянец<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Аб перайменаванні некаторых населеных пунктаў Беларускай ССР ад 30 ліпеня 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 23 (1063).</ref>. == Насельніцтва == * 91 жыхар (у в. Вялікія Цярпілавічы), 25 жыхароў (у в. Малыя Цярпілавічы) (1959) * 93 жыхары (1970) * 12 гаспадарак, 21 жыхар (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Чарнаўчыцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Чарнаўчыцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] 1jpi1gau10pdbu2n4by7pspb7xudfje 0 176878 5122020 4304962 2026-04-06T00:56:01Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122020 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Івахнавічы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52| lat_min = 12| lat_sec = 24 |lon_dir = E|lon_deg = 23| lon_min = 49| lon_sec = 40.67 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Чарнаўчыцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Іва́хнавічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Вахну́вічы'''</ref> ({{lang-be-trans|Ivachnavičy}}, {{lang-ru|Ивахновичи}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Чарнаўчыцкі сельсавет|Чарнаўчыцкага сельсавета]]. Размешчаны за 20 км на паўночны ўсход ад [[Брэст]]а, за 13 км ад чыгуначнай станцыі Жабінка. У складзе СВК «Чарнаўчыцы» (цэнтр — в. [[Чарнаўчыцы]]). == Гісторыя == У XIX стагоддзі вёска ў Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]], уваходзіла ў склад маёнтка Чарнаўчыцы. У 1858 годзе ўладанне графаў [[Грабоўскія|Грабоўскіх]]. У 1897 годзе вёска ў Турнянскай воласці, дзейнічалі [[хлебазапасны магазін]] і карчма. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Турнянскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] фашысты знішчылі 3 двары; 6 вяскоўцаў загінулі на фронце, 3 — у партызанах. У кастрычніку 1949 года арганізаваны калгас імя Андрэева, у які ўвайшлі 48 гаспадарак са 109. У выніку ўзбуйненняў калгасаў вёска зрабілася падраздзяленнем калгаса «Іскра». == Інфраструктура == * Фельчарска-акушэрскі пункт * Клуб * Бібліятэка == Насельніцтва == * 263 сялянскія душы (1858) * 69 двароў, 545 жыхароў (1897) * 37 двароў, 219 жыхароў (1921) * 81 двор, 280 жыхароў (1940) * 346 жыхароў (1959) * 256 жыхароў (1970) * 59 гаспадарак, 144 жыхары (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Чарнаўчыцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Чарнаўчыцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] i3rzizigvxhym4fy65d8fhmwciyv9pc 0 176882 5122448 5112381 2026-04-06T09:58:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122448 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Малая Курніца |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52| lat_min = 11| lat_sec = 46 |lon_dir = E|lon_deg = 23| lon_min = 43| lon_sec = 52.36 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Чарнаўчыцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Мала́я Курні́ца'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Malaja Kurnica}}, {{lang-ru|Малая Курница}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Чарнаўчыцкі сельсавет|Чарнаўчыцкага сельсавета]]. Размешчана за 12 км на поўнач ад [[Брэст]]а. У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Садрассвет» (цэнтр — в. [[Вістычы]]). == Гісторыя == У XIX стагоддзі вёска — дзяржаўная ўласнасць у Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Уваходзіла ў склад маёнтка Курніца. У 1897 годзе вёска ў Косіцкай воласці Брэсцкага павета, працаваў [[хлебазапасны магазін]]. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Косіцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] загінулі 7 вяскоўцаў. Да 3 чэрвеня 1957 года вёска ўваходзіла ў склад [[Чэрнеўскі сельсавет (Брэсцкі раён)|Чэрнеўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 3 чэрвеня 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 7.</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=r957b0005850&q_id=5378887|title=Решение исполнительного комитета Брестского областного Совета депутатов трудящихся от 3 июня 1957 года № 344 «О частичном изменении в административно-территориальном делении сельских Советов Брестского и Пинского районов и Домачевского поселкового Совета Брестского района»|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=}}</ref>. . == Насельніцтва == * 109 сялянскіх душ (1858) * 34 двары, 240 жыхароў (1897) * 267 жыхароў (1905) * 12 двароў, 58 жыхароў (1921) * 243 жыхары (1959) * 168 жыхароў (1970) * 32 гаспадаркі, 70 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Чарнаўчыцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Чарнаўчыцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] baou0pmn35wo24s5qwhseehopu32d0z 0 179078 5122474 5112383 2026-04-06T10:02:18Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122474 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Несвіло |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52| lat_min = 12| lat_sec = 22 |lon_dir = E|lon_deg = 23| lon_min = 42| lon_sec = 33 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Чарнаўчыцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 16 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Несвіло́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Niesvilo}}, {{lang-ru|Несвило}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Чарнаўчыцкі сельсавет|Чарнаўчыцкага сельсавета]]. Размешчана за 14 км на поўнач ад [[Брэст]]а, 10 км ад чыгуначнай станцыі Матыкалы. У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Садрассвет» (цэнтр — в. [[Вістычы]]). == Гісторыя == У XIX стагоддзі — дзяржаўная ўласнасць у Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Уваходзіла ў склад маёнтка Вялікая Курніца. У 1870 годзе адносілася да Чарнакоўскай сельскай грамады. У 1890 годзе вёска ў Косіцкай воласці Брэсцкага павета, працавалі 2 ветраныя млыны. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Косіцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. Да 3 чэрвеня 1957 года вёска ўваходзіла ў склад [[Чэрнеўскі сельсавет (Брэсцкі раён)|Чэрнеўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 3 чэрвеня 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 7.</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=r957b0005850&q_id=5378887|title=Решение исполнительного комитета Брестского областного Совета депутатов трудящихся от 3 июня 1957 года № 344 «О частичном изменении в административно-территориальном делении сельских Советов Брестского и Пинского районов и Домачевского поселкового Совета Брестского района»|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=}}</ref>. == Насельніцтва == * 65 сялянскіх душ (1858) * 18 двароў, 98 жыхароў (1897) * 93 жыхары (1905) * 6 двароў, 39 жыхароў (1921) * 86 жыхароў (1959) * 83 жыхары (1970) * 19 гаспадарак, 47 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Чарнаўчыцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Чарнаўчыцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] dyo6g072xnrnozuzq43z7xrt9vf7d2y 0 179084 5122494 4304943 2026-04-06T10:05:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122494 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Покры |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52| lat_min = 15| lat_sec = 16 |lon_dir = E|lon_deg = 23| lon_min = 40| lon_sec = 0 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Чарнаўчыцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Pokry |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''По́кры'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Pokry}}, {{lang-ru|Покры}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Чарнаўчыцкі сельсавет|Чарнаўчыцкага сельсавета]]. Размешчаны за 24 км на паўночны ўсход ад [[Брэст]]а, 18 км ад чыгуначнай станцыі Матыкалы. == Гісторыя == Выяўленыя археолагамі гарадзішча і могільнікі за 2 км на поўдзень ад вёскі, на правым беразе р. [[Лясная (рака)|Лясная]], сведчаць, што гэта мясцовасць была заселена людзьмі яшчэ ў старажытнасці. У 1739 годзе пабудавана драўляная праваслаўная царква. Пасля [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Слонімская губерня|Слонімскай]], з 1797 года — у [[Літоўская губерня|Літоўскай]], з 1801 года — у [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]] губернях. У 1840 годзе жыхарамі вёскі і панам А. Баяроўскім царква перабудавана. Паводле матэрыялаў 1858 года сяло ў Брэсцкім павеце. Уваходзіла ў маёнтак Дзямянчыцы пані Баяроўскай. У 1870 годзе дзейнічала народнае вучылішча. У 1886 годзе вёска ў Турнянскай воласці Брэсцкага павета, працавала царкоўна-прыходская школа. У 1890 годзе вёска — цэнтр сельскагаспадарчага таварыства, якому належала 333,5 дзесяціны зямлі; 48 дзесяцін зямлі мела царква. У 1897 годзе дзейнічаў [[хлебазапасны магазін]]. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Турнянскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] гітлераўцы спалілі 35 двароў, 11 вяскоўцаў загінулі на фронце. У лютым 1949 года арганізаваны першы калгас «Савецкая Армія». З 54 гаспадарак у яго ўступілі 43; 20 мужчын і 36 жанчын. == Насельніцтва == * 146 сялянскіх душ (1858) * 17 двароў, 180 жыхароў (1886) * 38 двароў, 273 жыхары (1897) * 297 жыхароў (1905) * 7 двароў, 30 жыхароў (1921) * 60 двароў, 290 жыхароў (1940) * 249 жыхароў (1959) * 216 жыхароў (1970) * 92 гаспадаркі, 253 жыхары (1997) * 78 гаспадарак, 209 жыхароў (2005) == Інфраструктура == У складзе СВК «Чарнаўчыцы» (цэнтр — в. [[Чарнаўчыцы]]). У вёсцы ёсць фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі, клуб, бібліятэка. == Архітэктурныя помнікі == [[Файл:Покры. Свята-Пакроўская царква (05).jpg|thumb|Свята-Пакроўская царква]] * [[Свята-Пакроўская царква (Покры)|Свята-Пакроўская царква]] (1739), на поўнач ад вёскі. — {{ГККРБ 4|112Г000101}} {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Pokry}} * {{Radzima2|pokry|Вёска Покры}} * {{ГБ|http://globustut.by/pokry/index.htm}} {{Чарнаўчыцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Чарнаўчыцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] [[Катэгорыя:Покры| ]] j63bu8rv2izrgyr7rsl19viawtl8c89 0 179086 5122520 5104658 2026-04-06T10:09:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122520 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Сколдычы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52| lat_min = 13| lat_sec = 17 |lon_dir = E|lon_deg = 23| lon_min = 45| lon_sec = 35 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Чарнаўчыцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = 225030 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Ско́лдычы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Skoldyčy}}, {{lang-ru|Сколдычи}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Чарнаўчыцкі сельсавет|Чарнаўчыцкага сельсавета]]. Размешчаны за 19,5 км на поўнач ад [[Брэст]]а, 14 км ад чыгуначнай станцыі Матыкалы. У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Садрассвет» (цэнтр — в. [[Вістычы]]). == Назва == [[Аляксандр Фёдаравіч Рогалеў|А. Рогалеў]] назвы Скалодзін, Сколдычы, Скоўдзічы супастаўляў са скіфскім этнонімам ''скалоты''<ref>А. Ф. Рогалев. Географические названия в калейдоскопе времен. Гомель, 2011. С. 114.</ref>. З іншага боку, у XVIII ст. у метрыках назва фігуруе як «Скалдыцкія» (польск. ''Skołdyckie''), тут сама фіксавалася прозвішча Скалдыцкі. Было старое літоўскае Сколд.<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSM4-6BT4?i=684&cat=823132 https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSM1-VQB1-J?i=503&cat=2268595&lang=ru</ref> Ёсць латышскае ''Skaldis'', літоўскае ''Skaldavičius''<ref>https://uzvardi.lv/surname/753414 https://pavardes.lki.lt/?pv=9c635ec99a463a9f4217db94c52ed05f</ref>. == Гісторыя == У XIX стагоддзі вёска і аднайменны фальварак у Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. У 1870 годзе ўваходзіла ў сельскую грамаду. У 1905 годзе ў Турнянскай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. Непадалёку знаходзіўся аднайменны фальварак (7 жыхароў). Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Турнянскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] загінулі 3 вяскоўцы. == Насельніцтва == * 11 сялянскіх душ (1858) * 44 жыхары (1905) * 17 двароў, 79 жыхароў (1921) * 3 гаспадаркі, 7 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Чарнаўчыцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Чарнаўчыцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] k35vljod23kv7jthepqi7spjwyw4vts 0 179088 5122523 4304937 2026-04-06T10:09:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122523 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Смуга}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Смуга |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52| lat_min = 11| lat_sec = 51 |lon_dir = E|lon_deg = 23| lon_min = 38| lon_sec = 32.64 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Чарнаўчыцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Сму́га'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Smuha}}, {{lang-ru|Смуга}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Чарнаўчыцкі сельсавет|Чарнаўчыцкага сельсавета]]. Размешчана за 14 км на поўнач ад [[Брэст]]а, 6 км ад чыгуначнай станцыі Матыкалы. == Гісторыя == У XIX стагоддзі вёска ў Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні. Уваходзіла ў склад маёнтка Кавярдзякі, які належаў пану Ф. Ягміну. У 1870 годзе з’яўлялася цэнтрам сельскай грамады. У 1897 годзе дзейнічаў [[хлебазапасны магазін]], ветраны млын. Непадалёку ад вёскі знаходзіўся аднайменны пасёлак (1 двор, 6 жыхароў, кузня). У 1905 годзе вёска ў Матыкальскай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Матыкальскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] загінулі 15 вяскоўцаў. У 1940—1954 гадах вёска ўваходзіла ў склад [[Казловіцкі сельсавет (Брэсцкі раён)|Казловіцкага сельсавета]], да 8 верасня 1959 года — у склад [[Цюхініцкі сельсавет|Цюхініцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 верасня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 11.</ref>. У 1976 годзе да вёскі далучана вёска [[Стоўпы]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 19 ліпеня 1976 г. // Зборнік законаў Беларускай ССР і указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР. — 1976, № 23 (1505).</ref>. == Насельніцтва == * 251 сялянская душа (1858) * 428 жыхароў (1897) * 586 жыхароў (1905) * 19 двароў, 91 жыхар (1921) * 256 жыхароў (1959) * 211 жыхароў (1970) * 44 гаспадаркі, 98 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Чарнаўчыцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Чарнаўчыцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] 25dut3tf2reurcby0do5a5t44hv7t80 0 179091 5122544 4304935 2026-04-06T10:13:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122544 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Холмічы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52| lat_min = 16| lat_sec = 37 |lon_dir = E|lon_deg = 23| lon_min = 39| lon_sec = 13 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Чарнаўчыцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = '''Каростычы''' |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Хо́лмічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Cholmičy}}, {{lang-ru|Холмичи}}; да 1964 года '''Каро́стычы''') — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Чарнаўчыцкі сельсавет|Чарнаўчыцкага сельсавета]]. Размешчаны за 27 км на поўнач ад [[Брэст]]а, 21 км ад чыгуначнай станцыі Матыкалы. У складзе СВК «Чарнаўчыцы» (цэнтр — в. [[Чарнаўчыцы]]). == Гісторыя == У XIX стагоддзі вёска Каростычы ў складзе маёнтка Дзямянчыцы ў Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. У 1858 годзе вёска належала пані Баяроўскай. У 1897 годзе вёска ў Турнянскай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні, працавала школа граматы, [[хлебазапасны магазін]]. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Турнянскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] 7 жыхароў загінулі. 30 ліпеня 1964 года Каростычы перайменаваны ў Холмічы<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Аб перайменаванні некаторых населеных пунктаў Беларускай ССР ад 30 ліпеня 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 23 (1063).</ref>. == Насельніцтва == * 200 сялянскіх душ (1858) * 51 двор, 363 жыхары (1897) * 396 жыхароў (1905) * 352 жыхары (1959) * 256 жыхароў (1970) * 40 гаспадарак, 57 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Чарнаўчыцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Чарнаўчыцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] ebcf2v2jxqfek1wwqb9nsmz2yl7umcc 0 179094 5122555 4304933 2026-04-06T10:14:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122555 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Чарнакі}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Чарнакі |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52| lat_min = 11| lat_sec = 39.43 |lon_dir = E|lon_deg = 23| lon_min = 42| lon_sec = 57.62 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Чарнаўчыцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Чарнакі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Čarnaki}}, {{lang-ru|Чернаки}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Чарнаўчыцкі сельсавет|Чарнаўчыцкага сельсавета]]. Размешчаны за 13 км на поўнач ад [[Брэст]]а. == Гісторыя == У XIX стагоддзі вёска — дзяржаўная ўласнасць у Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]], у складзе маёнтка Курніца. У сакавіку 1861 года сяляне адмовіліся выконваць інвентарныя павіннасці. Для ўстанаўлення парадку быў высланы адзін батальён Велікалуцкага пяхотнага палка. Складзеныя памешчыкамі ўстаўныя граматы, якія «ўзаконьвалі» абрабаванне сялян, сустрэлі з іх боку актыўны пратэст. У кастрычніку 1862 года сяляне зноў адмовіліся адбываць павіннасці. У 1868 годзе ў вёсцы працавала школа граматы. У 1897 годзе вёска ў Косіцкай воласці Брэсцкага павета. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Косіцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. Да 3 чэрвеня 1957 года вёска ўваходзіла ў склад [[Чэрнеўскі сельсавет (Брэсцкі раён)|Чэрнеўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 3 чэрвеня 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 7.</ref>. == Насельніцтва == * 117 мужчын, 156 жанчын (1858) * 10 двароў, 577 жыхароў (1897) * 700 жыхароў (1905) * 10 двароў, 64 жыхары (1921) * 15 двароў, 68 жыхароў (1940) * 13 гаспадарак, 20 жыхароў (1997) * 9 гаспадарак, 19 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Чарнаўчыцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Чарнаўчыцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] j7g0egb5jvs9kifc88jmkyhsdnvqnh1 0 179241 5122343 5117688 2026-04-06T09:42:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122343 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Вялікія Радванічы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Vialikija_Radvaničy_(1).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52 | lat_min = 01 | lat_sec = 51 |lon_dir = E|lon_deg = 24 | lon_min = 00 | lon_sec = 37 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Радваніцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Vialikija Radvaničy |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Вялі́кія Радва́нічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vialikija Radvaničy}}, {{lang-ru|Великие Радваничи}}) — [[аграгарадок]] у [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]], на правым беразе р. [[Рыта]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Радваніцкі сельсавет|Радваніцкага сельсавета]]. Размешчаны за 33 км на паўднёвы ўсход ад [[Брэст]]а, 23 км ад чыгуначнай станцыі [[Жабінка]], на ўсходзе меліярацыйныя каналы, на захадзе — р. [[Рыта]] (прыток р. [[Мухавец]]). Транспартныя сувязі па аўтадарозе Вялікія Радванічы — Брэст. У складзе Рэспубліканскага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Селекцыйна-гібрыдны цэнтр „Заходні“» (цэнтр — аг. [[Вялікія Матыкалы]]). == Назва == Фіксаваліся віленскія прозвішчы Радван, Радвановіч, горадзенскае Радванскі<ref>https://eais.archyvai.lt/repo-ext/view/287291140</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSM1-49DC-6?i=74&cat=1647808</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-8QCD-H?i=921&cat=1046002</ref>. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядомы з XVI стагоддзя як сяло — цэнтр Радваніцкай воласці ў Берасцейскім старостве [[Троцкае ваяводства|Троцкага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1510 годзе кароль [[Жыгімонт I Стары]] зацвердзіў Радванічы Царкоўныя на р. Рыць за берасцейскім дваранінам Андрэем Лозкам. У 1600 годзе была пабудавана праваслаўная царква. Пасля [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Слонімская губерня|Слонімскай]], з 1797 года — у [[Літоўская губерня|Літоўскай]], з 1801 года — у [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]] губернях. У 1886 годзе ў сяле размяшчалася валасное праўленне, праваслаўная царква, карчма, за 3 вярсты знаходзілася лясная кантора Каблунь. У 1890 годзе ўладальнікамі маёнтка былі І. Песціч, Катарскі, У. Тур. У 1889 годзе працавала народнае вучылішча, у якім вучыліся 67 хлопчыкаў і 3 дзяўчынкі. У 1905 годзе сяло Радванічы Царкоўныя — цэнтр Радваніцкай воласці, за 25 вёрст ад [[Брэст]]а. У ім працаваў валасны сельскі фельчар, былі размешчаны ўчасткі паліцэйскіх ураднікаў, міравых пасрэднікаў, судова-міравой акругі, судовых следчых, адзін раз у год дзейнічаў прызыўны ўчастак па воінскай павіннасці. У воласць уваходзілі маёнтак Франопаль, вёскі Літвіны, Кашылава, Міхалін, Ваўкі, Радванічы Зарэчныя. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], цэнтр Радваніцкай гміны Брэсцкага павета Палескага ваяводства. Дзейнічала падпольная ячэйка [[КПЗБ]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] фашысты знішчылі 97 двароў, загубілі 34 жыхароў; на фронце загінуў 41 вясковец. == Інфраструктура == Сярэдняя школа, дзіцячы сад, фельчарска-акушэрскі пункт, бібліятэка, аддзяленне сувязі, 2 магазіны. == Насельніцтва == * 192 мужчыны, 293 жанчыны (1868) * 54 двары, 634 жыхары (1886) * 324 жыхары (1905) * 97 двароў, 595 жыхароў (1921) * 220 двароў, 937 жыхароў (1940) * 575 жыхароў (1959) * 205 гаспадарак, 537 жыхароў (1997) * 194 гаспадаркі, 506 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Радваніцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Радваніцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] bxqv46kzrylyczw3zbk3wpua68d1fub 0 179314 5122458 4916010 2026-04-06T09:59:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122458 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Малыя Радванічы |выява = Malyja_Radvaničy_(3).jpg |подпіс = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Радваніцкі }} '''Малы́я Радва́нічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Malyja Radvaničy}}, {{lang-ru|Малые Радваничи}}), '''Зарэчныя Радванічы''' — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Радваніцкі сельсавет|Радваніцкага сельсавета]]. == Геаграфія == Размешчаны за 32 км на паўднёвы ўсход ад [[Брэст]]а, за 24 км ад чыгуначнай станцыі [[Жабінка]]. Транспартныя сувязі па аўтадарозе [[Вялікія Радванічы]] — Брэст. Гідралагічны пост дзейнічае на рацэ [[Рыта]]. == Гісторыя == У XIX стагоддзі вёска — цэнтр маёнтка ў Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. З 1861 года ўладанне М. Гутоўскага, якому належала 196 дзесяцін зямлі; сяляне Радваніцка-Зарэчнага сельскагаспадарчага таварыства мелі 341 дзесяціну зямлі. Дзейнічала школа граматы. У 1905 годзе вёска ў Лышчыцкай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Радваніцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] гітлераўцы спалілі 6 двароў, загубілі 35 жыхароў; на фронце загінулі 15 вяскоўцаў, 5 — у партызанах. 4 верасня 1972 года да Малых Радванічаў далучана вёска [[Муры]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 4 верасня 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 27 (1365).</ref>. == Насельніцтва == * 117 двароў, 632 жыхары (1878) * 86 двароў, 663 жыхары (1897) * 356 жыхароў (1905) * 65 двароў, 367 жыхароў (1921) * 116 двароў, 494 жыхары (1940) * 442 жыхары (1970) * 230 гаспадарак, 670 жыхароў (1997) * 213 гаспадарак, 611 жыхароў (2005) == Эканоміка == Землі ў складзе Рэспубліканскага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Селекцыйна-гібрыдны цэнтр „Заходні“» (цэнтр — аг. [[Вялікія Матыкалы]]). == Славутасці == * Магіла ахвяр фашызму (1942) — {{ГККРБ 4|113Д000109}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Радваніцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Радваніцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] [[Катэгорыя:Малыя Радванічы| ]] jgekurjan2y7m0tce7j93b9wfho5v93 0 179316 5122468 4304591 2026-04-06T10:01:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122468 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Міхалін}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Міхалін |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Michalin,_Brest_District_(2).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 51 | lat_min = 59 | lat_sec = 55 |lon_dir = E|lon_deg = 23 | lon_min = 57 | lon_sec = 02 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Радваніцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Міхалі́н'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Michalin}}, {{lang-ru|Михалин}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Радваніцкі сельсавет|Радваніцкага сельсавета]]. Размешчаны за 28 км на паўднёвы ўсход ад [[Брэст]]а, 10 км ад чыгуначнай станцыі [[Закруцін]]. У складзе Рэспубліканскага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Селекцыйна-гібрыдны цэнтр „Заходні“» (цэнтр — аг. [[Вялікія Матыкалы]]). == Гісторыя == У XIX стагоддзі вёска — цэнтр маёнтка ў Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Маёнтак складаўся з фальварка і аднайменнай вёскі. У 1833 годзе ўласнасць пані М. Абрэмскай, якой належала 500 дзесяцін зямлі. У 1876 годзе вёска адносілася да Яцкавіцкай сельскай грамады. У 1905 годзе вёска ў Лышчыцкай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Лышчыцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1925 года дзейнічалі дзве ячэйкі [[КПЗБ]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] гітлераўцы спалілі 5 двароў, загубілі 24 жыхароў; на фронце загінулі 21 вясковец, 3 — у партызанах. 2 кастрычніка 1942 года ва ўрочышчы Дубрава фашысты расстралялі 13 жыхароў і сям’ю партызана Грудніка. == Насельніцтва == * 83 сялянскія душы (1833) * 51 двор, 215 жыхароў (1876) * 89 жыхароў (1905) * 31 двор, 166 жыхароў (вёска і калонія) (1921) * 70 двароў, 355 жыхароў (1940) * 131 жыхар (1970) * 24 гаспадаркі, 47 жыхароў (1997) * 18 гаспадарак, 28 жыхароў (2005) == Славутасці == * Магіла ахвяр фашызму (1942) — {{ГККРБ 4|113Д000100}} {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Радваніцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Радваніцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] 566cdqdjvtws0xajcanyk2hcf7dus72 0 179321 5122538 4304589 2026-04-06T10:12:18Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122538 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Франопаль}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Франопаль |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Franopaĺ,_Brest_District.jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52 | lat_min = 03 | lat_sec = 53 |lon_dir = E|lon_deg = 23 | lon_min = 59 | lon_sec = 46 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Радваніцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Франо́паль'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Franopaĺ}}, {{lang-ru|Франополь}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Радваніцкі сельсавет|Радваніцкага сельсавета]]. Размешчаны за 36 км на паўднёвы ўсход ад [[Брэст]]а, за 20 км ад чыгуначнай станцыі [[Жабінка]]. У складзе Рэспубліканскага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Селекцыйна-гібрыдны цэнтр «Заходні» (цэнтр — аг. [[Вялікія Матыкалы]]). Радзіма ўдзельніка рэвалюцыйнага руху ў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], ганаровага грамадзяніна [[Брэст]]а [[Васіль Пятровіч Ласковіч|Васіля Пятровіча Ласковіча]]. == Гісторыя == У XIX стагоддзі вёска — цэнтр маёнтка ў Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. У 1858 годзе маёнтак ва ўладанні А. Соладава, які меў 221 дзесяціну зямлі. У 1897 годзе працавалі [[хлебазапасны магазін]], лаўка. Адносілася да Радваніцкай сельскай грамады. У 1905 годзе вёска ў Радваніцкай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. Непадалёку знаходзілася аднайменнае паселішча (12 жыхароў). Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Радваніцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] нямецка-фашысцкія акупанты знішчылі 39 двароў, загубілі 13 жыхароў; на фронце загінулі 18 вяскоўцаў. == Насельніцтва == * 271 сялянская душа (1858) * 563 жыхары (1897) * 98 жыхароў (1905) * 72 будынкі, 38 жыхароў (1921) * 124 двары, 484 жыхары (1940) * 284 жыхары (1970) * 65 гаспадарак, 117 жыхароў (1997) * 42 гаспадаркі, 77 жыхароў (2005) == Вядомыя асобы == * [[Васіль Пятровіч Ласковіч]] (1914—2012) — удзельнік рэвалюцыйнага руху ў Заходняй Беларусі, ветэран Вялікай Айчыннай вайны, пісьменнік. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Радваніцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Радваніцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] ophb4fax2uf06nv8msa0q86kuxqy9w7 0 179651 5122410 5073628 2026-04-06T09:53:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122410 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Камароўка}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Камароўка |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Kamaroŭka,_Brest_District_(1).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 51 | lat_min = 34 | lat_sec = 25 |lon_dir = E|lon_deg = 23 | lon_min = 36 | lon_sec = 21 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Тамашоўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Камаро́ўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kamaroŭka}}, {{lang-ru|Комаровка}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Тамашоўскі сельсавет|Тамашоўскага сельсавета]]. Размешчана за 66 км на поўдзень ад [[Брэст]]а, на захадзе — р. [[Заходні Буг]] і дзяржаўная граніца з [[Польшча]]й. Аўтадарогай звязана з [[Брэст]]ам. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядома з XVI стагоддзя як сяло ў Берасцейскім павеце [[Троцкае ваяводства|Троцкага]], з 1566 года — [[Берасцейскае ваяводства|Берасцейскага]] ваяводства [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Маёмасць праваслаўнай царквы. У 1580 годзе ўласнасць М. Казярадскага. У 1593 годзе пасля смерці сына [[Ваяводы брацлаўскія|брацлаўскага ваяводы]] Рамана [[Раман Фёдаравіч Сангушка|Раманавіча Сангушкі]] вёска ў складзе маёнтка [[Уладава|Ўладава]] ў [[Берасцейскае ваяводства|Берасцейскім ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] перайшло па спадчыне ягоным сёстрам Хадоры, жонцы [[Кашталяны троцкія|троцкага кашталяна]] [[Аляксандр Пронскі|Аляксандра Пронскага]], і Аляксандры, жонцы [[Ваяводы падляшскія|падляшскага ваяводы]] Януша Заслаўскага<ref>НГАБ у Мінску, ф. КСК, воп. 1, спр. 1</ref>. У XIX стагоддзі вёска ў Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]], уваходзіла ў склад маёнтка Прыбарава. У 1861 годзе ў Прыбараўскай воласці. Належала графу [[Замойскія|Замойскаму]]. У ліпені 1862 года ў вёсцы адбыліся сялянскія хваляванні. Сяляне адмовіліся выконваць згонную павіннасць і плаціць [[чынш]] грашыма або хлебам. У 1890 годзе ў вёсцы зямля належала сельскагаспадарчай абшчыне, якая мела 149 дзес. зямлі. Працавала царкоўна-прыходская школа, у якой вучыўся 31 хлопчык. У 1905 годзе ў Прыбараўскай воласці. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Прыбараўскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. З 12 кастрычніка 1940 года цэнтр [[Камароўскі сельсавет (Дамачаўскі раён)|Камароўскага сельсавета]] ў Дамачаўскім раёне. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] загінулі 40 вяскоўцаў. У 1954 годзе Камароўскі сельсавет перайменаваны ў [[Тамашоўскі сельсавет|Тамашоўскі]], у 1956 годзе аднесены да [[Брэсцкі раён|Брэсцкага раёна]]. == Інфраструктура == У складзе адкрытага акцыянернага таварыства «Камароўка» (цэнтр — аг. [[Тамашоўка]]). Ёсць клуб і бібліятэка. == Насельніцтва == * 50 двароў (1861) * 140 двароў, 854 жыхары (1876) * 116 двароў, 656 жыхароў (1897) * 690 жыхароў (1905) * 52 двары, 310 жыхароў (1921) * 130 двароў, 540 жыхароў (1940) * 819 жыхароў (1959) * 780 жыхароў (1970) * 213 гаспадарак, 463 жыхары (1997) * 195 гаспадарак, 427 жыхароў (2005) == Славутасці == * Магіла ахвяр фашызму (1942) — {{ГККРБ 4|113Д000093}} == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Пётр Ільіч Клімук]], лётчык-касманаўт, генерал-маёр авіацыі, [[двойчы Герой Савецкага Саюза]] {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Тамашоўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Тамашоўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] [[Катэгорыя:Камароўка (Брэсцкі раён)| ]] bg76fvuskm2ro74ldteglhyrcd36kno 0 179655 5122482 4565494 2026-04-06T10:03:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122482 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Орхава (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Орхава |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Orchava.jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 51 | lat_min = 32 | lat_sec = 33 |lon_dir = E|lon_deg = 23 | lon_min = 36 | lon_sec = 48 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Тамашоўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = }} '''О́рхава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Orchava}}, {{lang-ru|Орхово}}) — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], у [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Тамашоўскі сельсавет|Тамашоўскага сельсавета]]. У складзе адкрытага акцыянернага таварыства «Камароўка» (цэнтр — аг. [[Тамашоўка]]). == Геаграфія == Размешчана за 70 км на поўдзень ад [[Брэст]]а, за 1,5 км ад чыгуначнай станцыі [[Уладава (станцыя)|Уладава]], на поўдні і ўсходзе дзяржаўная граніца з [[Украіна]]й, на захадзе — з [[Польшча]]й. Аўтадарогай звязана з [[Брэст]]ам. Каля вёскі вадасховішча [[Орхава (вадасховішча)|Орхава]]<ref name="Б11">{{крыніцы/БелЭн|11|||450}}</ref>. == Гісторыя == У XIX стагоддзі вёска — цэнтр маёнтка ў [[Брэсцкі павет (Расійская імперыя)|Брэсцкім павеце]] [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. З 1870 года маёнткам валодаў пан Каншэўскі, пазней — граф Замайскі. [[Фальварак|Фальварку]] належала 417 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]] зямлі. У 1905 годзе вёска ў Прыбараўскай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Прыбараўскай гміне [[Брэсцкі павет (1921—1940)|Брэсцкага павета]] [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. З 12 кастрычніка 1940 года цэнтр сельсавета ў [[Дамачаўскі раён|Дамачаўскім раёне]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] загінулі 26 вяскоўцаў. == Насельніцтва == * 579 сялянскіх душ (1858) * 121 двор, 727 жыхароў (1897) * 1047 жыхароў (1905) * 22 двары, 151 жыхар (1921) * 104 гаспадаркі, 265 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Тамашоўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Тамашоўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] 522mjgake00mvlnbk8m8wb1r2rknzca 0 179785 5122497 4723173 2026-04-06T10:05:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122497 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Прыбарава}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Прыбарава |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Prybarava,_Brest_District_(03).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 51 | lat_min = 37 | lat_sec = 49 |lon_dir = E|lon_deg = 23 | lon_min = 34 | lon_sec = 33 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Тамашоўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Пры́барава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Prybarava}}, {{lang-ru|Приборово}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Тамашоўскі сельсавет|Тамашоўскага сельсавета]]. Размешчана за 62 км на поўдзень ад [[Брэст]]а, за 9 км ад чыгуначнай станцыі [[Уладава (станцыя)|Уладава]]. У складзе адкрытага акцыянернага таварыства «Камароўка» (цэнтр — аг. [[Тамашоўка]]). == Гісторыя == Выяўленыя археолагамі 2 стаянкі на поўдзень і поўнач ад вёскі (5—3-е тысячагоддзі да н.э.) сведчаць пра засяленне гэтай мясцовасці людзьмі яшчэ з глыбокай старажытнасці. У пачатку XIX стагоддзя вёска належала князю А. Чартарыйскаму, які сумесна з жыхарамі гэтай і навакольных вёсак пабудаваў драўляную праваслаўную царкву. У ліпені 1863 года адбываліся сялянскія хваляванні, часоваабавязаныя сяляне адмовіліся плаціць [[чынш]] грашыма або хлебам, а таксама адбываць згонныя павіннасці. У 1886 годзе ў сяле валасная ўправа, царкоўна-прыходская школа, праваслаўная царква, карчма. У 1890 годзе маёнтак належаў Ф. Замойскаму. У вёсцы працаваў народнае вучылішча, у якім навучаліся 68 хлопчыкаў і 3 дзяўчынкі. У 1905 годзе сяло — цэнтр Прыбараўскай воласці; працаваў валасны сельскі фельчар, былі размешчаны ўчасткі: паліцэйскіх ураднікаў, судовых следчых, міравых пасрэднікаў, судовай міравой акругі. Раз у год дзейнічаў прызыўны ўчастак па воінскай павіннасці. У воласць уваходзілі вёскі Гута, [[Камароўка (Брэсцкі раён)|Камароўка]], Селяхі, [[Орхава]], фальварак Дубок, 6 сельскагаспадарчых таварыстваў. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], цэнтр Прыбараўскай гміны Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У 1940 годзе вёска ў [[Дамачаўскі раён|Дамачаўскім раёне]], цэнтр [[Прыбараўскі сельсавет|Прыбараўскага сельсавета]] (з 12 кастрычніка 1940 года), які быў аб’яднаны з [[Падлужскі сельсавет|Падлужскім сельсаветам]] у адзін [[Ліпінкаўскі сельсавет|Ліпінкаўскі]] ў ліпені 1954 года, апошні ў верасні 1959 года ўвайшоў [[Тамашоўскі сельсавет]] Брэсцкага раёна. У вёсцы быў арганізаваны калгас імя Дзяржынскага. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] фашысты спалілі 100 двароў, загубілі 250 жыхароў; 136 вяскоўцаў загінулі на фронце і ў партызанах. == Інфраструктура == * Базавая школа * Фельчарска-акушэрскі пункт * Аддзяленне сувязі * Сельская бібліятэка == Насельніцтва == * 388 мужчын, 433 жанчыны (1868) * 257 двароў, 1378 жыхароў (1878) * 80 двароў, 810 жыхароў (1886) * 211 двор, 969 жыхароў (1897) * 1488 жыхароў (1905) * 139 двароў, 645 жыхароў (1921) * 299 двароў, 897 жыхароў (1940) * 167 жыхароў (1959) * 252 жыхары (1970) * 360 гаспадарак, 640 жыхароў (1997) * 244 гаспадаркі, 520 жыхароў (2005) == Славутасці == * [[Свята-Іаана-Прадцечанская царква (Прыбарава)|Свята-Іаана-Прадцечанская царква]] (2004) * Стаянка-1 перыяду [[неаліт]]у (5—3-е тысячагоддзі да н.э.), за 3 км на поўдзень, урочышча Гарынец — {{ГККРБ 4|113В000102}} * Стаянка-2 перыяду [[неаліт]]у, [[Бронзавы век|бронзавага веку]] (5—2-е тысячагоддзі да н.э.), за 3 км на поўнач, урочышча Крынічка, урочышча Падзаміжны, урочышча Плошча — {{ГККРБ 4|113В000103}} * Магіла ахвяр фашызму (1942) — {{ГККРБ 4|113Д000104}} === Страчаная спадчына === * Свята-Іаана-Прадцечанская царква (1812), згарэла ў 2000 годзе ад маланкі<ref>[http://voskresenskiy.by/basics_of_orthodoxy/priborovo-village.php ХРАМ СВЯТОГО АПОСТОЛА ИОАННА БОГОСЛОВА]</ref>. == Вядомыя асобы == * [[Міхаіл Пятровіч Аксянюк]] (нар. 1975) — беларускі памежнік, дэпутат. * [[Вячаслаў Ігнацьевіч Драган]] (1952—2018) — беларускі спецыяліст у галіне механікі дэфармуемага цвёрдага цела. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.radzima.org/be/miesca/prybarava.html Прыбаравана на Radzima.org] * {{ГБ|http://globustut.by/priborovo/index.htm}} {{Тамашоўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Тамашоўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] [[Катэгорыя:Прыбарава (Брэсцкі раён)| ]] frnagely6fl6t7n7r4izgm248hloe4f 0 179789 5122509 4562430 2026-04-06T10:07:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122509 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Рыцец |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 51 | lat_min = 30 | lat_sec = 14 |lon_dir = E|lon_deg = 23 | lon_min = 40 | lon_sec = 21 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Тамашоўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Ры́цец'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}, стар. 87.</ref> ({{lang-be-trans|Ryciec}}, {{lang-ru|Рытец}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Тамашоўскі сельсавет|Тамашоўскага сельсавета]]. Размешчаны за 76 км на поўдзень ад [[Брэст]]а, за 7 км ад чыгуначнай станцыі [[Уладава (станцыя)|Уладава]]. У складзе адкрытага акцыянернага таварыства «Камароўка» (цэнтр — аг. [[Тамашоўка]]). == Гісторыя == У XIX стагоддзі вядомы як хутар у Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Уваходзіў у склад фальварка Орхава. У 1870 годзе адносіўся да Орхаўскай сельскай грамады. У 1905 годзе хутар і вёска ў Прыбараўскай воласці Брэсцкага павета [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Прыбараўскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] загінулі 5 вяскоўцаў. == Насельніцтва == * 3 двары, 31 жыхар (1897) * 302 жыхары (1905) * 11 гаспадарак, 17 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://foto-planeta.com/np/171037/rytets.html Вёска Рыцец: фотаздымкі ваколіц] {{Тамашоўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Тамашоўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] my6uyk7mhe50frsof26mx9ft37dxs4k 0 179792 5122515 4901048 2026-04-06T10:08:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122515 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Селяхі}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Селяхі |арыгінальная назва = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Тамашоўскі }} '''Селяхі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Sieliachi}}, {{lang-ru|Селяхи}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Тамашоўскі сельсавет|Тамашоўскага сельсавета]]. Размешчаны за 63 км на поўдзень ад [[Брэст]]а. У складзе адкрытага акцыянернага таварыства «Камароўка» (цэнтр — аг. [[Тамашоўка]]). Каля возера [[Селяхоўскае|Селяхоўскага]] размешчаны біялагічны заказнік Селяхі. == Гісторыя == У XIX стагоддзі вёска ў Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Пад 1809 годам пазначана ў ліку сёл Прыбараўскага цыркоўнага прыхода. Уваходзіла ў склад маёнтка Прыбарава, якім у 1870 годзе валодаў граф [[Замойскія|Замойскі]]. У ліпені 1862 года адбылося сялянскае хваляванне, сяляне адмовіліся адбываць згонную павіннасць і плаціць [[чынш]] грашыма або хлебам. У 1876 годзе праваслаўная могілкавая капліца, царкоўна-прыходская школа. У 1890 годзе сяляне Селяхоўскага сельскагаспадарчага таварыства мелі 149 дзесяцін зямлі. У 1897 годзе ў вёсцы [[хлебазапасны магазін]], капліца. У 1905 годзе вёска ў Прыбараўскай воласці Брэсцкага павета [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Прыбараўскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] нямецка-фашысцкія акупанты спалілі 12 двароў, загубілі 10 жыхароў; 16 вяскоўцаў загінулі на фронце, 4 — у партызанах. У чэрвені 1949 года арганізаваны калгас імя А. С. Пушкіна, у які ўключана 30 гаспадарак з 36; у час узбуйнення ўвайшоў у склад калгаса імя Гагарына, затым у калгас імя Ф. Э. Дзяржынскага. 31 снежня 2011 года ў ваколіцах вёсак [[Тамашоўка]] і Селяхі Брэсцкага раёна зафіксаваны першы выпадак з’яўлення ў Беларусі [[Шакал звычайны ў Беларусі|шакалаў]]. == Насельніцтва == * 48 двароў, 356 жыхароў (1876) * 30 двароў, 200 жыхароў (1897) * 453 жыхары (1905) * 30 двароў, 157 жыхароў (1921) * 90 двароў, 290 жыхароў (1940) * 230 жыхароў (1959) * 226 жыхароў (1970) * 47 гаспадарак, 90 жыхароў (1997) * 37 гаспадарак, 69 жыхароў (2005) == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Тамашоўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Тамашоўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] [[Катэгорыя:Селяхі (Тамашоўскі сельсавет)| ]] st26ps2lwe4dmf7hy7r1w4ife9087o5 0 179797 5122516 5112465 2026-04-06T10:08:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122516 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Селяхі}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Селяхі |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Sieliachi,_Černi_village_council_(1).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg =52 | lat_min = 10 | lat_sec = 22 |lon_dir = E|lon_deg =23 | lon_min = 46 | lon_sec = 30 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Чэрнінскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = 225001 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Селяхі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Sieliachi}}, {{lang-ru|Селяхи}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Чэрнінскі сельсавет|Чэрнінскага сельсавета]]. Размешчана за 13 км на паўночны ўсход ад [[Брэст]]а. У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Маладая гвардыя» (цэнтр — в. [[Чэрні]]). == Гісторыя == У XIX стагоддзі вёска ў Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Уваходзіла ў склад маёнтка Чэрні, якім валодаў [[Павел Ягмін (1794—1865)|Павел Ягмін]]. У 1905 годзе вёска ў Косіцкай воласці Брэсцкага павета [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Косіцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. 8 мая 1970 года ''вёска'' ''Селяхі'' з [[Тэльмінскі сельсавет|Тэльмінскага сельсавета]] перададзена ў склад [[Чэрнінскі сельсавет|Чэрнінскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 мая 1970 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1970, № 20 (1286).</ref>. == Насельніцтва == * 119 сялянскіх душ (1858) * 293 жыхары (1905) * 15 двароў, 97 жыхароў (1921) * 88 жыхароў (1959) * 70 жыхароў (1970) * 8 гаспадарак, 39 жыхароў (2005) == Вядомыя асобы == * [[Георгій Кірылавіч Казлоў]] (1903—1970) — савецкі военачальнік, генерал-лейтэнант {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Чэрнінскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Чэрнінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] avfribptfzpdowqjqd2amas019u6t3g 0 179799 5122541 4304539 2026-04-06T10:12:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122541 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Харсы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Charsy_(02).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 51 | lat_min = 39 | lat_sec = 56 |lon_dir = E|lon_deg = 23 | lon_min = 35 | lon_sec = 01 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Тамашоўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Charsy |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Харсы́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Charsy}}, {{lang-ru|Харсы}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Тамашоўскі сельсавет|Тамашоўскага сельсавета]]. Размешчаны за 56 км на поўдзень ад [[Брэст]]а, за 13 км ад чыгуначнай станцыі [[Уладава (станцыя)|Уладава]], побач з аўтадарогай [[Брэст]] — [[Тамашоўка]], на поўнач — лес, на захадзе — р. [[Заходні Буг]] і дзяржаўная граніца з [[Польшча]]й. У складзе адкрытага акцыянернага таварыства «Камароўка» (цэнтр — аг. [[Тамашоўка]]). == Гісторыя == У XIX стагоддзі вёска ў Дамачаўскай воласці Брэсцкага павета [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. У 1876 годзе з’яўлялася цэнтрам сельскай грамады, якой належала 422 дзесяціны зямлі. У 1886 годзе вёска — былое прыватнае ўладанне пры р. Буг, царкоўна-прыходская школа, капліца. У 1897 годзе ў сяле царква, школа, ветраны млын. У 1905 годзе вёска ў Дамачаўскай воласці Брэсцкага павета [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Дамачаўскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] гітлераўцы знішчылі 13 двароў, загубілі 8 жыхароў; 14 вяскоўцаў загінулі на фронце. == Інфраструктура == * Магазін * Клуб * Бібліятэка == Насельніцтва == * 87 двароў, 584 жыхары (1876) * 31 двор, 390 жыхароў (1886) * 77 двароў, 516 жыхароў (1897) * 76 жыхароў (1905) * 71 двор, 316 жыхароў (1921) * 88 двароў, 264 жыхары (1940) * 376 жыхароў (1959) * 357 жыхароў (1970) * 75 гаспадарак, 150 жыхароў (1997) * 60 гаспадарак, 117 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Тамашоўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Тамашоўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] [[Катэгорыя:Харсы| ]] eeh171jzb2c2yz6tpkb2ej5ro9y7spe 0 180232 5122536 5112400 2026-04-06T10:11:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122536 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Тэльмы 1 |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Teĺmy_1.jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =07 |lat_sec = 04 |lon_dir = E|lon_deg =23 |lon_min =49 |lon_sec = 46 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Тэльмінскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = 225003 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Тэ́льмы 1'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Тэ́льмы Пе́ршыя'''</ref> ({{lang-be-trans|Teĺmy 1}}, {{lang-ru|Тельмы 1}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Тэльмінскі сельсавет|Тэльмінскага сельсавета]]. Размешчаны за 9 км на ўсход ад [[Брэст]]а, 9 км ад чыгуначнай станцыі [[Брэст-Усходні]], на аўтадарозе Брэст — [[Кобрын]], на ўсходзе — меліярацыйныя каналы, на захадзе — лес. == Гісторыя == У XIX стагоддзі вёска ў Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Уваходзіла ў склад маёнтка Ямна, якім валодаў пан Жылей. У 1890 годзе сяляне вёскі ўваходзілі ў Ямніцкае сельскагаспадарчае таварыства. У 1905 годзе вёска ў Косіцкай воласці Брэсцкага павета [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Косіцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У 1940 годзе адкрыта 7-гадовая школа. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] гітлераўцы спалілі 40 двароў, на фронце загінулі 7 вяскоўцаў. 22 сакавіка 1962 года Чэрнеўскі сельсавет перайменаваны ў Тэльмінскі, цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Тэльмы-1<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 22 сакавіка 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 19 (978).</ref>. == Інфраструктура == Цэнтр камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Брэсцкі». У вёсцы газаразмеркавальная станцыя, звераферма, Дом культуры, сярэдняя школа, дзіцячыя сад-яслі, амбулаторыя, аддзяленне сувязі, сельская бібліятэка, сталовая, прадуктовы і прамтаварны магазіны, дзяржаўнае прадпрыемства «Аэрапорт «Брэст», брэсцкае раённае вытворча-эксплуатацыйнае прадпрыемства па энергетыцы «Райсельэнерга», брэсцкі філіял «[[Белаэранавігацыя|Белаэранавігацыі]]». == Насельніцтва == * 71 сялянская душа (1858) * 21 двор, 201 жыхар (1897) * 148 жыхароў (1905) * 17 двароў, 101 жыхар (1921) * 41 двор, 164 жыхары (1940) * 214 жыхароў (1959) * 443 жыхары (1970) * 632 гаспадаркі, 1963 жыхары (1997) * 667 гаспадарак, 1972 жыхары (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Тэльмінскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Тэльмінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] 6aqfysyuq66ujf31ufnbviuce655w0s 0 180279 5122537 4304527 2026-04-06T10:12:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122537 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Тэльмы 2 |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Teĺmy_2.jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =07 |lat_sec = 19 |lon_dir = E|lon_deg =23 |lon_min =51 |lon_sec = 29 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Тэльмінскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Тэ́льмы 2'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Тэ́льмы Другі́я'''</ref> ({{lang-be-trans|Teĺmy 2}}, {{lang-ru|Тельмы 2}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Тэльмінскі сельсавет|Тэльмінскага сельсавета]]. Размешчаны за 11 км на ўсход ад [[Брэст]]а, 11 км ад чыгуначнай станцыі Брэст-Усходні, побач аўтадарога Брэст — [[Мінск]]. У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства саўгаса «Брэсцкі» (цэнтр — в. [[Тэльмы 1]]). == Гісторыя == У XIX стагоддзі невялікая вёска пад назвай Тэльмы Залескія ў Косіцкай воласці Брэсцкага павета [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Косіцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] загінулі 12 вяскоўцаў. == Насельніцтва == * 20 будынкаў, 107 жыхароў (1921) * 158 жыхароў (1959) * 143 жыхары (1970) * 53 гаспадаркі, 123 жыхары (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Тэльмінскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Тэльмінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] kkfn8srsy1mkpb51glzypwenb6o7gv2 0 180285 5122539 4739050 2026-04-06T10:12:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122539 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Хабы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Chaby_(1).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =07 |lat_sec = 52 |lon_dir = E|lon_deg =23 |lon_min =54 |lon_sec = 36 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Тэльмінскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Ха́бы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Chaby}}, {{lang-ru|Хабы}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Тэльмінскі сельсавет|Тэльмінскага сельсавета]]. Размешчаны за 19 км на ўсход ад [[Брэст]]а, за 14 км ад чыгуначнай станцыі Брэст-Усходні, побач аўтадарога Брэст — [[Мінск]], на ўсходзе — меліярацыйны канал. У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства саўгаса «Брэсцкі» (цэнтр — в. [[Тэльмы 1]]). == Гісторыя == У XIX стагоддзі вёска — цэнтр аднайменнага маёнтка ў Косіцкай воласці Брэсцкага павета [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]; дзяржаўная ўласнасць. У 1897 годзе працаваў [[хлебазапасны магазін]]. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Косіцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] загінулі 5 вяскоўцаў. == Насельніцтва == * 62 сялянскія душы (1858) * 29 двароў, 228 жыхароў (1897) * 10 двароў, 60 жыхароў (1921) * 118 жыхароў (1959) * 86 жыхароў (1970) * 30 гаспадарак, 97 жыхароў (2005) == Вядомыя асобы == * [[Анатоль Тарасавіч Федарук]] — беларускі вучоны ў галіне геабатанікі. Доктар біялагічных навук (1991), прафесар (1995). {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Тэльмінскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Тэльмінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] sd2yjdyqz0ndhscuxmxppyznmohqwds 0 180319 5122568 5112390 2026-04-06T10:16:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122568 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Шэбрын |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =05 |lat_sec = 59 |lon_dir = E|lon_deg =23 |lon_min =53 |lon_sec = 42 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Тэльмінскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Šebryn |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Шэ́брын'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Šebryn}}, {{lang-ru|Шебрин}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Тэльмінскі сельсавет|Тэльмінскага сельсавета]]. Размешчаны за 15 км на ўсход ад [[Брэст]]а, за 2,5 км ад аўтадарогі Брэст — [[Кобрын]], на правым беразе [[Мухавец|р. Мухавец]]. У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства саўгаса «Брэсцкі» (цэнтр — в. [[Тэльмы 1]]). == Гісторыя == Выяўлены археолагамі за 0,4 км на паўднёвы ўсход ад вёскі курганны могільнік VIII—X стагоддзяў сведчыць, што гэта мясцовасць была заселена людзьмі яшчэ ў старажытныя часы. Паводле пісьмовых крыніц вёска вядома з XVI сатгоддзя як шляхецкая ўласнасць у Берасцейскім старостве і павеце [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Тут знаходзілася царква Раства Багародзіцы, якой біскуп луцкі і берасцейскі Ю. Фалькоўскі адпісаў у 1518 годзе 6 [[валока|валок]] зямлі. У 1793 годзе епіскапам Канстанцінам была пабудавана мураваная праваслаўная царква. Пасля [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Слонімская губерня|Слонімскай]], з 1797 года — у [[Літоўская губерня|Літоўскай]], з 1801 года — у [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]] губернях, сяло было цэнтрам маёнтка. У 1849 годзе дзейнічаў паром цераз [[Мухавец|р. Мухавец]]. У 1886 годзе сяло на р. Мухавец у Косіцкай воласці Брэсцкага павета; праваслаўная царква, царкоўна-прыходская школа, карчма. У 1889 годзе працавала народнае вучылішча (57 хлопчыкаў і 11 дзяўчынак). З 1890 года вёска — цэнтр Шэбрынскага сельскагаспадарчага таварыства (мела 484 дзесяціны зямлі). Уладальнікам маёнтка быў У. Дмітроўскі, якому належала 150,5 дзесяцін зямлі. У 1897 годзе ў вёсцы царква, народнае вучылішча, хлебазапасны магазін, карчма. У 1900 годзе заснаваны торфараспрацоўчы завод, на якім працавалі 20 рабочых; уведзены паравы рухавік. У 1905 годзе сяло (541 жыхар) і маёнтак (62 жыхары) у Косіцкай воласці Брэсцкага павета [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Косіцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] гітлераўцы спалілі 12 двароў, загубілі 10 мірных жыхароў; 16 вяскоўцаў загінулі на фронце, 4 — у партызанах. У верасні 1948 года арганізаваны першы калгас «Перамога», у які ўступілі 87 гаспадарак з 91. Да 3 чэрвеня 1957 года вёска ўваходзіла ў склад [[Чэрнеўскі сельсавет (Брэсцкі раён)|Чэрнеўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 3 чэрвеня 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 7.</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=r957b0005850&q_id=5378887|title=Решение исполнительного комитета Брестского областного Совета депутатов трудящихся от 3 июня 1957 года № 344 «О частичном изменении в административно-территориальном делении сельских Советов Брестского и Пинского районов и Домачевского поселкового Совета Брестского района»|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=}}</ref>, да 8 мая 1970 года — у склад [[Вычулкаўскі сельсавет|Вычулкаўскага сельсавета]] (да 1968 года — Трышынскі сельсавет)<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 мая 1970 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1970, № 20 (1286).</ref>. == Інфраструктура == * Аддзяленне і малочнатаварная ферма саўгаса * Клуб * Магазін * Аздараўленчы лагер «Церамок» Побач з вёскай — Брэсцкі аэрапорт, зона адпачынку «Шэбрынскі лес».[[Файл:Шэбрын._Свята-Прачысценская_царква.jpg|thumb|Свята-Прачысценская царква]] == Насельніцтва == * 17 двароў, 285 жыхароў (1886) * 54 двары, 429 жыхароў (1897) * 47 двароў, 280 жыхароў (1921) * 90 двароў, 290 жыхароў (1940) * 306 жыхароў (1959) * 243 жыхары (1970) * 54 гаспадаркі, 88 жыхароў (1997) * 52 гаспадаркі, 83 жыхары (2005) == Помнікі архітэктуры == * [[Свята-Прачысценская царква (Шэбрын)|Свята-Прачысценская царква]] (1793). {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Šebryn}} * {{Radzima2|shebryn|Вёска Шэбрын}} {{Тэльмінскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Тэльмінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] [[Катэгорыя:Шэбрын| ]] j9ho49bgy0qyowuybdle04syqm2v5ns 0 184108 5122569 5112406 2026-04-06T10:16:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122569 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Ямна}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Ямна |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Jamna,_Brest_District.jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =07 |lat_sec = 19 |lon_dir = E|lon_deg =23 |lon_min =51 |lon_sec = 29 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Тэльмінскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = 224026 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Я́мна'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Jamna}}, {{lang-ru|Ямно}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Тэльмінскі сельсавет|Тэльмінскага сельсавета]]. Размешчана за 10 км на ўсход ад [[Брэст]]а, на р. [[Мухавец]] (прыток р. [[Заходні Буг]]). У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства саўгаса «Брэсцкі» (цэнтр — в. [[Тэльмы 1]]). Ёсць магазін. == Гісторыя == У XIX стагоддзі вёска — цэнтр маёнтка на р. [[Мухавец]] у Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. У 1849 годзе тут на пераправе цераз р. Мухавец дзейнічаў паром, які мог падняць каля 40 чалавек. У 1861 годзе ўладальнікам маёнтка быў пан Кавальскі. У красавіку гэтага ж года адбыліся сялянскія хваляванні. Сяляне адмовіліся выконваць інвентарныя павіннасці. Для падаўлення іх выступлення быў прысланы адзін баталён Велікалуцкага пяхотнага палка: сяляне былі пакараны розгамі. Двое сялян, якіх абвінавацілі ў падбухторванні, арыштаваны і зняволены. У 1870 годзе маёнтак ва ўладанні пана Жылея. Вёска з’яўлялася цэнтрам сельскагаспадарчага таварыства, у якое ўваходзілі сяляне вёсак Ямна, Тэльмы і Чэрні, мелі 320 дзесяцін зямлі. У 1879 годзе ў маёнтку працаваў вінакурны завод, на якім была ўстаноўлена паравая машына. Працавала школа граматы. Паводле перапісу 1897 года 2 аднайменныя вёскі: былых дзяржаўных сялян (9 двароў, 87 жыхароў, ветраны млын) і сялян-уласнікаў (37 двароў, 292 жыхары, [[хлебазапасны магазін]], ветраны млын, карчма); у Косіцкай воласці Брэсцкага павета. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Косіцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. На 30 верасня 1921 года вёска і асада. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У ліпені 1944 года нямецка-фашысцкія захопнікі знішчылі 51 двор, загубілі 11 жыхароў; 11 вяскоўцаў загінулі на фронце, 3 — у партызанах. У 1950 годзе арганізаваны калгас імя П. К. Панамарэнкі з 34 гаспадаркі, пазней увайшоў у склад саўгаса «Брэсцкі». 8 мая 1970 года [[Вычулкаўскі сельсавет]] перайменаваны ў Чэрнінскі, вёска Ямна Вычулкаўскага сельсавета перададзена ў склад [[Тэльмінскі сельсавет|Тэльмінскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 мая 1970 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1970, № 20 (1286).</ref>. == Насельніцтва == * 125 сялянскіх душ (1858) * 41 двор, 229 жыхароў (1921) * 70 двароў, 220 жыхароў (1940) * 315 жыхароў (1959) * 269 жыхароў (1970) * 85 гаспадарак, 187 жыхароў (1997) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Тэльмінскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Тэльмінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] dr4ai0yu94di00u7kef5swvhze8ck2n 0 184483 5122488 4474296 2026-04-06T10:04:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122488 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Пачапава}} {{НП-Беларусь |статус = Аграгарадок |беларуская назва = Пачапава |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53| lat_min = 21| lat_sec = 38 |lon_dir = E|lon_deg = 25| lon_min = 49| lon_sec = 18 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет = Пачапаўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Pačapava, Baranavičy District |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Пача́пава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Pačapava}}, {{lang-ru|Почапово}}) — [[аграгарадок]] у [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Пачапаўскі сельсавет|Пачапаўскага сельсавета]]. Знаходзіцца на рэчцы [[Пачапаўка|Пачапаўцы]], за 40 км на паўночны захад ад горада [[Баранавічы]], за 8 км ад чыгуначнай станцыі [[Моўчадзь (вёска)|Моўчадзь]]. Да Пачапава далучана суседняя вёска Карсакоўшчына. == Гісторыя == У 1428 годзе ўласнасць вялікага князя [[Вітаўт]]а. У 1567 годзе маёнтак, уласнасць Яна Кміты Стрэтавіча, які выстаўляў 15 коннікаў. У 1567 годзе ўласнасць Міхаіла Богушавіча Пачапаўскага, які выстаўляў 2 коннікаў. У XVIII стагоддзі маёнтак Корсакаў у складзе [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. З 1793 года [[сяло]], цэнтр воласці [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскага павета]]. У 1863 годзе адкрыта [[народнае вучылішча]]. У 1867 годзе тут была пабудавана на сродкі мясцовых жыхароў і дзяржавы новая прыходская [[Свята-Пакроўская царква (Пачапава)|Свята-Пакроўская праваслаўная царква]]. Праваслаўны прыход налічваў каля 3 тысяч прыхаджан, з якіх пісьменныя складалі 8 працэнтаў (1879). Царква мела каля 60 дзесяцін зямлі, у тым ліку 40 ворыва. У першай палавіне 1880-х гадоў 20 двароў, 204 жыхары, дзейнічалі валасное праўленне, народнае вучылішча, праваслаўная царква, за 3 вярсты ад сяла знаходзіўся вінакурны завод. Асноўным заняткам тутэйшага насельніцтва былі [[земляробства]] і [[жывёлагадоўля]]. Для кожнай сялянскай сям’і былі ўласцівы таксама такія промыслы, як прадзенне, [[ткацтва]], шыццё адзення, збор ягад, грыбоў, лекавых траў, пляценне кошыкаў. Бытавалі кавальскі і сталярны промыслы. У пачатку XX стагоддзя працавала народнае вучылішча (у 1901 годзе навучаліся 85 хлопчыкаў і 19 дзяўчынак). З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], цэнтр Пачапаўскай гміны Навагрудскага павета. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. З 12 кастрычніка 1940 года цэнтр сельсавета [[Гарадзішчанскі раён|Гарадзішчанскага раёна]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай]], з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 25 снежня 1962 года ў Баранавіцкім раёне. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да 9 ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. У маі 1943 года гітлераўцы спалілі 64 двары і загубілі 41 жыхара. Пасля вайны вёска адноўлена. == Інфраструктура == На тэрыторыі вёскі знаходзяцца сядзібы сельсавета і саўгаса, ветэрынарны ўчастак, механічныя майстэрні, магазін, аддзяленне сувязі, Дом культуры, бібліятэка, сярэдняя школа, дзіцячы сад-яслі. == Насельніцтва == * 50 двароў, 345 жыхароў (1909) * 32 двары, 229 жыхароў (1921) * 83 двары, 311 жыхароў (1940) * 302 жыхары (1959) * 313 жыхары (1970) * 62 двары 283 жыхары (1998) == Славутасці == * [[Свята-Пакроўская царква (Пачапава)|Свята-Пакроўская царква]] (1867) * [[Свята-Мікалаеўская царква (Пачапава)|Праваслаўная капліца Святога Мікалая]] на могілках (XIX стагоддзе) * Абеліск на брацкай магіле 9 партызан (1983) * Абеліск на ўшанаванне памяці 84 землякоў, якія загінулі ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] (1975) <gallery mode=packed perrow ="4" heights= "150px"> Пачапава. Пакроўская царква (01).jpg|Свята-Пакроўская царква з брамай-званіцай Пачапава. Пакроўская царква (02).jpg|Агароджа царквы з вежай Пачапава. Мікалаеўская царква.jpg|Капліца Святога Мікалая </gallery> == Вядомыя асобы == * [[Міхаіл Ігнатавіч Аверын]] (1891—1943) — дзяржаўны дзеяч БССР. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} * {{Крыніцы/Памяць/Баранавічы і Баранавіцкі раён}} — С. 719. * {{SgKP|VIII|354|Poczepowo}} == Спасылкі == {{Commons}} * {{ГБ|http://globustut.by/pochapovo_baran/index.htm|Почапово}} * {{Radzima2|pachapava|Пачапава}} {{Пачапаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Пачапаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Пачапава (Баранавіцкі раён)| ]] ghvzdkadryhdi7rhwnwfvkb1i9pczpj 0 184487 5122487 4474299 2026-04-06T10:04:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122487 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Пастарынне |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53| lat_min = 13| lat_sec = 28 |lon_dir = E|lon_deg = 25| lon_min = 55| lon_sec = 37 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет = Навамышскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Пастары́нне'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Pastarynnie}}, {{lang-ru|Постаринье}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навамышскі сельсавет|Навамышскага сельсавета]]. Размешчана за 15 км на паўночны захад ад горада [[Баранавічы]], за 4 км ад чыгуначнай станцыі Дамашэвічы. == Гісторыя == У 1471 годзе маёнтак належаў вялікаму князю [[Казімір IV Ягелончык|Казіміру]]. У 1897 годзе вёска ў Сталовіцкай воласці [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], дзейнічаў [[хлебазапасны магазін]]. У 1909 годзе працавала народнае вучылішча. З 1921 года вёска ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Сталовіцкай гміне Баранавіцкага павета [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. З 12 кастрычніка 1940 года да 16 ліпеня 1954 года цэнтр [[Пастарынскі сельсавет|Пастарынскага сельсавета]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да 8 ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Да 21 студзеня 1961 года вёска ўваходзіла ў склад [[Сталовіцкі сельсавет|Сталовіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 21 студзеня 1961 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1961, № 18 (938).</ref>, да 17 лютага 1975 года — у склад [[Гірмантаўскі сельсавет|Гірмантаўскага сельсавета]], 17 лютага 1975 года да вёскі далучана суседняя вёска [[Пастарынне (Сталовіцкі сельсавет)|Пастарынне]] [[Сталовіцкі сельсавет|Сталовіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 17 лютага 1975 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1975, № 15 (1461).</ref>. == Насельніцтва == * 434 двары, 991 жыхар (1897) * 196 двароў, 1200 жыхароў (1909) * 172 дамы, 901 жыхар (1921) * 137 жыхароў (1970) * 136 двароў, 212 жыхароў (1998) * 99 гаспадарак, 180 жыхароў (2005) == Памятныя мясціны == * Стэла і пліта (1974) на ўшанаванне памяць 27 аднавяскоўцаў і маёра У. І. Туркатава (на яго магіле пастаўлены помнік), якія загінулі ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]]. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} * {{Крыніцы/Памяць/Баранавічы і Баранавіцкі раён}} — С. 719. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навамышскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Навамышскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] pibieaecuy4xyeeljgpe9515t9ijc80 0 184489 5122489 4474307 2026-04-06T10:04:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122489 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Пераносіны |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir =N|lat_deg = 53|lat_min = 10|lat_sec = 12 |lon_dir =E|lon_deg = 25|lon_min = 43|lon_sec = 38 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет = Жамчужненскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = 1798 |ранейшыя назвы = Зарэчча |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 70 |насельніцтва = 85 |год перапісу = 1998 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Перано́сіны'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Pieranosiny}}, {{lang-ru|Переносины}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Жамчужненскі сельсавет|Жамчужненскага сельсавета]]. Размешчаны за 23 км на захад ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], за 7 км ад чыгуначнай станцыі Палонка на лініі Баранавічы — [[Ваўкавыск]]. == Гісторыя == Даўнейшая назва паселішча Зарэчча, пад гэтай назвай яно ўпамінаецца ў 1788 годзе. У 1897 годзе вёска ў Навамышскай воласці Навагрудскага павета [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Навамышскай гміне Баранавіцкага павета [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. З 15 студзеня 1940 года ў [[Навамышскі раён|Навамышскім раёне]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай]], з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 8 красавіка 1957 года ў Баранавіцкім раёне. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінула 20 вяскоўцаў. Да 22 сакавіка 1962 года вёска ўваходзіла ў склад [[Палонкаўскі сельсавет|Палонкаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнні выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 студзеня і 22 сакавіка 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 19 (978).</ref>, да 18 сакавіка 1985 года — у склад [[Перхавіцкі сельсавет|Перхавіцкага сельсавета]]<ref>[http://www.kaznachey.com/doc/eU25WQ66SDV Решение исполнительного комитета Брестского областного Совета народных депутатов от 18 марта 1985 г. № 177 Об изменении в административно-территориальном делении Барановичского района]</ref>. == Насельніцтва == * 20 двароў, 128 жыхароў (1897) * 28 двароў, 226 жыхароў (1909) * 20 двароў, 99 жыхароў (1921) * 142 жыхары (1939) * 336 жыхароў (1959) * 269 жыхароў (1970) * 70 двароў, 85 жыхароў (1998) * 46 гаспадарак, 77 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} * {{Крыніцы/Памяць/Баранавічы і Баранавіцкі раён}} — С. 719. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Жамчужненскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Жамчужненскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] b34yjiplprfrzk2khqlx8x0zzy2kwtk 0 184775 5122452 4305140 2026-04-06T09:59:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122452 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Малыя Косічы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Malyja_Kosičy_(5).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =07 |lat_sec = 35 |lon_dir = E|lon_deg =23 |lon_min =49 |lon_sec = 50 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Тэльмінскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = 225003 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Malyja Kosičy |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Малы́я Ко́січы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Malyja Kosičy}}, {{lang-ru|Малые Косичи}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Тэльмінскі сельсавет|Тэльмінскага сельсавета]]. Размешчаны за 9 км на ўсход ад [[Брэст]]а, за 2 км ад аўтадарогі Брэст — [[Мінск]], на поўдні і ўсходзе — меліярацыйныя каналы. У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства саўгаса «Брэсцкі» (цэнтр — в. [[Тэльмы 1]]). == Гісторыя == У XX стагоддзі вёска ў Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Косіцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] гітлераўцы ў ліпені 1944 года поўнасцю спалілі вёску (пасля вайны адноўлена). == Насельніцтва == * 8 двароў, 51 жыхар (1921) * 15 двароў, 52 жыхары (1940) * 79 жыхароў (1959) * 55 гаспадарак, 166 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Тэльмінскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Тэльмінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] tnd5izmzxggxztassjgl9hjr90ggagq 0 184778 5122522 4305134 2026-04-06T10:09:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122522 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Смолін |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Smolin_(2).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =08 |lat_sec = 30 |lon_dir = E|lon_deg =23 |lon_min =52 |lon_sec = 16 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Тэльмінскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = 225003 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Смо́лін'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Smolin}}, {{lang-ru|Смолин}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Тэльмінскі сельсавет|Тэльмінскага сельсавета]]. Размешчаны за 14 км на ўсход ад [[Брэст]]а, за 12 км ад чыгуначнай станцыі Брэст-Усходні. У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства саўгаса «Брэсцкі» (цэнтр — в. [[Тэльмы 1]]). == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядомы з XVI стагоддзя як сяло Смоліна ў Берасцейскім старостве [[Троцкае ваяводства|Троцкага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Пад 1564 годам пазначана ў метрыцы караля [[Жыгімонт II Аўгуст|Жыгімонта II Аўгуста]]. У XIX стагоддзі вёска — цэнтр аднайменнага маёнтка ў Кобрынскім павеце Гродзенскай губерні. Паводле рэвізіі 1858 года ўласнасць пані Стражамінскай. У 1870 годзе адносілася да Буяцкай сельскай грамады. У 1905 годзе вёска ў Збіражскай воласці Кобрынскага павета. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Збіражскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. == Насельніцтва == * 61 сялянская душа (1858) * 150 жыхароў (1905) * 124 жыхары (1959) * 81 жыхар (1970) * 8 гаспадарак, 10 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Тэльмінскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Тэльмінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] qne92645r04j8lwwvaap00dwzlc9k7l 0 184782 5122443 4305132 2026-04-06T09:57:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122443 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Лідымо |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Lidymo_(1).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =09 |lat_sec = 18 |lon_dir = E|lon_deg =23 |lon_min =53 |lon_sec = 49 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Тэльмінскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = 225003 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Лідымо́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Lidymo}}, {{lang-ru|Лидымо}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Тэльмінскі сельсавет|Тэльмінскага сельсавета]]. Размешчана за 16 км на ўсход ад [[Брэст]]а, за 13 км ад чыгуначнай станцыі Брэст-Усходні. У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства саўгаса «Брэсцкі» (цэнтр — в. [[Тэльмы 1]]). == Гісторыя == У XIX стагоддзі вёска ў Кобрынскім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Уваходзіла ў склад маёнтка Збірагі. Уласнасць графа [[Грабоўскія|Грабоўскага]]. У 1905 годзе вёска ў Збіражскай воласці Кобрынскага павета Гродзенскай губерні. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Збіражскай гміне Берасцейскага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] загінулі 5 вяскоўцаў. == Насельніцтва == * 56 жыхароў (1870) * 198 жыхароў (1905) * 6 двароў, 27 жыхароў (1921) * 75 жыхароў (1959) * 37 жыхароў (1970) * 4 гаспадаркі, 4 жыхары (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Тэльмінскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Тэльмінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] g1o85pwz5e5bn3o5jtembtq9oe0zr3h 0 184786 5122426 4306023 2026-04-06T09:55:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122426 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Кошалева |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Košalieva_(1).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =08 |lat_sec = 21 |lon_dir = E|lon_deg =23 |lon_min =51 |lon_sec = 03 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Тэльмінскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = 225003 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Ко́шалева'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Košalieva}}, {{lang-ru|Кошелево}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Тэльмінскі сельсавет|Тэльмінскага сельсавета]]. Размешчана за 12 км на ўсход ад [[Брэст]]а, за 9 км ад чыгуначнай станцыі Брэст-Усходні, на поўначы — меліярацыйны канал. У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства саўгаса «Брэсцкі» (цэнтр — в. [[Тэльмы 1]]). == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядома з XVI стагоддзя як сяло ў Берасцейскім павеце і [[Берасцейскае ваяводства|ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Пад 1618 годам згадваецца як фальварак. Пасля пракладкі [[Маскоўска-Брэсцкая чыгунка|Маскоўска-Брэсцкай чыгункі]], якая была ўведзена ў пастаянную эксплуатацыю 29 лістапада 1871 года, пачаў дзейнічаць чыгуначны паўстанак. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Косіцкай гміне Берасцейскага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] загінулі 4 вяскоўцы. == Насельніцтва == * 140 жыхароў, на чыгуначным паўстанку — 14 жыхароў (1959) * 151 жыхар (1970) * 40 гаспадарак, 106 жыхароў (2005) == Вядомыя асобы == * [[Ніна Пятроўна Дудчык]] (1923—2011) — перадавік сельскагаспадарчай вытворчасці, [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (1966). {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Тэльмінскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Тэльмінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] il8h5dztgm5tb110ad4ducl4xsnxdm1 0 184796 5122044 5116726 2026-04-06T01:00:01Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122044 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Буякі}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Буякі |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Bujaki,_Brest_District_(1).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =08 |lat_sec = 43 |lon_dir = E|lon_deg =23 |lon_min =55 |lon_sec = 18 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Тэльмінскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = 225003 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Буякі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Bujaki}}, {{lang-ru|Буяки}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Тэльмінскі сельсавет|Тэльмінскага сельсавета]]. Размешчаны за 18 км на ўсход ад [[Брэст]]а, 11 км ад чыгуначнай станцыі [[Жабінка]]. У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства саўгаса «Брэсцкі» (цэнтр — в. [[Тэльмы 1]]). == Гісторыя == У XIX стагоддзі вёска — цэнтр маёнтка паноў Райскіх у Кобрынскім павеце Гродзенскай губерні. У склад яго ўваходзілі 2 вёскі — Буякі і Вочкі. У 1870 годзе вёска — цэнтр сельскай грамады. У 1897 годзе вёска ў Збіражскай воласці Кобрынскага павета, працуе вятрак, карчма. Побач размяшчалася [[Буякоўская сядзіба|аднайменная сядзіба]]. У 1905 годзе вёска ў Збіражскай воласці Кобрынскага павета [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Збіражскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] загінулі 9 вяскоўцаў. == Насельніцтва == * 287 сялянскіх душ у маёнтку; 11 двароў, 99 жыхароў у вёсцы (1846) * 108 рэвізскіх душ (1870) * 22 двары, 148 жыхароў; 9 жыхароў у [[Буякоўская сядзіба|сядзібе]] (1897) * 119 жыхароў (1905) * 25 двароў, 115 жыхароў (1921) * 93 жыхары (1959) * 82 жыхары (1970) * 6 гаспадарак, 24 жыхары (2005) == Страчаная спадчына == * [[Буякоўская сядзіба|Сядзіба]] (другая палова XIX стагоддзя). Пасля Другой сусветнай вайны парк быў знішчаны разам з домам і ўсімі гаспадарчымі пабудовамі. Захаваліся толькі сажалка і адзінкавыя дрэвы колішняга парку. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Тэльмінскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Тэльмінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] [[Катэгорыя:Буякі (Брэсцкі раён)| ]] 4j8928m70s7f4gsg51x0t5mv8wh7ix9 0 186350 5122673 4851861 2026-04-06T11:12:55Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122673 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Камсамольскі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Камсамольскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Капыльскі раён]] |Уключае = 16 населеных пунктаў |Сталіца = [[Камсамольская (Капыльскі раён)|Камсамольская]] |Датаўтварэння = [[16 студзеня]] [[1969]] |Скасаванне = [[28 мая]] [[2013]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1318 |Год перапісу = 2009 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Камсамо́льскі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Капыльскі раён|Капыльскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — вёска [[Камсамольская (Капыльскі раён)|Камсамольская]]. Утвораны 16 студзеня 1969 года ў Капыльскім раёне Мінскай вобласці [[БССР]] з цэнтрам у вёсцы Камсамольская ў складзе 18 населеных пунктаў (вёскі [[Асавец (Капыльскі раён)|Асавец]], [[Аснікі]], [[Баркаўцы]], [[Дзянісава (Капыльскі раён)|Дзянісава]], [[Дунаева]], [[Калюга (Грозаўскі сельсавет)|Калюга]], [[Камень (Капыльскі раён)|Камень]], [[Камсамольская (Капыльскі раён)|Камсамольская]], [[Кандратавічы (Капыльскі раён)|Кандратавічы]], [[Карачоўшчына (Капыльскі раён)|Карачоўшчына]], [[Кісялі (Капыльскі раён)|Кісялі]], [[Падлужжа (Капыльскі раён)|Падлужжа]], [[Пятрылава (Капыльскі раён)|Пятрылава]], [[Рэпная Града]], [[Сунаі]], [[Труханавічы (Капыльскі раён)|Труханавічы]], [[Хвойнікі (Капыльскі раён)|Хвойнікі]] і пасёлак [[Пукава (Капыльскі раён)|Пукава]]), якія ўваходзілі ў склад [[Грозаўскі сельсавет|Грозаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 студзеня 1969 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1969, № 9 (1239).</ref>. У 1976 годзе скасаваны пасёлкі [[Аснікі]] і [[Дзянісава (Капыльскі раён)|Дзянісава]]<ref>Рашэнні выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 31 сакавіка, 7 і 29 красавіка 1976 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1976, № 17 (1499).</ref>. 28 мая 2013 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да [[Грозаўскі сельсавет|Грозаўскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200919060259/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1|date=19 верасня 2020}}</ref>. Станам на 1 студзеня 2008 года ў сельсавеце налічвалася 710 гаспадарак, 1481 жыхар, станам на 1 студзеня 2009 г. — 686 гаспадарак, 1438 жыхароў. На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 16 населеных пунктаў: вёскі [[Асавец (Капыльскі раён)|Асавец]], [[Баркаўцы]], [[Дунаева]], [[Калюга (Грозаўскі сельсавет)|Калюга]], [[Камень (Капыльскі раён)|Камень]], [[Камсамольская (Капыльскі раён)|Камсамольская]], [[Кандратавічы (Капыльскі раён)|Кандратавічы]], [[Карачоўшчына (Капыльскі раён)|Карачоўшчына]], [[Падлужжа (Капыльскі раён)|Падлужжа]], [[Пятрылава (Капыльскі раён)|Пятрылава]], [[Сунаі]], [[Труханавічы (Капыльскі раён)|Труханавічы]], пасёлкі [[Кісялі (Капыльскі раён)|Кісялі]], [[Пукава (Капыльскі раён)|Пукава]], [[Рэпная Града]], [[Хвойнікі (Капыльскі раён)|Хвойнікі]]. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 1318 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>, з іх 92,0 % — [[беларусы]], 5,8 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,4 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С.Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Минск: «Беларусь», 1987. — 283 с. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. * {{Крыніцы/ГВБ|8-2||185, 232}} {{Капыльскі раён}} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Капыльскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1969 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2013 годзе]] 51gjmrk00aqhwalq3ju1nae42tizwfy 0 186820 5122043 5112392 2026-04-06T00:59:51Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122043 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Булькова}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Булькова |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Buĺkova,_Brest_District_(2).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =07 |lat_sec = 17 |lon_dir = E|lon_deg =23 |lon_min =55 |lon_sec = 52 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Тэльмінскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = 225003 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Булько́ва'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Buĺkova}}, {{lang-ru|Бульково}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Тэльмінскі сельсавет|Тэльмінскага сельсавета]]. Размешчана за 18 км на ўсход ад [[Брэст]]а, за 16 км ад чыгуначнай станцыі Брэст-Усходні, на рацэ [[Мухавец]] (прыток [[Заходні Буг|Заходняга Буга]]), на ўсходзе меліярацыйныя каналы, побач аўтадарога Брэст — [[Кобрын]]. У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства саўгаса «Брэсцкі» (цэнтр — в. [[Тэльмы 1]]). == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядома з XVI стагоддзя як маёнтак — шляхецкая ўласнасць у Берасцейскім павеце [[Падляшскае ваяводства (1513—1795)|Падляшскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Пасля [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Слонімская губерня|Слонімскай]], з 1797 года — у [[Літоўская губерня|Літоўскай]], з 1801 года — у [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]] губернях. Належала Ажараўскім, з 1808 года — [[Чапскія|Чапскім]]. У 1905 годзе вёска ў Рагазнянскай воласці. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Рагазнянскай гміне Кобрынскага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] загінула 13 жыхароў. Да 3 чэрвеня 1957 года вёска ўваходзіла ў склад [[Чэрнеўскі сельсавет (Брэсцкі раён)|Чэрнеўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 3 чэрвеня 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 7.</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=r957b0005850&q_id=5378887|title=Решение исполнительного комитета Брестского областного Совета депутатов трудящихся от 3 июня 1957 года № 344 «О частичном изменении в административно-территориальном делении сельских Советов Брестского и Пинского районов и Домачевского поселкового Совета Брестского района»|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=}}</ref>, да 8 мая 1970 года — у склад [[Вычулкаўскі сельсавет|Вычулкаўскага сельсавета]] (да 1968 года — Трышынскі сельсавет)<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 мая 1970 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1970, № 20 (1286).</ref>. 4 верасня 1972 года да вёскі далучана вёска [[Падбулькова]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 4 верасня 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 27 (1365).</ref>. == Насельніцтва == * 403 жыхары (1905) * 41 двор, 283 жыхары (1921) * 28 гаспадарак, 85 жыхароў (1997) * 20 гаспадарак, 32 жыхары (2005) == Інфраструктура == Планіровачна складаецца з дзвюх вуліц Г-падобнай канфігурацыі і адасобленага ўчастка забудовы на захадзе. Драўляныя сялянскія сядзібы пастаўлены двухбакова, няшчыльна. Прыгарадная зона адпачынку за 20 км на ўсход ад [[Брэст]]а, на берагах рэк [[Мухавец]] і [[Асіпоўка]]. Плошча больш за 1,2 тыс. га. Адначасова могуць адпачываць каля 5 тыс. чалавек. На тэрыторыі зоны аздараўленчыя лагеры, база адпачынку, участкі садовага таварыства. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Тэльмінскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Тэльмінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] n9a22f4xht79b7ln75har0dfulz82ww 0 186828 5122333 4537468 2026-04-06T09:41:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122333 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Вычулкі |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Царква._Вычулкі_(1).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52.0998|lat_min =|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 23.8018|lon_min =|lon_sec = |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Тэльмінскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код =+375 162 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код =1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Вычулкі''' — былая вёска ў складзе [[Тэльмінскі сельсавет|Тэльмінскага сельсавета]] [[Брэсцкі раён|Брэсцкага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]], у прыгараднай зоне Брэста, на правым беразе [[Мухавец|р. Мухавец]], за 8 км на ўсход ад [[Брэст]]а, 8 км ад чыгуначнай станцыі Брэст-Цэнтральны, 1,5 км ад шашы Брэст—[[Мінск]]. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядомы з [[1510]] года як сяло на [[Мухавец|р. Мухавец]] у Берасцейскім старостве [[Трокскае ваяводства|Трокскага ваяводства]] [[ВКЛ]]. Уласнасць Л. Храбтовіча, з [[1745]] года — падчашніка брэсцкага Чыжа. Пасля 3-га падзелу [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1795) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Слонімская губерня|Слонімскай]], з [[1797]] года — у [[Літоўская губерня|Літоўскай]], з [[1801]] года — у [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]] губернях. Уваходзіла ў маёнтак Трышын, уладанне паноў Гутоўскіх. У [[1890]] годзе сяло — цэнтр сельскай грамады, якая аб'ядноўвала сялян вёсак Косічы, Вычулкі і Задворцы, мела 4514 дзес. зямлі. У 1905 годзе ў Косіцкай воласці Брэсцкага павета. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польшча|Польшчы]], у Косіцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З [[1939]] года ў складзе [[БССР]]. З [[1 красавіка]] [[1968]] года да [[8 мая]] [[1970]] года — цэнтр [[Вычулкаўскі сельсавет|Вычулкаўскага сельсавета]] Брэсцкага раёна. З 1 чэрвеня 2007 года Вычулкі ўвайшлі ў склад горада [[Брэст]]<ref>[https://pravo.by/pdf/2007-135/2007-135%28003-009%29.pdf Указ Президента Республики Беларусь от 1 июня 2007 г. № 255 О некоторых вопросах административно-территориального устройства г. Бреста и Брестского района]</ref>. == Насельніцтва == * 38 мужчын, 50 жанчын (1870) * 220 жыхароў (1905) * 21 двор, 143 жыхары (1921) * 52 двары, 182 жыхары (1940) * 303 жыхары (1959) * 365 жыхароў (1970) * 334 гаспадаркі, 996 жыхароў (1997) * 599 гаспадарак, 1748 жыхароў (2005) == Інфраструктура == Пачатковая школа, клуб, магазін, бібліятэка, участак Брэсцкага рачнога порта, дырэкцыя будоўлі аўтадарог, прыватнае ўнітарнае прадпрыемства «Брэсцкі зааветснаб», дарожна-будаўнічае ўпраўленне № 138, абесельгасэнерга. Цэнтр камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Цяплічны камбінат «Бярэсце». == Славутасці == * [[Свята-Георгіеўская царква, Вычулкі|Свята-Георгіеўская царква]] (арх. [[Расціслаў Аляксеевіч Шылай]], [[2003]]). {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Брэста]] {{Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Брэста}} jz6y5huxe0wc5mi1pncz5dgoviefnxb 0 187860 5122477 5112488 2026-04-06T10:02:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122477 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = Вёска |беларуская назва = Новыя Задворцы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Novyja_Zadvorcy_(1).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52.121099|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 23.763261|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Тэльмінскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код =+375 162 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код =1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Но́выя Задво́рцы'''<ref name=":0">''[[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Рапановіч, Я. Н.]]'' Слоўнік назваў населеных пунктаў Брэсцкай вобласці / Рэд. [[П. П. Шуба]]. — [[Мінск]]: [[Беларуская навука (выдавецтва)|Навука і тэхніка]], 1980. — 176 с. (ст. 95).</ref> — былая вёска ў складзе [[Тэльмінскі сельсавет|Тэльмінскага сельсавета]] [[Брэсцкі раён|Брэсцкага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]], за 5 км на ўсход ад [[Брэст]]а. == Гісторыя == У пачатку [[20 стагоддзе|20 стагоддзя]] вёска ў Косіцкай воласці Брэсцкага павета [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польшча|Польшчы]], у Косіцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З [[1939]] года ў складзе [[БССР]]. 4 красавіка 1983 года вёска перададзена ў склад [[Тэльмінскі сельсавет|Тэльмінскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 4 красавіка 1983 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1983, № 13 (1747).</ref>. У складзе саўгаса «Маладая гвардыя»<ref name=":0" />. У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Брэсцкі» (цэнтр — в. [[Тэльмы-1]]). З [[1 чэрвеня]] [[2007]] года Новыя Задворцы ўвайшлі ў склад горада [[Брэст]]<ref>[https://pravo.by/pdf/2007-135/2007-135%28003-009%29.pdf Указ Президента Республики Беларусь от 1 июня 2007 г. № 255 О некоторых вопросах административно-территориального устройства г. Бреста и Брестского района]</ref>. == Насельніцтва == * 26 двароў, 146 жыхароў (1921) * 182 гаспадаркі, 538 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Брэста]] {{Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Брэста}} 5hjuwxfm78xpkrn7tl4b8oc6zyvt7z1 0 188951 5121555 3960393 2026-04-05T18:50:59Z DzBar 156353 шаблон 5121555 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''Мёртвае лісце: Зорная цюрага''' ({{lang-ja|デッドリーブス}}) — [[Японія|японскі]] камедыйны мультфільм-[[анімэ]] 2004 г, зняты на фантастычна-прыгодніцкую тэматыку, з вялікай колькасцю гвалту, ненарматыўнай лексікі, [[Эротыка|эротыкі]]. Разам з тым нестандартны сюжэт і нетыповыя канцэпцыі герояў надалі яму папулярнасць сярод пэўных колаў гледачоў. Рэжысёр — Хіраюкі Імайсі, аўтары сцэнарыя — Імайтунз і Такеіці Хонда. == Змест == Суровая дзяўчына Панды і Рэтра (хлопец з тэлевізарам замест галавы) аказваюцца ў цэнтры [[Токіа]], страціўшы памяць, не ведаючы, хто яны такія і як сюды трапілі. Вырашыўшы «адцягнуцца», яны учынілі ў Токіа шэраг пагромаў, за што трапілі ў касмічную турму, якую, па чутках, можна пакінуць толькі ў выглядзе нябожчыка. Але рамантычная пара ўзнімае турэмны бунт і ўстройвае крывавую лазню, зусім не ведаючы, колькі цікавых, вар'яцкіх і вясёлых прыгод яшчэ чакае яе наперадзе. == Зноскі == <references /> == Спасылкі == * [http://www.kinopoisk.ru/film/266951/ Мультфільм «Мёртвае лісце: Зорная цюрага» на сайце «Кинопоиск» (рас.)] [[Катэгорыя:Анімэ]] gk6sv7msaykz1z1qq7amsfemjab8hnn 5121561 5121555 2026-04-05T18:51:49Z DzBar 156353 5121561 wikitext text/x-wiki {{Мультфільм}} '''Мёртвае лісце: Зорная цюрага''' ({{lang-ja|デッドリーブス}}) — [[Японія|японскі]] камедыйны мультфільм-[[анімэ]] 2004 г, зняты на фантастычна-прыгодніцкую тэматыку, з вялікай колькасцю гвалту, ненарматыўнай лексікі, [[Эротыка|эротыкі]]. Разам з тым нестандартны сюжэт і нетыповыя канцэпцыі герояў надалі яму папулярнасць сярод пэўных колаў гледачоў. Рэжысёр — Хіраюкі Імайсі, аўтары сцэнарыя — Імайтунз і Такеіці Хонда. == Змест == Суровая дзяўчына Панды і Рэтра (хлопец з тэлевізарам замест галавы) аказваюцца ў цэнтры [[Токіа]], страціўшы памяць, не ведаючы, хто яны такія і як сюды трапілі. Вырашыўшы «адцягнуцца», яны учынілі ў Токіа шэраг пагромаў, за што трапілі ў касмічную турму, якую, па чутках, можна пакінуць толькі ў выглядзе нябожчыка. Але рамантычная пара ўзнімае турэмны бунт і ўстройвае крывавую лазню, зусім не ведаючы, колькі цікавых, вар'яцкіх і вясёлых прыгод яшчэ чакае яе наперадзе. == Зноскі == <references /> == Спасылкі == * [http://www.kinopoisk.ru/film/266951/ Мультфільм «Мёртвае лісце: Зорная цюрага» на сайце «Кинопоиск» (рас.)] [[Катэгорыя:Анімэ]] sx7fdkp3oyr3zhekg82xy28jdi02mtt 5121564 5121561 2026-04-05T18:52:13Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Анімэ]]; дададзена [[Катэгорыя:Анімэ 2004 года]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5121564 wikitext text/x-wiki {{Мультфільм}} '''Мёртвае лісце: Зорная цюрага''' ({{lang-ja|デッドリーブス}}) — [[Японія|японскі]] камедыйны мультфільм-[[анімэ]] 2004 г, зняты на фантастычна-прыгодніцкую тэматыку, з вялікай колькасцю гвалту, ненарматыўнай лексікі, [[Эротыка|эротыкі]]. Разам з тым нестандартны сюжэт і нетыповыя канцэпцыі герояў надалі яму папулярнасць сярод пэўных колаў гледачоў. Рэжысёр — Хіраюкі Імайсі, аўтары сцэнарыя — Імайтунз і Такеіці Хонда. == Змест == Суровая дзяўчына Панды і Рэтра (хлопец з тэлевізарам замест галавы) аказваюцца ў цэнтры [[Токіа]], страціўшы памяць, не ведаючы, хто яны такія і як сюды трапілі. Вырашыўшы «адцягнуцца», яны учынілі ў Токіа шэраг пагромаў, за што трапілі ў касмічную турму, якую, па чутках, можна пакінуць толькі ў выглядзе нябожчыка. Але рамантычная пара ўзнімае турэмны бунт і ўстройвае крывавую лазню, зусім не ведаючы, колькі цікавых, вар'яцкіх і вясёлых прыгод яшчэ чакае яе наперадзе. == Зноскі == <references /> == Спасылкі == * [http://www.kinopoisk.ru/film/266951/ Мультфільм «Мёртвае лісце: Зорная цюрага» на сайце «Кинопоиск» (рас.)] [[Катэгорыя:Анімэ 2004 года]] s8n06b5lzufcp5vjv6m6mrkvhqtjqbq 0 192117 5121787 5083540 2026-04-05T19:55:38Z Pabojnia 135280 /* Спіс Мук */ афармленне 5121787 wikitext text/x-wiki [[Файл:Le Portement de Croix.jpg|thumb|300px|<center>''«Нясенне крыжа»'', [[Жан Фуке]], мініяцюра з ''«{{нп3|Часаслоў Эцьена Шэвалье|Часаслова Эцьена Шэвалье|ru|Часослов Этьена Шевалье}}»''. У медальёне — [[святая Вераніка]] з [[Спас Нерукатворны|палатном]]. На заднім плане паказана самазабойства [[Іуда Іскарыёт|Іуды]], з якога выходзіць [[дэман]]. На пярэднім плане куюць [[Прылады Мук]].</center>]] '''Му́кі Хрысто́вы<ref name="АЯ">Аляксандр Ярашэвіч. [http://media.catholic.by/nv/n27/art3.htm?forprint=1 Крыжовы шлях Хрыста ў беларускім мастацтве]</ref>, Пакуты Хрыстовы''' — згодна з [[Евангелле]]м, сукупнасць падзей, якія прынеслі [[Ісус Хрыстос|Ісусу Хрысту]] фізічныя і духоўныя {{нп3|Пакута|пакуты|ru|Страдание}} ў апошнія дні і гадзіны яго зямнога жыцця. {{нп3|Хрысціянская Царква|Царква|ru|Христианская Церковь}} ўспамінае іх у апошнія дні перад [[Вялікдзень|Вялікаднем]], у {{нп3|Страсная сядміца|Страсную сядміцу|ru|Страстная седмица}}, на працягу якой вернікі паступова рыхтуюцца да свята. Асаблівае месца сярод Мук Хрыстовых займаюць падзеі, якія адбыліся пасля [[Тайная вячэра|Апошняй вячэры]]: арышт, суд, бічаванне і пакаранне смерцю. [[Распяцце Ісуса|Укрыжаванне]] — кульмінацыйны момант Мук Хрыстовых. Хрысціяне вераць, што многія з мук былі прадказана [[Біблейскія прарокі|прарокамі]] [[Стары Запавет|Старога Запавету]] і самім Ісусам Хрыстом. == Падзеі, якія складаюць Мукі Хрыстовы == === Спіс Мук === Падзеі {{нп3|Страсная сядміца|апошняга тыдня|ru|Страстная неделя}} зямнога жыцця Хрыста, якія адносяцца да яго Мук, вядомыя ў выкладзе [[евангелле|чатырох кананічных евангелляў]] (акрамя {{нп3|Сашэсце Хрыста ў пекла|Сашэсця ў пекла|ru|Сошествие Христа в ад}}, якое было апісана ў іншых тэкстах). Евангелісты склалі уласны пералік падзей Мук. Ніжэй прыведзены спіс, складзены з улікам апісання апошніх дзён зямнога жыцця Хрыста ва ўсіх чатырох Евангеллях<ref>{{cite web|url=http://www.bible-researcher.com/parallels3.html#sect16|title=Таблица соответствий текстов 4-х евангелий|publisher=Bible Research|access-date=2012-09-03|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20121119090009/http://bible-researcher.com/parallels3.html#sect16|archive-date=19 лістапада 2012|url-status=dead}}</ref>. <onlyinclude>{| border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="margin: 0em 1em 0em 0; border: 1px #4761B1 solid; border-collapse: collapse; font-size: 95 %;" |- style="background:#4761B1; color: #ffffff;" ! align="center" width="5%"|Нумар ! align="center" width="10%"|Назва ! align="center" width="15%"|Выява ! align="center"|Евангельскі тэкст ! align="center" width="10%"|Дзень |- |align="center"|1 |''[[Уваход Гасподні ў Ерусалім]]'' |align="center"|[[Файл:Giotto - Scrovegni - -26- - Entry into Jerusalem2.jpg|95px]] |align=""|І прывялі асляня да Ісуса, і ўсклалі на яго адзенне сваё; Ісус сеў на яго. Многія пасцілалі вопратку сваю на дарозе, а іншыя рэзалі галлё з дрэваў і пасцілалі на дарозе. І тыя, хто папярэднічалі і суправаджалі, усклікалі: асанна! дабраславёны Той, Хто ідзе ў імя Гасподняе! …Асанна ў вышынях! І ўвайшоў Ісус у Ерусалім і ў храм… ([[s:ru:Мк.#11:7-11|Мк. 11:7-11]]) |align="center"|нядзеля |- | colspan="5" |Да Уваходу ў Ерусалім Хрыстос заяўляў пра сябе як пра [[Месія|Месіі]] асобным асобам, настаў час зрабіць гэта ўсенародна. Гэта здарылася ў нядзелю перад [[Вялікдзень|Вялікаднем]], калі натоўпы паломнікаў сцякаліся ў Ерусалім. Ісус пасылае двух вучняў за аслом, садзіцца на яго і заязджае ў горад. Яго вітае спевам народ, які пазнаў аб уступленні Хрыста, і падхоплівае асанну сыну [[Давід|Давыдаву]], якую абвясцілі апосталы{{sfn|Лопухин|2008|с=848-853}}. |- |align="center"|2 |''{{нп3|Вячэра ў Віфаніі||ru|Помазание Иисуса миром}}'' / ''Абмыванне ног Ісуса грэшніцай'' |align="center"|[[Файл:Sainte-marie Madeleine2.jpg|95px]] |align=""|Калі ж Ісус быў у Віфаніі, у доме Сымона пракажонага, прыступіла да Яго жанчына з алавастравай пасудзінай міра каштоўнага і вылівалі Яму ляжачаму на галаву. ([[s:ru:Мф.#26:6|Мф. 26:6-7]]) |align="center"|серада |- | colspan="5" |Па Марку і Мацвею, у Віфаніі, дзе Ісус з вучнямі быў запрошаны ў дом Сымона пракажонага, жанчына здзейсніла памазанне, якое сімвалізавала наступныя мукі і смерць Хрыста. Аповяд пра абмыванне ног Ісуса мірам, якое было здзейснена грэшніцай, ёсць у Лукі: ''І вось, жанчына з таго горада, якая была грэшніца, даведаўшыся, што Ён узляжыць у доме [[фарысеі|фарысея]], прынесла алавастравы посуд з мірам і, стаўшы ззаду каля ног Ягоных і плачучы, пачала абліваць ногі Ягоныя слязьмі і абціраць валасамі галавы сваёй, і цалавала ногі Яму, і мазала мірам'' ([[s:ru:Лук.#7:37|Лук. 7:37-38]]). Гэта памазанне адбываецца задоўга да страсной сядміцы{{sfn|Лопухин|2008|с=730-731}}. Пасля, у каталіцтве гэтую грэшніцу сталі атаясамліваць з [[Марыя Магдаліна|Марыяй Магдалінай]] (гл. ілюстрацыю). У [[Евангелле паводле Яна|Яна]] ([[s:ru:Ин.#12:1|Ін. 12:1-8]]) памазанне адбываецца ў доме {{нп3|Лазар з Віфаніі|Лазара|ru|Лазарь из Вифании}} ў Віфаніі, за дзень да ўваходу ў Ерусалім. Жанчына з [[Алебастр|алавастравым]] посудам у Яна — Марыя, сястра Лазара і {{нп3|Марфа і Марыя|Марфы|ru|Марфа и Мария}}{{sfn|Ренан 1|1991|с=241}}. |- |align="center"|3 |''[[Ногаамавенне|Абмыванне ног]] вучням'' |align="center"|[[Файл:Washing of the Feet - Capella dei Scrovegni - Padua 2016.jpg|95px]] |align=""|Ісус, ведаючы, што Айцец усё аддаў у рукі Ягоныя, і што Ён ад Бога прыйшоў і адыходзіць да Бога, устаў з вячэры, зняў з сябе верхнюю вопратку і, узяўшы ручнік, падперазаўся. Потым уліў вады ва ўмывальнік і пачаў абмываць ногі вучням і абціраць ручніком, якім быў аперазаны. ([[s:ru:Ин.#13:3-5|Ін. 13:3-5]]) |align="center"|чацвер |- | colspan="5" |Раніцай у чацвер вучні спыталі ў Ісуса, дзе ён будзе есці пасху. Той сказаў, што ля іерусалімскіх варот яны сустрэнуць слугу з гарлачом вады, ён іх прывядзе ў дом, гаспадара якога трэба абвясціць, што ў яго будуць есці пасху Ісус і яго вучні. Прыйшоўшы ў гэты дом на вячэру, усё па звычаю знялі абутак. Рабоў, якія павінны былі вымыць ногі гасцям, не было, і Ісус сам выканаў гэта. Ад збянтэжанасці вучні маўчалі, толькі Пётр дазволіў сабе здзівіцца. Ісус патлумачыў, што гэта быў урок пакоры, і што таксама яны павінны ставіцца адзін да аднаго, як паказаў іх настаўнік{{sfn|Лопухин|2008|с=874-876}}. |- |align="center"|4 |''[[Тайная вячэра]]'' |align="center"|[[Файл:Giotto - Scrovegni - -29- - Last Supper.jpg|95px]] |align=""|Яны пайшлі, і знайшлі, як сказаў ім, і прыгатавалі пасху. І калі настала гадзіна, Ён узлёг, і дванаццаць апосталаў з Ім. ([[s:ru:Лук.#22:13-14|Лук. 22:13-14]]) |align="center"|чацвер |- | colspan="5" |На вечары Хрыстос паўтарыў, што адзін з вучняў здрадзіць яму. Са страхам кожны пытаўся ў яго: «Не я, Госпадзе?». Спытаў, каб адвесці ад сябе падазрэнні, і Юда і пачуў у адказ: «Ты сказаў». Неўзабаве Юда пакідае вячэру. Ісус нагадаў вучням, што туды, куды неўзабаве рушыць услед ён, яны не змогуць ісці. Пётр пярэчыў настаўніку, што «душу сваю аддасць за Яго». Аднак Хрыстос прадказаў, што той зрачэцца ад яго тройчы да таго, як заcпявае певень. У суцяшэнне вучням, засмучоным яго хуткім адыходам, Хрыстус устанавіў [[Еўхарыстыя|еўхарыстыю]] — галоўнае таінства хрысціянскай веры{{sfn|Лопухин|2008|с=876-878}}. |- |align="center"|5 |''Шлях у [[Гефсіманія|Гефсіманскі сад]] і прадказанне аб надыходзячым адрачэнні вучняў'' |align="center"|[[Файл:Nikolaj Nikolajewitsch Ge 001.jpg|95px]] |align=""|Вось, настае гадзіна, і настала ўжо, што вы рассеецеся кожны ў свой ​​бок і Мяне пакінеце аднаго. ([[s:ru; Ин.#16:32|Ін. 16:32]]) Прыйшлі ў селішча, якое называлася Гефсіманія: і Ён сказаў вучням Сваім: пасядзеце тут, пакуль Я памалюся. ([[s:ru: Мк.#14:32|Мк. 14:32]]) |align="center"|чацвер |- | colspan="5" |Пасля вячэры Хрыстос з вучнямі выйшаў за горад. Праз лагчыну Кедронскага патоку прыйшлі яны да Гефсіманскага саду{{sfn|Лопухин|2008|с=880-881}}. |- |align="center"|6 |''[[Маленне аб чашы]]'' |align="center"|[[Файл:El Greco 019.jpg|95px]] |align=""|І, адышоўшы крыху, упаў на зямлю і маліўся, каб, калі можна, мінула Яго гадзіна гэтая; і казаў: Авва Войча! усё магчыма Табе; пранясі чару гэтую міма Мяне; але не чаго Я хачу, а чаго Ты. ([[s:ru: Мк.#14:35-36|Мк. 14:35-36]]) |align="center"|чацвер |- | colspan="5" |Па паведамленні [[Сынаптычныя Евангеллі|сіноптыкаў]], ля ўваходу ў сад Ісус пакінуў вучняў. Узяўшы з сабой толькі траіх абраных: Якава, Іаана і Пятра, ён пайшоў на {{нп3|Эляёнская гара|Аліўную гару|ru|Елеонская гора}}. Наказаўшы ім не спаць, ён аддаліўся для малітвы. Прадчуванне гібелі перапаўняла душу Ісуса, сумневы авалодалі ім. Ён, паддаўшыся сваёй чалавечай прыродзе, прасіў Бога-Айца пранесці міма чару Мукі, аднак пакорліва прыняў Яго волю{{sfn|Ренан 1|1991|с=243}}{{sfn|Лопухин|2008|с=881-882}}. |- |align="center"|7 |''[[Пацалунак Іуды]] і [[арышт Ісуса]]'' |align="center"|[[Файл:Giotto - Scrovegni - -31- - Kiss of Judas.jpg|95px]] |align=""|… вось, Іуда, адзін з дванаццаці, прыйшоў, і з ім мноства людзей з мячамі і каламі, ад першасвятароў і старэйшын народных. А хто выдаваў Яго, даў ім знак, кажучы: каго я пацалую, Той і ёсць, вазьмеце Яго. І, адразу падышоўшы да Ісуса, сказаў: радуйся, Равві! І пацалаваў Яго. ([[s:ru: Мф.#26:47-49|Мф. 26:47-49]]) |align="center"|чацвер |- | colspan="5" |Позна ўвечары ў чацвер Ісус, спусціўшыся з гары, абуджае апосталаў і кажа ім, што здрадзіўшы яму ўжо набліжаецца. З’яўляюцца узброеныя службіты храма і рымскія ваяры. Іуда паказаў ім месца, дзе можна знайсці Ісуса. Іуда выходзіць з натоўпу і цалуе Ісуса, даючы стражнікам умоўны знак. Яны хапаюць Ісуса, пры спробе апосталаў перашкодзіць стражнікам раненне атрымлівае {{нп3|Малх, раб|Малх|ru|Малх}}, раб першасвятара. Ісус просіць вызваліць апосталаў, тыя ўцякаюць, толькі Пётр і Ян употай ідуць за вартай, якая ўводзіць іх настаўніка{{sfn|Ренан 1|1991|с=250}}. |- |align="center"|8 |''[[Суд над Ісусам у Сінедрыёне|Ісус перад Сінедрыёнам (першасвятарамі)]]'' |align="center"|[[Файл:Christ before Caiaphas - Capella dei Scrovegni - Padua 2016.jpg|95px]] |align=""|І прывялі Ісуса да першасвятара; і сабраліся да яго ўсе першасвятары і старэйшыны і кніжнікі. ([[s:ru: Мк.#14:53|Мк. 14:53]]) |align="center"|пятніца |- | colspan="5" |У ноч [[Вялікі чацвер|Вялікага чацвярга]] Ісуса прывялі ў [[сынедрыён]]. Хрыстос паўстаў перад {{нп3|Ана, першасвятар|Анам|ru|Анна (первосвященник)}}. Той пачаў пытацца Хрыста аб яго вучэнні і яго паслядоўніках. Ісус адмовіўся адказваць, ён сцвярджаў, што заўсёды прапаведаваў адкрыта, не распаўсюджваў ніякага тайнага вучэння і прапанаваў выслухаць сведак яго пропаведзяў. Ана не меў улады вынесці прысуд і адправіў Хрыста да [[Каяфа|Каяфы]]. Ісус захоўваў маўчанне. Сінедрыён, які сабраўся ў Каяфы, прыгаворвае Хрыста да смерці{{sfn|Ренан 1|1991|с=251}}. |- |align="center"|9 |''[[Адрачэнне апостала Пятра]]'' |align="center"|[[Файл:Duccio60.JPG|95px]] |align=""|І ўспомніў Пётр слова, сказанае яму Ісусам: перш чым заспявае певень, тройчы адрачэшся ад Мяне. І выйшаўшы вонкі, плакаў горка. ([[s:ru: Мф.#26:75|Мф. 26:75]]) |align="center"|пятніца |- | colspan="5" |Пятра, які рухаўся за Ісусам да сінедрыёна, не ўпусцілі ў дом. У пярэднім пакоі ён падышоў да агню, каб сагрэцца. Слугі, адзін з якіх быў сваяком Малха, даведаліся вучня Хрыста і сталі распытваць яго. Пётр тройчы адракаецца ад настаўніка, да таго, як праспяваў певень {{sfn|Ренан 1|1991|с=252}}. |- | colspan="5" |Раніцай Страсной пятніцы Ісуса, завялі ў прэторыю, якая змяшчалася ў былым палацы Ірада ля вежы Антонія. Неабходна было атрымаць ад [[Понцій Пілат|Пілата]] зацвярджэнне смяротнага прысуду. Пілат быў незадаволены тым, што яго ўмешваюць у гэтую справу. Ён выдаляецца з Ісусам у прэторыю і дыскутуе з ім сам-насам. Пілат пасля гутаркі з асуджаным вырашыў з нагоды свята прапанаваць народу адпусціць Ісуса. Аднак натоўп, падагрэты першасвятарамі, патрабуе адпусціць не Хрыста, а {{нп3|Варава|Ісуса Вараву|ru|Варавва}}. Пілат вагаецца, але ў выніку прыгаворвае Хрыста, аднак, пры гэтым выкарыстоўвае не фармулёўку першасвятароў. Мыццё рук Пілатам — знак таго, што ён не хоча ўмешвацца ў тое, што адбываецца{{sfn|Ренан 1|1991|с=254—258}}. |- |align="center"|11 |''[[Хвастанне Ісуса]]'' |align="center"|[[Файл:Mocking of Jesus - Capella dei Scrovegni - Padua 2016.jpg|95px]] |align=""|Тады Пілат узяў Ісуса і загадаў біць Яго. ([[s:ru: Ин.#19:1|Ін. 19:1]]) |align="center"|пятніца |- | colspan="5" |Пілат загадаў бічаваць Ісуса (звычайна бічаванне папярэднічала распяццю){{sfn|Ренан 1|1991|с=257}}. |- |align="center"|12 |''Паганьбенне і ўвянчанне [[цярновы вянок|цярновым вянком]]'' |align="center"|[[Файл:Hieronymus Bosch 059.jpg|95px]] |align=""|…надзелі на Яго пурпуру; і, сплёўшы вянок з цёрну, усклалі Яму на галаву і далі Яму ў правую руку кій, і, становячыся перад Ім на калені, кпілі з Яго, кажучы: радуйся, Цар Іўдзейскі! ([[s:ru: Мф.#27:28-29|Мф. 27:28-29]]) |align="center"|пятніца |- | colspan="5" |Час — пазней раніцы Страсной пятніцы. Месца дзеяння — палац у Ерусаліме ля вежы замка Антонія. Каб пасмяяцца з Ісуса, «Цара Іўдзейскага», на яго апранаюць {{нп3|Парфіра|чырвоную валасяніцу|ru|Багряница}}, [[цярновы вянок|вянок]] з цярноўніка і даюць у рукі жазло. У такім выглядзе яго выводзяць да народа. Убачыўшы Хрыста пурпурнай мантыі і вянку, Пілат, па сведчанні Іаана і сіноптыкаў, прамаўляе: «Вось чалавек». У Матфея гэтая сцэна аб’яднаная з «мыццём рук»{{sfn|Ренан 1|1991|с=257}}. |- |align="center"|13 |''[[Крыжовы шлях]] (Нясенне крыжа)'' |align="center"|[[Файл:Giotto - Scrovegni - -34- - Road to Calvary.jpg|95px]] |align=""|І, несучы крыж Свой, Ён ​​выйшаў на месца, называнае Лобным, па-яўрэйску Галгофа. ([[s:ru: Ин.#19:17|Ін. 19:17]]) |align="center"|пятніца |- | colspan="5" |Ісус прысуджаны на ганебнае пакаранне праз распяцце разам з двума разбойнікамі. Месцам пакарання была Галгофа, размешчаная за горадам. Час — каля паўдня Страсной пятніцы. Месца дзеяння — пад’ём на Галгофу. Прысуджаны павінен быў сам несці крыж да месца пакарання. Сіноптыкі паказваюць, што за Хрыстом ішлі жанчыны, якія плакалі, і {{нп3|Сымон Кірынеец||ru|Симон Киринеянин}}: паколькі Хрыстос падаў пад цяжарам крыжа, салдаты прымусілі Сымона дапамагаць яму{{sfn|Ренан 1|1991|с=262}}. |- |align="center"|14 |''Зрыванне вопраткі з Хрыста і разгульванне іх салдатамі ў косці'' |align="center"|[[Файл:El Greco - El Espolio.jpg|95px]] |align=""|Воіны, калі ўкрыжавалі Ісуса, пабралі адзежу Ягоную і падзялілі на чатыры часткі, кожнаму воіну доля, і хітон; хітон быў не пашыты, а ўвесь тканы зверху. І вось сказалі адзін аднаму: не будзем раздзіраць яго, а кінем на яго жэрабя, чый будзе. ([[s:ru: Ин.#19:23-24|Ін. 19:23-24]]) |align="center"|пятніца |- | colspan="5" |Солдаты бросили жребий, чтобы разделить одежду Христа{{sfn|Ренан 1|1991|с=263}}. |- |align="center"|15 |''[[Галгофа]] — [[Распяцце Ісуса|Распяцце Хрыстова]]'' |align="center"|[[Файл:Giotto - Scrovegni - -35- - Crucifixion.jpg|95px]] |align=""|Была гадзіна трэцяя, і ўкрыжавалі Яго. І быў надпіс віны Яго: Цар Іўдейскі. З Ім укрыжавалі двух разбойнікаў, аднаго з правага, а другога з левага боку ад Яго. І збылося слова Пісання: і да зладзеяў залічаны. ([[s:ru: Мк.#15:25-28|Мк. 15:25-28]]) |align="center"|пятніца |- | colspan="5" |Па яўрэйскім звычаі асуджаным на пакаранне смерцю прапаноўвалася віно. Ісус, адпіўшы яго, адмовіўся ад напою. Па абодвум бакам ад Хрыста былі раскрыжаваны два разбойнікі. Над галавой Ісуса да крыжа была прымацаваная таблічка з надпісам на яўрэйскай, грэчаскай і лацінскай мовах: «Цар Іўдзейскі». Праз некаторы час укрыжаваны, пакутуючы ад смагі папрасіў піць. Адзін з салдат, які вартаваў Хрыста, абмакнуў ў губку ў сумесь вады з воцатам і на кіі паднёс да яго вуснаў{{sfn|Ренан 1|1991|с=265}}. |- |align="center"|16 |''{{нп3|Зняцце з крыжа||ru|Снятие с креста}}'' |align="center"|[[Файл:El Descendimiento, by Rogier van der Weyden, from Prado in Google Earth.jpg|95px]] |align=""|[[Іосіф Арымафейскі|Іосіф з Арымафеі]] — вучань Ісуса, але тайны з-за страху перад Іўдзеямі, — прасіў у Пілата, каб зняць цела Ісуса; і Пілат дазволіў. Ён пайшоў і зняў Цела Ісуса. ([[s:ru: Ин.#19:38|Ін. 19:38]]) |align="center"|пятніца |- | colspan="5" |Каб паскорыць смерць раскрыжаваных (справа была напярэдадні [[Вялікдзень#Старажытны час|пасхальнай]] суботы, якая не павінна была змрачнець карамі), першасвятары загадваюць перабіць ім галёнкі. Аднак Ісус быў ужо мёртвы. Адзін з салдат (у некаторых крыніцах — Лонгін) ударае Ісуса дзідай у рэбры — з раны пацякла кроў, змяшаная з вадой. [[Іосіф Арымафейскі|Іосіф з Арымафеі]], член Савета старэйшын, прыйшоў да пракуратара і папрасіў у яго цела Езуса. Пілат распарадзіўся выдаць цела Іосіфу. Іншы прыхільнік Ісуса, [[Нікадзім (таемны вучань Хрыста)|Нікадзім]], дапамог зняць цела з крыжа{{sfn|Ренан 1|1991|с=267—269}}. |- |align="center"|17 |''{{нп3|Пахаванне Хрыста|Палажэнне ў труну|ru|Погребение Христа}}'' |align="center"|[[Файл:El Descendimiento, by Rogier van der Weyden, from Prado in Google Earth.jpg|95px]] |align=""|…абвіў плашчаніцай і паклаў яго ў магіле, высечанай [у скале], дзе яшчэ ніхто не быў пакладзены. ([[s:ru: Лк.#23:53|Лк. 23:53]]) |align="center"|пятніца |- | colspan="5" |Нікадзім прынёс водары, разам з Іосіфам ён падрыхтаваў цела Ісуса для пахавання, загарнуўшы яго ў саван з мірам і алоэ. Пры гэтым прысутнічалі Галілейскія жонкі, якія аплаквалі Хрыста{{sfn|Ренан 1|1991|с=269}}. |- |- |align="center"|18 |''{{нп3|Сашэсце Хрыста ў пекла|Сашэсце ў пекла|ru|Сошествие Христа в ад}}'' |align="center"|[[Файл:Harrowing of hell from Vasilyevskiy chin (1408, Tretyakov gallery).jpg|95px]] |align=""|У Новым Запавеце пра гэта паведамляецца толькі апосталам Пятром: ''Хрыстос, каб прывесці нас да Бога, аднойчы пацярпеў за грахі нашы… быўшы забіты ў целе, але ажыўшы духам, якім Ён і ў цямніцы былі, сышоўшы, прапаведаваў.'' ([[s:ru: 1Петр.#3:18-19|1Петр. 3:18-19]])<ref>{{кніга|аўтар=Кураев А. |частка= Пасха: путь из ада|загаловак=Кураев А. Школьное богословие |месца=М. |выдавецтва=Благовест |год=1999 |старонкі=322-330 |isbn=5-7854-0061-8}}</ref> |субота |align="center"| |- | colspan="6" | |- |- |align="center"|— |''[[Уваскрэсенне Ісуса Хрыста]]'' |align="center"|[[Файл:Resurrection.JPG|95px]] |align=""|І вось, зрабіўся вялікі землятрус, бо Анёл Гасподні, які сышоў з неба, прыступіўшы, адваліў камень ад уваходу ў магілу і сядзеў на ім… прамаўляючы да жанчын, сказаў: не бойцеся, бо ведаю, што вы шукаеце Ісуса ўкрыжаванага; Яго няма тут — Ён уваскрос, як сказаў. ([[s:ru: Мф.#28:2-6|Мф. 28:2-6]]) |нядзеля |align="center"| |- | colspan="5" |У першы дзень пасля суботы, раніцай да магілы ўваскрослага Ісуса прыйшлі {{нп3|жонкі-міраносіцы|жанчыны|ru|Жены-мироносицы}} з мірам, каб намасціў яго цела. Незадоўга да іх з’яўлення адбываецца землятрус, а з нябёсаў сыходзіць анёл. Ён адвальвае камень ад магілы Хрыста, каб паказаць ім, што той пусты. Анёл кажа жонкам, што Хрыстос уваскрос<ref>{{артыкул|аўтар={{нп3|Леанід Аляксандравіч Успенскі|Успенский Л.|ru|Успенский, Леонид Александрович}} |загаловак=Воскресение Христово |мова= ru|выданне=Журнал Московской патриархии |год=1956 |нумар=5 |старонкі=30-31 }}</ref>, «… здзейснілася недаступнае ніякаму погляду і неспасціжнае»<ref>{{кніга|аўтар= Митрополит Сергий |загаловак= Воскресение Христово в отличие от воскресения Лазаря |месца=М. |год=1933}}</ref>. Само па сабе [[Уваскрасенне Ісуса Хрыста]], якое з’яўляецца наступным цыклам гісторыі Ісуса, таксама складаюцца з некалькіх эпізодаў. Аднак усё ж існуе меркаванне, што «''адыход у пекла ўяўляе сабой мяжу прыніжэння Хрыста і ў той жа час пачатак Яго славы''»<ref>{{артыкул|аўтар={{нп3|Леанід Аляксандравіч Успенскі|Успенский Л.|ru|Успенский, Леонид Александрович}} |загаловак=Воскресение Христово |мова= ru|выданне=Журнал Московской патриархии |год=1956 |нумар=5 |старонкі=28-33 }}</ref>. |- |} == Зноскі == {{reflist|2}} == Літаратура == * {{кніга |загаловак = Богослужение православной церкви (репринтное издание 1912 года) |месца = М. |выдавецтва = Даръ |год = 2005 }} * {{кніга|аўтар=Дзуффи С.|загаловак=Эпизоды и персонажи Евангелия в произведениях изобразительного искусства |месца=М. |выдавецтва=Омега |год=2007 |старонак=384 |isbn=978-5-465-01501-1|ref=Дзуффи}} * {{кніга|аўтар={{нп3|Аляксандр Паўлавіч Лапухін|Лопухин А.|ru|Лопухин, Александр Павлович}} |загаловак=Библейская история Ветхого и Нового Заветов. Полное издание в одном томе |выдавецтва=Издательство АЛЬФА-КНИГА |год=2008|месца = М. |старонак=1215 |isbn=978-5-9922-0271-7|ref=Лопухин}} * {{кніга|аўтар=[[Жазеф Эрнест Рэнан|Ренан Э.]] |загаловак=Жизнь Иисуса |адказны=Перевод с фр. А. Варшавского, В. А. Харитонова |месца=Киев|серыя=Библиотека репринтных изданий|год=1990 |старонак=430 |isbn=5-319-00781-7|ref=Ренан}} * {{кніга|аўтар=Ренан Э.|загаловак=Жизнь Иисуса |адказны=Полный научный перевод с 25-го издания А. С. Усовой. Под редакцией и с предисловием академика А. Н. Веселовского. Послесловие И. С. Свенцицкой |месца=М.|выдавецтва=Издательство политической литературы |год=1991 |isbn=5-250-01238-8|ref=Ренан 1}} * {{кніга |аўтар = Серафим Слободский |загаловак = Закон Божий для семьи и школы |месца = М. |выдавецтва = Даръ |год = 2006 }} * {{кніга |загаловак = Страсти Христовы |месца = М. |выдавецтва = Единоверческая типография |год = 1901 }} * [http://krotov.info/library/06_e/efr/em_sirin_034.htm Ефрем Сирин «Толкование на диатессарон (согласование Евангелий)»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130130000304/http://krotov.info/library/06_e/efr/em_sirin_034.htm |date=30 студзеня 2013 }} * [http://mystudies.narod.ru/library/b/barnabas/barn07.htm Апокрифическое Послание апостола Варнавы (гл. 7 «Пост и козел отпущения суть прообразы страданий Христовых»)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110901031921/http://mystudies.narod.ru/library/b/barnabas/barn07.htm |date=1 верасня 2011 }} * {{кніга |загаловак = Учительное Евангелие (по трудам Иоанна Залатоуста) |месца = М. |выдавецтва = Единоверческая типография |год = 1912 }} * {{кніга |загаловак = Крест Христов. Умилительные слова о крестных страданиях Спасителя |месца = М. |выдавецтва = Приход храма Святаго Духа сошествия |год = 2007 }} * [http://www.wco.ru/biblio/books/sedmica/Main.htm Как провести страстную седмицу Великого поста] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200303145801/http://wco.ru/biblio/books/sedmica/Main.htm |date=3 сакавіка 2020 }} === Літаратура на англійскай мове === * ''Brown, Raymond E.'' — «An Introduction to the New Testament» Изд. Doubleday, 1997 г. (ISBN 0-385-24767-2) * ''Brown, Raymond E.'' — «The New Jerome Biblical Commentary» Изд. Prentice Hall, 1990 г. (ISBN 0-13-614934-0) * ''Kilgallen, John J.'' — «A Brief Commentary on the Gospel of Mark» Изд. Paulist Press 1989 (ISBN 0-8091-3059-9) * ''Miller, Robert J.'', editor — «The Complete Gospels» Изд. Polebridge Press, 1994 г. (ISBN 0-06-065587-9) == Спасылкі == {{commonscat|Passion of Christ}} * [http://www.newadvent.org/cathen/11527b.htm Страсти Христовы в CATHOLIC ENCYCLOPEDIA] {{ref-en}} * [http://www.pravoslavie.ru/put/070404131906 Слово о почитании Страстей Христовых] (пропаведзь {{нп3|Ілія Міняцій|Іліі Міняція|ru|Илия Минятий}}) * [http://www.obraz.org/index.php?menu=iconography&base=9&struct=283&page=0 Страсти Христовы в православной иконе на obraz.org] * [http://www.artcyclopedia.com/featuredarticle-2001-04.html The Passion of Christ in Art at artcyclopedia.com] {{ref-en}} * [http://www.pravoslavieto.com/ikonopis/Gospodski/Strasti_Hristovi/index.htm Галерея православных фресок и икон по теме] {{ref-bg}} * [http://kypros.org/Byzantine/ Галерея византийских икон] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200128150655/http://kypros.org/Byzantine/ |date=28 студзеня 2020 }} * [http://mystudies.narod.ru/library/a/athanasius/psalms/108.htm Толкование Афанасия Великого на Псалтырь (псалом 108 — страдания Христовы и будущие наказания Иуде и народу иудейскому)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101018003536/http://mystudies.narod.ru/library/a/athanasius/psalms/108.htm |date=18 кастрычніка 2010 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{Мёртвы Хрыстос}} [[Катэгорыя:Жыццё Ісуса Хрыста]] [[Катэгорыя:Іканаграфія Ісуса Хрыста]] [[Катэгорыя:Мукі Хрыстовы| ]] 7poiu08qxqkz1ilmrzxmbhsnpsw8ztb 0 192898 5122493 5112486 2026-04-06T10:05:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122493 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Плоска}} {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = Вёска |беларуская назва = Плоска |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52.131111|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 23.72129|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Тэльмінскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код =+375 162 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код =1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Пло́ска'''<ref name=":0">''[[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Рапановіч, Я. Н.]]'' Слоўнік назваў населеных пунктаў Брэсцкай вобласці / Рэд. [[П. П. Шуба]]. — [[Мінск]]: [[Беларуская навука (выдавецтва)|Навука і тэхніка]], 1980. — 176 с. (ст. 105).</ref> — былая вёска ў складзе [[Тэльмінскі сельсавет|Тэльмінскага сельсавета]] [[Брэсцкі раён|Брэсцкага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]], у прыгараднай зоне, за 4 км на поўнач ад [[Брэст]]а, 2,5 км ад чыгуначнай станцыі Брэст-Усходні, на захадзе — меліярацыйны канал. Транспартныя сувязі па Брэсцкай акружной аўтадарозе. З [[1 чэрвеня]] [[2007]] года вёска Плоска ўвайшла ў склад горада [[Брэст]]<ref>{{Cite web |url=https://etalonline.by/document/?regnum=d908b0012812&q_id=5381398|title=Решение Брестского областного Совета депутатов от 21.12.2007 № 84 «Об изменениях в административно-территориальном устройстве Брестского района»|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=}}</ref>. У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Брэсцкі» (цэнтр — в. [[Тэльмы-1]]). == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вёска вядома з [[17 стагоддзе|17 ст.]] як сяло ў Брэсцкім павеце і ваяводсте [[ВКЛ]]. У [[1698]] годзе ўласнасць брэсцкіх езуітаў. Пасля 3-га падзелу [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1795) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Слонімская губерня|Слонімскай]], з [[1797]] года — у [[Літоўская губерня|Літоўскай]], з [[1801]] года — у [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]] губернях. Вёска была цэнтрам вотчыннага маёнтка ў Брэсцкім павеце, у які ўваходзілі фальварак Плянта, в. Агароднікі і частка в. Астрамечава. З [[1846]] года ўласнасць пані Любаноўскай. У [[1897]] годзе вёска ў Косіцкай воласці Брэсцкага павета, працаваў хлебазапасны магазін. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польшча|Польшчы]], у Косіцкай гміне Брэсцкага павета [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. З [[1939]] года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] загінулі 24 жыхары. 4 красавіка 1983 года вёска перададзена ў склад [[Тэльмінскі сельсавет|Тэльмінскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 4 красавіка 1983 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1983, № 13 (1747).</ref>. У складзе саўгаса «Маладая гвардыя»<ref name=":0" />. == Інфраструктура == * Пачатковая школа * Гасцініца аўтатранспартнага прадпрыемства «Саўаўта—Брэст» * Базы брэсцкіх прадпрыемстваў == Насельніцтва == * 143 сялянскія душы (1833) * 31 двор, 256 жыхароў (1897) * 295 жыхароў (1905) * 45 двароў, 272 жыхары (1921) * 437 жыхароў (1959) * 450 жыхароў (1970) * 344 гаспадаркі, 1029 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Брэста]] {{Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Брэста}} 9fnmu9eo6s4swosyzfsz6eo9uut6q1s 0 192903 5122529 5112485 2026-04-06T10:10:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122529 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = Вёска |беларуская назва = Старыя Задворцы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Staryja_Zadvorcy_(2).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Тэльмінскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Стары́я Задво́рцы'''<ref name=":0">''[[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Рапановіч, Я. Н.]]'' Слоўнік назваў населеных пунктаў Брэсцкай вобласці / Рэд. [[П. П. Шуба]]. — [[Мінск]]: [[Беларуская навука (выдавецтва)|Навука і тэхніка]], 1980. — 176 с. (ст. 120).</ref> — былая вёска ў складзе [[Тэльмінскі сельсавет|Тэльмінскага сельсавета]] [[Брэсцкі раён|Брэсцкага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]], за 6 км на ўсход ад [[Брэст]]а, побач з Брэсцкай акружной аўтадарогай. == Гісторыя == У [[19 стагоддзе|19 ст.]] вёска — прыватная ўласнасць у Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Уваходзіла ў склад маёнтка Вычулкі. У [[1870]] годзе з’яўлялася цэнтрам сельскагаспадарчага таварыства. У [[1905]] годзе вёска ў Косіцкай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польшча|Польшчы]], у Косіцкай гміне Брэсцкага павета [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. З [[1939]] года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] нямецка-фашысцкія акупанты ў ліпені [[1944]] года спалілі 37 двароў, загубілі 2 жыхароў. 4 красавіка 1983 года вёска перададзена ў склад [[Тэльмінскі сельсавет|Тэльмінскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 4 красавіка 1983 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1983, № 13 (1747).</ref>. У складзе саўгаса «Маладая гвардыя»<ref name=":0" />. У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Брэсцкі» (цэнтр — в. [[Тэльмы-1]]). З [[1 чэрвеня]] [[2007]] года вёска Старыя Задворцы ўвайшла ў склад горада [[Брэст]]<ref>[https://pravo.by/pdf/2007-135/2007-135%28003-009%29.pdf Указ Президента Республики Беларусь от 1 июня 2007 г. № 255 О некоторых вопросах административно-территориального устройства г. Бреста и Брестского района]</ref>. == Насельніцтва == * 92 рэвізскія душы (1870) * 193 жыхары (1905) * 14 двароў, 85 жыхароў (1921) * 39 двароў, 137 жыхароў (1940) * 192 жыхары (1959) * 165 жыхароў (1970) * 135 гаспадарак, 362 жыхары (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Брэста]] {{Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Брэста}} edzd427t1r8ohbwx6qu4jvu11kdiz87 0 192909 5122040 5112410 2026-04-06T00:59:21Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122040 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Братылава |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Bratylava_(1).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52 | lat_min = 8| lat_sec = 56 |lon_dir = E|lon_deg = 23 | lon_min = 48| lon_sec = 3 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Чэрнінскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Браты́лава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Bratylava}}, {{lang-ru|Братылово}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Чэрнінскі сельсавет|Чэрнінскага сельсавета]]. Размешчана за 13 км на паўночны ўсход ад [[Брэст]]а, за 8 км ад чыгуначнай станцыі Брэст-Усходні. У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Маладая гвардыя» (цэнтр — в. [[Чэрні]]). == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядома з XVI стагоддзя як сяло ў Берасцейскім павеце і [[Берасцейскае ваяводства|ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1599 годзе шляхецкая ўласнасць. У XIX стагоддзі вёска ў Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Уваходзіла ў склад маёнтка Чэрні — уладання пана [[Ягміны|Ягміна]]. У 1870 годзе адносілася да Чэрнінскай сельскай грамады. У 1905 годзе аднайменныя вёска і фальварак (250 жыхароў) у Косіцкай воласці. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Косіцкай гміне Брэсцкага павета [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] 3 вяскоўцы загінулі, 1 прапаў без вестак. 8 мая 1970 года ''вёска Братылава'' з [[Тэльмінскі сельсавет|Тэльмінскага сельсавета]] перададзена ў склад [[Чэрнінскі сельсавет|Чэрнінскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 мая 1970 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1970, № 20 (1286).</ref>. == Насельніцтва == * 119 рэвізскіх душ (1858) * 29 гаспадарак, 168 жыхароў (1921) * 205 жыхароў (1959) * 136 жыхароў (1970) * 39 двароў, 95 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Чэрнінскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Чэрнінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] 1cpy1rgn00mut0jmxi30xexs89zwpcz 0 192915 5122045 5112412 2026-04-06T01:00:11Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122045 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Бярдычы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52 | lat_min = 10| lat_sec = 0 |lon_dir = E|lon_deg = 23 | lon_min = 44| lon_sec = 54 |CoordAddon = |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Чэрнінскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = 225001 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Бярды́чы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Biardyčy}}, {{lang-ru|Бердычи}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Чэрнінскі сельсавет|Чэрнінскага сельсавета]]. Размешчаны за 11 км на паўночны ўсход ад [[Брэст]]а, 8 км ад чыгуначнай станцыі [[Брэст-Усходні]]. У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Маладая гвардыя» (цэнтр — в. [[Чэрні]]). == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядома з XVI стагоддзя як сяло ў Берасцейскім павеце і [[Берасцейскае ваяводства|ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1566 годзе ў Збірогскім войтаўстве Берасцейскага староства. У сяле налічвалася 13 жыхароў, якія мелі 15 валок зямлі. Сяляне плацілі [[чынш]] — з адной валокі 31 грош, а таксама натуральную даніну. Пасля [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Слонімская губерня|Слонімскай]], з 1797 года — у [[Літоўская губерня|Літоўскай]], з 1801 года — у [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]] губернях. У 1818 годзе ў складзе казённага маёнтка Цюхінічы. У 1905 годзе вёска і маёнтак у Косіцкай воласці Брэсцкага павета. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Косіцкай гміне Брэсцкага павета [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] акупанты спалілі 17 двароў, загубілі 32 мірных жыхароў; 3 вяскоўцы загінулі на фронце, 1 — у партызанах. 8 мая 1970 года ''вёска'' ''Бярдычы'' з [[Тэльмінскі сельсавет|Тэльмінскага сельсавета]] перададзена ў склад [[Чэрнінскі сельсавет|Чэрнінскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 мая 1970 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1970, № 20 (1286).</ref>. == Насельніцтва == * 68 мужчын, 82 жанчыны (1818) * 42 двары, 283 жыхары (1897) * 298 жыхароў (вёска) і 12 жыхароў (маёнтак) (1905) * 20 двароў, 108 жыхароў (1921) * 58 двароў, 318 жыхароў (1941) * 201 жыхар (1959) * 132 жыхары (1970) * 29 гаспадарак, 43 жыхары (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Чэрнінскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Чэрнінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] sak239rv2ie7tul4dd41ex0adzglmax 100 193297 5121407 5120799 2026-04-05T15:51:09Z NirvanaBot 40832 +1 новых 5121407 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Заходнеамазонскі ламанцін|2026-04-05T09:23:12Z|Observr1}} {{Новы артыкул|Anomotherium|2026-04-04T12:23:31Z|Observr1}} {{Новы артыкул|Рачны цвыркун|2026-04-03T20:00:15Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Miosiren|2026-04-02T08:50:07Z|Observr1}} {{Новы артыкул|Кулік-чарняк|2026-03-30T17:55:09Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Паднябенне|2026-03-30T11:43:04Z|Jaŭhien}} {{Новы артыкул|Галасавы апарат|2026-03-30T11:24:47Z|Jaŭhien}} {{Новы артыкул|Узроўні мовы|2026-03-29T20:24:41Z|Jaŭhien}} {{Новы артыкул|Сістэма мовы|2026-03-29T19:54:35Z|Jaŭhien}} {{Новы артыкул|Сінтагматыка|2026-03-29T19:17:16Z|Jaŭhien}} {{Новы артыкул|Парадыгматыка|2026-03-29T18:54:02Z|Jaŭhien}} {{Новы артыкул|Potamosiren|2026-03-29T14:07:58Z|Observr1}} {{Новы артыкул|Ribodon|2026-03-29T12:55:04Z|Observr1}} {{Новы артыкул|Афрыканскі ламанцін|2026-03-29T09:59:56Z|Observr1}} {{Новы артыкул|Ламанцінавыя|2026-03-29T08:56:37Z|Observr1}} {{Новы артыкул|Амазонскі ламанцін|2026-03-25T08:46:40Z|Observr1}} {{Новы артыкул|Амерыканскі лускаўнік|2026-03-22T19:03:55Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Пратоптар|2026-03-21T13:57:03Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Яўгенія Піліпаўна Сідарчук|2026-03-21T13:24:43Z|DobryBrat}} {{Новы артыкул|Кісцяпёрыя рыбы|2026-03-21T10:58:30Z|JerzyKundrat}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 5i4wu9nerg1k84oym9k5jkkr8376vrl 0 193527 5122048 5112415 2026-04-06T01:00:41Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122048 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Валоскі |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Valoski_(1).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg =52.159362 | lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg =23.849666 | lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Чэрнінскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = 225001 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Вало́скі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Valoski}}, {{lang-ru|Волоски}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Чэрнінскі сельсавет|Чэрнінскага сельсавета]]. Размешчаны за 18 км на паўночны ўсход ад [[Брэст]]а, за 15 км ад чыгуначнай станцыі [[Брэст-Усходні]]. У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Маладая гвардыя» (цэнтр — в. [[Чэрні]]). == Гісторыя == У XIX стагоддзі вёска — дзяржаўная ўласнасць у Кобрынскім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. У 1870 годзе Валоскі адносіліся да Харытонаўскай сельскай грамады. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Збіражскай гміне Брэсцкага павета [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] загінулі 5 вяскоўцаў. 8 мая 1970 года ''вёска'' ''Валоскі'' з [[Тэльмінскі сельсавет|Тэльмінскага сельсавета]] перададзена ў склад [[Чэрнінскі сельсавет|Чэрнінскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 мая 1970 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1970, № 20 (1286).</ref>. == Насельніцтва == * 29 сялянскіх душ (1858) * 8 двароў, 51 жыхар (1897) * 55 жыхароў (1905) * 9 двароў, 37 жыхароў (1921) * 41 жыхар (1959) * 34 жыхары (1970) * 7 гаспадарак, 20 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Чэрнінскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Чэрнінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] gbxiu046t2638ld8q48v9astx5azijo 0 193529 5122347 5112420 2026-04-06T09:43:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122347 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Вітошкі |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52 | lat_min = 11| lat_sec = 29 |lon_dir = E|lon_deg = 23 | lon_min = 51| lon_sec = 46 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Чэрнінскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Віто́шкі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vitoški}}, {{lang-ru|Витошки}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Чэрнінскі сельсавет|Чэрнінскага сельсавета]]. Размешчаны за 19 км на паўночны ўсход ад [[Брэст]]а, за 14 км ад чыгуначнай станцыі [[Жабінка]]. У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Маладая гвардыя» (цэнтр — в. [[Чэрні]]). == Гісторыя == У XIX стагоддзі вёска — цэнтр маёнтка ў Кобрынскім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. З 1868 года маёнтак Вітошкі належаў Галеўскаму. У 1890 годзе сяляне ўваходзілі ў Залескае сельскагаспадарчае таварыства (налічвала 81 дзесяціну зямлі). Маёнткам валодаў У. Анцуг, які меў 105 дзесяцін зямлі. У 1897 годзе ў вёсцы працавалі вятрак, кузня. У 1905 годзе вёска ў Збіражскай воласці Кобрынскага павета [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Збіражскай гміне Брэсцкага павета [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. 8 мая 1970 года ''вёска'' ''Вітошкі'' з [[Тэльмінскі сельсавет|Тэльмінскага сельсавета]] перададзена ў склад [[Чэрнінскі сельсавет|Чэрнінскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 мая 1970 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1970, № 20 (1286).</ref>. == Насельніцтва == * 76 рэвізскіх душ (1870) * 28 двароў, 183 жыхары (1897) * 191 жыхар (1905) * 11 двароў, 65 жыхароў (1921) * 8 двароў, 41 жыхар (1940) * 45 жыхароў (1959) * 34 жыхары (1970) * 2 гаспадаркі, 4 жыхары (1997) * 1 гаспадарка, 1 жыхар (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Чэрнінскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Чэрнінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] r7figx7xrj6l7d0tolxz3gku7crsa4d 0 193532 5122336 5112421 2026-04-06T09:41:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122336 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Вялікая Курніца |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52 | lat_min = 10| lat_sec = 55 |lon_dir = E|lon_deg = 23 | lon_min = 44| lon_sec = 35 |CoordAddon = |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Чэрнінскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = 225001 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Вялі́кая Курні́ца'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vialikaja Kurnica}}, {{lang-ru|Великая Курница}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Чэрнінскі сельсавет|Чэрнінскага сельсавета]]. Размешчана за 13 км на паўночны ўсход ад [[Брэст]]а, за 10 км ад чыгуначнай станцыі [[Брэст-Усходні]]. У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Маладая гвардыя» (цэнтр — в. [[Чэрні]]). == Гісторыя == У пісьмовых крыніцах XVII стагоддзя вёска ўпамінаецца ў Берасцейскім павеце і ваяводстве [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. З 1698 года ўладанне [[Чартарыйскія|Чартарыйскіх]]. У XVIII стагоддзі згадваецца ў сувязі з вызначэннем межаў з суседнімі сёламі. У XIX стагоддзі маёнтак — дзяржаўная ўласнасць у Косіцкай воласці Брэсцкага павета [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. У склад маёнтка ўваходзілі вёскі Вялікая і [[Малая Курніца]], [[Чарнакі (Брэсцкі раён)|Чарнакі]]. У 1897 годзе дзейнічалі школа граматы і [[хлебазапасны магазін]]. У 1905 годзе вёска ў Косіцкай воласці Брэсцкага павета. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Косіцкай гміне Брэсцкага павета [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] 18 вяскоўцаў загінулі, 6 прапалі без вестак. 8 мая 1970 года ''вёска'' ''Вялікая Курніца'' з [[Тэльмінскі сельсавет|Тэльмінскага сельсавета]] перададзена ў склад [[Чэрнінскі сельсавет|Чэрнінскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 мая 1970 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1970, № 20 (1286).</ref>. == Насельніцтва == * 286 сялянскіх душ (1858) * 86 двароў, 497 жыхароў (1897) * 592 жыхары (1905) * 52 двары, 272 жыхары (1921) * 363 жыхары (1959) * 248 жыхароў (1970) * 79 гаспадарак, 202 жыхары (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Чэрнінскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Чэрнінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] tv3gx1sl7w0unf7srwdqjozquf672r9 0 193535 5122338 5112430 2026-04-06T09:42:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122338 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Вялікія Косічы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Vialikija_Kosičy_(2).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52 | lat_min = 08| lat_sec = 14.3 |lon_dir = E|lon_deg = 23 | lon_min = 48| lon_sec = 57.7 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Чэрнінскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = 225003 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Вялі́кія Ко́січы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vialikija Kosičy}}, {{lang-ru|Великие Косичи}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Чэрнінскі сельсавет|Чэрнінскага сельсавета]]. Размешчаны за 11 км на паўночны ўсход ад [[Брэст]]а, за 7 км ад чыгуначнай станцыі Брэст-Усходні. У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Маладая гвардыя» (цэнтр — в. [[Чэрні]]). == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядомы з XV стагоддзя як сяло — шляхецкая ўласнасць у [[Троцкае ваяводства|Троцкім ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У канцы XV стагоддзя ўладанне Б. А. Салагубовіча, які адпісаў частку маёнтка Косічы свайму брату Юрыю. У 1500 годзе вялікі князь літоўскі [[Аляксандр Ягелончык|Аляксандр]] пацвердзіў гэты запіс. Пад 1567 годам пазначана ў попісе літоўскага войска. Пасля [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Слонімская губерня|Слонімскай]], з 1797 года — у [[Літоўская губерня|Літоўскай]], з 1801 года — у [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]] губернях. У 1860 годзе вёска ў складзе маёнтка Трышын, уладальнікам якога быў Гутоўскі. У 1882 годзе жыхары Вялікіх Косічаў і навакольных вёсах сумесна са свяшчэннікамі Качалоўскім і Савіцкім пабудавалі праваслаўную царкву са званіцай. У 1886 годзе ў сяле дзейнічалі валасная ўправа (з 1890 года ў в. [[Чэрні]]), праваслаўная царква, карчма. Працавала царкоўна-прыходская школа, у якой вучылася 69 хлопчыкаў і 8 дзяўчынак. [[Файл:Vialikija Kosičy. Вялікія Косічы (1901-15) (2).jpg|міні|злева|Сядзіба ў пачатку XX ст.]] У 1905 годзе сяло — цэнтр Косіцкай воласці. Непадалёку знаходзіўся аднайменны маёнтак (9 жыхароў). У сяле быў валасны сельскі фельчар, размяшчаліся ўчасткі: судовых следчых, міравых пасрэднікаў, судова-міравой акругі. Адзін раз у год працаваў прызыўны ўчастак па воінскай павіннасці. У воласці налічвалася 16 сельскагаспадарчых таварыстваў і сельскагаспадарчых абшчын; яна аб’ядноўвала 27 вёсак, у якіх было 395 двароў, 2161 мужчына, 2159 жанчын. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], цэнтр Косіцкай гміны Брэсцкага павета [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У студзені 1950 года арганізаваны калгас імя Фрунзэ, у які з 42 гаспадарак уступілі 32. У 1969 годзе аб’яднаны з саўгасам «Маладая гвардыя». 8 мая 1970 года ''вёска Братылава'' з [[Тэльмінскі сельсавет|Тэльмінскага сельсавета]] перададзена ў склад [[Чэрнінскі сельсавет|Чэрнінскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 мая 1970 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1970, № 20 (1286).</ref>. 4 верасня 1972 года да вёскі далучаны хутар [[Малькі (Брэсцкі раён)|Малькі]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 4 верасня 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 27 (1365).</ref>. == Насельніцтва == * 47 мужчын, 58 жанчын (1860) * 37 двароў, 262 жыхары (1876) * 13 двароў, 147 жыхароў (1886) * 214 жыхароў (1905) * 10 двароў, 52 жыхары (1921) * 29 двароў, 168 жыхароў (1940) * 46 гаспадарак, 168 жыхароў (1997) * 50 гаспадарак, 107 жыхароў (2005) == Славутасці == * [[Свята-Петра-Паўлаўская царква (Вялікія Косічы)|Свята-Петра-Паўлаўская царква]] {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Чэрнінскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Чэрнінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] [[Катэгорыя:Вялікія Косічы| ]] npslozsn45094k50qm9yij1vvtqi7vu 0 193602 5122334 5112439 2026-04-06T09:41:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122334 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Вялюнь |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52 | lat_min = 11| lat_sec = 4 |lon_dir = E|lon_deg = 23 | lon_min = 50| lon_sec = 17.5 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Чэрнінскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Вялю́нь'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vialiuń}}, {{lang-ru|Велюнь}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Чэрнінскі сельсавет|Чэрнінскага сельсавета]]. Размешчана за 17 км на паўночны ўсход ад [[Брэст]]а, за 14 км ад чыгуначнай станцыі Брэст-Усходні. У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Маладая гвардыя» (цэнтр — в. [[Чэрні]]). Радзіма [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]] [[Іван Цімафеевіч Маісееў|Івана Маісеева]]. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядомы з XVI стагоддзя як шляхецкая ўласнасць у Берасцейскім павеце і [[Берасцейскае ваяводства|ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У XIX стагоддзі вёска ў Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. У 1886 годзе — цэнтр аднайменнага маёнтка, якім валодаў [[Ягміны|Ягмін]]; мелася 358 дзесяцін зямлі. У 1890 годзе — цэнтр Вялюнскай сельскай грамады, якой належала 246 дзесяцін зямлі. У 1897 годзе ў Збіражскай воласці [[Кобрынскі павет (Расійская імперыя)|Кобрынскага павета]] [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Збіражскай гміне Брэсцкага павета [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] 6 вяскоўцаў загінулі на фронце. У сакавіку 1948 года арганізаваны калгас імя Суворава, які аб’яднаў 52 гаспадарак з 70, 300 га раллі і 65 га сенакосу, 33 кані. 8 мая 1970 года ''вёска'' ''Вялюнь'' з [[Тэльмінскі сельсавет|Тэльмінскага сельсавета]] перададзена ў склад [[Чэрнінскі сельсавет|Чэрнінскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 мая 1970 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1970, № 20 (1286).</ref>. == Насельніцтва == * 90 мужчын, 74 жанчыны (1870) * 53 двары, 322 жыхары (1897) * 309 жыхароў (1905) * 20 двароў, 141 жыхар (1921) * 61 двор, 360 жыхароў (1940) * 243 жыхары (1959) * 200 жыхароў (1970) * 54 гаспадаркі, 104 жыхары (1997) * 49 гаспадарак, 78 жыхароў (2005) == Вядомыя асобы == * [[Іван Цімафеевіч Маісееў]] (1910—1976), удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, [[Герой Савецкага Саюза]] (1945)<ref name="bel9">{{Крыніцы/БелЭн|9|||520}}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Чэрнінскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Чэрнінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] 9hg3lt2hkzst6fete7141ca3468vx9h 0 193607 5122359 5112443 2026-04-06T09:45:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122359 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Гутавічы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_deg = 52|lat_min = 10|lat_sec =27 |lon_deg = 23|lon_min = 50|lon_sec =09 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Чэрнінскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Гу́тавічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Hutavičy}}, {{lang-ru|Гутовичи}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Чэрнінскі сельсавет|Чэрнінскага сельсавета]]. Размешчаны за 16 км на паўночны ўсход ад [[Брэст]]а, за 13 км ад чыгуначнай станцыі [[Брэст-Усходні]]. У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Маладая гвардыя» (цэнтр — в. [[Чэрні]]). == Назва == Фіксаваліся ([[Ваверка]]) прозвішчы Гут, Гутоўскі. Было літоўскае Гутэйкіс.<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-ZQ31-D?i=891&cat=1056222 https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=5434&search_lastname=gutowska&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 https://www.epaveldas.lt/vbspi//content/biImage.jsp?biRecordId=3380&imageId=/vbspi/showImage.do?id=PG_S_23381_97</ref> Ёсць літоўскія ''Gutas, Gutonis'', латышскае ''Gūts''<ref><nowiki>https://pavardes.lki.lt/?pv=aabc74a3f931b1b7ccdc2b248701919c</nowiki> <nowiki>https://uzvardi.lv/surname/721476</nowiki></ref>. Аснова ''Gut''- выкарыстоўвалася ў старажытных балцка-літоўскіх двухасноўных імёнах<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 96-97.</ref>.. == Гісторыя == У пачатку XIX стагоддзя вёска — дзяржаўная ўласнасць у Воўчынскай воласці Брэсцкага павета, у 1868 годзе — у Збіражскай воласці Кобрынскага павета [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. У 1890 годзе сяляне ўваходзілі ў Харытонаўскае сельскагаспадарчае таварыства, якое мела 92 дзесяціны зямлі. Працавала школа граматы. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Збіражскай гміне Брэсцкага павета [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] 4 вяскоўцы загінулі на фронце. 8 мая 1970 года ''вёска'' ''Гутавічы'' з [[Тэльмінскі сельсавет|Тэльмінскага сельсавета]] перададзена ў склад [[Чэрнінскі сельсавет|Чэрнінскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 мая 1970 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1970, № 20 (1286).</ref>. == Насельніцтва == * 36 мужчын, 39 жанчын (1868) * 26 двароў, 176 жыхароў (1897) * 180 жыхароў (1905) * 14 двароў, 80 жыхароў (1921) * 94 жыхары (1959) * 54 жыхары (1970) * 13 гаспадарак, 17 жыхароў (1997) * 11 гаспадарак, 15 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Чэрнінскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Чэрнінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] p8ux21s9vtj5ii56o931u9rchujcudf 0 193610 5122380 5112444 2026-04-06T09:49:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122380 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Забярэззе}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Забярэззе |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52 | lat_min = 10 | lat_sec = 40 |lon_dir = E|lon_deg = 23 | lon_min = 51 | lon_sec = 7 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Чэрнінскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = 225001 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Забярэ́ззе'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zabiarezzie}}, {{lang-ru|Заберезье}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Чэрнінскі сельсавет|Чэрнінскага сельсавета]]. Размешчана за 17 км на паўночны ўсход ад [[Брэст]]а, за 14 км ад чыгуначнай станцыі Брэст-Усходні. У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Маладая гвардыя» (цэнтр — в. [[Чэрні]]). == Гісторыя == У XIX стагоддзі вядома як фальварак у Збіражскай воласці Кобрынскага павета [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. З 1890 года ўласнасць М. Бекмана, які меў тут 382 дзесяціны зямлі. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Збіражскай гміне Брэсцкага павета [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. 8 мая 1970 года ''вёска'' ''Забярэззе'' з [[Тэльмінскі сельсавет|Тэльмінскага сельсавета]] перададзена ў склад [[Чэрнінскі сельсавет|Чэрнінскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 мая 1970 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1970, № 20 (1286).</ref>. == Насельніцтва == * 33 жыхары (1905) * 3 двары, 14 жыхароў (1921) * 41 жыхар (1959) * 22 жыхары (1970) * 2 гаспадаркі, 2 жыхары (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Чэрнінскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Чэрнінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] 29h9ui8nuw9t9fgz0k5sek4yrbre96w 0 194852 5122103 4983411 2026-04-06T07:14:43Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Кінакамедыі 2001 года]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5122103 wikitext text/x-wiki {{Фільм | Беларуская назва = Неверагодны лёс Амэлі Пулен | Арыгінальная назва = {{lang-fr|Le Fabuleux destin d'Amélie Poulain}} | Выява = Ameli.jpg | Памер = 270px | Бюджэт = 77 млн [[Французскі франк|франкаў]] (10 млн [[Долар ЗША|дол]].) | Зборы = 173,9 млн дол.<ref>[http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=amelie.htm Box Office Mojo]</ref> }} '''«Неверагодны лёс Амэлі Пулен»''' ({{lang-fr|Le Fabuleux Destin d’Amélie Poulain}}) — [[Францыя|французская]] рамантычная [[камедыя]] [[2001 год у гісторыі кіно|2001]] года [[кінарэжысёр]]а [[Жан-П’ер Жэнэ|Жан-П’ера Жэнэ]]<ref name="IMDb" />. Фільм заняў другое месца ў спісе «''100 лепшых фільмаў сусветнага кінематографа не на англійскай мове''», складзеным у 2010 годзе часопісам Empire<ref>[http://www.empireonline.com/features/100-greatest-world-cinema-films/default.asp?film=2 The 100 Best Films Of World Cinema (The greatest films not in the English language)] // Empire. Bauer Consumer Media.{{ref-en}}{{V|30|9|2011}}</ref>. == Сюжэт == Дзіцячыя гады Амэлі праходзяць у выдуманым свеце і адзіноце. Яна ўвесь час фантазіруе і размаўляе са сваім ўяўным сябрам — [[Кракадзілы|кракадзілам]]. Яе бацька памылкова дыягнаставаў ёй парок сэрца (ён надаваў ёй занадта мала часу, з прычыны чаго пры правядзенні штомесячных медыцынскіх абследаванняў Амэлі моцна хвалявалася), таму дзяўчынцы давялося вывучаць навукі дома, страціўшы магчымыасці знайсці сяброў. Маці Амэлі трагічна загінула, калі ёй на галаву з вяршыні сабора Нотр-Дам звалілася турыстка-самазабойца з [[Канада|Канады]]. У садзе сямейства Пулен будуецца мініятурны маўзалей для праху загінулай. Нават там пануе цацачны, казачны свет. Стаўшы дарослай, Амэлі пакідае бацькоўскі дом. Яна працуе ў кафэ «Два Млына» на Манмартры, «пару разоў» спрабуе завязаць любоўныя адносіны з мужчынамі, але яе спробы «аказваюцца непераканаўчымі». Амэлі вельмі вынаходлівая і ўмее знаходзіць задавальненне ў маленькіх паўсядзённых радасцях: апускаючы руку ў мяшок з фасоляй, ламаючы чайнай лыжачкай скарыначку крэм брюле, пускаючы «блінцы» па каналу Сен-Мартэн. Але вечарам 30 жніўня 1997 года — у дзень гібелі [[Дыяна (прынцэса Уэльская)|прынцэсы Дыяны]] (у рэальнасці прынцэса Дыяна загінула 31 жніўня) — яе жыццё змяняецца: выпадкова Амэлі знаходзіць у сваёй ваннай тайнік, у якім ляжыць бляшаная скрынка з алавянымі салдацікамі, шклянымі шарыкамі і іншымі дзіцячымі скарбамі, якія належалі невядомаму хлопчыку, які жыў калісьці ў яе кватэры, цяпер ужо даросламу пяцідзесяцігадоваму мужчыне. Амэлі вырашае вярнуць скрынку ўладальніку. Яна думае: калі яе задумка абудзіць у ёй якія-небудзь пачуцці, то яна ўсё жыццё прысвеціць клопату пра шчасце іншых людзей. Амэлі знаходзіць ўладальніка гэтага тайніка і з заміраннем сэрца чакае яго рэакцыі. Седзячы за стойкай бара ў кафэ, яна чуе яго прызнанне, што ён шчаслівы атрымаць такую вось вестку з дзяцінства. З гэтага часу Амэлі ўмешваецца ў жыццё іншых людзей. Пасля гісторыі з вяртаннем «скарбаў» яна дапамагае адной з работніц «Двух млыноў» знайсці каханне ў вобразе пастаяннага наведвальніка — мужчыны з дыктафонам, вяртае надзею жанчыне, якая жыве ў адным доме з ёй, падрабіўшы ліст ад нябожчыка мужа. Амэлі даўно раіла бацьку адправіцца ў падарожжа па свеце, але ён усё не вырашаецца з'ехаць, і Амэлі просіць знаёмую сцюардэсу фатаграфаваць [[Садовы гном|садовага гнома]] бацькі ў розных гарадах на фоне славутасцей і адсылаць атрыманыя здымкі яму. Спазніўшыся на цягнік, Амэлі застаецца начаваць у метро, а раніцай яна натаркаецца на хлопца, які шукае нешта пад адной з фотакабінак. Убачыўшы яе, ён як быццам палохаецца. Потым яна сустракае яго яшчэ раз, калі ён зноў нешта шукае каля фотакабінкі, а потым, заўважыўшы кагосьці, бяжыць за ім. Па дарозе ён губляе альбом, які знаходзіць Амэлі. У гэтым альбоме налепленыя змятыя і парваныя фатаграфіі — няўдалыя здымкі, выкінутыя незадаволенымі кліентамі фотакабінак і падабраныя гэтым чалавекам. У альбоме часта сустракаецца фота аднаго і таго ж чалавека. У яго як быццам асоба без эмоцый. Гэтымі думкамі Амэлі дзеліцца са «шкляным Чалавекам», адным з жыхароў яе дома. Разам яны вырашаюць разгадаць таямніцу: што за чалавек намаляваны на гэтых дзіўных фотаздымках. У рэшце рэшт высвятляецца, што гэта чалавек, які рамантуе фотакабінкі, а фоты робіць проста для праверкі, пасля чаго дзярэ і выкідвае іх. Як аказалася, Ніно, хлопца, што страціў кнігу з фотакарткамі, хвалюе тое ж пытанне. Амэлі пашчасціла разгадаць таямніцу, і яна падкідвае Ніно падказкі-загадкі: сваю фатаграфію ў масцы [[Зора]], стрэлкі на асфальце, шарады. У выніку яны прыводзяць яго прама да таго загадкавага нежывога чалавека, намаляванага на фотаздымках. Ніно і Амэлі нарэшце сустракаюцца, ведаючы, хто з іх хто. І аказваецца, што яны створаны адзін для аднаго. == Акцёрскі склад == {{Спіс роляў | [[Адры Тату]] | ''Амелі Пулен'' | {{нп5|Мацьё Касавіц||en|Mathieu Kassovitz}} | ''Ніно Кенкампуа'' | {{нп5|Руфюс||en|Rufus (actor)}} | ''Рафаэль Пулен, бацька Амелі'' | {{нп5|Ларэла Кравата||en|Lorella Cravotta}} | ''Амандзіна Пулен, маці Амелі'' | {{нп5|Серж Мерлен||en|Serge Merlin}} | ''Раймон Дзюфаэль, «шкляны чалавек»'' | [[Жамель Дэбуз]] | ''Люсьен'' | {{нп5|Клацільд Мале||fr|Clotilde Mollet}} | ''Джына, афіцыянтка'' | {{нп5|Клер Мар’е||fr|Claire Maurier}} | ''Сюзанна, гаспадыня кафэ'' | {{нп5|Ізабэль Нанці||fr|Isabelle Nanty}} | ''Жаржэт, прадаўшчыца ў табачным аддзеле'' | {{нп5|Дамінік Пінон||fr|Dominique Pinon}} | ''Жазеф'' | {{нп5|Арцюс дэ Пенгерн||fr|Artus de Penguern}} | ''Іпаліта'' | {{нп5|Іаланда Маро||fr|Yolande Moreau}} | ''Мадлен Уолес, кансьержка'' | {{нп5|Урбен Канселье||fr|Urbain Cancelier}} | ''Каліньён'' | {{нп5|Марыс Бенішу||fr|Maurice Bénichou}} | ''Дамінік Брэтадо'' | {{нп5|Мішэль Рабен||fr|Michel Robin}} | ''бацька Каліньёна'' | {{нп5|Андрэ Даман||fr|Andrée Damant}} | ''маці Каліньёна'' | {{нп5|Армель (актрыса)|Армель|fr|Armelle (actrice)}} | ''Філамена, сцюардэса'' | {{нп5|Клод Перон||fr|Claude Perron}} | ''Эва, прадаўшчыца ў секс-шопе'' | {{нп5|Андрэ Дзюсалье||fr|André Dussollier}} | ''расказчык'' }} == Узнагароды == Паводле інфармацыі сайта «''[[Internet Movie Database]]''» фільм быў адзначаны 59 кінаўзнагародамі і яшчэ 74 намінацыямі<ref name="IMDb, Awards" />. {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="font-size: 90%;" |- !scope="col"|Кінафестываль / Кінапрэмія !scope="col" style="width: 80px"|{{Comment|Дата|Спасылкі ў гэтым слупку вядуць на старонкі цырымоній}} !scope="col" style="max-width: 300px"|Прэмія / Катэгорыя !scope="col" style="max-width: 300px"|Намінант(ы) !scope="col"|Вынік !scope="col" class="unsortable"|Спасылкі |- |rowspan="2" style="background:#eaecf0;"|[[Сусветная прэмія саўндтрэкаў]] |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2001-10-18"|[[Сусветная прэмія саўндтрэкаў 2001|18.10.2001]] |[[Сусветная прэмія саўндтрэкаў кінакампазітару года|Кінакампазітар года]] |data-sort-value="Цьерсен Ян"|[[Ян Цьерсен]] |{{nom}} |rowspan="2"| |- |[[Сусветная прэмія саўндтрэкаў за найлепшую арыгінальную музыку да фільма|Найлепшая арыгінальная музыка да фільма]] |data-sort-value="Цьерсен Ян"|Ян Цьерсен |{{won}} |- |rowspan="5" style="background:#eaecf0;"|[[Еўрапейская кінапрэмія]] |rowspan="5" align="center" data-sort-value="2001-12-01"|[[Еўрапейская кінапрэмія 2001|01.12.2001]] |[[Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]] |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«''Неверагодны лёс Амелі Пулен''» |{{won}} |rowspan="5"|<ref name="EFA 2001, Nominations" /><ref name="EFA 2001, Winners" /> |- |[[Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму рэжысёру|Найлепшы еўрапейскі рэжысёр]] |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|[[Жан-П’ер Жэнэ]] |{{won}} |- |[[Еўрапейская кінапрэмія найлепшай еўрапейскай актрысе|Найлепшая еўрапейская актрыса]] |data-sort-value="Тату Адры"|[[Адры Тату]] |{{nom}} |- |{{нп5|Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму аператару|Найлепшы еўрапейскі аператар|en|European Film Award for Best Cinematographer}} |data-sort-value="Дэльбанель Бруно"|[[Бруно Дэльбанель]] |{{won}} |- |Прыз глядацкіх сімпатый найлепшаму еўрапейскаму рэжысёру |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|Жан-П’ер Жэнэ |{{won}} |- |style="background:#eaecf0;"|[[Залаты глобус]] |align="center" data-sort-value="2002-01-20"|{{нп5|Залаты глобус (прэмія, 2002)|20.01.2002|en|59th Golden Globe Awards}} |{{нп5|Прэмія «Залаты глобус» за найлепшы фільм на замежнай мове|Найлепшы фільм на замежнай мове|en|Golden Globe Award for Best Foreign Language Film}} |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«''Неверагодны лёс Амелі Пулен''» ([[Францыя]]) |{{nom}} |<ref name="Golden Globes 2002" /> |- |style="background:#eaecf0;"|[[Гоя (прэмія)|Гоя]] |align="center" data-sort-value="2002-02-02"|{{нп5|Гоя (прэмія, 2002)|02.02.2002|en|16th Goya Awards}} |[[Прэмія «Гоя» за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]] |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«''Неверагодны лёс Амелі Пулен''» |{{won}} |<ref name="Goya 2002" /> |- |rowspan="9" style="background:#eaecf0;"|[[BAFTA]] |rowspan="9" align="center" data-sort-value="2002-02-24"|{{нп5|BAFTA (прэмія, 2002)|24.02.2002|en|55th British Academy Film Awards}} |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм|en|BAFTA Award for Best Film}} |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«''Неверагодны лёс Амелі Пулен''» |{{nom}} |rowspan="9"|<ref name="BAFTA 2002" /> |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую рэжысуру|Прэмія Дэвіда Ліна за дасягненні ў рэжысуры|en|BAFTA Award for Best Direction}} |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|Жан-П’ер Жэнэ |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» найлепшай актрысе|Найлепшая актрыса|en|BAFTA Award for Best Actress in a Leading Role}} |data-sort-value="Тату Адры"|Адры Тату |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы арыгінальны сцэнарый|Найлепшы арыгінальны сцэнарый|en|BAFTA Award for Best Original Screenplay}} |data-sort-value="Ларан Гіём"|{{нп5|Гіём Ларан||fr|Guillaume Laurant}}, Жан-П’ер Жэнэ |{{won}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую аператарскую працу|Найлепшая аператарская праца|en|BAFTA Award for Best Cinematography}} |data-sort-value="Дэльбанель Бруно"|Бруно Дэльбанель |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы мантаж|Найлепшы мантаж|en|BAFTA Award for Best Editing}} |data-sort-value="Шнайд Эрвэ"|{{нп5|Эрвэ Шнайд||en|Hervé Schneid}} |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую арыгінальную музыку|Прэмія Энтані Асквіта за арыгінальную музыку да фільма|en|BAFTA Award for Best Original Music}} |data-sort-value="Цьерсен Ян"|Ян Цьерсен |{{nom}} |- ||{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую працу мастака-пастаноўшчыка|Найлепшая праца мастака-пастаноўшчыка|en|BAFTA Award for Best Production Design}} |data-sort-value="Бането Алін"|{{нп5|Алін Бането||en|Aline Bonetto}} |{{won}} |- ||{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы неангламоўны фільм|Найлепшы неангламоўны фільм|en|BAFTA Award for Best Film Not in the English Language}} |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«''Неверагодны лёс Амелі Пулен''» |{{nom}} |- |rowspan="13" style="background:#eaecf0;"|[[Сезар]] |rowspan="13" align="center" data-sort-value="2002-03-02"|[[Сезар (прэмія, 2002)|02.03.2002]] |[[Прэмія «Сезар» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм]] |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«''Неверагодны лёс Амелі Пулен''» |{{won}} |rowspan="13"|<ref name="Cesar 2002" /> |- |[[Прэмія «Сезар» за найлепшую рэжысуру|Найлепшая рэжысура]] |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|Жан-П’ер Жэнэ |{{won}} |- |[[Прэмія «Сезар» найлепшай актрысе|Найлепшая актрыса]] |data-sort-value="Тату Адры"|Адры Тату |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» найлепшаму акцёру другога плана|Найлепшы акцёр другога плана|en|César Award for Best Supporting Actor}} |data-sort-value="Дэбуз Жамель"|[[Жамель Дэбуз]] |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» найлепшаму акцёру другога плана|Найлепшы акцёр другога плана|en|César Award for Best Supporting Actor}} |data-sort-value="Руфюс"|{{нп5|Руфюс||en|Rufus (actor)}} |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» найлепшай актрысе другога плана|Найлепшая актрыса другога плана|en|César Award for Best Supporting Actress}} |data-sort-value="Нанці Ізабэль"|{{нп5|Ізабэль Нанці||en|Isabelle Nanty}} |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшы арыгінальны або адаптаваны сцэнарый|Найлепшы арыгінальны або адаптаваны сцэнарый|en|César Award for Best Writing}} |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|Жан-П’ер Жэнэ, Гіём Ларан |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшую аператарскую працу|Найлепшая аператарская праца|en|César Award for Best Cinematography}} |data-sort-value="Дэльбанель Бруно"|Бруно Дэльбанель |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшы мантаж|Найлепшы мантаж|en|César Award for Best Editing}} |data-sort-value="Шнайд Эрвэ"|Эрвэ Шнайд |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшы гук|Найлепшы гук|en|César Award for Best Sound}} |data-sort-value="Арнардзі Вінсэнт"|{{нп5|Вінсэнт Арнардзі||en|Vincent Arnardi}}, {{нп5|Жэрар Ардзі||fr|Gérard Hardy}}, {{нп5|Жан Уманскі||en|Jean Umansky}} |{{nom}} |- |[[Прэмія «Сезар» за найлепшую музыку|Найлепшая музыка]] |data-sort-value="Цьерсен Ян"|Ян Цьерсен |{{won}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшыя касцюмы|Найлепшыя касцюмы|en|César Award for Best Costume Design}} |data-sort-value="Фантэн Мадлін"|{{нп5|Мадлін Фантэн||en|Madeline Fontaine}} |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшыя дэкарацыі|Найлепшыя дэкарацыі|en|César Award for Best Production Design}} |data-sort-value="Бането Алін"|Алін Бането |{{won}} |- |rowspan="5" style="background:#eaecf0;"|[[Оскар]] |rowspan="5" align="center" data-sort-value="2002-03-24"|[[Оскар (кінапрэмія, 2002)|24.03.2002]] |Найлепшая праца мастака-пастаноўшчыка |data-sort-value="Бането Алін"|Алін Бането, [[Мары-Лор Вала]] |{{nom}} |rowspan="5"|<ref>{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2002|title=The 74th Academy Awards|author=|date=|website=|publisher=|accessdate=2018-02-24|lang=en}}</ref> |- |Найлепшая аператарская праца |data-sort-value="Дэльбанель Бруно"|Бруно Дэльбанель |{{nom}} |- |Найлепшы фільм на замежнай мове |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«''Неверагодны лёс Амелі Пулен''» (Францыя) |{{nom}} |- |Найлепшы гук |data-sort-value="Арнардзі Вінсэнт"|Вінсэнт Арнардзі, {{нп5|Гіём Лерыш||en|Guillaume Leriche}}, Жан Уманскі |{{nom}} |- |Найлепшы арыгінальны сцэнарый |data-sort-value="Ларан Гіём"|Гіём Ларан, Жан-П’ер Жэнэ |{{nom}} |} == Крыніцы == {{Reflist|refs= <ref name="BAFTA 2002">{{cite web|url=http://awards.bafta.org/award/2002/film|title=Film in 2002|author=|date=|publisher=Сайт прэміі «''[[BAFTA]]''»|lang=en|accessdate=2021-05-24}}</ref> <ref name="Cesar 2002">{{cite web|url=https://www.academie-cinema.org/evenements/ceremonie-des-cesar-2002/|title=La Cérémonie des César 2002|author=|date=|publisher=Сайт [[Акадэмія мастацтваў і тэхналогій кінематографа|Акадэміі мастацтваў і тэхналогій кінематографа]]|lang=fr|accessdate=2021-05-24}}</ref> <ref name="EFA 2001, Nominations">{{cite web|url=https://www.europeanfilmacademy.org/2001.99.0.html|title=2001: The Nominations|publisher=Сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|lang=en|accessdate=2021-05-24}}</ref> <ref name="EFA 2001, Winners">{{cite web|url=https://www.europeanfilmacademy.org/European-Film-Awards-Winners-2001.72.0.html|title=2001: The Winners|publisher=Сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|lang=en|accessdate=2021-05-24}}</ref> <ref name="Golden Globes 2002">{{cite web|url=https://www.goldenglobes.com/winners-nominees/2002|title=Winners & Nominees 2002|publisher=Сайт прэміі «''[[Залаты глобус]]''»|lang=en|accessdate=2021-05-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924044003/http://www.hfpa.org/browse/?param=%2Fyear%2F2002|archivedate=24 верасня 2015|url-status=dead}}</ref> <ref name="Goya 2002">{{cite web|url=https://www.premiosgoya.com/16-edicion/nominaciones/por-categoria/|title=Estas son las nominaciones de los Premios Goya 2002|author=|date=|publisher=Сайт прэміі «''[[Гоя (прэмія)|Гоя]]''»|lang=es|accessdate=2021-05-24}}</ref> <ref name="IMDb">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0211915/|title=Le fabuleux destin d'Amélie Poulain (2001) — IMDb|author=|date=|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2021-05-24}}</ref> <ref name="IMDb, Awards">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0211915/awards|title=Le fabuleux destin d'Amélie Poulain — Awards|author=|date=|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2021-05-24}}</ref> }} == Спасылкі == * {{commonscat-inline|Le Fabuleux Destin d’Amélie Poulain}} * [http://www.virginrecords.com/amelie/ Сайт саўндтрэка «Амэлі»] {{ref-en}} * {{imdb title|id=0211915|title=Амэлі}} * [https://vk.com/ameliby «НЕВЕРАГОДНЫ ЛЁС АМЭЛІ ПУЛЕН» па-беларуску!] {{Бібліяінфармацыя}} {{Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм}} {{Прэмія «Гоя» за найлепшы еўрапейскі фільм}} {{Прэмія «Залаты арол» за найлепшы замежны фільм у расійскім пракаце}} {{Прэмія «Незалежны дух» за найлепшы міжнародны фільм}} {{Прэмія «Сезар» за найлепшы фільм}} {{Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Далас—Форт-Уэрта за найлепшы фільм на замежнай мове}} {{Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Чыкага за найлепшы фільм на замежнай мове}} [[Катэгорыя:Фільмы Францыі 2001 года]] [[Катэгорыя:Фільмы Германіі 2001 года]] [[Катэгорыя:Кінакамедыі Францыі]] [[Катэгорыя:Кінакамедыі Германіі]] [[Катэгорыя:Фільмы на французскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы Жан-П’ера Жэнэ]] [[Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Ян Цьерсен]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты Еўрапейскай кінапрэміі]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Незалежны дух» за найлепшы міжнародны фільм]] [[Катэгорыя:Кінакамедыі 2001 года]] fjac41k3k0i4t85aacsivhjuz8q8r7q 0 195615 5122385 5112445 2026-04-06T09:49:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122385 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|тып=тапонім|Залессе}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Залессе |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Zaliessie,_Brest_District.jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52 | lat_min = 10 | lat_sec = 23 |lon_dir = E|lon_deg = 23 | lon_min = 52 | lon_sec = 21 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Чэрнінскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = 225001 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Зале́ссе'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zaliessie}}, {{lang-ru|Залесье}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Чэрнінскі сельсавет|Чэрнінскага сельсавета]]. Размешчана за 18 км на паўночны ўсход ад [[Брэст]]а, за 15 км ад чыгуначнай станцыі Брэст-Усходні. У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Маладая гвардыя» (цэнтр — в. [[Чэрні]]). == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядома з XVII стагоддзя як шляхецкая ўласнасць у Берасцейскім павеце і [[Берасцейскае ваяводства|ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1630 годзе належала П. Вітаноўскаму, у 1774 годзе — А. Вітаноўскаму, у 1789 годзе — Старавольскім. Пасля [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Слонімская губерня|Слонімскай]], з 1797 года — у [[Літоўская губерня|Літоўскай]], з 1801 года — у [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]] губернях. У 1861 годзе вёска ў складзе маёнтка Збірагі, прыватнае ўладанне графа [[Грабоўскія|Грабоўскага]]. У 1889 годзе вёска ў Збіражскай воласці Кобрынскага павета; тут размяшчалася Збіражская валасная ўправа. У 1890 годзе сяляне Залескай сельскай грамады мелі 118 дзесяцін зямлі. Працавала школа граматы. У 1905 годзе вёска ў Збіражскай воласці Кобрынскага павета Гродзенскай губерні. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Збіражскай гміне Брэсцкага павета [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] 5 вяскоўцаў загінулі на фронце, 1 — у партызанах. 8 мая 1970 года ''вёска'' ''Залессе'' з [[Тэльмінскі сельсавет|Тэльмінскага сельсавета]] перададзена ў склад [[Чэрнінскі сельсавет|Чэрнінскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 мая 1970 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1970, № 20 (1286).</ref>. == Насельніцтва == * 72 жыхары (1861) * 11 двароў, 129 жыхароў (1886) * 121 жыхар (1905) * 21 двор, 89 жыхароў (1921) * 45 двароў, 223 жыхары (1940) * 157 жыхароў (1959) * 124 жыхары (1970) * 33 гаспадаркі, 71 жыхар (1997) * 28 гаспадарак, 58 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Чэрнінскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Чэрнінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] hzg6flhkv3iyiraaophyrfaydfy9dgq 0 195619 5122414 5112449 2026-04-06T09:53:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122414 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Карабаны}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Карабаны |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Karabany,_Brest_District.jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52 | lat_min = 10 | lat_sec = 11 |lon_dir = E|lon_deg = 23 | lon_min = 51 | lon_sec = 57 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Чэрнінскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = 225001 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Карабаны́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Karabany}}, {{lang-ru|Карабаны}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Чэрнінскі сельсавет|Чэрнінскага сельсавета]]. Размешчаны за 18 км на паўночны ўсход ад [[Брэст]]а, за 15 км ад чыгуначнай станцыі [[Брэст-Усходні]]. У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Маладая гвардыя» (цэнтр — в. [[Чэрні]]). == Гісторыя == У XIX стагоддзі невялікая вёска, казённая ўласнасць у Кобрынскім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. У 1870 годзе адносілася да Пяткоўскай сельскай грамады. У 1905 годзе вёска ў Збіражскай воласці Кобрынскага павета [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польшча|Польшчы]], у Збіражскай гміне Брэсцкага павета [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. 8 мая 1970 года ''вёска'' ''Карабаны'' з [[Тэльмінскі сельсавет|Тэльмінскага сельсавета]] перададзена ў склад [[Чэрнінскі сельсавет|Чэрнінскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 мая 1970 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1970, № 20 (1286).</ref>. == Насельніцтва == * 8 рэвізскіх душ (1870) * 6 двароў, 42 жыхары (1897) * 29 жыхароў (1905) * 3 двары, 22 жыхары (1921) * 29 жыхароў (1959) * 21 жыхар (1970) * 3 гаспадаркі, 5 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Чэрнінскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Чэрнінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] 7jwxkmdnbersbow5p680p47ohy501xq 0 195829 5122394 5112448 2026-04-06T09:50:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122394 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Збірагі |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52 | lat_min = 9| lat_sec = 56 |lon_dir = E|lon_deg = 23 | lon_min = 52 | lon_sec = 19 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Чэрнінскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = 225002 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Збі́рагі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zbirahi}}, {{lang-ru|Збироги}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Чэрнінскі сельсавет|Чэрнінскага сельсавета]]. Размешчаны за 19 км на паўночны ўсход ад [[Брэст]]а, за 10 км ад чыгуначнай станцыі [[Жабінка]]. У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Маладая гвардыя» (цэнтр — в. [[Чэрні]]). == Гісторыя == Вядомы з XVI ст. як велікакняжацкая ўласнасць у Берасцейскім старостве [[Троцкае ваяводства|Троцкага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1502 годзе тут вядома праваслаўная царква. Пад 1564 годам пазначана ў метрыцы{{Удакладніць|камент=што за метрыка Жыгімонта Аўгуста?}} караля [[Жыгімонт II Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]]. У 1566 годзе сяло — цэнтр Збіражскага войтаўства ў [[Берасцейскае ваяводства|Берасцейскім ваяводстве]] Вялікага Княства Літоўскага. У 1568 годзе ўласнасць пана Рушчыца, потым [[Пацы|Пацаў]]. У 1610 годзе ў вёсцы па фундацыі княгіні Агаты Пац з [[Сапегі|Сапегаў]] пабудавана драўляная ўніяцкая [[Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Збірагі)|Параскева-Пятніцкая царква]]. Пасля [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Слонімская губерня|Слонімскай]], з 1797 года — у [[Літоўская губерня|Літоўскай]], з 1801 года — у [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]] губернях. У 1862 годзе адкрыта [[народнае вучылішча]], у якім у 1866 годзе вучыліся 45 хлопчыкаў. Уніяцкая царква была ператворана ў праваслаўную. Маёнтак належаў графу [[Грабоўскія|Грабоўскаму]]. У 1886 годзе сяло, цэнтр Збіражскай воласці, у якую ўваходзілі 29 сёл (310 двароў). У 1897 годзе былі 2 царквы, працавалі карчма, валасное праўленне, народнае вучылішча. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], цэнтр Збіражскай гміны Брэсцкага павета [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. У 1921 годзе дзейнічаў касцёл. У 1938 годзе працавала пачатковая школа. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У 1940 годзе пачала працаваць 7-гадовая школа. З 12 кастрычніка 1940 года цэнтр [[Збірагскі сельсавет|Збірагскага сельсавета]]. У студзені 1949 года арганізаваны першы калгас «Шлях Леніна», з 27 двароў у яго ўступілі 25. Меў 110 га раллі і 30 га сенакосу, 17 коней. 16 ліпеня 1954 года [[Збірагскі сельсавет]] скасаваны, яго тэрыторыя далучана да [[Тэльмінскі сельсавет|Тэльмінскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Брестской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 8 мая 1970 года ''вёска'' ''Збірагі'' з [[Тэльмінскі сельсавет|Тэльмінскага сельсавета]] перададзена ў склад [[Чэрнінскі сельсавет|Чэрнінскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 мая 1970 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1970, № 20 (1286).</ref>. 4 верасня 1972 года да вёскі далучана вёска [[Максімы]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 4 верасня 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 27 (1365).</ref>. == Інфраструктура == * Базавая школа * Фельчарска-акушэрскі пункт * Аддзяленне сувязі * Бібліятэка * Клуб == Насельніцтва == * 89 жыхароў (1566) * 4 двары, 26 жыхароў (1897) * 22 жыхары (1905) * 11 двароў, 30 жыхароў (1921) * 26 двароў, 213 жыхароў (1940) * 116 жыхароў (1959) * 166 жыхароў (1970) * 67 гаспадарак, 154 жыхароў (1997) * 63 гаспадаркі, 141 жыхар (2005) == Знакамітыя ўраджэнцы == * [[Мікалай Акімавіч Пісканоўскі]] == Славутасці == [[Файл:Збірагі. Свята-Параскева-Пятніцкая царква (03).jpg|thumb|Свята-Параскева-Пятніцкая царква са званіцай]] * [[Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Збірагі)|Свята-Параскева-Пятніцкая царква]] са званіцай (1610) — {{ГККРБ 4|112Г000089}}. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{Radzima2|zbiragi|Вёска Збірагі}} * {{ГБ|http://globustut.by/zbirogi/index.htm}} {{Чэрнінскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Чэрнінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] [[Катэгорыя:Збірагі| ]] chijqedh1nteooe6eobp5cg6tyh4wer 0 195961 5122422 5112452 2026-04-06T09:54:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122422 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Клімовічы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Klimovičy.jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg =52 | lat_min = 10| lat_sec =27 |lon_dir = E|lon_deg =23 | lon_min =47 | lon_sec =58 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Чэрнінскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Клімо́вічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Klimovičy}}, {{lang-ru|Климовичи}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Чэрнінскі сельсавет|Чэрнінскага сельсавета]]. Размешчаны за 15 км на паўночны ўсход ад [[Брэст]]а, за 11 км ад чыгуначнай станцыі Брэст-Усходні. У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Маладая гвардыя» (цэнтр — в. [[Чэрні]]). == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядомы з XVI стагоддзя як сяло ў Берасцейскім павеце і [[Берасцейскае ваяводства|ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1566 годзе пазначана ў актах Слонімскага земскага суда. У XIX стагоддзі ў Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Уваходзіла ў склад маёнтка Чэрні, які належаў Ф. Ягміну. У 1858 годзе вёска з’яўлялася цэнтрам сельскай грамады. У 1905 годзе вёска ў Косіцкай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Косіцкай гміне Брэсцкага павета [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] загінулі 5 вяскоўцаў. 8 мая 1970 года ''вёска'' ''Клімовічы'' з [[Тэльмінскі сельсавет|Тэльмінскага сельсавета]] перададзена ў склад [[Чэрнінскі сельсавет|Чэрнінскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 мая 1970 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1970, № 20 (1286).</ref>. == Насельніцтва == * 139 сялянскіх душ (1858) * 226 жыхароў (1905) * 16 двароў, 114 жыхароў (1921) * 113 жыхары (1959) * 79 жыхароў (1970) * 1 гаспадарка, 1 жыхар (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Чэрнінскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Чэрнінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] qrl19ii8wotp2c4paeigef96a5n57kb 0 195965 5122463 5112481 2026-04-06T10:00:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122463 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |скасаваны = так |беларуская назва = Машчонка |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Maščonka_(3).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52| lat_min = 8| lat_sec = 47 |lon_dir = E|lon_deg = 23| lon_min = 43| lon_sec = 31 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Чэрнінскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Машчо́нка'''<ref>''[[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Рапановіч, Я. Н.]]'' Слоўнік назваў населеных пунктаў Брэсцкай вобласці / Рэд. [[П. П. Шуба]]. — Мінск: [[Беларуская навука (выдавецтва)|Навука і тэхніка]], 1980. — 176 с. -- С. 87.</ref> ({{Lang-ru|Мощёнка}}) — былая вёска ў складзе [[Чэрнінскі сельсавет|Чэрнінскага сельсавета]] [[Брэсцкі раён|Брэсцкага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. З 1 чэрвеня 2007 года ў складзе [[Брэст|Брэста]]<ref name=":0">{{Cite web |url=https://etalonline.by/document/?regnum=d908b0012812&q_id=5381398|title=Решение Брестского областного Совета депутатов от 21.12.2007 № 84 «Об изменениях в административно-территориальном устройстве Брестского района»|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=}}</ref>. Да 2007 года за 7 км на паўночны ўсход ад [[Брэст|Брэста]], на ўсход ад вёскі лес, побач акружная аўтадарога. У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Маладая гвардыя» (цэнтр — [[Чэрні|в. Чэрні]]). == Гісторыя == У 19 стагоддзі вёска ў [[Брэсцкі павет (Расійская імперыя)|Брэсцкім павеце]] [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Уваходзіла ў склад маёнтка Чэрні, якім валодаў Ягмін. У 1870 годзе адносілася да Чэрнінскай сельскай грамады. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польшча|Польшчы]], у Косіцкай гміне Брэсцкага павета [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. 8 мая 1970 года ''вёска'' ''Машчонка'' з [[Тэльмінскі сельсавет|Тэльмінскага сельсавета]] перададзена ў склад [[Чэрнінскі сельсавет|Чэрнінскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 мая 1970 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1970, № 20 (1286).</ref>. 4 красавіка 1983 года вёска перададзена ў склад [[Тэльмінскі сельсавет|Тэльмінскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 4 красавіка 1983 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1983, № 13 (1747).</ref>. З 1 чэрвеня 2007 года ў складзе [[Брэст|Брэста]]<ref name=":0" />. == Насельніцтва == * 61 сялянская душа (1858) * 17 двароў, 150 жыхароў (1897) * 13 двароў, 74 жыхары (1921) * 130 жыхароў (1959) * 93 жыхары (1970) * 31 гаспадарка, 51 жыхар (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} {{Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Брэста}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Брэста]] kymz8bm6auai8jlz6tj2s1npd9x7h6y 0 195974 5122542 5112469 2026-04-06T10:12:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122542 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Харытоны}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Харытоны |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Charytony,_Brest_District.jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg =52 | lat_min = 8 | lat_sec = 59 |lon_dir = E|lon_deg =23 | lon_min = 51 | lon_sec = 41 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Чэрнінскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Харыто́ны'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Charytony}}, {{lang-ru|Харитоны}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Чэрнінскі сельсавет|Чэрнінскага сельсавета]]. Размешчаны за 13 км на паўночны ўсход ад [[Брэст]]а. == Гісторыя == За 0,4 км на паўночны ўсход ад вёскі выяўлены курганны могільнік (мясцовая назва ''Шведскія магілы''). Вядома з XVI стагоддзя як сяло Берасцейскага павета [[Берасцейскае ваяводства|Берасцейскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1582 годзе належала пану Харытонаўскаму, тады замест старой пабудавана новая драўляная царква. У XIX стагоддзі вёска, дзяржаўнае ўладанне Збіражскай воласці Кобрынскага павета [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. У 1890 — вёска, цэнтр сельскага таварыства, куды таксама ўваходзілі вёскі Гутавічы і Валоскі, таварыству агулам належала 92 дзесяціны зямлі. Дзейнічала школа граматы. Вёска належала да [[Збірагі|Збіражскага]] праваслаўнага прыхода [[Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Збірагі)|Свята-Параскева-Пятніцкай царквы]]. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Збіражскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] гітлераўцы знішчылі 6 двароў<ref>НАРБ. Ф.1440, Воп.3, Спр. 745.</ref>, загубілі 4 жыхароў. Станам на 2019 год у складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Маладая гвардыя» (цэнтр — в. [[Чэрні]]). 8 мая 1970 года ''вёска'' ''Харытоны'' з [[Тэльмінскі сельсавет|Тэльмінскага сельсавета]] перададзена ў склад [[Чэрнінскі сельсавет|Чэрнінскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 мая 1970 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1970, № 20 (1286).</ref>. == Насельніцтва == * 1858 год — 47 «душ» * 1905 год — 96 жыхароў * 1921 год — 13 двароў, 57 жыхароў * 1940 год — 21 двор, 120 жыхароў * 1959 год — 77 жыхароў * 1970 год — 42 жыхары * 1997 год — 13 гаспадарак, 27 жыхароў * 2005 год — 36 гаспадарак, 82 жыхары {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Чэрнінскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Чэрнінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] [[Катэгорыя:Харытоны (Брэсцкі раён)| ]] csex3vgkp18zp1hw8x1x1oew52eaf7m 0 196018 5121273 5079850 2026-04-05T12:02:31Z Mireyus 165948 5121273 wikitext text/x-wiki {{Музей |назва = Брагінскі гістарычны музей з карціннай галерэяй |арыгінал = |выява = |заснаваны = 1988 |месцазнаходжанне = [[Брагін]], [[Беларусь]] |адрас = 247632, [[Рэспубліка Беларусь]], [[Гомельская вобласць]], г. п. [[Брагін]], вул. Савецкая, 79 |падпарадкаваны = [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь]] |профіль = Комплексны |сайт = http://bragin.museum.by/be }} '''Брагінскі гістарычны музей з карціннай галерэяй''' — музей, заснаваны ў г. п. [[Брагін]] у студзені [[1987]] г. Брагінскім райвыканкамам. Адкрыты для наведвальнікаў у [[1988]] г. Асновай першай экспазіцыі сталі карціны беларускіх мастакоў [[Віктар Кірылавіч Барабанцаў|В. Барабанцава]], [[Уладзімір Уладзіміравіч Кожух|У. Кожуха]], [[Мікалай Макаравіч Цудзік|М. Цудзіка]], [[Віктар Фёдаравіч Шматаў|В. Шматава]], якія яны стварылі на аснове ўражанняў ад паездкі па [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]]. == Фонды і экспазіцыя == Асноўны фонд музея (2008) налічвае 1577 адзінак захоўвання, навукова-дапаможны — 297 адзінак Агульная плошча памяшканняў 622 м², экспазіцыйных — 328 м². Дырэктар Т. В. Высоцкая. Асноўная экспазіцыя размешчана ў 4 залах. У гістарычнай зале экспануюцца матэрыялы па гісторыі Брагіншчыны ад старажытнасці да 1-й палавіны 20 ст. Зала «Палеская хатка» ўяўляе інтэр'ер сялянскай хаты, дзе прадстаўлены асноўныя элементы побыту, прылады працы палешука. У зале баявой славы, прысвечанай [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайне]], захоўваюцца дакументы, якія выдавалі мясцовым жыхарам акупацыйныя ўлады, даецца апісанне матэрыльных страт, нанесеных гітлераўскімі захопнікамі Брагінскаму раёну, прадстаўлены лічбы ахвяр па кожным сельсавеце, лісты франтавікоў, дакументы воінаў і партызан, рэшткі снарадаў, ваенная форма, узнагародныя лісты, копіі прадстаўленняў да звання Героя Савецкага Саюза ўраджэнцаў раёна [[Пётр Сяргеевіч Жукаў|П. С. Жукава]], [[Сяргей Сцяпанавіч Мацапура|С. С. Мацапуры]], [[Павел Іванавіч Шпетны|П. І. Шпетнага]]. Зала, прысвечаная ліквідатарам наступстваў катастрофы на ЧАЭС, знаёміць з біяграфіямі, фотаздымкамі ўдзельнікаў ліквідацыі. У калекцыі музея карціны беларускіх мастакоў, напісаныя ў адселеных вёсках Брагінскага раёна ў час экспедыцыі 1986 г., узоры дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва (ручнікі, даразахавальніца XVIII ст. і г.д.), абразы. Найбольшую цікавасць выклікае [[метэарыт Брагін|метэарыт «Брагін»]] вагой 38 кг. У музеі дзейнічаюць пастаянныя выстаўкі: «Згубленая зямля», якая прысвечана памяці пра землі, найбольш пацярпелыя ад [[Чарнобыльская катастрофа|чарнобыльскай катастроф]]ы (створана жыхарамі з адселеных вёсак, часткова прадстаўленая матэрыяламі з фондаў музея); «Жывапіс беларускіх мастакоў 2-й палавіны XX ст. Пейзажы», прадстаўленая палотнамі [[А. Даўгяла|А. Даўгял]]ы, [[Павел Васілевіч Масленікаў|П. Масленікава]], [[В. Шматаў|В. Шмата]]ва, [[Леанід Дзмітрыевіч Шчамялёў|Л. Шчамялёва]], [[Л. Эрлер]] і інш., якія адлюстроўваюць багацце прыроды краю, непаўторны каларыт Палесся; «Памяці В. Шматава», дзе дэманструюцца карціны разнастайнай тэматыкі, падараваныя аўтарам музею; «Алея Славы», якая знаёміць з партрэтамі землякоў — Герояў Сацыялістычнай Працы. Музей ажыццяўляе міжнародную дзейнасць, у 2005 г. створаны сайт «Чарнобыльская спадчына». 17 чэрвеня 2006 г. сумесна з французскай арганізацыяй «Спадчына без межаў» адкрыта выстаўка «Згубленая зямля» з нагоды 20-годдзя аварыі на ЧАЭС (мастацкі дырэктар [[Уладзімір Якаўлевіч Цэслер|У. Цэслер]], канцэпцыя А. Давідовіча). == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|том=18-1|старонкі=354}} == Спасылкі == * [https://bragin.museum.by/be Брагинский исторический музей с картинной галереей]. * [https://ok.ru/vozroz Музей у «Одноклассниках»]. * [https://www.instagram.com/bragin.museum/ Музей в Instagram]. * [https://bis.nlb.by/by/documents/147622 Брагінскі гістарычны музей з карціннай галерэяй]. * [https://www.bragin.by/2015/12/reportazh-iz-braginskogo-istoricheskogo-muzeya-s-kartinnoj-galereej/ Репортаж из Брагинского исторического музея с картинной галереей]. ''Маяк Палесся''. [[Катэгорыя:Этнаграфічныя музеі]] [[Катэгорыя:Музеі Гомельскай вобласці]] [[Катэгорыя:Музеі Брагінскага раёна]] [[Катэгорыя:Культура Брагінскага раёна]] [[Катэгорыя:Славутасці Брагінскага раёна]] [[Катэгорыя:Брагінскі раён]] [[Катэгорыя:Брагін]] 1d4723r8p5zl019u02nc9ilx80u9bvw 5121331 5121273 2026-04-05T13:20:55Z Mireyus 165948 5121331 wikitext text/x-wiki {{Музей |назва = Брагінскі гістарычны музей з карціннай галерэяй |арыгінал = |выява = |заснаваны = 1988 |месцазнаходжанне = [[Брагін]], [[Беларусь]] |адрас = 247632, [[Рэспубліка Беларусь]], [[Гомельская вобласць]], г. п. [[Брагін]], вул. Савецкая, 79 |падпарадкаваны = [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь]] |профіль = Комплексны |сайт = http://bragin.museum.by/be }} '''Брагінскі гістарычны музей з карціннай галерэяй''' — музей, заснаваны ў г. п. [[Брагін]] у студзені [[1987]] г. Брагінскім райвыканкамам. Адкрыты для наведвальнікаў у [[1988]] г. Асновай першай экспазіцыі сталі карціны беларускіх мастакоў [[Віктар Кірылавіч Барабанцаў|В. Барабанцава]], [[Уладзімір Уладзіміравіч Кожух|У. Кожуха]], [[Мікалай Макаравіч Цудзік|М. Цудзіка]], [[Віктар Фёдаравіч Шматаў|В. Шматава]], якія яны стварылі на аснове ўражанняў ад паездкі па [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]]. == Фонды і экспазіцыя == Асноўны фонд музея (2008) налічвае 1577 адзінак захоўвання, навукова-дапаможны — 297 адзінак Агульная плошча памяшканняў 622 м², экспазіцыйных — 328 м². Дырэктар Т. В. Высоцкая. Асноўная экспазіцыя размешчана ў 4 залах. У гістарычнай зале экспануюцца матэрыялы па гісторыі Брагіншчыны ад старажытнасці да 1-й палавіны 20 ст. Зала «Палеская хатка» ўяўляе інтэр'ер сялянскай хаты, дзе прадстаўлены асноўныя элементы побыту, прылады працы палешука. У зале баявой славы, прысвечанай [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайне]], захоўваюцца дакументы, якія выдавалі мясцовым жыхарам акупацыйныя ўлады, даецца апісанне матэрыльных страт, нанесеных гітлераўскімі захопнікамі Брагінскаму раёну, прадстаўлены лічбы ахвяр па кожным сельсавеце, лісты франтавікоў, дакументы воінаў і партызан, рэшткі снарадаў, ваенная форма, узнагародныя лісты, копіі прадстаўленняў да звання Героя Савецкага Саюза ўраджэнцаў раёна [[Пётр Сяргеевіч Жукаў|П. С. Жукава]], [[Сяргей Сцяпанавіч Мацапура|С. С. Мацапуры]], [[Павел Іванавіч Шпетны|П. І. Шпетнага]]. Зала, прысвечаная ліквідатарам наступстваў катастрофы на ЧАЭС, знаёміць з біяграфіямі, фотаздымкамі ўдзельнікаў ліквідацыі. У калекцыі музея карціны беларускіх мастакоў, напісаныя ў адселеных вёсках Брагінскага раёна ў час экспедыцыі 1986 г., узоры дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва (ручнікі, даразахавальніца XVIII ст. і г.д.), абразы. Найбольшую цікавасць выклікае [[метэарыт Брагін|метэарыт «Брагін»]] вагой 38 кг. У музеі дзейнічаюць пастаянныя выстаўкі: «Згубленая зямля», якая прысвечана памяці пра землі, найбольш пацярпелыя ад [[Чарнобыльская катастрофа|чарнобыльскай катастроф]]ы (створана жыхарамі з адселеных вёсак, часткова прадстаўленая матэрыяламі з фондаў музея); «Жывапіс беларускіх мастакоў 2-й палавіны XX ст. Пейзажы», прадстаўленая палотнамі [[А. Даўгяла|А. Даўгял]]ы, [[Павел Васілевіч Масленікаў|П. Масленікава]], [[В. Шматаў|В. Шмата]]ва, [[Леанід Дзмітрыевіч Шчамялёў|Л. Шчамялёва]], [[Л. Эрлер]] і інш., якія адлюстроўваюць багацце прыроды краю, непаўторны каларыт Палесся; «Памяці В. Шматава», дзе дэманструюцца карціны разнастайнай тэматыкі, падараваныя аўтарам музею; «Алея Славы», якая знаёміць з партрэтамі землякоў — Герояў Сацыялістычнай Працы. Музей ажыццяўляе міжнародную дзейнасць, у 2005 г. створаны сайт «Чарнобыльская спадчына». 17 чэрвеня 2006 г. сумесна з французскай арганізацыяй «Спадчына без межаў» адкрыта выстаўка «Згубленая зямля» з нагоды 20-годдзя аварыі на ЧАЭС (мастацкі дырэктар [[Уладзімір Якаўлевіч Цэслер|У. Цэслер]], канцэпцыя А. Давідовіча). == Гл. таксама == * [[Брагінскі замак]] * [[Брагін (метэарыт)]] == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|том=18-1|старонкі=354}} == Спасылкі == * [https://bragin.museum.by/be Брагинский исторический музей с картинной галереей]. * [https://ok.ru/vozroz Музей у «Одноклассниках»]. * [https://www.instagram.com/bragin.museum/ Музей в Instagram]. * [https://bis.nlb.by/by/documents/147622 Брагінскі гістарычны музей з карціннай галерэяй]. * [https://www.bragin.by/2015/12/reportazh-iz-braginskogo-istoricheskogo-muzeya-s-kartinnoj-galereej/ Репортаж из Брагинского исторического музея с картинной галереей]. ''Маяк Палесся''. [[Катэгорыя:Этнаграфічныя музеі]] [[Катэгорыя:Музеі Гомельскай вобласці]] [[Катэгорыя:Музеі Брагінскага раёна]] [[Катэгорыя:Культура Брагінскага раёна]] [[Катэгорыя:Славутасці Брагінскага раёна]] [[Катэгорыя:Брагінскі раён]] [[Катэгорыя:Брагін]] r6hs9crs2sj5tbl5dtco0fjocjsp72n 0 198100 5122196 5063042 2026-04-06T09:20:18Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122196 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = [[Аграгарадок]] |беларуская назва = Азярычына |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 34|lat_sec = 25 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 45|lon_sec = 50 |CoordAddon = |CoordScale = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Навапольскі |OpenStreetMap = 243017969 }} '''Азяры́чына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Азяры́чын, м.'''</ref> ({{lang-be-trans|Aziaryčyna}}, {{lang-ru|Озеричино}}) — [[аграгарадок]]<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D914n0062381|title=Решение Пуховичского районного Совета депутатов от 31 декабря 2013 года № 195 "Об отнесении некоторых сельских населенных пунктов Пуховичского района к агрогородкам"|website=pravo.by}}</ref> у [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], на правым беразе ракі [[Пціч (рака)|Пціч]] (прыток [[Прыпяць|Прыпяці]]). Уваходзіць у склад [[Навапольскі сельсавет|Навапольскага сельсавета]]. Месціцца за 35 км на паўночны захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 33 км ад [[Мінск]]а, 13 км ад чыгуначнай станцыі [[Рудзенск (станцыя)|Рудзенск]] на лініі [[Мінск-Пасажырскі|Мінск]] — [[Асіповічы I|Асіповічы]]. == Назва == Назва паходзіць ад возера, ля якога заснаванае паселішча. Гэтае возера цяпер ёсць адным з балот у полі{{Sfn|Jelski A.|1886|с=788}}. Паводле краязнаўцаў [[Зміцер Санько|Змітра]] і Юрася Санькоў, гэта балота Га́лае, якое месціцца на поўдзень ад цэнтральнай часткі вёскі{{Sfn|Слаўнае сяло Азярычына|2019|с=25}}. == Гісторыя == === Старажытнасць === Азярычына адносіцца да старажытных паселішчаў. Тэрыторыя, на якой месціцца вёска, пачала засяляцца ў эпоху [[мезаліт]]у. У канцы XIX стагоддзя краязнавец [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандр Ельскі]] знайшоў ва ўрочышчах Вадзяное балота і Буднікава гара свідраваныя сякеры{{Sfn|Jelski A.|1886|с=788}}, старажытныя прылады перадавалі сяляне [[Генрык Вейсенгоф|Генрыку Вейсенгофу]] з [[Русаковічы (Пухавіцкі раён)|Русаковічаў]], артэфакты цяпер захоўваюцца ў фондах [[Нацыянальны археалагічны музей, Варшава|Варшаўскага археалагічнага музея]]{{Sfn|Слаўнае сяло Азярычына|2019|с=16}}. Таксама матэрыялы эпохі мезаліту былі знойдзеныя ў 2017 годзе даследчыцай [[Алена Фёдараўна Касюк|Аленай Касюк]]{{Sfn|Слаўнае сяло Азярычына|2019|с=16}}. === Вялікае Княства Літоўскае === [[Файл:POL COA Zadora.svg|міні|150пкс|злева|Герб «Задора» роду Кезгайлаў, першых вядомых уладальнікаў Азярычына]] У XV стагоддзі Азярычына — ўласнасць магнацкага роду [[Кезгайлы|Кезгайлаў]], уваходзіла ў склад так званага «[[Бакштанская воласць|Бакштанскага графства]]»{{Sfn|Jelski A.|1886|с=788}}. Паселішча ўваходзіла ў склад [[Менскі павет|Менскага павета]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага]], з 1566 года [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1447 годзе [[Станіслаў Янавіч Кезгайла|Станіслаў Кезгайла]], [[стольнік]] або [[чашнік]] літоўскі, праз сваю рэлігійнасць аддае частку бакштанскіх маёнткаў разам з местам [[Чэрвень (горад)|Ігуменам]] і 2000 сялянамі ва ўласнасць [[Віленскае біскупства|біскупам віленскім]]. Гэтая перадача ўключала Азярычына, а таксама суседнія вёскі і маёнткі: [[Узляны]], [[Пярэжыр]], [[Лешніца (Пухавіцкі раён)|Лешніцу]], [[Такарня|Такарню]] і інш{{Sfn|Jelski A.|1886|с=788}}. Нявызначанасць межаў Азярычына стала прычынай пастаяннага гвалту і судовых працэсаў паміж уласнікамі ваколіц. Гэта выклікала размежаванне маёнткаў у 1569 годзе, унесенае ў акт менскага [[Гродскі суд|гродскага суда]] 5 красавіка 1571 года. У 1636 годзе адбылася спрэчка пра межы з маёнткамі [[Цітва]], якія былі ва ўласнасці Швыкоўскіх. Вяліся фармальныя баі і ўзаемнае рабаванне, пакуль кароль [[Уладзіслаў Ваза]] універсалам 23 чэрвеня 1636 года не адправіў асобную камісію на месца для вырашэння спрэчкі. У 1639 годзе ўзніклі памежныя спрэчкі з маёнткам [[Русаковічы (Пухавіцкі раён)|Русаковічы]] з боку [[Дудзічы (Пухавіцкі раён)|Дудзічаў]], якія перайшлі ў крымінальны працэс у 1642—1643 гадах{{Sfn|Jelski A.|1886|с=788}}. === У складзе Расійскай імперыі === [[Файл:Aziaryčyna. Азярычына (1867).jpg|міні|злева|План Азярычына 1867 года]] У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Увайшло ў склад [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Азярычына, як уласнасць Віленскага біскупства, было нацыяналізавана, а пазней [[Падараванні сялян|перададзена ва ўласнасць]] генерала [[Іван Ягоравіч Шэвіч (генерал)|Івана Шэвіча]] сербска-расійскага паходжання. Паводле Аляксандра Ельскага, уласнікі ніколі не жылі ў Азярычыне, а маёнтак здаваўся ў арэнду мясцовым{{Sfn|Jelski A.|1886|с=788}}. У 1813 годзе на грошы грамадзяніна Клімантовіча на месцы старой была пабудаваная новая драўляная ўніяцкая царква, якая належала да парафіі Узляны{{Sfn|Jelski A.|1886|с=788}}. У 1860 годзе павіннасць сялян Азярычына складала ад 104 да 156 дзён прыгону з двара для мужчын і жанчын, а таксама па 12 дзён згону для рабочых душ мужчынскага і жаночага полу, уладальнікамі Азярычына былі Шэвічы і Бушэнева<ref>{{Кніга|спасылка=https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_003831608/|загаловак=Приложения к трудам редакционных комиссий для составления положений о крестьянах, выходящих из крепостной зависимости : Сведения о помещичьих имениях. Т. 1 Извлечения из описаний имений по губерниям: Харьковской, Полтавской, Черниговской, Екатеринославской, Таврической, Херсонской, Витебской, Виленской, Ковенской и Минской|год=1860}}</ref>. Пасля 1861 года вёска Азярычына ў складзе [[Дудзіцкая воласць|Дудзіцкай воласці]] Ігуменскага павета, цэнтр Азярыцкай [[Сельская грамада|сельскай грамады]]. Паводле спіса землеўладальнікаў Мінскай губерні 1889 года, буйнымі землеўладальнікамі ў вёсцы ёсць 88 сялян, [[праваслаўе|праваслаўныя]], надзел складае 210 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]]. Землеўласнікамі [[маёнтак|маёнтка]] Азярычына, надзелам 1045 дзесяцін, валодаюць Шэвічы Іван і Сяргей Ягоравічы, дваране, праваслаўныя<ref>Список землевладельцев Минской губернии. Мн., 1889</ref>. Паводле перапісу 1897 года працуе царква, школа царкоўнай граматы, лаўка, піцейны дом, [[хлебазапасны магазін]], у маёнтку Шэвіча быў вадзяны млын.[[Файл:Ahapa Maŭčan (Ahapa Mauczan), Aziaryčyna (Ozieryczyn). Агапа Маўчан, Азярычына (1889).jpg|міні|злева|Хромалітаграфія Агапы Маўчан, жыхаркі вёскі Азярычына. Эскіз зроблены [[Ігнат Урублеўскі|Ігнатам Урублеўскім]] воднымі фарбамі 23 красавіка 1889 года, пазней малюнак выканаў [[Войцех Герсан]], хромалітаграфія Глаўчэўскага.]] У канцы XIX стагоддзя да маёнтка Азярычын Шэвічаў адносіўся таксама засценак Робэрт, які меў 1 двор. Месціўся Робэрт пры вайскова-камунікацыйным гасцінцы паміж Дудзічамі і Узлянамі{{Sfn|Jelski A.|1888|с=647}}. [[Файл:Aziaryčyna, Kaźmadziamjanaŭskaja. Азярычына, Казьмадзям’янаўская (1910-15) (2).jpg|міні|Царква ў Азярычыне, 1910—1915 гады]] [[Файл:Aziaryčyna, Kaźmadziamjanaŭskaja. Азярычына, Казьмадзям’янаўская (1910-15).jpg|міні|Царква ў Азярычыне, 1910—1915 гады]] У перыяд [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі|Рэвалюцыі 1905—1907 гадоў]] у Азярычыне адбылося сялянскае хваляванне. 30 лістапада 1905 года 25 сялян вёскі Азярычына на падводах прыбылі да сенажацяў уладальніка маёнтка Азярычына, [[тайны саветнік|тайнага саветніка]] Івана Ягоравіча Шэвіча, захапілі стагі сена, нягледзячы на пратэст арандатара маёнтка барысаўскага мешчаніна Разенталя і рабочых маёнтка. У гэты ж дзень сяляне пачалі забіраць сена з маёнтка: усяго яны вывезлі да 4000 [[пуд]]оў сена, пагражалі прыспелым на дапамогу ўраднікам, паліцэйскім, дзясяцкім і валасному старшыні. У снежні, пасля накіравання ў Ігуменскі павет сябра губернскай установы Радзевіча, аграрны рух у Азярычыне быў падаўлены. Воінская каманда арыштавала агітатара селяніна Кудзіна. У выніку судовага пасяджэння быў абвінавачаны 21 чалавек{{Sfn|Памяць|2003|с=62—63}}. У 1912 годзе створанае земскае [[Народныя вучылішчы|народнае вучылішча]]. === Найноўшы час === [[Файл:Aziaryčyna. Азярычына (2021) 04.jpg|міні|Азярычына, 2021 г.]] З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў і ў сярэдзіне кастрычніка 1920 года пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. За савецкім часам ад Азярычына аддзелена вялікая частка вёскі, з яе створаны пасёлак [[Ленінскі (Пухавіцкі раён)|Ленінскі]]. Народнае вучылішча пераўтворана ў школу 1-й ступені, у 1922 годзе было каля 130 вучняў. З 21 жніўня 1925 года да 16 ліпеня 1954 года цэнтр [[Азярычынскі сельсавет|Азярычынскага сельсавета]] [[Самахвалавіцкі раён|Самахвалавіцкага раёна]] [[Менская акруга|Менскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930), з 18 студзеня 1931 года ў Пухавіцкім раёне, з 12 лютага 1935 года ў [[Рудзенскі раён|Рудзенскім раёне]], з 6 ліпеня 1935 года ў [[Смілавіцкі раён|Смілавіцкім раёне]], з 11 лютага 1938 года ў Рудзенскім раёне, з 20 лютага 1938 года ў [[Мінская вобласць|Менскай вобласці]]. У пачатку 1930-х гадоў праведзена прымусовая [[калектывізацыя]], створаны [[калгас]] «Дэкада абароны», працавала кузня. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года тэрыторыя акупаваная нацысцкай [[Трэці рэйх|Германіяй]]. У Ахярычыне і ваколіцах дзейнічала савецкае падполле і савецкая [[партызанская брыгада «Беларусь»]]. У 1943 годзе ў Азярычыне месціўся партызанскі склад боепрыпасаў. У часе карных нямецкіх аперацый у ліпені 1943 года і сакавіку 1944 года былі спалены 93 дамы, забітыя 5 чалавек<ref>[http://db.narb.by/search/5634 Беларускія вёскі, знішчаныя ў гады Вялікай Айчыннай вайны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306134944/http://db.narb.by/search/5634 |date=6 сакавіка 2016 }}//db.narb.by {{ref-ru}}</ref>. 4 ліпеня 1944 года вёска вызвалена часцямі [[1-ы Беларускі фронт|1-га Беларускага фронту]]. Пасля вайны вёска была адноўлена. З 16 ліпеня 1954 года ў Цітвянскім сельсавеце, з 20 студзеня 1960 года ў Пухавіцкім раёне, з 31 сакавіка 1977 года ў Узлянскім сельсавеце. У 1960 годзе мела статус [[Пасёлак|пасёлка]]. 24 лістапада 1966 года да вёскі далучаная тэрыторыя пасёлка Вялікая Лука. У 1969 годзе цэнтр калгаса «Перамога», былі сярэдняя школа, клуб, бібліятэка, медыцынскі пункт, аддзяленне сувязі. Да 28 мая 2013 года ў [[Узлянскі сельсавет|Вузлянскім сельсавеце]]. Пасля скасавання [[Узлянскі сельсавет|Узлянскага сельсавета]] ўключаная ў [[Навапольскі сельсавет]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1|title=Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 года № 234 "Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области"|website=pravo.by|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=}}</ref>. У 2019 годзе была выдадзеная краязнаўчая кніга «Слаўнае сяло Азярычына: Свет нашых продкаў» аўтарства братоў [[Зміцер Санько|Змітра]] і Юрася Санько. == Насельніцтва == * 1800 год — 100 двароў, 831 жыхар * 1816 год — 67 двароў, каля 500 жыхароў * 1885 год — 844 жыхары * 1897 год — 204 двары, 662 душы мужчынскага полу, 678 душ жаночага полу * 1908 год — 254 двары, 1680 жыхароў; маёнтак — 1 двор, 20 жыхароў * 1917 год — 285 двароў, 1832 жыхароў; маёнтак — 1 двор, 70 жыхароў * 1960 год — 217 жыхароў * 1969 год — 134 двары, 353 жыхары * 1995 год — 131 двор, 318 жыхароў * 1999 год — 310 жыхароў * 2002 год — 113 двароў, 290 жыхароў * 2010 год — 286 жыхароў * 2012 год — 94 гаспадаркі, 247 жыхароў * 2019 год — 246 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-01-11}}</ref> == Інфраструктура == [[Файл:Aziaryčyna, pošta.jpg|міні|Аддзяленне сувязі]] * Крама * Аддзяленне сувязі * [[Азярычынскі навучальна-педагагічны комплекс дзіцячы сад — базавая школа|Дзіцячы сад — базавая школа]] * Бібліятэка == Спіс вуліц == * Лугавая вуліца * Новая вуліца * Новы завулак * Паркавая вуліца * Цэнтральная вуліца * Школьная вуліца<ref>{{cite web|url = http://gzk.nca.by/streets.php|title = Спіс вуліц і іншых элементаў ўнутранага адраса|publisher = Нацыянальнае кадастравае агенцтва Рэспублікі Беларусь|archive-url = https://web.archive.org/web/20190218154951/http://gzk.nca.by/streets.php|archive-date = 18 лютага 2019|url-status = dead}}</ref> Цераз вёску ідзе дарога Н9350. == Славутасці == === Страчаная спадчына === * Казьмадзям’янаўская капліца-царква (1813), знішчана ў канцы 1930-х === Помнікі === [[Файл:Aziaryčyna. Азярычына (2021) 03.jpg|міні|Мемарыяльны крыж у гонар першага згадвання вёскі, 2021 г.]] * '''Мемарыяльны крыж''' у гонар першага згадвання вёскі Азярычына ў пісьмовых крыніцах. Адкрыты ў 2021 годзе, мастак-каваль [[Юрась Мацко]], скульптар [[Ігар Сяргеевіч Засімовіч|Ігар Засімовіч]]. * '''Помнік землякам'''. Каля будынка аддзялення сувязі і праўлення калгаса на ўшанаванне памяці 173 землякоў, якія загінулі ў гады Другой сусветнай вайны, у 1973 годзе пастаўлены помнік (скульптар [[М. Якавенка]]; [[бетон]], [[мармур]]овая крошка; вышыня скульптуры 2,5 м, стэлы 6 м). Складаецца з 2 частак — скульптуры маці ў жалобе і стэлы з прозвішчамі загінулых. Укленчаная жаночая фігура размешчана каля стэлы і павернутая да яе. У руках, складзеных накрыж на грудзях, сціплая палявая кветка. Мяккія складкі хусткі паўтараюць рух фігуры. Адзіны аб’ём пластычнай абагульненай скульптуры падпарадкаваны плаўнаму рытму. Каля помніка пляцоўка, вакол якой разбіты газон<ref>{{крыніцы/ЗП|7-2}}</ref>. <center><gallery caption="" widths="200" heights="150" perrow="4"> Aziaryčyna, pomnik ziemliakam.jpg| Aziaryčyna, pomnik ziemliakam2.jpg| Aziaryčyna, pomnik ziemliakam1.jpg| </gallery></center> == Паданні == З Азярычынам звязанае паданне пра ўрочышча [[Журава Магіла]], запісанае ў канцы XIX стагоддзя [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандрам Ельскім]]. Паводле Ельскага, урочышча месціцца пры гасцінцы паміж вёскамі [[Русаковічы (Пухавіцкі раён)|Русаковічы]] і фальваркам [[Крыстампалле|Крысцінполь]]. Гэта даволі значны насып, на якім расце вялізная сасна. Народнае паданне, запісанае Ельскім, кажа, што калісьці ў вёсцы Азярычын быў памор быдла, і паводле забабонаў мясцовы азярыцкі жыхар, нейкі Жур, прывёз падлу на мяжу Русаковічаў, хацеў яе там закапаць, каб выратаваць сваю вёску і перавесці памор на суседзяў. Жыхары Русаковічаў былі папярэджаныя пра гэта, чакалі яго, і калі Жур прыйшоў, закапалі яго жыўцом разам з канём і прывезеным быдлам, а над той магілай зрабілі насып{{Sfn|Jelski A.|1895|с=896}}. Сучасны краязнавец Максім Ляшко мяркуе, што гэтае ўрочышча месціцца на могілках вёскі [[Вераб’ёўка (Пухавіцкі раён)|Вераб’ёўка]], ці суседніх пагорках{{Sfn|Санько|2021|с=10}}. == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Пятро Рунец]] (1911—1997) — беларускі пісьменнік. * [[Зміцер Санько]] (нар. 1949) — беларускі біёлаг, адзін з заснавальнікаў [[Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны]]. * [[Алена Раманаўна Юркевіч|Алена Юркевіч]] (1903—1986) — Герой Сацыялістычнай Працы (1950). == Гл. таксама == * [[Азярычынскі сельсавет]] == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Азярычына}} — С. 173. * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Азярычына|111—112}} * {{кніга|загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|старонак = 749|isbn = 985-01-0251-9|ref = Памяць}} * {{кніга|аўтар = [[Зміцер Санько|Санько З]]., Санько Ю.|загаловак = Слаўнае сяло Азярычына: Свет нашых продкаў|месца = Мінск|выдавецтва = [[Тэхналогія (выдавецтва)|Тэхналогія]]|год = 2019|старонак = 352|isbn = 978-985-458-302-0|ref = Слаўнае сяло Азярычына}} * {{кніга|аўтар = [[Зміцер Санько|Санько З]]., Санько Ю.|загаловак = Мемарыяльны крыж у гонар першага згадвання вёскі Азярычына ў гістарычных крыніцах|месца = Мінск|выдавецтва = Тэхналогія|год = 2021|старонак = 12|isbn = 978-985-458-317-4|ref = Санько}} * {{кніга|аўтар = [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A]].|частка = Ozieryczyn|загаловак = Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Tom VII|спасылка = http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VII/788|год = 1886|старонкі = 788|старонак = 960|ref=Jelski A.}} * {{кніга|аўтар = [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A]].|частка = Robert|загаловак = Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Tom IX|спасылка = http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IX/647|год = 1888|старонкі = 647|старонак = 960|ref=Jelski A.}} * {{кніга|аўтар = [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A]].|частка = Żurowa-Mogiła|загаловак = Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Tom XIV|спасылка = http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XIV/868|год = 1895|старонак = 930|ref=Jelski A.}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навапольскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Навапольскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Азярычына| ]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] mct8zfn0bci4xljlyw4cevslzcmqhg7 0 199640 5122032 4306026 2026-04-06T00:58:01Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122032 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|тып=тапонім|Багданы}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Багданы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Bahdany,_Brest_District_(02).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 51 | lat_min = 42 | lat_sec = 42 |lon_dir = E|lon_deg = 23 | lon_min = 34 | lon_sec = 17 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Дамачаўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 40 |год перапісу = 2005 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242979268 }} '''Багданы́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Bahdany}}, {{lang-ru|Богданы}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дамачаўскі сельсавет|Дамачаўскага сельсавета]]. Размешчаны за 57 км на поўдзень ад [[Брэст]]а, 14 км ад чыгуначнай станцыі [[Дубіца (станцыя)|Дубіца]], на ўсходзе меліярацыйныя каналы, на захадзе — рака [[Заходні Буг]] (прыток [[Нараў|Нарава]]). У складзе адкрытага акцыянернага таварыства «Брэстрайаграсэрвіс» (цэнтр — г. п. [[Дамачава]]). Планіровачна складаецца з кароткай мерыдыянальнай вуліцы, забудаванай двухбакова драўлянымі сялянскімі хатамі. == Гісторыя == У XIX стагоддзі вядома як прыселак у Дамачаўскай воласці Брэсцкага павета [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Дамачаўскай гміне Брэсцкага павета [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] загінулі 3 вяскоўцы, 1 прапаў без вестак. Да 8 верасня 1959 года ў складзе [[Ліпінкаўскі сельсавет|Ліпінкаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 верасня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 11.</ref>. == Насельніцтва == * 11 двароў, 71 жыхар (1897) * 75 жыхароў (1905) * 13 двароў, 98 жыхароў (1921) * 114 жыхароў (1959) * 121 жыхар (1970) * 24 гаспадаркі, 40 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дамачаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Дамачаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] 9qdtiererrnauim8v9sn730ktzoyyle 0 200628 5122563 5112154 2026-04-06T10:15:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122563 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Чэрск}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Чэрск |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |выява = Чэрск. Свята-Міхайлаўская царква (01).jpg |подпіс = [[Свята-Міхайлаўская царква (Чэрск)|Свята-Міхайлаўская царква]] са званіцай |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Дамачаўскі |від главы = |глава = |плошча = |вышыня = |насельніцтва = 190 |год перапісу = 2005 |шчыльнасць = |двароў = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = 225022 |аўтамабільны код = |катэгорыя ў Commons = Čersk |сайт = }} '''Чэрск'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Čersk}}, {{lang-ru|Черск}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дамачаўскі сельсавет|Дамачаўскага сельсавета]]. Размешчаны за 56 км на поўдзень ад [[Брэст]]а, за 13 км ад чыгуначнай станцыі [[Дубіца (станцыя)|Дубіца]], на аўтадарозе [[Дамачава]] — [[Дубок (Брэсцкі раён)|Дубок]], на ўсходзе — рака [[Капаеўка]] (прыток [[Заходні Буг|Заходняга Буга]]), на захадзе меліярацыйныя каналы. У складзе адкрытага акцыянернага таварыства «Брэстрайаграсэрвіс» (цэнтр — гарадскі пасёлак [[Дамачава]]). == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядомы з XVI стагоддзя як шляхецкая ўласнасць у складзе Берасцейскага староства Берасцейскага павета [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1700 годзе пабудавана праваслаўная царква. Пасля [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Слонімская губерня|Слонімскай]], з 1797 года — у [[Літоўская губерня|Літоўскай]], з 1801 года — у [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]] губернях. Вёска і аднайменны фальварак уваходзілі ў маёнтак Дамачава, якім валодалі князі [[Вітгенштэйны]]. У 1863 годзе падчас [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызваленчага паўстання]] ў чэрскіх лясах адбыліся баявыя дзеянні паўстанцкага атрада [[Станкевіч]]а з карнымі расійскімі падраздзяленнямі. У выніку двухгадзіннага бою паўстанцы вымушаны былі адступіць, страціўшы 11 чалавек забітымі, 17 былі ўзяты ў палон, а тыя, хто застаўся жывымі, уліліся ў атрад [[Казімір Нарбут (1838—1903)|Казіміра Нарбута]] і працягвалі барацьбу<ref>{{крыніцы/Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны Х — XX стагоддзяў|Чэрск}}</ref>. У 1870 годзе вёска — цэнтр сельскай грамады, фальварак — уласнасць князя Вітгенштэйна. У 1886 годзе дзейнічала царкоўна-прыходская школа, капліца, піваварня і [[бровар]], саладоўня. У [[1897]] годзе ў вёсцы быў хлебазапасны магазін, ветраны млын і карчма. Непадалёку ад вёскі размяшчаўся маёнтак (3 двары, 25 жыхароў). [[File:Дамачаўскі строй. Святочныя ўборы дзяўчат і маладых жанчын..jpg|thumb|злева|[[Дамачаўскі строй]]. Святочныя ўборы дзяўчат і маладых жанчын. Чэрск. 1910-я гады]] У 1905 годзе вёска і фальварак у Дамачаўскай воласці Брэсцкага павета. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Дамачаўскай гміне Брэсцкага павета [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. З 12 кастрычніка 1940 года цэнтр [[Чэрскі сельсавет (Брэсцкі раён)|Чэрскага сельсавета]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] нямецка-фашысцкія акупанты знішчылі 35 двароў, загубілі 25 жыхароў; 20 вяскоўцаў загінулі на фронце, 1 — у партызанах. 18 снежня 1972 года Чэрскі сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да [[Дамачаўскі сельсавет|Дамачаўскага пассавета]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 18 снежня 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1973, № 4 (1378).</ref>. == Насельніцтва == * 38 двароў, 395 жыхароў (1886) * 89 двароў, 538 жыхароў (1897) * 610 жыхароў (1905) * 64 двары, 311 жыхароў (1921) * 135 двароў, 520 жыхароў (1940) * 539 жыхароў (1959) * 569 жыхароў (1970) * 139 гаспадарак, 250 жыхароў (1997) * 76 гаспадарак, 190 жыхароў (2005) == Інфраструктура == * Пачатковая школа * Фельчарска-акушэрскі пункт * Аддзяленне сувязі * Сельская бібліятэка == Памятныя мясціны == * Брацкая магіла (1944) — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|113Д000126}}. == Славутасці == * [[Свята-Міхайлаўская царква (Чэрск)|Міхайлаўская царква са званіцай]] (1701), вул. Цэнтральная, 37 (інв. № 100/С-53454) — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|112Г000127}}. * [[Чэрская сядзіба|Прысядзібны парк пры былым фальварку Стаміроўскіх]] (XVIII стагоддзе). === Страчаная спадчына === * Сядзібны дом. Спалены ў канцы [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|партызанамі]]<ref>{{крыніцы/Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны Х — XX стагоддзяў|Чэрск}}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Čersk}} {{Дамачаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Дамачаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] [[Катэгорыя:Чэрск (Брэсцкі раён)| ]] bmad7jkcig4vxzmklwyh6h5fuxfjfim 0 200987 5122037 4317302 2026-04-06T00:58:51Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122037 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Барысы}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Барысы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Barysy,_Brest_District_(02).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 51 | lat_min = 44 | lat_sec = 5 |lon_dir = E|lon_deg = 23 | lon_min = 34 | lon_sec = 34 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Дамачаўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 380 |год перапісу = 2005 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Barysy, Brest District |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242979248 }} '''Барысы́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Barysy}}, {{lang-ru|Борисы}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дамачаўскі сельсавет|Дамачаўскага сельсавета]]. Размешчаны за 54 км на поўдзень ад [[Брэст]]а, за 11 км ад чыгуначнай станцыі [[Дубіца (станцыя)|Дубіца]]. У складзе адкрытага акцыянернага таварыства «Брэстрайаграсэрвіс» (цэнтр — г.п. [[Дамачава]]). == Гісторыя == У XIX стагоддзі невялікая вёска ў Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Уваходзіла ў склад маёнтка Дамачава. Паводле матэрыялаў 1858 года ўласнасць князёў [[Вітгенштэйны|Вітгенштэйнаў]]. У 1870 годзе адносілася да Падлужскай сельскай грамады. У 1897 годзе прыселак, працавала карчма. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Дамачаўскай гміне Брэсцкага павета [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]], у калгасе «Беларусь» (цэнтр — г.п. [[Дамачава]]). У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] загінулі 9 вяскоўцаў, 3 прапалі без вестак. Да 8 верасня 1959 года ў складзе [[Ліпінкаўскі сельсавет|Ліпінкаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 верасня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 11.</ref>. == Насельніцтва == * 14 сялянскіх душ (1858) * 27 двароў, 176 жыхароў (1897) * 18 жыхароў (1905) * 26 двароў, 114 жыхароў (1921) * 310 жыхароў (1950) * 274 жыхары (1970) * 124 гаспадаркі, 380 жыхароў (2005) == Вядомыя асобы == * [[Лідзія Іванаўна Асіюк]] (1920—1984) — беларуская даярка. Герой Сацыялістычнай Працы (1958). * [[Галіна Фёдараўна Скакун]] (1943—2022) — Герой Сацыялістычнай Працы. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дамачаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Дамачаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] h2km8y51rf2ny07ld6vi7mz7y6ms7q0 0 201000 5122358 4992510 2026-04-06T09:45:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122358 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|тып=тапонім|Гута}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Гута |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Дамачаўскі }} '''Гу́та'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Huta}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дамачаўскі сельсавет|Дамачаўскага сельсавета]]. Размешчана за 62 км на поўдзень ад [[Брэст]]а, за 20 км ад чыгуначнай станцыі [[Дубіца (станцыя)|Дубіца]]. У складзе адкрытага акцыянернага таварыства «Брэстрайаграсэрвіс» (цэнтр — г.п. [[Дамачава]]). == Назва == ''Гута'' — традыцыйная старабеларуская назва майстэрні па вырабе [[шкло|шкла]]; ад гэтых майстэрняў пайшлі назвы многіх паселішчаў у Беларусі. У наш час гэта слова вызначаецца як «даўнейшая назва шклозавода» (Тлум. слоўнік бел. мовы, 2005). Тэрмін (паходзіць, магчыма, ад герм. ''Hutte'') узнік у XIV—XVI стагоддзях. == Гісторыя == У XIX стагоддзі вёска ў Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. У 1860 годзе ў Прыбароўскай воласці, у складзе маёнтка Прыбарова, якім валодаў граф [[Замойскія|Замойскі]]. У ліпені 1862 года адбыліся сялянскія хваляванні. Сяляне адмовіліся адбываць згонную павіннасць і плаціць [[чынш]] грашыма або хлебам. У 1866 годзе заснавана нарднае вучылішча, у якім вучыліся 31 хлопчык і 4 дзяўчынкі. У 1890 годзе сяляне Гуцкага сельскагаспадарчага таварыства мелі 183 дзесяціны зямлі. У 1905 годзе вёска ў Прыбароўскай воласці Брэсцкага павета. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Прыбароўскай гміне Брэсцкага павета [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] гітлераўцы спалілі 51 двор, загубілі 9 жыхароў; 12 вяскоўцаў загінулі на фронце, 2 — у партызанах. Да 18 снежня 1972 года ў складзе [[Чэрскі сельсавет (Брэсцкі раён)|Чэрскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 18 снежня 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1973, № 4 (1378).</ref>, у 1972—2013 гадах у складзе Дамачаўскага пассавета<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913b0060247&p1=1 Решение Брестского областного совета депутатов № 306 от 17 сентября 2013 г. «Об изменениях в административно-территориальном устройстве Брестского района Брестской области»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210625080221/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913b0060247&p1=1 |date=25 чэрвеня 2021 }}</ref>. == Насельніцтва == * 41 мужчына, 44 жанчыны (1868) * 282 жыхары (1905) * 16 двароў, 120 жыхароў (1921) * 58 двароў, 245 жыхароў (1940) * 236 жыхароў (1959) * 244 жыхары (1970) * 56 гаспадарак, 165 жыхароў (1997) * 46 гаспадарак, 96 жыхароў (2005) == Інфраструктура == * Клуб * Бібліятэка == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дамачаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Дамачаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] 95vvvux5u81xvxxr3rutsocwvopmwyl 0 201017 5122363 4308152 2026-04-06T09:46:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122363 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Дамброўка |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 51 | lat_min = 42 | lat_sec = 30 |lon_dir = E|lon_deg = 23 | lon_min = 36 | lon_sec = 59 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Дамачаўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 3 |год перапісу = 2005 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242979273 }} '''Дамбро́ўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dambroŭka}}, {{lang-ru|Домбровка}}) — [[хутар]] у [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дамачаўскі сельсавет|Дамачаўскага сельсавета]]. Размешчаны за 56 км на поўдзень ад [[Брэст]]а, за 12 км ад чыгуначнай станцыі [[Дубіца (станцыя)|Дубіца]]. У складзе адкрытага акцыянернага таварыства «Брэстрайаграсэрвіс» (цэнтр — г.п. [[Дамачава]]). == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядома з XVIII стагоддзя як маёнтак у Берасцейскім павеце і [[Берасцейскае ваяводства|ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У XIX стагоддзі вёска — цэнтр маёнтка ў Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Маёнтак, у склад якога ўваходзілі 6 [[фальварак|фальваркаў]] і каля 20 навакольных вёсак, належаў графу Сіверу. Паводле рэвізіі 1833 года 2029 сялянскіх душ. Пасля смерці графа мантак перайшоў да яго дачкі. Паводле інвентару 1846 года ў ім налічвалася 2063 сялянскія душы і 4235 дзесяцін зямлі, якія належалі графіне Сівер і пані Бахмецевай. Працавалі млын, цагельны і вінакурны заводы, палатняная фабрыка. У 1870 годзе вёска адносілася да Цюхініцкай сельскай грамады. У 1905 годзе вёска ў Косіцкай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Косіцкай гміне Брэсцкага павета [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. Да 8 верасня 1959 года ў складзе [[Ліпінкаўскі сельсавет|Ліпінкаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 верасня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 11.</ref>. 7 лютага 1972 года з уліковых дадзеных выключана вёска Дамброўка, жыхары якой перасяліліся ў вёску [[Ліпінкі]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 7 лютага 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 8 (1346).</ref>. == Насельніцтва == * 51 жыхар (1905) * 13 двароў, 83 жыхары (1921) * 2 гаспадаркі, 3 жыхары (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дамачаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Дамачаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] 07ry9dp5cyj01ocxvlnczoelghieh8r 0 201019 5122372 5112152 2026-04-06T09:47:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122372 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|тып=тапонім|Дубіца}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Дубіца |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Dubica_RW_(4).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 51 | lat_min = 47 | lat_sec = 31 |lon_dir = E|lon_deg = 23 | lon_min = 40 | lon_sec = 40 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Дамачаўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 110 |год перапісу = 2005 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |OpenStreetMap = }} '''Ду́біца'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dubica}}, {{lang-ru|Дубица}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дамачаўскі сельсавет|Дамачаўскага сельсавета]]. Размешчана за 39 км на поўдзень ад [[Брэст]]а, чыгуначная станцыя на лініі [[Брэст]] — [[Уладава (станцыя)|Уладава]], на поўдні лес, на поўначы меліярацыйныя каналы, непадалёку (1 км) аўтадарога [[Брэст]] — [[Тамашоўка]]. У складзе адкрытага акцыянернага таварыства «Птушкафабрыка Медна» (цэнтр — аг. [[Медна]]). == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядома з XVI стагоддзя ў складзе Берасцейскага павета [[Берасцейскае ваяводства|Берасцейскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Пад 1574 годам упамінаецца як маёнтак. У XIX стагоддзі вёска ў Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. У 1870 годзе ў Дамачаўскай воласці. У 1883 годзе заснаваны лесапільны завод, на якім у 1895 годзе працаваў 21 рабочы, у 1884 годзе ўведзены паравы рухавік. У 1890 годзе сялянам Дубіцкага сельскагаспадарчага таварыства належала 308 дзесяцін зямлі. Працаваў хлебазапасны магазін. У 1905 годзе вёска, чыгуначны паўстанак Дубіца (10 жыхароў) Брэсцкага павета [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польшча|Польшчы]], у Дамачаўскай гміне Брэсцкага павета [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. [[Файл:Dubica, Kaplica. Дубіца, Капліца (07.1926).jpg|міні|злева|Капліца. 1926]] З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У 1940 годзе цэнтр [[Дубіцкі сельсавет|Дубіцкага]], затым [[Ляплёўскі сельсавет|Ляплёўскага]] (1954) сельсаветаў Дамачаўскага раёна, які ў 1956 годзе аднесены да [[Брэсцкі раён|Брэсцкага раёна]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] гітлераўцы спалілі 8 двароў, загубілі 14 жыхароў; 30 вяскоўцаў загінулі на фронце. З 1957 года ў складзе [[Дамачаўскі сельсавет|Дамачаўскага пассавета]]<ref name=":1">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=r957b0005850&q_id=5378887|title=Решение исполнительного комитета Брестского областного Совета депутатов трудящихся от 3 июня 1957 года № 344 «О частичном изменении в административно-территориальном делении сельских Советов Брестского и Пинского районов и Домачевского поселкового Совета Брестского района»|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=}}</ref>. 9 верасня 2011 года ў склад вёскі ўвайшла станцыя [[Дубіца (станцыя)|Дубіца]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2011-110/2011_110_9_43952.pdf «О некоторых вопросах административно-территориального устройства». Решение Брестского районного Совета депутатов от 9 сентября 2011 г. № 84]</ref>. == Насельніцтва == * 101 мужчына, 88 жанчын (1870) * 71 двор, 410 жыхароў (1876) * 358 жыхароў (1897) * 374 жыхары (1905) * 53 двары, 265 жыхароў (1921) * 106 двароў, 420 жыхароў (1940) * 406 жыхароў (1970) * 92 гаспадаркі, 166 жыхароў (1997) * 60 гаспадарак, 110 жыхароў (2005) == Славутасці == * [[Будынак чыгуначнай станцыі (Дубіца)|Будынак чыгуначнай станцыі]] (1897) — {{ГККРБ 4|}} {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{ГБ|http://globustut.by/dubica/index.htm}} {{Дамачаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Дамачаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] [[Катэгорыя:Дубіца (Брэсцкі раён)| ]] 1och93atw5bp2qv50sfxpecf277nuhw 0 201027 5122370 4828018 2026-04-06T09:47:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122370 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|тып=тапонім|Дубок}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Дубок |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Дамачаўскі }} '''Дубо́к'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dubok}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дамачаўскі сельсавет|Дамачаўскага сельсавета]]. Размешчаны за 53 км на поўдзень ад [[Брэст]]а, 19 км ад чыгуначнай станцыі [[Дубіца (станцыя)|Дубіца]], на ўсходзе меліярацыйны канал, на захадзе — рака [[Капаеўка]] (прыток [[Заходні Буг|Заходняга Буга]]), на поўдні сетка меліярацыйных каналаў і дзяржаўная мяжа з [[Украіна]]й, аўтадарогай звязана з г.п. [[Дамачава]]. У складзе адкрытага акцыянернага таварыства «Брэстрайаграсэрвіс» (цэнтр — г.п. [[Дамачава]]). == Гісторыя == У канцы XVIII — пачатку XIX стагоддзяў у вёсцы пабудавана драўляная ўніяцкая [[Свята-Ільінская царква (Дубок)|Ільінская царква]]. У XIX стагоддзі сяло ў Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. У 1868 годзе ў Прыбыраўскай воласці, уласнасць графа [[Замойскія|Замойскага]]. У 1875 годзе адкрыта [[народнае вучылішча]]. У 1886 годзе дзейнічала праваслаўная царква, царкоўна-прыходская школа, карчма. У 1890 годзе сялянам Дубоцкага сельскагаспадарчага таварыства належала 632,3 дзесяціны ворыва. У народным вучылішчы займаліся 39 хлопчыкаў. У 1897 годзе ў сяле царква, народнае вучылішча, [[хлебазапасны магазін]], майстэрня па вырабе гонту, карчма. У 1905 годзе вёска і маёнтак (20 жыхароў) у Прыбараўскай воласці Брэсцкага павета. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Прыбараўскай гміне Брэсцкага павета [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] гітлераўцы спалілі 23 двары, загубілі 57 жыхароў; 30 вяскоўцаў загінулі на фронце. Да 18 снежня 1972 года ў складзе [[Чэрскі сельсавет (Брэсцкі раён)|Чэрскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 18 снежня 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1973, № 4 (1378).</ref>, у 1972—2013 гадах у складзе Дамачаўскага пассавета<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913b0060247&p1=1 Решение Брестского областного совета депутатов № 306 от 17 сентября 2013 г. «Об изменениях в административно-территориальном устройстве Брестского района Брестской области»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210625080221/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913b0060247&p1=1 |date=25 чэрвеня 2021 }}</ref>. == Насельніцтва == * 160 мужчын, 179 жанчын (1868) * 143 двары, 1008 жыхароў (1876) * 25 двароў, 410 жыхароў (1886) * 121 двор, 644 жыхары (1897) * 934 жыхары (1905) * 60 двароў, 270 жыхароў (1921) * 149 двароў, 654 жыхары (1940) * 575 жыхароў (1959) * 524 жыхары (1970) * 128 гаспадарак, 211 жыхароў (1997) * 27 гаспадарак, 224 жыхары (2005) == Інфраструктура == * Пачатковая школа * Фельчарска-акушэрскі пункт * Клуб * Бібліятэка == Славутасці == [[Файл:Дубок. Свята-Ільінская царква (01).jpg|thumb|злева|[[Свята-Ільінская царква (Дубок)|Ільінская царква]]]] * [[Свята-Ільінская царква (Дубок)|Ільінская царква]] (канец XVIII — пачатак XIX стагоддзяў), на заходняй ускраіне вёскі, помнік архітэктуры народнага дойлідства Беларускага Палесся. — {{ГККРБ 4|113Г000086}} {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{ГБ|http://globustut.by/dubok_bres/index.htm}} {{Дамачаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Дамачаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] [[Катэгорыя:Дубок (Брэсцкі раён)| ]] j2z0m31cycvnrhbs2gjoudsi83chz1o 0 201038 5122402 5112385 2026-04-06T09:51:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122402 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Кабёлка |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Kabiolka_(1).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 51 | lat_min = 44 | lat_sec = 38 |lon_dir = E|lon_deg = 23 | lon_min = 37 | lon_sec = 50 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Дамачаўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 214 |год перапісу = 2005 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |OpenStreetMap = 242979251 }} '''Кабёлка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Кубэ́лка, Кабы́лкі, мн.'''</ref> ({{lang-be-trans|Kabiolka}}, {{lang-ru|Кобёлка}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Дамачаўскі сельсавет|Дамачаўскага сельсавета]]. Размешчана за 52 км на поўдзень ад [[Брэст]]а, за 9 км ад чыгуначнай станцыі [[Дубіца (станцыя)|Дубіца]], на аўтадарозе [[Брэст]] — [[Тамашоўка]]. У складзе адкрытага акцыянернага таварыства «Брэстрайаграсэрвіс» (цэнтр — г.п. [[Дамачава]]). == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядома з XV стагоддзя як сяло — шляхецкая ўласнасць у Берасцейскім павеце [[Троцкае ваяводства|Троцкага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Размяшчалася на дарозе [[Камароўка (Брэсцкі раён)|Камароўка]] — [[Бярэсце]]. У XIX стагоддзі вёска ў Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]], у складзе маёнтка Дамачава. Паводле рэвізскіх матэрыялаў 1858 года ўладанне князя Вітгенштэйна. У 1878 годзе вёска з’яўлялася цэнтрам сельскай грамады, адносілася да Дамачаўскай воласці. У 1890 годзе працавала царкоўна-прыходская школа. У 1897 годзе дзейнічала школа граматы. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Дамачаўскай гміне Брэсцкага павета [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. Да 1957 года ў складзе [[Ляплёўскі сельсавет|Ляплёўскага сельсавета]]<ref>{{Cite web |url=https://etalonline.by/document/?regnum=r957b0005850&q_id=5378887|title=Решение исполнительного комитета Брестского областного Совета депутатов трудящихся от 3 июня 1957 года № 344 «О частичном изменении в административно-территориальном делении сельских Советов Брестского и Пинского районов и Домачевского поселкового Совета Брестского района»|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=}}</ref>, пасля — у складзе [[Дамачаўскі пассавет|Дамачаўскага пассавета]]. == Насельніцтва == * 235 сялянскіх душ (1858) * 113 двароў, 591 жыхар (1878) * 83 двары, 451 жыхар (1897) * 452 жыхары (1905) * 46 двароў, 257 жыхароў (1921) * 454 жыхары (1970) * 97 гаспадарак, 214 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дамачаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Дамачаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] 2pfx60xd5541vw1bmevpn2277tnea9k 0 201039 5122444 5117608 2026-04-06T09:57:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122444 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Ліпінкі |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Lipinki_(01).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 51 | lat_min = 41 | lat_sec = 22 |lon_dir = E|lon_deg = 23 | lon_min = 36 | lon_sec = 7 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Дамачаўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 131 |год перапісу = 2005 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242979254 }} '''Лі́пінкі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Lipinki}}, {{lang-ru|Липинки}}) — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], у [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дамачаўскі сельсавет|Дамачаўскага сельсавета]]. Размешчаны за 55 км на поўдзень ад [[Брэст]]а, за 14 км ад чыгуначнай станцыі [[Дубіца (станцыя)|Дубіца]], вакол лес, непадалёку аўтадарога [[Брэст]] — [[Тамашоўка]]. У складзе адкрытага акцыянернага таварыства «Брэстрайаграсэрвіс» (цэнтр — гарадскі пасёлак [[Дамачава]]). == Назва == Было старое лідскае прозвішча Ліпін, старое літоўскае жамойцкае ([[Кельмы]]) Ліпіновіч<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSM4-DLLW?i=363&cc=4166194&cat=741862</ref><ref>http://www.epaveldas.lt/vbspi//content/biImage.jsp?biRecordId=29805&imageId=/vbspi/showImage.do?id=PG_S_162087_101</ref>. == Гісторыя == У XIX стагоддзі вёска ў [[Брэсцкі павет (Расійская імперыя)|Брэсцкім павеце]] [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Уваходзіла ў склад маёнтка Дамачава. Паводле матэрыялаў 1858 года ўладанне князя Вітгенштэйна. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Дамачаўскай гміне [[Брэсцкі павет (1921—1940)|Брэсцкага павета]] [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] гітлераўцы загубілі 26 жыхароў, 8 вяскоўцаў загінулі на фронце. У 1948 годзе быў арганізаваны калгас імя Жданава. У 1954—1959 гадах цэнтр [[Ліпінкаўскі сельсавет|Ліпінкаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 верасня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 11.</ref>. З 1989 года ў калгасе «Беларусь». == Насельніцтва == * 96 сялянскіх душ (1858) * 71 двор, 552 жыхары (1876) * 348 жыхароў (1897) * 22 двары, 162 жыхары (1921) * 70 двароў, 212 жыхароў (1940) * 342 жыхары (1959) * 378 жыхароў (1970) * 83 гаспадаркі, 180 жыхароў (1997) * 62 гаспадаркі, 131 жыхар (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дамачаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Дамачаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] 8kmrsuzg1lnzcptw6wlzhtahngusbx2 0 201040 5122441 5112384 2026-04-06T09:57:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122441 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Ляплёўка |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Liaplioŭka_(01).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 51 | lat_min = 45 | lat_sec = 43 |lon_dir = E|lon_deg = 23 | lon_min = 39 | lon_sec = 18 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Дамачаўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 508 |год перапісу = 2005 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = 225020 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242979278 }} '''Ляплёўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Лыплі́ўка, Лупле́ўка'''</ref> ({{lang-be-trans|Liaplioŭka}}, {{lang-ru|Леплёвка}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дамачаўскі сельсавет|Дамачаўскага сельсавета]]. Размешчана за 42 км на поўдзень ад [[Брэст]]а, на рацэ [[Капаеўка|Капаеўцы]] (прыток [[Заходні Буг|Заходняга Буга]]), на аўтадарозе [[Брэст]] — [[Тамашоўка]]. У складзе адкрытага акцыянернага таварыства «Брэстрайаграсэрвіс» (цэнтр — гарадскі пасёлак [[Дамачава]]). == Гісторыя == У XIX стагоддзі вёска ў Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Уваходзіла ў маёнтак Дамачава, якім валодаў князь Вітгенштэйн; 196 мужчын, 108 жанчын. У 1875 годзе ў вёсцы быў пабудаваны з цэглы сядзібны дом, акружаны пейзажным паркам плошчай 7 га. У 1886 годзе працавалі вадзяны млын і лесапільня. У 1890 годзе сяляне вёскі ў Клейнікаўскім сельскагаспадарчым таварыстве, якое мела 368,7 дзесяцін зямлі. У 1897 годзе дзейнічала школа граматы, хлебазапасны магазін, 2 вадзяныя млыны, карчма. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Дамачаўскай гміне Брэсцкага павета [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. У ліпені 1933 года ў вёсцы адбылося выступленне сялян супраць падатковага прыгнёту. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У 1940 годзе ў складзе Дамачаўскага раёна, цэнтр сельсавета. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] фашысты знішчылі 54 двары, загубілі 15 мірных жыхароў; 25 вяскоўцаў загінулі на фронце, 3 — у партызанах. 23 верасня 1942 года гітлераўцы вывезлі з Дамачаўскага дзіцячага дома 55 дзяцей разам з выхавацельніцай П. Грахольскай і расстралялі іх каля в. Ляплёўка. У 1956 годзе аднесена да [[Брэсцкі раён|Брэсцкага раёна]] ў сувязі з ліквідацыяй Дамачаўскага раёна. Да 1957 года цэнтр [[Ляплёўскі сельсавет|Ляплёўскага сельсавета]]<ref>{{Cite web |url=https://etalonline.by/document/?regnum=r957b0005850&q_id=5378887 |title=Решение исполнительного комитета Брестского областного Совета депутатов трудящихся от 3 июня 1957 года № 344 «О частичном изменении в административно-территориальном делении сельских Советов Брестского и Пинского районов и Домачевского поселкового Совета Брестского района» |access-date= |archive-date= |archive-url= |url-status= }}</ref>. З 1959 года ў складзе саўгаса «Дамачаўскі». == Насельніцтва == * 178 двароў, 1009 жыхароў (1876) * 51 двор, 614 жыхароў (1886) * 149 двароў, 808 жыхароў (1897) * 870 жыхароў (1905) * 22 двары, 162 жыхары (1921) * 220 двароў, 460 жыхароў (1940) * 741 жыхар (1970) * 229 гаспадарак, 564 жыхары (1997) * 208 гаспадарак, 508 жыхароў (2005) == Інфраструктура == * Базавая школа == Памятныя мясціны == * Магіла ахвяр фашызму (1942) — {{ГККРБ 4|113Д000095}} {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дамачаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] 13501dwwmg1llqfkmtgvqv2qyhqj41j 0 201071 5122470 4308173 2026-04-06T10:01:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122470 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|тып=тапонім|Навасады}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Навасады |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 51 | lat_min = 42 | lat_sec = 21 |lon_dir = E|lon_deg = 23 | lon_min = 45 | lon_sec = 5 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Дамачаўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 77 |год перапісу = 2005 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242979798 }} '''Наваса́ды'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Navasady}}, {{lang-ru|Новосады}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дамачаўскі сельсавет|Дамачаўскага сельсавета]]. Размешчаны за 59 км на поўдзень ад [[Брэст]]а, за 18 км ад чыгуначнай станцыі [[Дубіца (станцыя)|Дубіца]]. У складзе адкрытага акцыянернага таварыства «Брэстрайаграсэрвіс» (цэнтр — гарадскі пасёлак [[Дамачава]]). == Гісторыя == У XIX стагоддзі вёска ў Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. У 1868 годзе ў складзе маёнтка Мутвіцы Олтушскай воласці. З 1892 года яго ўладальнікам быў Дз. Лабачоў, які вызначаўся жорсткімі адносінамі да сваіх сялян. Толькі за 1896 год ён узбудзіў супраць іх 237 спраў. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Олтушскай гміне Брэсцкага павета [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] гітлераўцы знішчылі 37 двароў, загубілі 7 жыхароў; 7 вяскоўцаў загінулі на фронце, 1 — у партызанах. Да 18 снежня 1972 года ў складзе [[Чэрскі сельсавет (Брэсцкі раён)|Чэрскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 18 снежня 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1973, № 4 (1378).</ref>, у 1972—2013 гадах у складзе Дамачаўскага пассавета<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913b0060247&p1=1 Решение Брестского областного совета депутатов №306 от 17 сентября 2013 г. «Об изменениях в административно-территориальном устройстве Брестского района Брестской области»]</ref>. == Насельніцтва == * 42 жыхары (1868) * 163 жыхары (1905) * 19 двароў, 111 жыхароў (1921) * 38 двароў, 206 жыхароў (1941) * 27 гаспадарак, 31 жыхар (1997) * 38 гаспадарак, 77 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дамачаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Дамачаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] 5kmcq2l9db5l0gryrt979p8n619f0ui 0 201072 5122486 4308184 2026-04-06T10:04:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122486 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|тып=тапонім|Падлужжа}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Падлужжа |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Padlužža,_Brest_District_(2).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 51 | lat_min = 43 | lat_sec = 5 |lon_dir = E|lon_deg = 23 | lon_min = 33 | lon_sec = 54 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Дамачаўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 121 |год перапісу = 2005 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242979257 }} '''Падлу́жжа'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Padlužža}}, {{lang-ru|Подлужье}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дамачаўскі сельсавет|Дамачаўскага сельсавета]]. Размешчана за 56 км на поўдзень ад [[Брэст]]а, 12 км ад чыгуначнай станцыі [[Дубіца (станцыя)|Дубіца]], на захадзе — рака [[Заходні Буг]] (прыток [[Нараў|Нарава]]) і дзяржаўная граніца з [[Польшча]]й, аўтадарогай звязана з гарадскім пасёлкам [[Дамачава]] і шашой [[Брэст]] — [[Тамашоўка]]. У складзе адкрытага акцыянернага таварыства «Брэстрайаграсэрвіс» (цэнтр — гарадскі пасёлак [[Дамачава]]). == Гісторыя == У XIX стагоддзі вёска ў Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Уваходзіла ў склад маёнтка Дамачава. Паводле рэвізіі 1858 года ўласнасць князя Вітгенштэйна. У 1870 годзе вёска з'яўлялася цэнтрам сельскай грамады. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Дамачаўскай гміне Брэсцкага павета [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У 1940—1954 гадах цэнтр [[Падлужскі сельсавет|Падлужскага сельсавета]]. Да 8 верасня 1959 года ў складзе [[Ліпінкаўскі сельсавет|Ліпінкаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 верасня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 11.</ref>. == Насельніцтва == * 267 сялянскіх душ (1858) * 54 двары, 348 жыхароў (1897) * 370 жыхароў (1905) * 37 двароў, 186 жыхароў (1921) * 321 жыхар (1959) * 266 жыхароў (1970) * 54 гаспадаркі, 121 жыхар (2005) == Інфраструктура == * Пачатковая школа * Клуб * Бібліятэка * Аддзяленне сувязі * Магазін {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дамачаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Дамачаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] pe2q17h84z2frh9wzgu5gghm4nmnjjv 0 201074 5122506 4826341 2026-04-06T10:07:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122506 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|тып=тапонім|Рудня}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Рудня |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Дамачаўскі }} '''Ру́дня'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Rudnia}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дамачаўскі сельсавет|Дамачаўскага сельсавета]]. Размешчана за 52 км на поўдзень ад [[Брэст]]а, 10 км ад чыгуначнай станцыі [[Дубіца (станцыя)|Дубіца]], на рацэ [[Капаеўка|Капаеўцы]] (прыток [[Заходні Буг|Заходняга Буга]]), вакол лес. Транспартныя сувязі па прасёлачнай, затым аўтадарозе [[Брэст]] — [[Тамашоўка]]. У складзе адкрытага акцыянернага таварыства «Брэстрайаграсэрвіс» (цэнтр — гарадскі пасёлак [[Дамачава]]). == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядома з XVI стагоддзя ў складзе Берасцейскага павета [[Берасцейскае ваяводства|Берасцейскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1550 годзе кароль [[Жыгімонт II Аўгуст]] па хадайніцтве берасцейскага старосты [[Мікалай Радзівіл Чорны|Мікалая Радзівіла]] зацвердзіў фундуш на будаўніцтва Руднянскай царквы. У 1748 годзе сяло — уласнасць А. Кіркора і Б. Краеўскага. Пасля [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Слонімская губерня|Слонімскай]], з 1797 года — у [[Літоўская губерня|Літоўскай]], з 1801 года — у [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]] губернях. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Дамачаўскай гміне Брэсцкага павета [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. Да 18 снежня 1972 года ў складзе [[Чэрскі сельсавет (Брэсцкі раён)|Чэрскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 18 снежня 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1973, № 4 (1378).</ref>, у 1972—2013 гадах у складзе Дамачаўскага пассавета<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913b0060247&p1=1 Решение Брестского областного совета депутатов №306 от 17 сентября 2013 г. «Об изменениях в административно-территориальном устройстве Брестского района Брестской области»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210625080221/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913b0060247&p1=1 |date=25 чэрвеня 2021 }}</ref>. == Насельніцтва == * 19 двароў, 104 жыхары (1876) * 16 двароў, 95 жыхароў (1897) * 102 жыхары (1905) * 131 жыхар (1959) * 121 жыхар (1970) * 25 гаспадарак, 61 жыхар (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дамачаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Дамачаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] nie20npizhcadmxx9rvqrp6nm78sxeh 0 201079 5122567 5117607 2026-04-06T10:16:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122567 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Шыкілі |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Šykili.jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 51 | lat_min = 43 | lat_sec = 34 |lon_dir = E|lon_deg = 23 | lon_min = 34 | lon_sec = 23 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Дамачаўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 83 |год перапісу = 2005 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242979265 }} '''Шыкілі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Šykili}}, {{lang-ru|Шикили}}) — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], у [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дамачаўскі сельсавет|Дамачаўскага сельсавета]]. У складзе адкрытага акцыянернага таварыства «Брэстрайаграсэрвіс» (цэнтр — гарадскі пасёлак [[Дамачава]]). == Назва == Было старое [[Стоўбцы|стаўпецкае]] прозвішча Шыкіль<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSM4-DS43-9?i=971&cc=4158550</ref>. == Геаграфія == Знаходзіцца за 56 км на поўдзень ад [[Брэст]]а, 12 км ад чыгуначнай станцыі [[Дубіца (станцыя)|Дубіца]], аўтадарогай звязана з гарадскім пасёлкам [[Дамачава]] і шашой [[Брэст]] — [[Тамашоўка]], на ўсходзе лес, на захадзе — рака [[Заходні Буг]] (прыток ракі [[Нараў]]). == Гісторыя == У XIX стагоддзі вядома як прысёлак у Дамачаўскай воласці Брэсцкага павета [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польшча|Польшчы]], у Дамачаўскай гміне Брэсцкага павета [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] загінулі 7 жыхароў. Да 8 верасня 1959 года ў складзе [[Ліпінкаўскі сельсавет|Ліпінкаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 верасня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 11.</ref>. == Насельніцтва == * 25 двароў, 165 жыхароў (1897) * 16 двароў, 65 жыхароў (1921) * 208 жыхароў (1959) * 171 жыхар (1970) * 30 гаспадарак, 83 жыхары (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дамачаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Дамачаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] mxgz46bipoov5qgk0dqq3s52f031ofl 0 201209 5122227 4766657 2026-04-06T09:24:58Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122227 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Замосце}} {{НП-Беларусь |беларуская назва = Замосце |статус = вёска |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Навапольскі |гарадскі савет = |від главы = |глава = |плошча = |вышыня цэнтра НП = |тэлефонны код = +375 1713 |паштовы індэкс = |КААТА = |выява = Zamoście, park.JPG |подпіс = Рэшткі [[Сядзібна-паркавы комплекс Ельскіх (Замосце)|сядзібнага парка Ельскіх]] |OpenStreetMap = 243018105 }} '''Замо́сце'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zamoscie}}, {{lang-ru|Замостье}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навапольскі сельсавет|Навапольскага сельсавета]]. Месціцца за 43 км на паўночны захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 36 км ад [[Мінск]]а. == Назва == Замосце — назва-арыенцір, гэта значыць паселішча за мостам. == Гісторыя == === Ранняя гісторыя === У часы [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] гэтая мясцовасць як [[авульс]] (была авульсам да 1857 года) уваходзіла ў склад [[Дамен (зямля)|дамена]] [[Дудзічы (Пухавіцкі раён)|Дудзічы]], належала [[Прозары|Прозарам]]{{Sfn|Jelski A.|1895|с=383}}. У 1785 годзе {{нп5|Ружа з Прозараў|Ружа Прозар|d|Q82779154}} выйшла замуж за [[Станіслаў Уладзіслававіч Ельскі|Станіслава Ельскага]], палкоўніка пяцігорскага, пазней скарбовага камісара [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. Такім чынам праз [[Вена (права)|вена]] мясцовасць перайшла да [[Ельскія|Ельскіх]].[[Файл:Aliaksandar Jeĺski.jpg|міні|злева|Партрэт [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандра Ельскага]], 1888 г. Мастак [[Ігнат Урублеўскі]]|alt=|250x250пкс]] Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Станіслаў Ельскі, каторы ад 1812 года быў [[Ігуменскія павятовыя маршалкі|маршалкам шляхты]] ў [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]], памёр у 1829 годзе, а мясцовасць перайшла да ягонага сына {{нп5|Караль Станіслававіч Ельскі|Караля|d|Q82780567}}. Па смерці Караля ў 1855 годзе дамен Дудзічы быў падзелены паміж яго сынамі, Замосце дасталася [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандру Ельскаму]]. У 1857 годзе Аляксандр Ельскі збудаваў тут 13 будынкаў, а каля 1860 года асабняк з драўляных зрубаў{{Sfn|Jelski A.|1895|с=384}}. Ён пасадзіў сотні дэкаратыўных дрэў і кустоў, 600 пладовых дрэў. Асушыў зямлю, пабудаваў цагельню, стварыў рыбную гаспадарку. Пасля 1861 года [[маёнтак]] у [[Дудзіцкая воласць|Дудзіцкай воласці]] Ігуменскага павета<ref name="энцык">{{Крыніцы/ГВБ|8-4|Замосце|143}}</ref>. Пасля смерці Аляксандра ў 1916 годзе, кароткі час Замосцем валодаў яго сын {{нп5|Ян Ельскі|Ян|d|Q82782799}}. === Найноўшы час === З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] воласць абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] (гміна Дудзічы, [[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]], маёнтак нацыяналізаваны. У пачатку 1930-х праведзена прымусовая калектывізацыя, створаны [[калгас]] «Новы шлях». У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У наваколлі вёскі дзейнічала савецкая [[партызанская брыгада «Беларусь»]]. У сакавіку 1943 года вёска спалена ў ходзе нямецкай карнай аперацыі. Пасля вайны вёска адноўленая<ref name="энцык" />. == Насельніцтва == * 1897 год — 41 жыхар * 1917 год — 1 двор, 107 жыхароў * 1940 год — 19 двароў, 72 жыхары * 1999 год — 16 жыхароў * 2002 год — 6 двароў, 10 жыхароў * 2010 год — 7 жыхароў * 2019 год — 6 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26}}</ref> == Вядомыя асобы == * [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандр Ельскі]] (1834—1916, маёнтак Замосце) — беларускі гісторык, краязнавец, публіцыст, адзін з першых гісторыкаў беларускай літаратуры і збіральнікаў беларускіх рукапісаў. == Славутасці == {{Асноўны артыкул|Сядзібна-паркавы комплекс Ельскіх (Замосце)}} * Рэшткі [[Сядзібна-паркавы комплекс Ельскіх (Замосце)|сядзібы Ельскіх]] (1860-я) <center><gallery caption="Сядзіба на старых выявах" widths="200" heights="200" perrow="4"> Zamoście, Jelski. Замосьце, Ельскі (1916).jpg|Сядзіба ў Замосці, каля 1914 года Zamoście, Jelski, Kaplica. Замосьце, Ельскі, Капліца (1914).jpg|[[Аляксандр Ельскі]] ў родавай капліцы, каля 1914 г. Zamoście, Jelski. Замосьце, Ельскі (1910-14).jpg|Аляксандр Ельскі і яго сын Ян у маёнтку, каля 1914 года Zamoście, Jelski. Замосьце, Ельскі (1910-14) (2).jpg|Лямус, каля 1914 года </gallery></center> == Панарама == {{Панарама|Panarama vioski Zamoscie.jpg|1000px|Панарама вёскі, 2016 г.}} == Спіс вуліц == * Армейская вуліца * Паркавая вуліца * Цэнтральная вуліца<ref>{{cite web|url = http://gzk.nca.by/8b93eecb953c9efab8d7616186c014c6.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21112%26setstreet%3D%26rand%3D0.767722510609675|title = Спіс вуліц і іншых элементаў ўнутранага адраса|publisher = Нацыянальнае кадастравае агенцтва Рэспублікі Беларусь}}{{Недаступная спасылка}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Замосце|143}} * Дзеля блізкіх і прышласці : матэрыялы міжнар. навук.-практ. канф. «Універсітэты Ельскіх» (да 165-годдзя з дня нараджэння Ельскіх), Мінск, 7 кастр. 1999 г. / Бел. ун-т культуры; рэдкал.: (адк. рэд.) А. У. Пазнякоў [і інш.]. — Мінск: Бел. ун-т культуры; рэкламна-выдав. фірма «Ковчег», 1999. — 156 с. * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{Крыніцы/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі}} * [[Раман Афтаназы|Aftanazy R]]. Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, wyd. drugie przejrzane i uzupełnione, t. 1: Województwa mińskie, mścisławskie, połockie, witebskie, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1991, s. 173—175, ISBN 83-04-03713-0, ISBN 83-04-03701-7 (całość). * {{кніга|аўтар = [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A]].|частка = Zamość|загаловак = Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Tom XIV: Worowo — Żyżyn|арыгінал = |спасылка = http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XIV/383|адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = |год = 1895|том = |старонкі = 383—384|старонак = 930|ref=Jelski A.}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навапольскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Навапольскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] 5eu8nrc46cb2qlzmswvymwkaf9g6zq1 0 202119 5122282 4723408 2026-04-06T09:33:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122282 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Церабель |краіна =Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Cierabieĺ3.jpg |подпіс = Уезд з боку [[Сяргеевічы (Пухавіцкі раён)|Сяргеевічаў]] |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Навапольскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XVII ст. |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Це́рабель'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Церабе́ль, Церабе́лле, н.'''</ref> ({{lang-be-trans|Cierabieĺ}}, {{lang-ru|Теребель}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навапольскі сельсавет|Навапольскага сельсавета]]. Месціцца за 47 км на захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 41 км ад [[Мінск]]а, 24 км ад чыгуначнай станцыі [[Рудзенск (станцыя)|Рудзенск]] на лініі [[Мінск-Пасажырскі|Мінск]] — [[Асіповічы I|Асіповічы]], на рацэ [[Церабелка]], на ўсход ад урочышча Ліпнікі. == Назва == Назва паходзіць ад слова ''церабіць,'' гэта значыць вёска займае выцерабленае, ачышчанае ад лесу месца. == Гісторыя == [[Файл:Cierabieĺ2.jpg|міні|злева|Цэнтральная вуліца]] === Ранняя гісторыя === Пра старажытнасць вёскі сведчыць каменная зброя, якую, паводле краязнаўцы [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандра Ельскага]], часта знаходзілі каля вёскі і возера [[Сяргееўскае (возера, Пухавіцкі раён)|Муха]]{{Sfn|Jelski A.|1892|с=301}}. У XVII ст. вёска ў [[Менскі павет|Менскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], належала да дамена [[Таўкачэвічы 1|Таўкачэвічы]], а пазней [[Дудзічы (Пухавіцкі раён)|Дудзічы]] [[Януш Быхавец|Януша Быхаўца]] (?—1653). Пазней у валоданні [[Заранкі|Заранкаў]], [[Прозары|Прозараў]], [[Ельскія|Ельскіх]]. У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1800 годзе згадваецца як вёска Церабелка. З 1857 года ў валоданні [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандра Ельскага]], належыць да дамена [[Замосце (Пухавіцкі раён)|Замосце]]. Пасля 1861 года ў [[Дудзіцкая воласць|Дудзіцкай воласці]] Ігуменскага павета. У 1888 годзе адкрытая царкоўнапрыходская школа<ref name="энцык">{{Крыніцы/ГВБ|8-4|Церабель|193}}</ref>. У 1897 годзе ёсць [[хлебазапасны магазін]], капліца. === Найноўшы час === З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] воласць абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У 1922 годзе дзейнічала школа 1-й ступені. У 1930-х гадах праведзена прымусовая [[калектывізацыя]], у 1933 годзе працаваў [[калгас]] імя [[Клімент Яфрэмавіч Варашылаў|К. Я. Варашылава]], была кузня<ref name="энцык" />. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У ваколіцах вёскі дзейнічала савецкая [[партызанская брыгада «Беларусь»]]. У сакавіку 1944 года ў ходзе карнай аперацыі нямецкія войскі спалілі вёску, забілі 30 жыхароў. Пасля вайны вёска была адноўлена<ref name="энцык" />. Да 29 чэрвеня 2006 года вёска ўваходзіла ў склад [[Сяргеевіцкі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Сяргеевіцкага сельсавета]]<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazaby09/sbor21/text21689.htm Решение Минского областного Совета депутатов от 29 июня 2006 г. №222 "Об упразднении Горелецкого, Краснооктябрьского, Селецкого, Сергеевичского сельсоветов и изменении границ Новоселковского, Пуховичского, Ветеревичского сельсоветов и Правдинского поссовета Пуховичского района"]{{ref-ru}}</ref>. З 2006 года па 28 мая 2013 года ў складзе [[Праўдзінскі пасялковы савет|Праўдзінскага пассавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. Пасля скасавання Праўдзінскага пасялковага савета ўключаная ў Навапольскі сельсавет<ref>[http://www.pravo.by/main.aspx?guid=3871&p0=D913n0058646&p1=1 Рашэнне менскага абласнога савета дэпутатаў ад 28 мая 2013] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131211214923/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=3871&p0=D913n0058646&p1=1 |date=11 снежня 2013 }} {{ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1800 год — 25 двароў, 167 жыхароў * 1897 год — 65 двароў, 397 жыхароў * 1908 год — 75 двароў, 491 жыхар * 1917 год — 86 двароў, 478 жыхароў * 1940 год — 65 двароў, 340 жыхароў * 1960 год — 210 жыхароў * 1999 год — 55 жыхароў * 2010 год — 21 жыхар * 2012 год — 15 гаспадарак, 24 жыхары * 2019 год — 18 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26}}</ref> == Славутасці == * Помнік землякам, якія загінулі ў Другую сусветную вайну (1968) == Вядомыя ўраджэнцы == * [[Уладзімір Ігнатавіч Ляпёшкін|Уладзімір Ляпёшкін]] (1928—1994) — беларускі паэт, педагог. <center><gallery widths="200" heights="200" perrow="3" caption="Галерэя"> Файл:Cierabieĺ1.jpg|Цэнтральная вуліца Файл:Cierabieĺ.jpg|Дарожны паказальнік на ўездзе з боку [[Крыстампалле|Крыстампалля]] Файл:Cierabieĺ, pomnik.jpg|Абеліск землякам, якія загінулі ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайне]] </gallery></center> == Спіс вуліц == * Цэнтральная вуліца<ref>{{cite web|url = http://gzk.nca.by/33865fa1bd73baccf24d26cade409532.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21209%26setstreet%3D%26rand%3D0.6758794695861376|title = Спіс вуліц і іншых элементаў ўнутранага адраса|publisher = Нацыянальнае кадастравае агенцтва Рэспублікі Беларусь}}{{Недаступная спасылка}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Кніга|аўтар = |частка = Церабель|загаловак = Гарады і вёскі Беларусі. Т. 8 : Мінская вобласць, кн. 4|арыгінал = |спасылка = |адказны = Т.У. Бялова (галоўны рэдактар) і інш|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|год = 2013|том = |старонкі = 192—193|старонак = 528|серыя = |isbn = 978-985-11-0735-9|тыраж = 2000 }} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{Крыніцы/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі}} * {{кніга|аўтар = [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A]].|частка = Terebela|загаловак = Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Tom XII: Szlurpkiszki — Warłynka|арыгінал = |спасылка = http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XII/301|адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = |год = 1892|том = |старонкі = 301—302|старонак = 960|ref=Jelski A.}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навапольскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Навапольскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Церабель| ]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] n0k08tt3oyom493burpvq3341pxtkoi 5122647 5122282 2026-04-06T10:58:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122647 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Церабель |краіна =Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Cierabieĺ3.jpg |подпіс = Уезд з боку [[Сяргеевічы (Пухавіцкі раён)|Сяргеевічаў]] |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Навапольскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XVII ст. |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Це́рабель'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Церабе́ль, Церабе́лле, н.'''</ref> ({{lang-be-trans|Cierabieĺ}}, {{lang-ru|Теребель}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навапольскі сельсавет|Навапольскага сельсавета]]. Месціцца за 47 км на захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 41 км ад [[Мінск]]а, 24 км ад чыгуначнай станцыі [[Рудзенск (станцыя)|Рудзенск]] на лініі [[Мінск-Пасажырскі|Мінск]] — [[Асіповічы I|Асіповічы]], на рацэ [[Церабелка]], на ўсход ад урочышча Ліпнікі. == Назва == Назва паходзіць ад слова ''церабіць,'' гэта значыць вёска займае выцерабленае, ачышчанае ад лесу месца. == Гісторыя == [[Файл:Cierabieĺ2.jpg|міні|злева|Цэнтральная вуліца]] === Ранняя гісторыя === Пра старажытнасць вёскі сведчыць каменная зброя, якую, паводле краязнаўцы [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандра Ельскага]], часта знаходзілі каля вёскі і возера [[Сяргееўскае (возера, Пухавіцкі раён)|Муха]]{{Sfn|Jelski A.|1892|с=301}}. У XVII ст. вёска ў [[Менскі павет|Менскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], належала да дамена [[Таўкачэвічы 1|Таўкачэвічы]], а пазней [[Дудзічы (Пухавіцкі раён)|Дудзічы]] [[Януш Быхавец|Януша Быхаўца]] (?—1653). Пазней у валоданні [[Заранкі|Заранкаў]], [[Прозары|Прозараў]], [[Ельскія|Ельскіх]]. У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1800 годзе згадваецца як вёска Церабелка. З 1857 года ў валоданні [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандра Ельскага]], належыць да дамена [[Замосце (Пухавіцкі раён)|Замосце]]. Пасля 1861 года ў [[Дудзіцкая воласць|Дудзіцкай воласці]] Ігуменскага павета. У 1888 годзе адкрытая царкоўнапрыходская школа<ref name="энцык">{{Крыніцы/ГВБ|8-4|Церабель|193}}</ref>. У 1897 годзе ёсць [[хлебазапасны магазін]], капліца. === Найноўшы час === З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] воласць абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У 1922 годзе дзейнічала школа 1-й ступені. У 1930-х гадах праведзена прымусовая [[калектывізацыя]], у 1933 годзе працаваў [[калгас]] імя [[Клімент Яфрэмавіч Варашылаў|К. Я. Варашылава]], была кузня<ref name="энцык" />. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У ваколіцах вёскі дзейнічала савецкая [[партызанская брыгада «Беларусь»]]. У сакавіку 1944 года ў ходзе карнай аперацыі нямецкія войскі спалілі вёску, забілі 30 жыхароў. Пасля вайны вёска была адноўлена<ref name="энцык" />. Да 29 чэрвеня 2006 года вёска ўваходзіла ў склад [[Сяргеевіцкі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Сяргеевіцкага сельсавета]]<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazaby09/sbor21/text21689.htm Решение Минского областного Совета депутатов от 29 июня 2006 г. №222 "Об упразднении Горелецкого, Краснооктябрьского, Селецкого, Сергеевичского сельсоветов и изменении границ Новоселковского, Пуховичского, Ветеревичского сельсоветов и Правдинского поссовета Пуховичского района"]{{ref-ru}}</ref>. З 2006 года па 28 мая 2013 года ў складзе [[Праўдзінскі пасялковы савет|Праўдзінскага пассавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. Пасля скасавання Праўдзінскага пасялковага савета ўключаная ў Навапольскі сельсавет<ref>[http://www.pravo.by/main.aspx?guid=3871&p0=D913n0058646&p1=1 Рашэнне менскага абласнога савета дэпутатаў ад 28 мая 2013] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131211214923/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=3871&p0=D913n0058646&p1=1 |date=11 снежня 2013 }} {{ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1800 год — 25 двароў, 167 жыхароў * 1897 год — 65 двароў, 397 жыхароў * 1908 год — 75 двароў, 491 жыхар * 1917 год — 86 двароў, 478 жыхароў * 1940 год — 65 двароў, 340 жыхароў * 1960 год — 210 жыхароў * 1999 год — 55 жыхароў * 2010 год — 21 жыхар * 2012 год — 15 гаспадарак, 24 жыхары * 2019 год — 18 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26}}</ref> == Славутасці == * Помнік землякам, якія загінулі ў Другую сусветную вайну (1968) == Вядомыя ўраджэнцы == * [[Уладзімір Ігнатавіч Ляпёшкін|Уладзімір Ляпёшкін]] (1928—1994) — беларускі паэт, педагог. <center><gallery widths="200" heights="200" perrow="3" caption="Галерэя"> Файл:Cierabieĺ1.jpg|Цэнтральная вуліца Файл:Cierabieĺ.jpg|Дарожны паказальнік на ўездзе з боку [[Крыстампалле|Крыстампалля]] Файл:Cierabieĺ, pomnik.jpg|Абеліск землякам, якія загінулі ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайне]] </gallery></center> == Спіс вуліц == * Цэнтральная вуліца<ref>{{cite web|url = http://gzk.nca.by/33865fa1bd73baccf24d26cade409532.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21209%26setstreet%3D%26rand%3D0.6758794695861376|title = Спіс вуліц і іншых элементаў ўнутранага адраса|publisher = Нацыянальнае кадастравае агенцтва Рэспублікі Беларусь}}{{Недаступная спасылка}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Церабель|192—193}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{Крыніцы/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі}} * {{кніга|аўтар = [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A]].|частка = Terebela|загаловак = Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Tom XII: Szlurpkiszki — Warłynka|арыгінал = |спасылка = http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XII/301|адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = |год = 1892|том = |старонкі = 301—302|старонак = 960|ref=Jelski A.}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навапольскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Навапольскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Церабель| ]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] qr4h5oiful5g7l7eezjutuqxi3nkm7i 0 202629 5122401 4310064 2026-04-06T09:51:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122401 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Зялёная}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Зялёная |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53| lat_min = 21| lat_sec = 35 |lon_dir = E|lon_deg = 25| lon_min = 58| lon_sec = 20 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет2 = Гарадзішчанскі |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = 225321 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Зялёная'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zialionaja}}, {{lang-ru|Зелёная}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Гарадзішчанскага сельсавета]]. Размешчана за 29 км на поўнач ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], на шашы Баранавічы — [[Навагрудак]]. == Гісторыя == У 1897 годзе вёска ў Гарадзішчанскай воласці Навагрудскага павета. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Гарадзішчанскай гміне Навагрудскага павета. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] загінулі 54 землякі. З 16 лістапада 1970 года па 6 жніўня 1979 года вёска Зялёная з’яўлялася цэнтрам [[Зялёнаўскі сельсавет|Зялёнаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 лістапада 1970 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1971, № 6 (1308).</ref><ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 6 жніўня 1979 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1979, № 27 (1617).</ref>. == Інфраструктура == * Сядзібы выканкома сельсавета і калгаса * Механічныя майстэрні * Ветэрынарны ўчастак * Базавая школа * Клуб, бібліятэка * Фельчарска-акушэрскі пункт * Аддзяленне сувязі, магазін == Насельніцтва == * 2 двары, 8 жыхароў (1897) * 2 двары, 16 жыхароў (1921) * 36 двароў, 116 жыхароў (1971) * 77 двароў, 116 жыхароў (1998) * 75 гаспадарак, 217 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)}} [[Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] 399w0mfey0a40utunsk5bhs6sjbqxnw 0 202641 5121783 5117005 2026-04-05T19:52:02Z Pabojnia 135280 /* У кіно і тэатры */ афармленне 5121783 wikitext text/x-wiki {{redirect|Калчак}} {{Дзяржаўны дзеяч | пасада = [[Вярхоўны кіраўнік|Вярхоўны кіраўнік Расіі]] | імя = Аляксандр Васільевіч Калчак | папярэднік = пасада заснавана | пераемнік = падчас катастрофы [[Усходні фронт Рускай арміі|Усходняга фронту]] А. В. Калчаком было прынята рашэнне пра перадачу ўлады [[Антон Іванавіч Дзянікін|А. І. Дзянікіну]], аднак на практыцы яно не было рэалізавана. | сцяг = SupremeRulerFlag.jpg | сцяг2 = Coat of Arms of Russia (1919).png | перыядпачатак = [[18 лістапада]] [[1918]] года | перыядканец = [[4 студзеня]] [[1920]] года | пасада_2 = Вярхоўны Галоўнакамандуючы [[Руская армія (1919)|Рускай арміяй]] | сцяг_2 = FlagOfGlavkoverh.svg | сцяг2_2 = Coat of Arms of Russia (1919).png | перыядпачатак_2 = [[18 лістапада]] [[1918]] года | перыядканец_2 = [[4 студзеня]] [[1920]] года | пераемнік_2 = [[Васіль Георгіевіч Болдыраў|В. Г. Болдыраў]] | тытул_3 = [[Расійскі ўрад (1919)|Ваенны і марскі міністр Расійскага ўрада]] | сцяг_3 = Flag of Russia.svg | сцяг2_3 = Coat of Arms of Russia (1919).png | перыядпачатак_3 = [[5 лістапада]] | перыядканец_3 = [[20 лістапада]] [[1918]] года | папярэднік_3 = [[Аляксандр Іванавіч Вярхоўскі]] | пераемнік_3 = [[Міхаіл Іванавіч Смірноў (контр-адмірал)|Міхаіл Іванавіч Смірноў]] (марскі міністр)<br />[[Мікалай Аляксандравіч Сцяпанаў]] (ваенны міністр) | тытул_4 = Галоўнакамандуючы Імператарскім Чарнаморскім флотам | сцяг_4 = Naval Ensign of Russia.svg | сцяг2_4 = Flag of Russia.svg | перыядпачатак_4 = [[28 чэрвеня]] [[1916]] года | перыядканец_4 = [[7 чэрвеня]] [[1917]] года | папярэднік_4 = {{нп3|Андрэй Аўгуставіч Эбергард|Андрэй Аўгуставіч Эбергард|ru|Эбергард, Андрей Августович}} | пераемнік_4 = [[Веніямін Канстанцінавіч Лукін]] | маці = Вольга Ільінічна | дзеці = 3 (дзяўчынка (нарадзілася ў 1905 годзе і не пражыла і месяца),<br/> Расціслаў (1910—1965),<br/>Маргарыта (1913—1914)) | выява =Vice-AdmiralKolchak.jpg | шырыня =290px | аўтограф = Aleksandr Kolchak Signature.svg | апісанне выявы = [[Вярхоўны кіраўнік]] Расіі і Вярхоўны Галоўнакамандуючы [[Руская армія (1919)|Рускай арміяй]]<br />адмірал А. В. Калчак | апісанне = рускі военачальнік, кіраўнік [[Белы рух|Белага руху]]. |арыгінал імя = {{lang-ru|Александр Васильевич Колчак}} |прыналежнасць = {{Расійская імперыя}}<br />{{Сцяг|Расія}} [[Расійская дзяржава (1918—1920)|Дзяржава Расійская]] |гады службы = [[1886]]—[[1920]] |званне = {{РІА, Адмірал|nocat=1}} |род войскаў = {{Андрэеўскі сцяг}} [[Ваенна-марскі флот Расійскай імперыі|Флот]] |камандаваў = эсмінцам «''Сярдзіты''»;<br />артылерыйскай батарэяй;<br />эсмінцам «''Усурыец''»;<br />эсмінцам «''Пагранічнік''»;<br />міннай дывізіяй Балтыйскага флоту;<br />[[Чарнаморскі флот Расійскай імперыі|Чарнаморскім флотам]] (камандуючы);<br />Вярхоўны Галоўнакамандуючы [[Руская армія (1919)|Рускай арміяй]] |бітвы = [[Руска-японская вайна]]<br />[[Першая сусветная вайна]]<br />[[Грамадзянская вайна ў Расіі]] |рэлігія = [[праваслаўе]] |узнагароды ={{{!}} style="background: transparent" {{!}}{{Ордэн Святога Георгія 3 ступені}}{{!!}}{{Ордэн Святога Георгія 4 ступені}}{{!!}}{{Ордэн Святога Уладзіміра 3 ступені з мячамі}}{{!!}}{{Ордэн Святога Уладзіміра 4 ступені з мячамі і бантам}} {{!}}- {{!}}{{Ордэн Святой Ганны 1 ступені з мячамі}}{{!!}}{{Ордэн Святой Ганны 2 ступені}}{{!!}}{{Ордэн Святой Ганны 4 ступені з надпісам «За адвагу»}}{{!!}}{{Ордэн Святога Станіслава 1 ступені з мячамі}} {{!}}- {{!}}{{Ордэн Святога Станіслава 2 ступені з мячамі}} {{!}}- {{!}}[[Выява:Alex-george ribbon bar (alternative).jpg|40px|border|link=Медаль «У памяць руска-японскай вайны»|Сярэбраны медаль «У памяць руска-японскай вайны»]]{{!!}}[[Выява:State colours ribbon.png|40px|border|link=Медаль «У памяць 300-годдзя валадарання дому Раманавых»|Медаль «У памяць 300-годдзя валадаранні дому Раманавых»]]{{!!}}[[Выява:Band to Order St Alexander Nevsky.png|40px|border|link=Медаль «У памяць валадарання імператара Аляксандра III»|Медаль «У памяць валадарання імператара Аляксандра III»]]{{!!}} [[Выява:Band to Order St Andr.png|40px|border|link=Медаль «У памяць 200-годдзя марской бітвы пры Гангуце»]] {{!}}} [[Выява:Золотой эфес2.jpg|border|link=Залатая зброя «За адвагу»]] {{{!}} {{!}}[[Выява:Port-Artur Kreuz ofizier.jpg|80px|border|link=Крыж «За Порт-Артур»|Крыж «За Порт-Артур»]] {{!}}}'''''<small> [[Кабінет Яго Імператарскай Вялікасці|«Падарунак з кабінета Яго Імператарскай Вялікасці»]] </small>''''' {{{!}} {{!}}} '''''[[Залатая зброя — корцік]]''''' {{{!}} {{!}}}'''''<small> Замежныя ўзнагароды:</small>''''' {{{!}} {{!}}{{Афіцэр ордэна Ганаровага легіёна}}{{!!}}{{Рыцар-камандор ордэна Лазні}} {{!}}} }} '''Алякса́ндр Васі́льевіч Калча́к''' ({{lang-ru|Александр Васильевич Колчак}}; {{OldStyleDate|16|лістапада|1874|4|лістапада}}<ref group="заўв">Падчас допытаў у Іркуцку Калчак гаварыў, што нарадзіўся ў 1873 годзе. Гл. [[:s:ru:Протоколы заседаний чрезвычайной следственной комиссии по делу Колчака/1|тэкст пратакола допыту]].</ref>, сяло Аляксандраўскае, [[Санкт-Пецярбург]] — [[7 лютага]] [[1920]], [[Іркуцк]]) — [[Расійская імперыя|расійскі]] ваенны і палітычны дзеяч, флатаводзец, навуковец-[[Акіяналогія|акіянограф]], палярны даследчык. Належаў да дваранскага роду. З’яўляўся адным з найбуйнейшых палярных даследчыкаў канца [[XIX]] — пачатку [[XX]] стагоддзяў, пасля знікнення групы [[Эдуард Васільевіч Толь|барона Толя]] ў час [[Руская палярная экспедыцыя|экспедыцыі 1900—1902 гадоў]] арганізаваў [[Палярная экспедыцыя А. В. Калчака|уласную экспедыцыю для яго выратавання]]. Удзельнік [[Руска-японская вайна|Руска-японскай вайны]]. У час [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] камандаваў міннай дывізіяй [[Балтыйскі флот ВМФ Расіі|Балтыйскага флоту]] ([[1915]]—[[1916]]), [[Чарнаморскі флот Расійскай імперыі|Чарнаморскім флотам]] ([[1916]]—[[1917]]). [[Ордэн Святога Георгія|Георгіеўскі кавалер]], [[адмірал]] ([[1918]]). Правадыр [[Белы рух|Белага руху]] ў час [[Грамадзянская вайна ў Расіі|Грамадзянскай вайны]]. [[Вярхоўны кіраўнік|Вярхоўны кіраўнік Расіі]] ([[1918]]—[[1920]]). Вярхоўны галоўнакамандуючы [[Руская армія (1919)|Рускай арміяй]]. {{TOChidden}} == Паходжанне == Род Калчакоў адносіўся да служылага дваранства [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], быў даволі шырокім, у розных пакаленнях яго прадстаўнікі вельмі часта аказваліся звязанымі з ваеннай справай{{sfn|Плотников|1998|с=11|name=P11}}. Само прозвішча «''Калчак''» — [[Цюркскія мовы|цюркскага паходжання]] і азначае «''меч''», «''шабля''»<ref>«Словарь русских фамилий». («Ономастикон»)</ref>. Згодна з адной легендай, продкам А. В. Калчака быў [[Асманская імперыя|турэцкі]] ваенны, камендант крэпасці [[Хацін|Хатын]] на [[Днестр|Днястры]], нашчадкі якога, нібы, атрымалі пазней расійскае падданства. Аднак ніякіх довадаў, што сведчаць пра родныя сувязі «''новых''» Калчакоў, пачынаючы з Лук’яна, з хатынскім камендантам і яго сынам, не існуе. Сучасныя расійскія гісторыкі паказваюць, што, хутчэй за ўсё, Калчакі аказаліся ў Расіі не раней [[Падзелы Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] у [[1793]] годзе — значна пазней падзей, звязаных з [[Руска-турэцкая вайна (1735—1739)|руска-турэцкай вайной]] і паланеннем хатынскага каменданта рускімі войскамі{{sfn|Зырянов|2012|с=8}}<ref>''Кручинин А. С.'' Адмирал Колчак: жизнь, подвиг, память. — М.: АСТ, Астрель, Полиграфиздат, 2010. — 538 с. — ISBN 978-5-17-063753-9</ref>. У крыніцах часоў [[Павел I (імператар расійскі)|Паўла I]] і [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандра I]] згадваецца сотнік створанага ў [[1803]] годзе {{нп3|Бугскае казачае войска|Бугскага казачага войска|ru|Бугское казачье войско}}, якое ахоўвала межы Расіі па Днястры, Лук’ян Калчак. Ён атрымаў зямельны надзел у {{нп3|Ананьеўскі павет|Ананьеўскім павеце|ru|Ананьевский уезд}} [[Херсонская губерня|Херсонскай губерні]], блізу [[Балта|Балты]], — прадзед А. В. Калчака. Два сыны сотніка, Іван і Фёдар, пасля смерці бацькі падзялілі паміж сабой яго маёнтак. Фёдар Лук’янавіч выбраў ваенную службу і даслужыўся да чыну [[палкоўнік]]а. Іван Лук’янавіч прадаў сваю частку маёнтка і з’ехаў у [[Адэса|Адэсу]], дзе набыў дом і паступіў на грамадзянскую службу. Матэрыялы рэвізіі 40-х гадоў XIX стагоддзя далі падставы для ўказа [[Урадаўнічы сенат|Сената]] ад [[1 мая]] [[1843]] года, якім Калчакі былі зацверджаны ў [[Расійскае дваранства|патомным дваранстве]] і занесены ў радаводную кнігу дваран Херсонскай губерні{{sfn|Зырянов|2012|с=8}}{{sfn|Плотников|1998|с=12}}. Іван Лук’янавіч быў бацькам шматдзетнага сямейства: ён выхаваў траіх сыноў і некалькіх дачок. Сыноў клікалі Васілём, Пятром і Аляксандрам. Усе яны выбралі для сябе ваенную кар’еру, сталі марскімі артылерыстамі. Малодшы сын, Пётр, даслужыўся да [[Капітан 1-га рангу|капітана 1-га рангу]]; Аляксандр, ад якога ўзяла пачатак сярэдняя лінія Калчакоў — памешчыкаў [[Тамбоўская губерня|Тамбоўскай губерні]], скончыў службу ў чыне [[генерал-маёр]]а. [[Файл:KolchakParents.jpg|thumb|350px|Бацькі А. В. Калчака.]] Старэйшы сын, [[Васіль Іванавіч Калчак|Васіль]], нарадзіўся [[1 студзеня]] [[1837]] года. Выхоўваўся ў адэскай {{нп3|Рышэльеўская гімназія|Рышэльеўскай гімназіі|ru|Ришельевский лицей}}, добра ведаў [[Французская мова|французскую мову]] і быў прыхільнікам французскай культуры. Васіль рыхтаваўся бацькамі да грамадзянскай службы, але ў [[1853]] годзе пачалася [[Крымская вайна]] і Васіль паступіў на службу ў марскую артылерыю Чарнаморскага флоту ў малодшым афіцэрскім чыне. Падчас абароны {{нп3|Малахаў курган|Малахава кургана|ru|Малахов курган}} вылучыўся і быў узнагароджаны [[Георгіеўскі крыж|салдацкім Георгіеўскім крыжам]]. Чын [[прапаршчык]]а В. І. Калчак атрымаў, быўшы параненым пры {{нп3|Абарона Севастопаля, 1854—1855|абароне Севастопаля|ru|Оборона Севастополя (1854—1855)}}. Пасля вайны ён скончыў [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны горны ўніверсітэт|Горны інстытут у Пецярбургу]] і быў камандзіраваны для праходжання практыкі на [[Урал]], у [[Златавуст]]. Далейшы лёс Васіля Іванавіча быў звязаны з {{нп3|Абухаўскі завод|Абухаўскім сталеліцейным заводам|ru|Обуховский завод}}, пачынаючы з яго пуску ў [[1863]] годзе. Аж да адстаўкі ён служыў тут прыёмшчыкам {{нп3|Марское міністэрства Расійскай імперыі|Марскога міністэрства|ru|Морское министерство Российской империи}}, меў рэпутацыю чалавека простага і вельмі педантычнага. Быў спецыялістам у вобласці артылерыі, апублікаваў шэраг навуковых прац пра сталеліцейную вытворчасць, у [[1903]] годзе выйшла яго кніга па гісторыі Абухаўскага завода. Пасля выхаду ў адстаўку ў [[1889]] годзе (з прысваеннем генеральскага звання) яшчэ 15 гадоў працягваў працаваць на заводзе, будучы кіраўніком {{нп3|Пудлінгаванне|пудлінга|ru|Пудлингование}}-пракатнай майстэрні{{sfn|Зырянов|2012|с=9—11|name=Z9-11}}{{sfn|Плотников|1998|с=13|name=P13}}. [[Файл:Troitskaya church.JPG|250px|thumb|left|[[Траецкая царква «Куліч і Пасха»]], дзе быў ахрышчаны Аляксандр Васільевіч Калчак.]] Сям’я маці А. В. Калчака — Посахавых — паходзіла з [[Данскія казакі|данскіх казакоў]]. Вольга Ільінічна ([[1855]]—[[1894]]) паходзіла з купецкай сям’і<ref>''Н. А. Кузнецов'' [http://ostrov-kolchak.narod.ru/Kolchak1.html Адмирал Александр Васильевич Колчак].</ref>. Яе бацька Ілья Міхайлавіч быў [[Ганаровыя грамадзяне|патомным ганаровым грамадзянінам]], шматгадовым {{нп3|Гласны|гласным|uk|Гласний}} Адэскай гарадской думы<ref>{{кніга|аўтар= Шерстобитов В. В.|загаловак=Колчак|спасылка=|месца=Одесса|выдавецтва=КП ОГТ|год=2009|старонак=135|старонкі=5|isbn=}}</ref>. У [[1920]] годзе ён быў расстраляны савецкімі карнымі органамі<ref name = P11/>. Вольга Ільінічна мела спакойны і ціхі характар, адрознівалася набожнасцю<ref name=Z9-11/> і імкнулася ўсімі сіламі перадаць яе і сваім дзецям{{sfn|Кручинин|2010|с=13}}. Пажаніўшыся ў пачатку 1870-х гадоў, бацькі А. В. Калчака пасяліліся каля Абухаўскага завода, у сяле Аляксандраўскім, практычна за тагачаснай гарадской мяжой. Жонка была на 18 гадоў маладзейшай за мужа<ref name=Z9-11/>. [[4 лістапада]] [[1874]] года ў іх нарадзіўся сын Аляксандр{{sfn|Кручинин|2010|с=12}}. Дакумент пра нараджэнне сведчыць: {{пачатак цытаты}}…у метрычнай [[1874]] года кнізе Траецкай царквы с. Аляксандраўскага Санкт-Пецярбургскага павета пад № 50 паказана: <dd>Марской артылерыі ў [[штабс-капітан]]а Васіля Іванавіча Калчака і законнай жонкі яго Вольгі Ільінічны Калчак, абодвух праваслаўных і першашлюбных, сын Аляксандр нарадзіўся [[4 лістапада]], ахрышчаны [[15 снежня]] [[1874]] года. Хроснымі бацькамі яго былі: штабс-капітан марскі Аляксандр Іванавіч Калчак і ўдава калежскага сакратара Дар’я Піліпаўна Іванова.</dd>{{канец цытаты|крыніца=<ref>''Дроков С. В.''. Исторические портреты: Александр Васильевич Колчак // Вопр. истории. — № 1. — 1991. — С. 50.</ref>}} [[Хрышчэнне|Хрысцілі]] хлопчыка ў мясцовай [[Траецкая царква «Куліч і Пасха»|Траецкай царкве]]. Хросным бацькам нованароджанага быў яго дзядзька, малодшы брат бацькі{{sfn|Зырянов|2012|с=12}}. == Гады вучобы == === Класічная гімназія === [[Файл:MorskoyKadetskiyKorpus.jpg|left|250px|thumb|Будынак Марскога кадэцкага корпуса. Паштоўка пачатку XX стагоддзя.]] Са своеасаблівых па форме [[:ru:s:допросы Колчака Чрезвычайной следственной комиссией|ўспамінаў А. В. Калчака]] пра яго ранняе дзяцінства можна даведацца наступнае: <blockquote>Я праваслаўны, да паступлення ў школу я атрымаў сямейнае выхаванне пад кіраўніцтвам бацькі і маці.</blockquote> Рэлігійнае выхаванне Аляксандр, меркавана, атрымаў ад сваёй маці, якая часта вадзіла дзяцей у царкву блізу Абухаўскага завода{{sfn|Зырянов|2012|с=14}}. У [[1885]]—[[1888]] гадах Аляксандр вучыўся ў Шостай пецярбургскай класічнай гімназіі, дзе скончыў тры класы з васьмі. Шостая гімназія ў параўнанні з іншымі сталічнымі навучальнымі ўстановамі мела даволі дэмакратычны склад навучэнцаў. У адным класе з Аляксандрам навучаліся прадстаўнікі {{нп3|Саслоўі ў Расійскай імперыі|ўсіх асноўных класаў і саслоўяў|ru|Сословия в Российской империи}}. Значная частка вучняў была дзецьмі дробных чыноўнікаў, бацькі-афіцэры дзяцей-вучняў гімназіі таксама былі ў невялікіх чынах. Сын [[падпалкоўнік]]а Аляксандр Калчак і [[Вячаслаў Рудольфавіч Мянжынскі|Вячаслаў Мянжынскі]], сын [[Стацкі саветнік|стацкага саветніка]], будучы [[Усерасійская надзвычайная камісія па барацьбе з контррэвалюцыяй і сабатажам|чэкіст]] і наступнік [[Фелікс Эдмундавіч Дзяржынскі|Ф. Э. Дзяржынскага]] на пасту кіраўніка [[АДПУ пры СНК СССР|АДПУ]], прадстаўлялі «''эліту''» грамадства. Аляксандр вучыўся дрэнна і пры пераводзе ў трэці клас, атрымаўшы двойку па [[Руская мова|рускай мове]], тройку з мінусам па [[Лацінская мова|лацінскай]], тройку па [[Матэматыка|матэматыцы]], тройку з мінусам па [[Нямецкая мова|нямецкай]] і двойку па [[Французская мова|французскай]] мовах, ледзь не быў пакінуты «''на другі год''». На паўторных вусных экзаменах па рускай і французскай мовах выправіў адзнакі на тры з мінусам і быў пераведзены ў трэці клас{{sfn|Зырянов|2012|с=15}}. === Марскі корпус === У [[1888]] годзе «''па ўласным жаданні і па жаданні бацькі''» Аляксандр паступіў у {{нп3|Марскі кадэцкі корпус|Марское вучылішча|ru|Морской кадетский корпус}}. У сценах Марскога вучылішча заўсёды адначасова навучаліся шмат сваякоў, і родныя сувязі, без сумневу, дапамагалі маладым выхаванцам асвоіцца ў незнаёмым становішчы. Першы з Калчакоў у Марскім вучылішчы, Аляксандр Фёдаравіч, скончыў установу яшчэ ў [[1878]] годзе, таму ў яго стрыечнага пляменніка, у адрозненне ад большасці выхаванцаў, не было ў вучылішчы нікога, да каго можна было б у цяжкую хвіліну звярнуцца па дапамогу. Калчаку дапамагала моцнае сяброўства з адным з аднакурснікаў Дзмітрыем Філіпавым, з якім Аляксандр пазнаёміўся яшчэ да паступлення ў вучылішча{{sfn|Зырянов|2012|с=18}}. З пераходам з гімназіі ў Марское вучылішча стаўленне да навукі ў юнага Аляксандра змянілася: вучоба ўлюбёнай справе для яго стала асэнсаваным заняткам, з’явілася і пачуццё адказнасці. У сценах Марскога кадэцкага корпуса, як з [[1891]] года стала звацца вучылішча, выявіліся здольнасці і таленты Калчака. Ён шмат і зацята працаваў, старанна вывучаў навукі, ваенна-марскую справу. З’явіліся вынікі. Аляксандр вылучаўся поспехамі: ён ішоў у сваім выпуску то першым, то другім, перыядычна мяняючыся месцамі са сваім сябрам Філіпавым{{sfn|Зырянов|2012|с=21}}<ref name = P13/>. Аўтар апублікаванага ў [[1944]] годзе артыкула «''Выпуск Калчака''» [[контр-адмірал]] і пісьменнік-марыніст Д. В. Нікіцін, які навучаўся ў Марскім корпусе адначасова з Калчаком, пісаў{{sfn|Зырянов|2012|с=20}}{{sfn|Плотников|1998|с=14|name=P14}}{{sfn|Кручинин|2010|с=15}}: {{quotation|У трэцяй роце корпуса ідзе вечаровае рыхтаванне ўрокаў. …за сваімі канторкамі, абстаўленымі ўздоўж доўгага пакоя… сядзяць кадэты і зубраць. Сярод лёгкага, як шолах лісця, шуму, няўхільнага, калі некалькі дзясяткаў людзей займаюцца навукай, да мяне даносіцца чыйсьці нягучны, але незвычайна выразна прамаўляючы кожнае слова, як бы аддрукоўваючы кожны асобны склад голас: «''Перадусім ты павінен знайсці ў пятай табліцы велічыню косінуса…''»<br /><br />Кадэт, сярэдняга ўзросту, стройны, хударлявы брунет з незвычайным, паўднёвым тыпам твару і арліным носам павучае высокага і мажнага кадэта, які падышоў да яго. Той глядзіць на свайго [[ментар]]а з надзеяй… Ментар гэты, адзін з першых кадэтаў па класе, быў як бы сталай даведкавай кнігай для яго менш паспяховых таварышаў. Калі што было незразумела ў матэматычным заданні, выхад адзін: «''Трэба Калчака спытаць''».|''Никитин Д. В.'' Выпуск Колчака // Морские записки. — Нью-Йорк, 1944. — № 3. — С. 234—235.}} У [[1890]] годзе Калчак упершыню выйшаў у мора. [[12 мая]] па прыбыцці ў [[Кранштат]] Аляксандр разам з іншымі малодшымі кадэтамі быў прызначаны на {{нп3|Князь Пажарскі, фрэгат|браняносны фрэгат «''Князь Пажарскі''»|en|Russian ironclad Kniaz Pozharsky}}. На гэтым караблі быў падняты і сцяг камандуючага навучальнай эскадрай контр-адмірала Ф. А. Геркена. Эскадра пад яго камандаваннем падчас навучальнага плавання заходзіла ў [[Прыморск (Ленінградская вобласць)|Б’ёрке]], [[Хельсінкі|Гельсінгфорс]], [[Талін|Рэвель]] і [[6 жніўня]] вярнулася ў Кранштат. Падчас плавання Калчак разам з іншымі малодшымі выхаванцамі займаўся на шлюпках. Да канца вучобы адбыліся агульныя вяслярныя і парусныя гонкі, а потым прайшло і {{нп3|дэсант|дэсантнае|ru|Десант}} вучэнне{{sfn|Зырянов|2012|с=22}}. {{нп3|Гардэмарын|Гардэмарыны|ru|Гардемарин}}, згодна з навучальнай праграмай Марскога корпуса, павінны былі браць удзел у навучальнай экскурсіі на Абухаўскім сталеліцейным заводзе для атрымання агульнага ўяўлення пра «''паслядоўныя працэсы поўнай фабрыкацыі гармат… а таксама і пра прыгатаванне сталі''». Аляксандр шмат разоў бываў у бацькі на заводзе і імкнуўся дасканала вывучыць вытворчасць. Аднак заняткі ў Марскім корпусе прымусілі адкласці астатнія справы і захапленні. Тым часам вядома, што англійскі вынаходнік і гарматны кароль {{нп3|Уільям Джордж Армстранг|У. Дж. Армстранг|ru|Армстронг, Уильям Джордж}}, які прыязджаў на Абухаўскі завод, прапанаваў Аляксандру адправіцца ў [[Англія|Англію]], вывучыць справу на яго заводах і стаць інжынерам. Аднак жаданне «''плаваць і служыць у моры''» ў жаданнях і марах маладога Калчака ўзяло верх{{sfn|Зырянов|2012|с=23|name=Z23}}. У [[1892]] годзе Аляксандр быў узведзены ў малодшыя [[унтэр-афіцэр]]ы<ref name=P13/>. Калі ён перайшоў у гардэмарынскі клас, то быў узведзены ў [[Фельдфебель|фельдфебелі]] — як найлепшы па навуках і паводзінах, у ліку нешматлікіх на курсе — і прызначаны настаўнікам у малодшую роту. Кадэт той роты, пазней на працягу доўгіх гадоў сябар і памочнік Калчака, яго першы біёграф, [[Міхаіл Іванавіч Смірноў (контр-адмірал)|М. І. Смірноў]] успамінаў пра той час<ref name = P13/><ref name = Z23/>{{sfn|Кручинин|2010|с=14|name=K14}}: {{quotation|У [[1893]] годзе гардэмарын Калчак быў прызначаны фельдфебелем малодшай роты. Тут я з ім упершыню пазнаёміўся, быўшы выхаванцам малодшай роты. Калчак, малады чалавек невысокага росту з засяроджаным поглядам жывых і выразных вачэй, глыбокім грудным голасам, вобразнасцю выдатнай рускай гаворкі, сур'ёзнасцю думак і ўчынкаў выклікаў у нас, хлопчыкаў, глыбокую да сябе павагу. Мы адчувалі ў ім маральную сілу, якой немагчыма не падпарадкоўвацца, адчувалі, што гэта той чалавек, за якім трэба беспярэчна ісці. Ніводны афіцэр-выхавальнік, ніводны выкладчык корпуса не выклікаў у нас такога пачуцця перавагі, як гардэмарын Калчак. У ім быў бачны будучы правадыр.|''Смирнов М. И.'' Адмирал А. В. Колчак. — Париж, 1930. — С. 8.}} У [[1894]] годзе, выпускным для маладога афіцэра, у яго жыцці адбыліся яшчэ дзве важныя падзеі. На саракавым годзе жыцця пасля доўгай хваробы памерла маці. У гэтым жа годзе на прастол уступіў імператар [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалай II]], з якім Аляксандр Васільевіч цягам свайго жыцця некалькі разоў сустракаўся і чый адыход ад улады пазней вызначыў і сканчэнне ваенна-марской кар’еры Калчака{{sfn|Зырянов|2012|с=24}}. Па сканчэнні выпускнога навучальнага года гардэмарыны прайшлі месячнае складанае плаванне на [[Карвет|карвеце]] «''Скобелеў''» і прыступілі да здачы выпускных экзаменаў. На экзамене па марской справе Калчак адзіны з выпуску адказаў на ўсе пятнаццаць зададзеных пытанняў. Што да астатніх экзаменаў, то Калчак усе з іх таксама вытрымаў на «''выдатна''», апроч міннай справы, якая стала пазней на практыцы прадметам яго гонару, па якім задавальняльна адказаў на чатыры з шасці пытанняў. У спісе, складзеным пасля экзаменаў у парадку змяншэння паспяховасці, Калчак значыўся ў выпуску на першым месцы. Яго сябар Філіпаў ішоў другім, аднак саступаў Калчаку толькі ў ацэнцы за паводзіны. Калчак абурыўся, што кандуітны журнал вызначае першае месца ў выпуску, і адмовіўся ад першасці на карысць Філіпава, якога лічыў больш здольным за сябе. Камісія была змушана палічыцца з яго думкай, і ў выніку Аляксандр Васільевіч стаў другім і атрымаў як суцяшэнне прэмію [[адмірал]]а {{нп3|Пётр Іванавіч Рыкорд|П. І. Рыкорда|ru|Рикорд, Пётр Иванович}} з уручэннем 300 рублёў, якая належала «''найвыдатнейшаму ва ўсіх адносінах выхаванцу''»{{sfn|Зырянов|2012|с=25|name=Z25}}<ref name=P14/><ref name = K14/>. Загадам ад [[15 верасня]] [[1894]] года А. В. Калчак у ліку ўсіх выпушчаных гардэмарынаў быў узведзены ў [[мічман]]ы<ref name=Z25/>. == Пачатак навуковай працы == Перайшоўшы з Марскога корпуса ў 7-ы флоцкі экіпаж, у сакавіку [[1895]] года Калчак быў прызначаны для заняткаў [[штурман]]скай справай у Кранштацкую марскую абсерваторыю, а праз месяц яго прызначылі вахтавым афіцэрам на толькі што спушчаны на ваду браняносны крэйсер 1-га рангу «''{{нп3|Рурык, крэйсер, 1892|Рурык|ru|Рюрик (крейсер, 1892)}}''». [[5 мая]] «''Рурык''» выйшаў з Кранштата ў замежнае плаванне праз паўднёвыя моры да [[Уладзівасток]]а{{sfn|Зырянов|2012|с=26}}. У паходзе Калчак займаўся самаадукацыяй, спрабаваў вывучыць [[Кітайская мова|кітайскую мову]]. Тут ён захапіўся [[акіянаграфія]]й і [[гідралогія]]й [[Ціхі акіян|Ціхага акіяна]]; асабліва яго цікавіла паўночная яго частка — [[Берынгава мора|Берынгава]] і [[Ахоцкае мора|Ахоцкае моры]]. У перспектыве ён спадзяваўся даследаваць і паўднёвыя палярныя моры, задумваўся пра рывок да [[Паўднёвы полюс|Паўднёвага полюса]] і працяг рускай даследчыцкай працы ў тых шыротах, прыпыненай пасля экспедыцыі [[Фадзей Фадзеевіч Белінсгаўзен|Ф. Ф. Белінсгаўзена]] і [[Міхаіл Пятровіч Лазараў|М. П. Лазарава]]. Самастойнай навуковай працы і даследаванням марскіх плыней, якія пачаў рабіць малады афіцэр, не адпавядала, аднак, становішча [[флагман]]скага ваеннага карабля, на якім знаходзіўся і камандуючы эскадрай адмірал {{нп3|Яўген Іванавіч Аляксееў|Я. І. Аляксееў|ru|Алексеев, Евгений Иванович}}. [[Файл:Kreyser.jpg|left|250px|thumb|[[Кліпер]] «''Крэйсер''», на якім пачаў служыць [[мічман]] Калчак.]] У [[1897]] годзе Калчак падаў рапарт з просьбай перавесці яго на [[Кананерская лодка|кананерскую лодку]] «''{{нп3|Карэец, кананерская лодка|Карэец|ru|Кореец (канонерская лодка)}}''», якая накіроўвалася ў той час да [[Камандорскія астравы|Камандорскіх астравоў]], дзе Калчак планаваў заняцца даследчыцкай працай, аднак замест гэтага быў накіраваны ў якасці вахтавага настаўніка на парусны крэйсер «''Крэйсер''», які выкарыстоўваўся для падрыхтоўкі {{нп3|Боцман|боцманаў|ru|Боцман}} і унтэр-афіцэраў. Камандзір «''Крэйсера''» Г. Ф. Цывінскі пакінуў такі водгук пра маладога афіцэра{{sfn|Зырянов|2012|с=28|name=Z28}}: {{пачатак цытаты}}Адным з вахтавых настаўнікаў быў мічман А. В. Калчак. Гэта быў незвычайна здольны і таленавіты афіцэр, валодаў рэдкай памяццю, выдатна валодаў трыма еўрапейскімі мовамі, ведаў добра {{нп3|Лоцыя|лоцыі|en|Sailing Directions}} ўсіх мораў, ведаў гісторыю амаль усіх еўрапейскіх флотаў і марскіх бітваў.{{канец цытаты}} Месцам якарнай стаянкі «''Крэйсера''» быў абраны [[Карэя|карэйскі]] порт [[Вансан|Генсан]], дзе Калчак працягнуў свае гідралагічныя даследаванні. Зіму [[1897]]/[[1898]] гадоў карабель правёў у [[Нагасакі]]<ref name=Z28/>. [[5 снежня]] [[1898]] года «''Крэйсер''» адправіўся з {{нп3|Порт-Артур|Порт-Артура|ru|Порт-Артур}} ў размяшчэнне [[Балтыйскі флот ВМФ Расіі|Балтыйскага флоту]], [[6 снежня]] Калчак быў узведзены ў [[лейтэнант]]ы. У гэтым званні з-за адыходу ў Імператарскую акадэмію навук Калчак прабудзе каля 8 гадоў (у той час званне лейтэнанта лічылася высокім — лейтэнанты камандавалі буйнымі суднамі){{sfn|Плотников|1998|с=15}}. Падчас плавання па Ціхім акіяне Калчак даведаўся, што да паходу на [[Шпіцберген]] у складзе руска-шведскай экспедыцыі рыхтуецца судна «''Бакан''», а новы магутны {{нп3|Ярмак, ледакол, 1898|ледакол «''Ярмак''»|ru|Ермак (ледокол, 1898)}} рыхтуецца адплысці ў вандраванне ў глыбіні Арктыкі пад кіраўніцтвам віцэ-адмірала [[Сцяпан Восіпавіч Макараў|С. В. Макарава]]. Маладому афіцэру была вядома знакамітая лекцыя Макарава «''Да Паўночнага полюса напралом''», прачытаная адміралам у [[1897]] годзе ў [[Рускае геаграфічнае таварыства|Рускім геаграфічным таварыстве]]. Калчак імкнуўся трапіць у адну з гэтых экспедыцый. Па прыбыцці ў Кранштат Калчак наведаў адмірала Макарава{{sfn|Плотников|1998|с=17}}: {{quotation|Я прасіў узяць мяне з сабой, але па службовых акалічнасцях ён не мог гэтага зрабіць, і «''Ярмак''» пайшоў без мяне. Тады я вырашыў ізноў ісці на [[Далёкі Усход]], мяркуючы, што, можа, мне атрымаецца трапіць у якую-небудзь экспедыцыю, — мяне вельмі цікавіла паўночная частка Ціхага акіяна ў [[Гідралогія|гідралагічным]] дачыненні. Я хацеў трапіць на любое судна, якое сыходзіла для аховы коцікавага промыслу на [[Камандорскія астравы]] да [[Берынгава мора]], на [[Камчатка|Камчатку]]. З адміралам Макаравым я вельмі блізка пазнаёміўся ў гэтыя дні, бо ён сам шмат працаваў па акіянаграфіі.}} Каманда [[ледакол]]а была ўжо ўкамплектавана{{sfn|Кручинин|2010|с=18}}, а без санкцыі міністэрства перайсці з аднаго судна на іншае было немагчыма. Таму замест «''Бакана''» і «''Ярмака''» Калчак трапіў на знаёмы яму [[фрэгат]] «''Князь Пажарскі''»{{sfn|Зырянов|2012|с=36}}. У [[1899]] годзе, па вяртанні з плавання, Калчак звёў разам і апрацаваў вынікі ўласных назіранняў над плынямі [[Японскае мора|Японскага]] і [[Жоўтае мора|Жоўтага мораў]] і апублікаваў у «''Запісках па гідраграфіі, якія выдаюцца Галоўным Гідраграфічным Упраўленнем''», свой першы навуковы артыкул «''Назіранні над павярхоўнымі тэмпературамі і [[Удзельная вага|ўдзельнымі вагамі]] марской вады, зробленыя на крэйсерах „Рурык“ і „Крэйсер“ з мая 1897 года па сакавік 1899 года''»{{sfn|Кручинин|2010|с=17}}. Калчак ведаў, што ў Акадэміі навук рыхтуецца праект [[Руская палярная экспедыцыя|Рускай палярнай экспедыцыі]], якой ставілася заданне прайсці [[Паўночны марскі шлях|Паўночным марскім шляхам]] ад Кранштата да Уладзівастока. Кіраваць экспедыцыяй быў прызначаны вядомы палярны даследчык [[Эдуард Васільевіч Толь|Э. В. Толь]], з якім Калчак сустракаўся ў верасні 1899 года. Пэўнага адказу Толь не даў, і Калчак, які не любіў нявызначанасці, перавёўся на {{нп3|Петрапаўлаўск, браняносец|браняносец «''Петрапаўлаўск''»|ru|Петропавловск (броненосец)}} і адправіўся на ім на Далёкі Усход{{sfn|Зырянов|2012|с=37}}. Служба на новым браняносцы захапіла маладога афіцэра, аднак неўзабаве ён убачыў, што і тут «''ёсць служба, але няма практыкі, няма магчымасці плаваць і жыць''». Калчак вырашыў узяць удзел у распачатай увосень [[1899]] года {{нп3|Англа-бурская вайна, 1899—1902|Англа-бурскай вайне|de|Zweiter Burenkrieg}}. Да гэтага яго штурхала не толькі рамантычнае жаданне дапамагчы [[Буры|бурам]], але і імкненне атрымаць досвед сучаснай вайны, удасканаліцца ў сваёй прафесіі{{sfn|Зырянов|2012|с=38|name=Z38}}. Але неўзабаве, калі карабель стаяў у [[Каралеўства Грэцыя|грэчаскім]] порце [[Пірэй]], Калчаку даставілі тэлеграму з Акадэміі навук ад Э. В. Толя з прапановай узяць удзел у Рускай палярнай экспедыцыі на {{нп3|Зара, шхуна|шхуне «''Зара''»|ru|Заря (шхуна)}} — той самай экспедыцыі, у якую ён так імкнуўся трапіць яшчэ ў Пецярбургу. Толя, які меў патрэбу ў траіх марскіх афіцэрах, зацікавілі навуковыя працы маладога лейтэнанта ў часопісе «''Марскі зборнік''»<ref name=H1>''Хандорин В. Г.'' [http://kolchak.sitecity.ru/stext_1811040303.phtml Адмирал Колчак: правда и мифы. — Гл. «Под полярным небом»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131105154759/http://kolchak.sitecity.ru/stext_1811040303.phtml |date=5 лістапада 2013 }}</ref>. Аляксандр Васільевіч паведаміў пра сваю згоду. Калчак быў часова пераведзены з ваеннай службы ў дырэктыву Акадэміі навук дзякуючы заступніцтву вялікага князя [[Канстанцін Канстанцінавіч|Канстанціна Канстанцінавіча]], прэзідэнта [[Пецярбургская акадэмія навук|Імператарскай Акадэміі навук]]. Неўзабаве на караблі была атрымана тэлеграма, што прадпісвала лейтэнанту Калчаку неадкладна выехаць у сталіцу{{sfn|Плотников|1998|с=18|name=P18}}. == Руская палярная экспедыцыя == [[Файл:KolchakOnTaimyr.jpg|міні|злева|250px|А. В. Калчак на зімоўцы ля [[Паўвостраў Таймыр|паўвострава Таймыр]]. 1900—1901 гг.]] [[Файл:Zarya crew.JPG|міні|справа|250px|Удзельнікі экспедыцыі Толя на борце шхуны «Зара». У верхнім шэрагу: трэці злева над Толем — Калчак.<br /> Другі шэраг: Н. Н. Каламейцаў, Ф. А. Мацісан, Э. В. Толь, Г. Э. Вальтар, Ф. Г. Зееберг, [[Аляксей Андрэевіч Бялыніцкі-Біруля|А. А. Бялыніцкі-Біруля]].]] {{Асноўны артыкул|Руская палярная экспедыцыя}} У пачатку студзеня 1900 года Калчак прыбыў у Пецярбург. Начальнік экспедыцыі прапанаваў яму кіраваць гідралагічнымі працамі, а таксама выконваць абавязкі другога магнітолага. Усю зіму і вясну Калчак рыхтаваўся да экспедыцыі: пачаў працы ў Паўлаўскай магнітнай абсерваторыі, здзейсніў камандзіроўку ў [[Нарвегія|Нарвегію]] для кансультацыі з [[Фрыцьёф Нансен|Ф. Нансенам]]{{sfn|Кручинин|2010|с=20}}, некаторы час праходзіў у яго стажаванне<ref name=H1/>. 8 чэрвеня 1900 года вандроўнікі вырушылі ад прыстані на Няве і ўзялі курс на Кранштат, дзе экспедыцыю гасцінна сустрэў галоўны камандзір порта і ваенны губернатар горада адмірал [[Сцяпан Восіпавіч Макараў|С. В. Макараў]]{{sfn|Зырянов|2012|с=48}}. [[Файл:RussianPoleExpedition.jpg|thumb|250px|Удзельнікі паўночнай экспедыцыі на «Зары». Крайні злева — А. В. Калчак.]] 18 ліпеня, пасля гружэння вугалю ў [[Кольскі заліў|Кацярынінскай гавані (Кольскі заліў)]], вандроўнікі пакінулі Кацярынінскую гавань, а на наступны дзень гідрограф Калчак і заолаг Біруля правялі першую гідролага-заалагічную станцыю{{sfn|Зырянов|2012|с=52}}. [[Файл:KolchakOnZaria.jpg|thumb|left|250px|Калчак у кают-кампаніі «Зары».]] 5 жніўня мараплаўцы ўжо трымалі курс у кірунку [[Паўвостраў Таймыр|Таймырскага паўвострава]]. З набліжэннем да Таймыра плыць у адкрытым моры стала немагчыма. Змаганне з ільдамі прыняло знясільваючы характар. Рухацца атрымоўвалася толькі па шхерах, некалькі разоў «Зара» сядала на мелізну ці апыналася замкнёнай у бухце ці фіёрдзе. Быў момант, калі падарожнікі думалі ўжо спыняцца на зімоўку, прастаяўшы 19 дзён запар<ref>''Толль Э. В.'' Плавание на яхте «Заря» С.24—27</ref>. 22 верасня 1900 года экспедыцыя спынілася на зімоўку каля бухты Коліна Арчэра{{sfn|Зырянов|2012|с=57—58|name=Z57-58}}. У Толя не атрымалася выканаць свой план: даплысці ў першую навігацыю да маладаследаванай усходняй часткі паўвострава Таймыр. Зараз ён хацеў, каб не губляць часу, дайсці туды праз тундру, для чаго трэба было перасекчы паўвостраў Чалюскіна. Кіраўнік экспедыцыі прызначыў гэты паход на вясну 1901 года. Заданне ўскладнялася тым, што, не маючы размешчанага на гэтым шляху склада, дабрацца да ўсходняга берага на сабаках было немагчыма. Такі склад вырашана было закласці, не чакаючы наступлення [[Палярная ноч|палярнай ночы]]. У падарожжа пайшлі чацвёра, на 2 цяжка нагружаных нартах: Толь з каюрам Растаргуевым і Калчак з качагарам Носавым<ref name = Z57-58/>. Стартаваўшы 10 кастрычніка, 15 кастрычніка падарожнікі дайшлі да заліва Гафнера. Маразы стаялі моцныя, звыш 30 градусаў. У намёце было мінус 20, спалі ў мяшках. Ля высокай скалы заклалі склад з правізіяй для запланаванага вясновага паходу адсюль углыб паўвострава<ref name = Z57-58/>. 19 кастрычніка вандроўнікі вярнуліся на базу. Калчаку, які рабіў па дарозе астранамічныя ўдакладненні шэрага пунктаў, атрымалася ўнесці істотныя ўдакладненні і выпраўленні ў старую карту, зробленую паводле вынікаў [[Нарвежская палярная экспедыцыя (1893—1896)|экспедыцыі Нансена 1893—1896 гадоў]]<ref name = Z57-58/>. Большасць членаў экспедыцыі бавілі час за чытаннем літаратуры пра палярныя станцыі. У лютым 1901 года Калчак зрабіў для ўсіх даклад пра {{нп3|Вялікая Паўночная экспедыцыя|Вялікую паўночную экспедыцыю|de|Zweite Kamtschatkaexpedition}}, а Біруля расказваў пра прыроду Паўднёвага полюса{{sfn|Зырянов|2012|с=60—62|name=Z60-62}}. У наступнае падарожжа, 6 красавіка на паўвостраў Чалюскіна, паехалі на санках Толь і Калчак. Каюрам у Толя быў Носаў, у Калчака — Жалезнікаў. З-за нястачы сабак усе чацвёра даследчыкаў часта самі запрагаліся ў сабачыя запрэжкі. Толь і Калчак ледзь пазналі тое месца блізу заліва Гафнера, дзе імі ўвосень быў закладзены склад. Проста над гэтым месцам, шэрагам са скалой, была намеценая гурба вышынёй 8 метраў. Калчак і Толь выдаткавалі на раскопы склада цэлы тыдзень, аднак снег зляжаўся і стаў унізе цвёрдым, таму раскопы давялося кінуць і паспрабаваць зрабіць хоць нейкія даследаванні. Жаданні вандроўнікаў разышліся: Калчак як географ хацеў рушыць па ўзбярэжжы і паздымаць, Толь жа быў геолагам, і хацеў ісці ўглыб паўвострава. Выхаваны на ваеннай дысцыпліне, Калчак не аспрэчваў рашэнне начальніка экспедыцыі, і наступныя 4 дні даследчыкі рухаліся па паўвостраву. 1 мая Толь зрабіў 11-гадзінны марш-кідок на лыжах. Толю з Калчаком даводзілася цягнуць шлейку нароўні з астатнімі. Хоць стомлены Толь гатовы быў начаваць дзе прыйдзецца, Калчаку заўсёды атрымоўвалася настаяць на тым, каб знайсці прыдатнае месца для начлегу, хоць для гэтага даводзілася яшчэ ісці і ісці. Па дарозе назад Толь і Калчак прымудрыліся не заўважыць і праскочыць свой склад{{sfn|Зырянов|2012|с=63—68|name=Z63-68}}. На працягу ўсяго 500-вёрстнага шляху Калчак вёў маршрутную здымку. 18 мая ў 7 гадзін раніцы падарожнікі дасягнулі базы. Падарожжа доўжылася 41 дзень. Толь 20 дзён ачуньваў пасля выматвальнага паходу. А Калчак ужо 29 мая з доктарам Вальтэрам і Стрыжавым адправіўся ў падарожжа да склада, які яны з Толем праскочылі па дарозе назад. Па вяртанні са склада Калчак зрабіў падрабязную здымку рэйду «Зары», а Біруля — іншай часткі берагавой паласы<ref name = Z63-68/>. На працягу ўсёй экспедыцыі А. В. Калчак, як і астатнія вандроўнікі, рупліва працаваў, праводзіў гідраграфічныя, акіянаграфічныя працы, мераў глыбіні, вывучаў стан ільдоў, плаваў на катэры, рабіў назіранні па зямному магнетызму. Неаднаразова Калчак здзяйсняў і паходы па сушы, займаючыся вывучэннем і даследаваннем малавывучаных тэрыторый розных астравоў і мацерыка. Як сведчылі яго калегі, Калчак не з аднолькавай стараннасцю браўся за розныя віды прац. Тое, што яму здавалася важным і выклікала ў яго цікавасць, лейтэнант рабіў з вялікім захапленнем. Суправаджалы экспедыцыю заолаг Біруля гаварыў пра Калчака як пра вельмі начытанага чалавека, строгім з падначаленымі. Уласную працу Калчак заўсёды рабіў найлепшым чынам. Пра асабістую ролю Калчака ў экспедыцыі найлепей кажа атэстацыя, дадзеная яму баронам Толем у данясенні прэзідэнту Акадэміі навук вялікаму князю Канстанціну Канстанцінавічу. Кіраўнік экспедыцыі, будучы вельмі задаволеным Калчаком, адзначыў яго энергію і адданасць справе навукі і называў маладога лейтэнанта «лепшым афіцэрам» экспедыцыі<ref name = H1/> і ў сваім паведамленні прэзідэнту Акадэміі навук у студзені 1901 года піша{{sfn|Плотников|1998|с=20}}: {{quotation|Станцыі пачыналіся заўсёды гідралагічнымі працамі, якімі ведаў лейтэнант А. В. Калчак. Гэта навуковая праца выконвалася ім з вялікай энергіяй, нягледзячы на цяжкасці злучыць абавязкі марскога афіцэра з дзейнасцю навукоўца.|Э. В. Толь}} У 1901 годзе ён ушанаваў імя А. В. Калчака, назваўшы яго імем адзін з адкрытых экспедыцыяй [[Востраў Калчака|востраў]] у Таймырскім заліве і мыс у тым жа раёне. Пры гэтым сам Калчак падчас сваіх палярных паходаў назваў іншы востраў і мыс імем сваёй нявесты — Соф’і Фёдараўны Аміравай — якая чакала яго ў сталіцы{{sfn|Кручинин|2010|с=23}}. Мыс Соф’і захаваў сваю назву і пераназваны ў савецкі час не быў<ref name = H1/>. [[Файл:KolchakTakesWaterTemperature.jpg|thumb|250px|left|Гідрограф А. В. Калчак бярэ пробу вады на гідрахімічны аналіз [[батометр]]ам Цімчанкі. 1901 год.]] 19 жніўня «Зара» перасекла даўгату мыса Чалюскін. Лейтэнант Калчак, узяўшы з сабой прыладу для вызначэння шыраты і даўгаты, скокнуў у байдарку. За ім рушыў услед і Толь, лодку з якім ледзь не перавярнуў морж, які нечакана вынырнуў. На беразе Калчак зрабіў вымярэнні, была зроблена групавая фатаграфія на фоне збудаванага гурыя. Да паўдня дэсант вярнуўся на судна і, даўшы салют у гонар [[Сямён Іванавіч Чалюскін|Чалюскіна]], вандроўнікі адправіліся ў плаванне. Калчак і Зееберг, зрабіўшы разлікі, вызначылі шырату і даўгату мыса, ён апынуўся крыху ўсходней сапраўднага мыса Чалюскін. Новы мыс назвалі імем «Зары». У свой час таксама прамахнуўся і [[Нільс Адольф Эрык Нордэншэльд|Нордэншэльд]]: так з’явіўся на картах мыс «Вегі» заходней мыса Чалюскін. А «Зара» зараз стала 4-м суднам пасля «Вегі» з яе дапаможным караблём «Лена» і «[[Фрам]]а» Нансена, якія абмінулі паўночны пункт [[Еўразія|Еўразіі]]{{sfn|Зырянов|2012|с=69|name=Z69}}. C выхадам у мора ўсе вахты выпадалі толькі на двух чалавек, Мацісана і Калчака — абодвум цяпер даводзілася нялёгка. Калчак нават быў змушаны кардынальна скараціць навуковую працу «да самых патрэбных і вельмі вузкіх памераў»<ref name = Z69/>. У ноч на 29 жніўня здарыўся рэдкай сілы шторм, судна клалася на борт, хваля накрывала шканцы, сабакі боўталіся ў ледзяной салёнай вадзе. У кают-кампаніі з грукатам перавярнуўся велізарны дубовы стол. Стаяў на вахце і кіраваў «Зарой» у гэты час лейтэнант Калчак; вярнуўшыся з вахты, ён не змог нават напіцца чаю{{sfn|Зырянов|2012|с=70}}. 10 верасня падзьмуў паўночна-ўсходні вецер, па вадзе пайшоў дробны лёд. Пачалася другая зімоўка экспедыцыі. Сіламі экспедыцыі вакол хаткі Валасовіча неўзабаве быў збудаваны домік для магнітных даследаванняў з плаўніка, які выносіцца [[Лена]]й да мора, метэаралагічная станцыя і лазня. Матросы любілі, напарыўшыся ў лазні, выскачыць з яе і бегчы назад у цяпло, пакачаўшыся ў снезе. У гэтых забаўках браў удзел і Калчак. Для яго гэта скончылася запаленнем надкосніцы з высокай тэмпературай. Гэта быў першы выпадак за ўсю экспедыцыю, калі Калчак захварэў{{sfn|Зырянов|2012|с=72—73|name=Z72-73}}. [[Файл:ToBelkovskiyIsland.jpg|thumb|250px|Лейтэнант А. В. Калчак (3-і злева) са спадарожнікамі адпраўляецца на востраў {{нп3|Востраў Бялькоўскі|Бялькоўскі|ru|Бельковский}} ў час 2-й зімоўкі «Зары».]] Па вечарах у кают-кампаніі спрачаліся на «філасофскія тэмы». Калчак, які не ўмеў ціха спрачацца, быў заўсёднікам гэтых дыскусій. У выніку два галоўныя «філосафы», Калчак і Біруля, былі адпраўлены на адзін са складоў за мясам. У гэты перыяд Калчак асабліва зблізіўся з Бірулям. З Мацісанам жа ў яго заўсёды былі дыяметральна процілеглыя погляды на рэчы. За тыдзень, праведзены ў паходзе, Калчак на рацэ Балыктах назіраў цікавую з’яву, з якой у [[1920]] годзе сустрэнуцца салдаты яго [[Усходні фронт Рускай арміі|Усходняга фронту]] ў сваім знакамітым «[[Вялікі Сібірскі Ледзяны паход|Ледзяным паходзе]]». Пры надзвычай моцным марозе рака месцамі прамярзае да дна, пасля чаго пад напорам плыні лёд трэскаецца, і вада працягвае цечу па-над ім, пакуль ізноў не замерзне{{sfn|Зырянов|2012|с=74—76|name=Z74-76}}. Увечар 23 мая Толь, Зееберг, Протад’яканаў і Гарохаў рушылі ўбок вострава Бенета на 3 нартах, везучы з сабой запасы харчу ледзь больш, чым на 2 месяцы. Шлях заняў 2 месяцы, і да канца вандравання правіянт ужо заканчваўся. Перад Толем цяпер стаялі заданні даследаванняў, пражытку і зваротнай дарогі. Калчак пасля казаў па гэтай нагодзе наступнае{{sfn|Зырянов|2012|с=77—78}}: <blockquote>Сапраўды, прадпрыемства яго было надзвычай рызыкоўнае, шанцаў было вельмі мала, але барон Толь быў чалавек, які верыў у сваю зорку і ў тое, што яму ўсё сыдзе, і пайшоў на гэта прадпрыемства.</blockquote> [[Файл:KolchakHunts.jpg|thumb|слева|250px|Лейтэнант А. В. Калчак на паляванні. [[Востраў Кацельны]], 1902 год.]] 8 жніўня, правёўшы некаторыя патрэбныя суднавыя працы, астатнія члены экспедыцыі, адправіліся ў кірунку вострава Бенета. Паводле ўспамінаў Каціна-Ярцава, экспедыцыя збіралася ісці пралівам паміж астравамі Бялькоўскім і Кацельным. Калі ж праход аказаўся закрыты, Мацісан стаў агінаць Кацельны з поўдня, каб праз Благавешчанскі праліў прайсці да мыса Высокага і забраць Бірулю. У плыткім праліве судна пашкодзілася, з’явілася цеча. Да Высокага заставалася міль 15, але Мацісан паасцярожнічаў і вырашыў паспрабаваць абыйсці Новую Сібір з паўднёвага боку. План атрымалася выканаць, і да 16 жніўня «Зара» поўным ходам ішла да поўначы. Аднак ужо 17 жніўня лёд прымусіў Мацісана павярнуць назад, і спрабаваць паўторна зайсці з захаду, зараз ужо не паміж Кацельным і Бялькоўскім, а заходней другога{{sfn|Зырянов|2012|с=80}}. Да 23 жніўня на «Зары» заставалася мінімальная норма вугалю, пра якую казаў у сваёй інструкцыі Толь. Нават калі б Мацісан змог падысці да Бенета, на зваротны шлях вугалю ўжо не заставалася. Ніводная са спроб Мацісана не дазволіла наблізіцца да Бенета бліжэй 90 міль. Мацісан не мог павярнуць на поўдзень, не параіўшыся з Калчаком. Аляксандр Васільевіч, хутчэй усяго, таксама не бачыў іншага выхаду, прынамсі пазней ён ніколі не крытыкаваў гэтае рашэнне і не адмяжоўваўся ад яго{{sfn|Зырянов|2012|с=81|name=Z81}}. [[Файл:Остров Колчак.jpg|міні|справа|250px|[[Востраў Калчака]] на карце паўднёвай часткі Таймырскага заліва, складзенай паводле здымак удзельнікаў [[Руская палярная экспедыцыя|Рускай палярнай экспедыцыі]].]] 30 жніўня ў бухту Ціксі ўвайшла «Лена», той дапаможны параход, што абмінуў некалі мыс Чалюскін разам з «Вегай». Асцерагаючыся ледастава, капітан парахода даў экспедыцыі на зборы ўсяго 3 дні. Калчак знайшоў ціхі куток у бухце, куды адвялі «Зару». Бруснеў заставаўся ў паселішчы Казачым і павінен быў падрыхтаваць аленяў для групы Толя, а ў выпадку, калі той не з’явіцца да 1 лютага, ехаць на Новую Сібір і чакаць яго там{{sfn|Зырянов|2012|с=82|name=Z82}}. У пачатку снежня 1902 года Калчак даехаў да сталіцы{{sfn|Зырянов|2012|с=83}}, дзе неўзабаве ўжо займаўся падрыхтоўкай [[Палярная экспедыцыя А. В. Калчака|экспедыцыі]], мэтай якой было выратаванне групы Толя{{sfn|Зырянов|2012|с=86—87|name=Z86-87}}. За [[Руская палярная экспедыцыя|Рускую палярную экспедыцыю]] Калчак быў узнагароджаны [[Ордэн Святога Уладзіміра|ордэнам Святога Уладзіміра]] 4-й ступені<ref name = P34-35/>. Паводле вынікаў экспедыцыі ў [[1903]] годзе Аляксандр Васільевіч быў таксама абраны сапраўдным членам [[Рускае геаграфічнае таварыства|Імператарскага Рускага геаграфічнага таварыства]]{{efn|У выдадзеным у 1913 годзе даведніку «Склад Імператарскага Рускага геаграфічнага таварыства» А. В. Калчак паказаны сапраўдным членам з {{nobr|1 лютага 1906 года}}.}}. == Ратавальная экспедыцыя 1903 года == {{Асноўны артыкул|Палярная экспедыцыя А. В. Калчака}} Па прыбыцці ў [[Санкт-Пецярбург]] Аляксандр Васільевіч даклаў Акадэміі пра праробленую працу, а таксама паведаміў пра прадпрыемства барона Толя, ад якога ні да таго часу, ні пазней ніякіх вестак не паступіла{{sfn|Плотников|1998|с=21}}. 9 снежня 1902 года прайшло пасяджэнне Камісіі па падрыхтоўцы Рускай палярнай экспедыцыі<ref name=H1/>. Быў прыняты план 28-гадовага лейтэнанта А. В. Калчака, паводле якога да Бенета трэба было адправіцца на шлюпках, а далей — на санках па лёдзе. Ён жа выклікаўся гэту экспедыцыю ўзначальваць{{sfn|Кручинин|2010|с=26|name=K26}}<ref name=Z86-87/>. Шлюпкавае прадпрыемства Калчака абяцала быць не менш рызыкоўным, чым сам пешы паход барона Толя{{sfn|Плотников|1998|с=22}}. Калчак пазней пісаў па гэтай нагодзе так<ref name=K26/>: {{quotation|Прадпрыемства гэта было такога ж парадку, як і прадпрыемства Толя, але іншага выхаду не было, паводле майго пераканання. Калі я прапанаваў гэты план, мае спадарожнікі паставіліся да яго надзвычай скептычна і казалі, што гэта нейкае вар'яцтва, як і крок барона Толя. Але калі я прапанаваў самому ўзяцца за выкананне гэтага прадпрыемства, то Акадэмія навук дала мне сродкі і пагадзілася падаць мне магчымасць выканаць гэты план так, як я знаходжу патрэбным|А. В. Калчак}} З-за атрымання такога адказнага даручэння маладому лейтэнанту давялося адкласці сваё вяселле з С. Ф. Аміравай<ref name = Z86-87/>. З’ездзіўшы ў [[Мязень (горад)|Мязень]] і ў мястэчка Доўгашчэлле на ўзбярэжжы [[Белае мора|Белага мора]], лейтэнант залучыў для сваёй экспедыцыі шэсць памораў, чацвёра з якіх пайшлі за ім і ў найболей небяспечнай стадыі мерапрыемства<ref name=Z86-87/>. 9 лютага 1903 года Калчак адправіўся ў [[Іркуцк]], а да 8 сакавіка ўсе ўдзельнікі прадпрыемства Калчака сабраліся ў [[Якуцк]]у. Пройдучы па рацэ Алдан і яе прытоку Неры, вандроўнікі дасягнулі [[Верхаянск]]а, перад гэтым яны перайшлі праз [[Верхаянскі хрыбет]] і прайшлі ўздоўж утокі ракі Сартангі. Далей удзельнікі экспедыцыі перавалілі праз {{нп3|Кулар, хрыбет|хрыбет Кулар|ru|Кулар (хребет)}} і 10 красавіка ўжо былі ў паселішчы Казачае на Яне{{sfn|Зырянов|2012|с=88|name=Z88}}. 5 мая 1903 года Калчак выступіў з мацерыка ў напрамку [[Новасібірскія астравы|Новасібірскіх астравоў]], маючы сваёй канечнай мэтай востраў Бенета. Агульная колькасць экспедыцыі складала 17 чалавек, у тым ліку сем чалавек так званай вельботнай каманды, лічачы самога начальніка экспедыцыі<ref name=K26/>. 23 мая падарожнікі дайшлі да [[Востраў Кацельны|Кацельнага]]{{sfn|Зырянов|2012|с=89}}. 18 ліпеня вырушылі ўбок вострава Бенета, а 26 ліпеня на беразе Фадзееўскага вострава партыя Калчака сустрэлася з партыяй матроса з «Зары» Талстова, які вандраваў у гэтых месцах у надзеі сустрэць групу Толя. Слядоў яго групы яны не выявілі нідзе: ні на паўночных берагах Фадзееўскага і Кацельнага астравоў, ні на [[Зямля Бунгэ|зямлі Бунгэ]]{{sfn|Зырянов|2012|с=91|name=Z91}}. [[Файл:KolchaksManuscript.jpg|thumb|left|250px|Першая старонка рукапісу А. В. Калчака «Дзённік пераходу з Міхайлава стана на востраў Бенета і назад».]] На мысе Высокім Калчак сустрэў [[Міхаіл Іванавіч Бруснёў|Бруснёва]], які яшчэ ў сакавіку тут выявіў першую запіску Толя (ад 11 ліпеня 1902 года), дзе барон паведамляў пра адпраўку на востраў Бенета. Адпачыўшы суткі ў Бруснёва, вельботная каманда працягнула свой шлях на востраў Бенета. Паляўнічыя з групы Бруснёва, якія вярнуліся пасля адыходу вельботнай каманды, адмовіліся верыць, што тут падчас іх адсутнасці быў Калчак і паехаў далей. Гэтак неверагоднай здавалася магчымасць вандравання па Ледавітым акіяне на шлюпцы<ref name = Z91/>. 4 жніўня выйшлі на бераг вострава Бенета. Згодна дамоўленасці з Толем, Калчак перш рушыў да мыса Эмы. Тут была знойдзена бутэлька з запіскай Толя і планам вострава{{sfn|Зырянов|2012|с=92}}. Узяўшы з сабой двух чалавек (Бегічава і І. Я. Інькова), Калчак рушыў на іншы бок вострава, праз два ледавікі, туды, дзе была размешчана кухня Толя. Пераход праз другі ледавік ледзь не скончыўся трагічна: пераскокваючы чарговую расколіну, Калчак не вылічыў скок і ўпаў пад ваду. Некалькі секунд яго не было бачна, потым стала бачна вятроўку, схапіўшыся за якую, Бегічаў выцягнуў камандзіра на лёд і перапрануў у сваю бялізну. Калчак, які страціў прытомнасць ад тэмпературнага шоку{{sfn|Плотников|1998|с=24}}, ачуўся толькі пасля таго, як Бегічаў уклаў яму ў рот раскураную трубку. Бегічаў прапанаваў Калчаку вярнуцца ў лагер разам з Іньковым, але Калчак не пайшоў назад, бо не хацеў пакідаць Бегічава аднаго. Абыйдучы стромую скалу, Калчак выйшаў да ўтокі невялікай ракі, дзе і стаяла невялікая хатка Толя. Калчак зазірнуў унутр і адскочыў са словамі «Яны памерлі». Бегічаў зазірнуў у кухню і разглядзеў па вуглах заледзянелы снег, які Калчак прыняў за целы ўдзельнікаў групы Толя{{sfn|Зырянов|2012|с=93}}. Калчак правёў на востраве трое сутак, пабываўшы ва ўсіх трох яго канцах. Паўночна-ўсходняму ўскрайку вострава Калчак даў назву паўвострава Эмеліны Толь, паўднёва-усходняй — Чарнышова. Самая высокая гара атрымала назву гары Дэ-Лонга. Іншая вяршыня стала звацца гарой Толя. Двум ледавікам на вяршынях гэтых гор было прысвоена імя Зееберга. Не забываючы пра навуковыя даследаванні, Калчак хацеў памераць вышыню ледавікоў, аднак [[анероід]] сапсаваўся падчас купання ў вадзе{{sfn|Зырянов|2012|с=95|name=Z95}}. Экспедыцыя Калчака абследавала ўсе астравы Новасібірскай групы, аднак слядоў групы Толя нідзе так і не выявіла. Відаць, яна загінула падчас пераходу з Бенета на Новую Сібір<ref name = Z95/>. Пакінутыя для яе на паўднёвым кірунку запасы харчу засталіся некранутымі<ref name=H1/>. 7 жніўня вельбот рушыў ад берагоў вострава Бенета<ref name = Z95/>. 14 жніўня, адпачыўшы тры дні ў Бруснёва на Новай Сібіры, рушылі да кантынента. У пачатку студзеня 1904 года Калчак са спадарожнікамі дабраўся да Верхаянска{{sfn|Зырянов|2012|с=96—97|name=Z96-97}}. 26 студзеня, дабраўшыся да Якуцка, Калчак даў тэлеграму прэзідэнту Акадэміі навук, у якой паведамляў, што партыя Толя пакінула востраў Бенета восенню 1902 года і знікла без вестак. Гэта тэлеграма Калчака была апублікавана многімі газетамі. [[Палярная экспедыцыя А. В. Калчака|Экспедыцыя Калчака]] дасягнула мэты і вярнулася без страт у сваім складзе, чым яе начальнік мог ганарыцца. Апроч пошуку групы Толя экспедыцыя Калчака вырашала і пабочныя, але таксама важныя даследчыцкія заданні. Калчак адкрыў і апісаў невядомыя да яго геаграфічныя аб’екты, удакладніў абрысы лініі берагоў, унёс удакладненні ў характарыстыку лёдаўтварэння{{sfn|Плотников|1998|с=26}}. Знакаміты вандроўнік {{нп3|Пётр Пятровіч Сямёнаў-Цян-Шанскі|П. П. Сямёнаў-Цян-Шанскі|ru|Семёнов-Тян-Шанский, Пётр Петрович}} ацэньваў экспедыцыю Калчака як «важны геаграфічны вычын». У 1906 годзе Рускае геаграфічнае таварыства прысудзіла Калчаку сваю вышэйшую ўзнагароду — Канстанцінаўскі медаль — «за ўдзел у экспедыцыі барона Э. В. Толя і за вандраванне на востраў Бенета»<ref name = Z96-97/>: {| |{{пачатак цытаты}}Совѣтъ [[Рускае геаграфічнае таварыства|Императорскаго Русскаго Географическаго Общества]] въ засѣданіи 30 января с. г. присудилъ дѣйствительному члену Общества Лейтенанту Александру Васильевичу Колчаку за участіе въ экспедиціи барона Э. В. Толя и за путешествіе на островъ Беннета, составляющее важный географическій подвигъ, совершеніе котораго было сопряжено съ большими трудностями и опасностью для жизни, — свою высшую награду — [[Канстанцінаўскі медаль|Константиновскую медаль]].{{канец цытаты|источник= [[Рускае геаграфічнае таварыства]]<ref>[http://pics.livejournal.com/irkol/pic/0000ey5y Документ о присуждении Колчаку Большой Константиновской медали]</ref>}} |} А. В. Калчак быў чацвёртым з палярных вандроўнікаў, узнагароджаных гэтай ганаровай узнагародай. Да яго гэтага медаля ганараваліся толькі трое знакамітых палярных даследчыкаў: [[Фрыцьёф Нансен|Ф. Нансен]], [[Нільс Ота Густаў Нордэншэльд|Н. Нордэншэльд]] і {{нп3|Мікалай Данілавіч Юргенс|М. Д. Юргенс|ru|Юргенс, Николай Данилович}}<ref name=H2/>. == Руска-японская вайна == [[Файл:Иркутск. Харлампиевская церковь 1.jpg|250px|thumb|Іркуцк. Харлампіеўская царква, у якой браў шлюб А. В. Калчак.]] Па прыбыцці ў Якуцк Калчак даведаўся пра напад японскага флоту на рускую эскадру на рэйдзе [[Порт-Артур]]а і пра пачатак [[Руска-японская вайна|Руска-японскай вайны]]. 28 студзеня 1904 года ён па тэлеграфе звязаўся з Канстанцінам Канстанцінавічам і папрасіў пра свой перавод з Акадэміі навук у Марское ведамства. Атрымаўшы дазвол, Калчак папрасіў перавесціся ў Порт-Артур{{sfn|Зырянов|2012|с=98|name=Z98}}. Правядучы ў [[Іркуцк]]у каля 2 тыдняў, літаральна на ходзе абвянчаўся 5 сакавіка з С. Ф. Аміравай у іркуцкай [[Харлампіеўская царква (Іркуцк)|Міхаіла-Архангельскай царкве]]<ref name=Z98/>. Здаўшы справы па экспедыцыі, Калчак 9 сакавіка 1904 года адправіўся на Далёкі Усход. Разам з ім выехаў Бегічаў<ref name=Z98/>. [[Файл:RussianTorpedoBoats.jpg|thumb|250px|left|Рускія мінаносцы ў гавані Порт-Артура. 1904 год.]] Калчак прыбыў у Порт-Артур 18 сакавіка. На наступны дзень лейтэнант сустрэўся з камандуючым Ціхаакіянскім флотам адміралам [[Сцяпан Восіпавіч Макараў|С. В. Макаравым]] і папрасіў прызначыць на баявую пасаду — на мінаносец. Аднак Макараў глядзеў на Калчака, як на чалавека, які перайшоў яму дарогу пры падрыхтоўцы экспедыцыі па выратаванні Э. В. Толя, і вырашыў яго прытрымаць, прызначыўшы 20 сакавіка вахтавым начальнікам на {{нп3|Аскольд, браняпалубны крэйсер|крэйсер 1-га рангу «Аскольд»|ru|Аскольд (бронепалубный крейсер)}}{{sfn|Зырянов|2012|с=115}}. Адмірал Макараў, якога Калчак, нягледзячы на ўтоены канфлікт, лічыў сваім настаўнікам{{sfn|Плотников|1998|с=30|name=P30}}, загінуў 31 сакавіка пры выбуху на японскай міне эскадранага браняносца «Петрапаўлаўск». Калчак, які больш за ўсё не любіў манатонную і руцінную працу, дамогся свайго пераводу на {{нп3|Амур, мінны транспарт, 1898|мінны загараджальнік «Амур»|ru|Амур (минный транспорт, 1898)}}. Перавод адбыўся 17 красавіка<ref name=P30/>. Мабыць, гэта было часовае прызначэнне, бо ўжо праз чатыры дні ён быў прызначаны камандзірам на эскадраны мінаносец «Злосны». Карабель адносіўся да другога атрада мінаносцаў, што саступалі лепшым караблям першага атрада і таму занятых на руцінных працах аховы ўваходу ў гавань ці суправаджэнні тралячых суднаў. Прызначэнне на такую працу было яшчэ адным расчараваннем для маладога афіцэра, які рваўся ў бой. Тым не менш, як адзначаў пазней Нянюкоў, Калчак выдатна справіўся з працай камандзіра мінаносца і «зрабіў вялікую карысць справе абароны Порт-Артура»{{sfn|Зырянов|2012|с=122|name=Z122}}. Разам з тым, паводле ўспамінаў {{нп3|Сяргей Мікалаевіч Ціміроў|С. М. Цімірова|ru|Тимирёв, Сергей Николаевич}}, у маі распрацоўваўся праект, што захапіў і лейтэнанта Калчака{{sfn|Кручинин|2010|с=32|name=K32}}: {{quotation|Мы абодва былі ў Порт-Артуры, дзе пад канец мая 1904 года павінны былі браць удзел у адной і той жа экспедыцыі на транспарце «Ангара»… Распрацоўка плана гэтай экспедыцыі (прарыў блакады і дзеянні на шляхах руху японскіх транспартаў у Жоўтым моры і Ціхім акіяне) у значнай ступені належала А. В. Калчаку… На жаль, экспедыцыя наша не адбылася, бо ў апошнюю хвіліну адмірал {{нп3|Вільгельм Карлавіч Вітгефт|В. К. Вітгефт|ru|Витгефт, Вильгельм Карлович}} (які камандаваў флотам пасля Макарава), які спачатку ставіўся спачувальна да нашага плана, скасаваў яго, спалохаўшыся рызыкоўнасці прадпрыемства.|С. М. Ціміроў}} Неспакойны і ў чымсьці нават авантурны па характары Калчак марыў аб [[рэйдары|рэйдарскіх]] аперацыях на камунікацыях праціўніка. Яму, які нудзіўся ад абароннай тактыкі, хацелася браць удзел у наступах, сутычках з ворагам тварам да твару. Аднойчы на захапленне калегі ад хуткага ходу судна лейтэнант панура адказаў «Чаго ж добрага? Вось калі б мы ішлі так наперад, на непрыяцеля, было б добра!»<ref name=K32/>. C 21 па 30 красавіка штодзённай працай другога атрада мінаносцаў было [[Тральшчык|траленне]] вонкавага рэйду<ref name=Z122/>. 1 мая ўпершыню з пачатку ваенных дзеянняў на ўсходзе Калчаку давялося браць удзел у сур’ёзным і небяспечным заданні. У гэты дзень пачалося выкананне {{нп3|Знішчэнне японскіх браняносцаў «Хацусэ» і «Ясіма»|аперацыі|ru|Уничтожение японских броненосцев «Хацусэ» и «Ясима»}}, распрацаванай камандзірам міннага загараджальніка «Амур» капітанам 2-га ранга Ф. М. Івановым. «Амур» з 50 мінамі на борце, не дойдучы 11 міль да Залатой гары, адлучаны ад японскай эскадры, паставіў мінную банку. «Злосны» пад камандаваннем Калчака разам са «Хуткім» шлі з траламі наперадзе «Амура», расчышчаючы яму шлях. На наступны дзень, падарваўшыся на расстаўленых мінах, загінулі японскія браняносцы «{{нп3|Хацусэ, браняносец|Хацусэ|en|Japanese battleship Hatsuse}}» і «{{нп3|Ясіма, браняносец|Ясіма|en|Japanese battleship Yashima}}», што стала самым гучным поспехам Першай Ціхаакіянскай эскадры за ўсю кампанію{{sfn|Зырянов|2012|с=124}}. [[Файл:RussianNavalMine.jpg|thumb|250px|Руская марская міна. 1904 год.]] Першае самастойнае камандаванне Калчака баявым караблём працягвалася да 18 кастрычніка, з амаль месячным перапынкам на лячэнне ў шпіталі ад [[Пнеўманія|запалення лёгкіх]]{{sfn|Кручинин|2010|с=33|name=K33}}. За гэты час Калчак паспеў здзейсніць ваярскі подзвіг на моры<ref name=P30/>. Вядучы сваю штодзённую руцінную працу, Калчак на сваім мінаносцы штодня траліў {{нп3|Рэйд, марскі тэрмін|вонкавы рэйд|ru|Рейд (морской термин)}}, дзяжурыў на праходзе ў бухту, абстрэльваў непрыяцеля, ставіў міны. Ён выбраў месца для ўсталёўкі банкі, але ў ноч на 24 жніўня яму перашкодзілі тры японскія мінаносцы. Афіцэр выявіў настойлівасць, у ноч на 25 жніўня «Злосны» зноў выйшаў у мора, і Калчак паставіў 16 мін у аблюбаваным ім месцы ў 20½ мілях ад гавані{{sfn|Зырянов|2012|с=145}}. Праз 3 месяцы, у ноч з 29 на 30 лістапада, на расстаўленых Калчаком мінах падарваўся і затануў японскі крэйсер «{{нп3|Такасага, браняпалубны крэйсер|Такасага|ru|Такасаго (бронепалубный крейсер)}}». Гэты поспех быў другім па значэнні для рускіх ваенных маракоў пасля патаплення японскіх браняносцаў «Хацусэ» і «Ясіма». Аляксандр Васільевіч вельмі ганарыўся гэтым поспехам, згадваў пра яго ў аўтабіяграфіі 1918 года і на допыце ў Іркуцку ў 1920 годзе{{sfn|Зырянов|2012|с=154—155|name=Z154-155}}<ref name=H1/><ref name="Краснов" />. [[Файл:KolchaksTelegram.jpg|thumb|250px|злева|Тэлеграма А. В. Калчака «Іду на вайну…»]] З 19 верасня мінаносцы і кананерскія лодкі былі пераведзены на нязменнае дзяжурства каля ўваходу на вонкавы рэйд. Перыядычна ставілі міны. Так, 23 верасня з такім заданнем выводзіў у мора Калчак свой «Злосны», не выканаўшы, аднак, сваю задуму з-за моцнага хвалявання. Але ўжо 28 верасня Калчак паставіў міны пад агнём японскіх крэйсераў{{sfn|Зырянов|2012|с=146—148|name=Z146-148}}. 12 кастрычніка на борце карабля лейтэнанта Калчака ў мора для агляду занятай японцамі бухты Тахе выходзілі кіраўнік абароны Порт-Артура генерал [[Раман Ісідоравіч Кандраценка|Р. І. Кандраценка]], адмірал {{нп3|Роберт Мікалаевіч Вірэн|Р. М. Вірэн|ru|Вирен, Роберт Николаевич}} і камендант крэпасці генерал {{нп3|Канстанцін Мікалаевіч Смірноў|К. М. Смірноў|en|Konstantin Smirnov}}. Баявое заданне Калчак выканаў на выдатна<ref name=Z146-148/>. Праца на мінаносцы рабілася да гэтага часу ўсё аднастайней, і Калчак шкадаваў, што знаходзіцца не ў гушчы падзей, дзе вырашаўся лёс Порт-Артура<ref name=Z146-148/>. 18 кастрычніка па ўласнай просьбе ў сувязі са станам здароўя Калчак быў пераведзены на сухапутны фронт, куды да гэтага часу перасунуліся асноўныя падзеі ваеннай кампаніі<ref name=K33/>. Аляксандр Васільевіч камандаваў батарэяй рознакаліберных гармат на артылерыйскай пазіцыі «Узброены сектар Скалістых гор», агульнае камандаванне якім ажыццяўляў капітан 2-га рангу А. А. Хаменка. У складзе батарэі Калчака былі дзве невялікія батарэі 47-міліметровых гармат, 120-міліметровая гармата, якая страляла па аддаленых мэтах, батарэя з дзвюх 47-міліметровых і дзвюх 37-міліметровых гармат. Пазней атрад Калчака быў узмоцнены яшчэ дзвюма старымі гарматамі з лёгкага крэйсера «Разбойнік»<ref name=Z146-148/>. 7 лістапада адбыўся першы для Калчака сухапутны бой<ref name=Z146-148/>: {{quotation|У пятай гадзіне адкрылі агонь амаль усе японскія і нашы батарэі; стралялі 12-цалевымі па Кумірненскаму рэдуту. Праз 10 хвілін звар'яцелага агню, што зліваўся ў адзін суцэльны гуд і трэск, усё наваколле завалаклося бураватым дымам, сярод якога зусім не бачны агні стрэлаў і выбухі снарадаў, разабраць нічога было немагчыма; …сярод туману ўздымаецца воблака чорнага, бурага і белага колераў, у паветры зіхацяць агеньчыкі і бялеюць шаравістыя клубы шрапнэляў; карэктаваць стрэлы немагчыма. Сонца цьмяным ад туману бліном зайшло за горы, і дзікая стральба стала суціхаць. З маёй батарэі зрабілі па акопах каля 121 стрэлу.|А. В. Калчак}} Увесь час да моманту здачы крэпасці {{нп3|Анатоль Міхайлавіч Стэсель|А. М. Стэселем|ru|Стессель, Анатолий Михайлович}} Калчак правёў у агні бітвы, адбіваючы ў артылерыйскай дуэлі з японцамі атакі іх пяхоты{{sfn|Плотников|1998|с=31}}. Падчас аблогі Порт-Артура лейтэнант Калчак вёў запісы, у якіх сістэматызаваў досвед артылерыйскай стральбы і збіраў сведчанні пра няўдалую ліпеньскую спробу прарыву суднаў порт-артурскай эскадры ва Уладзівасток, паказваючы сябе зноў у якасці навукоўца — артылерыста і стратэга<ref name=K33/>. Да моманту капітуляцыі Порт-Артура Калчак цяжка захварэў: да сустаўнага {{нп3|рэўматызм|рэўматызму|ru|Ревматизм}} дадалося раненне. 22 снежня ён трапіў у шпіталь{{sfn|Зырянов|2012|с=165}}. У красавіку шпіталь быў эвакуяваны японцамі ў [[Нагасакі]], і хворым афіцэрам было прапанавана лячыцца ў Японіі ці вяртацца ў Расію. Усе рускія афіцэры аддалі перавагу Радзіме{{sfn|Зырянов|2012|с=167}}. 4 чэрвеня 1905 года Аляксандр Васільевіч прыбыў у Санкт-Пецярбург, але тут ізноў абвастрылася яго хвароба, і лейтэнант ізноў трапіў у шпіталь{{sfn|Зырянов|2012|с=171|name=Z171}}. === Прызнанне ваенных заслуг === За «вартаўнічую службу і ахову праходу ў Порт-Артур, абстрэл непрыяцельскіх пазіцый», зробленых за час камандавання «Злосным», 15 лістапада 1904 года А. В. Калчак быў узнагароджаны [[Ордэн Святой Ганны|ордэнам Святой Ганны]] 4-й ступені з надпісам «За адвагу»{{sfn|Плотников|1998|с=34—35|name=P34-35}}. 12 снежня 1905 года «за адрозненне ў справах супраць непрыяцеля пад Порт-Артурам» лейтэнант быў узнагароджаны [[Залатая зброя «За адвагу»|Георгіеўскай зброяй]] з надпісам «За адвагу»<ref name=Z171/>. Па вяртанні з японскага палону Аляксандр Васільевіч быў узнагароджаны {{нп3|Ордэн Святога Станіслава, Расійская імперыя|ордэнам Святога Станіслава|ru|Орден Святого Станислава (Российская империя)}} 2-й ступені з мячамі<ref name=P34-35/>. Да [[Ордэн Святога Уладзіміра|ордэна Святога Уладзіміра]] 4-й ступені, якім Калчак быў узнагароджаны за Рускую палярную экспедыцыю, у 1906 годзе яму былі падараваны мячы<ref name=P34-35/>. У гэтым жа годзе Аляксандру Васільевічу быў уручаны срэбны медаль у памяць пра руска-японскую вайну<ref name=P34-35/>. У 1914 годзе Калчак быў ганараваны нагруднага знака ўдзельніка {{нп3|Абарона Порт-Артура|абароны Порт-Артура|ru|Оборона Порт-Артура}}<ref name=P34-35/>. == Працяг навуковай працы == [[Файл:KolchaksMonografy.jpg|thumb|250px|left|Тытульны ліст манаграфіі А. В. Калчака «Лёд Карскага і Сібірскага мораў».]] Пасля выпіскі са шпіталя Калчак быў звольнены ў 6-месячны водпуск{{sfn|Зырянов|2012|с=174|name=Z174}}. Аляксандр Васільевіч заняўся апрацоўкай матэрыялаў палярных экспедыцый. Яны аказаліся гэтак багатымі, што для іх вывучэння была створана адмысловая камісія Акадэміі навук, што прапрацавала да 1919 года<ref name=H2>''Хандорин В. Г.'' [http://kolchak.sitecity.ru/stext_1811040832.phtml Адмирал Колчак: правда и мифы. Глава «Борьба за возрождение флота»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131015185447/http://kolchak.sitecity.ru/stext_1811040832.phtml |date=15 кастрычніка 2013 }}.</ref>. Праца над справаздачай пра ратавальную экспедыцыю, якой кіраваў Калчак, была завершана 12 лістапада 1905 года; справаздача была апублікаваная ў «Вестках Рускага геаграфічнага таварыства», а 10 студзеня 1906 года Калчак на падставе гэтай справаздачы зрабіў кароткі даклад на пасяджэнні Рускага геаграфічнага таварыства{{sfn|Плотников|1998|с=36}}. Гісторык У. Г. Хандорын адзначае, што з гэтага моманту імя Калчака стала вядомым у навуковых колах<ref name=H2/>. Асабістыя і навуковыя дадзеныя Калчака былі высока ацэнены прэзідэнтам Акадэміі навук{{sfn|Плотников|1998|с=37}}. З 29 снежня 1905 года па 1 мая 1906 года Калчак быў прыкамандзіраваны да Акадэміі навук «для апрацоўкі картаграфічных і гідраграфічных матэрыялаў Рускай палярнай экспедыцыі». Гэта быў унікальны перыяд у жыцці Аляксандра Васільевіча, калі ён вёў жыццё навуковага працаўніка{{sfn|Зырянов|2012|с=175|name=Z175}}. Абагульненні і навуковыя назіранні далі магчымасць Калчаку падрыхтаваць шэраг навуковых прац{{sfn|Плотников|1998|с=38|name=P38}}. У «Вестках Акадэміі навук» быў апублікаваны артыкул Калчака «Апошняя экспедыцыя на востраў Бенета, падрыхтаваная Акадэміяй Навук для пошукаў барона Толя»<ref name=P38/>. У 1906 годзе Галоўнае гідраграфічнае ўпраўленне Марскога міністэрства выдала тры карты, якія падрыхтаваў Калчак. Першыя дзве карты былі складзены на падставе калектыўных здымак удзельнікаў экспедыцый і адлюстроўвалі лінію заходняй часткі ўзбярэжжа [[Таймырскі паўвостраў|Таймырскага паўвострава]], а трэцяя карта была падрыхтавана з выкарыстаннем зробленых асабіста Калчаком прамераў глыбінь і здымак; яна адлюстроўвала заходняе ўзбярэжжа [[Востраў Кацельны|Кацельнага вострава]] з Нерпавай бухтай<ref name=Z175/>. У 1907 годзе выйшаў у свет пераклад Калчака на рускую мову працы [[Марцін Кнудсен|М. Кнудсена]] «Табліцы пунктаў замярзання марской вады»<ref name=P38/>. У [[1909]] годзе Калчак апублікаваў сваё самае буйнае даследаванне — [[Манаграфія|манаграфію]], якая абагульняла яго [[Гляцыялогія|гляцыялагічныя]] даследаванні ў Арктыцы, — «Лёд Карскага і Сібірскага мораў»<ref>{{артыкул|аўтар=Колчак А. В.|загаловак=Лёд Карского и Сибирского морей|выданне=Зап. Имп. АН. Сер. 8. Физ.-мат. отдел|год=1909|том=26|нумар=1}}</ref>, аднак не паспеў выдаць іншую манаграфію, прысвечаную картаграфічным працам экспедыцыі Толя<ref name=P38/>. У тым жа годзе Калчак адбыў у новую экспедыцыю, таму працай па рыхтоўцы рукапісу Калчака для друку і выданнем кнігі займаўся Біруля, які ў 1907 годзе выдаў сваю кнігу «З жыцця птушак палярнага ўзбярэжжа Сібіры». Гэтыя кнігі Калчака і Бірулі сталі самымі значнымі працамі, заснаванымі на выніках Рускай палярнай экспедыцыі{{sfn|Зырянов|2012|с=176|name=Z176}}{{efn|Манаграфія Калчака была перавыдадзена ў 1928 годзе Амерыканскім геаграфічным таварыствам у зборніку «Праблемы палярных даследаванняў», куды ўвайшлі працы больш за 30 самых вядомых палярных даследчыкаў.}}. Значэнне працы А. В. Калчака было ў тым, што ў ёй ён заклаў глебу навукі пра марскія льды. Калчак адкрыў, што «арктычны лёдавы пак здзяйсняе рух па гадзіннікавай стрэлцы, прытым „галава“ гэтага гіганцкага эліпса ўпіраецца ў [[Зямля Франца-Іосіфа|Зямлю Франца-Іосіфа]], а „хвост“ знаходзіцца ля паўночнага ўзбярэжжа [[Паўвостраў Аляска|Аляскі]]»<ref name=H2/>. == Адраджэнне флоту == Як і большасць рускага афіцэрства, Калчак цяжка перажываў паразу ў вайне і фактычную гібель у ёй флоту. Усведамленне сапраўдных памылак і праца над іх выпраўленнем, змаганне з абвінавачваннямі з боку апазіцыі ў памылках уяўных, імкненне адрадзіць загінулы флот на зусім іншым узроўні — гэтыя пачуцці і жаданні не дазволілі Калчаку замкнуцца ў цішы «кабінетнай навуковай працы». Прадумваючы магчымасці для ўзнаўлення флоту і яго тэхнічнай і арганізацыйнай мадэрнізацыі, лейтэнант Калчак аказаўся адной з ключавых фігур у гэтай працы{{sfn|Плотников|1998|с=40|name=P40}}. У сталіцы па ініцыятыве маладых афіцэраў быў арганізаваны Пецярбургскі ваенна-марскі гурток, старшынёй якога пасля стаў А. В. Калчак. Па ініцыятыве ўдзельнікаў гуртка ў красавіку — чэрвені 1906 года быў створаны {{нп3|Марскі генеральны штаб|Марскі Генеральны штаб|ru|Морской генеральный штаб}}, які, як гаварылася ва ўказе, «мае прадметам сваіх заняткаў складанне плана вайны на моры і мерапрыемстваў па арганізацыі баявой гатовасці марскіх узброеных сіл Імперыі». Калчак быў адным з аўтараў запіскі пра арганізацыю штаба. Як актыўны ўдзельнік ваенна-марскога кружка, Аляксандр Васільевіч з 1 мая 1906 года заняў адказны пост у новай установе — стаў ведаць аддзяленнем рускай статыстыкі<ref name=P40/>. Неўзабаве быў скасаваны «{{нп3|Палажэнне пра марскі цэнз для афіцэраў флоту|марскі цэнз|ru|Положение о морском цензе для офицеров флота}}», які абцяжарваў пасоўванне па службе маладых марскіх афіцэраў. З-за гэтага цэнзу Калчак праслужыў у чыне лейтэнанта амаль 10 гадоў, браўшы ўдзел за гэты час у дзвюх палярных экспедыцыях і [[Абарона Порт-Артура|абароне Порт-Артура]]. 11 чэрвеня 1907 года Калчаку прысвоена адноўленае ў флоце званне капітана-лейтэнанта{{sfn|Зырянов|2012|с=631|name=Z631}}. У гэтым жа годзе яму былі падараваны «мячы» і «банты» да ордэна Святога Уладзіміра, атрыманага за [[Палярная экспедыцыя А. В. Калчака|ратавальную экспедыцыю 1903 года]]<ref name="Краснов"/>. Як генератар ідэй і арганізатар А. В. Калчак выявіў энергію і аказваў вялікі ўплыў на маладых афіцэраў. У Марскім генштабе Калчак узначальваў камісію па вывучэнні ваенных прычын, што абумовілі паразу ў [[Цусімская бітва|баі пры Цусіме]]. Гісторык Хандорын адзначаў, што Аляксандр Васільевіч лічыў сур’ёзнай памылкай рускага камандавання непрыняцце мер наконт парушэння радыёсувязі ў японцаў, якая згуляла каласальную ролю ў баі<ref name=H2/>. Калчак быў экспертам камісіі па абароне, што працавала ў [[Дзяржаўная дума Расійскай імперыі|Дзяржаўнай думе]], выступаў з дакладамі ў ёй і ў іншых грамадскіх сходах. 21 снежня 1907 года ў сваім гуртку, які пераведзены ў Марскі Генеральны штаб, Калчак выступаў з дакладам, зробленым на аснове яго тэарэтычнай працы «Які патрэбны Расіі флот». Даклад быў паўтораны пазней у Клубе грамадскіх дзеячаў у сталіцы, у Кранштацкім таварыстве афіцэраў флоту і ў Таварыстве змагароў ваенных ведаў. У 1908 годзе праца Калчака была апублікаваная ў 6-м і 7-м нумарах «Марскога зборніка»{{sfn|Плотников|1998|с=41—42|name=P41-42}}. Артыкул, што адрозніваўся рэалістычнасцю і прынцыповасцю, стаў тэарэтычным абгрунтаваннем усяго расійскага ваеннага карабельніцтва ў гады, што папярэднічалі пачатку Першай сусветнай вайны{{sfn|Зырянов|2012|с=190, 194|name=Z190,194}}. Выступаў Аляксандр Васільевіч і ў самой Дзяржаўнай Думе ў якасці эксперта па ваенна-марскіх пытаннях, дзе, як піша біёграф Калчака І. Ф. Плотнікаў, «прамовы яго былі выдатнымі, лагічнымі, пераканаўчымі, скаралі глыбінёй думак, аргументаў, разлікаў»<ref name=P41-42/>. Аднак думская камісія па дзяржаўнай абароне адхіліла праекты па закладцы новых лінейных караблёў. Калчак, які лічыў гэта будаванне вельмі патрэбным для таго, каб новы адроджаны флот мог устаць у адзін шэраг з вядучымі флатамі Англіі і Германіі, цяжка перажываў гэта няшчасце. На думку сучаснага біёграфа Калчака П. М. Зыранава, гэта стала адной з прычын таго, што неўзабаве Калчак пакінуў службу ў Марскім Генеральным штабе<ref name=Z190,194/>. Абураны тармажэннем справы з рэарганізацыяй флоту, Калчак перастаў працаваць у гэтым кірунку і пачаў чытаць лекцыі ў Марской акадэміі{{sfn|Плотников|1998|с=44—45|name=P44-45}}. У. Г. Хандорын звяртае ўвагу, што ў Калчака не было акадэмічнай адукацыі, але ўсё ж Марская акадэмія, улічваючы яго вельмі значны да таго часу навуковы аўтарытэт як вандроўніка-даследчыка, запрасіла яго чытаць лекцыі. За некалькі месяцаў, што Калчак правёў на ніве выкладчыка, ён прачытаў курс лекцый, прысвечаны супольным дзеянням войска і флоту, які з’яўляўся першым тэарэтычным абагульненнем дадзенага кола пытанняў. Хандорын заве А. В. Калчака «родапачынальнікам тэорыі падрыхтоўкі, арганізацыі і правядзення супольных аперацый арміі і флоту». Выкладзеныя ў яго лекцыях прынцыпы распрацоўваліся надалей ужо ў савецкі час<ref name=H2/>. У гэты час Калчакі здымалі кватэру на Вялікі Зялёнінай вуліцы, дом 3{{sfn|Зырянов|2012|с=196}}. 13 красавіка 1908 года Аляксандру Васільевічу было прысвоена званне [[Капітан 2-га рангу|капітана 2-га рангу]]<ref name=P41-42/>. == Гідраграфічная экспедыцыя Паўночнага Ледавітага акіяна == {{Асноўны артыкул|Гідраграфічная экспедыцыя Паўночнага Ледавітага акіяна, 1910—1915}} [[Файл:Vaygach.jpg|thumb|250px|left|Ледакол {{нп3|Вайгач, ледакол, 1909|«Вайгач»|ru|Вайгач (ледокол, 1909)}}, на якім Калчак праз паўднёвыя моры хадзіў у Арктыку ў 1909—1910 гадах.]] Падчас службы ў Марскім генеральным штабе Калчак не пераставаў цікавіцца Поўначчу, уваходзіў у камісію [[Паўночны марскі шлях|Паўночнага марскога шляху]] і працягваў навуковыя даследаванні. У 1906 годзе была створана камісія на чале з адміралам {{нп3|Уладзімір Паўлавіч Вярхоўскі|У. П. Вярхоўскім|ru|Верховский, Владимир Павлович}} для вывучэння пытання аб Паўночным марскім шляху. Камісія даручыла Калчаку скласці даклад для марскога міністра пра ўмовы плавання ўздоўж арктычнага ўзбярэжжа Расіі. Запіска была падрыхтавана Калчаком у верасні 1906 года{{sfn|Зырянов|2012|с=199|name=Z199}}. Генерал-маёр [[Андрэй Іпалітавіч Вількіцкі|А. І. Вількіцкі]], які ўзначальваў Галоўнае гідраграфічнае ўпраўленне марскога міністэрства, марыў пра адкрыццё Вялікага паўночнага шляху з Атлантычнага акіяна ў Ціхі. Вількіцкі заручыўся падтрымкай урада і вырашыў арганізаваць [[Гідраграфічная экспедыцыя Паўночнага Ледавітага акіяна (1910—1915)|экспедыцыю]]. Ён звярнуўся да Калчака з прапановай аднавіць даследчыцкую працу ў Паўночным Ледавітым акіяне, уключыцца ў падрыхтоўку экспедыцыі і быць адным з яе кіраўнікоў. Калчак пагадзіўся<ref name=P44-45/>. Згодна з распрацаваным камісіяй Вярхоўскага планам у комплексную экспедыцыю меркавалася адправіць тры атрады па два судны ў кожным, на арктычным узбярэжжы і астравах пабудаваць 16 геафізічных станцый<ref name=Z199/>. Калчак у супрацы з Ф. А. Мацісанам распрацаваў праект экспедыцыі з прымяненнем сталёвых суднаў ледакольнага тыпу. Праект быў пададзены Вількіцкаму і атрымаў ухвалу. 29 мая 1908 года, яшчэ да сканчэння будавання суднаў, Калчак быў прызначаны камандзірам ледакола «[[Вайгач, ледакол, 1909|Вайгач]]». 30 верасня ён быў залічаны ў 2-і Балтыйскі флоцкі экіпаж і пакінуў Марскі генштаб{{sfn|Зырянов|2012|с=201|name=Z201}}. Судны лічыліся ваеннымі, ступень іх надзейнасці і непатапляльнасці была для свайго часу вельмі высокай. Ледаколы доўга служылі даследчыкам і ратаваннікам і дазволілі зрабіць буйныя геаграфічныя адкрыцці, у тым ліку адкрыць архіпелаг [[Паўночная Зямля|Зямля Імператара Мікалая II]] і пракласці Паўночны марскі шлях. Як у стварэнні гэтых ледаколаў, што будаваліся на Неўскім карабельным заводзе ў Пецярбургу<ref name=H2/>, так і ў цэлым у развіцці ледакольнага флоту заслугі Калчака былі вялікімі. Аднак у савецкай літаратуры і гістарыяграфіі яны замоўчваліся{{sfn|Плотников|1998|с=48|name=P48}}. === Ход экспедыцыі === [[Файл:ОфицерыВайгача.jpg|thumb|350px|Група афіцэраў ледакольнага парахода «Вайгач». У цэнтры 1 шэрага — камандзір карабля капітан 2 рангу А. В. Калчак. Другі справа за яго спінай — лейтэнант {{нп3|Георгій Львовіч Брусілаў|Георгій Брусілаў|ru|Брусилов, Георгий Львович}}. Падчас пераходу з Балтыкі на Далёкі Усход. Гаўр. 1909 год.]] 28 кастрычніка 1909 года «Вайгач» і {{нп3|Таймыр, ледакол, 1909|«Таймыр»|ru|Таймыр (ледокол, 1909)}} выйшлі ў мора, маючы на борце па чатыры марскія афіцэры і 38—40 чалавек каманды. Пройдучы Балтыйскае, Паўночнае, Міжземнае, Чырвонае моры і Індыйскі акіян, 3 чэрвеня 1910 года экспедыцыя прыйшла ва Уладзівасток. Тут быў зроблены рамонт суднаў, на «Вайгач» прыбыў начальнік экспедыцыі, палкоўнік корпуса флоцкіх штурманаў І. С. Сяргееў, вядомы гідрограф. Калчак гарэў ідэяй адкрыцця Паўночнага марскога шляху і заражаў гэтай ідэяй сваіх спадарожнікаў, запал удзельнікаў экспедыцыі быў высокім<ref name=P48/>. На навігацыю 1910 года Галоўным гідраграфічным упраўленнем экспедыцыі ставіліся абмежаваныя заданні праходу ў [[Берынгаў праліў]] і абследаванні гэтага раёна. Асноўным пунктам для правядзення здымак і астранамічных прац быў абраны [[мыс Дзяжнёва]]. Асноўная ж частка працы экспедыцыі была спланавана на вясну 1911 года. Частку прац, што адносіліся да плана 1910 года, экспедыцыя выканала, усе навукова даследчыцкія працы на мысе, у якіх браў удзел і Калчак, былі зроблены<ref name=P48/>. 17 жніўня 1910 года суда выйшлі з {{нп3|Залаты Рог, Уладзівасток|бухты Залаты Рог|ru|Золотой Рог (Владивосток)}} і падышлі да Камчаткі, пасля чаго перасяклі [[Авачынская бухта|Авачынскую бухту]] і дасягнулі [[Петрапаўлаўск-Камчацкі|Петрапаўлаўска-Камчацкага]]. Пройдучы мыс Дзяжнёва, экспедыцыя ўвайшла ў Паўночны Ледавіты акіян. Прастаяўшы тыдзень ля пасёлка [[Уэлен]], экспедыцыя рушыла на захад. 20 верасня ледаколы адправіліся назад ва Уладзівасток. Па шляху ў заліве Наталлі апісалі бухты Пятра і Паўла, якія мелі глыбейшыя западзіны ўнутр мацерыка, чым было паказана на існых картах{{sfn|Зырянов|2012|с=204—205|name=Z204-205}}. 20 кастрычніка прыйшлі ва Уладзівасток. Калчака выклікалі ў Пецярбург для працягу службы ў Марскім генштабе. Аляксандру Васільевічу было прыкра, што даводзілася адмаўляцца ад далейшага ўдзелу ў экспедыцыі, якой было аддадзена столькі высілкаў і ў якой былі добрыя перспектывы (менавіта ёю была пазней адкрыта [[Паўночная Зямля|Зямля Імператара Мікалая II]]). Калчак пагадзіўся на прапанову працягнуць працу ў Генеральным штабе. У марскім міністэрстве адбыліся спрыяльныя змены і зараз адкрываліся новыя магчымасці рэалізацыі карабельнай праграмы, за якую выступаў Калчак і якая зараз знайшла падтрымку самога [[Пётр Аркадзевіч Сталыпін|П. А. Сталыпіна]]<ref name=H2/>. Жаданне спрыяць адраджэнню Расійскага флоту пераважыла{{sfn|Плотников|1998|с=50—51|name=P50-51}}{{sfn|Зырянов|2012|с=208|name=Z208}}. 15 лістапада Калчак здаў «Вайгач» і выехаў у Санкт-Пецярбург, дзе яго чакала жонка і народжаны 24 лютага 1910 года сын Расціслаў<ref name=Z208/>. == Вяртанне ў Марскі генеральны штаб == Вярнуўшыся ў Марскі генеральны штаб на пасаду начальніка 1-й аператыўнай часткі (планаванне аперацый флоту на Балтыцы){{sfn|Зырянов|2012|с=209|name=Z209}}, у 1911—1912 гадах Калчак займаўся давядзеннем карабельнай праграмы і падрыхтоўкай флоту да вайны. Паводле праграмы, адным з аўтараў якой быў Калчак, у Расіі будаваліся хуткаходныя, манеўраныя, добра ўзброеныя караблі. Падчас вайны ўступалі ў лад {{нп3|лінейныя караблі тыпу «Севастопаль»|лінейныя караблі тыпу «Севастопаль»|en|Gangut-class battleship}}, [[дрэдноўт]]ы {{нп3|Лінейныя крэйсеры тыпу «Ізмаіл»|тыпу «Ізмаіл»|en|Borodino-class battlecruiser}}, {{нп3|Эскадраныя мінаносцы тыпу «Новік»|эсмінцы тыпу «Новік»|ru|Эскадренные миноносцы типа «Новик»}}, {{нп3|Падводныя лодкі тыпу «Барс»|новыя падводныя лодкі|ru|Подводные лодки типа «Барс»}}<ref name=P50-51/>. Гісторык В. Г. Хандорын адзначае, што «амаль усе лінкары, палова крэйсераў і траціна эсмінцаў савецкага Ваенна-марскога флоту, які ў 1941 годзе ўступіў у [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]], былі пабудаваны менавіта па гэтай праграме»<ref name=H2/>. Адначасова Калчак займаўся выкладаннем у афіцэрскіх класах, а таксама на курсах ваенна-марскога аддзела {{нп3|Ваенна-марская акадэмія імя М. Г. Кузняцова|Мікалаеўскай марской акадэміі|ru|Военно-морская академия имени Н. Г. Кузнецова}}. Калчаком былі напісаны тэарэтычныя працы «Пра баявыя парадкі флоту», «Пра бой». У 1912 годзе з грыфам «не падлягае абвяшчэнню» выйшла кніга Калчака «Служба Генеральнага штаба» — агляд дзейнасці марскіх генеральных штабоў вядучых сусветных дзяржаў{{sfn|Зырянов|2012|с=212—213}}. У працы па правядзенні ў жыццё карабельнай праграмы Калчак супрацоўнічаў са спадчыннікам С. О. Макарава віцэ-адміралам {{нп3|Мікалай Отавіч фон Эсэн|М. О. фон Эсэнам|ru|Эссен, Николай Оттович фон}}. Эсэн прапанаваў Калчаку перайсці ў дзейны флот Балтыйскага мора. Аляксандр Васільевіч лічыў сваю працу па карабельнай праграме і падрыхтоўцы флоту да вайны выкананай, штабная праца яму абрыдла, таму ён адказаў адміралу згодай{{sfn|Плотников|1998|с=53|name=P52-53}}. == Даваенная служба ў Балтыйскім флоце == [[Файл:Pogranichnik.jpg|thumb|250px|Эскадраны мінаносец «Пагранічнік», якім камандаваў капітан 2-га рангу А. В. Калчак у 1913—1914 гг.]] 15 красавіка 1912 года Калчак быў прызначаны камандзірам эскадранага мінаносца «Усурыец». Аляксандр Васільевіч адправіўся на базу міннай дывізіі ў [[Ліепая|Лібаву]]. Сям’я перабралася да яго ў пачатку зімы 1912 года. 30 лістапада 1913 года ў Калчакоў нарадзілася дачка Маргарыта{{sfn|Зырянов|2012|с=214—215|name=Z214-215}}. У маі 1913 года Калчак быў прызначаны камандаваць мінаносцам «Пагранічнік», які выкарыстоўваўся ў якасці пасыльнага судна адмірала Эсэна. Калчак быў прыцягнуты да працы ў штабе Эсэна, спачатку памочнікам А. А. Рыхтара<ref name=Z214-215/>. 25 чэрвеня, пасля навучальна-паказальных пастановак мін у фінскіх шхерах, на борце «Пагранічніка», які камандаваўся Калчаком, сабраліся [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалай II]] са світай, міністр {{нп3|Іван Канстанцінавіч Грыгаровіч|І. К. Грыгаровіч|ru|Григорович, Иван Константинович}}, Эсэн. Імператар застаўся задаволены станам каманд і суднаў, Калчаку і іншым камандзірам караблёў была абвешчана «іменная манархава любасць». У штабе камандуючага флотам сталі рыхтаваць паперы для ўзвядзення Калчака ў наступны чын. Атэстацыя, падрыхтаваная 21 жніўня 1913 года начальнікам Аляксандра Васільевіча камандуючым міннай дывізіяй контр-адміралам І. А. Шорэ, характарызавала Калчака так{{sfn|Зырянов|2012|с=216—217|name=Z216-217}}: <blockquote>Выбітны афіцэр ва ўсіх адносінах.<br /> ''Маральнасць, характар і здароўе:'' Характару цвёрдага, усталяванага, крыху нярвовы ў кіраванні караблём, здароўя моцнага.<br /> ''Выхаванасць і дысцыплінаванасць:'' Вельмі дысцыплінаваны, выхавання выдатнага.<br /> ''Асаблівасці пазнання і замежныя мовы:'' Вялікая начытанасць па марскіх пытаннях, адмысловая рыхтоўка да службы Генеральнага штаба. Мовы ведае.</blockquote> 6 снежня 1913 года «за адрозненне па службе» Аляксандр Васільевіч быў узведзены ў [[капітан 1-га рангу|капітаны 1-га рангу]] і праз 3 дні ўжо быў прызначаны выканаўцам абавязкаў начальніка аператыўнага аддзела штаба камандуючага марскімі сіламі Балтыйскага флоту<ref name=Z216-217/>. З 14 ліпеня Калчак пачаў выконваць у штабе Эсэна абавязкі {{нп3|сцяг-капітан|сцяг-капітана|en|Captain of the Fleet}} па аператыўнай частцы. У гэты дзень Калчак быў узнагароджаны французскім [[Ордэн Ганаровага легіёна|ордэнам Ганаровага легіёна]] — у Расію прыязджаў з візітам французскі прэзідэнт [[Раймон Пуанкарэ|Р. Пуанкарэ]]<ref name=Z216-217/>. Як адзін з найбліжэйшых памочнікаў камандуючага Балтыйскім флотам Калчак засяродзіўся на мерах па падрыхтоўцы да вялікай вайны, якая імкліва набліжалася. Працай Калчака было інспектаванне атрадаў флоту, ваенна-марскіх баз, абдумванне ахоўных мер, мінавання<ref name=P52-53/>. == Першая сусветная вайна == [[Файл:Ryurik(II)1910.jpg|thumb|250px|{{нп3|Рурык, крэйсер, 1906|Браняносны крэйсер «Рурык»|pl|Ruryk (1909)}}, на якім хадзіў у баявыя паходы капітан 1-га рангу А. В. Калчак у 1914—1915 гг.]] === Удзел у вайне на Балтыцы === ==== Служба ў штабе камандуючага Балтыйскім флотам ==== Увечары 16 ліпеня штаб адмірала Эсэна атрымаў шыфраванне з Генеральнага штаба па [[Мабілізацыя|мабілізацыі]] Балтыйскага флоту з поўначы 17 ліпеня. Усю ноч група афіцэраў на чале з Калчаком займалася складаннем інструкцыі для бою{{sfn|Зырянов|2012|с=222—223|name=Z222-223}}. Пазней на допыце ў 1920 годзе Калчак скажа<ref name=Z222-223/>: <blockquote>На «Рурыку», у штабе нашага флоту, быў вялізны ўздым, і вестка пра вайну была сустрэта з вялікім запалам і радасцю. Афіцэры і каманды ўсе з захапленнем працавалі, і ўвогуле пачатак вайны быў адным з самых шчаслівых і лепшых дзён маёй службы.</blockquote> Для абароны сталіцы ад нападу германскага флоту Мінная дывізія выставіла мінныя загароды ў водах Фінскага заліва. Першыя два месяцы вайны Калчак ваяваў у пасадзе сцяг-капітана, распрацоўваючы аператыўныя заданні і планы, пры гэтым заўсёды імкнуўся ўзяць удзел у самім баі{{sfn|Плотников|1998|с=56—57|name=P56-57}}. [[Файл:KolchaksSmile.jpg|thumb|250px|left|Рэдкая ўсмешка Калчака. Здымак зроблены англійскім афіцэрам на Балтыцы ў 1916 годзе.]] Перавод Калчака ў штаб Эсэна адпавядаў яго тэмпераменту. Адмірал Ціміроў пісаў наконт гэтага{{sfn|Кручинин|2010|с=67—69|name=K67-69}}: {{quotation|…А. В. Калчак, які валодаў дзівоснай здольнасцю складаць самыя нечаканыя і заўсёды дасціпныя, а часам і геніяльныя планы аперацый, — не прызнаваў ніякага начальніка, апроч Эсэна, якому ён заўсёды дакладаў. На гэтай глебе ў Калчака з {{нп3|Людвіг Бярнардавіч Кербер|Керберам|ru|Кербер, Людвиг Бернгардович}} заўсёды выходзілі канфлікты, прытым Эсэн, які шанаваў іх, мабыць, аднолькава, зусім нечакана апынаўся ў ролі прымірыцеля абодвух сваіх гарачых і няўступлівых памочнікаў.|С. М. Ціміроў}} Адносіны, што склаліся ў штабе Эсэна, давалі Калчаку магчымасць актыўнага ўмяшання ў розныя сферы кіравання флотам і спрыялі хуткаму набыццю Калчаком аўтарытэта сярод тых афіцэраў, якія аддавалі перавагу рашучым і актыўным метадам змагання. Гісторык Кручынін згаджаецца з Ціміровым, што «…гісторыя дзейнасці Калчака на Балтыйскам флоце ёсць гісторыя гэтага флоту падчас вайны. Кожнае баявое прадпрыемства здзяйснялася па планах, ім распрацаваных, у кожную аперацыю ён укладваў сваю душу, кожны афіцэр і матрос разумеў, што яго вядзе Калчак да поспехаў»<ref name=K67-69/>. У гэту вайну змаганне на моры стала больш складаным і рознабаковым, чым раней, вельмі важнае значэнне набылі абарончыя меры, перадусім, у выглядзе мінных загарод. І менавіта майстрам ведання міннай вайны выявіў сябе Калчак<ref name=P56-57/>. Заходнія саюзнікі лічылі яго лепшым у свеце спецыялістам па міннай справе<ref name=H3>''Хандорин В. Г.'' [http://kolchak.sitecity.ru/stext_1811040952.phtml Адмирал Колчак: правда и мифы. Гл. «Мировая война. Командующий флотом»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120111025019/http://kolchak.sitecity.ru/stext_1811040952.phtml |date=11 студзеня 2012 }}.</ref>. У жніўні каля вострава {{нп3|Востраў Асмусаары|Одэнсхольм|fi|Osmussaari}} быў захоплены нямецкі крэйсер «{{нп3|SMS Magdeburg, 1911|Магдэбург|en|SMS Magdeburg}}», які сеў на мелізну. У ліку трафеяў была нямецкая сігнальная кніга. З яе штаб Эсэна даведаўся, што Балтыйскаму флоту супрацьстаяць даволі малыя сілы германскага флоту. У выніку было пастаўлена пытанне пра пераход Балтыйскага флоту ад глухой абароны да актыўных дзеянняў{{sfn|Зырянов|2012|с=228—229|name=Z228-229}}. У пачатку верасня план актыўных аперацый быў ухвалены, Калчак адправіўся бараніць яго ў Стаўку [[Вярхоўны галоўнакамандуючы|Галоўкаверха]]. Вялікі князь [[Мікалай Мікалаевіч Малодшы|Мікалай Мікалаевіч]] прызнаў актыўныя аперацыі Балтыйскага флоту заўчаснымі. Калчак, які адчуў насцярожаныя адносіны Стаўкі да Эсэна, цяжка перажываў няшчасце сваёй місіі, «быў надзвычай нярвовы і жаліўся на празмерны бюракратызм, што замінаў прадукцыйнай працы»{{sfn|Зырянов|2012|с=230—231|name=Z230-231}}. Увосень 1914 года штаб Эсэна вырашыў скарыстаць паслабленне пільнасці з боку немцаў, упэўненых у пасіўнай тактыцы рускіх марскіх сіл, і з дапамогай сталай працы мінаносцаў «заваліць мінамі ўсё германскае ўзбярэжжа». Калчак распрацаваў аперацыю па міннай блакадзе нямецкіх ваенна-марскіх баз. Першыя міны былі пастаўлены ў кастрычніку 1914 года блізу [[Клайпеда|Мемеля]], і ўжо 4 лістапада ў раёне гэтай міннай банкі пайшоў да дна германскі крэйсер «{{нп3|SMS Friedrich Carl, 1902|Фрыдрых Карл|en|SMS Friedrich Carl}}». У лістападзе была пастаўлена таксама банка блізу [[Востраў Борнхальм|вострава Борнхальм]]<ref name=Z230-231/>. Пад канец снежня 1914 года каля [[Востраў Руген|вострава Руген]] і [[Падводная банка|банкі]] Штольпе на шляхах, якімі германскія судны ішлі з [[Кіль (горад)|Кіля]], была ажыццёўлена пастаноўка мінных палёў, у якой прыняў актыўны ўдзел капітан Калчак. Пазней на мінах падарваліся малыя крэйсеры «Аўгсбург» і «{{нп3|Браняпалубныя крэйсеры тыпу «Газеле»|Газеле|en|Gazelle-class cruiser}}»{{sfn|Кручинин|2010|с=71—72|name=K71-72}}. [[Файл:Nicholas2-Essen.jpg|thumb|250px|Мікалай II і адмірал Эсэн (у цэнтры) з афіцэрамі Балтыйскага флоту. Пяты злева стаіць Калчак. Крэйсер «Расія», 25 лютага 1915 года.]] У лютым 1915 года капітан 1-га рангу А. В. Калчак прыняў камандаванне паўдывізіёнам асаблівага прызначэння з чатырох эскадраных мінаносцаў тыпу «Пагранічнік»<ref>Черкашин Н. А. Адмирал Колчак: диктатор поневоле. — М. Вече, 2005. — 376 с., илл. (16 с.) (Досье без ретуши) ISBN 5-9533-0518-4, С. 132</ref>. У ходзе мінна-загараджальнай аперацыі ў [[Гданьская бухта|Данцыгскай бухце]] Калчаку давялося ўжываць свой досвед плавання ў Арктыцы — у моры ўжо было шмат лёду. Усе мінаносцы паспяхова дасягнулі месца пастаноўкі міннага поля. Аднак крэйсер прыкрыцця «Рурык» наскочыў на камяні і атрымаў прабоіну. Калчак павёў свае караблі далей без прыкрыцця крэйсераў. 1 лютага 1915 года Калчак у цяжкіх умовах надвор’я паставіў да 200 мін (паводле іншых дадзеных — 140{{sfn|Должен признать|2006|с=33}}) у бухце, бліскуча вырашыўшы заданне паходу, і паспяхова вярнуў свае судны на базу. Пазней, як сцвярджалі біёграфы Калчака ў сваіх працах, на мінах падарваліся чатыры крэйсеры, восем мінаносцаў і 23 транспарты Германіі, і камандуючаму нямецкім Балтыйскім флотам {{нп3|Генрых Прускі, 1862—1929|прынцу Генрыху Прускаму|ru|Генрих Прусский (1862—1929)}} давялося распарадзіцца пра забарону нямецкім караблям выходзіць у мора, пакуль не будзе знойдзены сродак для змагання з рускімі мінамі. Аднак ваенныя гісторыкі Д. Ю. Казлоў, Е. Ф. Падсабляеў, В. Ю. Грыбоўскі ў сваёй працы, прысвечанай дзеянням Калчака-флатаводца, напісалі, што «цверджанне пра гібель на „данцыгскай“ загародзе „4 крэйсераў, 8 мінаносцаў і 11 транспартаў“ гэтак абсурднае, што наўрад ці мае патрэбу ў каментарыях»{{sfn|Должен признать|2006|с=33}}. Камандуючы 6-ай арміяй даклаў пра «мужнасць і выдатную распарадчасць» Калчака «падчас небяспечнай аперацыі вялікага баявога значэння». Калчак быў узнагароджаны [[Ордэн Святога Уладзіміра|ордэнам Святога Уладзіміра]] 3-й ступені з мячамі{{sfn|Плотников|1998|с=59—60|name=P59-60}}. Імя Калчака стала вядомым і за мяжой: для навучання ў яго тактыцы міннай вайны англічане падрыхтавалі на Балтыку групу сваіх марскіх афіцэраў<ref name=H3/>. З часам Калчаку надакучыла штабная праца. Аляксандр Васільевіч імкнуўся трапіць на мінаносец, любоў да якога ў яго засталося з часоў Порт-Артура. Калегі часта чулі ад Калчака пра яго моцнае жаданне камандаваць міннай дывізіяй. Пры гэтым камандуючы флотам спачувальна глядзеў на памкненні свайго маладога памочніка і прасоўваў яго ў адміралы, задумаўшы пасля гэтага даручыць яму мінную дывізію. Аднак званне Калчаку не давалі, тлумачэнне чаму гісторык П. М. Зыранаў бачыць у імаверным супраціве з боку Вярхоўнага галоўнакамандуючага [[Мікалай Мікалаевіч Малодшы|Мікалая Мікалаевіча]], пры сустрэчы з якім восенню 1914 года Калчак вельмі напорыста бараніў актыўную пазіцыю Балтыйскага флоту. Паводле думкі Цімірова, цяжкасці складаліся ў нядобрых адносінах паміж самім Эсэнам і вялікімі князямі{{sfn|Зырянов|2012|с=234—235|name=Z234-235}}. У жніўні 1915 года германскі флот, пяройдучы да актыўных дзеянняў, распачаў спробу прарыву ў [[Рыжскі заліў]]. Яго спынілі менавіта мінныя загароды: страціўшы на рускіх мінах некалькі эсмінцаў і пашкодзіўшы некаторыя крэйсеры, з-за пагрозы новых страт немцы неўзабаве скасавалі свае планы. Гэта прывяло потым і да зрыву наступлення іх сухапутных войскаў на Рыгу, бо яно не было падтрымана з мора флотам<ref name=H3/>. ==== Камандуючы Міннай дывізіяй ==== У пачатку верасня 1915 года з-за траўмы контр-адмірала П. Л. Трухачова часова вызвалілася пасада начальніка Міннай дывізіі, і яе даручылі Калчаку. Прыняўшы дывізію 10 верасня, Калчак стаў наладжваць сувязі з сухапутным камандаваннем. З камандуючым [[12-я армія (Расійская імперыя)|12-ай арміяй]] генералам {{нп3|Радка Дзмітрыевіч Радка-Дзмітрыеў|Р. Д. Радка-Дзмітрыевым|ru|Радко-Дмитриев, Радко Дмитриевич}} дамовіліся агульнымі сіламі перашкаджаць германскаму наступленню ўздоўж берага{{sfn|Кручинин|2010|с=74—75|name=K74-75}}{{sfn|Зырянов|2012|с=239—240|name=Z239-240}}. Дывізіі Калчака трэба было адбіць распачатае буйнамаштабнае нямецкае наступленне і на вадзе, і на сушы. Увосень германцы высадзілі дэсант на паўднёвым беразе Рыжскага заліва і павялі наступленне супраць войска Радка-Дзмітрыева<ref name=P59-60 />. Калчак стаў распрацоўваць дэсантную аперацыю ў германскім тыле. Нягледзячы на супраціўленне штаба Балтыйскага флоту, Аляксандр Васільевіч здолеў настаяць на сваім, хоць яму і давялося скараціць маштабы сваёй аперацыі да мінімуму. 6 кастрычніка атрад з 22 афіцэраў і 514 чалавек ніжніх чыноў на дзвюх кананерскіх лодках пад прыкрыццём 15 мінаносцаў, лінкара «Слава» і авіятранспарту «Арліца» адправіліся ў паход. Кіраваў аперацыяй асабіста А. В. Калчак. 9 кастрычніка ўтойліва ад немцаў атрад высадзіўся на бераг, зняў вартаўнічы пост каля маяка і разграміў высланую немцамі роту пяхоты. Гідрасамалёты і мінаносцы дапамагалі дэсантнікам з мора. У выніку высадкі быў ліквідаваны назіральны пункт праціўніка, захоплены палонныя і трафеі. Суадносіны страт складалі 40 чалавек забітымі з германскага боку супраць 4 параненых з рускага. Праведзеная Калчаком дэманстрацыя стала наглядным довадам магчымасці аналагічных аперацый сіламі буйнейшых злучэнняў. Германцы былі змушаны на абарону берагавой лініі ўзяць войскі з фронту і чакаць манеўраў рускіх з боку Рыжскага заліва{{sfn|Кручинин|2010|с=76—77|name=K76-77}}. [[Файл:SibirskiyStrelok.jpg|thumb|250px|Эсмінец «Сібірскі стралок» — флагманскі карабель камандзіра брыгады мінаносцаў Калчака. 1915 год.]] Сур’ёзную дапамогу ваенным часткам зрабілі караблі Калчака і надалей, падтрымліваючы іх у цяжкай сітуацыі масіраванымі абстрэламі частак ворага. У сярэдзіне кастрычніка, калі пачаліся снегапады і Калчак адвёў караблі ў гавань Рогакюль на [[Маанзундскі архіпелаг|Маанзундскім архіпелагу]], на флагманскі мінаносец прыйшла тэлефанаграма «Непрыяцель цясніць, прашу флот на дапамогу. Мелікаў». Правесці судны ноччу ў завею па вузкім канале, што выводзіць з Маанзунда, было надзвычай цяжкім заданнем. Раніцай, падышоўшы да ўзбярэжжа, даведаліся, што на мысе Рагоцем яшчэ трымаліся рускія часткі, адрэзаныя немцамі ад асноўнай сваёй групоўкі. Стаўшы на бочку, мінаносец «Сібірскі стралок» злучыўся са штабам Мелікава. Астатнія мінаносцы Калчака падышлі да берага, адкрылі шрапнэльны агонь па нямецкіх частках. У гэты дзень рускія войскі адстаялі свае пазіцыі. Мелікаў паведаміў Калчаку, што немцы панеслі такія страты, што не хутка рызыкнуць распачаць новае наступленне. Апроч таго, Мелікаў прасіў дапамогі Калчака ўжо ў сваім контрнаступленні, якое павінна было пачацца праз некалькі дзён. Праз 1½ тыдня мінаносцы Калчака вярнуліся на былыя свае пазіцыі каля фланга сухапутных войскаў, што ўпіраўся ў берагавую лінію. Агонь суднаў быў размеркаваны Калчаком такім чынам, каб прыкрываць увесь фронт атакі сухапутных частак Мелікава. Пры гэтым «Слава», што мела на ўзбраенні 12-цалевыя гарматы, бамбардзіравала бетонныя ўмацаванні германцаў, мінаносец «Адважны» браў удзел у дуэлі з берагавой батарэяй. Астатнія мінаносцы, не сходзячы з прыстрэляных пазіцый, прыкрывалі атаку сваім агнём. Цягам гадзіны нямецкія пазіцыі палі, быў узяты горад {{нп3|Кемеры|Кемерн|ru|Кемери}}, а германцы паспешна беглі. 2 лістапада 1915 года [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалай II]] паводле даклада Радка-Дзмітрыева ўзнагародзіў Калчака [[Ордэн Святога Георгія|ордэнам Святога Георгія]] 4-й ступені. Гэта ўзнагарода была падаравана Аляксандру Васільевічу за камандаванне Міннай дывізіяй<ref name=K76-77/>{{sfn|Зырянов|2012|с=241—242}}. [[Файл:KolchakMin.jpg|thumb|250px|left|Асноўныя раёны мінавання на Балтыцы пры ўдзеле і кіраўніцтве капітана 1-га рангу А. В. Калчака.]] З аповеда афіцэра Н. Фаміна, які служыў пад кіраўніцтвам Калчака: {{пачатак цытаты}} Увечары флот заставаўся на якары, калі са Стаўкі Вярхоўнага галоўнакамандуючага была мною прынята тэлефанаграма прыкладна такога зместу: «Перадаецца па наказу Гасудара Імператара: капітану 1 рангу Калчаку. Мне прыемна было даведацца з данясенняў камандарма-12 пра бліскучую падтрымку, аказаную арміі караблямі пад Вашым камандаваннем, што прывяло да перамогі нашых войскаў і захопу важных пазіцый непрыяцеля. Я даўно ведаў пра гераічную Вашу службу і многія подзвігі… узнагароджваю Вас Св. Георгіем 4-ай ступені. Мікалай. Прадстаўце годных да ўзнагароды»… Уначы, калі Аляксандр Васільевіч заснуў, мы ўзялі яго тужурку і паліто і нашылі яму [[Георгіеўская стужка|георгіеўскія стужачкі]]…<ref name=H3/> {{канец цытаты}} Вяртанне Калчака на яго ранейшае месца службы — у штаб — апынулася нядоўгачасовым: ужо ў снежні ачунялы Трухачоў атрымаў новае прызначэнне, і 19 снежня Аляксандр Васільевіч, абмінучы пасаду начальніка першаснага тактычнага злучэння [[Эсмінец|эсмінцаў]]{{sfn|Должен признать|2006|с=28}}, ужо зноў прымаў Мінную дывізію, прытым гэтым разам ужо як дзейны яе камандзір<ref name=K76-77/>. Аднак і за нядоўгі час працы ў штабе капітан Калчак паспеў зрабіць вельмі важную справу: распрацаваў план аперацыі па мінаванні [[Вэнтспілс|Віндавы]], паспяхова рэалізаваны пазней. Для немцаў дзеянні Калчака ў гэтым раёне былі гэтак нечаканы, што тут адразу ж быў падарваны крэйсер і цэлы шэраг мінаносцаў германскага флоту{{sfn|Плотников|1998|с=61—62|name=P61-62}}. Перад тым як лёд пакрыў Балтыйскае мора, Калчак, ледзь паспеўшы прыняць Мінную дывізію, распачаў новую мінна-загараджальную акцыю ў раёне Віндавы. Аднак планам перашкодзіў выбух і паўзатапленне мінаносца «Забіяка», якія скасавалі аперацыю. Гэта была першая аперацыя Калчака, якая не завершылася поспехам<ref name=P61-62/>. Апроч пастановак мінных загарод, Калчак часта выводзіў пад асабістым камандаваннем у мора групы караблёў для палявання за рознымі суднамі праціўніка, вартаўнічай службы. Няшчасцем скончыўся адзін з такіх выхадаў, калі загінуў вартаўнічы карабель «Віндава». Аднак няшчасці былі выключэннямі. Звычайна, выяўленыя камандзірам Міннай дывізіі ўменне, адвага і знаходлівасць выклікалі захапленне ў яго падпарадкаваных, атрымвалі хуткае пашырэнне ў флоце і ў сталіцы. Паводле слоў аднаго з калег<ref name=P61-62/>, Калчак «тры дні матаўся з намі ў мора і не схадзіў з мастка. Нязменную вахту трымаў. Шчуплы такі, а ў справе жалезабетон нейкі! Спакойны, вясёлы і бадзёры. Толькі вочы гараць ярчэй. Убачыць у моры дымок — адразу насцярожыцца і рады, як паляўнічы. І проста на дым. Пра адмірала кажуць шмат, кажуць усё, а ён, засяроджаны, ніколі не стамляецца, робіць сваю справу ўдалечыні ад шуміхі. Амаль ніколі не бывае на беразе, затое бераг спакойны». Слава, якую набыў сабе Калчак, была заслужанай: да канца 1915 года страты нямецкага флоту ў частцы баявых караблёў перасягалі аналагічныя рускія ў 3,4 разы; у частцы гандлёвых суднаў — у 5,2 разы, і яго асабістую ролю ў гэтым дасягненні наўрад магчыма пераацаніць<ref name=P61-62/>. У 1915—1916 гадах пачынаюцца шматгадовыя глыбокія рамантычныя адносіны А. В. Калчака з [[Ганна Васільеўна Цімірова|Ганнай Васільеўнай Ціміровай]], з якой Аляксандр Васільевіч пазнаёміўся ў Гельсінгфорсе на адным з вечароў у Н. Л. Падгурскага. Ганна Васільеўна — жонка марскога афіцэра С. М. Цімірова, дачка піяніста і дырыжора, дырэктара Маскоўскай кансерваторыі {{нп3|Васіль Ільіч Сафонаў|В. І. Сафонава|ru|Сафонов, Василий Ильич}} — была амаль на 20 гадоў маладзей Аляксандра Васільевіча. Сустрэча з ёй захапіла будучага вярхоўнага кіраўніка Расіі і скарыла яго на доўгія гады: пры ўсёй уласцівай яму жорсткасці, адзначае У. Г. Хандорын, «Калчак быў чалавекам сентыментальным». Ён не пакінуў сям’ю (хоць Соф’я Уладзіміраўна меркавала, што ён у выніку з ёй развядзецца), аднак у яго жыцці склалася сітуацыя «трохвугольніка». Завязалася любоўнае ліставанне. У лістах Аляксандр Васільевіч дзяліўся са сваёй умілаванай не толькі пачуццямі, але і службовымі клопатамі, сваімі поглядамі. Гэтае ліставанне, адзначае гісторык, «дадае важныя рыскі да светапогляду будучага [[Вярхоўны кіраўнік|Вярхоўнага кіраўніка]] — рыскі, праз якія рэльефна выступае аблічча патрыёта і разам з тым мілітарыста, рыцара вайны, які пагарджае дэмакратыю»<ref name=H3/>. У вясновай кампаніі 1916 года, калі германцы павялі наступленне на Рыгу, роля калчакаўскіх крэйсераў «Слава», «Адмірал Макараў» і «Дыяна» складалася ў абстрэле і перашкаджэнні пасоўванню праціўніка. Каб выключыць магчымасць пасоўвання ўздоўж часткі берага, што знаходзіўся пад кантролем немцаў, варожых падводных лодак і транспартаў, Калчак стаў мінаваць гэтыя пляцоўкі ўзбярэжжа з дапамогай плыткаседных загараджальнікаў{{sfn|Зырянов|2012|с=247—249|name=Z247-249}}. [[Файл:Kolchak12.jpg|left|thumb|250px|Контр-адмірал Калчак на баявым караблі. Ліпень 1916 года.]] Вайна дазволіла Калчаку выявіць новыя грані свайго таленту, пасля палярных плаванняў, навуковых прац і штабной рэформатворчасці, Аляксандр Васільевіч раскрыўся як [[Палкаводзец|флатаводзец]] і мінёр<ref name=H3/>. З прыняццем 23 жніўня 1915 года Мікалаем II звання Вярхоўнага галоўнакамандуючага ў [[Стаўка Вярхоўнага Галоўнакамандуючага|Стаўцы]] адносіны да флоту сталі змяняцца ў лепшы бок. Гэта адчуў і Калчак. Неўзабаве стала рухацца і прадстаўленне яго да наступнага ваярскага звання. 10 красавіка 1916 года Аляксандр Васільевіч быў узведзены ў [[контр-адмірал]]ы<ref name=Z247-249/>. У. Г. Хандорын адзначае, аднак, што як асоба і ваенны спецыяліст Калчак імпанаваў далёка не ўсім. У якасці прыкладу гісторык цытуе данясенне яго калегі А. Саковіча<ref name=H3/>: «Калчак… абсалютна не прызнае сістэмы там, дзе без яе не абыйсціся, таму, што ён занадта ўражлівы і нервовы, таму, што ён зусім не ведае людскай псіхалогіі. Яго безуважлівасць, легкадумства і зусім непрыстойны стан нерваў даюць багаты матэрыял для разнастайных анекдотаў». У контр-адміральскім званні Калчак браў удзел у набегавых дзеяннях лёгкіх сіл Балтфлота на германскія камунікацыі, у прыватнасці ў спробах перапыніць транспартаванне жалезнай руды са Швецыі ў Германію. Першая атака транспартаў аказалася няўдалай. Другі паход — 31 мая 1916 года — быў спланаваны да дробязей, і сустрэча з нямецкім канвоем адбылася ў Норчэпінгскай бухце, але яе вынік часам лічаць поўным правалам Калчака{{sfn|Кручинин|2010|с=79—80}}. Для рашэння задання па знішчэнні канвою непрыяцеля з буйным грузам жалезнай руды быў сфармаваны атрад асаблівага прызначэння, што складаўся з трох крэйсераў, адзінаццаці мінаносцаў і яшчэ некалькіх дапаможных караблёў пад агульным камандаваннем начальніка 1-й брыгады крэйсераў контр-адмірала П. Л. Трухачова (сцяг на «Рурыку»). Аляксандр Васільевіч трымаў сцяг на {{нп3|Новік, эсмінец|«Новіку»|ru|Новик (эсминец)}} і камандаваў карабельнай ударнай групай з трох эсмінцаў — «Новік», «Гром» і «Пераможац», якія павінны былі вырашыць галоўнае заданне аперацыі: раптоўным ударам знішчыць асноўную мэту — непрыяцельскія транспарты{{sfn|Должен признать|2006|с=29—31}}. Выявіўшы караван, Калчак уначы атакаваў яго, рассеяў, карабель суправаджэння патапіў<ref name="Краснов"/>. Гісторыкі пішуць пра сціплыя вынікі аперацыі (быў патоплены адзін 2030-тонавы транспарт, узброены чатырма 105-мм гарматамі «Q-ship» «Герман»), і, сённяшнім днём «загадваючы» яму адсекчы ідучы з [[Стакгольм]]а караван ад шведскіх вод, ставяць у віну камандуючаму эсмінцамі заўчасны «папераджальны стрэл наперадзе па курсе канцавога судна», які пазбавіў атаку раптоўнасці і дазволіў транспартам з рудой адысці ў тэрытарыяльныя воды нейтральнай Швецыі; засяроджванне агню сваіх эсмінцаў не на транспартах, а на караблях ахоўвання; няўзгодненасць дзеянняў сваёй ударнай групы з асноўнымі сіламі П. Л. Трухачова{{sfn|Должен признать|2006|с=29—31}}. Аднак гісторык Кручынін пісаў, што крытыкі Калчака, уласнаручна паказваючы на блізкасць {{нп3|Тэрытарыяльныя воды|тэрытарыяльных вод|ru|Территориальные воды}} нейтральнай Швецыі, не ўлічваюць фактару значнай небяспекі атакаваць замест нямецкіх караблёў нейтральныя шведскія судны ва ўмовах, калі верагоднасць выведвальных дадзеных, на падставе якіх была распачата аперацыя, магла знаходзіцца пад пытаннем. Тым часам, менавіта выходзячы з гэтых меркаванняў, пісаў Кручынін, Калчак не захацеў абыходзіць караван з боку берага (па шведскіх тэрытарыяльных водах) і замест гэтага паспрабаваў папераджальным стрэлам спыніць яго для агляду, а потым па той жа прычыне не кінуўся даганяць караван у кірунку шведскага берага. Паводле ацэнкі Кручыніна ў гэтай аперацыі Калчак-генштабіст узяў верх над Калчаком-аматарам авантур і «кавалерыйскіх набегаў» сваіх мінаносцаў: «…Я, маючы на ўвазе магчымасць сустрэчы са шведскімі суднамі… вырашыў ахвяраваць выгадай неспадзяванасці нападу і выклікаць з боку ідучых суднаў нейкі ўчынак, які даў бы мне права лічыць гэтыя судны непрыяцельскімі» — пазней прызнаваўся адмірал, які павінен быў знаходзіць выступ [[Швецыя|Швецыі]] на боку Германіі даволі імаверным, а наступствы гэтай падзеі — досыць цяжкімі: апроч фактараў марской вайны, чаго каштавала адно павелічэнне працягласці сухапутнага рускага фронту на ўсю даўжыню мяжы [[Вялікае княства Фінляндскае|Вялікага княства Фінляндскага]] з яго даўнімі традыцыямі незадаволенасці рускім валадарствам{{sfn|Кручинин|2010|с=79—80}}. А. В. Калчак падчас сваёй службы на Балтыцы змог давесці, што мінная зброя пры ўмелым абыходжанні можа быць дзейсным сродкам змагання нават супраць значна пераўзыходных сіл праціўніка. Аляксандр Васільевіч займаўся дасканаленнем падрыхтоўкі і вывучкі афіцэраў і матросаў, асабліва ў частцы міннай справы. Ён не толькі кіраваў міннымі аперацыямі, але і сам вынаходзіў новыя міны, дасканаліў метады іх пастаноўкі{{sfn|Краснов|2000|с=218}}. Апошняе заданне, якім Калчак займаўся на Балтыйскім флоце, было звязана з распрацоўкай буйнай дэсантнай аперацыі ў нямецкім тыле ў Рыжскім заліве<ref name=Z247-249/>. 28 чэрвеня 1916 года ўказам імператара, у парушэнне праў старшынства{{sfn|Смолин|2012|с=124|name=S124}}, Калчак быў узведзены ў [[віцэ-адмірал]]ы і прызначаны камандуючым Чарнаморскім флотам, стаў, такім чынам, наймалодшым з камандуючых флатамі ваенных дзяржаў<ref name=H3/>. Камандаванне ваенным флотам было даручана адміралу, які ні ў мірны, ні ў ваенны час не камандаваў караблём I рангу, не кажучы ўжо пра камандаванне «станавым хрыбтом» ваенных флатоў таго часу — злучэннем цяжкіх караблёў{{sfn|Должен признать|2006|с=29}}. Прызначэнне, як пісалі афіцэры, якія ведалі Калчака, «уразіла ўсіх». Некаторыя сучаснікі звязвалі яго з блізкасцю адмірала да думскай апазіцыі, а ў Стаўцы тлумачылі гэта прызначэнне ўзмацненнем важнасці Чарнаморскага флоту і планамі дэсантнай аперацыі ў Чарнаморскіх пралівах{{sfn|Смолин|2012|с=124|name=S124}}. Прызначэнне на новае месца Калчак успрыняў без асаблівага запалу і радасці: даводзілася пакідаць жывую і цікавую справу, якой ён аддаваў усяго сябе, камандаванне Міннай дывізіяй. Апроч таго, пераезд на поўдзень аўтаматычна азначаў расстанне з умілаванай<ref name=Z247-249/>. Калчаку быў прызначаны аклад у памеры 22 тыс. рублёў у год і дадаткова марское забеспячэнне, на пераезд у Севастопаль былі адпушчаны 2 тыс. рублёў{{sfn|Плотников|1998|с=63—64|name=P63-64}}. === Камандуючы Чарнаморскім флотам === ==== Падрыхтоўкі да прыняцця флоту ==== У пачатку верасня 1916 года Аляксандр Васільевіч быў у Севастопалі, пабываўшы па дарозе ў Стаўцы і атрымаўшы там ад Імператара і начальніка яго штаба сакрэтныя інструкцыі. Сустрэча Калчака з Мікалаем II у Стаўцы стала трэцяй і апошняй<ref name=P63-64/>. Калчак правёў у Стаўцы адзін дзень 4 ліпеня 1916 года. Вярхоўны галоўнакамандуючы расказаў новаму камандуючаму Чарнаморскім флотам пра сітуацыю на франтах, перадаў утрыманне ваенна-палітычных пагадненняў з саюзнікамі пра хуткі ўступ у вайну Румыніі. Імператар ажывіўся, калі Калчак загаварыў пра Басфорскую аперацыю, сказаў, што яшчэ не вырашана, як праводзіць наступленне: уздоўж берага ці шляхам высадкі дэсанта непасрэдна ў Басфор{{sfn|Зырянов|2012|с=253—254|name=Z253-254}}. Гісторык Зыранаў піша, што хутчэй усяго менавіта тут адбылася першая сустрэча Калчака і начальніка французскай ваеннай місіі генерала {{нп3|Марыс Жанен|М. Жанена|ru|Жанен, Морис}}, які згуляў пазней важную ролю ў лёсе Аляксандра Васільевіча<ref name=Z253-254/>. У Стаўцы Калчак быў азнаёмлены з указам пра ўзнагароджанне яго [[Ордэн Святога Станіслава, Расійская імперыя|ордэнам Святога Станіслава]] 1-й ступені<ref name=Z253-254/>. На пасаду сцяг-капітана Чарнаморскага флоту па аператыўнай частцы Калчак узяў капітана 1-га рангу [[Міхаіл Іванавіч Смірноў (контр-адмірал)|М. І. Смірнова]], які некалі вучыўся ў роце, дзе Аляксандр Васільевіч быў фельдфебелем, разам з ім служыў у [[Марскі Генеральны штаб|Марскім генштабе]], падчас Вялікай вайны быў назіральнікам пры [[Дарданэльская аперацыя|Дарданэльскай аперацыі]] англічан і французаў у Басфоры. Ужо на шляху ў Севастопаль Калчак і Смірноў абмяркоўвалі план працы на Чорным моры, напрыклад, варта працягваць агароджу мінамі сваіх портаў ці перанесці загараджальныя аперацыі да берагоў ворага. Калчак вырашыў спыніць загароду мінамі ўласных баз і ставіць міны як мага бліжэй да берагоў непрыяцеля і ў такой колькасці, каб іх не паспявалі вытральваць, у некалькі ярусаў, каб не маглі праходзіць ні вялікія караблі, ні падводныя лодкі, ні плыткаседныя судны{{sfn|Зырянов|2012|с=256—258|name=Z256-258}}. ==== Баявая праца ў Чарнаморскім флоце ==== Зменны камандуючы Чарнаморскім флотам адмірал {{нп3|Андрэй Аўгуставіч Эбергард|А. А. Эбергард|ru|Эбергард, Андрей Августович}} ветліва сустрэў Калчака. Дзелавая гутарка была перапынена паведамленнем пра з’яўленне крэйсера «{{нп3|SMS Breslau, 1911|Брэслаў|en|SMS Breslau}}». «Адразу па ўступленні Калчака ў камандаванне флотам была атрымана вестка сакрэтнай разведкі пра тое, што крэйсер „Брэслаў“ выйшаў з Басфора ў Чорнае мора ў невядомым кірунку. Адмірал Калчак хацеў неадкладна выйсці з флотам у мора для сустрэчы з „Брэславам“, але апынулася, што… выходныя фарватары не пратраленыя і іх траленне зойме 6 гадзін часу… Стала ясна, чаму… флот ніколі не мог выйсці ў час у мора для сустрэчы праціўніка, які паспяваў рабіць набегі на нашы берагі… Раніцай флот Калчак вывеў, каля 4 гадзін дня нагнаў ворага на шляху да Каўказскага ўзбярэжжа. Наблізіўшыся на 90 [[Кабельтаў|кабельтавых]], флагман-лінкар „{{нп3|Імператрыца Марыя, лінкар|Імператрыца Марыя|en|Russian battleship Imperatritsa Mariya}}“ даў па „Брэслаў“ залп, які накрыў яго. Праціўнік паспяшаўся выпусціць дымавую заслону і, карыстаючыся хуткаходнасцю, рушыў дадому, не выканаўшы задання. Хоць шанцаў дагнаць нямецкі крэйсер у караблёў Калчака не было, ён пераследаваў яго да вечара. З гэтага часу як гэты, так і іншы нямецкі хуткаходны лінейны крэйсер „{{нп3|SMS Goeben, 1911|Гёбен|en|SMS Goeben}}“ не адахвочваліся выходзіць у мора і нападаць на расійскае ўзбярэжжа. Паводле адпрацаваных на Балтыцы метадаў праз некаторы час пад сваім асабістым кіраўніцтвам Калчак правёў мінаванне Басфора, турэцкага ўзбярэжжа, якое потым паўтаралася, ''і практычна зусім пазбавіў праціўніка магчымасці актыўных дзеянняў''. „Гёбен“ падарваўся на мінах і зусім выйшаў з ладу. Падарваліся на мінах 6 варожых падводных лодак. У адпаведнасці з задумай камандуючага міны ставілі, па магчымасці, не далей 5 міль ад берага з тым разлікам, каб пры патрэбе можна было бамбардзіраваць Басфорскія ўмацаванні з мора. Апроч таго, было арганізавана сталае назіранне за портамі праціўніка, станам мінных загарод. Каля іх, то бок у берагоў Турцыі, увесь час курсавалі мінаносцы, з якімі нярэдка выходзіў у плаванне і Калчак», — успамінаў М. І. Смірноў<ref name=H3/>. Як адзначае гісторык І. Ф. Плотнікаў, з гэтага моманту абодва хуткаходныя нямецкія крэйсеры больш не рызыкавалі нападаць на расійскае ўзбярэжжа{{sfn|Плотников|1998|с=71—74|name=P71-74}}. Прыход Калчака стаў для Чарнаморскага флоту нагодай для ажыўлення. Энергічны і актыўны камандуючы прымусіў усіх працаваць «на яць», адбыліся змены і ў камандным складзе{{sfn|Зырянов|2012|с=261—265|name=Z261-265}}. Першае заданне, пастаўленае Калчаком флоту, складалася ў ачыстцы мора ад варожых ваенных караблёў і спыненні непрыяцельскага суднаходства зусім. Для дасягнення гэтай мэты, якую можна было выканаць толькі пры поўным блакаванні Басфора і балгарскіх портаў, М. І. Смірноў пачаў планаванне аперацыі па мінаванні портаў ворага. Для змагання з падводнымі лодкамі Калчак запрасіў на Чарнаморскі флот свайго таварыша па сталічным афіцэрскім кружку капітана 1-га рангу Н. Н. Шрэйбера, вынаходніка адмысловай малой міны для падводных лодак; былі заказаны і сеткі для загароды выхадаў падводных лодак з портаў<ref name=Z261-265/>. Камандуючы флотам ізноў сутыкнуўся са старой перашкодай, якая першым разам — у пачатку сусветнай вайны — аказалася непераадольнай. Вялікі князь Мікалай Мікалаевіч, зняты Імператарам з пасады Галоўкаверха і прызначаны камандуючым Каўказскім фронтам, працягваў прытрымлівацца сваіх поглядаў, што флот не мае самастойнага значэння і служыць усяго толькі дапаможным сродкам для сухапутных частак. Камандуючы Каўказскім фронтам падаваў завышаныя патрабаванні да аховы падмацаванняў, боепрыпасаў і харчу, якія транспартаваліся яго фронту, і не лічыў патрэбным складаць перспектыўны план для планавання ахоўвання, мяркуючы, што як дапаможны сродак флот заўсёды павінен быць гатовы імгненна выконваць яго патрабаванні. Каб задаволіць запыты Мікалая Мікалаевіча, Чарнаморскі флот павінен быў бы адмовіцца ад сваіх планамерных дзеянняў па выцясненні праціўніка з Чорнага мора, таму Калчак нядоўга мірыўся з патрабаваннямі Вялікага князя, бо ўжо непасрэдна не падпарадкоўваўся яму. Перавозкі для патрэб Каўказскага фронту сталі забяспечвацца разумным і дастатковым ахоўваннем, і за ўсю вайну гэта ахоўванне не было аніразу прарвана праціўнікам, а за час камандавання Чарнаморскім флотам Калчаком быў патоплены толькі адзін рускі параход<ref name=Z261-265/>. Скарыстаўшы напрацоўкі часоў службы на Балтыцы, Калчак працягнуў пачатае яго папярэднікам адміралам Эбергардам мінаванне Басфора{{sfn|Должен признать|2006|с=33}}, а таксама замінаваў узбярэжжа Турцыі, што амаль пазбавіла ворага магчымасці дзеяць актыўна{{sfn|Плотников|1998|с=71—74|name=P71-74}}. Пад канец ліпеня пачалася аперацыя па мінаванні Басфора. Пачала аперацыю падводная лодка «{{нп3|Краб, падводная лодка|Краб|ru|Краб (подводная лодка)}}», якая выставіла ў самым горле праліва 60 мін. Потым на загад Калчака быў замінаваны ўваход у праліў ад берага да берага. Пасля чаго Калчак замінаваў выхады з балгарскіх портаў [[Варна]] і [[Зангулдак]], што моцна ўдарыла па турэцкай эканоміцы. Для падтрымкі мінных палёў у баявой гатовасці на адлегласці ў 50—100 міль ад Басфора заўсёды стаяў на дзяжурстве атрад караблёў у складзе дрэдноўта, крэйсера і некалькіх мінаносцаў, а блізу Басфора ўвесь час дзяжурыла падводная лодка<ref name=Z261-265/>. На доўгі час непрыяцельскія судны зусім зніклі з Чорнага мора. Толькі пратраліўшы канал уздоўж узбярэжжа, непрыяцель ізноў змог выпускаць у мора невялікія судны і падводныя лодкі. Тады Калчак абсталяваў для пастаноўкі мінных палёў нізкаседныя судны, якія сталі ставіць міны ўшчыльную да берага. Пад канец кастрычніка 1916 года на мінах блізу Варны падарвалася нямецкая падводная лодка «B—45», а пад канец лістапада ў Басфора яшчэ адна — «B—46». Да канца 1916 года камандуючы Чарнаморскім флотам рэалізаваў сваё заданне, трывала замкнуўшы германа-турэцкі флот, улучаючы «Гёбен» і «Брэслаў», у Басфоры<ref name=Z261-265/>, і паслабіўшы напругу транспартнай службы рускага флоту<ref name=H3/>. Пры гэтым у працы Казлова Д. Ю., Падсабляева Е. Ф. і Грыбоўскага В. Ю. «Павінен прызнаць… што да справы развіцця марской сілы Калчак меў вялізны ўплыў» сцвярджаецца, што асноўная ўдарная сіла турэцка-германскага флоту — крэйсеры «Гёбен» і «Брэслаў» — у канцы 1916 года і ў першай палове 1917 года не з’яўляліся ў Чорным моры з-за рамонту і пераабсталявання, а не таму, што пры басфорскія мінныя загароды былі для іх непераадольнай перашкодай{{sfn|Должен признать|2006|с=34}}. Да Калчака прыйшла ўсерасійская вядомасць. Цэнтральныя газеты сталі публікаваць пра яго артыкулы, месціць на сваіх старонках яго партрэты. Першы артыкул пра камандуючага Чарнаморскім флотам — «Новы адмірал» — быў апублікаваны 13 жніўня 1916 года сталічным выданнем «{{нп3|Новое время, газета|Новое время|ru|Новое время (газета)}}». Праз месяц у гэтай жа газеце быў апублікаваны першы літаратурны партрэт Калчака — «З камандуючым у адкрытым моры». 29 верасня ў газеце «Вечернее время» быў змешчаны фотапартрэт Калчака{{sfn|Зырянов|2012|с=267}}. Разам з тым служба Калчака на Чарнаморскім флоце была адзначана шэрагам няшчасцяў і страт, якіх магло і не быць. Самай буйнай стратай стала гібель 7 кастрычніка 1916 года флагмана флоту лінкара «[[Імператрыца Марыя, лінкар|Імператрыца Марыя]]». Праз 15 хвілін пасля першага выбуху камандуючы на катары падышоў да борта тонучага карабля. Першай дырэктывай Калчака было адвесці далей ад «Марыі» «Кацярыну Вялікую», пасля чаго, нягледзячы на выбухі, якія працягваліся, адмірал устаў на борт лінкара і асабіста кіраваў затапленнем паграбоў і лакалізацыяй пажару. Гэтымі мерамі камандуючы выратаваў горад і рэйд. Аднак спробы патушыць агонь не завершыліся поспехам{{sfn|Кручинин|2010|с=115}}. Адмірал, які надзвычай моцна перажываў страту флагмана, трымаўся мужна, хоць, бывала, і зрываўся, даходзячы да крайняй ступені гневу. У гэтыя дні было атрымана шмат спачувальных лістоў у адрас Калчака. Першы прыйшоў ад Мікалая II: «Смуткую пра цяжкую страту, але цвёрда ўпэўнены, што Вы і гераічны Чарнаморскі флот мужна перанесяце гэта выпрабаванне». Імператар адправіў у Севастопаль афіцэра Стаўкі Бубнова, які курыраваў Чарнаморскі флот, з паведамленнем, што «ён не бачыць ніякай яго віны ў гібелі „Імператрыцы Марыі“, ставіцца да яго па-ранейшаму і загадвае спакойна працягваць камандаванне». Сучасны даследчык П. М. Зыранаў адзначае, што словы Мікалая II займелі спрыяльны ўплыў на Калчака, які неўзабаве цалкам акрыяў і заняўся сваёй наступнай галоўнай справай — падрыхтоўкай Басфорскай аперацыі{{sfn|Зырянов|2012|с=270—280}}. ==== Планаванне Басфорскай аперацыі ==== Марскі аддзел Стаўкі і штаб Чарнаморскага флоту распрацавалі просты і дзёрзкі план Басфорскай аперацыі як альтэрнатыву акадэмічнаму і складанаму плану генерала М. В. Аляксеева. Паводле гэтага, па ацэнцы сучасных гісторыкаў, «сувораўскага» плана маракоў, які распрацоўваўся пры ўдзеле Калчака, было вырашана здзейсніць нечаканы і імклівы ўдар у цэнтр усяго ўмацаванага раёна — [[Канстанцінопаль]]. Аперацыя планавалася маракамі на верасень 1916 года. Меркавалася спалучаць дзеянні сухапутных войскаў на паўднёвым краі [[Румынскі фронт|Румынскага фронту]] з дзеяннямі флоту. У аперацыі мог узяць удзел і англійскі флот, наступаючы па Эгейскім моры<ref name=P71-74/>. Мікалай II цалкам падтрымаў план аперацыі маракоў, але генерал Аляксееў спрабаваў бараніць свой уласны план, што патрабаваў нерэальнага здымання з фронту дзесяці пяхотных дывізій. Пры гэтым на фармаванне і навучанне дэсантнага атрада патрабавалася тры — чатыры месяцы, у сувязі з чым аперацыю адклалі да красавіка — мая 1917 года. Аляксееў, які разлічваў на пераможнае завяршэнне вайны ў выніку вясновага наступлення ў [[Галічына|Галічыны]], якое рыхтавалася, не стаў пярэчыць супраць падрыхтоўкі дэсанта{{sfn|Зырянов|2012|с=283—290|name=Z283-290}}. З канца [[1916]] года пачалася комплексная практычная падрыхтоўка да Басфорскай аперацыі: праводзілі трэнаванні па высадцы дэсанта, стральбе з караблёў, разведвальныя паходы атрадаў мінаносцаў да Басфора, усебакова вывучалі ўзбярэжжа, праводзілі аэрафотаздымку<ref>[http://www.rons.ru/novikov-kolchak.htm Памяти вице-адмирала Колчака] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101129110732/http://www.rons.ru/novikov-kolchak.htm |date=29 лістапада 2010 }}.</ref>. Фармавалася адмысловая дэсантная Чарнаморская дывізія марской пяхоты на чале з палкоўнікам [[Аляксандр Іванавіч Вярхоўскі|А. І. Вярхоўскім]], якую курыраваў асабіста Калчак<ref name=Z283-290/>. 31 снежня 1916 года Калчак аддаў загад пра фарміраванне Чарнаморскай паветранай дывізіі, атрады якой меркавалася разгортваць у адпаведнасці з паступленнем марскіх самалётаў. У гэты дзень Калчак на чале атрада з трох браняносцаў і двух авіятранспартаў распачаў паход да берагоў Турцыі, аднак з-за ўзмацнелага хвалявання бамбардзіроўку берагоў непрыяцеля з гідрасамалётаў давялося адкласці<ref name=Z283-290/>. М. Смірноў ужо ў эміграцыі пісаў: «Не здарылася б рэвалюцыя, Калчак узняў бы рускі сцяг на Басфоры»<ref>''Смирнов М. И.'' [http://www.archive.org/details/admiralaleksandr008800 Адмирал А. В. Колчак.] — Париж, 1930. — С. 60.</ref>. Пры ацэнцы баявой працы Чарнаморскага флоту ў перыяд камандавання ім А. В. Калчака сучасныя гісторыкі адзначаюць, што флот дамогся за гэты час вялікіх поспехаў. Былі загнаны на базы непрыяцельскія падводныя лодкі, вораг панёс вельмі значныя страты, і яго флот пазбавіўся магчымасці выхаду ў Чорнае мора, былі перарваны напады на рускае ўзбярэжжа<ref name=P71-74/>. І. Ф. Плотнікаў піша, што Калчак карыстаўся вельмі высокім аўтарытэтам сярод сучаснікаў як флатаводзец, і ацэньвае яго як аднаго з самых знакамітых адміралаў у гісторыі рускага флоту{{sfn|Плотников|1998|с=67}}. ==== Лютаўская рэвалюцыя і палітычныя пагляды Калчака ==== {{Асноўны артыкул|Лютаўская рэвалюцыя}} Заняцце такога значнага і высокага паста, як камандуючы флотам, абавязвала адмірала быць у курсе палітычнай сітуацыі ў краіне. У гэты перыяд ліберальная апазіцыя, выкарыстаўшы цяжкае становішча ваеннай Расіі, рыхтавала штурм вярхоўнай дзяржаўнай улады, намацвала і наладжвала кантакты ў асяроддзі найвышэйшага генералітэту. Змоўцаў асабліва цікавілі ваенныя, якія мелі ў сваіх руках рэальную ваенную сілу: камандуючыя франтамі і флатамі. Вядома, што ў жніўні 1916 года Калчака наведаў член Прагрэсіўнага блока Дзяржаўнай думы М. В. Чаўнакоў, які ўваходзіў у групу, якая рыхтавала дзяржаўны пераварот. Генерал М. В. Аляксееў, які знаходзіўся ў перадрэвалюцыйны час у Крыме, двойчы{{sfn|Смолин|2012|с=125|name=S125}} выклікаў да сябе Калчака і начальніка яго штаба для дакладаў пра сітуацыю на Чорным моры. Апроч гэтых дзвюх афіцыйных сустрэч таксама былі і іншыя прыватныя гутаркі. Паводле сведчанняў Аляксандра Васільевіча, ім часта даводзілася мець зносіны з Аляксеевым на дзяржаўныя тэмы{{sfn|Смолин|2012|с=123—127|name=S123-127}}. Калчак быў інфармаваны пра палітычныя падзеі ў краіне як з афіцыйных, так і неафіцыйных крыніц — так, Г. В. Цімірова цікавілася палітыкай, наведвала госцевую трыбуну Дзяржаўнай думы і ў лістах да Калчака паведамляла яму палітычнае становішча ў сталіцы. Калчаку было вядома пра настроі апазіцыйнай ліберальнай інтэлігенцыі. Ён не заставаўся пабочным назіральнікам, імкнучыся ўсімі сіламі перашкодзіць узросту рэвалюцыйных настрояў і засцерагчы даручаны яму Імператарам флот ад узрушэнняў, якія насоўваліся<ref name=S123-127/>. Падзеі [[Лютаўская рэвалюцыя|лютага 1917 года]] ў сталіцы заспелі віцэ-адмірала Калчака ў [[Батумі|Батуме]], куды ён адправіўся на сустрэчу з камандуючым Каўказскім фронтам Вялікім князем Мікалаем Мікалаевічам для абмеркавання графіка марскіх перавозак і будавання порта ў [[Трабзон|Трапезундзе]]. 28 лютага адмірал атрымаў тэлеграму з Марскога генеральнага штаба пра бунт у Петраградзе і захоп горада мяцежнікамі. Калчак паказаў тэлеграму Вялікаму князю. Высветлілася, што Мікалай Мікалаевіч ніякай інфармацыі пра падзеі, якія адбываюцца ў Петраградзе, не мае{{sfn|Зырянов|2012|с=293|name=Z293}}. Апісваючы падзеі гэтага дня ў лісце А. В. Ціміровай, Калчак выказаўся{{sfn|Смолин|2012|с=135|name=S135}}:{{quotation|Я сёння стаміўся ад любых абмеркаванняў і рашэнняў пытанняў велізарнай важнасці, што патрабуюць абдумвання кожнага слова|''Колчак А. В.'' «Милая, обожаемая моя Анна Васильевна…». — С. 152.}} Гісторык А. В. Смолін лічыць, што ў гэтым выказванні Калчак гаварыў пра бунт у сталіцы і лёс імператара. Што да Мікалая Мікалаевіча, то праз тыдзень — 7 сакавіка 1917 года — ён сказаў Вялікаму князю {{нп3|Андрэй Уладзіміравіч, вялікі князь|Андрэю Уладзіміравічу|ru|Андрей Владимирович (великий князь)}} пра гэту сустрэчу з Калчаком: {{quotation|Пра падзеі, што здарыліся ў Петраградзе, я пазнаў 1 сакавіка<ref>У рэчаіснасці 28 лютага.</ref> ў Батуме. Туды ездзіў перагаварыць з адміралам Калчаком — ён проста немагчымы.|''Великий князь Николай Николаевич''. Из дневника А. В. Романова за 1916—1917 гг. — С. 197.}} Тлумачачы прычыну незадаволенасці Мікалая Мікалаевіча адміралам Калчаком, А. В. Смолін злучае яго з абмеркаваннем падзей у Петраградзе і лёсу Мікалая II. Раздражненне Мікалая Мікалаевіча гісторык тлумачыць тым, што, магчыма, ужо 28 лютага Вялікі князь схіляўся да варыянту [[Адрачэнне Мікалая II|адрачэння]], тым часам як Калчак працягваў заставацца верным імператару<ref name=S135/>. Гісторык А. С. Кручынін, кажучы пра гэту рэпліку Вялікага князя, адзначае акалічнасць, што ''аператыўныя'' прапановы і планы камандуючага Чарнаморскім флотам у Мікалая Мікалаевіча раней ніколі не выклікалі гэтак негатыўнай рэакцыі, і прыводзіць у сваёй працы ліст капітана 2-га рангу Лукіна, змест якога цалкам можа быць інтэрпрэтаваны як прапанова Калчака пра шырокамаштабную ваенную дэманстрацыю «поўдня» ў процівагу салдацкаму мяцяжу «поўначы»{{sfn|Кручинин|2010|с=134}}. 28 лютага Калчак адплыў з Батума і прыбыў у Севастопаль 1 сакавіка. Яшчэ з Батума ён распарадзіўся перапыніць тэлеграфную і паштовую сувязь Крыма з астатнімі тэрыторыямі Расіі — для прадухілення панікі і пашырэння неправераных чутак. Было загадана ўсе паступаючыя тэлеграмы адпраўляць у штаб Чарнаморскага флоту{{sfn|Смолин|2012|с=134}}<ref name=Z293/>. У Севастопалі Калчак азнаёміўся з некалькімі тэлеграмамі ў яго адрас. {{нп3|Міхаіл Уладзіміравіч Радзянка|М. В. Радзянка|ru|Родзянко, Михаил Владимирович}} паведамляў пра паўстанне ў сталіцы і пераходзе ўлады да {{нп3|Часовы камітэт Дзяржаўнай думы|Часовага камітэта Дзяржаўнай думы|ru|Временный комитет Государственной думы}}. Марскі міністр {{нп3|Іван Канстанцінавіч Грыгаровіч|І. К. Грыгаровіч|ru|Григорович, Иван Константинович}} інфармаваў, што «Камітэт Дзяржаўнай думы паступова аднаўляе парадак», і расказваў пра загад адмірала {{нп3|Адрыян Іванавіч Няпенін|А. І. Няпеніна|ru|Непенин, Адриан Иванович}}, які аб’яўляў Балтыйскаму флоту пра падзеі ў Петраградзе. Тэлеграма М. В. Аляксеева падрабязна інфармавала пра падзеі з 25 па 28 лютага ў сталіцы. Начальнік марскога штаба Стаўкі Вярхоўнага галоўнакамандуючага адмірал А. І. Русін інфармаваў пра мяцеж у Петраградзе, хваляванні ў Кранштаце і загадваў «прыняць усе меры ў падтрыманні спакою ў флоце». На нарадзе старэйшых палкаводцаў, скліканай адміралам, было вырашана паведаміць камандам караблёў пра паўстанне ў сталіцы Расіі. Калчак адначасова {{нп3|Аспрэчанне|дэзавуяваў|ru|Опровержение}} свой загад пра інфармацыйную блакаду Крыма, якая ўжо не мела сэнсу з-за прыняцця на флоце нямецкіх тэлеграм з паведамленнямі пра рэвалюцыю ў Петраградзе, і вырашыў узяць ініцыятыву ў свае рукі, інфармуючы флот пра падзеі праз уласныя загады. 2 сакавіка камандуючы выдаў загады, у якіх паведамляў флоту пра петраградскія падзеі, патрабаваў верыць толькі яго загадам і ігнараваць дэзынфармацыйныя паведамленні турэцкіх радыёстанцый і прыводзіў тэлеграму Радзянкі са зваротам да арміі і флоту ад імя Часовага камітэта Дзяржаўнай думы{{sfn|Смолин|2012|с=136—138|name=S136-138}}. Сучасныя гісторыкі зважаюць на ўтрыманне першага з загадаў, за № 771. Гэтым загадам Калчак упершыню паведамляў флот пра падзеі ў Петраградзе, і зроблена было гэта апавяшчэнне Калчаком зусім не ў «рэвалюцыйным» тоне: камандуючы флотам не спяшаўся далучацца да рэвалюцыйнай плыні і сканчаў свой загад цалкам манархічным заклікам{{sfn|Кручинин|2010|с=126}}: {{пачатак цытаты}}Загадваю ўсім чынам Чарнаморскага флоту і даручаным мне сухапутным войскам працягваць цвёрда і непахісна выконваць свой абавязак перад Гасударом Імператарам і Радзімай.{{канец цытаты}} Гісторык А. В. Смолін адзначае, што патрабаванне Калчака працягваць выконваць «абавязак перад Гасударом Імператарам» з’яўляецца сведчаннем вернасці адмірала прысязе ''да адрачэння''<ref name=S136-138/>. 1 сакавіка Радзянка, Рузскі і Аляксееў спрабавалі схіліць прыбылага са Стаўкі ў Пскоў Гасудара да адрачэння<ref name="B300">''Боханов А. Н.'' Николай II. — М.: Вече, 2008. — С. 300. — (Императорская Россия в лицах). — ISBN 978-5-9533-2541-7.</ref>. Мікалай II настаяў, каб былі апытаны ўсе вышэйшыя палкаводцы. Камандуючых флатамі Аляксееў не апытаў, хоць павінен быў гэта зрабіць, бо і Няпенін, і Калчак, нароўні з камандуючымі франтамі, падпарадкоўваліся Вярхоўнаму галоўнакамандуючаму{{sfn|Смолин|2012|с=139|name=S139}}: на думку гісторыка П. М. Зыранава ў гэтым адлюстравалася грэблівае стаўленне рускага генералітэту да флоту{{sfn|Зырянов|2012|с=300}}. Замест гэтага 2 сакавіка камандуючы Чарнаморскім флотам атрымаў ад Аляксеева асведамляльную тэлеграму, у якой прыводзіліся тэксты тэлеграм ад камандуючых франтамі Мікалаю II з просьбамі пра адрачэнне<ref name=S139/>. Асведамляльная тэлеграма не патрабавала адказу, але камандуючыя Балтыйскім і Чарнаморскім флатамі ў аднолькавай сітуацыі павялі сябе па-рознаму: Няпенін 2 сакавіка адправіў Гасудару тэлеграму, у якой далучаўся да просьбаў адрачыся ад прастола, а Калчак вырашыў зусім не браць удзел у тэлефоннай нарадзе, якая адбывалася 2 сакавіка<ref name=S139/>. Гісторык А. В. Смолін адзначае, што і 3 сакавіка Калчак яшчэ не прызнаваў Часовага ўрада, бо ў сярэдзіне гэтага дня ён рабіў запыт у Стаўку, патрабуючы тлумачэнняў, хто ў дадзены момант з’яўляецца «законнай вярхоўнай уладай», а хто Вярхоўным галоўнакамандуючым. Пры гэтым гісторык адзначае, што пад «законнай вярхоўнай уладай» Калчак меў на ўвазе менавіта манарха. Нават 11 сакавіка камандуючы флотам у лісце ваеннаму міністру задаваўся пытаннем, што рабіць з словамі «За Цара» на ваенных сцягах і значках Чарнаморскага флоту, не прыняўшы самастойнага рашэння і толькі выканаўшы паступаючую ў адказ на запыт дырэктыву{{sfn|Смолин|2012|с=141—144|name=S141-144}}. У 1919 годзе, знаходзячыся на пасту [[Вярхоўны кіраўнік|Вярхоўнага кіраўніка Расіі]], Калчак скасаваў святкаванне гадавіны [[Лютаўская рэвалюцыя|Лютаўскай рэвалюцыі]]. Былі забаронены мітынгі і маніфестацыі ў яе гонар на той падставе, што рана падводзіць вынікі рэвалюцыі, што прывяла ў выніку да [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|бальшавіцкага перавароту]]<ref name=H8>''Хандорин В. Г.'' [http://kolchak.sitecity.ru/stext_1811042903.phtml Адмирал Колчак: правда и мифы. Гл. «Слова и дела»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131202223954/http://kolchak.sitecity.ru/stext_1811042903.phtml |date=2 снежня 2013 }}.</ref>. Што да палітычных поглядаў Аляксандра Васільевіча, то да сакавіка 1917 года яго манархізм зусім бясспрэчны. Пасля рэвалюцыі паводле зразумелых прычын Калчак свае погляды не афішаваў і рэкламаваць уласны [[манархізм]] лічыў няўчасным<ref name=S141-144/>. Пры гэтым М. І. Смірноў у эмігранцкіх успамінах пісаў<ref name=S141-144/>: {{quotation|Калчак быў верны пасадзе і Бацькаўшчыне. Вестка пра адрачэнне Гасудара яго вельмі засмуціла, і ён лічыў, што Бацькаўшчына ідзе да гібелі.|''Смирнов М. И.'' Адмирал Александр Васильевич Колчак во время революции в Черноморском флоте. — С. 4.}} Ускосным довадам прыхільнасці Калчака манархічным паглядам з’яўляецца неафіцыйнае наведванне Калчаком 17 ліпеня 1919 года, у дзень памінання царскай сям’і, Екацярынбурга, дзе ён сустракаўся з архібіскупам Уфімскім {{нп3|Андрэй (Ухтомскі)|Андрэем|ru|Андрей (Ухтомский)}}. Значэнне гэтага неафіцыйнага візіту набывае асаблівае значэнне, калі ўлічваць, што за два дні да гэтага Калчак наведваў гэты горад з візітам афіцыйным<ref name=S141-144/>. Сучасная гістарыяграфія не мае значных падстаў для сцвярджэнняў пра раптоўныя змены адміралам сваіх перакананняў, а вось выказваць іх адкрыта ён ужо сапраўды не меў ніякай магчымасці. Пазіцыя адмірала ў пытанні пра адрачэнне зрабіла сур’ёзны ўплыў на яго папулярнасць у [[Белы рух|Белым руху]] як палкаводца, не заплямленага «грахом Лютага», у адрозненне ад некаторых вышэйшых генералаў<ref name=S141-144/>. Нягледзячы на ўсе высілкі камандуючага, цалкам выключыць хваляванні на флоце не атрымалася. 3 сакавіка на «Кацярыне Вялікай» на фоне шпіёнаманіі, якая выявілася сярод матросаў, і патрабаванняў выдалення афіцэраў з нямецкімі прозвішчамі скончыў самагубствам мічман Фок. 4 сакавіка матросы запатрабавалі прыбыцця на судна камандуючага флоту. Калчак наведаў карабель, але толькі пасля даклада яго камандзіра, а не пад ціскам каманды. Абураны паводзінамі матросаў, адмірал гаварыў з камандай на палубе рэзка і груба. Ён адпрэчыў падозранні ў здрадзе афіцэраў з нямецкімі прозвішчамі і адмовіў у іх спісанні на бераг<ref name=S141-144/>. 4 сакавіка на загад Калчака газета «Крымский вестник» паведаміла пра адрачэнне Мікалая II і фарміраванні [[Часовы ўрад Расіі|Часовага ўрада]]. Весткі флот успрыняў спакойна, аднак у гэты ж дзень у Севастопалі пачаліся мітынгі, і Калчак для разраджэння становішча 5 сакавіка правёў агляд частак. Пасля агляду зноў пачаліся мітынгі. На адзін з іх сталі патрабаваць прыбыцця адмірала. Калчак спачатку ехаць не хацеў, але потым пагадзіўся. Ён загадаў разысціся, але матросы замкнулі вароты і запатрабавалі адпраўкі вітальнай тэлеграмы Часоваму ўраду ад Чарнаморскага флоту. Калчак выступіў з кароткай прамовай і абяцаў адправіць тэлеграму. Пасля гэтага яго адпусцілі. У тэлеграмах, адпраўленых у адрас Г. Я. Львова, Часовага ўрада, [[Аляксандр Іванавіч Гучкоў|А. І. Гучкова]], М. В. Радзянкі, ад імя Чарнаморскага флоту і жыхароў Севастопаля Калчак вітаў урад і выказваў надзею, што ён давядзе вайну да перамогі. Пры гэтым у тэлеграмах Калчак ні слова не казаў пра рэвалюцыю, дзякуючы якой улада апынулася ў руках гэтага ўрада. У сувязі з гэтым, паказвае А. С. Смолін, адмірал вітаў не рэвалюцыю, але ўрад, які будзе здольны здабыць перамогу ў вайне. Гісторык адзначае таксама, што ў сваіх дакладах 6 сакавіка Аляксееву і Русіну Калчак зняў з сябе адказнасць за прызнанне Часовага ўрада, пераклаўшы яе на каманды караблёў і насельніцтва горада{{sfn|Смолин|2012|с=145—147|name=S145-147}}: {{quotation|Каманда і насельніцтва прасілі мяне паслаць ад Чарнаморскага флоту вітанне новаму ўраду, што мною і выканана.|А. В. Калчак. 6 сакавіка 1917 года.}} Гісторык У. Г. Хандорын зважае, што прызнанне Часовага ўрада Калчак вырашыў правесці праз Стаўку Вярхоўнага галоўнакамандуючага, у выглядзе дырэктывы яму адтуль. Атрымаўшы радыёграму новага ўрада, камандуючы Чарнаморскім флотам адказаў у сталіцу, што падпарадкуецца гэтаму ўраду не раней, чым атрымае адпаведную дырэктыву са Стаўкі<ref name=H4 />. 10 сакавіка, каб перапыніць чараду мітынгаў і дэманстрацый, Калчак вывеў флот у мора, палічыўшы, што баявая праца будзе лепшым супраціўленнем «паглыбленню рэвалюцыі». Правасць Калчака, які з дапамогай такой практыкі супрацьстаяў бальшавіцкай раскладальнай агітацыі, прызнаваў і бальшавік А. У. Платонаў, які служыў у гэты час на «Кацярыне Вялікай», які сведчыў, што «частыя паходы адрывалі масы ад палітыкі… служылі перашкодай развіццю рэвалюцыі»{{sfn|Зырянов|2012|с=309—311|name=Z309-311}}. Іншая прычына поспеху Калчака ў захаванні баяздольнасці флоту складалася ў здольнасці ў цяжкай сітуацыі ісці на кампраміс, выяўляць гнуткасць<ref name="Sokolov" />, валявым высілкам і вытрымкай управіцца з уласным неўраўнаважаным і запальчывым характарам. Гэта змаганне з сабой каштавала адміралу велізарных высілкаў, аднак яно ж дазволіла, як піша А. С. Смолін, выявіць якасці, што характарызуюць ужо сапраўднага палітыка{{sfn|Смолин|2012|с=151, 154|name=S151,154}}. Калчак папераджальнымі загадамі змог прадухіліць крайнія праявы на флоце, звязаныя з рухам за скасаванне пагонаў і адданне гонару. Камандуючы не стаў чыніць перашкод і матроскім ідэям пра пераназванне баявых караблёў, што таксама было адлюстравана ў яго загадах<ref name=S151,154/>. Паводле яго дырэктывы былі распушчаны севастопальскія паліцыя і корпус жандараў (замест іх была сфармавана гарадская міліцыя) і выпушчаны з турмаў палітычныя зняволеныя<ref name="Sokolov" />. 19 сакавіка адмірал зацвердзіў праект, што ўводзіў у законнае рэчышча і падначальваў камандуючаму новыя флоцкія арганізацыі — камітэты. Са «Становішчам пра арганізацыю чыноў флоту, Севастопальскага гарнізона і працоўных на дзяржаўную абарону працоўных» быў азнаёмлены і ваенны міністр, Выканкам Петрасавета і члены Дзярждумы, а трохі пазней і Стаўка. Нягледзячы на пярэчанні начальніка штаба Стаўкі [[Антон Іванавіч Дзянікін|А. І. Дзянікіна]], галоўкаверх Аляксееў ухваліў праект Калчака, пасля чаго яго ўкаранілі паўсюдна<ref name=Z309-311/>. Паводле рашэння адмірала Дому афіцэраў флоту ў Севастопалі было прысвоена імя {{нп3|Пётр Пятровіч Шміт|Пятра Шміта|ru|Шмидт, Пётр Петрович}}, а пазней Калчак падтрымаў ідэю перапахавання яго рэшткаў і рэшткаў іншых вядучых удзельнікаў {{нп3|Севастопальскае паўстанне, 1905|паўстання 1905 года|ru|Севастопольское восстание (1905)}} ў {{нп3|Пакроўскі сабор, Севастопаль|Пакроўскім саборы Севастопаля|ru|Покровский собор (Севастополь)}}<ref name="Sokolov" />. Такія меры камандуючага дазволілі ўнікнуць на Чарнаморскім флоце эксцэсаў, падобных тым, {{нп3|Забойствы афіцэраў Балтыйскага флоту падчас Лютаўскай рэвалюцыі|якія адбыліся на Балтыйскам флоце|ru|Убийства офицеров Балтийского флота во время Февральской революции}} і набылі Калчаку рэпутацыю афіцэра, вернага справе рэвалюцыі і такога, што ўлічваў матроскія настроі{{sfn|Смолин|2012|с=153}}. З красавіка 1917 года сталі шырыцца чуткі пра перавод Аляксандра Васільевіча на пасаду камандуючага Балтыйскім флотам<ref name=S151,154/>. Адразу ж супраць такога пераводу выступіў новы Вярхоўны галоўнакамандуючы М. В. Аляксееў, уражаны тым, што Стаўка пра гэта нічога не ведала. Гісторык Смолін піша пра знойдзеныя ў архівах тры тэлеграмы ў Стаўку, якія інфармавалі пра перамяшчэнні Калчака пасля яго прыезду ў сталіцу, што, паводле яго думкі азначала, з вялікай доляй імавернасці, што Стаўка вяла ўласнае назіранне за адміралам і ставілася да яго насцярожана{{sfn|Смолин|2012|с=156—159|name=S156-159}}. ==== Камандзіроўка ў Петраград ==== [[Файл:Kolchak 1917.jpg|thumb|250px|Калчак у новай марской форме Часовага ўрада (без пагонаў, са знакамі адрознення на рукавах і {{нп3|Пяціканцовая зорка|пяціканцовай зоркай|ru|Пятиконечная звезда}} на цэшцы), лета 1917 года.]] 15 красавіка адмірал прыбыў у Петраград па выкліку ваеннага міністра Гучкова. Апошні спадзяваўся выкарыстаць Калчака ў ролі кіраўніка ваеннага перавароту для ліквідацыі двоеўладдзя і ўсталявання ваеннай дыктатуры<ref name=S156-159/> і прапанаваў Аляксандру Васільевічу ўзяць на сябе камандаванне Балтыйскім флотам{{sfn|Плотников|1998|с=88—89|name=P88-89}}. Меркаванае прызначэнне Калчака на Балтыку было ўвязана са стварэннем Асобнай арміі «для абароны Петраграда». Улічваючы, што ніякай пагрозы сталіцы ў той час германцы не ўяўлялі, мэты стварэння такой арміі ляжалі ў плоскасці спроб Гучкова навесці ў Петраградзе парадак<ref name=S156-159/>. Прызначэнне Калчака на Балтыку не адбылося, паводле адной версіі, у сувязі з тым, што {{нп3|Андрэй Сямёнавіч Максімаў|А. С. Максімаў|ru|Максимов, Андрей Семёнович}}, камандуючы Балтыйскім флотам, сабатаваў уласны выклік у Петраград для здымання з пасады<ref name=S156-159/>, паводле іншай, Калчак пераканаў Гучкова пакінуць усё як ёсць<ref name=P88-89/>. У Петраградзе Калчак узяў удзел у пасяджэнні ўрада, дзе выступаў з дакладам пра стратэгічную сітуацыю на Чорным моры. Яго даклад зрабіў добрае ўражанне<ref name=H4>''Хандорин В. Г.'' [http://kolchak.sitecity.ru/stext_1811040141.phtml Адмирал Колчак: правда и мифы. Гл. «На распутье. Россия в огне»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131015190908/http://kolchak.sitecity.ru/stext_1811040141.phtml |date=15 кастрычніка 2013 }}.</ref>. Калі зайшла гаворка пра Басфорскую аперацыю, Аляксееў вырашыў скарыстаць сітуацыю і канчаткова пахаваць аперацыю, якой ніколі не спачуваў. Генерал заявіў, што ў яго няма патрэбных для аперацыі пяці дывізій, што ў арміі ўжо няма ніводнага палка, у якім ён мог быць упэўнены, і што сам Калчак не можа быць да канца ўпэўнены ў сваім флоце. Нягледзячы на тое, што ў гэты момант абвалілася прадпрыемства, якое адмірал бачыў вянком сваёй ваенна-марской службы і нават «большай часткай утрымання і сэнсу жыцця», ён з меркаванняў ваярскай дысцыпліны не стаў на ўрадавым пасяджэнні ўступаць у спрэчку з Галоўкаверхам{{sfn|Зырянов|2012|с=320, 322|name=Z320,322}}. Калчак пазнаёміўся таксама з генералам [[Лаўр Георгіевіч Карнілаў|Л. Г. Карнілавым]]<ref name=S156-159/>. Калчак браў удзел і ў нарадзе камандуючых франтамі і арміямі ў штабе Паўночнага фронту ў Пскове. Адтуль адмірал вынес цяжкае ўражанне пра дэмаралізацыю войскаў на фронце, [[Братанне|братанні]] з германцамі і хуткім іх развале{{sfn|Плотников|1998|с=88—89|name=P92}}. У Петраградзе адмірал быў сведкам узброеных салдацкіх маніфестацый і лічыў, што іх трэба здушыць з дапамогай сілы{{sfn|Смолин|2012|с=161|name=S161}}. Адмову Часовага ўрада Карнілаву, камандуючаму сталічнай ваеннай акругай, у падаўленні ўзброенай дэманстрацыі Калчак лічыў памылкай, нароўні з адмовай у гэтым яму ў выпадку патрэбы ў флоце дзеяць аналагічна<ref name=P92/>. Нават Гучкова, які рыхтаваў ваенны пераварот, ён лічыў такім, што занадта далёка зайшоў у частцы зробленых безадказным арганізацыям саступак<ref name=S161/>. Калчак быў упэўнены, што ў той час аўтарытэта камандуючых і змешчаных у іх руках сіл як у Петраградзе, так і на поўдні Расіі, для гэтага яшчэ хапала<ref name=P92/>. Настроі, з якімі Калчак пакідаў Петраград, найлепей перадаюцца ўрыўкам з яго ліста Ціміровай<ref name=Z320,322/>: <blockquote>З Петраграда я вывез дзве сумнеўныя каштоўнасці — цвёрдае перакананне ў няўхільнасці дзяржаўнай катастрофы са слабой верай у нейкае дзіва, якое магло б яе запабегчы, і маральную пустэчу.</blockquote> Калчак быў уганараваны падзякай ваеннага міністра за хуткія разумныя дзеянні, якімі ён спрыяў захаванню парадку на Чарнаморскім флоце. Вярнуўшыся з Петраграда, Калчак заняў наступальную пазіцыю, спрабуючы выйсці на агульнарасійскую палітычную сцэну<ref name=S164-165/>. ==== Чарнаморская дэлегацыя ==== {{Асноўны артыкул|Чарнаморская дэлегацыя}} 25 красавіка 1917 года Калчак выступіў на сходзе афіцэраў з дакладам «Становішча нашых узброеных сіл і стасункі з саюзнікамі». Калчак адзначаў: {{пачатак цытаты}}Мы стаім перад распадам і знішчэннем нашых узброеных сіл, [паколькі] старыя формы дысцыпліны абваліліся, а новыя стварыць не ўдалося.{{канец цытаты}} Калчак патрабаваў спыніць рэформы, заснаваныя на «ганарлівасці невуцтва», і прыняць формы дысцыпліны і арганізацыі ўнутранага жыцця, ужо прынятыя ў [[Антанта|саюзнікаў]]. Даклад Калчака зрабіў на слухачоў велізарнае ўражанне і натхніў іх. Камандуючы пакідаў трыбуну пад апладысменты. Поспех выступу Калчака адзначаў нават бальшавік Платонаў{{sfn|Смолин|2012|с=163|name=S163}}. Высілкі адмірала па прадухіленні [[Анархія|анархіі]] і развалу флоту давалі плён: Калчаку атрымалася падняць дух у Чарнаморскім флоце. Нават галасаванне пра пажаданасць прыезду ў Крым [[Уладзімір Ільіч Ленін|Леніна]], якое праводзілася Цэнтральным ваенна-выканаўчым камітэтам (ЦВВК), скончылася тым, што з 409 дэлегатаў толькі 20 выказалася ў падтрымку, пасля чаго па крымскіх гарадах была разаслана дырэктыва пра недапушчальнасць прыезду{{sfn|Плотников|1998|с=96—97|name=P96-97}}. Разумеючы значэнне даклада на Дэлегацкай нарадзе, Калчак папрасіў памочніка начальніка Марскога генштаба А. П. Капніста апублікаваць яго ў галоўных газетах і «Рускім слове». Так, Маскоўскай гарадской думай прамова Калчака была надрукавана тыражом у некалькі мільёнаў асобнікаў{{sfn|Смолин|2012|с=164—165|name=S164-165}}. Камандуючаму флотам, які змагаўся за захаванне дысцыпліны і супраць развалу даручаных яму частак, супрацьстаялі [[бальшавікі]] з іх {{нп3|Паражэнства|паражэнчай|fi|Defaitismi}} прапагандай. Аднак узровень тэарэтычнай падрыхтоўкі севастопальскіх і крымскіх бальшавікоў заставаўся нізкім. Членам севастопальскай арганізацыі РСДРП(б) «было цяжкавата накіроўваць працу сярод шматтысячных мас Севастопаля», у сувязі з чым у ЦК РСДРП(б) рэгулярна шлі просьбы даслаць для ўзмацнення прапагандысцкай працы дасведчаных лектараў і прамоўцаў. Як вынік, паражэнчая агітацыя бальшавікоў не проста не знаходзіла водгуку ў масах, але выклікала непрыманне і часам прыводзіла да сур’ёзных канфліктаў. Так, у Севастопалі ў маі 1917 года на эсмінцы «Гнеўны» матросы выкінулі за борт фельчара І. Фінагенава, які дазволіў сабе назваць ваеннага і марскога міністра Керанскага, які напярэдадні быў у горадзе, здраднікам рэвалюцыі. Матроса Міхайлава з браняносца «{{нп3|Князь Пацёмкін-Таўрычаскі, браняносец|Змаганец за волю|en|Russian battleship Potemkin}}» жорстка збілі за бальшавіцкую прапаганду<ref name=Sokolov>''Соколов Д.'' [http://www.posev.ru/files/magazine-archive/123.pdf «Положение мое здесь очень сложное и трудное…»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131202225205/http://www.posev.ru/files/magazine-archive/123.pdf |date=2 снежня 2013 }}</ref>. Пад уражаннем ад выступу Калчака было прынята рашэнне пра пасылку [[Чарнаморская дэлегацыя|дэлегацыі ад Чарнаморскага флоту]] на фронт і на Балтыйскі флот для ўзняцця баявога духу і агітацыі за захаванне баяздольнасці войскаў і пераможнае завяршэнне войны, «каб вялі вайну актыўна пры поўнай напрузе сіл». У вялікую дэлегацыю, што складалася з 210 чалавек, да якіх пазней далучыліся яшчэ 250 матросаў і салдатаў, былі ўлучаны таксама сацыялісты, якія прытрымліваліся абарончай арыентацыі<ref name=P96-97/>. [[29 красавіка]] 1917 года з санкцыі Калчака дэлегацыя выехала з Севастопаля. «Чарнаморская дэлегацыя» працавала ў Маскве, Петраградзе, [[Хельсінкі|Гельсінгфорсе]], на Балтыйскім флоце. Яе члены ездзілі на розныя франты, іх галоўным заданнем было захаваць баяздольнасць войскаў, спыніць анархію і бальшавіцкую раскладальную паражэнчую агітацыю. Яны выступалі ў дзейных частках арміі і флоту, натхняючы салдат, часта самі ішлі ў бой і гінулі<ref name=P96-97/>. Грошы на камандзіроўку дэлегацыі былі вылучаны з фонду камандуючага. Адпраўляючы сваіх прыхільнікаў на фронт, адмірал свядома ішоў на паслабленне абарончай прапаганды на Чорным моры, разумеючы, што лёс Расіі вырашаецца на фронце<ref name=S163/>. Праца дэлегацыі атрымала шырокую слыннасць, дэлегацыя шмат у чым выканала ўскладзеныя на яе Калчаком заданні, а таксама ўскосна паслужыла пашырэнню інфармацыі пра погляды і дзеянні адмірала па ўсёй Рускай арміі<ref name=P96-97/>. Калчак у справе змагання з паражэнствам і развалам арміі і флоту не абмяжоўваўся вылучна падтрымкай патрыятычных парываў саміх матросаў. Камандуючы сам імкнуўся актыўна ўплываць на матроскую масу. Погляды Аляксандра Васільевіча на метады прапаганды дэманструе таксама гісторыя залічанага ў Чарнаморскі флот прыблізна ў дзень стварэння «Чарнаморскай дэлегацыі» яго агента — матроса 2-ой стацці «рэвалюцыйнага абаронцы» {{нп3|Фёдар Ісакавіч Баткін|Фёдара Баткіна|ru|Баткин, Фёдор Исаакович}} — георгіеўскага кавалера, які актыўна распачаў прапагандаваць «Вайну да перамогі», узначаліў «[[Чарнаморская дэлегацыя|Чарнаморскую дэлегацыю]]» і адправіўся ў Петраград разам з ёй<ref name=S163/>. ==== Сітуацыя на Чарнаморскім флоце ўскладняецца ==== З ад’ездам дэлегацыі становішча на флоце пагоршылася, людзей стала бракаваць, тым часам як антываенная агітацыя ўзмацнілася{{sfn|Зырянов|2012|с=327|name=Z327}}. З-за паражэнчай прапаганды і агітацыі з боку РСДРП(б), якая ўзмацнела пасля лютага 1917 года ў арміі і флоце, дысцыпліна стала падаць. У маі адбыўся рэзкі канфлікт паміж Калчаком і ЦВВК з-за арышту апошнім памочніка галоўнага камандзіра порта генерал-маёра М. П. Пятрова, абвінавачанага Саветам нібы ў крадзяжы казённай маёмасці і спекуляцыі ім<ref name="democrat">{{кніга |аўтар= Крестьянников В. В.|частка= Демократизация Черноморского флота в 1917–1918 гг.|загаловак= Севастополь и Черноморский флот в Первую мировую и гражданскую войны: Статьи разных лет|адказны= |выданне= |месца= Севастополь|выдавецтва= Дельта|год= 2014|pages= |allpages= 336|серыя= |isbn= |тыраж= 100}}</ref>. Калчак не зацвердзіў пастанову пра арышт і выгнаў дэлегацыю, якая прыйшла да яго. Тады ЦВВК арыштаваў Пятрова па ўласнай ініцыятыве без санкцыі камандуючага флотам. 12 мая звыклы да безумоўнага выканання сваіх загадаў адмірал Калчак адправіў Часоваму ўраду тэлеграму з апісаннем супрацьстаяння і просьбай замяніць яго іншым палкаводцам. Канфлікт супаў па часе з публікацыяй Дэкларацыі правоў салдата, якую падчас падарожжа Калчака ў сталіцу ваенныя адмовіліся абмяркоўваць на пасяджэнні Часовага ўрада. Адкрыта выступіць супраць Дэкларацыі Калчак не мог, бо адразу быў бы адпраўлены ў адстаўку і падпаў пад судовае пераследаванне. Не збіраючыся выходзіць з палітыкі, ён выбраў іншы шлях. 14 мая на скліканай ім Дэлегацкай нарадзе Калчак публічна раскрытыкаваў дзейнасць камітэтаў з сакавіка 1917 года, кажучы, што «камітэты ўмешваюцца ва ўсе справы, уносяць раскладанне ў армію і флот і падрываюць дысцыпліну». Аляксандр Васільевіч гэтым кінуў выклік масавай дэмакратычнай арганізацыі. Прыбыўшы 17 мая ў Севастопаль, [[Аляксандр Фёдаравіч Керанскі|А. Ф. Керанскі]] ўладзіў на некаторы час канфлікт паміж ЦВВК і Калчаком{{sfn|Смолин|2012|с=168—169}}. Калчак працягваў рэгулярна выводзіць флот у мора, бо гэта дазваляла адцягваць людзей ад рэвалюцыйнай актыўнасці і падцягвала іх. Крэйсеры і мінаносцы працягвалі абыходы варожага ўзбярэжжа, працягваліся мінныя працы па блакаванні Басфора, блізу яго, рэгулярна змяняючыся, дзяжурылі падводныя лодкі{{sfn|Зырянов|2012|с=332—333|name=Z332-333}}. Пасля ад’езду Керанскага сумятня і безуладдзе на Чарнаморскам флоце сталі ўзмацняцца. Недавер матросаў да афіцэраў і асабіста камандуючага пагоршыла ваеннае няшчасце — у ноч на 13 мая пры спробе пастаноўкі мін практычна ва ўтоку Басфора з самаходных баркасаў, спушчаных з рускіх лінкараў, што засталіся ў 10 мілях ад берага, адбыўся несанкцыянаваны падрыў міны, што выклікаў ланцуговую рэакцыю выбухаў іншых мін. Два баркасы з чатырох затанулі, загінулі 15 матросаў і афіцэраў, 29 чалавек былі паранены<ref>{{cite web |url= http://www.navy.su/daybyday/may/12/index.htm|title= 12 мая 1917 г. Операция по минированию Босфора|author= |date= |work= |publisher= Сайт «Военно-морской флот России»|accessdate=2015-06-05}}</ref>. Пасля гэтага выпадку каманды сталі адмаўляцца выходзіць у мора на рызыкоўныя заданні<ref name="democrat" />. 18 мая камітэт эсмінца «Гарачы» запатрабаваў спісаць на сушу камандзіра карабля Г. М. Веселагу «за залішнюю адвагу». Калчак загадаў паставіць мінаносец у рэзерв, а Веселагу перавёў на іншую пасаду. Незадаволенасць маракоў выклікала і рашэнне Калчака паставіць на рамонт браняносцы «{{нп3|Тры Свяціцелі, браняносец|Тры свяціцелі|en|Russian battleship Tri Sviatitelia}}» і «{{нп3|Сіноп, браняносец|Сіноп|en|Russian battleship Sinop}}» з размеркаваннем іх празмеру рэвалюцыйных каманд па іншых портах. Узросту напружанасці і {{нп3|экстрэмізм|леваэкстрэмісцкіх|ru|Экстремизм}} настрояў сярод чарнаморцаў спрыяў і прыезд у Севастопаль у пачатку чэрвеня дэлегацыі маракоў Балтыйскага флоту, што складалася з бальшавікоў і была забяспечаная велізарным грузам бальшавіцкай літаратуры<ref name=Z332-333/>. Большасць дэлегатаў былі перапранутымі ў форму матросаў партыйнымі працаўнікамі, якія атрымалі ад [[Якаў Міхайлавіч Свярдлоў|Я. М. Свярдлова]] пажаданне «Севастопаль павінен стаць Кранштатам поўдня». Пачаліся непадкантрольныя ўладам мітынгі, «балтыйцы» раз’язджалі па караблях, выступалі на вуліцах і плошчах горада<ref name=Sokolov/>. Уплыў афіцэраў падаў. Падпаў пад нападкі і асабіста камандуючы флотам. Тыражаваўся і паўтараўся паклёп пра нібы існыя ў Калчака буйныя землеўладанні, пра тое, што менавіта таму «ён крэўна зацікаўлены ў працягу вайны». Як сумленнаму ваеннаму, які нічога не нажыў за сваю службу, большая частка асабістай маёмасці якога да таго ж была знішчана ў пачатку вайны падчас германскага абстрэлу Лібавы, Калчаку было абразліва чуць пра сябе гэтыя небылі. На адным з мітынгаў, адказваючы на паклёп, які ў чарговы раз прагучаў у яго адрас, Аляксандр Васільевіч сказаў: <blockquote>Калі хто-небудзь… знойдзе ў мяне які маёнтак ці нерухомую маёмасць, ці якія капіталы выявіць, то я магу ахвотна перадаць, таму што іх не існуе ў прыродзе.</blockquote> Адказ Калчака зрабіў на матросаў моцнае ўражанне, і больш гэта пытанне яны ніколі не ўздымалі. Аднак палітычныя праціўнікі Аляксандра Васільевіча пазней не раз звярталіся да падобнага роду {{нп3|інсінуацыя|інсінуацый|ru|Инсинуация}}, прыкладам, паводле сведчання гісторыка І. Ф. Плотнікава, бальшавіцкія крыніцы не грэбавалі выдумкамі пра тое, што Калчак ніколі не браў удзел у баявых дзеяннях, а адміральскае званне атрымаў дзякую таму, што добра танцаваў на балях у царскіх палацах{{sfn|Плотников|1998|с=104—109|name=P104-109}}. Апошнія тыдні свайго камандавання флотам Калчак ужо не чакаў і не атрымліваў ад урада ніякай дапамогі, імкнучыся развязваць усе праблемы саматугам. Аднак яго спробы аднавіць дысцыпліну сустракалі супраціўленне радавога складу арміі і флоту. 3 чэрвеня мітынг у паўэкіпажы запатрабаваў выдалення са сваіх пастоў Калчака, начальніка штаба М. І. Смірнова і шэрага іншых афіцэраў. 4 чэрвеня камандуючы тэлеграфаваў Керанскаму, што агітацыя балтыйскай дэлегацыі атрымала «моцнае шыранне» і мясцовыя сілы не спраўляюцца з ёй{{sfn|Смолин|2012|с=170—173}}. [[Файл:Koltchak (sabre).jpg|злева|thumb|250px|«Японцы, нашы ворагі — і тыя пакінулі мне зброю. Не дастанецца яна і вам!»]] На мітынгу 5 чэрвеня матросы арыштавалі памочніка камандзіра Чарнаморскага флоцкага экіпажа палкоўніка К. К. Грубера і вынеслі пастанову пра здачу афіцэрамі халоднай і агнястрэльнай зброі. Каб запабегчы кровапраліццё, Калчак аддаў афіцэрам загад здаць зброю. Калі прыйшла пара Калчаку самому здаваць зброю, ён сабраў на палубе «{{нп3|Георгій Перамаганосец, браняносец|Георгія Перамаганосцы|en|Russian battleship Georgii Pobedonosets}}» яго каманду і заявіў, што афіцэры заўсёды захоўвалі вернасць ураду і таму раззбраенне для іх з’яўляецца цяжкай і незаслужанай абразай, якое ён сам не можа не прыняць на свой рахунак. «З гэтага моманту я камандаваць вамі не жадаю і зараз жа пра гэта тэлеграфую ўраду». Суднавы камітэт вырашыў, што ён здаваць зброю не збіраецца. У гэтай крытычнай сітуацыі Смірноў, які асцерагаўся за жыццё адмірала, звязаўся са Стаўкай і папрасіў {{нп3|Аляксандр Дзмітрыевіч Бубноў|А. Д. Бубнова|ru|Бубнов, Александр Дмитриевич}} ўладкаваць тэрміновы выклік Калчака ў Магілёў ці Петраград. Расказвалася, што Калчак, знаходзячыся ў стане крайняй узрушанасці, узяў падараваную яму за [[Абарона Порт-Артура|Порт-Артур]] залатую шаблю — [[Залатая зброя «За адвагу»|Ганаровую Георгіеўскую зброю]], крыкнуў матросам «Японцы, нашы ворагі — і тыя пакінулі мне зброю. Не дастанецца яна і вам!», шпурнуўшы шаблю за борт. Гісторык П. М. Зыранаў адзначае, што Калчак, адзіны (апроч таго, хто застрэліўся ў знак пратэсту супраць рашэння здаць зброю) не здаў зброю, ды яшчэ ў такой дэманстратыўнай форме, ад імя афіцэраў адказаў на абразу годным жэстам і выклікаў гэтым агонь на сябе{{sfn|Зырянов|2012|с=336—337|name=Z336-337}}. Гэты жэст адмірала абыйшоў старонкі ўсіх газет і зрабіў моцнае ўражанне як у Расіі, так і за мяжой. У асяроддзі правых, ужо якія схіляліся ў той час да ідэі [[Ваенная дыктатура|ваеннай дыктатуры]], імя Калчака набыло дадатковую папулярнасць<ref name=H4/>. Паводле дадзеных газеты «{{нп3|Русские ведомости|Русские ведомости|ru|Русские ведомости}}»<ref name="РВ">[http://rusplt.ru/ww1/press/russkie-vedomosti-vospreschaetsya-osveschenie-reklam-vyivesok-narujnoe-osveschenie-teatrov-15099.html «Русские Ведомости»: воспрещается освещение реклам, вывесок, наружное освещение театров — Русская планета]</ref>, дэлегацкі сход гарнізона і працоўных, што праходзіў увесь дзень 6 чэрвеня, пастанавіў абяззброіць усіх афіцэраў і адхіліць ад пасады камандуючага флотам адмірала Калчака і начальніка штаба капітана першага рангу Смірнова. {{Урэзка | Загаловак = Тэлеграма начштаба флоту ў [[Стаўка Вярхоўнага Галоўнакамандуючага|Стаўку]] | Утрыманне = Дэлегацкі сход пастанавіў неадкладна адхіліць камандуючага флотам і мяне, з тым, каб мы здалі свае пасады наступным па старшынстве пры камісіі, якую цяпер абіраюць. Мітынг патрабуе неадкладнага арышту камандуючага флотам. Дэлегацкі сход з гэтым не пагадзіўся і пастанавіў заўтра абмеркаваць пытанне пра арышт. У суднавых і палкавых камітэтах можна чакаць праяву гвалту ў адносінах да камандуючага да абмеркавання пытання пра арышт. | Подпіс = Смірноў.<ref name="РВ" /> | Выраўноўванне = right | Шырыня = 450px }} 6 чэрвеня Калчак накіраваў Часоваму ўраду тэлеграму з паведамленнем пра бунт і пра тое, што ў становішчы, якое стварылася, ён не можа больш заставацца на пасту камандуючага<ref name=Z336-337/>. Не чакаючы адказу, ён перадаў камандаванне контр-адміралу В. К. Лукіну, здзейсніўшы такім чынам, паводле думкі А. В. Смоліна, дысцыплінарную правіну, бо не меў права без загаду Часовага ўрада пакідаць свой пост. Гісторык знаходзіць дзеянні адмірала і ваенна-палітычным пралікам, бо быўшы зараз «адміралам без гармат», Аляксандр Васільевіч моцна губляў у змаганні за ўладу{{sfn|Смолин|2012|с=176—177|name=S176-177}}. Бачачы, што сітуацыя выходзіць з-пад кантролю, і асцерагаючыся за жыццё Калчака, М. І. Смірноў па простым провадзе выклікаў А. Д. Бубнова, які звязаўся з Марскім генштабам і прасіў неадкладна дакласці міністру пра патрэбу выкліку Калчака і Смірнова дзеля выратавання іх жыццяў. Зваротная тэлеграма Часовага ўрада прыйшла 7 чэрвеня: «Часовы ўрад… загадвае адміралу Калчаку і капітану Смірнову, якія дапусцілі яўны бунт, неадкладна выехаць у Петраград для асабістага даклада». Такім чынам, Калчак аўтаматычна трапляў пад следства і выводзіўся з ваенна-палітычнага жыцця Расіі. Керанскі, ужо тады які бачыў у Калчаку праціўніка, выкарыстаў гэты шанец, каб адкараскацца ад яго<ref name=S176-177/>. Калчак жа быў глыбока абражаны гэтай тэлеграмай, якая абвінавачвала яго ў дапушчэнні бунту, тым часам як сам урад увесь час патураў анархіі ў шэрагах матросаў{{sfn|Зырянов|2012|с=339|name=Z339}}. Настроі ў Севастопалі сталі супакойвацца. На мітынгу была прынята рэзалюцыя пра арышт Калчака, аднак Выканкам яе адпрэчыў. Вечарам 7 чэрвеня Калчак і Смірноў адбылі з Севастопаля ў Петраград. На вакзале іх выпраўляла невялікая група афіцэраў флоту. 12 чэрвеня, неўзабаве пасля ад’езду адмірала, атрымаўшы па агентурных каналах звесткі пра яго адыход<ref name=Sokolov/>, блізу рускіх берагоў ізноў з’явіўся «Брэслаў», які разграміў на востраве Федасіні маяк з радыёстанцыяй і паланіў яго гарнізон<ref name=Z339/>. ==== Ацэнка дзейнасці Калчака праціўнікам ==== З выхадам Калчака з паста камандуючага Чарнаморскім флотам расійскі флот страціў аднаго з самых лепшых адміралаў за ўсю сваю гісторыю. Гісторык І. Ф. Плотнікаў прыводзіць ацэнкі Калчака яго праціўнікамі, германскімі адміраламі<ref name =P104-109/>: <blockquote>Калчак быў малады і энергічны правадыр, які зрабіў сабе імя ў Балтыйскім моры. З яго прызначэннем дзейнасць рускіх мінаносцаў яшчэ ўзмацнілася… Падвоз вугалю быў вельмі абцяжараны… Флот [нямецка-турэцкі] быў прымушаны спыніць аперацыі.</blockquote> <blockquote>Пастаноўка рускімі марскімі сіламі мін перад Басфорам рабілася па-майстэрску.</blockquote> <blockquote>Давялося скараціць чыгуначны рух, асвятленне гарадоў, нават вытворчасць снарадаў. Пры такіх безнадзейных для Турцыі акалічнасцях пачаўся 1917 год. Да лета дзейнасць рускага флоту стала заўважна слабець. Калчак адышоў. Расія яўна выходзіла з саюзнікаў, яе флот паміраў. Рэвалюцыя і бальшавіцкі пераварот яго дабілі.</blockquote> == Кандыдат у дыктатары == Даклад Калчака Часоваму ўраду пра севастопальскія падзеі быў прызначаны на 13 чэрвеня. Да гэтага дня сталічныя журналісты паспелі ўзяць у адмірала інтэрв’ю, у якім Аляксандр Васільевіч расказаў пра прычыны, якія прымусілі яго пакінуць Чарнаморскі флот. 13 чэрвеня «Русские ведомости» апублікавалі гутарку з адміралам, а ў «Маленькай газеце» А. А. Суворына выйшаў перадавы артыкул, у якім гаварылася{{sfn|Смолин|2012|с=180—184|name=S180-184}}: {{quotation|Хай кн. Львоў саступіць месца старшыні ў кабінеце адміралу Калчаку. Гэта будзе міністэрства Перамогі. Калчак здолее грозна падняць рускую зброю над галавой немца, і скончыцца вайна! Надыдзе чаканы мір!|Маленькая газета, 13 чэрвеня 1917 года.}} У артыкуле ішла гаворка пра няздольнасць [[Георгій Яўгенавіч Львоў|Г. Я. Львова]] кіраваць краінай. Закраналася і пытанне пра [[дыктатура|дыктатуру]]. У кантэксце артыкула ў якасці абранага народам дыктатара выступаў адмірал Калчак<ref name=S180-184/>. Такім чынам, 13 чэрвеня для справаздачы пра сваю дзейнасць на пасяджэнне Часовага ўрада прыйшоў выступаць новы кандыдат у дыктатары. Міністры сустрэлі яго з яўным недаверам і злічылі патрэбным даць бой гэтай спробе. Львоў паставіў на позву пытанне пра артыкул у «Маленькай газеце». Быў вырашаны супраць газеты пачаць судовы разбор за заклікі да дэманстрацыі з вымогай скідання ўрада. Калчак выступаў у самым канцы пасяджэння. Аляксандр Васільевіч крытычна паставіўся да складу Часовага ўрада, які змяніўся ў маі 1917 года, тон у якім зараз сталі задаваць сацыялісты<ref name=H4/>. Ён апісаў усе акалічнасці справы і заявіў, што віной таму, што адбылося, стала палітыка ўрада, якая прывяла да разлажэння флоту, падрыву аўтарытэта каманднага складу, паставіла камандаванне «ў зусім бяспраўнае і бездапаможнае становішча». Прамову Калчака міністры выслухалі пры магільным маўчанні. Услед за ім у тым жа духу выступіў і М. І. Смірноў. У выніку міністры пастанавілі адкласці абмеркаванне пытання да сканчэння працы камісіі {{нп3|Аляксандр Сяргеевіч Зарудны|А. С. Заруднага|ru|Зарудный, Александр Сергеевич}}, якая ўжо адправілася ў Севастопаль для расследавання. Адміралу падзякавалі за даклад і адпусцілі<ref name=S180-184/>{{sfn|Зырянов|2012|с=340—342}}. Калі камісія Заруднага вярнулася ў Петраград і пацвердзіла правамернасць усіх крокаў Калчака, адміралу прапанавалі вярнуцца да камандавання флотам. Гэту прапанову Аляксандр Васільевіч адпрэчыў<ref name=H4/>. 17 чэрвеня ў [[Зімні палац|Зімнім палацы]] адбылася сустрэча Калчака з амерыканскім адміралам {{нп3|Джэймс Гленан|Дж. Г. Гленанам|ru|Гленнон, Джеймс}}. Пры перамовах быў і кіраўнік амерыканскай дэлегацыі [[Эліу Рут|Э. Рут]]. Калчаку было прапанавана ўзяць удзел у Дарданэльскай аперацыі амерыканскага флоту. Гаворка ішла пра яго непасрэдны ўдзел у баявых дзеяннях амерыканскага флоту. Адмірал гэта зразумеў і даў згоду. План быў сакрэтным, і афіцыйна Калчак ехаў як спецыяліст па міннай справе і змаганні з падводнымі лодкамі. Аднак гісторык А. В. Смолін заўважае, што ў гісторыі з запрашэннем Калчака ў ЗША вельмі шмат невыразнага. Так, у амерыканскіх архівах не знойдзена зусім ніякіх дакументаў пра падрыхтоўку Дарданэльскай аперацыі. Амерыканскія гісторыкі Ч. Вікс і Дж. Бэйлін меркавалі, што Гленан заступнічаў за Калчака з асабістай сімпатыі для выратавання ад судовага разбору, аднак Смолін аспрэчвае гэту думку, паказваючы, што 17 чэрвеня Гленан Калчака бачыў упершыню. Смолін прыходзіць да высновы, што эпапея з падарожжам Калчака ў Амерыку была выгадная перадусім А. Ф. Керанскаму, які бачыў сябе кіраўніком Расіі, а Калчака — сваім сапернікам у змаганні за ўладу. Керанскага не магла цешыць перспектыва ўзыходжання на расійскім палітычным небасхіле новай яркай зоркі, якую грамадскасць ужо разглядала, нароўні з генералам [[Лаўр Георгіевіч Карнілаў|Л. Г. Карнілавым]], як патэнцыяльнага кандыдата ў ваенныя дыктатары. Каб справодзіць з краіны небяспечнага канкурэнта, дамовіліся пра падарожжа адмірала ў Амерыку. Гэтаму маглі спрыяць і руска-амерыканскія [[масон]]скія сувязі, бо і Рут, і Керанскі былі масонамі. Гленан зрабіў запыт у расійскае Адміралцейства і атрымаў адмову. Рут звярнуўся да Часовага ўрада, на пасяджэнні якога 28 чэрвеня пытанне было вырашанае. Аднак місія не мела ні дыпламатычнага статусу, ні вызначанай мэты. Прыехаўшы пазней у [[Вашынгтон]], Калчак са здзіўленнем выявіў, што амерыканскія афіцыйныя асобы не разумелі мэты рускай місіі, а падчас абмеркавання планаў Дарданэльскай аперацыі вызначана заяўлялі пра яе нездзяйсняльнасць<ref name=S180-184/>. У лісце 12 кастрычніка 1917 года Калчак пісаў<ref name=S180-184/>: {{quotation|…маё знаходжанне ў Амерыцы ёсць форма палітычнай высылкі і ці наўрад маё з'яўленне ў Расіі будзе прыемна некаторым асобам са складу дзючага ўрада.|А. В. Калчак. 12 кастрычніка 1917 года}} Сваім спадарожнікам Калчак проста казаў, што Керанскі прымусіў яго пакінуць Радзіму супраць яго жадання<ref name=S180-184/>{{sfn|Зырянов|2012|с=344—349|name=Z344-349}}. Назіранне за грамадска-палітычным жыццём Расіі прывяло ў чэрвені 1917 года Калчака да думкі, што ліберальна-дэмакратычная грамадскасць не здольная кіраваць краінай, давесці вайну да перамогі і спыніць хаос рэвалюцыі. Ён прыняў запрашэнне «Рэспубліканскага цэнтра», які прэтэндаваў на ролю арганізатара разнастайных контррэвалюцыйных і антысавецкіх элементаў і ставіў заданнямі ўсталяванне ваеннай дыктатуры, навядзенне парадку і аднаўленне дысцыпліны ў арміі, уступіць у гэту арганізацыю і ўзначаліць яе ваенны аддзел. «Рэспубліканскі цэнтр» у якасці магчымых дыктатараў разглядаў дзве кандыдатуры: Калчака і Карнілава. {{нп3|Павел Мікалаевіч Мілюкоў|П. М. Мілюкоў|ru|Милюков, Павел Николаевич}} ужо ў эміграцыі пісаў{{sfn|Плотников|1998|с=116}}:<blockquote>Натуральным кандыдатам на аднаасобную ўладу з’явіўся Калчак, які некалі прызначаўся пецярбургскім афіцэрствам на ролю, згуляную потым Карнілавым.</blockquote> Калчак жа сваім заданнем лічыў з’яднаць разрозненыя афіцэрскія кружкі, наладзіць іх узаемадзеянне. У прыватным парадку Аляксандр Васільевіч сустракаўся з Мілюковым і {{нп3|Васіль Вітальевіч Шульгін|В. В. Шульгіным|ru|Шульгин, Василий Витальевич}}. 1 ліпеня Калчака наведалі члены Галоўнага камітэта Саюзу афіцэраў арміі і флоту і паднеслі яму шаблю наўзамен выкінутай у мора, з надпісам «Рыцару гонару ад Саюзу афіцэраў арміі і флоту». Адбылася таксама сустрэча Калчака са старшынёй Саюзу палкоўнікам Л. М. Навасільцавым: адмірал выказаў згоду застацца ў Расіі, хай нават на нелегальным становішчы, і не ехаць у Амерыку, аднак у Навасільцава «нічога рэальнага» ў той час не было. Смолін лічыць, што насамрэч заданнем дэлегацыі Саюзу, створанага па пачыне Стаўкі і тагачаснага Галоўкаверха генерала Аляксеева, было знішчэння ў належнай форме канкурэнта пратэжэ Стаўкі Карнілава, якога да таго ж у гэты час актыўна пачала ў процівагу Петраграду «раскручваць» Масква. Карнілаў не быў гэтак інтэлігентны, як Калчак, аднак у яго ў руках была рэальная сіла, а 19 ліпеня ён стаў Вярхоўным галоўнакамандуючым. Калчак да ўлады не рваўся і з Карнілавым сапернічаць не збіраўся, наадварот, ён шанаваў гэтага таленавітага і адважнага генерала. Карнілаў, у сваю чаргу, лічыў Калчака сваім прыхільнікам, і прозвішча адмірала фігуравала ў розных варыянтах спісаў карнілаўскага ўрада{{sfn|Смолин|2012|с=186—190|name=S186-190}}<ref name=Z344-349/>. Пры гэтым гісторык А. С. Кручынін паказвае, што настрой Калчака на наважныя дзеянні адпавядаў становішчу таго часу значна лепш, чым зацятая лаяльнасць Карнілава Часоваму ўраду, якая стала згубнай [[Карнілаўскае выступленне|ужо праз месяц]]{{sfn|Кручинин|2010|с=182}}. Пра палітычную актыўнасць і антыўрадавую дзейнасць гнанага адмірала Часовы ўрад быў добра інфармаваны. Паводле дадзеных Смірнова, Керанскаму атрымалася раскрыць ваенны аддзел «Рэспубліканскага цэнтра». Апошняй кропляй, якая перапоўніла чашу цярплівасці Керанскага, стаў візіт 21 ліпеня генерала {{нп3|Васіль Іосіфавіч Гурка|В. І. Гуркі|ru|Гурко, Василий Иосифович}}, які знаходзіўся ў рэзкай апазіцыі да Часовага ўрада і асабіста Керанскага, да Калчака. Яны абмяркоўвалі становішча ў арміі і генерала Карнілава, здольнага, паводле іх думкі, спыніць яе развал. На наступны дзень Калчак хацеў нанесці Гурку зваротны візіт, аднак таго арыштавалі паводле дырэктывы Керанскага за манархічную прапаганду і публікацыю ліста [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалаю II]] ад 4 сакавіка, у якім генерал прадказваў рэстаўрацыю манархіі. Перад арыштам Гуркі Калчак атрымаў ад Керанскага тэрміновую тэлеграму з вымогай хутка адбыць у [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ПАЗШ]] і данесці пра прычыны затрымкі ад’езду, што, як адзначаюць сучасныя гісторыкі, не магло быць простым супадзеннем. Гісторык П. В. Зыранаў лічыць, што калі б Калчак чыстасардэчна распавёў Керанскаму пра гэтыя прычыны, то аказаўся б у [[Петрапаўлаўская крэпасць|Петрапаўлаўскай крэпасці]] разам з Гуркам<ref name=Z344-349/>. == Час блуканняў == Руская ваенна-марская місія ў складзе А. В. Калчака, М. І. Смірнова, Д. Б. Калячыцкага, В. В. Безуара, І. Э. Вуіч, А. М. Мезенцава пакінула сталіцу 27 ліпеня 1917 года. Да нарвежскага горада [[Берген]]а Аляксандр Васільевіч даехаў пад чужым прозвішчам, каб схаваць свае сляды ад нямецкай разведкі. З Бергена місія паехала ў Англію{{sfn|Зырянов|2012|с=349—352|name=Z349-352}}. === У Англіі === У Англіі Калчак правёў два тыдні: знаёміўся з марской авіяцыяй, падводнымі лодкамі, тактыкай супрацьлодкавага змагання, наведваў заводы. З англійскімі адміраламі ў Аляксандра Васільевіча склаліся добрыя адносіны, саюзнікі даверна прысвячалі Калчака ў ваенныя планы<ref name=H4/>. У Лондане Калчака пазнаёмілі з {{нп3|Лорды — члены Камітэта Адміралцейства|першым лордам адміралцейства|ru|Лорды — члены Комитета Адмиралтейства}} адміралам [[Джон Рашуорт Джэліка|Джонам Джэлікам]]. Яны абмяркоўвалі мінаванне, гаварылі аб марской авіяцыі. Калчак прасіў дазволу ўзяць удзел у адной з яе аперацый. Разведвальны палёт на двухматорным самалёце зрабіў на рускага адмірала вялікае ўражанне. У Англіі Аляксандр Васільевіч некалькі разоў сустракаўся таксама з начальнікам англійскага Марскога генеральнага штаба генералам Холам<ref name=Z349-352/>. === У ЗША === [[Файл:Kolchak-Coffman.jpg|left|250px|thumb|Калчак і амерыканскі адмірал Д. Кофман на палубе флагманскага лінкара «Пенсільванія». ЗША. 1917 год.]] [[Файл:Kolchak-in-NY.jpg|thumb|300px|Група рускіх і амерыканскіх марскіх афіцэраў на чале з Калчаком (сядзіць у цэнтры) у [[Нью-Ёрк]]у. Справа ад Калчака — [[Міхаіл Іванавіч Смірноў (контр-адмірал)|М. І. Смірноў]].]] 16 жніўня руская місія на крэйсеры «Глонсестер» выйшла з Глазга да берагоў ЗША, куды прыбыла 28 жніўня 1917 года. Высветлілася, што ніякай Дарданэльскай аперацыі амерыканскі флот ніколі і не планаваў. Адпала галоўная прычына падарожжа Калчака ў Амерыку, і з гэтага моманту яго місія насіла ваенна-дыпламатычны характар. Калчак прабыў у ЗША каля двух месяцаў, за гэты час сустракаўся з рускімі дыпламатамі на чале з паслом {{нп3|Барыс Аляксандравіч Бахмецьеў|Б. А. Бахмецьевым|ru|Бахметьев, Борис Александрович}}, марскім і ваенным міністрамі і дзяржаўным сакратаром ЗША. 16 кастрычніка Калчака прыняў амерыканскі прэзідэнт [[Томас Вудра Вільсан|Вудра Вільсан]]{{sfn|Зырянов|2012|с=354—359|name=Z354-359}}. Калчак па просьбе калег-саюзнікаў папрацаваў у амерыканскай Марской акадэміі, дзе кансультаваў слухачоў акадэміі па міннай справе, прызнаным майстрам якой ён з’яўляўся. Па запрашэнні марскога міністра знаёміўся з амерыканскім флотам і на флагмане «Пенсільванія» больш 10 дзён браў удзел у флоцкіх манеўрах{{sfn|Плотников|1998|с=120—121|name=P120-121}}<ref name=H4/>. Калчак лічыў, што місія ў Амерыку не атрымалася. Было вырашана вяртацца ў Расію. У Сан-Францыска, ужо на заходнім узбярэжжы ЗША, Калчак атрымаў тэлеграму з Расіі з прапановай выставіць сваю кандыдатуру ва {{нп3|Усерасійскі ўстаноўчы сход|Устаноўчы сход|ru|Всероссийское учредительное собрание}} ад [[Канстытуцыйна-дэмакратычная партыя|кадэцкай партыі]] па Чарнаморскай флоцкай акрузе, на што ён адказаў згодай, аднак яго зваротная тэлеграма спазнілася. 12 (25) кастрычніка Калчак з афіцэрамі адправіўся з Сан-Францыска ва Уладзівасток на японскім параходзе «Карыя-Мару»<ref name=Z354-359/>. === У Японіі === Праз два тыдні параход прыбыў у японскі порт [[Якагама|Іакагама]]. Тут Калчак пазнаў пра [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|звяржэнне Часовага ўрада]] і захоп улады [[бальшавік]]амі, пра пачатак перамоў урада [[Уладзімір Ільіч Ленін|Леніна]] з германскімі ўладамі ў Брэсце пра сепаратны [[Брэсцкі мір|мір]], ганебней і кабальней якога Калчак не мог сабе ўявіць<ref name=P120-121/>. Аляксандр Васільевіч востра перажываў тое, што здарылася на Радзіме, сваю немач што-небудзь змяніць<ref name=H4/>: {{quotation|Быць рускім, быць суайчыннікам Керанскага, Леніна… цэлы свет глядзіць менавіта так: [[Іуда Іскарыёт]] на цэлыя стагоддзі сімвалізаваў [[яўрэі|яўрэяў]], а якую калекцыю падобных індывідаў дала наша дэмакратыя, наш «народ-баганосец».|А. В. Калчак}} Калчаку зараз трэба было вырашыць цяжкае пытанне, што рабіць далей, калі ў Расіі зацвердзілася ўлада, якую ён не прызнаваў, лічачы здрадлівай і вінаватай у развале краіны. Злучаць служэнне Радзіме з бальшавізмам для яго было неймаверна. Ён вырашыў як прадстаўнік былога рускага ўрада, які быў звязаны вядомымі абавязаннямі з Антантай, працягваць вайну<ref name=H4/>. Сваім афіцэрам ён падаў поўную волю заставацца за мяжой ці ехаць на Радзіму, сам жа ва ўзніклым становішчы сваё вяртанне ў Расію ён лічыў немагчымым і паведаміў пра сваё непрызнанне сепаратнага міра саюзнаму англійскаму ўраду. Ён прасіў таксама прыняць яго на службу «як заўгодна і дзе заўгодна» для працягу вайны з Германіяй<ref name=Z354-359/>. Выбар Англіі Калчак тлумачыў найлепшымі адносінамі, якія склаліся ў яго з прадстаўнікамі гэтай краіны за час замежнага падарожжа<ref name=H4/>. Пазней Калчак напісаў пра спробу вызначыцца на англійскую службу{{sfn|Плотников|1998|с=128}}: {{quotation|Я пакінуў Амерыку напярэдадні бальшавіцкага перавароту і прыбыў у Японію, дзе пазнаў пра ўтвораны ўрад Леніна і пра падрыхтоўку да [[Брэсцкі мір|Брэсцкага міра]]. Ні бальшавіцкага ўрада, ні Брэсцкага міра я прызнаць не мог, але як адмірал рускага флоту я лічыў для сябе наша саюзнае абавязанне ў дачыненні Германіі такім, якое захоўвае ўсю сілу. Адзіная форма, у якой я мог працягваць сваё служэнне Радзіме, якая аказалася ў руках германскіх агентаў і здраднікаў<ref group="заўв">Гісторык Плотнікаў адзначае, што з урадавых колаў Калчак добра ведаў пра сувязі Леніна і іншых бальшавіцкіх кіраўнікоў з германскімі ўладамі, атрыманне ад іх грошай і ўзгадненне дзеянняў</ref>, быў удзел у вайне з Германіяй на боку нашых саюзнікаў. З гэтай мэтай я звярнуўся, праз англійскага пасла ў Токіа, да англійскага ўрада з просьбай прыняць мяне на службу, каб я мог браць удзел у вайне і тым самым выканаць абавязак перад Радзімай і яе саюзнікамі.|А. В. Калчак}} Неўзабаве Калчака выклікалі ў англійскае пасольства і паведамілі, што Вялікабрытанія ахвотна прымае яго прапанову<ref name=Z354-359/>. 30 снежня 1917 года Калчак атрымаў паведамленне пра прызначэнне на [[Месапатамская кампанія|Месапатамскі фронт]]. У першай палове студзеня 1918 года Калчак выехаў з Японіі праз [[Шанхай]] у [[Сінгапур]]{{sfn|Зырянов|2012|с=362—365|name=Z362-365}}. === У Сінгапуры і Кітаі === [[Файл:Kolchak27540v.jpg|left|250px|thumb|Калчак на [[Кітайска-Усходняя чыгунка|Кітайска-Усходняй чыгунцы]] ў форме КУЧ. 1917 год.]] У сакавіку 1918 года, прыбыўшы ў [[Сінгапур]], Калчак атрымаў сакрэтнае даручэнне тэрмінова вяртацца ў Кітай для працы ў [[Маньчжурыя|Маньчжурыі]] і Сібіры. Змена рашэння англічан была звязана з настойлівымі заступніцтвамі рускіх дыпламатаў і іншых палітычных колаў, што бачылі ў адмірале кандыдата ў правадыры супраць бальшавіцкага руху. Першым параходам Аляксандр Васільевіч вярнуўся ў [[Шанхай]], дзе і завяршылася, не паспеўшы пачацца, яго англійская служба. Падрабязнасці новага прызначэння адмірала чакалі ў рускага пасланца ў [[Пекін]]е князя М. А. Кудашава. У Шанхаі Калчак сустрэўся са старшынёй управы [[Руска-Азіяцкі банк|Руска-Азіяцкага банка]] {{нп3|Аляксей Іванавіч Пуцілаў|А. І. Пуцілавым|ru|Путилов, Алексей Иванович}}, потым па чыгунцы даехаў да Пекіна і наведаў {{нп3|Мікалай Аляксандравіч Кудашаў|Кудашава|ru|Кудашев, Николай Александрович}}, які распавёў Аляксандру Васільевічу, што гэта менавіта ён настаяў на камандзіроўцы адмірала ў Кітай, спадзеючыся вырашыць з яго дапамогай шэраг важных заданняў. Дыпламат расказаў адміралу, што бальшавіцкі ўрад у розных канцах Расіі ўжо пачаў сустракаць супраціўленне, прыкладам, на Поўдні Расіі ўжо змагаецца [[Добраахвотніцкая армія]] генералаў [[Міхаіл Васільевіч Аляксееў|Аляксеева]] і [[Лаўр Георгіевіч Карнілаў|Карнілава]]. Галоўным з заданняў, якія мог вырашыць Калчак, дыпламат бачыў аб’яднанне атрадаў, якія хаатычна фармаваліся на [[Далёкі Усход Расіі|Далёкім Усходзе]] супраць бальшавіцкіх атрадаў, у адзіную буйную ўзброеную сілу, якую можна было б супрацьставіць бальшавікам<ref name=Z362-365/>. C прыбыццём Калчака ў Кітай завяршыўся перыяд яго замежных блуканняў. Зараз адмірала чакала палітычнае і ваеннае змаганне з бальшавіцкім рэжымам усярэдзіне Расіі{{sfn|Плотников|1998|с=133}}. Месцам арганізацыі сіл меркавалася [[Кітайска—Усходняя чыгунка]] (КУЧ), пабудаваная рускімі да [[1903]] года, з цэнтрам у [[Харбін]]е<ref name=H4/>. У Пекіне Калчак сустрэўся з кіраўніком КУЧ генералам {{нп3|Дзмітрый Леанідавіч Харват|Д. Л. Харватам|ru|Хорват, Дмитрий Леонидович}}, які расказаў Калчаку пра патрэбу афармлення адмірала ў штатах КУЧ для кіраўніцтва аховай чыгункі і ўсім ваенна-стратэгічным бокам справы, злучаным з выратаваннем КУЧ як рускай уласнасці. 10 мая 1918 года на пасяджэнні акцыянераў КУЧ Калчак быў уведзены ў склад кіравання і прызначаны галоўным інспектарам ахоўнай варты КУЧ з адначасным кіраўніцтвам усімі рускімі ўзброенымі сіламі ў яе паласе адчужэння<ref name=Z362-365/>. 11 мая Калчак прыбыў у Харбін. У харбінскіх газетах было надрукавана інтэрв’ю з адміралам, у якім ён абяцаў аднавіць законнасць і правапарадак у горадзе. У паласе адчужэння дзеялі некалькі ўзброеных фармаванняў: пяцітысячны Асаблівы маньчжурскі атрад атамана [[Рыгор Міхайлавіч Сямёнаў|Р. М. Сямёнава]], які не падпарадкоўваўся Харвату, двухтысячны харбінскі атрад палкоўніка М. В. Арлова і атрад атамана {{нп3|Іван Паўлавіч Калмыкаў|І. П. Калмыкава|ru|Калмыков, Иван Павлович}}, які дзейнічаў на ўсходнім канцы КУЧ. Калчак пачаў арганізацыю буйнага злучэння, якое разгортвалася пад прыкрыццём узмацнення аховы чыгункі{{sfn|Плотников|1998|с=136}}. Апорай Калчака стаў атрад Арлова. Калчак спрабаваў наладзіць адносіны з атаманам Сямёнавым, аднак, у сілу японскіх інструкцый і ўласнага староннага дачынення да «спадароў», Сямёнаў на кантакт ісці адмовіўся, увайшоў з Калчаком у канфлікт, і гэты самы буйны атрад Калчак праз некаторы час перастаў браць у разлік сваіх сіл. Пачатак арганізацыі Калчаком [[Флатылія|флатыліі]] на [[Сунгары]] і яго планы па занятку Уладзівастока заклапацілі японцаў, якія рыхтавалі [[Інтэрвенцыя|інтэрвенцыю]]. Яны сталі праводзіць варожую Калчаку палітыку. Аляксандру Васільевічу давялося з яго невялікім атрадам фактычна супрацьстаяць на Усходзе Расіі волі Японіі як вялікай дзяржавы і яе нарастальнаму ціску. Урэшце Калчак вырашыў з’ездзіць у Японію для высвятлення адносін з японскімі ваеннымі вярхамі{{sfn|Зырянов|2012|с=366—379|name=Z366-379}}. === Зноў у Японіі === 30 чэрвеня Калчак, перадаўшы камандаванне генералу {{нп3|Барыс Расціслававіч Крашчаціцкі|Б. Р. Крашчаціцкаму|ru|Хрещатицкий, Борис Ростиславович}}, паехаў у Японію. Мэтай падарожжа, апроч высвятлення адносін з японцамі, было імкненне завязаць сувязі з прадстаўнікамі іншых краін, атрымаць ад іх падтрымку ў ваенным будаванні. Пасол {{нп3|Васіль Мікалаевіч Крупянскі|В. М. Крупянскі|ru|Крупенский, Василий Николаевич}} арганізаваў сустрэчу Калчака з начальнікам японскага Генштаба генералам Іхарай і яго памочнікам генералам [[Танака Гііці|Г. Танакам]]. Сустрэча не прынесла вынікаў: японцы пераканаліся, што маніпуляваць Калчаком не атрымаецца; быўшы ўпэўненымі ў «японафобіі» Калчака, яны не зрабілі яму спрыяння ў знішчэнні супярэчнасцей з японскімі прадстаўнікамі на Далёкім Усходзе і нават паспрабавалі затрымаць яго ў Японіі пад падставай адпачынку і лячэння, бо такая вядомая і цяжкакіроўная асоба на Далёкім Усходзе замінала ажыццяўленню іх планаў. Японцы не хацелі лічыцца з рускімі інтарэсамі на Далёкім Усходзе ў перыяд развалу Расіі. Тым не менш, тут Калчак пазнаёміўся з брытанскім генералам {{нп3|Альфрэд Нокс|А. Ноксам|ru|Нокс, Альфред}}. У іх завязаліся сяброўскія адносіны. Паводле парады Крупянскага Калчак наведаў французскага пасла ў Токіа Э. Рэнё, якога ўжо тады лічылі прэтэндэнтам на пост кіраўніка французскай місіі ва Уладзівастоку. У верасні Калчак пазнаў, што Нокс і Рэнё адпраўляюцца ва Уладзівасток, і, мабыць, пры спрыянні Нокса здолеў атрымаць месца на іх судне. 16 верасня Аляксандр Васільевіч пакінуў Японію. Разумеючы, што на Далёкім Усходзе японцы будуць замінаць яго працы, ён меў намер паехаць на Поўдзень Расіі, каб адшукаць сям’ю і паступіць на службу да Аляксеева і Карнілава (у той час ён не ведаў пра гібель апошняга падчас няўдалага {{нп3|Штурм Екацярынадара, сакавік 1918|штурму Екацярынадара|ru|Штурм Екатеринодара (март 1918)}} пад канец сакавіка 1918 года){{sfn|Плотников|1998|с=139—145}}<ref name=Z366-379/>. == Грамадзянская вайна == {{Асноўны артыкул|Грамадзянская вайна ў Расіі}} Калчак прыбыў ва [[Уладзівасток]] 19—20 верасня 1918 года. Ва Уладзівастоку Калчак вывучыў становішча на ўсходніх ускраінах краіны, пазнаў пра нараду прадстаўнікоў розных дэмакратычных сіл, якая адбылася ва Уфе, і пра ўтварэнне {{нп3|Часовы Усерасійскі ўрад|Дырэкторыі|ru|Временное Всероссийское правительство}}, якая прэтэндавала на ролю «Часовага Усерасійскага ўрада» — аб’яднанага антыбальшавіцкага ўрада на тэрыторыі ад Волгі да Сібіры. Пазнаўшы пра прыезд Калчака, з ім захацелі сустрэцца многія марскія афіцэры. На прыватнай нарадзе з імі адмірал заявіў, што з канкуруючых урадаў ён падтрымаў бы {{нп3|Часовы Сібірскі ўрад, Валагодскага|Сібірскі|ru|Временное Сибирское правительство (Вологодского)}}, бо ён з’явіўся без знешняга ўплыву і змог правесці мабілізацыю насельніцтва, што азначала значную падтрымку ўрада грамадзянамі. Прыезд Калчака супаў па часе з наведваннем Уладзівастока {{нп3|Пётр Васільевіч Валагодскі|П. В. Валагодскім|ru|Вологодский, Пётр Васильевич}}, 21 верасня яны сустрэліся. Пазнаёміўся Аляксандр Васільевіч і з адным з кіраўнікоў антыбальшавіцкага выступлення {{нп3|Чэхаславацкі корпус|Чэхаславацкага корпуса|ru|Чехословацкий корпус}} і камандуючым чэхаславацкімі войскамі генералам [[Радала Гайда|Р. Гайдам]], з якім, паводл дадзеных І. Ф. Плотнікава, Калчак дамовіўся пра будучую супольную працу{{sfn|Зырянов|2012|с=398—406|name=Z398-406}}{{sfn|Плотников|1998|с=149|name=P149}}. У выніку дзвюх гутарак Гайда, чалавек вельмі цяжкакіроўны, трапіў пад уплыў Калчака<ref name=Z398-406/>. === Ваенны і марскі міністр Дырэкторыі === [[Файл:Directoria.jpg|thumb|злева|250px|Віцэ-адмірал А. В. Калчак — ваенны міністр Часовага Усерасійскага ўрада са сваім блізкім асяроддзем. Крайні справа (сядзіць) начальнік аховы А. Удзінцоў. 1918 год.]] Праз Сібір Калчак ехаў як прыватная асоба ў цывільным адзенні<ref name=H4/>. 13 кастрычніка 1918 года ў сваім руху на [[Вобласць Войска Данскога|Дон]] ён прыбыў у [[Омск]], плануючы правесці тут толькі некалькі дзён. Перадусім Аляксандр Васільевіч усталяваў сувязь з прадстаўнікамі [[Добраахвотніцкая армія|Добраахвотніцкай арміі]]. Яны ставіліся да Дырэкторыі вельмі адмоўна, лічачы яе «паўторам Керанскага», што, на думку гісторыка Хандорына, цалкам адпавядала праўдзе. З нагоды жадання Калчака прабірацца на [[Поўдзень Расіі (1919—1920)|Поўдзень]] генералы казалі яму: «Навошта Вы паедзеце — там… ёсць улада [[Антон Іванавіч Дзянікін|Дзянікіна]], там ідзе свая праца, а Вам трэба заставацца тут», маючы на ўвазе ідэю перавароту. У Омску адбылася сустрэча Калчака і галоўнакамандуючага войскамі Дырэкторыі генерала [[Васіль Георгіевіч Болдыраў|В. Г. Болдырава]]. Мабыць, пасля гэтай сустрэчы Калчак адправіў ліст генералу Аляксееву пра сваё жаданне служыць пад яго кіраўніцтвам<ref>''Деникин А. И.'' [http://militera.lib.ru/memo/russian/denikin_ai2/3_11.html Очерки русской смуты.] В 3 кн. — Кн. 2, т. 2. Борьба генерала Корнилова; т. 3. Белое движение и борьба Добровольческой армии — М.: Айрис-пресс, 2006. — С. 465. — 736 с. — (Белая Россия) — ISBN 5-8112-1891-5 (Кн. 2).</ref>. Аляксандр Васільевіч сустракаўся і з іншымі членамі Дырэкторыі, дзе большасць былі [[Партыя сацыялістаў-рэвалюцыянераў|эсэрамі]], а таксама з прадстаўніком Добраахвотніцкай арміі ў Сібіры палкоўнікам Д. А. Лебедзевым, казачымі афіцэрамі, камендантам Омска казачым палкоўнікам В. І. Воўкавым<ref name=Z398-406/>. З Калчаком спрабавалі ўсталяваць адносіны і члены ўрада, уключаючы кіраўніка Дырэкторыі {{нп3|Мікалай Дзмітрыевіч Аўксенцьеў|М. Д. Аўксенцьева|ru|Авксентьев, Николай Дмитриевич}}. З аднаго боку, у Калчаку мелі патрэбу, з іншай, яго баяліся; праз яго вылічвалі наладзіць адносіны з англічанамі, бо было вядома, што Калчак з імі ў добрых адносінах, аднак адначасна і асцерагаліся яго дыктатарскіх схільнасцей<ref name=H4/>. Да часу прыезду ў Омск Калчак зацвердзіўся ў думцы, што адзіным сродкам перамагчы бальшавізм можа быць толькі [[ваенная дыктатура]]<ref name=H4/>. У гэты ж час па заданні падпольнай антыбальшавіцкай арганізацыі Нацыянальны цэнтр з Масквы ў Сібір і Маньчжурыю выехаў сібірскі кадэт, у мінулым дэпутат [[Дзяржаўная дума Расійскай імперыі|IV Дзярждумы]] {{нп3|Віктар Мікалаевіч Пепяляеў|В. М. Пепяляеў|ru|Пепеляев, Виктор Николаевич}}. Ад Нацыянальнага цэнтра ён меў адмысловае заданне і значныя паўнамоцтвы: {{quotation|Нацыянальны цэнтр камандзіраваў мяне на ўсход для працы ў карысць аднаасобнай дыктатуры і для перамоў з адміралам Калчаком з мэтай прадухілення саперніцтва імёнаў Аляксеева і Калчака. Са смерцю Аляксеева кандыдатура адмірала стала бясспрэчнай…|В. М. Пепяляеў}} Сведчанне Пепяляева, напісанае ў сакавіку 1919 года, вельмі важнае. Кандыдатура Калчака разглядалася ў антыбальшавіцкіх колах ужо даўно, паколькі выехаў з Масквы ён яшчэ ў жніўні 1917 года. Гісторык І. Ф. Плотнікаў прыходзіць да думкі, што ў Нацыянальным цэнтры ведалі пра месцазнаходжанне Калчака вясной — летам 1918 года на Далёкім Усходзе і разглядалі яго як кандыдата ва ўсерасійскія дыктатары<ref name=P149/>. Адносна магчымай канкурэнцыі імёнаў Калчак заявіў Пепяляеву: «…калі б я меў уладу, то, з’яднаўшыся з Аляксеевым, я б аддаў яе яму»{{sfn|Зырянов|2012|с=410}}. 16 кастрычніка Болдыраў прапанаваў Калчаку пост ваеннага і марскога міністра (замест П. П. Іванова-Рынава, які не задавальняў Дырэкторыю і ўрад). Ад гэтага паста, не жадаючы злучаць сябе з Дырэкторыяй, Калчак спачатку адмовіўся, але потым, высветліўшы шэраг пытанняў (асабліва пытанне пра ступень падпарадкаванасці яму некаторай часткі арміі), даў згоду з умовай, што калі становішча і ўмовы працы будуць супярэчыць яго паглядам, ён пакідае за сабой права пайсці. Супраць кандыдатуры Калчака Сібірскі ўрад нічога не меў, пярэчылі толькі Іваноў-Рынаў, начальнік штаба Сібірскай арміі П. А. Бялоў (Вітэнкопф) і эсэраўскі правадыр [[Віктар Міхайлавіч Чарноў|В. М. Чарноў]]. У пачатку лістапада амаль удалося дасягнуць пагаднення, але гэтым разам супраць уваходжання ў склад урада Я. Ф. Рагоўскага, які знаходзіўся пад падозраннем у арганізацыі сепаратных эсэраўскіх узброеных фармаванняў, выступіў ужо Калчак. Саступіў адмірал толькі пасля просьбы міністра забеспячэння {{нп3|Іван Інакенцьевіч Сярэбраннікаў|І. І. Сярэбраннікава|ru|Серебренников, Иван Иннокентьевич}}, які старшыняваў, «выратаваць становішча спраў, увайсці ў склад Савета Міністраў, замірыўшыся з наяўнасцю ў Савеце некаторых непажаданых для яго асоб»<ref name=Z398-406/>. 5 лістапада 1918 года прызначаны ваенным і марскім міністрам Часовага Усерасійскага Урада<ref>Указ Временного Всероссийского Правительства // Прибайкальская жизнь, Верхнеудинск, № 65, 9 ноября 1918 года, стр.3</ref>. 7 лістапада Аляксандр Васільевіч прыступіў да выканання сваіх новых абавязкаў, першымі сваімі загадамі пачаўшы фарміраванне цэнтральных органаў Ваеннага міністэрства і Галоўнага штаба<ref name=Z398-406/>. На наступны дзень Калчак адправіўся на фронт для асабістага азнаямлення са становішчам арміі і яе камандным складам<ref name=H5>''Хандорин В. Г.'' [http://kolchak.sitecity.ru/stext_1811041801.phtml Адмирал Колчак: правда и мифы. Гл. «Военный переворот и приход к власти»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131016095701/http://kolchak.sitecity.ru/stext_1811041801.phtml |date=16 кастрычніка 2013 }}.</ref>. === Вярхоўны кіраўнік Расіі === {{main|Прыход да ўлады адмірала Калчака}} [[Файл:Kolchak07.jpg|thumb|250px|right|А. В. Калчак, афіцыйная фатаграфія 1919 года.]] Пасля шэрага ваенных параз і страты [[Іжэўск]]а ([[7 лістапада]]) аўтарытэт Дырэкторыі ў вачах арміі ўпаў. [[Часовы Усерасійскі ўрад]] не валодаў рэальнай уладай, а з няшчасцямі на фронце настрой афіцэрства рабіўся ўсё больш кансерватыўным. Левасацыялістычная Дырэкторыя апынулася ізаляванай ад ваенных — адзінай рэальнай сілы супраць бальшавікоў<ref>''Кенез П.'' Красная атака, белое сопротивление. 1917—1918 / Пер. с англ. К. А. Никифорова. — М.: Центрполиграф, 2007. — С. 258. — (Россия в переломный момент истории). — ISBN 978-5-9524-2748-8.</ref>. Наспеў урадавы крызіс, выкліканы незадаволенасцю ваеннага асяроддзя. Прыезд Калчака ў Омск супаў з канфліктам Дырэкторыі і Савета міністраў. Калчак, прыхільнік цвёрдага курса, быў залучаны ў гэта змаганне на боку Савета міністраў{{sfn|Плотников|1998|с=159}}. Ваенныя склалі ўдарную сілу змовы супраць Дырэкторыі. 18 лістапада афіцэры-казакі арыштавалі эсэраў — прадстаўнікоў левага крыла [[Часовы Усерасійскі ўрад|Часовага Усерасійскага ўрада]]{{sfn|Цветков|2009|с=10}}. Батальён аховы Дырэкторыі, які складаўся з эсэраў, быў раззброены. У падтрымку Дырэкторыі не выступіла ніводная ваенная частка омскага гарнізона<ref name=H5/>. Пасля арышту эсэраў Савет міністраў прызнаў Дырэкторыю няіснай, абвясціў пра прыняцце на сябе ўсёй поўнасці вярхоўнай улады і заявіў пра патрэбу «поўнага засяроджвання ўлады ваеннай і грамадзянскай у руках адной асобы з аўтарытэтным імем у ваенных і грамадскіх колах», якая будзе кіраваць на прынцыпах адзінаначалля{{sfn|Кручинин|2010|с=273}}. Было вырашана «перадаць часова ажыццяўленне вярхоўнай улады адной асобе, якая абапіраецца на спрыянне Савета міністраў, прысвоіўшы такой асобе тытул [[Вярхоўны кіраўнік|Вярхоўнага кіраўніка]]». Было выпрацавана і прынята «Палажэнне пра часовы лад дзяржаўнай улады ў Расіі» (так званая «Канстытуцыя 18 лістапада»), якая ўсталёўвала, у прыватнасці, парадак стасункаў Вярхоўнага кіраўніка і Савета міністраў<ref name="правитель">[http://scepsis.ru/library/id_2923.html Положение о временном устройстве государственной власти в России, утверждённое Советом министров 18 ноября 1918 г.]</ref>. Кандыдатамі ў «дыктатары» разглядаліся галоўнакамандуючы войскамі Дырэкторыі генерал [[Васіль Георгіевіч Болдыраў|В. Г. Болдыраў]], кіраўнік КУЧ генерал [[Дзмітрый Леанідавіч Харват|Д. Л. Харват]] і ваенны і марскі міністр віцэ-адмірал А. В. Калчак. Савет міністраў галасаваннем выбраў Калчака. Калчак быў узведзены ў [[Табель аб рангах|поўныя адміралы]], яму было перададзена ажыццяўленне вярхоўнай дзяржаўнай улады і прысвоена званне Вярхоўнага кіраўніка. У яго падначаленне ўваходзілі ўсе ўзброеныя сілы дзяржавы. Вярхоўны кіраўнік мог прадпрыняць любыя меры, аж да надзвычайных, па забеспячэнні ўзброеных сіл, а таксама па ўсталяванні грамадзянскага парадку і законнасці<ref>''Зимина В. Д.'' Белое дело взбунтовавшейся России: Политические режимы Гражданской войны. 1917—1920 гг. — М.: Рос. гуманит. ун-т, 2006. —С. 147. — 467 с. — (История и память). — ISBN 5-7281-0806-7.</ref>. Калчак заявіў пра згоду на абранне і першым загадам па арміі абвясціў пра прыняцце звання Вярхоўнага галоўнакамандуючага ўсімі сухапутнымі і марскімі сіламі. Калчак так вызначаў кірунак працы на пасту Вярхоўнага кіраўніка: {{пачатак цытаты}}Прыняўшы цяжкасць гэтай улады ў вылучна цяжкіх умовах Грамадзянскай вайны і поўнага засмучэння дзяржаўных спраў і жыцця, аб’яўляю, што я не пайду ні па шляху рэакцыі, ні па згубным шляху партыйнасці. Галоўнай мэтай я стаўлю стварэнне баяздольнай арміі, перамогу над бальшавікамі і ўсталяванне законнасці і парадку{{sfn|Белое движение|2007|с=94}}{{канец цытаты}} Грамадскасць паставілася да перавароту ці безуважна, ці радасна, спадзеючыся на ўсталяванне цвёрдай улады. Краіны Антанты падтрымалі Калчака<ref name=H4/>. Вярхоўны кіраўнік абвясціў першым, самым важным заданнем умацаванне і падвышэнне баяздольнасці арміі; другім — «перамогу над бальшавізмум». Трэцім заданнем, рашэнне якога прызнавалася магчымым толькі пры ўмове перамогі, абвяшчалася «адраджэнне і ўскрысенне гінучай дзяржавы». Дзейнасць новай улады аб’яўлялася накіраванай на тое, каб «часовая вярхоўная ўлада Вярхоўнага Кіраўніка і Вярхоўнага Галоўнакамандуючага магла б перадаць лёс дзяржавы ў рукі народа, падаўшы яму ўладкаваць дзяржаўнае кіраванне па сваёй волі»<ref>''Смирнов М. И.'' [http://www.hrono.ru/sobyt/1900sob/19181118kolchak.html Александр Васильевич Колчак (краткий биографический очерк).] — Париж, 1930.</ref>. Пасля свайго {{нп3|Прыход да ўлады адмірала Калчака|прыходу да вярхоўнай улады|ru|Приход к власти адмирала Колчака}} Калчак скасаваў дырэктыву пра тое, што [[яўрэі]] як патэнцыяльныя шпіёны падлягаюць высяленню з 100-вёрстнай прыфрантавой зоны<ref>''Костин А. Л.'' Посеяли ветер — пожали бурю. — М.: Гелиос АРВ, 2004. — C. 162. — 224 с. — ISBN 5-85438-111-7.</ref>. Як піша гісторык В. В. Жураўлёў, найважнейшай ідэалагічнай канстантай калчакаўскага кіравання стала формула-лозунг «аднаўлення законнасці». 28 лістапада на сустрэчы з прадстаўнікамі прэсы Калчак заяўляў: «Парадак і закон у маіх вачах з’яўляюцца нязменнымі спадарожнікамі, непарыўна адзін з адным злучанымі». «Законнасць» планавалася забяспечыць шляхам аднаўлення правапераемства расійскай улады — як было заяўлена, новы расійскі ўрад (урад Калчака) дзеяў, «успрыняўшы ўладу былога Часовага ўрада, што ўтварыўся ў сакавіку 1917 года, і паставіўшы сваім заданнем умацаванне свайго аўтарытэта як адзінай улады, пераемнай да гістарычнай улады Дзяржавы Расійскай»<ref name="Журавлев">{{артыкул|спасылка=http://anthropologie.kunstkamera.ru/files/pdf/008/08_08_zhuravlev_k.pdf|аўтар=Журавлёв В. В.|загаловак=«Присвоив таковому лицу наименование верховного правителя»: К вопросу о титуле, принятом адмиралом А. В. Колчаком 18 ноября 1918 г.|выданне=Антропологический форум|год=2008|выпуск=№ 8}}</ref>. У цэлым А. В. Калчак працягнуў эканамічны і палітычны курс Часовага Сібірскага ўрада<ref>''Новиков П. А.'' Гражданская война в Восточной Сибири. — М.: ЗАО Центрполиграф, 2005. — 415 с. ISBN 5-9524-1400-1, стр.101</ref>, былы кіраўнік якога — блізкі да кадэтаў П. В. Валагодскі, які стаў для Вярхоўнага кіраўніка знакам легітымнасці яго кіравання — быў пакінуты Старшынёй Савета міністраў. Загадам пра свой уступ у пасаду Вярхоўнага галоўнакамандуючага Калчак адначасна вызваляў ад яе В. Г. Болдырава. Той знаходзіўся ва Уфе, калі яго выклікаў Калчак і паведаміў пра пераварот. Болдыраў стаў гаварыць пра пагрозу грамадзянскай вайны, адмірал яго рэзка перапыніў: «Генерал, я не хлопчык! Я ўзважыў усё і ведаю, што раблю. Неадкладна выязжайце з Уфы». Болдыраў падпарадкаваўся дырэктыве адмірала<ref name=H5/>. Нягледзячы на тое, што прадстаўнікі кадэцкай партыі, правыя колы і большасць ваенных падтрымалі Калчака<ref name="Tsvetkov34">''Цветков В. Ж.'' Генерал Дитерихс, последний защитник империи. // Генерал Дитерихс. — М: Посев, 2004. — С. 34. — ISBN 5-85824-150-6.</ref>, абвяшчэнне яго Вярхоўным кіраўніком не прайшло гладка. Расійскае аддзяленне {{нп3|Чэхаславацкі нацыянальны савет|Чэхаславацкага нацыянальнага савета|ru|Чехословацкий национальный совет}} 21 лістапада выказвала сваю незадаволенасць пераваротам. Вярхоўны кіраўнік, у сваю чаргу, вельмі рэзка адрэагаваў на выступленне чэшскіх палітыкаў, проста заявіўшы ім, што думка замежнікаў, якія кінулі да таго ж фронт пасля сканчэння сусветнай вайны, яго не цікавіць<ref name=H6/>. «Омскі пераварот» засудзілі таксама прадстаўнікі «рэвалюцыйнай дэмакратыі» і меншавікі, а эсэры заклікалі да ўзброенага супраціўлення<ref name=Tsvetkov34/>. Члены [[Усерасійскі ўстаноўчы сход|Устаноўчага сходу]] на чале з эсэрам [[Віктар Міхайлавіч Чарноў|В. М. Чарновым]], якія знаходзіліся ва Уфе і Екацярынбургу, заявілі, што яны не прызнаюць улады адмірала Калчака, адкрыюць фронт бальшавікам і будуць усімі сіламі супрацівіцца новай уладзе. Пазней у замежнай прэсе хадзілі чуткі і дапушчэнні пра падзеі 18 лістапада ў Омску. Таму [[Расійскі ўрад (1919)|Расійскі ўрад]] выпусціў заяву, у якой характарызаваў зрынутую ўладу Дырэкторыі як «недзелавую», пазбытую палітычнага адзінства і такую, што раздзіралася партыйнымі супярэчнасцямі. Яе эсэраўскім кіраўнікам ставілася ў віну вузкапартыйнае інтрыганства і прыўнясенне палітыкі ў жыццё арміі, а на падставе выпуску газеты «Сібірская гаворка» ад 26 студзеня 1919 года і спробы стварэння чыста эсэраўскай партыйнай ваеннай арганізацыі<ref name=H6>''Хандорин В. Г.'' [http://kolchak.sitecity.ru/stext_1811042431.phtml Адмирал Колчак: правда и мифы. Гл. «Первые шаги Верховного правителя»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131016095747/http://kolchak.sitecity.ru/stext_1811042431.phtml |date=16 кастрычніка 2013 }}.</ref>. [[Файл:Aleksandr Kolchak Signature.jpg|thumb|250px|Аўтограф Вярхоўнага Кіраўніка Расіі адмірала А. В. Калчака.]] Прыход Калчака да ўлады, канцэнтрацыя ў яго руках ваеннай, палітычнай і эканамічнай улады далі магчымасць белым акрыяць ад параз, панесеных імі ў Паволжы восенню 1918 года<ref>Гражданская война в России: Энциклопедия катастрофы. / Науч. ред. С. В. Волков. — М.: Сиб. цирюльник, 2010. — С. 185. — 400 с. — ISBN 978-5-903888-14-6.</ref>. Супрацьбальшавіцкі рух пасля омскіх падзей стаў больш кансалідаваным, аднак падзеі не абыйшліся без страт для яго: палітычная база руху стала вужэй. Такім чынам, у выніку падзей 18 лістапада 1918 года антыбальшавіцкі рух трансфармаваўся ў [[Белы рух]]{{sfn|Зырянов|2012|с=424}}. Омская газета «Наша зара» пісала: «Фронт пачаў дужэць. Забеспячэнне яго самым патрэбным рабілася з кожным днём лепш і лепш. Жыццё прыфрантавой паласы ўпарадкоўвалася. Насельніцтва атрымала ўпэўненасць у заўтрашнім дне і стала паддавацца арганізацыі. Рух непрыяцеля быў спынены»<ref name=H6/>. Калчак спадзяваўся, што пад сцягам змагання з чырвонымі яму атрымаецца аб’яднаць самыя разнастайныя палітычныя сілы і стварыць новую дзяржаўную ўладу. Спачатку становішча на франтах спрыяла гэтым планам. У снежні 1918 года [[Сібірская армія]] заняла [[Перм]], які меў важнае стратэгічнае значэнне і істотныя запасы ваеннага рыштунку. [[Файл:Kolchak marka.jpg|250px|thumb|left|{{нп3|Прапагандысцкая філатэлія|Прапагандысцкая марка|ru|Пропагандистская филателия}}, [[Горад Краснадар|Кацярынадар]], 1919 год.]] Пасля перавароту стала яўным умацаванне дзяржаўнай улады. Скончыліся звады розных урадаў і «абласных дум». Калчак выбудаваў моцную кіраўніцкую вертыкаль. Адзін з бачных бальшавіцкіх дзеячаў, старшыня Сібірскага рэўкама {{нп3|Іван Мікіціч Смірноў|І. М. Смірноў|ru|Смирнов, Иван Никитич}} у перыяд калчакаўскай дыктатуры паведамляў [[Уладзімір Ільіч Ленін|У. І. Леніну]]: «У Сібіры контррэвалюцыя склалася ў слушна арганізаваную дзяржаву з вялікай арміяй і магутным разгалінаваным дзяржапаратам». Гісторык Хандорын адзначае, што, нават робячы зніжку на суб’ектыўнасць і перабольшанасць гэтай асобна ўзятай думкі, нельга не заўважыць, што яна шмат у чым ломіць былое прынятым у савецкай гістарыяграфіі ўяўленне пра «ўнутраную гніласць» дзяржаўнага арганізма белых<ref name=H6/>. У студзені 1919 года адбылося знаёмства Калчака з генералам [[Уладзімір Оскаравіч Капель|У. О. Капелем]], які ўжо даўно ў адпаведнасці са сваімі заслугамі павінен быў атрымаць адпаведнае ваеннае прызначэнне, але аказаўся ў Сібіры без спраў. Завочна Капель быў прадстаўлены Калчаку ў нявыгадным святле. Аднак пры асабістай сустрэчы генерал зрабіў на адмірала добрае ўражанне. Адносіны паміж Калчаком і Капелем наладзіліся, генералу быў даручаны стратэгічны рэзерв Стаўкі — 1-ы Волжскі корпус, які прызначаўся для нанясення ўдараў на найболей важных кірунках<ref>''Гагкуев Р. Г.'' Генерал Каппель // Каппель и каппелевцы. — 2-е изд., испр. и доп. — М.: Посев, 2007. — С. 71—72. — ISBN 978-5-85824-174-4.</ref>. ==== Аднаўленне ўзнагарод Рускай арміі ==== 30 лістапада 1918 года Калчак выдаў загад пра аднаўленне дня святкавання ў гонар Ордэна Святога Вялікапакутніка і Перамаганосца Георгія — 26 лістапада (старога стылю), загадаўшы{{sfn|Кручинин|2010|с=304}}: {{пачатак цытаты}}Лічыць гэты дзень святам усяго Рускага Войска, гераічныя прадстаўнікі якой высокімі подзвігамі, адвагай і мужнасцю захавалі сваю любоў і адданасць нашай Вялікай Радзіме на палях бітвы. <br /> Дзень гэтай урачыста святкаваць штогод ва ўсіх воінскіх частках і камандах.{{канец цытаты|крыніца=Кручинин, А. С. Адмирал Колчак: жизнь, подвиг, память. — М.: АСТ, Астрель, Полиграфиздат, 2010. — с.304}} [[Файл:Kolchak decorating troops.jpg|thumb|слева|250px|Вярхоўны галоўнакамандуючы ўзнагароджвае сваіх салдат.]] Вярхоўны кіраўнік скасаваў заснаванае [[Часовы ўрад Расіі|Часовым урадам]] узнагароджанне «Георгіем з лаўровай галіной», нават забараніўшы нашэнне атрыманых раней такіх узнагарод, як скасаваў і ўзнагароджанне [[Ордэн Святога Станіслава, Расійская імперыя|ордэнам Святога Станіслава]]. Былі адноўлены ўзнагароджанні [[ордэн Святога Георгія|ордэнамі Святога Георгія]] да 2-й ступені ўлучна і Георгіеўскай зброяй, ордэнамі Святога Уладзіміра да 2-й ступені ўлучна і ордэнамі Святой Ганны ўсіх ступеняў. Салдатаў узнагароджвалі Георгіеўскімі крыжамі і медалямі «За стараннасць» (апроч медалёў на стужках ордэна Святога Станіслава). Не былі адноўлены найвышэйшыя імператарскія ордэны: {{нп3|ордэн Святога апостала Андрэя Першазваннага|ордэн Святога апостала Андрэя Першазваннага|ru|Орден Святого апостола Андрея Первозванного}}, [[ордэн Святога Аляксандра Неўскага]], [[ордэн Святога Георгія]] 1-й ступені, [[ордэн Святога Уладзіміра]] 1-й ступені, {{нп3|Ордэн Белага арла, Расійская імперыя|ордэн Белага арла|ru|Орден Белого орла (Российская империя)}}. Калчак адмовіўся ад аднаўлення ордэнаў, узнагароджанне якімі было справай цара, а таксама пакінуў у ордэнскай сістэме, якая адлюстроўвала і дзяржаўную іерархію, незанятай самую высокую ступень{{sfn|Кручинин|2010|с=354}}. Пры гэтым былі ўведзены новыя ўзнагароды, што адпавядалі падзеям грамадзянскай вайны: «За вызваленне Сібіры», «За Вялікі сібірскі паход»<ref name=H9>''Хандорин В. Г.'' [http://kolchak.sitecity.ru/stext_1811043221.phtml Адмирал Колчак: правда и мифы. Гл. «Анатомия диктатуры»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180321121346/http://kolchak.sitecity.ru/stext_1811043221.phtml |date=21 сакавіка 2018 }}</ref>. ==== Расследаванне забойства царскай сям’і ==== {{асноўны артыкул|Расстрэл царскай сям'і}} Калчак арганізаваў расследаванне справы пра [[Расстрэл царскай сям’і|расправу бальшавікоў з сям’ёй імператара Мікалая II]], даручыў гэта следчаму [[Мікалай Аляксеевіч Сакалоў|М. А. Сакалову]], які на глебе раскопаў, збору і аналізу дакументаў, пошуку і допытаў сведак усталяваў час, месца і акалічнасці трагедыі, хоць рэшткі забітых да адступлення Рускай арміі ад Екацярынбурга ў ліпені 1919 года знайсці не паспелі<ref name=H9/>. ==== Залаты запас ==== {{Асноўны артыкул|Залаты запас Расійскай імперыі}} [[Файл:PolkZnamya.jpg|thumb|250px|Вярхоўны кіраўнік уручае палкавы сцяг. 1919 год.]] У 1914—1917 гадах каля траціны {{нп3|Залаты запас Расійскай імперыі|залатога запасу Расіі|ru|Золотой запас Российской империи}} было даслана на часовае захоўванне ў Англію і Канаду, а прыкладна палова была вывезена ў [[Казань]]. Частка залатога запасу, якая захоўвалася ў Казані (больш 500 тон), дасталася пасля кастрычніка 1917 года бальшавікам. Яна была ўзята ў іх 7 жніўня 1918 года войскамі {{нп3|Народная армія|Народнай арміі КАМУС|ru|Народная армия}} пад камандаваннем [[Уладзімір Оскаравіч Капель|У. О. Капеля]] пры {{нп3|Штурм Казані Народнай арміяй Камуса|ўзяцці Казані|ru|Штурм Казани Народной армией Комуча}} і адпраўлена ў [[Самара|Самару]], дзе зацвердзіўся ўрад [[Камітэт членаў Устаноўчага сходу|Камуса]]. З Самары золата на некаторы час перавезлі ва [[Уфа|Уфу]], а пад канец лістапада 1918 гады — у [[Омск]] і перадалі ў дырэктыву ўрада Калчака. Золата было размешчана на захоўванне ў мясцовым філіяле Дзяржбанка. У маі 1919 года было ўсталявана, што ўсяго ў Омску знаходзілася золата на суму 650 млн рублёў (505 тон). Маючы большую частку залатога запасу Расіі, Калчак не дазваляў свайму ўраду расходаваць золата, нават дзеля стабілізацыі фінансавай сістэмы і змагання з [[інфляцыя]]й (якой спрыяла нястрымная эмісія «{{нп3|Керанкі|керанак|ru|Казначейские знаки образца 1917 года}}» і царскіх рублёў бальшавікамі). На закуп узбраення і абмундзіроўкі для свайго войска Калчак выдаткаваў 68 мільёнаў рублёў. Пад заклад 128 мільёнаў рублёў атрыманы крэдыты ў замежных банках: прыбыткі ад размяшчэння вярталіся ў Расію. 31 кастрычніка 1919 года залаты запас пад узмоцненай аховай быў пагружаны ў 40 вагонаў, яшчэ ў 12 вагонах знаходзіўся суправаджалы персанал. [[Транссібірская магістраль]] на працягу ад [[Новасібірск|Нованікалаеўска]] да Іркуцка кантралявалася чэхамі, чыім галоўным заданнем была ўласная эвакуацыя з Расіі. Толькі 27 снежня 1919 года штабны цягнік і цягнік з золатам прыбылі на станцыю [[Ніжняудзінск|Ніжнеудзінск]], дзе прадстаўнікі [[Антанта|Антанты]] вымусілі адмірала Калчака падпісаць загад пра адрачэнне ад правоў Вярхоўнага кіраўніка Расіі і перадаць эшалон з залатым запасам пад кантроль {{нп3|Чэхаславацкія легіёны|Чэхаславацкага корпуса|en|Czechoslovak Legion}}. 15 студзеня 1920 года чэшскае камандаванне выдала Калчака эсэраўскаму Палітцэнтру, які ўжо праз некалькі дзён перадаў адмірала бальшавікам. 7 лютага чэхаславакі перадалі бальшавікам 409 мільёнаў рублёў золатам у памен на гарантыі бесперашкоднай эвакуацыі корпуса з Расіі. {{нп3|Народны камісарыят фінансаў|Народны камісарыят фінансаў РСФСР|ru|Народный комиссариат финансов}} у чэрвені 1921 года склаў даведку, з якой вынікала, што за перыяд кіравання адмірала Калчака залаты запас Расіі скараціўся на 235,6 мільёнаў рублёў, ці на 182 тоны. Яшчэ 35 мільёнаў рублёў з залатога запасу зніклі ўжо пасля перадачы яго бальшавікам, пры перавозцы з Іркуцка ў [[Казань]]. ==== Адраджэнне і развіццё шляхоў зносін ==== [[Файл:25EktbPolkKolchaka.jpg|thumb|250px|Пагоны 25-га Екацярынбургскага палка імя адмірала Калчака.]] Да лета 1919 года высілкамі ўрада становішча на чыгунках было выпраўлена, цягнікі сталі хадзіць па раскладзе, скараціўся лік злоўжыванняў і хваляванняў. Асаблівую ўвагу Калчак надаваў засваенню стратэгічна важнага для Расіі [[Паўночны марскі шлях|Паўночнага марскога шляху]], якім адмірал цікавіўся яшчэ з часоў палярных плаванняў яго юнацкасці. Зараз над праблемай працягваў працаваць створаны 23 красавіка 1919 года па асабістым пачыне Аляксандра Васільевіча пры Расійскім урадзе адмысловы Камітэт Паўночнага марскога шляху. У планах значыліся і новыя даследчыцкія экспедыцыі, адна з якіх была праведзена ў 1919 годзе ў Карскім моры пад кіраўніцтвам сябра А. В. Калчака [[Барыс Андрэевіч Вількіцкі|Б. А. Вількіцкага]]. У планах значылася і будаванне новага порта ва ўтоку [[Енісей|Енісея]]<ref name=H8/>. ==== Сацыяльная палітыка ==== Каб зменшыць сацыяльную напружанасць, Расійскі ўрад прымаў адмысловыя меры: нягледзячы на няўхільную падчас ваенных дзеянняў [[інфляцыя|інфляцыю]], асаблівы камітэт пры міністэрстве працы сцвярджаў адмысловыя {{нп3|Пражытковы мінімум|пражытковыя мінімумы|ru|Прожиточный минимум}} па рэгіёнах, і ў залежнасці ад іх час ад часу рабіў індэксаванне зарплаты дзяржслужбоўцаў. Гісторык Хандорын заўважае, што гэтыя калчакаўскія «мінімумы» былі рэальнымі. Практыка вылічэння пражытковых мінімумаў была ўпершыню ўведзена ў Сібіры менавіта пры Калчаку<ref name=H8/>. === Белы тэрор === {{Main|Белы тэрор (Расія)}} Узброеныя выступленні супраць новай улады ўсё ж былі. У ноч з 22 на 23 снежня ў Омску, калі Калчак цяжка захварэў, бальшавікі паднялі паўстанне. Паўстанне было падаўлена ў той жа дзень часткамі омскага гарнізона. У выніку {{нп3|самасуд|самасуда|ru|Самосуд}} афіцэраў загінулі васьмёра выпушчаных бальшавікамі з турмы дэпутатаў Устаноўчага сходу (Барсаў, Брудэрэр, Лісаў, Локцеў, Маркавецкі, фон Мек, Сароў і Фамін). Астатнія дэпутаты, якія знаходзіліся ў турме, пасля ўціхамірвання паўстання былі адпушчаны на волю. Гісторык Хандорын канстатуе, што ў становішчы ваеннага часу суровая практыка ваенна-палявых судоў была апраўданай і ўжывалася заўсёды. Тым больш, што 30 лістапада ўрад Калчака прыняў пастанову, якая дазваляла смяротнае пакаранне для асоб, вінаватых у перашкаджэнні ажыццяўленню ўлады Вярхоўнага кіраўніка ці Савета міністраў<ref>''Голуб П. А.'' Белый террор в России (1918—1920 гг.). — М.: Патриот, 2006. — С. 336.</ref>. Аднак пры задушэнні паўстанняў, падобных снежаньскаму омскаму, нярэдка іх удзельнікі рабіліся ахвярамі самасудаў. Пазней ваенныя часткі, падкантрольныя Калчаку ў Сібіры, ажыццяўлялі аперацыі супраць чырвоных партызан. У гэтых аперацыях выкарыстоўваліся таксама атрады Чэхаславацкага корпуса<ref>Большая Российская энциклопедия. — Т. 3. — М.: БРЭ, 2005. — С. 272—273. — ISBN 5-85270-331-1.</ref>. Згодна афіцыйнаму дакладу {{нп3|Аляксандр Рыгоравіч Гойхбарг|А. Р. Гойхбарга|ru|Гойхбарг, Александр Григорьевич}}, накіраванага бальшавіцкім урадам у Сібір загаднікам аддзеламі юстыцыі {{нп3|Сібірскі рэвалюцыйны камітэт|Сібрэўкама|ru|Сибирский революционный комитет}}, у {{нп3|Екацярынбургская губерня|Екацярынбургскай губерні|ru|Екатеринбургская губерния}} было падвергнута {{нп3|Целавыя кары|целавым карам|ru|Телесные наказания}} каля 10 % двухмільённага насельніцтва, у тым ліку жанчыны і дзеці<ref>''Голуб П. А.'' [http://marxism.itgo.com/mag14/Golub21.htm Большая ложь о красном и белом терроре в эпоху Великого Октября и гражданской войны].</ref>. Як паведамляў гісторык П. А. Галуб, больш 625 чалавек былі расстраляныя пры задушэнні паўстання ў [[Кастанай|Кустанаі]] ў красавіку 1919 года, некалькі паселішчаў былі спаленыя. Уціхамірнікам паўстання Калчак адрасаваў такі загад: «Дзякую генерал-маёру Воўкаву і ўсім спадарам афіцэрам, салдатам і казакам, якія прымалі ўдзел пры задушэнні паўстання. Тых, хто найболей праславіліся, прадставіць да ўзнагарод»<ref name="golub392">''Голуб П. А.'' Белый террор в России (1918—1920 гг.). — С. 392.</ref>. У ноч на 30 ліпеня 1919 года ў [[Краснаярск]]ім ваенным мястэчку выбухнула паўстанне, у якім узялі ўдзел 3-і полк 2-й асобнай брыгады і большасць салдатаў 31-га палка 8-й дывізіі, усяго да 3 тыс. чалавек. Захапіўшы ваеннае мястэчка, паўсталыя распачалі наступленне на Краснаярск, але былі разбітыя, страціўшы да 700 чалавек забітымі<ref>''Симонов Д. Г.'' [http://www.zaimka.ru/02_2002/simonov_kolchakrear/ К вопросу о военном строительстве в тыловых округах колчаковской армии в 1919 году.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121226035221/http://zaimka.ru/02_2002/simonov_kolchakrear/ |date=26 снежня 2012 }}</ref>. Генералу С. М. Разанаву, які кіраваў задушэннем паўстання, адмірал паслаў тэлеграму: «Дзякую вам, усіх начальнікам, афіцэрам, стралкам і казакам за выдатна выкананую працу»<ref name="golub392" />. У лістападзе [[1918]] года адмірал Калчак праводзіў палітыку высылання і расстрэлаў эсэраў<ref name="litvinkbterror">''Литвин А.'' Красный и белый террор в России 1918—1922 гг. — М.: Эксмо, 2004. — 448 с. — (Сов. секретно). — ISBN 5-87849-164-8.</ref>. Член ЦК партыі правых эсэраў Д. Ф. Ракаў здолеў пераправіць з турмы за мяжу ліст, які быў апублікаваны ў 1920 годзе выглядзе брашуры з назвай «У катавальнях Калчака. Голас з Сібіры». У ім ён пісаў, у прыватнасці, наступнае: {{пачатак цытаты}} Омск проста заціх ад жаху. У той час, калі жонкі забітых таварышаў дзень і ноч адшуквалі ў сібірскіх снягах іх трупы, я працягваў пакутлівае сваё сядзенне, не ведаючы, які жах чыніцца за сценамі гаўптвахты. Забітых… было бясконцае мноства, ва ўсякім разе, не менш 2500 чалавек. Цэлыя вазы трупаў правозілі па горадзе, як возяць зімой баранавыя і свіныя тушы. Пакутавалі галоўным чынам салдаты мясцовага гарнізона і працоўныя…{{канец цытаты|крыніца = <ref>''Раков Д. Ф.'' В застенках Колчака. Голос из Сибири. Париж, 1920, цит. по [http://marxism.itgo.com/mag14/Golub21.htm ''Голуб П. А.'' Большая ложь о красном и белом терроре в эпоху Великого Октября и гражданской войны]</ref>}} З прыходам да ўлады Калчака Расійскі Савет міністраў Пастановай ад 3 снежня 1918 года «з мэтай захавання існага дзяржаўнага ладу і ўлады Вярхоўнага Кіраўніка» скарэктавала артыкулы Крымінальнага Укладання [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] ад 1903 года. Артыкулы 99, 100 усталявалі кару ў выглядзе смяротнага пакарання як за замах на Вярхоўнага Кіраўніка, так і за спробу гвалтоўнага скідання ўлады, адрыньвання тэрыторый. «Падрыхтоўкі» да дадзеных злачынстваў, паводле артыкула 101 караліся «катаргай». Абразы ВК у пісьмовай, друкаванай і вуснай форме караліся турэмным зняволеннем паводле артыкула 103. Бюракратычны сабатаж, невыкананне загадаў і простых абавязкаў службоўцамі, паводле артыкула 329, караўся катаржнымі працамі на тэрмін ад 15 да 20 гадоў. Дзеянні паводле Укладання разглядаліся ваенна-акруговымі ці ваенна-палявымі судамі ў прыфрантавой паласе. Асобна паказвалася, што дадзеныя змены дзеюць толькі «да ўсталявання народным прадстаўніцтвам асноўных дзяржаўных законаў». Паводле дадзеных артыкулаў кваліфікаваліся, да прыкладу, дзеянні бальшавіцка-эсэраўскага падполля, што арганізавала паўстанне ў Омску пад канец снежня 1918 года<ref name="cvetkovevoluciazakon">''Цветков В. Ж''. Белый террор — преступление или наказание? Эволюция судебно-правовых норм ответственности за государственные преступления в законодательстве белых правительств в 1917—1922 гг.</ref>. [[11 красавіка]] [[1919]] года ўрадам Калчака было прынята Палажэнне № 428 «Пра асоб, небяспечных для дзяржаўнага парадку з прычыны прыналежнасці да бальшавіцкага бунту» за подпісам міністра юстыцыі З. Старынкевіча. Заканадаўчы акт быў апублікаваны ў омскай газеце «Урадавы вястун Омск» (№ 188 ад 19 ліпеня 1919 год). Ён агадваў высылку на тэрмін ад года да пяці гадоў без канфіскацыі і пазбаўленне на дадзены перыяд «палітычных правоў» для «асоб, прызнаных небяспечнымі для дзяржаўнага парадку з прычыны датыкальнасці іх якім-небудзь чынам да бальшавіцкага бунту». Санкцыя, паводле закона, «замежным падданым — высыланне за мяжу», асобы, якія не дасягнулі 17 гадоў, аддаваліся «пад нагляд бацькоў». У выпадку «самавольнага вяртання» з высылкі ці з замежжа агадвалася адказнасць у выглядзе катаржных прац ад 4 да 8 гадоў. Прыярытэт аддаваўся грамадзянскаму судаводству, а ваенна-палявыя суды выключаліся з судовай сістэмы. Расследаванне спраў ускладалася на адмыслова створаныя Акруговыя Следчыя Камісіі, якія працавалі паводле Пастановы № 508 ад 1 ліпеня 1919 года «Пра парадак расследавання і разгляды злачынстваў, зробленых з мэтай бальшавіцкага бунту»<ref name="cvetkovevoluciazakon"/>. Даволі мяккія рэпрэсіўныя меры ў дачыненні бальшавікоў і іх прыхільнікаў тлумачыліся, перадусім, патрэбай захаваць дэмакратычныя элементы ва ўмовах наступнага звароту да сусветнай супольнасці з прапановай пра прызнанне суверэннай дзяржавы і Вярхоўнага Кіраўніка Расіі<ref name="cvetkovevoluciazakon"/>. У той жа час, наяўнасць артыкулаў 99-101 у часовай рэдакцыі Крымінальнага ўкладання ад 3 снежня 1918 года дазваляла пры патрэбе кваліфікаваць дзеянні «праціўнікаў улады» па нормах Крымінальнага ўкладання, якія агадвалі смяротнае пакаранне, катаржныя працы і турэмнае зняволенне і выносіліся не Следчымі Камісіямі, а органамі ваеннай юстыцыі<ref name="cvetkovevoluciazakon"/>. З дакументальных сведчанняў — вытрымка з загаду губернатара Енісейскай і часткі Іркуцкай губерні генерала С. М. Разанава, асаблівага ўпаўнаважанага Калчака ў г. [[Краснаярск]]у ад [[27 сакавіка]] [[1919]] года: {{пачатак цытаты}} : Начальнікам ваенных атрадаў, якія працуюць у раёне паўстання: : 1. Пры занятку паселішчаў, захопленых раней разбойнікамі, патрабаваць выдачы іх завадароў і важакоў; калі гэтага не адбудзецца, а верагодныя звесткі пра наяўнасць такіх ёсць, — расстрэльваць дзясятага. : 2. Паселішчы, насельніцтва якіх сустрэне ўрадавыя войскі са зброяй, спальваць; сталае мужчынскае насельніцтва расстрэльваць пагалоўна; маёмасць, коней, вазы, хлеб і гэтак далей адбіраць у карысць скарбу. : Нататка. Усё адабранае павінна быць праведзена загадам па атрадзе… : 6. Сярод насельніцтва браць закладнікаў, у выпадку дзеяння аднавяскоўцаў, накіраванага супраць урадавых войскаў, закладнікаў расстрэльваць бязлітасна. {{канец цытаты|крыніца=<ref name="prav">[http://atheistkrot.narod.ru/2.3/prav19.html Террор белой армии. Подборка документов.]</ref>.}} Загад быў скасаваны генерал-лейтэнантам С. М. Разанавым 24 чэрвеня 1919 года па прадстаўленні Міністэрства юстыцыі ўрада Калчака. Пра гэта гаворыцца ў Апавяшчэнні Мінюста МЗСу ў адказ на заяву камандуючага саюзнымі войскамі генерала [[Марыс Жанен|М. Жанена]]: {{пачатак цытаты}} …загад генерал-лейтэнанта Разанава ад 28 сакавіка 1919 г. пра закладнікаў па патрабаванні міністра юстыцыі скасаваны яшчэ да ўтварэння Камітэта па забеспячэнні парадку і законнасці ў кіраванні.{{Канец цытаты|крыніца = <ref>ГА РФ. — Ф. р-200. — Оп. 1. — Д. 118. — Л. 93.</ref>}} У Екацярынбургскай губерні пры Калчаку былі расстраляны не менш 25 тысяч чалавек, пералупцаваны каля 10 % двухмільённага насельніцтва. Лупцавалі як мужчын, так і жанчын і дзяцей<ref name="golub">{{артыкул|аўтар=П. А. Голуб.|загаловак=Большая ложь о красном и белом терроре в эпоху Великого Октября и гражданской войны|спасылка=http://marxism.itgo.com/mag14/Golub21.htm|выданне=Марксизм и современность|тып=журнал|год=1999|выпуск=1—2}}</ref>. Бязлітаснае дачыненне карнікаў Калчака да працоўных і сялян справакавала масавыя паўстанні. Як адзначае пра рэжым Калчака А. Л. Літвін, «цяжка гаварыць пра падтрымку яго палітыкі ў Сібіры і на Урале, калі з прыкладна 400 тыс. чырвоных партызан таго часу 150 тыс. дзеялі супраць яго, а сярод іх 4—5 % было заможных сялян, ці, як іх тады звалі, кулакоў»<ref>''Литвин А. Л.'' [http://www.mubiu.ru/ogd/ISTORIA/16/Liter/%D0%93%D0%92.pdf Красный и белый террор в России. 1917—1922]{{Недаступная спасылка}}</ref>. === Пермская аперацыя === {{Асноўны артыкул|Пермская аперацыя, 1918—1919}} План {{нп3|Пермская операция, 1918—1919|аперацыі|ru|Пермская операция (1918—1919)}} па наступленні замест Масквы на Волагду (каб выйсці на злучэнне з архангельскімі белымі часткамі і атрымаць доступ да дапамогі саюзнікаў праз [[Архангельск]] і [[Мурманск]]) быў распрацаваны яшчэ чэхамі, пры пакіданні фронту яны перадалі гэту ідэю Болдыраву, якому ідэя таксама спадабалася, яе падтрымваў і Нокс. У выніку «па спадчыне» ўсё гэта дасталася Калчаку. Наступленне пачалося 27 лістапада з пачаткам абыходу [[Кушва|Кушвы]] правафланговай групай генерала {{нп3|Рыгор Апанасавіч Вяржбіцкі|Р. А. Вяржбіцкага|ru|Вержбицкий, Григорий Афанасьевич}}. Кушва была ўзята белымі штыкавой атакай 2 снежня. 29 лістапада ў наступленне перайшла ўдарная групоўка [[Анатоль Мікалаевіч Пепяляеў|А. М. Пепяляева]]. Пры 20-градусных марозах, па калена ў снезе, за два тыдні салдаты пераадолелі 100 вёрстаў і ўзялі 14 снежня вузлавую станцыю Каліна. У выніку манеўру белых армія {{нп3|Міхаіл Міхайлавіч Лашэвіч|М. М. Лашэвіча|ru|Лашевич, Михаил Михайлович}} апынулася разрэзанай на дзве часткі. 20 снежня [[7-я Уральская дывізія]] генерала У. В. Галіцына і [[2-я Чэхаславацкая дывізія]] з розных бакоў уварваліся ў [[Кунгур]], выбіўшы адтуль 30-ю дывізію [[Васіль Канстанцінавіч Блюхер|В. К. Блюхера]]. Cавецкія войскі, якія панеслі значныя страты, адыходзілі да падпяразанай некалькімі шэрагамі акопаў і драцяных загарод Пермі, якую чырвонае камандаванне спадзявалася ўтрымаць. Войскі Калчака, перарэзаўшы чыгунку, не далі часткам дывізіі Блюхера ўзмацніць гарнізон горада, які быў захоплены 24 снежня. У палон былі ўзяты больш 30 тыс. чырвонаармейцаў, 120 гармат, звыш 1000 кулямётаў, 9 бронецягнікоў, 180 цягніковых складаў, рачная флатылія і ўвесь абоз разбітай {{нп3|3-я армія, РСЧА|3-яй армія чырвоных|ru|3-я армия (РККА)}}, якая ў выніку снежаньскіх бітваў страціла палову свайго складу. На некаторых кірунках чырвоныя здаваліся цэлымі палкамі, прыкладам, 4-ы Камскі полк. Поспех быў дасягнуты белымі часткамі ўжо без дапамогі чэхаў, якія пакінулі фронт<ref name=H10>''Хандорин В. Г.'' [http://kolchak.sitecity.ru/stext_1811043519.phtml Адмирал Колчак: правда и мифы. Гл. «На полях сражений»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131016104433/http://kolchak.sitecity.ru/stext_1811043519.phtml |date=16 кастрычніка 2013 }}</ref>. Паведамленне пра ўзяцце Пермі выклікала захопленую рэакцыю ў Омску. Савет міністраў пастанавіў узнагародзіць Калчака, які знаходзіўся і дзейнічаў увесь час аперацыі ў баявым становішчы, ордэнам Святога Георгія 3-й ступені за вялікі ўнёсак у падрыхтоўку аперацыі{{sfn|Зырянов|2012|с=437—440}}. У сувязі з узяццем Пермі асабістае віншаванне Вярхоўнаму кіраўніку даслаў прэм’ер-міністр Францыі [[Жорж Бенжамэн Клемансо|Жорж Клемансо]]<ref name = H10/>. === Генеральнае наступленне войскаў Усходняга фронту ўвесну 1919 года === {{Асноўны артыкул|Вясновае наступленне Рускай арміі, 1919}} [[Файл:Екатеринбург Штаб Сибирской армии.jpg|thumb|250px|У штабе Сібірскай арміі. У першым шэрагу злева направа: камандуючы [[Радала Гайда|Р. Гайда]], Калчак, начальнік штаба Б. П. Багаслоўскі. [[Екацярынбург]]. Люты 1919 года. Напярэдадні [[Вясновае наступленне Рускай арміі (1919)|генеральнага наступлення]].]] [[Файл:CampañaDePrimaveraDeKolchak1919.svg|міні|300px|справа|Карта вясновага наступлення.]] У пачатку 1919 года Калчаком была зроблена рэарганізацыя войскаў. Былая Екацярынбургская група войскаў была ператворана ў {{нп3|Сібірская армія|Сібірскую армію|ru|Сибирская армия}}, на чале якой стаў генерал Гайда. {{нп3|Заходняя асобная армія|Заходняй арміяй|ru|Западная отдельная армия}} камандаваў генерал М. В. Ханжын, якому была аператыўна падпарадкавана Паўднёвая ваенная група генерала П. А. Бялова, якая прылягала да яго левага фланга{{sfn|Плотников|1998|с=229-235|name=P229-235}}. [[Усходні фронт РСЧА]] меў моцныя флангі і слабы цэнтр, што давала магчымасць [[Усходні фронт Рускай арміі|Усходняму фронту Рускай арміі]] здзейсніць удар у цэнтр Савецкай Расіі{{sfn|Зырянов|2012|с=457|name=Z457}}. Згодна са стратэгічным планам Стаўкі Калчака, у першай фазе аперацыі павінна было адбыцца наступленне на [[Перм]]ска-[[Кіраў (Кіраўская вобласць)|Вяцкім]] і [[Самара]]-[[Саратаў]]скім кірунку. Пры поспеху наступденне павінна было працягвацца двума галоўнымі ўдарамі на абодвух кірунках і перарасці ў наступленне на Маскву з поўначы, поўдня і ўсходу{{sfn|Белое движение|2007|с=106—112|name=Goncharenko}}. Генеральнае наступленне планавалася Стаўкай на красавік 1919 года. Савецкае камандаванне, як і Стаўка Калчака, збіралася дзеяць па разбежных аперацыйных кірунках{{sfn|Кручинин|2010|с=438}}. У пачатку сакавіка, апярэдзіўшы наступленне РСЧА, войскі Калчака ўдарылі ў стык паміж левым флангам 5-й і правым 2-й савецкіх армій, што шмат у чым вызначыла поспех далейшых дзеянняў белых. Пяройдучы ў наступленне, арміі белых сталі хутка набліжацца да [[Волга|Волгі]]<ref name=Z457/>. Правафланговая Сібірская армія пачала наступленне на Вяцкім кірунку і злучылася з войскамі {{нп3|Паўночная вобласць, 1918—1920|Архангельскага ўрада|ru|Северная область (1918—1920)}}. Часткі Заходняга войска генерала Ханжына ў сакавіку ўзялі [[Бірск]], [[Уфа|Уфу]], [[Стэрлітамак]]{{sfn|Зырянов|2012|с=459|name=Z459}}, у красавіку — [[Мянзелінск]], [[Белябей]], [[Бугуруслан]], [[Бугульма|Бугульму]], [[Набярэжныя Чаўны]]. Сібірская армія ў красавіку ўзяла [[Воткінск|Воткінскі завод]], [[Сарапул]], [[Іжэўск|Іжэўскі завод]]. Пад канец красавіка войскі Калчака выйшлі на подступы да [[Казань|Казані]], Самары, [[Ульянаўск|Сімбірска]], заняўшы значныя тэрыторыі з важнымі прамысловымі і сельскагаспадарчымі рэсурсамі. Насельніцтва гэтых абласцей перавышала 5 млн чалавек. Занятак гэтых раёнаў адкрываў войскам Калчака прамую дарогу на Маскву<ref name=Goncharenko/>. «Палёт да Волгі», як сталі зваць вясновае наступленне 1919 года, зрабіў моцнае ўражанне на сучаснікаў. У буржуазных і грамадскіх колах Расіі адчуваўся ўздым, злучаны з надзеяй на хуткую перамогу над бальшавікамі. Прэм’ер-міністр Расійскага ўрада П. В. Валагодскі ў інтэрв’ю томскай газеце «Сібірскае жыццё» 29 красавіка казаў, што ён «верыць у зорку Вярхоўнага кіраўніка» і што да восені армія возьме Маскву, у сувязі з чым ён ужо пачынаў займацца хуткімі выбарамі ў Нацыянальны (ці [[Устаноўчы сход|Устаноўчы]]) сход. Калчака павіншавалі з поспехам наступлення, у прыватнасці, прэм’ер-міністр Францыі [[Жорж Бенжамэн Клемансо|Ж. Клемансо]], ваенны міністр Вялікабрытаніі [[Уінстан Чэрчыль|У. Чэрчыль]] і міністр замежных спраў Францыі {{нп3|Стэфан Пішон|С. Пішон|ru|Пишон, Стефан}}. Адрэагавалі на поспехі Белага руху на Усходзе Расіі і бальшавікі. Ленін абвясціў Калчака галоўным ворагам Савецкай рэспублікі і заклікаў «напружыць усе сілы ў змаганні з ім». Улетку 1919 года Савецкі ўрад прызначыў прэмію ў 7 млн долараў за галаву Калчака<ref name=H10/>. Значна ўзрос аўтарытэт Калчака. Пачала паступаць дапамога саюзнікаў. 30 мая 1919 года Галоўнакамандуючы [[Узброеныя сілы Поўдня Расіі|УСПР]] генерал [[Антон Іванавіч Дзянікін|А. І. Дзянікін]] прызнаў уладу адмірала Калчака як Вярхоўнага кіраўніка Рускай дзяржавы і падпарадкаваўся яму як Вярхоўнаму галоўнакамандуючаму Рускай арміяй{{sfn|Зырянов|2012|с=462}}. Вакол Калчака былі створаны [[Руская армія (1919)|адзіныя ўзброеныя сілы]] і ўтварылася [[Расійская дзяржава (1918—1920)|Расійская дзяржава]], якая хоць і складалася з трох разрозненых частак{{sfn|Зырянов|2012|с=463}}. Сам Калчак так апісваў вынікі вясновага наступлення сваіх войскаў{{sfn|Зырянов|2012|с=518}}: {{quotation|Не мне ацэньваць і не мне гаварыць пра тое, што я зрабіў і чаго не зрабіў. Але я ведаю адно, што я зрабіў бальшавізму і ўсім тым, што здрадзіў і прадаў нашу Радзіму, цяжкія і, напэўна, смяротныя ўдары. Ці блаславіць Бог мяне давесці да канца гэтую справу, не ведаю, але пачатак канца бальшавікоў пакладзены ўсё ж мною. Вясновае наступленне, пачатае мною ў самых цяжкіх умовах і з велізарнай рызыкай… з'явілася першым ударам па Савецкай рэспубліцы, далым магчымасць Дзянікіну акрыяць і пачаць у сваю чаргу разгром бальшавікоў на Поўдні… |А. В. Калчак. Пачатак кастрычніка 1919 года.}} === Адступленне Усходняга фронту летам — восенню 1919 года === [[Файл:Kolchak-i-syn-polka.jpg|thumb|250px|злева|А. В. Калчак падчас падарожжа на фронт з {{нп3|Сын палка|сынам палка|ru|Сын полка}}. 1919 год.]] [[Файл:Kolchak (blason).jpg|thumb|250px|справа|Герб Расійскай дзяржавы.]] [[Файл:CampañaDeVeranoContraKolchak1919.svg|thumb|300px|злева|Контрнаступленне Чырвонай Арміі.]] Да сярэдзіны 1919 года лік байцоў Чырвонай арміі дайшоў да 1,5 мільёнаў чалавек. Бальшавікі аднавілі сваю лікавую перавагу на Усходнім фронце, засяродзіўшы на галоўным кірунку 33-тысячную групоўку. «Усе на Калчака!» — абвяшчаў лозунг бальшавіцкага ўрада ў гэтыя дні. ЦК РКП(б) 7 красавіка 1919 года абвясціў Усходні фронт галоўным. [[Міхаіл Васільевіч Фрунзэ|М. В. Фрунзэ]] атрымаў у сваю дырэктыву чатыры арміі, чыя сукупная колькасць складала 80 тыс. чалавек і ўдвая перавышала лік ваяроў Заходняй арміі генерала Ханжына<ref name=Goncharenko/>. Аднак распачатае 28 красавіка 1919 года наступленне чырвоных натыкнулася на зацятае супраціўленне белых. Пагрозлівае становішча, у якім аказаліся белыя, узмацніла паўстанне Украінскага кураня імя Тараса Шаўчэнкі, да якога далучылася яшчэ чатыры палкі і егерскі батальён, што стала асноўным фактарам, што вызначыў прарыў фронту чырвонымі. Многія палкаводцы белых пазней выказваліся ў тым ключы, што менавіта гэтыя падзеі сталі першапрычынай паразы Заходняй і іншых армій [[Усходні фронт Рускай арміі|Усходняга фронту]]{{sfn|Зырянов|2012|с=481—485|name=Z481-485}}<ref name=P229-235/><ref>''Гагкуев Р. Г.'' Генерал Каппель // Каппель и каппелевцы. — 2-е изд., испр. и доп. — М.: Посев, 2007. — С. 79. — ISBN 978-5-85824-174-4.</ref>. Заходняй арміі давялося адыходзіць. На іншых кірунках белыя працягвалі сваё наступленне. 9 чэрвеня чырвоныя часткі ўзялі Уфу. Пасля адступлення з Паволжа Калчак страціў стратэгічную ініцыятыву. Баяздольнасць войска зменшылася<ref name=H10/>. У чэрвені Калчак адхіліў прапанову [[Карл Густаў Эміль Манэргейм|К. Г. Манергейма]] паслаць 100-тысячную фінскую армію на Петраград у памен на прызнанне незалежнасці Фінляндыі, заявіўшы, што «не паступіцца ніколі і ні за якія хвілінныя зыскі» «ідэяй вялікай непадзельнай Расіі»<ref>Красный архив. — 1929. — Т. 2 (33). — С. 95—96.</ref>. «Кадравы голад» прывёў, у канчатковым выніку, да паразы белых армій у 1919 годзе. Генералу М. А. Інастранцаву Калчак гаварыў: {{пачатак цытаты}}…мы бедныя людзьмі, чаму нам і даводзіцца цярпець нават на высокіх пастах, не выключаючы і пастоў міністраў, людзей, якія далёка не адпавядаюць занятым імі месцам, але — гэта таму, што іх замяніць няма кім…<ref>''Ганин А. В.'' Враздробь, или почему Колчак не дошёл до Волги? // ГАРФ. — Ф. Р-5960. — Оп. 1. — Д. 8а. — Л. 89)</ref>{{канец цытаты}} 20 чэрвеня былі зробленыя кадравыя перастановы. Калчак замацаваў за сабой пасаду вярхоўнага галоўнакамандуючага ўзброенымі сіламі Расійскай дзяржавы, Дзітэрыхс заняў вызвалены Калчаком пост галоўнакамандуючага Усходнім фронтам. Замест Ханжына камандуючым Заходняй арміяй стаў генерал К. В. Сахараў{{sfn|Зырянов|2012|с=505}}. У ліпені праваліўся авантурны план Лебедзева і Сахарава заманіць 5-ю армію чырвоных у Чалябінск, а потым атачыць яе і разграміць. Заходняя і Сібірская арміі адыходзілі ў Заўралле. Калчак распачаў высілкі для ўзмацнення цэнтралізацыі ўлады: паводле яго ўказа ад 7 жніўня Савету Вярхоўнага кіраўніка, які складаўся з набліжаных міністраў, падаваліся дадатковыя паўнамоцтвы па арганізацыі абароны. Быў рэзка скарочаны бюракратычны апарат. Калчак узмацніў прапаганду ў войсках, звярнуўся з заклікамі да сялян і салдатаў. Яго загад ад 28 ліпеня абавязваў афіцэраў тлумачыць салдатам мэты вайны: адзінства і цэласць Расіі, рашэнне надзённых для народа пытанняў праз Нацыянальны ўстаноўчы сход, абарона праваслаўнай веры і нацыянальных святыняў. Ліберальныя газеты выходзілі з заклікамі мацаваць абарону дзяржавы. Аэрапланы белых пачалі скідаць пракламацыі на пазіцыі бальшавікоў. Для кампраметацыі бальшавікоў друкавалі фальшывыя дэкрэты Савецкай улады і нумары [[Правда (газета)|газеты «Правда»]]. Былі адкрыты курсы ваенных інфарматараў, якія рыхтавалі прафесійных агітатараў у войсках<ref name=H10/>. [[Файл:Kolchak1919troops.jpg|thumb|left|250px|Калчак прымае парад. Блізу Табольска, верасень — кастрычнік 1919 года.]] Галоўным заданнем Усходняга фронту белых стала спрыянне сілам Дзянікіна ў іх {{нп3|Паход на Маскву|наступленні на Маскву|ru|Поход на Москву}}, адцягненне на сябе частак бальшавікоў. Белыя здабылі перамогу ў сваёй апошняй наступальнай бітве на Усходнім фронце — вераснёвай {{нп3|Табольская аперацыя|Табольскай аперацыі|ru|Тобольская операция}}. Вярхоўны галоўнакамандуючы адмірал Калчак асабіста планаваў дэсантныя аперацыі апошняга наступлення трох сваіх армій і дзеянні Об-Іркуцкай флатыліі, вылічваючы даплысці да Цюмені. Задума адмірала была адважная, складалася ў імкненні не дапусціць адыходу чырвоных, атачыць і знішчыць іх шляхам хуткай перавозкі частак па рэках і высадкі дэсантаў ва ўзаемадзеянні з конніцай франтальна надыходных войскаў. У выпадку поспеху белыя атачалі 29-ю, 30-ю і 51-ю стралковыя дывізіі чырвоных. Нягледзячы на зрыў гэтага плана, белыя былі даволі блізкімі да разгрому [[3-я армія, РСЧА|3-й Чырвонай арміі]]. Менавіта таму савецкія ваенныя гісторыкі Табольска-Петрапаўлаўскую аперацыю разглядалі вылучна фрагментамі, падрабязна апісваючы баі адной толькі {{нп3|5-я армія, РСЧА|5-ай арміі|ru|5-я армия (РККА)}}<ref name="Novikov">''Новиков П. А.'' Гражданская война в Восточной Сибири. — М.: ЗАО Центрполиграф, 2005. — 415 с. ISBN 5-9524-1400-1, С. 137</ref>. Чырвоныя былі адкінуты ад ракі [[Табол]] на 100 км. Вераснёвыя перамогі пасля працяглых няшчасцяў ацэньваліся як паваротны момант у грамадзянскай вайне. Калчак вырашыўся на крок, які не хацеў рабіць у перыяд адступлення, каб гэта нельга была інтэрпрэтаваць як праяву слабасці ўлады, — ператварэнне Дзяржаўнай эканамічнай нарады ў абіраны насельніцтвам орган{{sfn|Зырянов|2012|с=515}}. Аляксандр Васільевіч ездзіў на перадавую незалежна ад таго, як ішлі справы яго армій. Імкненне Калчака як мага больш асабіста быць на фронце выцякала з яго ўпэўненасці, што менавіта тут робіцца сапраўды важная справа. У адмірала шмат разоў узнікала жаданне ўзяць самому вінтоўку і ваяваць нароўні са сваімі салдатамі. Выступаючы перад ваярамі, Вярхоўны галоўнакамандуючы казаў, што ён «такі ж салдат, як і ўсе астатнія, што для сябе ён нічога не шукае, а імкнецца выканаць абавязак перад Расіяй». Адпраўляючыся на фронт, Калчак прычапляў да свайго цягніка вагон — два з тытунём, цукрам, чаем, бялізнай, каб падарыць іх салдатам. Пры гэтым Аляксандр Васільевіч перажываў, калі ўзнікалі складанасці са здабычай гэтых рэчаў для патрэб франтавікоў, гатовы быў нават выпрошваць патрэбнае. Калчак пры гэтым неўсвядомлена паводзіў сябе як Мікалай II і рабіў гэта ад таго, што ведаў жыццё салдата, жадаючы дапамагчы яму не толькі прамовамі і ўзнагародамі, але і матэрыяльна{{sfn|Зырянов|2012|с=492}}. Пасля вераснёвых баёў на Таболе было некаторае зацішша. У сярэдзіне кастрычніка чырвоныя павялі наступленне свежымі сіламі. Белыя здавалі свае апорныя пункты{{sfn|Зырянов|2012|с=520—522}}. Пачалося адступленне белых частак. Чырвоныя не змаглі прарваць фронт, аднак захапілі плацдармы на левым беразе Табола. Разумеючы, што далейшае змаганне за пазіцыі блізу Табола прывядзе да знясілення войскаў, камандуючы Усходнім фронтам генерал Дзітэрыхс вырашыў пачаць стратэгічнае адступленне з саступкай праціўніку значнай тэрыторыі Белай Сібіры, улучаючы, магчыма, і сам Омск, а потым здзейсніць удар па праціўніку з глыбіні сваіх пазіцый. Аднак гэты план не ўлічваў, што здача сталіцы прывядзе ў рух усе варожыя Калчаку сілы ў тыле арміі. Калчак, які стаў ужо дасведчаным палітыкам, прачуваў усеагульны абвал у тыле і пачаў схіляцца да думкі, што Омск трэба бараніць да апошняй магчымасці: страта сталіцы пазбывала сэнсу ўсю структуру Усерасійскай улады, Стаўка і ўрад пераходзілі аўтаматычна ў статус «вандроўных»<ref>''Цветков В. Ж.'' Генерал Дитерихс, последний защитник империи. // Генерал Дитерихс. — М.: Посев, 2004. — С. 47. — ISBN 5-85824-150-6.</ref>. Дзітэрыхс быў выкліканы да Калчака, пры гэтым генерал К. В. Сахараў са штучным абурэннем падтрымаў Вярхоўнага кіраўніка і выступіў у абарону плана абароны Омска. Дзітэрыхс быў адкліканы ў тыл для фарміравання добраахвотніцкіх частак, а на яго месца быў прызначаны Сахараў<ref name="G114-125">Белое движение. Поход от Тихого Дона до Тихого океана. — М.: Вече, 2007. — С. 114—125. — 378 с. — (За веру и верность). — ISBN 978-5-9533-1988-1.</ref>. Пасля пакідання [[Петрапаўлаўск]]а Омск аказаўся пад ударам з двух бакоў: па збежных лініях чыгункі з боку Петрапаўлаўска і [[Ішым]]а. Пры гэтым Сахараў не змог арганізаваць ні абарончай мяжы, ні абароны Омска, ні арганізаванага адступлення. У выніку белыя спазніліся з эвакуацыяй сталіцы, зробленай толькі 10 лістапада. Сам Вярхоўны кіраўнік вырашыў адыходзіць разам з арміяй, зрабіўшы стаўку на тое, што яго прысутнасць у шэрагах дзейных войскаў дапаможа падняць іх дух. На рашэнне Калчака зрабіла ўплыў і жаданне запабегчы захапленню чэхаславакамі, саюзнікамі ці чырвонымі партызанамі [[Залаты запас Расійскай імперыі|залатога запасу Расіі]]. Прапанова ад французскага генерала Жанена і ўсяго дыпламатычнага корпуса пра ўзяцце залатога запасу пад міжнародную апеку, ахову і транспартаванне ва Уладзівасток Калчаком была ўспрынята як заломліванне надмернай цаны за абяцаную дапамогу{{sfn|Плотников|1998|с=246—250}}. Аляксандр Васільевіч катэгарычна адпрэчыў іх прапанову: «Я вам не веру. Золата хутчэй пакіну бальшавікам, чым перадам саюзнікам». На думку гісторыка Зыранава, гэтыя словы каштавалі Аляксандру Васільевічу жыцця: з гэтага моманту замежныя прадстаўнікі страцілі да яго цікавасць{{sfn|Зырянов|2012|с=531}}. Усе каштоўнасці, а таксама адмысловы груз з рэчамі царскай сям’і і доказамі іх [[Расстрэл царскай сям’і|забойства]] былі ўтойліва пагружаны ў эшалон Чырвонага Крыжа<ref name=H11>''Хандорин В. Г.'' [http://kolchak.sitecity.ru/stext_1811043719.phtml Адмирал Колчак: правда и мифы. Гл. «Катастрофа»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131016121352/http://kolchak.sitecity.ru/stext_1811043719.phtml |date=16 кастрычніка 2013 }}</ref>. З пакіданнем Омска войскі Усходняга фронту пачалі свой «[[Вялікі Сібірскі Ледзяны паход]]». === Вялікі Сібірскі Ледзяны паход === {{Асноўны артыкул|Вялікі Сібірскі Ледзяны паход}} [[Файл:KolchakInviernoDe19191920.svg|thumb|1000px|цэнтр|Агульная карціна адступлення белых армій.]] Пакінуўшы Омск, камандаванне Усходняга фронту планіравала затрымаць наступленне чырвоных на мяжы ракі [[Об]]. Армію меркавалася папоўніць за кошт тылавых злучэнняў, а фронт аднавіць на мяжы [[Томск]] — [[Новасібірск|Нованікалаеўск]] — [[Барнаул]] — [[Бійск]]. Аднак войскі да гэтага часу кантралявалі толькі буйныя населеныя пункты, у многіх з якіх былі падняты паўстанні. Нягледзячы на зацятыя ар’ергардныя баі, арганізаваць абарону не атрымалася, і 11 снежня быў пакінуты Барнаул, 13 снежня — Бійск, 14 снежня — Нованікалаеўск<ref name=Gagkuev92-95/>. У лістападзе 1919 года канфлікт паміж урадам Расійскай дзяржавы і камандаваннем Рускай арміі, з аднаго боку, і чэхаславацкім палітычным і ваенным кіраўніцтвам, з іншай, ператварыўся ў сутыкненне. 13 лістапада лідары чэхаславакаў у Расіі апублікавалі ў газетах Сібіры палітычны мемарандум, напоўнены скаргамі і выбрыкамі ў адрас рускіх улад. Угневаны дзеяннямі чэхаславацкіх палітыкаў, Калчак 25 лістапада запатрабаваў ад Савета міністраў спыніць зносіны з чэхаславацкім кіраўніцтвам. Вярхоўны кіраўнік здолеў «паставіць на месца» чэхаславакаў: пасля рэзкай рэакцыі Вярхоўнага іх кіраўнікі былі змушаны апраўдвацца, выступаючы з заявамі, што іх словы нібы «няправільна зразумелі»<ref name=H11/>. Тым не менш неўзабаве быў апублікаваны зварот чэхаў да саюзнікаў, дзе яны аб’яўлялі сябе свабоднымі ад усіх абавязанняў перад Расіяй і паведамлялі пра эвакуацыю па чыгунцы ў адпаведнасці з прынцыпам «Нашы інтарэсы — перш усіх астатніх». [[Транссібірская магістраль]] у гэты час кантралявалася Чэхаславацкім корпусам, што атрымаў загад не прапускаць рускія ваенныя эшалоны ўсходней [[Тайга (горад)|станцыі Тайга]] датуль, пакуль не праедуць усе чэхаславакі з «саманабытай маёмасцю». Дзеянні саюзнікаў ператварылі баявыя няшчасці Усходняга фронту белых у катастрофу ўсяго Белага руху на Усходзе Расіі: армія аказалася адрэзанай ад тылу, пазбаўлена магчымасці атрымліваць боепрыпасы і эвакуяваць параненых<ref name="Gagkuev92-95">''Р. Г. Гагкуев'' Генерал Каппель // Каппель и каппелевцы. 2-е изд., испр. и доп. М.: НП «Посев», 2007 ISBN 978-5-85824-174-4, стр.92—95</ref>. 24 лістапада адмірал Калчак адправіў [[Марыс Жанен|М. Жанену]] і [[Ян Сыравы|Я. Сыраваму]] тэлеграму з канстатаваннем: выкарыстанне чыгункі вылучна для пропуску чэхаславацкіх эшалонаў азначае гібель многіх рускіх эшалонаў, апошнія з якіх фактычна знаходзіліся на лініі фронту. Адмірал пісаў: «У такім разе я буду лічыць сябе маючым права прыняць крайнія меры і не спынюся перад імі»{{sfn|Зырянов|2012|с=536—537}}. 11 снежня Калчак за злачыннае пакіданне Омска зняў і аддаў пад следства генерала К. В. Сахарава. Новым Галоўнакамандуючым войскамі Усходняга фронту быў прызначаны генерал [[Уладзімір Оскаравіч Капель|У. О. Капель]], які планаваў аднавіць фронт па [[Енісей|Енісеі]] і ўсталяваць сувязь з забайкальскімі войскамі атамана [[Рыгор Міхайлавіч Сямёнаў|Р. М. Сямёнава]]<ref name=Gagkuev92-95/>. Адмірал паспяшаўся ў новую сталіцу — [[Іркуцк]], бо гарнізон горада быў слабы і да яго набліжаўся партызанскі атрад {{нп3|Нестар Аляксандравіч Каландарышвілі|Н. А. Каландарышвілі|ru|Каландаришвили, Нестор Александрович}}{{sfn|Зырянов|2012|с=549—552|name=Z549-552}}. Аднак генерал Жанен, так і не расстаўшыся з надзеяй прыбраць да рук залаты запас Расіі, распарадзіўся не прапускаць {{нп3|літарны цягнік|літарны цягнік|ru|Литерный поезд}} Калчака далей [[Ніжняудзінск|Ніжнеудзінска]]. 25 снежня эшалоны Вярхоўнага кіраўніка Расіі былі спынены чэхаславакамі на падыходзе да станцыі Ніжнеудзінск. Чэшскі афіцэр паведаміў, што паводле дырэктывы штаба саюзных войскаў цягнікі Калчака затрымліваюцца «да далейшых дырэктыў» і распачаў спробу раззброіць канвой Вярхоўнага кіраўніка. Чэхаславакі сілай забралі і сагналі два паравозы, якія цягнулі «залаты эшалон» і цягнік Вярхоўнага кіраўніка. Рускія эшалоны былі ачэплены чэшскімі войскамі, сувязь з навакольным светам зараз можна было ажыццяўляць толькі праз іх. Пад маркай аховы ад нападу чэхаславакі фактычна ўзялі Вярхоўнага кіраўніка Расіі пад арышт. «Ніжнеудзінскае сядзенне» працягвалася каля двух тыдняў{{sfn|Плотников|1998|с=254—257|name=P254—257}}. [[Файл:Vagón vlaku čs. legií.jpg|thumb|250px|злева|Вагон чэхаславацкага легіёна.]] 21 снежня ў [[Чарамхова|Чарамхове]] выбухнула паўстанне. Праз тры дні паўстанне, якое было падрыхтавана бальшавіцкімі падпольнымі камітэтамі РКП(б) і Палітцэнтрам эсэраў і меншавікоў, пачалося ў прыгарадзе Іркуцка Глазкове, а да вечара 27 снежня — і ў самым Іркуцку. Калчак распачаў спробу адбіць горад з дапамогай войскаў атамана Сямёнава, але ім не ўдалося прарвацца ў горад. Тым часам ішлі перамовы паміж генералам Жаненам, Палітцэнтрам і Саветам міністраў пра перадачу ўлады Палітцэнтру<ref name="P254—257" />. 3 студзеня 1920 года ў Ніжнеудзінску Калчак атрымаў ад Савета міністраў тэлеграму з подпісамі {{нп3|Аляксандр Аляксандравіч Чарвен-Вадалі|А. А. Чарвен-Вадалі|ru|Червен-Водали, Александр Александрович}}, Ханжына і Ларыёнава з вымогай адрачэння ад улады і перадачы яе А. І. Дзянікіну, як новаму Вярхоўнаму кіраўніку. У тэлеграме Савета міністраў утрымлівалася падробка: нібы пра патрэбу перадачы ўлады Дзянікіну раней ужо тэлеграфаваў С. Д. Сазонаў, які насамрэч гаварыў не пра неадкладную перадачу ўлады галоўкаму УСПР, а толькі пра прызначэнне апошняга наступнікам Вярхоўнага кіраўніка, каб у выпадку выхаду Калчака з палітычнай арэны ці з жыцця не згубіць «дасягнутае аб’яднанне ўсіх сіл, якія змагаюцца з бальшавікамі, пад адной уладай». Падробка была зробленая, каб Калчак не пярэчыў. Тэлеграма гаварыла таксама пра імкненне яе аўтараў «адкупіцца» Калчаком ад партызан і паўстанцаў. Аляксандр Васільевіч не стаў чапляцца за ўладу, аднак ён хацеў праехаць Іркуцк у статусе Вярхоўнага кіраўніка — інакш гэта маглі злічыць за слабасць і баязлівасць. Таму Калчак адказаў тэлеграмай Савету міністраў, што ён згодны перадаць уладу Дзянікіну, але толькі па прыбыцці ў [[Улан-Удэ|Верхняудзінск]], выдаўшы адначасова 4 студзеня свой апошні ўказ — пра ''прадвызначэнне'' перадачы ўлады{{sfn|Зырянов|2012|с=556}}<ref name="Журавлев" />. Калчак і яго памагатыя разглядалі варыянты далейшых дзеянняў. Быў высунуты план адыходу ў Манголію, да мяжы з якой вёў ад Ніжнеудзінска стары тракт даўжынёй у 250 вёрстаў. Вядома, адмірала павінны былі пераследаваць. Але ў яго быў канвой колькасцю больш 500 ваяроў, з якім пераследавання можна было не асцерагацца. Калчак загарэўся гэтым планам, які нагадваў паходы яго маладосці. Адмірал спадзяваўся на вернасць сваіх салдатаў і афіцэраў. Сабраўшы канвой, ён паведаміў, што не едзе ў Іркуцк, а застаецца часова ў Ніжнеудзінску, прапанаваў застацца з ім усім тым, хто гатоў падзяліць яго лёс і верыць у яго, падаўшы астатнім свабоду дзеянняў. Да раніцы з 500 чалавек засталося з ім толькі дзесяцера. За адну ноч, зразумеўшы, што ён здраджаны і няма ратунку, Калчак ссівеў{{sfn|Зырянов|2012|с=559}}. === Здрада і выдача Калчака саюзнікамі === [[Файл:KolchaksLastPhoto.jpg|thumb|250px|Апошняя фатаграфія Калчака. Пасля 20 студзеня 1920 года.]] Калчак мала верыў саюзнікам, адчуваючы па іх паводзінах, што будзе здраджаны і імі («Прададуць мяне гэтыя саюзнічкі», — сказаў адмірал генералу М. І. Занкевічу), але пасля доўгіх ваганняў усё ж вырашыў пакласціся на іх. Ён заняў купэ ў пасажырскім вагоне другога класа, дэкараваным сцягамі Вялікабрытаніі, ЗША, Францыі, Японіі і Чэхаславакіі. Генерал Жанен атрымаў ад высокіх камісараў пісьмовую інструкцыю забяспечыць, калі будзе магчыма, бяспечнае прытрымліванне Калчака туды, куды ён захоча. Фраза «калі будзе магчыма» была ўлучана ў інструкцыю па патрабаванні Жанена. Услед за вагонам Калчака ішоў «залаты эшалон», перададзены пад чэшскую ахову<ref name="P254—257" />. 10 студзеня эшалон выйшаў з Ніжнеудзінска і 15 студзеня прыбыў у Іркуцк. Па прыбыцці вагон Калчака быў ачэплены шчыльным кольцам аховы. Адміралу стала вядома, што напярэдадні горад пакінулі ўсе саюзныя місіі. Чэхаславакі абвясцілі Аляксандру Васільевічу, што перадаюць яго мясцовым уладам. Арышт адмірала і перадача яго эсэра-меншавіцкаму Палітцэнтру былі ўзгоднены чэхамі з прадстаўнікамі саюзнікаў і сталі мерай, «патрэбнай для бяспекі чэшскай арміі»<ref>''Мельгунов С. П.'' Трагедия адмирала Колчака: В 2 книгах. — Книга вторая: Часть III. — М.: Айрис-пресс, Лагуна-Арт, 2005. — 496 с. + вклейка 8 с. — (Белая Россия). ISBN 5-8112-0547-3, стр. 443, 461</ref>, але насамрэч зроблены былі для забеспячэння свабоднага пасоўвання іх эшалонаў на Усход<ref>''Гагкуев Р. Г.'' Генерал Каппель // Каппель и каппелевцы. — 2-е изд., испр. и доп. — М.: Посев, 2007. — С. 106. — ISBN 978-5-85824-174-4.</ref>. Нягледзячы на дадзеныя раней запэўненні і гарантыі бяспекі і абароны, Жанен і чэхаславакі здрадзілі адмірала. Каля 9 гадзін вечара «Палітцэнтр» абвясціў Калчаку і Пепяляеву пра арышт, пасля чаго яны былі змешчаны ў будынку губернскай турмы<ref name=H11/>. Калчак, быўшы чалавекам слова, доўга не разумеў, як генерал Жанен (які атрымаў пазней за парушэнне слова афіцэра мянушку «генерал без гонару») мог яго выдаць. [[Ганна Васільеўна Цімірова|Цімірова]] спрабавала супакоіць адмірала і вырашыла суправаджаць яго ў мясцовую турму. Акт перадачы быў складзены ў 21:55. Камандуючы японскімі войскамі Іркуцка палкоўнік Фукуда, пазнаўшы пра прыбыццё ў горад Вярхоўнага кіраўніка, звярнуўся да [[Ян Сыравы|Яна Сыравага]] з просьбай перадаць Аляксандра Васільевіча пад ахову японскага батальёна, на што атрымаў адказ, што Калчак ужо выдадзены паўстанцам{{sfn|Зырянов|2012|с=563}}. Зыранаў піша, што пра прычыны выдачы адмірала слушна казаў кіраўнік іркуцкіх камуністаў А. А. Шырамаў, адзначаючы ў іх павагу да Калчака з боку ворага{{sfn|Зырянов|2012|с=561}}: <blockquote>Без улады Калчак ніякай каштоўнасці ні для саюзнікаў, ні для чэхаў не ўяўляў; па сваіх жа асабістых якасцях, прамы і рэзкі, ён спрабаваў бараніць «суверэнітэт [[Расійскі ўрад (1919)|Расійскага ўрада]]» ад дамаганняў саюзнікаў і даўно ўжо знаходзіўся ў вострым канфлікце з імі, а тым больш з чэхамі.</blockquote> Асноўнай прычынай здрады Калчака і наступнай яго выдачы саюзнікамі сталі заявы Вярхоўнага кіраўніка, зробленыя яшчэ ў Омску, што залаты запас, як і нарабаваныя чэхаславакамі ў велізарным аб’ёме матэрыяльныя каштоўнасці, з’яўляюцца набыткам Расіі і што ён не дапусціць іх вывазу за мяжу. Трагічная развязка была паскорана сталым вядомым чэхаславацкаму камандаванню тэлеграфным загадам Аляксандра Васільевіча ва Уладзівасток пра праверку ўсіх каштоўнасцей і маёмасці, якія вывозіліся чэшскімі легіянерамі на караблях з Расіі{{sfn|Плотников|1998|с=258}}. === Апошнія дні === {{Асноўны артыкул|Расстрэл адмірала Калчака}} [[Файл:Изображение-119.jpg|злева|250px|thumb|Іркуцкі турэмны замак — апошні зямны прыстанак А. В. Калчака. Паштоўка пачатку XX стагоддзя.]] З 21 студзеня пачаліся [[s:ru:допросы Колчака Чрезвычайной следственной комиссией|допыты А. В. Калчака Надзвычайнай следчай камісіяй]], якія мелі для адмірала асаблівае значэнне. Адмірал трымаўся падчас допытаў спакойна і з вялікай годнасцю, выклікаючы гэтым мімавольную павагу ў следчых, падрабязна расказваючы пра сваё жыццё і ахвотна адказваючы на пытанні. Пры гэтым Аляксандр Васільевіч імкнуўся не зваць імёнаў, і, не звальваючы адказнасць за тыя ці іншыя падзеі на іншых, браў яе на сябе. Усведамляючы, што гэтыя допыты з’яўляюцца свайго роду «мемуарамі» і яго апошнім словам для нашчадкаў, А. В. Калчак быў даволі шчыры і адкрыты, імкнуўся пакінуць для гісторыі і ўласныя біяграфічныя дадзеныя, і звесткі пра важныя гістарычныя падзеі, удзельнікам якіх яму давялося быць. Захапіўшы ў Іркуцку ўладу, [[бальшавік]]і змянілі старшыню следчай камісіі на свайго стаўленіка [[Самуіл Гдальевіч Чудноўскі|С. Г. Чудноўскага]], які з першага дня знаходжання на гэтай пасадзе стаў спрабаваць усяляк ушчамляць і ўражаць паддопытнага{{sfn|Зырянов|2012|с=572—573|name=Z572-573}}. Верны Вярхоўнаму кіраўніку генерал [[Уладзімір Оскаравіч Капель|У. О. Капель]] з яшчэ захавалымі баяздольнасць рэшткамі частак [[Усходні фронт Рускай арміі|Усходняга фронту]] паспяшаў яму на выручку — нягледзячы на лютую сцюжу і глыбокія снягі, не літуючы ні сябе, ні людзей<ref name = H12>{{Cite web |url=http://kolchak.sitecity.ru/stext_1811043944.phtml |title=''В. Г. Хандорин'' Адмирал Колчак: правда и мифы. Глава «Адмирал уходит в последнее плавание» |access-date=22 снежня 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130921055535/http://kolchak.sitecity.ru/stext_1811043944.phtml |archivedate=21 верасня 2013 |url-status=dead }}</ref>. У выніку пры пераправе праз раку Кан Капель праваліўся з канём пад лёд, абмарозіў ногі, і ўжо 26 студзеня сканаў ад запалення лёгкіх. Тым не менш войскі белых пад камандаваннем генерала [[Сяргей Мікалаевіч Вайцяхоўскі|С. М. Вайцяхоўскага]] працягнулі рух наперад. Іх заставаліся ўсяго 4—5 тысяч ваяроў. Вайцяхоўскі планаваў узяць штурмам Іркуцк і выратаваць Вярхоўнага кіраўніка і ўсіх афіцэраў. Хворыя і абмарожаныя, [[30 студзеня]] яны выйшлі на лінію чыгункі і ля станцыі Зіма разбілі высланыя супраць іх савецкія войскі. Пасля кароткага адпачынку, [[3 лютага]], капелеўцы рушылі на Іркуцк. Яны з ходу ўзялі [[Чарамхова]] ў 140 км ад Іркуцка, разагнаўшы шахцёрскія дружыны і расстраляўшы мясцовы рэўкам{{sfn|Кручинин|2010|с=520|name=Kruchinin520}}<ref name="Gonch123">Белое движение. Поход от Тихого Дона до Тихого океана. — М.: Вече, 2007. — 378 с. — (За веру и верность). — ISBN 978-5-9533-1988-1, стр. 123</ref>. Паводле сведчання генерала Пучкова, генерал Вайцяхоўскі мог разлічваць пры рэалізацыі свайго плана выратаванні Калчака не больш чым на 5 тыс. ваяроў, якія былі расцягнуты ўздоўж дарогі так, што на іх зборы да месца бою спатрэбілася б не менш за суткі. Армія мела 4 дзейныя і 7 разабраных гармат з абмежаванай колькасцю боепрыпасаў. У большасці дывізій было не больш 2—3 кулямётаў з мізэрнай колькасцю патронаў. Яшчэ горш справы ішлі з патронамі ў стралкоў<ref name = Kruchinin520/>. Ты не менш, паводле сведчання генерала, «…пры малой надзеі знайсці Вярхоўнага кіраўніка ў горадзе армія атакавала б Іркуцк неадкладна ж з падыходам да яго»<ref name = Kruchinin520/>. У адказ на ўльтыматум камандуючага савецкімі войскамі Зверава аб здачы Вайцяхоўскі накіраваў чырвоным сустрэчны ўльтыматум з патрабаваннем вызвалення адмірала Калчака і арыштаваных з ім асоб, прадастаўлення фуражу і выплаты кантрыбуцыі ў памеры 200 млн руб., абяцаючы абыйсці ў гэтым выпадку Іркуцк<ref name = Gonch123/>. Бальшавікі не выканалі патрабаванняў белых, і Вайцяхоўскі перайшоў у атаку: капелеўцы прарваліся да Інакенцьеўскай у 7 км ад Іркуцка. Іркуцкі ВРК абвясціў горад у стане аблогі, а подступы да яго былі ператвораныя ў суцэльныя лініі абароны. Пачалася бітва за Іркуцк — паводле шэрагу ацэнак, яна не мела сабе роўных за ўсю грамадзянскую вайну па жорсткасці і лютасці нападаў. Палонных не бралі<ref name = Gonch123/>. Капелеўцы ўзялі Інакенцьеўскую і змаглі прарваць лініі гарадской абароны чырвоных. На 12 гадзін дня быў прызначаны штурм горада. У гэты момант у падзеі ўмяшаліся чэхаславакі, якія заключылі з чырвонымі пагадненне, што мела мэтай забеспячэнне іх уласнай бесперашкоднай эвакуацыі. За подпісам начальніка 2-й чэхаславацкай дывізіі Крэйчага белым была накіравана вымога не займаць Глазкоўскае прадмесце пад пагрозай выступлення чэхаў на баку чырвоных. Ваяваць са свежым добра ўзброеным чэшскім кантынгентам у Вайцяхоўскага ўжо не хапіла б сіл. Адначасна прыйшлі весткі пра гібель адмірала Калчака. Ва ўзніклых абставінах генерал Вайцяхоўскі загадаў скасаваць наступленне. Капелеўцы з баямі пачалі адыход у Забайкалле<ref name="Melgunov470">''Мельгунов С. П.'' Трагедия адмирала Колчака: В 2 книгах. — Книга вторая: Часть III. —М.: Айрис-пресс, Лагуна-Арт, 2005. — 496 с. + вклейка 8 с. — (Белая Россия). ISBN 5-8112-0547-3, стр. 470</ref>. <blockquote> Як піша гісторык {{нп3|Сяргей Пятровіч Мяльгуноў|С. П. Мяльгуноў|ru|Мельгунов, Сергей Петрович}}, у гэтым штурме Іркуцка капелеўцамі было шмат што і маральнага парадку, што павінна было стаць душэўнай палёгкай для ідучага на смерць Вярхоўнага кіраўніка. Адмірал мог са спакойным сумленнем сустрэць расстрэльныя стрэлы: яго салдаты і афіцэры ў самы крытычны момант выпрабавання не здрадзілі справе, якой служыў А. В. Калчак, не здрадзілі і самога адмірала, застаўшыся яму вернымі да канца<ref name = Melgunov470/>.</blockquote> [[Файл:Kamera Kolchaka.JPG|thumb|250px|Камера № 5 у СІЗА г. Іркуцка, дзе ўтрымваўся А. В. Калчак.]] Пачынаючы з 3 лютага шпацыры ў двары турмы былі забаронены бальшавікамі, а Аляксандр Васільевіч з Ганнай Васільеўнай сталі спрабаваць мяняцца запіскамі. Апошняя запіска Калчака сваёй сяброўцы была перахоплена і зачытана ёй праз шмат гадоў<ref name = Z572-573/>: {{quotation|Дарагая галубка мая, я атрымаў тваю запіску, дзякуй за тваю ласку і клопаты пра мяне. Як паставіцца да ўльтыматуму Вайцяхоўскага, не ведаю, хутчэй думаю, што з гэтага нічога не выйдзе ці ж будзе паскарэнне няўхільнага канца. Не разумею, што значыць «у суботу нашы шпацыры канчаткова немагчымыя»? Не турбуйся пра мяне. Я пачуваюся лепш, мае застуды праходзяць. Думаю, што перавод у іншую камеру немагчымы. Я толькі думаю пра цябе і твой лёс, адзіна, што мяне трывожыць. Пра сябе не турбуюся — бо ўсё вядома загадзя. За кожным маім крокам сочаць, і мне цяжка пісаць. Пішы мне. Твае запіскі адзіная радасць, якую я магу мець. Я малюся за цябе і схіляюся перад тваім самаахвяраваннем. Любая, любімая мая, не турбуйся за мяне і захавай сябе. [[Радала Гайда|Гайду]] я прабачыў. Да пабачэння, цалую твае рукі.|А. В. Калчак}} У ноч з 6 на 7 лютага 1920 адмірал А. В. Калчак і старшыня Савета міністраў [[Расійскі ўрад (1919)|Расійскага ўрада]] [[Віктар Мікалаевіч Пепяляеў|В. М. Пепяляеў]] былі [[Расстрэл адмірала Калчака|расстраляныя без суда]], па пастанове Іркуцкага {{нп3|Ваенна-рэвалюцыйныя камітэты|ваенна-рэвалюцыйнага камітэта|ru|Военно-революционные комитеты}} [[бальшавік]]оў — у адпаведнасці з дадзенымі многіх сучасных гісторыкаў — у выкананне непасрэднага загаду [[Уладзімір Ільіч Ленін|Леніна]]<ref name="В.Г. ХАНДОРИН. АДМИРАЛ КОЛЧАК: ПРАВДА И МИФЫ">В. Г. ХАНДОРИН. АДМИРАЛ КОЛЧАК: ПРАВДА И МИФЫ"</ref>{{sfn|Плотников|1998|с=277|name=Plotnikov277}}{{sfn|Кручинин|2010|с=522|name=Kruchinin522}}<ref>[http://ricolor.org/history/bldv/kol/2/ ''Ю. З. Кантор'' «Я ВАС БОЛЬШЕ ЧЕМ ЛЮБЛЮ…» Адмирал Колчак: роман перед расстрелом]</ref><ref>''Волков Е. В., Егоров Н. Д., Купцов И. В.'' Белые генералы Восточного фронта Гражданской войны: Биографический справочник. — М.: Русский путь, 2003. — 240 с. ISBN 5-85887-169-0, стр. 116</ref>. Пастанова Іркуцкага ваенна-рэвалюцыйнага камітэта пра расстрэл А. В. Калчака і В. М. Пепяляева была падпісана А. Шырамавым, старшынёй камітэта, і яго членамі А. Снаскаровым, М. Левянсонам і кіраўніком справамі камітэта Аборыным. Тэкст пастановы пра іх расстрэл быў упершыню апублікаваны ў артыкуле былога старшыні Іркуцкага ваенна-рэвалюцыйнага камітэта А. Шырамава<ref>''Ширямов А.'' Иркутское восстание и расстрел Колчака // Сибирские огни. 1924. № 4. С. 122—140.</ref>. У 1991 годзе {{нп3|Леанід Рыгоравіч Калаціла|Л. Р. Калаціла|ru|Колотило, Леонид Григорьевич}} зрабіў дапушчэнне, што пастанова была складзена ўжо пасля расстрэлу, як апраўдальны дакумент, бо датавана яна сёмым лютага, а ў турму [[Самуіл Гдальевіч Чудноўскі|С. Г. Чудноўскі]] і І. М. Бурсак прыбылі ў другой гадзіне ночы сёмага лютага, нібы ўжо з тэкстам пастановы, прытым да гэтага складалі з камуністаў расстрэльную каманду<ref>Гл. артыкул Ю. Фельштынскага «Ленін і расстрэл Калчака» з заўвагамі Л. Р. Калацілы, апублікаваны ў кнізе: Допрос А. В. Колчака. 2-е изд., доп.- Л.: Политекс, 1991. (Отв. за выпуск В. Д. Доценко и Л. Г. Колотило)</ref>. У працы У. І. Шышкіна 1998 года<ref>[https://archive.today/20120913233254/www.philosophy.nsc.ru/journals/humscience/2_98/14-CHICH.HTM Шишкин В. И. Расстрел адмирала Колчака] // Гуманитарные науки в Сибири. 1998. № 2.</ref> паказана, што наяўны ў ДАРФ арыгінал пастановы датаваны шостым лютага, а не сёмым, як паказана ў артыкуле А. Шырамава. Аднак у гэтай жа крыніцы прыведзены тэкст тэлеграмы Старшыні Сібрэўкама і члена Рэўваенсавета [[5-я армія, РСЧА|5-ай арміі]] І. М. Смірнова, дзе гаворыцца, што рашэнне пра расстрэл Калчака было прынята на пасяджэнні сёмага лютага. Апроч таго, увесь дзень шостага лютага ішоў допыт Калчака. Згодна з пашыранай версіяй, расстрэл адбыўся на беразе ракі Ушакоўкі блізу [[Знаменскі манастыр, Іркуцк|Знаменскага жаночага манастыра]]. Кіраваў расстрэлам [[Самуіл Гдальевіч Чудноўскі|Чудноўскі]]. Целы забітых былі скінуты ў палонку. Удзельнікі расстрэлу адзначалі, што адмірал сустрэў смерць з салдацкай мужнасцю, захаваўшы годнасць і перад смерцю<ref name = H12/>. Доўгі час, нават у замежнай гістарычнай літаратуры лічылася, што рашэнне расстраляць А. В. Калчака было вымушаным і прынята на месцы. І. Ф. Плотнікаў адзначае, што для культывавання гэтай версіі выкарыстоўвалася тое, што быццам расстрэл быў здзейснены мясцовымі ўладамі з боязі, што часткі генерала [[Уладзімір Оскаравіч Капель|Капеля]] маюць мэтай вызваліць Калчака<ref>«Лёд и пламя адмирала Колчака», Вокруг света, № 10 (2817), 2008 год</ref>. Толькі ў пачатку 1990-х гадоў<ref group="заўв">Гл. у артыкуле: [http://translate.google.com/translate?hl=en&sl=en&tl=ru&u=http%3A%2F%2Fwww.august-1914.ru%2Fdrokov2.html ''Дроков С. В''. Александр Васильевич Колчак // Вопросы истории. 1991 год. № 1. С.50-67].</ref> у СССР была апублікавана запіска Леніна намесніку [[Леў Давідавіч Троцкі|Троцкага]] {{нп3|Эфраім Маркавіч Склянскі|Э. Склянскаму|ru|Склянский, Эфраим Маркович}} для перадачы па тэлеграфе члену Рэўваенсавета [[5-ая армія, РСЧА|5-ай арміі]], старшыні Сібрэўкама І. Смірнову, якая да гэтага моманту была вядомая за мяжой ужо 20 гадоў — з моманту апублікавання ў [[Парыж]]ы выдання «Паперы Троцкага»<ref name="В.Г. ХАНДОРИН. АДМИРАЛ КОЛЧАК: ПРАВДА И МИФЫ"/>{{sfn|Плотников|1998|с=275}}: {{пачатак цытаты}} Шыфрам. Склянскаму: Пашліце Смірнову (РВС 5) шыфраванне: Не шырце ніякіх вестак пра Калчака, не друкуйце анічога, а пасля заняцця намі Іркуцка дашліце строга афіцыйную тэлеграму з тлумачэннем, што мясцовыя ўлады да нашага прыходу паступалі так і так пад уплывам пагрозы Капеля і небяспекі белагвардзейскіх змоў у Іркуцку. Ленін. Подпіс таксама шыфрам.<br /> 1. Ці берацеся зрабіць архі-надзейна? <br /> 2. Дзе Тухачэўскі? <br /> 3. Як справы на Кав. фронце? <br /> 4. У Крыме? {{канец цытаты|крыніца=}} На думку шэрага сучасных расійскіх гісторыкаў, гэту тэлеграму вынікае расцэньваць як непасрэдны загад Леніна пра бяссуднае і таемнае забойства Калчака<ref name=Plotnikov277 /><ref name="Kruchinin522"/>. Гісторык І. Ф. Плотнікаў адзначае, што ў дачыненні А. В. Калчака справа бальшавікамі ставілася на неправавыя рэйкі, і пры ацэнцы асобы, як палітычнага праціўніка, і як ваеннапалоннага{{sfn|Плотников|1998|с=266}}. Гісторык [[Уладзімір Генадзевіч Хандорын|У. Г. Хандорын]] зважае на тую акалічнасць, што рашэнне пра пакаранне смерцю адмірала А. В. Калчака без суда было прынята неўзабаве пасля афіцыйнай пастановы [[Савет народных камісараў РСФСР|савецкага ўрада]] ад 17 студзеня 1920 года пра скасаванне смяротнага пакарання. Пепяляеў пры гэтым перад расстрэлам нават не быў дапытаны<ref name="В.Г. ХАНДОРИН. АДМИРАЛ КОЛЧАК: ПРАВДА И МИФЫ"/>. [[Генрых Зіноўевіч Ёфе|Г. З. Ёфе]] звярнуў увагу на тое, што хоць і А. В. Калчак, і «ўсе стаўленікі і агенты Калчака» былі абвешчаны па-за законам<ref group="заўв"><blockquote> АБ’ЯВА ПА-ЗА ЗАКОНАМ — поўнае ці частковае пазбаўленне асобы прававой аховы з боку дзяржавы (аж да дазволу кожнаму забіць такую асобу)… А. па-за з. згадвалася як адзін з відаў кары ў «Кіроўных пачатках па крымінальным праву РСФСР» 1919 г. </blockquote> :  — Юридический словарь. 2000 [http://dic.academic.ru/dic.nsf/lower/16637].</ref> яшчэ ў жніўні 1919 года пастановай Саўнаркама і УЦВК Саветаў, бяссудна былі пакараны смерцю толькі А. В. Калчак і В. М. Пепяляеў. Астатніх арыштаваных трыбунал, які адбыўся ў маі 1920 года, выходзячы з таго, што «востры момант грамадзянскай вайны абмінуў», знайшоў магчымым адправіць пад суд<ref name="verhovny">{{артыкул|аўтар= Иоффе Г. З.|загаловак= Верховный правитель России: документы дела Колчака|спасылка= http://magazines.russ.ru/nj/2004/235/iof18.html|мова= ru|выданне= Новый журнал|тып= Литературно-художественный журнал русского Зарубежья|год= 2004|том= 235|нумар= |старонкі= |doi= |issn=}}</ref>. Некаторыя сучасныя гісторыкі лічаць, што сэнс дзеянняў Леніна тут, як і ў выпадку з [[Расстрэл царскай сям’і|забойствам царскай сям’і]], складаўся ў спробе зняць з сябе адказнасць за бяссуднае пакаранне смерцю, паказаўшы справу як народную ініцыятыву і «акт адплаты»<ref name="В.Г. ХАНДОРИН. АДМИРАЛ КОЛЧАК: ПРАВДА И МИФЫ"/><ref name=Plotnikov277 /><ref name = Kruchinin522/><ref name=Shishkin>[https://archive.today/20120913233254/www.philosophy.nsc.ru/journals/humscience/2_98/14-CHICH.HTM ''В. И. Шишкин''. Расстрел адмирала Колчака]</ref>. Да гэтай думкі блізкі пункт погляду гісторыка А. Г. Латышава, паводле якой Ленін мог менавіта так паступіць у адносінах да царскай сям’і, але палічыў гэта немэтазгодным<ref name="Latyshev">''А. Г. Латышев'' Рассекреченный Ленин. — 1-е. — Москва: Март, 1996. — С. 118—138. — 336 с. — 15 000 экз. — ISBN 5-88505-011-2</ref>. У. І. Шышкін, не адмаўляючы наяўнасці ленінскай дырэктывы пра патрэбу расстрэлу Калчака, не лічыць Леніна адзіным вінаватым бяссуднага забойства, паказваючы, што ў савецкай Расіі ў той час не існавала іншага пункту погляду па гэтым пытанні. Паводле яго думкі, вызваленне А. В. Калчака было справай нерэальнай, і яго расстрэл быў ініцыяваны верхавінай бальшавіцкага кіраўніцтва як акт палітычнай расправы і застрашвання<ref name = Shishkin/>. Г. З. Ёфе пакінуў адкрытым пытанне пра карэктнае датаванне запіскі Леніна Склянскаму<ref group="заўв">«''Невядома, аднак, калі запіска была напісана. Паводле адных дадзеных, у студзені 1920 года, паводле іншых — у лютым, пасля расстрэлу Калчака.''» — [http://www.nkj.ru/archive/articles/1764/ ''Г. Иоффе.'' АДМИРАЛ КОЛЧАК: «ЛЮДЕЙ, ДАЙТЕ МНЕ ЛЮДЕЙ!»] — Журнал «Наука и жизнь», 2005 г., № 1.</ref>, але звярнуў увагу на невыразнасці ў тэксце запіскі, калі лічыць, што яна была напісана ўжо пасля расстрэлу<ref name="verhovny"/>. 7 лютага — у дзень расстрэлу Вярхоўнага кіраўніка — падчас перамоў з прадстаўнікамі 5-ай арміі чырвоных чэхі падпісалі пагадненне з бальшавікамі пра пакіданне адмірала «ў дырэктыве савецкай улады пад аховай савецкіх войскаў»<ref name = H11/>. Гісторык [[Сяргей Пятровіч Мяльгуноў|С. П. Мяльгуноў]] адзначае, што гібель Вярхоўнага кіраўніка азначала канец арганізаванага на дзяржаўным узроўні змагання супраць бальшавікоў у Сібіры<ref>''Мельгунов С. П.'' Трагедия адмирала Колчака: В 2 книгах. — Книга вторая: Часть III. — М.: Айрис-пресс, Лагуна-Арт, 2005. — 496 с. + вклейка 8 с. — (Белая Россия). ISBN 5-8112-0547-3, стр.470</ref>. === Магіла Калчака === [[Файл:KolchakKrest.JPG|250px|thumb|Крыж на месцы спачынку Калчака і Пепяляева на беразе Ангары.]] Гісторык Ю. В. Чайкоўскі лічыць пераканаўчымі здагадкі С. У. Дрокава, што афіцыйная версія пра расстрэл Калчака на беразе Ангары выдумана, і магілу Аляксандра Васільевіча варта шукаць у сценах іркуцкай турмы. Паказваючы на многія нестасоўкі ў афіцыйнай версіі (прыкладам, на футра Калчака, якое засталася ў турме і патрапіла потым у пералік асабістых рэчаў), Чайкоўскі згаджаецца з Дрокавым, што бальшавікі баяліся выводзіць Калчака за сцены турмы, пры гэтым камандарм Смірноў ужо тэлеграфаваў у Маскву, што загадаў уладам Іркуцка вывезці Калчака на поўнач ад горада, а калі гэта не атрымаецца, то «расстраляць у турме». Выканаўцы маглі шумна і прылюдна вывесці смяротнікаў у футрах з камер, а забіць іх употай у склепе. Афіцыйная версія, піша Чайкоўскі, магла служыць толькі таму, каб схаваць месца пахавання рэшткаў Калчака<ref>{{артыкул|аўтар=Чайковский Ю. В.|загаловак=Возвращение лейтенанта Колчака. К 100-летию Русской полярной экспедиции (1900–1903)|спасылка=http://www.ihst.ru/projects/sohist/papers/ch02vr.htm|выданне=Вестник РАН|год=2002|нумар=2|старонкі=152—161|ref=Чайковский|archive-date=18 кастрычніка 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181018164335/http://ihst.ru/projects/sohist/papers/ch02vr.htm}}</ref>. Сімвалічная магіла Калчака знаходзіцца на месцы яго «спачынку ў водах Ангары» недалёка ад іркуцкага {{нп3|Знаменскі манастыр, Іркуцк|Знаменскага манастыра|ru|Знаменский монастырь (Иркутск)}}, дзе ўсталяваны крыж<ref>[http://video.yandex.ru/users/aleksandrryabce/view/18/ Адмирал Колчак в Иркутске. Памятник и крест на месте расстрела (ВИДЕО)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140727025414/http://video.yandex.ru/users/aleksandrryabce/view/18/ |date=27 ліпеня 2014 }}</ref><ref>[http://baikalarea.ru/irkutsk/peoples/kolchak/svidetelstvo.htm Расстрел Колчака: свидетельство очевидца] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160307171030/http://baikalarea.ru/irkutsk/peoples/kolchak/svidetelstvo.htm |date=7 сакавіка 2016 }}</ref><ref>[http://ricolor.org/history/bldv/kol/2/ «Я ВАС БОЛЬШЕ ЧЕМ ЛЮБЛЮ…» Адмирал Колчак: роман перед расстрелом]</ref>. == Сям’я == Жонка Калчака, [[Соф’я Фёдараўна Калчак]], нарадзілася ў 1876 годзе ў [[Камянец-Падольскі|Камянцы-Падольскім]] [[Падольская губерня|Падольскай губерні]] (цяпер [[Хмяльніцкая вобласць|Хмяльніцкай вобласці Украіны]]). Яе бацькам быў [[сапраўдны тайны саветнік]] Фёдар Васільевіч Аміраў. Маці Дар’я Фёдараўна, народжаная Каменская, была дачкой генерал-маёра, дырэктара Ляснога інстытута Ф. А. Каменскага, сястрой скульптара {{нп3|Фёдар Фёдаравіч Каменскі|Ф. Ф. Каменскага|ru|Каменский, Фёдор Фёдорович}}. Патомная дваранка, Соф’я Фёдараўна выхоўвалася ў {{нп3|Смольны інстытут шляхетных дзяўчын|Смольным інстытуце|ru|Смольный институт благородных девиц}} і была адукаванай (ведала сем моў, французскую і нямецкую ведала ў дасканаласці), прыгожай, валявой і незалежнай па характары (шмат у чым гэта надалей адбілася на яе адносінах з мужам)<ref name=H1/>. [[Файл:Вдова Колчака Софья Фёдоровна, сын Ростислав, внук Саша.jpg|thumb|250px|Соф’я Фёдараўна, сын Расціслаў у форме французскага афіцэра, унук Саша. 1939 год.]] Па дамоўленасці з Калчаком яны павінны былі пажаніцца пасля яго першай экспедыцыі. У гонар Соф’і (на той момант нявесты) былі названыя невялікі востраў у архіпелагу Літке і мыс на востраве Бенета. Чаканне расцягнулася на некалькі гадоў. Яны абвянчаліся 5 сакавіка 1904 года ў Свята-Харлампіеўскім храме ў [[Іркуцк]]у<ref>{{cite web|datepublished=24 декабря 2008|url=http://www.patriarchia.ru/db/text/515117.html|title=На восстанавливаемый в Иркутске Свято-Харлампиевский храм, в котором венчался адмирал Колчак, поднят главный купол|publisher=Патриархия.ru|accessdate=2009-05-06|archiveurl=https://www.webcitation.org/618q7luYU?url=http://www.patriarchia.ru/db/text/515117.html|archivedate=23 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. Соф’я Фёдараўна нарадзіла ад Калчака траіх дзяцей: першая дзяўчынка нарадзілася ў кастрычніку 1905 года і не пражыла і месяца; сын Расціслаў нарадзіўся 9 сакавіка 1910 года, дачка Маргарыта (1912—1914) застудзілася падчас уцёкаў ад немцаў з Лібавы і сканала. Соф’я Фёдараўна жыла ў [[Гатчына|Гатчыне]], потым у [[Ліепая|Лібаве]]. Пасля абстрэлу Лібавы немцамі ў пачатку вайны (2 жніўня 1914 года) бегла, кінуўшы ўсё, апроч некалькіх валізак (казённая кватэра Калчака была потым разрабавана і яго маёмасць загінула). З [[Хельсінкі|Гельсінгфорса]] пераехала да мужа ў [[Севастопаль]], дзе падчас Грамадзянскай вайны чакала мужа да апошняга. У 1919 годзе ёй удалося адтуль эміграваць: брытанскія саюзнікі забяспечылі яе грашамі і далі магчымасць выехаць на караблі з Севастопаля ў [[Канстанца|Канстанцу]]. Далей яна перабралася ў [[Бухарэст]], а потым з’ехала ў [[Парыж]]. Памерла ў шпіталі Ланжумо ў Парыжы ў 1956 годзе і была пахавана на галоўных могілках рускага замежжа — [[Могілкі Сент-Жэнеўеў-дэ-Буа|Сент-Жэнеўеў-дэ-Буа]]. Апошняй просьбай адмірала Калчака перад расстрэлам было: «Я прашу паведаміць маёй жонцы, якая жыве ў Парыжы, што я багаслаўляю свайго сына». — «Паведамлю», — адказаў кіруючы расстрэлам супрацоўнік УНК {{нп3|Самуіл Гдальевіч Чудноўскі|С. Г. Чудноўскі|ru|Чудновский, Самуил Гдальевич}}<ref>''Чудновский С.'' Конец Колчака. — // Годы огненные, годы боевые : сб. восп. — Иркутск, 1961. — С. 209.</ref>. Расціслаў у 1919 годзе разам з маці пакінуў Расію і з’ехаў спачатку ў Румынію, а потам у Францыю, дзе скончыў Вышэйшую школу дыпламатычных і камерцыйных навук і ў 1931 годзе паступіў на службу ў Алжырскі банк. Жонкай Расціслава Калчака была Кацярына Развозава, дачка адмірала {{нп3|Аляксандр Уладзіміравіч Развозаў|А. У. Развозава|ru|Развозов, Александр Владимирович}}. У 1939 годзе Расціслаў Аляксандравіч быў мабілізаваны ў французскую армію, ваяваў на [[Бельгія|бельгійскай]] мяжы і ў 1940 годзе быў узяты ў палон [[Трэці рэйх|немцамі]], пасля вайны вярнуўся ў Парыж. Слабы здароўем, ён памёр [[28 чэрвеня]] [[1965]] года і быў пахаваны каля маці ў Сент-Жэнеўеў-дэ-Буа<ref>[http://www.1tv.ru/admiral/pr=10917&pi=11492 Память и имя. Жена и сын Колчака].</ref>, дзе пазней была пахавана і яго жонка. Іх сын Аляксандр Расціслававіч (нар. 1933) цяпер жыве ў Парыжы. == Памяць == [[Іван Аляксеевіч Бунін|І. А. Бунін]], выступаючы на паніхідзе па Калчаку ў Парыжы ў 1921 годзе, сказаў: {{quotation|Надыдзе дзень, калі дзеці нашы, сузіраючы ганьбу і жах нашых дзён, шмат што прабачаць Расіі за тое, што ўсё ж не адзін Каін уладарыў у змроку гэтых дзён, але і Авель быў сярод сыноў яе. Надыдзе час, калі залатымі пісьмёнамі на вечную славу і памяць будзе напісана Яго імя ў Летапісы Рускай зямлі|''Общее дело''. — Париж. — 7 февраля 1921. — Цит. по: ''Зырянов, П. Н.'' Адмирал Колчак, Верховный Правитель России. — C. 585.}} [[Файл:Kolchak obituary.jpg|left|250px|thumb|Пад канец Грамадзянскай вайны на Далёкім Усходзе і ў наступныя гады ў эміграцыі 7 лютага — дзень расстрэлу адмірала — адзначаўся паніхідамі ў памяць «забітага ваяра Аляксандра» і служыў днём памінання ўсіх загінулых удзельнікаў Белага руху на ўсходзе краіны, перадусім загінулых падчас Сібірскага Ледзянога паходу зімой 1919—1920 гадоў. Аб’ява ў эмігранцкай газеце пра паніхіду ў памяць А. В. Калчака. 7 лютага 1921 года.]] Мемарыяльныя дошкі ў гонар і памяць Калчака ўсталяваны на будынку Марскога корпуса, які скончыў Калчак, у Санкт-Пецярбургу (2002)<ref>[http://www.fontanka.ru/2002/04/17/63708/ Возвращение адмирала Колчака]</ref><ref>''Хандорин В. Г.'' [http://kolchak.sitecity.ru/stext_1811040141.phtml Адмирал Колчак: правда и мифы. Вступление] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131015190908/http://kolchak.sitecity.ru/stext_1811040141.phtml |date=15 кастрычніка 2013 }}.</ref>, на будынку вакзала ў Іркуцку, у двары капліцы Мікалая Мірлікійскага ў Маскве (2007)<ref group="заўв">Пліта правісела ледзь больш сутак: у выніку здзейсненага невядомымі акта вандалізму ў ноч на 6 лістапада яна была [https://archive.today/20120905172219/www.izvestia.ru/incident/article3122338/ разбітая]. Прадстаўнік руху «Спадчына адмірала Калчака» В. Кісялёва выказала дапушчэнне, што злачынцы разбілі дошку ў памяць пра Калчака адмыслова ў пярэдадне гадавіны Кастрычніцкай рэвалюцыі, што рабіла магчымым [http://www.justmedia.ru/news/russiaandworld/2008/11/07/46870 удзел у гэтым нашчадкаў рэвалюцыянераў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081211113310/http://www.justmedia.ru/news/russiaandworld/2008/11/07/46870 |date=11 снежня 2008 }}.</ref>. На фасадзе будынка {{нп3|Іркуцкі абласны краязнаўчы музей|Краязнаўчага музея|ru|Иркутский областной краеведческий музей}} (Маўрытанскі замак, былы будынак Рускага геаграфічнага таварыства) ў Іркуцку, дзе Калчак чытаў даклад пра Арктычную экспедыцыю 1901 года, адноўлены знішчаны пасля рэвалюцыі ганаровы надпіс у гонар Калчака — каля імёнаў іншых навукоўцаў і даследчыкаў Сібіры<ref>[http://www.fototerra.ru/Russia/Irkutsk/Lapshin-Aleksandr-Pavlovich-9056.html Фотография Краеведческого музея]</ref>. Імя Калчака высечана на помніку героям Белага руху («Галіпалійскім абеліску») на парыжскіх могілках Сент-Жэнеўеў-дэ-Буа. У Іркуцку на месцы «спачынку ў водах Ангары»<ref>[http://info.irk.ru/irkutsk/peoples/kolchak/svidetelstvo.htm Расстрел Колчака: свидетельство очевидца] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081014041320/http://info.irk.ru/irkutsk/peoples/kolchak/svidetelstvo.htm |date=14 кастрычніка 2008 }}</ref> ўсталяваны крыж. 4 лістапада 2004 года ў Іркуцку ўсталяваны [[Помнік Калчаку (Іркуцк)|помнік Калчаку]], аўтар ідэі — Андрэеў С. В., скульптар — [[Вячаслаў Міхайлавіч Клыкаў|В. М. Клыкаў]]. 18 снежня 2006 года ў Іркуцку ў будынку Іркуцкай турмы быў адкрыты Музей гісторыі Іркуцкага турэмнага замка імя А. В. Калчака<ref>[http://sizo.irkutsk.ru/muzei2.php Музей истории Иркутского тюремного замка имени А. В. Колчака] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180818232532/http://sizo.irkutsk.ru/muzei2.php |date=18 жніўня 2018 }}</ref>, а ў ім — экспазіцыя ў былой камеры Калчака<ref>''Кез, С.'' [http://www.ng.ru/ngregions/2006-12-18/22_kolchak.html Последняя гавань адмирала.]</ref><ref group="заўв">Праект распрацаваны Іркуцкім абласным краязнаўчым музеем супольна з СІЗА № 1 ГУФСІН па Іркуцкай вобласці. У музеі праводзяцца экскурсіі.</ref>. Экскурсіі «Калчак у Іркуцку» праводзіць Іркуцкі абласны краязнаўчы музей. Ролю Калчака ў гісторыі Расіі раскрываюць экспазіцыі Цэнтра вывучэння гісторыі Грамадзянскай вайны, адкрытага 13 студзеня 2012 года ў Омску<ref>[http://omsk.bezformata.ru/listnews/omske-poyavilsya-tcentr-izucheniya/2469988/ Омск | В Омске появился Центр изучения Гражданской войны — БезФормата. Ru] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131215204852/http://omsk.bezformata.ru/listnews/omske-poyavilsya-tcentr-izucheniya/2469988/ |date=15 снежня 2013 }}</ref>. Пастановай Думы [[Таймырская (Далгана-Ненецкая) аўтаномная акруга|Таймырскай аўтаномнай акругі]] імя Калчака вернута [[Востраў Калчака|востраву ў Карскім моры]]. Адкрыты ў 2013 годзе [[Эндэмік|эндэмічны]] для Арктыкі і Сібіры [[Біялагічны від|від]] кляшчоў ''[[Arctoseius koltschaki]]'' названы ў гонар адмірала<ref name="Makarova2013">{{артыкул|аўтар=Makarova O. L., Lindquist E. E.|загаловак=A new species of the gamasid mite genus Arctoseius Thor, 1930 (Parasitiformes, Mesostigmata, Ascidae) from Russia with a key to the multidentatus species-group|спасылка=http://www.pensoft.net/journals/zookeys/article/5317/a-new-species-of-the-gamasid-mite-genus-arctoseius-thor-1930-parasitiformes-mesostigmata-ascidae-from-russia-with-a-key-|мова=en|выданне=ZooKeys|выдавецтва=Pensoft Publishers|год=2013|volume=313|pages=9–24| issn=1313-2970|doi=10.3897/zookeys.313.5317}}</ref>. У красавіку 2014 года {{нп3|Манархічная партыя|Манархічная партыя РФ|ru|Монархическая партия}} абвясціла пра планы па ўсталёўцы помніка Калчаку ў Севастопалі<ref>[http://lenta.ru/news/2014/04/23/kolchak/ Монархисты предложили поставить в Севастополе памятник Колчаку], Лента.ру, 23.04.2014</ref>. === Справа пра юрыдычную рэабілітацыю === [[Файл:Kolchak memorial plaque, Ekaterinburg.jpg|міні|250px|злева|Мемарыяльная дошка ў Екацярынбургу.]] У пачатку 1990-х гадоў акадэмік [[Дзмітрый Сяргеевіч Ліхачоў|Д. С. Ліхачоў]] і віцэ-адмірал В. М. Шчарбакоў заявілі пра патрэбу ацэнкі законнасці прысуду, вынесенага адміралу бальшавіцкім Іркуцкім ваенна-рэвалюцыйным камітэтам. У канцы 1990-х за {{нп3|Юрыдычная рэабілітацыя (СССР)|рэабілітацыю|ru|Юридическая реабилитация (СССР)}} Калчака выказваліся [[Юрый Ільіч Скуратаў|Ю. І. Скуратаў]], які займаў у той час пост {{нп3|Генеральны пракурор Расійскай Федэрацыі|Генеральнага пракурора РФ|ru|Генеральный прокурор Российской Федерации}}, і начальнік {{нп3|Генеральны штаб Узброеных сіл Расійскай Федэрацыі|Генштаба УС РФ|ru|Генеральный штаб Вооружённых сил Российской Федерации}} [[Анатоль Васільевіч Квашнін|А. В. Квашнін]]<ref>[http://warweb.chat.ru/gold_592001.htm Золото империи].</ref><ref>[http://www.vesti7.ru/news?id=5648 Демократы и адмиралы призывают реабилитировать Колчака] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150402131715/http://www.vesti7.ru/news?id=5648 |date=2 красавіка 2015 }}</ref>. У 1998 годзе С. Зуеў, кіраўнік Грамадскага фонду па стварэнні храма-музея ў памяць пра ахвяр палітычных рэпрэсій, накіраваў у {{нп3|Ваенная пракуратура Расійскай Федэрацыі|Галоўную ваенную пракуратуру|ru|Военная прокуратура Российской Федерации}} заяву пра рэабілітацыю Калчака, якая дайшла да суда. 26 студзеня 1999 года ваенны суд Забайкальскай ваеннай акругі (ЗабВА) прызнаў Калчака не падлеглым рэабілітацыі, бо, з пункту гледжання ваенных юрыстаў, нягледзячы на свае шырокія паўнамоцтвы, адмірал не спыніў тэрору, яки праводзіўся яго контрразведкай у дачыненні грамадзянскага насельніцтва<ref>[http://lenta.ru/news/2005/05/04/kolchak/ Главная военная прокуратура отказалась реабилитировать Колчака]</ref>. Прыхільнікі адмірала з гэтымі довадамі не пагадзіліся. Іераманах Нікан (Белавенец), кіраўнік арганізацыі «За Веру і Бацькаўшчыну», звярнуўся ў {{нп3|Вярхоўны Суд Расійскай Федэрацыі|Вярхоўны Суд Расійскай Федэрацыі|ru|Верховный Суд Российской Федерации}} (ВС) з просьбай пра занясенне пратэсту на адмову ў рэабілітацыі Калчака. Пратэст быў перададзены ў [[Ваенная калегія Вярхоўнага суда СССР|Ваенную калегію Вярхоўнага суда]], якая, разгледзеўшы справу ў верасні 2001 года, прыняла рашэнне — не апратэстоўваць рашэнне Ваеннага суда Забайкальскай ваеннай акругі. Члены Ваеннай калегіі пастанавілі, што заслугі адмірала ў дарэвалюцыйны перыяд не могуць служыць падставай для яго рэабілітацыі: Іркуцкі ваенна-рэвалюцыйны камітэт прысудзіў адмірала да расстрэлу за арганізацыю ваенных дзеянняў супраць Савецкай Расіі і масавыя рэпрэсіі ў дачыненні мірнага насельніцтва і чырвонаармейцаў і, такім чынам, меў рацыю<ref>[http://lenta.ru/russia/2001/11/26/kolchak/ Верховный суд ещё раз и навсегда отказался реабилитировать Колчака] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140911081350/http://lenta.ru/russia/2001/11/26/kolchak/ |date=11 верасня 2014 }}</ref><ref>[http://pda.lenta.ru/russia/2001/09/26/kolchak/ Верховный суд тоже отказался реабилитировать Колчака]</ref>. Абаронцы адмірала вырашылі звярнуцца ў {{нп3|Канстытуцыйны Суд Расійскай Федэрацыі|Канстытуцыйны Суд Расійскай Федэрацыі|ru|Конституционный Суд Российской Федерации}} (КС), які ў 2000 годзе пастанавіў, што суд ЗабВА не меў права разглядаць справу «без апавяшчэння асуджанага ці яго абаронцаў пра час і месца судовага паседжання». Паколькі суд ЗабВА ў 1999 годзе разглядаў справу пра рэабілітацыю Калчака без абаронцаў, то, паводле рашэння Канстытуцыйнага суда, справа павінна быць разгледжана зноў, ужо з удзелам абароны. У 2004 годзе КС адзначыў, што справа пра рэабілітацыю Калчака не закрыта, як раней пастанавіў ВС. Члены КС угледзелі, што суд першай інстанцыі, дзе ўпершыню было пастаўленае пытанне пра рэабілітацыю адмірала, парушыў юрыдычную працэдуру<ref>[http://grani.ru/Politics/Russia/m.80851.html Конституционный суд разрешил пересмотреть дело Колчака]</ref><ref>[http://www.gazeta.ru/culture/2007/01/16/a_1263129.shtml Колчак вам не Каппель] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160412141428/http://www.gazeta.ru/culture/2007/01/16/a_1263129.shtml |date=12 красавіка 2016 }}</ref>. Працэс юрыдычнай рэабілітацыі Калчака выклікае неадназначнае дачыненне і той часткі грамадства, якая, у прынцыпе, станоўча ацэньвае гэту гістарычную фігуру. У 2006 годзе губернатар Омскай вобласці {{нп3|Леанід Канстанцінавіч Паляжаеў|Л. К. Паляжаеў|ru|Полежаев, Леонид Константинович}} заявіў, што Калчак не мае патрэбу ў рэабілітацыі, бо «час яго рэабілітаваў, а не ваенная пракуратура»<ref>{{cite web|url=http://admiralfilm.ru/peace/people/vote/document4843.phtml|title=Необходимо ли реабилитировать Колчака?|accessdate=2009-11-04|archiveurl=https://www.webcitation.org/618q8eMl8?url=http://admiralfilm.ru/peace/people/vote/document4843.phtml|archivedate=23 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. У 2009 годзе была апублікавана кніга С. В. Дрокава «Адмірал Калчак і суд гісторыі». На падставе дакументаў следчай справы Калчака аўтар кнігі ставіць пад сумнеў кампетэнцыю следчых груп пракуратур 1999—2004 гадоў. Дрокаў даводзіць патрэбу афіцыйнага здымання канкрэтных вінавачанняў супраць адмірала, сфармуляваных і апублікаваных Савецкай уладай<ref>''Дроков, С. В.'' Адмирал Колчак и суд истории. — М.: Центрполиграф, 2009.</ref>. == Узнагароды == {{col-begin}} {{col-break|width=50%}} * [[Медаль «У памяць валадарання імператара Аляксандра III»]] (1896) * [[Ордэн Святога Уладзіміра]] 4-й ступені (6 снежня 1903) * [[Ордэн Святой Ганны]] 4-й ступені з надпісам «За адвагу» (11 кастрычніка 1904) * [[Залатая зброя «За адвагу»]] — шабля з надпісам «За адрозненне ў справах супраць непрыяцеля пад Порт-Артурам» (12 снежня 1905) * [[Ордэн Святога Станіслава, Расійская імперыя|Ордэн Святога Станіслава]] 2-й ступені з мячамі (12 снежня 1905) * Вялікі залаты [[Канстанцінаўскі медаль]] (30 студзеня 1906) * Срэбны медаль на Георгіеўскай і Аляксандраўскай стужцы ў памяць Руска-японскай вайны 1904—1905 гадоў (1906) * [[Ордэн Святога Уладзіміра|Мячы і бант да іменнага ордэна Святога Уладзіміра 4-й ступені]] (19 сакавіка 1907) * Ордэн Святой Ганны 2-й ступені (6 снежня 1910) {{col-break}} * [[Медаль «У памяць 300-годдзя валадарання дома Раманавых»]] (1913) * Французскі [[Ордэн Ганаровага легіёна|Ордэн Ганаровага легіёна афіцэрскага крыжа]] (1914) * [[Крыж «За Порт-Артур»]] (1914) * [[Медаль «У памяць 200-годдзя марской бітвы пры Гангуце»]] (1915) * Ордэн Святога Уладзіміра 3-й ступені з мячамі (9 лютага 1915) * [[Ордэн Святога Георгія]] 4-й ступені (2 лістапада 1915) * Англійскі [[Ордэн Лазні]] (1915) * Ордэн Святога Станіслава 1-й ступені з мячамі (4 ліпеня 1916) * Ордэн Святой Ганны 1-й ступені з мячамі (1 студзеня 1917) * Залатая зброя — {{нп3|корцік|корцік|ru|Кортик}} Саюзу афіцэраў войска і флоту (чэрвень 1917) * Ордэн Святога Георгія 3-й ступені (15 красавіка 1919) {{col-end}} == Калчак у літаратуры і мастацтве == === У літаратуры === У першых радках рамана «{{нп3|Зямля Саннікава, раман|Зямля Саннікава|ru|Земля Санникова (роман)}}», выдадзенага ў 1926 годзе, [[Уладзімір Апанасавіч Обручаў|У. А. Обручаў]] апісвае выступленне на пасяджэнні Рускага геаграфічнага таварыства неназванага «марскога афіцэра, які здзейсніў адважнае плаванне ў вельбоце праз Ледавітае мора з Новасібірскіх астравоў на востраў Бенета, на які высадзіўся барон Толь, які адтуль не вярнуўся», згадваючы «мужны твар дакладчыка, абветраны палярнымі непагадзямі»<ref>{{кніга|аўтар=Обручев, Владимир.|загаловак=Земля Санникова|месца=М.|выдавецтва=Эксмо|год=2006|серыя=Всемирная детская классика|старонкі=2|isbn=5-02-005874-2}}</ref>. Гэтаму апісанню цалкам адпавядае рэальны чалавек — Аляксандр Калчак, якога аўтар адкрыта ў той час назваць не мог. Калчак з’яўляецца персанажам рамана {{нп3|Аляксандр Мікалаевіч Сцяпанаў, пісьменнік|А. М. Сцяпанава|ru|Степанов, Александр Николаевич (писатель)}} «Порт-Артур» (1940—1942). Пераважна станоўча ацэньваецца асоба і дзейнасць Калчака ў рамане П. А. Севернага «Ледзяны смех», які выйшаў пры Савецкай уладзе (1981). Таксама Калчак з’яўляецца адным з персанажаў гістарычнага рамана {{нп3|Валянцін Савіч Пікуль|Валянціна Пікуля|ru|Пикуль, Валентин Саввич}} «{{нп3|Тры ўзросты Окіні-сан|Тры ўзросты Окіні-сан|ru|Три возраста Окини-сан}}» (1981). Жыццё Калчака апісана ў раманах «Зазірнуць у бездань» {{нп3|Уладзімір Емяльянавіч Максімаў|У. Е. Максімава|ru|Максимов, Владимир Емельянович}}, выдадзеным аўтарам у эміграцыі ў Парыжы (1986), «Адміральская гадзіна» М. І. Юдалевіча (2000), «Калчак. Вярхоўны кіраўнік» В. Д. Паваляева (2001). Адмірал Калчак з’яўляецца адным з галоўных герояў другой часткі трылогіі [[Кір Булычоў|Кіра Булычова]] «Рака Хронас» — «Штурм Дзюльбера» (1992), напісанай у жанры {{нп3|Альтэрнатыўная гісторыя|альтэрнатыўнай гісторыі|ru|Альтернативная история}}. Адной з ліній сюжэта з’яўляецца версія пра магчымае развіццё падзей 1917 года, калі б адміралу Калчаку атрымалася паспяхова правесці Басфорскую аперацыю і сіламі Чарнаморскага флоту ўзяць Канстанцінопаль. Калчаку прысвячалі вершы многія аўтары, у тым ліку: * С. С. Бахцееў «Калчак. Вярхоўны кіраўнік Расіі.». Створана ў эміграцыі ў [[1927]] годзе, Новы Футог; * [[Васіль Рыгоравіч Ян|В. Р. Ян]], ваенны карэспандэнт у час Руска-японскай вайны: «Калчак»; * С. Р. Бонгарт «Памяці адмірала Калчака»; * {{нп3|Сяргей Мікалаевіч Маркаў|С. М. Маркаў|ru|Марков, Сергей Николаевич}} «Палярны адмірал Калчак»; * [[Ганна Васільеўна Цімірова|Г. В. Цімірова]] «Паўстагоддзя не магу прыняць…» (30 студзеня 1970 года), «Ты пяшчотным стаў мне сніцца…» (1939 год), «Ніколі не галасіў ты так…» (1939 год), «Сёмае лютага» (7 лютага 1969 года); * [[Аляксандр Іванавіч Купрын|А. І. Купрын]] «Крывавыя лаўры. Некралог А. В. Калчаку» * невядомы аўтар «На смерць Калчака». Апублікавана ў газеце «Славянская зара» 25 сакавіка 1920 года. === У кіно і тэатры === У савецкі час Калчак эпізадычна з’яўляўся ў кінастужках пра асобныя падзеі расійскай гісторыі: {{нп3|Маазундская бітва, 1917|абароне Маанзундскага архіпелага|ru|Моонзундское сражение (1917)}} ў Першай сусветнай вайне («{{нп3|Маанзунд, фільм|Маанзунд|ru|Моонзунд (фильм)}}», 1988, у ролі Калчака — {{нп3|Юрый Віктаравіч Бяляеў|Юрый Бяляеў|ru|Беляев, Юрий Викторович}}), палітычным супрацьстаянні 1917 года на Чарнаморскам флоце («Севастопаль», 1970, у ролі — Генадзь Зіноўеў), Грамадзянскай вайне ў Паволжы, на Урале і ў Сібіры («Чырвоны газ», 1924, у ролі — Міхаіл Ленін (Ігнацюк), фільм не захаваўся; «{{нп3|Залаты эшалон|Залаты эшалон|ru|Золотой эшелон}}», 1959, у ролі — [[Аляксандр Паўлавіч Шатаў|Аляксандр Шатаў]]; «{{нп3|Навальніца над Белай|Навальніца над Белай|ru|Гроза над Белой}}», 1968, у ролі — [[Бруна Артуравіч Фрэйндліх|Бруна Фрэйндліх]]; «Вандроўны фронт», 1971, у ролі — Валянцін Кулік). У паслясавецкі час Калчак у кіно ўпершыню быў паказаны Анатолем Гузенкам у серыяле «{{нп3|Конь белы, тэлесерыял|Конь белы|ru|Конь белый (телесериал)}}» (1993). У кастрычніку 2008 года ў пракат выйшаў фільм «{{нп3|Адмірал, фільм|Адмиралъ|ru|Адмиралъ}}», цалкам прысвечаны жыццю і лёсу Калчака. Ролю адмірала выканаў [[Канстанцін Юр’евіч Хабенскі|Канстанцін Хабенскі]], Ганны Ціміровай — {{нп3|Лізавета Міхайлаўна Баярская|Лізавета Баярская|ru|Боярская, Елизавета Михайловна}}. Дзесяцісерыйная тэлеверсія фільма была паказана ўвосень 2009 года. У Іркуцкім драматычным тэатры 6 лютага 1998 года адбылася прэм’ера спектакля «Зорка адмірала» па п’есе Сяргея Астравумава (рэжысёр Вячаслаў Какорын, выканавец ролі Калчака — Генадзь Гушчын<ref>АиФ в Вост. Сибири. — 11 февраля 1998.</ref>), 4 лістапада 2005 года — «Сустрэчы з адміралам Калчаком» па п’есе Астравумава (рэжысёр Генадзь Шапашнікаў, ролю адмірала згуляў {{нп3|Георгій Георгіевіч Тараторкін|Георгій Тараторкін|ru|Тараторкин, Георгий Георгиевич}}<ref>[http://www.youtube.com/view_play_list?p=73A9B68CBB77464C Премьера спектакля «Встречи с адмиралом Колчаком» 4 ноября 2005 г.] на YouTube.</ref><ref>[http://www.rg.ru/2006/05/24/taratorkin.html «Расстояние до судьбы»]. Интервью Георгия Тараторкина // ''Рос. газета''. — № 4074. — 24 мая 2006.</ref>). Пазней спектакль быў сыграны на сцэне [[Тэатр імя Массавета|Тэатра імя Массавета]]<ref>{{артыкул|аўтар=Романов, К.|загаловак=«Колчак» в Москве!|спасылка=http://www.vsp.ru/culture/2006/06/06/425724|выданне=Вост.-Сиб. правда|тып=газета|год=6 июня 2006}}</ref>. У Іркуцкам музычным тэатры ім. М. М. Загурскага 18 снежня 2015 года адбылася прэм’ера спектакля «Ганна і адмірал. Гісторыя кахання». Музычна-пластычны спектакль паставіла галоўны рэжысёр тэатра Ганна Фекета. Ролю Ганны Ціміровай выконвае салістка тэатра, вядучая актрыса Ганна Рыбнікава, ролю Калчака — саліст балета Юрый Шчарботкін<ref>{{Cite web|accessdate = 2016-01-17|title = Новости Иркутска, Иркутской области — Второй премьерой юбилейного сезона в Иркутском музыкальном театре стал «Анна и адмирал. История любви» — Новости — Информационное агентство "Сибирские Новости"|url = http://snews.ru/index.php?id=65782|publisher = snews.ru|archiveurl = https://web.archive.org/web/20190330121255/http://snews.ru/index.php?id=65782|archivedate = 30 сакавіка 2019|url-status = dead}}</ref>. === У музыцы === На [[Усходні фронт РСЧА|Усходнім фронце чырвоных]] была папулярная песня-прыпеўка {{comment|«Мундзір англійскі, / Пагон французскі, / Тытунь японскі, / Кіраўнік омскі»|«Мундир английский, / Погон французский, / Табак японский, / Правитель омский»}}<ref>{{кніга|аўтар=Вс. Вишневский.|частка=Красный флот в песнях (Героическая поэма-оратория)|загаловак=Собр. соч. в 5 т|том=1|месца=М.|выдавецтва=Гослитиздат|год=1954|старонкі=72—73}}</ref> (у розных варыянтах). З’явілася ў 1919 годзе. Пасля адступлення белых ад Омска прыпеўка атрымала працяг: {{comment|«Мундзір знасіўся, / Пагон зваліўся, / Тытунь зкурыўся, / Кіраўнік змыўся»|«Мундир сносился, / Погон свалился, / Табак скурился, / Правитель смылся»}}. Генерал [[Пётр Мікалаевіч Красноў|П. М. Красноў]] у рамане «Ад двухгаловага арла да чырвонага сцяга» (1921) малюе яе выкананне на вечарыне ў чырвоных камандзіраў у Петраградзе ў ліпені 1920 года<ref name="Краснов">{{кніга|аўтар=Краснов, П. Н.|частка=От двуглавого орла к красному знамени. 1894—1921: роман|загаловак=Последние дни Российской империи: ист. романы: в 3 т|месца={{М.}}|выдавецтва=Техномарк|год=1996|том=2|старонкі=393|серыя=Всемир. история в романах. Падение вел. империй|ref=Краснов|isbn=5-87247-093-2}}</ref>. Доўгі час прыпеўка ілюстравала час кіравання Калчака ў савецкіх падручніках гісторыі для сярэдняй школы. Адміралу Калчаку прысвечаны шэраг песень: * {{нп3|Аляксандр Якаўлевіч Разенбаўм|Аляксандр Разенбаўм|ru|Розенбаум, Александр Яковлевич}} — «Романс Колчака»; * {{нп3|Зоя Мікалаеўна Яшчанка|Зоя Яшчанка|ru|Ященко, Зоя Николаевна}} і «Белая Гвардыя» — «Памяти Колчака»; * «{{нп3|Любэ|Любэ|ru|Любэ}}» — «Мой адмирал»; * Кірыл Рэвель — «Холод вечного огня…» (Памяці адмірала А. В. Калчака); * Андрэй Зямскоў — «Адмиральский романс»; * «{{нп3|Аліса, гурт|Аліса|ru|Алиса (группа)}}» — «В путь»; * Аляксандр Паручык — «Расстрелянный вальс». Асноўнай музычнай тэмай кінастужкі «[[Адмірал, фільм|Адмиралъ]]» стала песня [[Ігар Ігаравіч Мацвіенка|Ігара Мацвіенкі]] «Анна» на вершы Ганны Ціміровай. Каханню Калчака і Ціміровай прысвечана песня Канстанціна Фралова «Мой ангел, Анна!». Кампакт-дыскі з рамансамі і баладамі, прысвечанымі лёсу адмірала Калчака: * «Звезда адмирала» (аўтар музыкі і вершаў — Сяргей Астравумаў), выйшаў у Іркуцку ў 2005 годзе<ref>''Вост.-Сиб. правда''. — 09.11.2005.</ref>. * «Гори, гори, моя звезда. Адмирал А. В. Колчак». Мужчынскі хор «Валаам». Мастацкі кіраўнік і дырыжор — Заслужаны артыст РФ І. У. Ушакоў. == Гл. таксама == {{Col-begin}} {{Col-2}} * [[Руская палярная экспедыцыя]] * [[Палярная экспедыцыя А. В. Калчака]] * [[Гідраграфічная экспедыцыя Паўночнага Ледавітага акіяна (1910—1915)|Гідраграфічная экспедыцыя Паўночнага Ледавітага акіяна]] * [[Чарнаморская дэлегацыя]] * [[Прыход да ўлады адмірала Калчака]] * [[Вярхоўны кіраўнік]] * [[Расійскі ўрад (1919)|Расійскі ўрад, 1919]] {{Col-2}} * [[Расійская дзяржава (1918—1920)|Расійская дзяржава]] * [[Руская армія (1919)|Руская армія, 1919]] * [[Усходні фронт Рускай арміі]] * [[Вялікі Сібірскі Ледзяны паход]] * [[Расстрэл адмірала Калчака]] * [[Соф’я Фёдараўна Калчак]] * [[Ганна Васільеўна Цімірова]] {{Col-end}} == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == {{refbegin|3}} === Працы А. В. Калчака === * {{артыкул|загаловак=Лёд Карского и Сибирского морей|выданне=Зап. Имп. АН. Сер. 8. Физ.-мат. отд-ние|спасылка=|год=1909|том=26|нумар=1|старонкі=}} * {{артыкул|загаловак=Последняя экспедиция на о. Беннета, снаряженная академией наук для поисков барона Толля|выданне=Изв. Имп. Рус. геогр. об-ва|спасылка=|год=1906|том=42|выпуск=2—3|старонкі=}} * Какой нужен России флот // ''Мор. сборник''. — 1908. — № 6, 7. * Современные линейные корабли / Военные флоты 1909 г. — СПб., [1909]. — С. 229—283. * Служба Генерального штаба. — СПб., 1912. * Инструкция для уклонения от атак подводных лодок. — [Ревель], 1915. * {{кніга|аўтар=Колчак, В. И., Колчак, А. В.|загаловак=Избранные труды|адказны=сост. В. Д. Доценко|спасылка=|месца=СПб.|выдавецтва=Судостроение|год=2001|старонак=384|isbn=5-7355-0592-0}} * Письмо Верховного правителя адмирала А. В. Колчака Донскому атаману генералу А. П. Богаевскому. 28 июня 1919 г. // [http://www.archive.org/details/bielyiarkhivseri008800 ''Белый архив''.] — 1926. — Т. 1. — С. 136. === Крыніцы === ==== «Допыт Калчака» ==== * [http://militera.lib.ru/db/kolchak/index.html Допрос Колчака] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150705004127/http://militera.lib.ru/db/kolchak/index.html |date=5 ліпеня 2015 }} / Публ. и предисловие К. А. Попова. — Л.: ГИЗ, 1925. ''Існуюць шматлікія перавыданні, што цалкам або часткова паўтараюць тэкст гэтай савецкай публікацыі, напрыклад: * {{кніга|частка=Допрос Колчака: протоколы заседаний Чрезвычайной следственной комиссии по делу Колчака : стеногр. отчёт|загаловак=Арестант пятой камеры|месца=М.|выдавецтва=Политиздат|год=1990|старонак=478|isbn=5-250-01405-4|ref=Допрос Колчака}}; * Допрос А. В. Колчака. / Отв. за выпуск В. Д. Доценко и Л. Г. Колотило. — 2-е изд., репринт., доп. — Л.: Политекс, 1991; * {{кніга|загаловак=Колчак Александр Васильевич — последние дни жизни |адказны=Сост., вступ. слово, подгот. текста и общ. ред. Г. В. Егорова |месца=Барнаул|выдавецтва=Алтайс. кн. изд-во|год=1991|старонак=304|isbn=5-7405-0138-5}}. ''Іншы тэкст, які трохі адрозніваецца, апублікаваны раней у Берліне І. В. Гесенам:'' * Пратаколы допыту адмірала Калчака надзвычайнай следчай камісіяй у Іркуцку ў студзені — лютым 1920 г. // ''Архив русской революции''. — 1991. — Кн. 5. — Т. 10. — С. 177—321. ''Упершыню сапраўдныя пратаколы допытаў Калчака і А. В. Ціміровай з фонд ЦА ФСК РФ (был. ЦА КДБ СССР) былі апублікаваны ў 1994 годзе С. В. Дрокавым, які раскрытыкаваў папярэднія публікацыі, ахарактарызаваўшы стэнаграмы допытаў Калчака як «гістарычныя падробкі»:'' * Сапраўдныя пратаколы допытаў адмірала А. В. Калчака і А. В. Ціміровай. / Публ. С. В. Дрокова // ''Отечественные архивы''. — 1994. — № 5. — С. 84—97; № 6. — С. 21—58. ==== Публікацыі дакументаў ==== * {{кніга|загаловак=Государственный переворот адмирала Колчака в Омске 18 ноября 1918 года : сб. док.|адказны=Собрал и издал В. Зензинов|спасылка=http://www.library6.com/index.php/library6/item/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%82-%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D1%87%D0%B0%D0%BA%D0%B0-%D0%B2-%D0%BE%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%B5-18-%D0%BD%D0%BE%D1%8F%D0%B1%D1%80%D1%8F-1918-%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0|месца=Париж|выдавецтва=|год=1919|старонак=193|ref=Государственный переворот}} * Верховный правитель России: Документы и материалы следственного дела адмирала А. В. Колчака. ИРИ РАН, М. 2003. 722 с. * ''Дроков, С. В., Коновалова, О. В.'' К истории рода адмирала Колчака // ''Отеч. архивы''. — 1992. — № 5. — С. 95—99. * ''Дроков, С. В.'' Порт-Артурский дневник лейтенанта Колчака // ''Сов. архивы''. — 1990. — № 5. * ''Колчак, Р.'' Адмирал Колчак. Его род и семья (из семейной хроники) // ''Воен.-ист. вест.'' (Париж). — 1959. — № 13—14; 1960. — № 16. * Процесс над колчаковскими министрами. Май 1920. / Отв. ред. В. И. Шишкин. — М.: Фонд «Демократия», 2003. — 672 с. * ''Шишкин, В. И.'' [http://zaimka.ru/wp-content/uploads/2013/02/zaimka-ru_shishkin-kolchak-arrest.pdf Арест адмирала А. В. Колчака (декабрь 1919 — январь 1920 г.)] / Власть и общество в Сибири в XX веке. Вып. 1. Сибирская контрреволюция в годы Гражданской войны. — Новосибирск: Изд-во НИИ МИОО НГУ, 1997. — С. 111—169. * ''Шишкин, В. И.'' К истории государственного переворота в Омске (18—19 ноября 1918 г.) // ''Вест. НГУ. Сер. История, филология''. — 2002. — Т. 1. — В. 3 (история). — С. 88—98. * ''Шишкин, В. И.'' Как Колчак стал Верховным правителем // ''Сиб. огни''. — 1993. — № 5-6. — С. 143—148. * ''Шишкин, В. И.'' Колчак влюблённый // ''Сиб. огни''. — 1993. — № 5—6. — С. 149—160. * ''Шишкин, В. И.'' Колчак о себе // ''Грани'' : журн. лит., иск-ва, науки и общест.-пол. мысли. — 1992. — № 165. — С. 128—146. * ''Шишкин, В. И.'' Колчак о себе // ''Сиб. огни''. — 1993. — № 5—6. — С. 131—142. * ''Шишкин, В. И.'' «Моя милая, бесконечно дорогая Анна Васильевна…». Переписка А. В. Колчака и А. В. Тимирёвой // ''Рус. мысль''. — 1992, 25 декабря. * ''Шишкин, В. И.'' [https://archive.today/20120913233254/www.philosophy.nsc.ru/journals/humscience/2_98/14-CHICH.HTM Расстрел адмирала Колчака] // ''Гуманит. науки в Сибири''. — 1998. — № 2. * ''Шишкин, В. И.'' «С уходом А. В. Колчака закрылась последняя светлая страница истории Черноморского флота» (воспоминания Р. Р. Левговда «Вице-адмирал Александр Васильевич Колчак и Черноморский флот в 1916/17 гг.» // ''Ист. архив''. — 2008. — № 5. — С. 126—160. ==== Мемуары ==== * [http://scepsis.ru/library/id_1620.html Боевое прошлое: Воспоминания.] — Куйбышев: Куйбышевское кн. изд-во, 1958. — 306 с. * ''Будберг, А. П.'' [http://scepsis.ru/library/id_2186.html Дневник. 1919 год.] // ''Архив русской революции'' : в 18 т. — Берлин, 1921—1922. * ''Гинс, Г. К.'' [http://scepsis.ru/library/id_1991.html Сибирь, союзники и Колчак. Поворотный момент русской истории (1918—1922 гг.): Впечатления и мысли члена Омского правительства.] — Пекин, 1920. — Т. 1, часть 1. — 325 с; Т. 2, части 2 и 3. — 608 с. ** Переиздание: М.: Айрис-Пресс, 2013. — ISBN 978-5-8112-4563-5 * ''[[Антон Іванавіч Дзянікін|Деникин, А. И.]]'' [http://militera.lib.ru/memo/russian/denikin_ai2/index.html [[Нарысы рускай смуты|Очерки русской смуты]].] : [В 3 кн.] — Кн. 2. — Т. 2. Борьба генерала Корнилова; Т. 3. Белое движение и борьба Добровольческой армии. — М.: Айрис-пресс, 2006. — 736 с. — (Белая Россия) — ISBN 5-8112-1891-5 (Кн. 2) * ''Иностранцев, М. А.'' Адмирал А. В. Колчак и его катастрофа. Воспоминания. — Прага, 1922. * ''Князев, В. В.'' Жизнь за всех и смерть за всех: Записки личного адъютанта Верховного правителя адмирала Колчака ротмистра В. В. Князева. — Тюмень — Киров, 1991. — 32 с. * ''Колосов, Е.'' [http://scepsis.ru/library/id_2585.html Сибирь при Колчаке: Воспоминания, материалы, документы.] — Петроград: Былое, 1923. — 190 с. * [http://scepsis.ru/library/id_1972.html Колчаковщина: Из белых мемуаров]. / Под ред. и с вступ. ст. Н. А. Корнатовского. — Л.: Красная газета, 1930. — 240 с. * ''Раков, Д. Ф.'' [http://scepsis.ru/library/id_2812.html В застенках Колчака] / Гражданская война в Сибири. Колчаковщина. — Иркутск: Провинция, 1991. — С. 18—45. * ''Смирнов, М. И.'' [http://www.archive.org/details/admiralaleksandr008800 Адмирал Александр Васильевич Колчак: Краткий биографический очерк.] — Париж: Изд. Военно-морского союза, 1930. — 60 с. * {{кніга|аўтар=Устрялов, Н. В.|частка=Адмирал Колчак|загаловак=Национал-большевизм|спасылка частка=http://www.yabloko.ru/Publ/2004/2004_02/040211_kolchak.html|адказны=Сост., прим., комм. С. М. Сергеева|месца=М.|выдавецтва=ЭКСМО, Алгоритм|год=2003|старонкі=118—121|серыя=Жизнь идей|isbn=5-699-02693-2}} === Біяграфіі === * Калчак Аляксандр Васілевіч // {{Крыніцы/БелЭн|7}} С. 487—488. * ''Будницкий, О. В.'' [http://www.kolchak.tu1.ru/biography.html Александр Васильевич Колчак] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080315233844/http://www.kolchak.tu1.ru/biography.html |date=15 сакавіка 2008 }} // Бол. энц. Кирилла и Мефодия. — 1998. * ''Дроков, С. В.'' [http://www.august-1914.ru/drokov3.html Полярный исследователь Александр Колчак] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110627094320/http://www.august-1914.ru/drokov3.html |date=27 чэрвеня 2011 }} // ''Сев. просторы'' : журнал. — 1989. — № 6. * ''Дроков, С. В.'' [http://www.august-1914.ru/drokov2.html Александр Васильевич Колчак] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130521014312/http://www.august-1914.ru/drokov2.html |date=21 мая 2013 }} // ''Вопр. истории'' : журнал. — 1991. — № 1. * {{кніга|аўтар=Зырянов, П. Н.|загаловак=Адмирал Колчак, верховный правитель России|выданне=4-е изд|месца=М.|выдавецтва=Мол. гвардия|год=2012|серыя=Жизнь замечат. людей: сер. биогр.; В. 1356|старонак=637|isbn=978-5-235-03375-7|ref=Зырянов}} * {{кніга|аўтар=Кручинин, А. С.|загаловак=Адмирал Колчак: жизнь, подвиг, память|месца=М.|выдавецтва=АСТ, Астрель, Полиграфиздат|год=2010|старонак=538|isbn=978-5-17-063753-9|ref=Кручинин}} * ''Кузнецов, Н. А.'' Александр Васильевич Колчак. — М.: Цейхгауз, 2007. — 48 с. — (Воен. биографии). — ISBN 978-5-97-710080-9. * ''Купцов, И. В., Буяков, А. М., Юшко, В. Л.'' Белый генералитет на Востоке России в годы Гражданской войны : Биографический справочник — М.: Кучково поле; Асс. «Воен. книга», 2011. — 672 с. — ISBN 978-5-9950-0199-7. * {{кніга|аўтар=Плотников, И. Ф.|загаловак=Александр Васильевич Колчак: жизнь и деятельность|спасылка=http://militera.lib.ru/bio/plotnikov/index.html|месца=Ростов н/Д.|выдавецтва=Феникс|год=1998|старонак=320|isbn=5-222-00228-4|ref=Плотников}}. <small>В переработанном виде переиздана под названием: ''Плотников, И. Ф.'' Александр Васильевич Колчак: исследователь, адмирал, Верховный правитель России. — М.: Центрполиграф, 2002. — 702 с. — ISBN 5-2270-1698-4.</small> * ''Чайковский, Ю. В.'' [http://russcience.chat.ru/papers/ch02vr.htm Возвращение лейтенанта Колчака. К 100-летию русской полярной экспедиции (1900—1903)] // Вест. РАН. — 2002. — № 2. — С. 152—161. * ''Черкашин, Н. А.'' Адмирал Колчак. Диктатор поневоле. — М.: Вече, 2005. — 368 с. — (Досье без ретуши). — ISBN 5-9533-0518-4. === Даследаванні === * {{кніга|загаловак=Белое движение. Поход от Тихого Дона до Тихого океана|месца=М.|выдавецтва=Вече|год=2007|серыя=За веру и верность|старонак=378|isbn=978-5-9533-1988-1|ref=Белое движение}} * ''Будницкий, О.'' Деньги русской эмиграции: Колчаковское золото. 1918—1957. — М.: Нов. лит. обозрение, 2008. — 512 с. — (Historia Rossica). — ISBN 978-5-86793-639-6. * ''Ганин, А. В.'' [http://scepsis.ru/library/id_1961.html Враздробь, или почему Колчак не дошёл до Волги? В незабываемом 1919-м.] // ''Родина'' : журнал. — 2008. — № 3. — С. 63—74. * [http://www.rp-net.ru/store/element.php?IBLOCK_ID=30&SECTION_ID=275&ELEMENT_ID=7445 Ганин А. В. Закат Николаевской военной академии 1914—1922. М.: Книжница, 2014. 768 с.: ил.] * Гражданская война в России: Энциклопедия катастрофы. / Науч. ред. С. В. Волков. — М.: Сиб. цирюльник, 2010. — 400 с. — ISBN 978-5-903888-14-6. * {{кніга|аўтар=Дроков, С. В.|загаловак=Адмирал Колчак и суд истории|спасылка=http://www.modernlib.ru/books/sergey_vladimirovich_drokov/admiral_kolchak_i_sud_istorii/read_1/|адказны=Под общ. ред. В. А. Благово, С. А. Сапожникова|месца={{М.}}|выдавецтва=Центрполиграф|год=2009|старонак=590|серыя=Россия забытая и неизвестная. Люди и времена|isbn=978-5-9524-3720-3}} * {{кніга |аўтар=Звягин С. П. |загаловак=Правоохранительная политика А. В. Колчака |арыгінал= |спасылка=https://www.dropbox.com/s/gmh0p09enwfanf7/Звягин%20С.%20П.%20Правоохранительная%20деятельность%20А.%20В.%20Колчака.pdf |адказны= |выданне= |месца=Кемерово |выдавецтва=Кузбассвузиздат |год=2001 |том= |старонкі= |старонак=352 |серыя= |isbn=5-202-00459-1 |тыраж=150 |ref=Звягин }} * ''Иоффе, Г. З.'' [http://scepsis.ru/library/id_1333.html Колчаковская авантюра и её крах]. — М.: Мысль, 1983. — 351 с. — ISBN 5-250-01558-1 * {{артыкул|аўтар= Козлов Д. Ю., Подсобляев Е. Ф., Грибовский В. Ю.|загаловак= «Должен признать… что к делу развития морской силы Колчак имел громадное влияние»: К вопросу об эффективности управления силами флота вице-адмиралом А. В. Колчаком|спасылка= http://gopb.ru/docs_press/vij_2006-02.pdf|выданне= Военно-исторический журнал|тып= журнал|год= 2006|том= |нумар= 2|старонкі= 28—36|doi= |issn= |ref= Должен признать|archiveurl= https://web.archive.org/web/20150519025242/http://gopb.ru/docs_press/vij_2006-02.pdf|archivedate= 19 мая 2015}} * ''Мельгунов, С. П.'' [http://istmat.info/node/21735 Трагедия адмирала Колчака.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304210455/http://istmat.info/node/21735 |date=4 сакавіка 2016 }} В 2 кн. — М.: Айрис-Пресс, 2004. — (Белая Россия). — ISBN 5-8112-0546-5, 5-8112-0547-3. * ''Синюков, В. В.'' Александр Васильевич Колчак как исследователь Арктики. — М.: Наука, 2000. — 325 с. — (Науч.-биограф. лит.). — ISBN 5-02-002377-9. * {{кніга|аўтар=Смолин А. В.|загаловак=Два адмирала: А. И. Непенин и А. В. Колчак в 1917 г.|месца=СПб.|выдавецтва=Дмитрий Буланин|год=2012|старонак=200|isbn=978-5-86007-700-3|ref=Смолин}} * {{кніга|аўтар=Цветков, В. Ж.|загаловак=Белое дело в России. 1919 г. (формирование и эволюция политических структур Белого движения в России)|спасылка=|месца=М.|выдавецтва=Посев|год=2009|старонак=636|isbn=978-5-85824-184-3|ref=Цветков}} * ''Шешунова, С.'' [http://www.rusk.ru/st.php?idar=321438 Образ адмирала Колчака в художественной литературе]. // ''Посев'' : журнал. — 2004. — № 9, 11. * ''Шишкин, В. И.'' Колчак: человек, учёный, политик // ''Наука в Сибири''. — 1992, февр. — № 5—7. * ''Шишкин, В. И.'' К характеристике политических взглядов адмирала А. В. Колчака в 1917—1919 гг. // ''Изв. Сибир. отд. АН СССР''. Сер. истории, филологии, философии. — 1992. — В. 3. — С. 9—14. * ''Шишкин, В. И.'' [http://zaimka.ru/white/shishkin1.shtml Колчаковская диктатура: истоки и причины краха] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150705015605/http://zaimka.ru/white/shishkin1.shtml |date=5 ліпеня 2015 }} // История «белой» Сибири. Тезисы второй науч. конф. (4—5 февраля 1997 г.). — Кемерово: Кузбассвузиздат, 1997. — С. 7—12. * ''Шишкин, В. И.'' [http://zaimka.ru/shishkin-kolchak/ Вице-адмирал А. В. Колчак (19 сентября — 4 ноября 1918 г.)] // Россия в глобализирующемся мире : сб. науч. ст. — Архангельск: Солти, 2006. — С. 164—176. * ''Шишкин, В. И.'' Военный и морской министр вице-адмирал А. В. Колчак // ''Гуманитарные науки в Сибири''. Серия: Отечественная история. — 2007. — № 2. — С.45—48. * ''Шишкин, В. И.'' [http://zaimka.ru/wp-content/uploads/2013/05/zaimka-ru_shishkin-kolchak-1918.pdf Военный и морской министр Временного Всероссийского правительства А. В. Колчак] // ''Вестник НГУ''. Серия: История, филология. — 2008. — Т. 7. — В. 1 (история). — С. 54—65. * ''Шишкин, В. И.'' [http://golosasibiri.narod.ru/almanah/vyp_6/050_010_Shish_01.html Адмирал А. В. Колчак: на пути к военной диктатуре (19 сентября — 18 ноября 1918 г.)] // ''Голоса Сибири'' : лит. альманах. — 2008. — В. 6. — С. 773—824, 1445—1453. * ''Шишкин, В. И.'' 1918 год: от Директории к военной диктатуре // ''Вопр. истории'' : журнал. — 2008. — № 10. — С. 42—61. === Публіцыстыка === * Арестант пятой камеры. — М.: Политиздат, 1990. — 480 с. — ISBN 5-250-01405-4. * ''Богданов, К. А.'' Адмирал Колчак: Биографическая повесть-хроника. — СПб.: Судостроение, 1993. — 304 с. — ISBN 5-7355-0481-9. * [http://www.poisknews.ru/2009/01/16/budu_rad_sodejjstvovat.html «Буду рад содействовать»: Сибирь помнит адмирала Колчака за дела и плохие, и благие. Интервью с С. Фоминых о содействии А. В. Колчака появлению первого Института исследования Сибири — прообраза Сибирского отделения Российской академии наук] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121006005847/http://www.poisknews.ru/2009/01/16/budu_rad_sodejjstvovat.html |date=6 кастрычніка 2012 }}. // ''Поиск'' : еженед. газета науч. сообщества. — 2009. — № 1—2 (1023—1024). — С. 11. * ''Бунин, И. А.'' Памяти адмирала А. В. Колчака // ''Общее дело'' : газета. — 1921, 7 февр. * ''Власов, Ю. П.'' Огненный крест : историческая исповедь : В 2 ч. — М.: Новости, 1992. — Ч. 2. — 590 с. — ISBN 5-7020-0378-0. * Браун Н. Н. Верховному правителю России // М. Посев. 2002. № 7 * {{cite web|url=http://lenta.ru/articles/2004/12/06/admiral/|title=Конституционный суд вступился за Верховного правителя России. В деле о реабилитации адмирала Колчака появились новые обстоятельства|author=Карамаев, С.|date=7 декабря 2004|publisher=Lenta.ru|accessdate=2013-12-28}} * ''Колотило, Л. Г.'' Звезда и смерть адмирала Колчака // ''Учит. газета''. — 1990, 4—11 дек. * {{h|Краснов|2000|3=''Краснов, В. Г.'' Колчак. И жизнь, и смерть за Россию: В 2 кн. — М.: Олма-пресс, 2000. — 351 с. — (Досье). — ISBN 5-224-00828-X}} * ''Троцкий, Л.'' [http://www.magister.msk.ru/library/trotsky/trotl737.htm Россия или Колчак?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306012907/http://www.magister.msk.ru/library/trotsky/trotl737.htm |date=6 сакавіка 2016 }} / Сочинения. — М.—Л., 1926. — Т. 17, ч. 2. * ''Хандорин В. Г.'' [http://kolchak.sitecity.ru Адмирал Колчак: Правда и мифы. Научно-популярное издание] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150401164548/http://kolchak.sitecity.ru/ |date=1 красавіка 2015 }}. — Томск: Томский гос. ун-т, 2007. — 288 с. — ISBN 978-5-7511-1842- 6. {{refend}} == Спасылкі == {{Rodovid|250238}} {{commonscat|Aleksandr Kolchak}} {{Вікікрыніцы|ru:Протоколы заседаний чрезвычайной следственной комиссии по делу Колчака|Пратаколы пасяджэнняў надзвычайнай следчай камісіі па справе Калчака}} * {{hrono|http://www.hrono.info/biograf/kolchak.html}} * [http://av-kolchak.jimdo.com/ Сайт, присвячений О.&nbsp;В.&nbsp;Колчаку (рос.)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141020085408/http://av-kolchak.jimdo.com/ |date=20 кастрычніка 2014 }} * [http://belrussia.ru/page-id-400.html Биография Александра Васильевича Колчака] * [http://100velikih.net/aleksandr-vasilevich-kolchak-18741920.html Александр Колчак] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131103140104/http://100velikih.net/aleksandr-vasilevich-kolchak-18741920.html |date=3 лістапада 2013 }} в книге «100 великих аристократов» * [http://irkol.livejournal.com/ Блог, посвящённый Александру Васильевичу Колчаку] * [http://sizo.irkutsk.ru/muzei1.php#panel-19 Музей истории Иркутского тюремного замка имени А. В. Колчака] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130914042753/http://sizo.irkutsk.ru/muzei1.php#panel-19 |date=14 верасня 2013 }} * [http://www.pseudology.org/chtivo/RasstrelKolchaka.htm Расстрел Колчака: свидетельство очевидца] * [http://www.geni.com/family-tree/index/6000000017406288684 Профиль во всемирном родословном древе] * [http://my-irk.ru/kolchak-monument-in-irkutsk.html Памятник А.В Колчаку в Иркутске] * {{cite web|url=http://100.histrf.ru/commanders/kolchak-aleksandr-vasilevich/|title=Колчак, Александр Васильевич|author=Пахалюк К.|publisher=Проект РВИО и ВГТРК [http://100.histrf.ru «100 великих полководцев»]|archiveurl=https://www.webcitation.org/6HPmdDKv6?url=http://100.histrf.ru/commanders/kolchak-aleksandr-vasilevich/|archivedate=16 чэрвеня 2013|accessdate=22 снежня 2015|url-status=live}} * ''Владимир Хандорин.'' [http://rusk.ru/st.php?idar=62468 А. В. Колчак и «финляндский вопрос»] {{Аляксандр Калчак}} {{Кіраўнікі Ваенных ведамстваў Расіі}} {{Камандуючыя ў Грамадзянскай вайне ў Расіі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Выдатны артыкул|Асоба}} {{Артыкул года|2016}} {{DEFAULTSORT:Калчак Аляксандр Васільевіч}} [[Катэгорыя:Гідрографы Расіі]] [[Катэгорыя:Военачальнікі Расіі]] [[Катэгорыя:Флатаводцы Расіі]] [[Катэгорыя:Камандуючыя Чарнаморскім флотам]] [[Катэгорыя:Даследчыкі Арктыкі]] [[Катэгорыя:Члены Рускага геаграфічнага таварыства да 1917 года]] [[Катэгорыя:Манархісты Расіі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі руска-японскай вайны]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)]] [[Катэгорыя:Кіраўнікі Расіі]] [[Катэгорыя:Постаці Белага руху]] [[Катэгорыя:Постаці Санкт-Пецярбурга]] [[Катэгорыя:Постаці Севастопаля]] [[Катэгорыя:Постаці Омска]] [[Катэгорыя:Постаці Іркуцка]] [[Катэгорыя:Пакараныя смерцю палітыкі]] [[Катэгорыя:Расстраляныя]] [[Катэгорыя:Мемуарысты Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі]] [[Катэгорыя:Адміралы Першай сусветнай вайны]] 1yitf2y3rp6eym2dq3wffoeyngq89j9 0 203189 5122000 4586936 2026-04-06T00:45:18Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122000 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Кашара}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Кашара |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |CoordAddon=type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Рагачоўскі |сельсавет2 = Дварэцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне =XIX стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 441 |год перапісу =2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код =2339 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |OpenStreetMap = 243041505 }} '''Каша́ра'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kašara}}, {{lang-ru|Кошара}}) — [[вёска]] ў [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дварэцкі сельсавет (Рагачоўскі раён)|Дварэцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 18 км на захад ад [[Рагачоў|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Рагачоў (станцыя)|Рагачоў]] (на лініі [[Магілёў 1-на-Дняпры|Магілёў]] — [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]]), 139 км ад [[Гомель|Гомеля]]. Каля вёскі размешчана радовішча суглінкаў. == Транспартная сетка == На аўтадарозе [[Бабруйск]] — Гомель. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, блізкай да шыротнай арыентацыі, да якой далучаюцца з поўначы 2 завулка. Забудова двухбаковая, драўляная і цагляная, сядзібнага тыпу. У 1986-87 гадах пабудаваны цагляныя дамы на 50 сем'яў, у якіх размясціліся перасяленцы з месцаў забруджаных радыяцыяй у выніку [[Аварыя на Чарнобыльскай АЭС|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]]. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 162 двары, 441 жыхар. === Дынаміка === * 1868 год — 5 двароў 49 жыхароў. * 1897 год — 26 двароў 189 жыхароў; у фальварку 2 двары, 5 жыхароў (згодна перапісу). * 2004 год — 162 двары, 441 жыхар. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|2-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дварэцкі сельсавет (Рагачоўскі раён)}} [[Катэгорыя:Дварэцкі сельсавет (Рагачоўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Рагачоўскага раёна]] qt46mei6wqcgi91o9pm6yz7ytxp70n6 0 206990 5121882 4241571 2026-04-05T21:32:58Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121882 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Запясочча |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |гімн = |першае згадванне = 1566 |статус з = |ранейшыя назвы =Заяцелле-Запясочча |вобласць = Гомельская |раён = Жыткавіцкі |сельсавет = Верасніцкі |пасялковы савет = |глава = |плошча = |вышыня = 129 |насельніцтва = 710 <ref>http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/homielskaja.htm</ref> |год перапісу = 2010 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |двароў = 380 |часавы пояс = +2 |тэлефонны код = +375 2353 |паштовы індэкс = 247983 |аўтамабільны код = 3 |выява = |подпіс = |lat_dir = N |lat_deg = 52 |lat_min = 4 |lat_sec = 37.3 |lon_dir = E |lon_deg = 27 |lon_min = 42 |lon_sec = 25.6 |катэгорыя ў Commons = |сайт = |OpenStreetMap = 243013512 }} '''Запясо́чча'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zapiasočča}}, {{lang-ru|Запесочье}}) — [[вёска]] ў [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Верасніцкі сельсавет|Верасніцкага сельсавета]]. Размешчана на аўтадарозе [[Жыткавічы]] — [[Столін]] ({{таблічка-by|Р|88}}), на захад ад [[Тураў|Турава]]. Запясочча з'яўляецца цэнтрам камунальнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Запясочча». == Гісторыя == Вядома прынамсі з 1566 года як адно з прадмесцяў Турава, разам з яшчэ адным прадмесцем — Заяцеллем. Пасля адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы 1565—1566 гадоў, разам з Туравам і Тураўскай воласцю ў складзе [[Пінскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Пінскага павета]] [[Берасцейскае ваяводства|Берасцейскага ваяводства]] ВКЛ. З 1924 года ў складзе [[Тураўскі раён|Тураўскага раёна]], з 1962 — Жыткавіцкага раёна. У 1931—1954 гадах цэнтр [[Запясоцкі сельсавет|Запясоцкага сельсавета]]. Да [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў Запясоччы каля 300 двароў, 1200 чалавек. У жніўні 1941 года акупанты спалілі вёску — больш за 250 хат, забілі 70 чалавек. == Вуліцы == *Дэпутацкая вуліца *Інтэрнацыянальная вуліца *Калгасная вуліца *Камуністычная вуліца *Касманаўтаў вуліца *Кастрычніцкая вуліца *Лугавая вуліца *Моладзевая вуліца *Набярэжная вуліца *Новая вуліца *Першамайская вуліца *Піянерская вуліца *Перамогі вуліца *Савецкая вуліца *Савецкі завулак *Садовая вуліца *Тураўская вуліца *Чырвонаармейская вуліца *Школьная вуліца == Насельніцтва == {| class="wikitable" |- ! Год !! Жыхароў !! Двароў |- | [[1886]] || 708 || 145 |- | [[1909]] || 1071 || 214<ref>У Заяцеллі ў 14 дварах налічвалася 316 жыхароў.</ref> |- | [[1941]] || 1200 || 300 |- | [[1994]] || 946 || 380 |} == Вядомыя асобы == * [[Уладзімір Дзянісавіч Сядзельнік]] (1935—2016) — літаратуразнавец-германіст {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Памяць/Жыткавіцкі раён}} * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Верасніцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Верасніцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жыткавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] 0xt53hycc6gszaa9lgk159oiyantbpz 0 207070 5122704 5017385 2026-04-06T11:54:57Z M.L.Bot 261 5122704 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч |поўнае імя = Вітольд Міхайлавіч Гінтаўт |арыгінал імя = |дата нараджэння = 7.3.1922 |месца нараджэння = в. [[Слабашчына]], {{МН|Мінскі раён|ў Мінскім раёне|}} |дата смерці = 25.10.1987 |месца смерці = г. {{МС|Мінск||Горад Мінск}}, [[БССР]] |партрэт = |подпіс = |мянушка = |псеўданім = |прыналежнасць = {{Сцяг|СССР}} |гады службы = [[1940]]—[[1946]] |званне = [[старшына]] |род войскаў = [[танкавыя войскі]] |камандаваў = [[200-я танкавая брыгада, СССР|200-я танкавая брыгада]] [[6-ы танкавы корпус, СССР|6-га танкавага корпуса]] [[1-я танкавая армія, СССР|1-я танкавай арміі]] [[Варонежскі фронт|Варонежскага фронту]]<br/>[[45-я гвардзейская танкавая брыгада]] [[11-ы гвардзейскі танкавы корпус|11-га гвардзейскага танкавага корпуса]] |частка = |бітвы = [[Вялікая Айчынная вайна]] |узнагароды = {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Медаль Залатая Зорка}} {{!}}- {{!}} {{Ордэн Леніна}}{{!!}}{{Ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі}}{{!!}}{{Ордэн Айчыннай вайны 1 ступені}}{{!!}}{{Ордэн Айчыннай вайны 1 ступені}} {{!}}- {{!}} {{Ордэн Чырвонай Зоркі}}{{!!}}{{Ордэн Славы 3 ступені}}{{!!}}{{Медаль За адвагу}}{{!!}}{{Медаль За ўзяцце Берліна}} {{!}}} |Commons = |Rodovid = |сувязі = |у адстаўцы = прараб СУ-15 «Спецбуд» |роспіс = }} '''Вітольд Міхайлавіч Гінтаўт''' ({{ВД-Прэамбула}}) — савецкі [[танкіст-ас]], механік-кіроўца танка [[Т-34]] часоў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайне]]. [[Герой Савецкага Саюза]] (1944)<ref name="БС">{{кніга |аўтар = |частка = Гинтовт Витольд Михайлович |загаловак = Биографический справочник |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 147 |старонак = 737 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся 7 сакавіка 1922 года ў [[Слабашчына|Слабадшчыне]] Мінскага раёна, Мінскай вобласці. [[Беларус]]. Скончыў 7 класаў. Працаваў [[камбайн]]ёрам. У [[Чырвоная Армія|Чырвонай Арміі]] з 1940 года — курсант палкавой школы ў [[Катоўск|Катоўску]]. У баях [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] са снежня 1942 года, механік-вадзіцель танка. [[200-я танкавая брыгада]], [[1-я танкавая армія, СССР|1-я танкавая армія]], Гінтаўтам В. М. і экіпажам яго танка [[Т-34]] быў знішчаны 21 танк праціўніка (афіцыйна пацверджаных), з іх — 4 [[Цяжкі танк|цяжкіх танка]] «[[Тыгр, танк|Тыгр]]», а таксама 4 [[Самаходная артылерыйская ўстаноўка|САУ]] «[[Фердынанд, САУ|Фердынанд]]», 27 гармат, 80 аўтамашын і больш за сотню салдат і афіцэраў праціўніка. З іх 6 танкаў у адным баі. Першы сур’ёзны бой прыняў паблізу Рабінаўкі (Калінінскі кірунак). Танкавы бой трываў больш за тры гадзіны. Манеўруючы, механік-вадзіцель падстаўляў пад агонь у адказ лабавую браню танка. Пасля бою на полі чорнымі факеламі дымілі больш за дзясятак танкаў і бронемашын, па арміі была распаўсюджаная ўлётка, у якой гаварылася, што ў выніку бою, знішчаючы праціўніка, трыццацьчацвёрка атрымала 17 трапленняў, а танк і экіпаж ацалеў дзякуючы майстэрству і мужнасці механіка-вадзіцеля. У наступным баі зімой пры абароне вышынных дамоў, падтрымліваючы акапаную пяхоту, пасля некалькіх стрэлаў па атакуючым танкам і пяхоце суперніка экіпаж падбіў два танкі, але танкавая гармата выйшла з ладу. У гэтым баі ў немцаў, атакуючых трыццацьчацвёркі лёгкімі і сярэднімі танкамі, амаль не было шанцаў, нягледзячы на перавагу ў дванаццаць да аднаго. На анямеўшыя трыццацьчацвёркі наваліліся з усіх бакоў. Экіпажу нічога не заставалася, як пачаць «арганізаваны» выхад з бою. Рухаючыся заднім ходам, танк атрымаў снарад, які заклінаваў вежу, а ад наступнага траплення рухавік танка заглух. У полі стаяў знерухомлены танк з экіпажам. Фашысцкія салдаты акружылі танк і, стукаючы прыкладамі, прапаноўвалі здачу ў палон. Вежавы стралок у адказ кінуў пару гранат. Пасля гэтага гітлераўцы накінулі на танк брызент і, абліўшы саляркай з бакаў танка, паспрабавалі яго падпаліць. У гэты час Гінтаўт ліхаманкава устараняў няспраўнасць і спрабаваў завесці танк. Немцы падагналі і паставілі перад трыццацьчацвёркай ушчыльную лёгкі танк, і ў гэты момант Гінтаўт здолеў запусціць рухавік. Трыццацьчацвёрка таранным ударам перакуліла танк праціўніка, скінуўшы з сябе вогненнае покрыва, вырвалася з кальца. Але праз некалькі хвілін адыходзячы танк атрымаў снарад ў кармавую браню. Цудам застаўся ў жывых з экіпажа толькі механік-кіроўца. Паранены, ён усё ж прывёў падбітую машыну да сваіх. Удзельнічаючы ў Арлоўскай-Курскай бітве, танкавая рота, у складзе якой знаходзіўся Гінтаўт, прыкрывала шашу, якая злучае Курск з Белгарадам, у раёне в. Верхапенне. Танкісты за адну ноч абсталявалі капаніры, ператварыўшы свае танкі ў агнявыя кропкі. На гэтым участку прыняло ўдзел у нападзе на пазіцыі роты 30 танкаў і самаходных гармат тыпу Т-3, Т-4, «Тыгр», «Пантэра», «Фердынанд». Прапусціўшы асноўную атакуючую групу танкаў да некалькіх экіпажаў у глыбіні абароны, якія адцягнулі іх увагу, адкрыўшы агонь, танкісты прымусілі «Тыгры» і «Пантэры» падставіць бартавую браню. У гэтай бітве Гінтаўт павялічыў свой баявы рахунак на чатыры танкі і бронетранспарцёр і дадаў да медаля «За адвагу» ордэн «Айчыннай вайны» 1-й ступені. У раёне горада Багадухаў, пераследуючы адыходзячыя часткі праціўніка, танкавае падраздзяленне, у склад якога ўваходзіў Гінтаўт, падвергнулася абстрэлу іх дальнабойных гармат. Гінтаўт прапанаваў камандзіру свайго танка абыйсці вёску з флангу, выкарыстоўваючы рэльеф мясцовасці і рэдкую расліннасць, зблізіцца з батарэяй і ў момант перазарадкі гармат праскочыць прастрэльваемую плошчу. Танк праскочыў зону абстрэлу, апынуўся ў тыле і стаў знішчаць гарматныя разлікі. У выніку дадзеных дзеянняў экіпажа было захоплена 12 баяздольных з амаль поўным боекамплектам гармат. Пад Вінніцай падраздзяленне танкаў выйшла да паўстанка на чыгуначным перагоне «Вінніца-Жмерынка», захапіўшы яго і перарэзаўшы чыгунку. Быў знішчаны эшалон з 380 салдатамі і афіцэрамі, 5 самаходных гармат, некалькі бронетранспарцёраў, у выніку чаго на некалькі дзён быў паралізаваны рух на чыгуначным перагоне. Танк В. М. Гінтаўта адзін з роты (16 танкаў) прарваўся ў г. [[Гусяцін]], блакаваўшы чыгуначную галіну з трыма складамі ваеннай тэхнікі і складам прадуктаў харчавання і маёмасці. Падзяліўшы экіпаж, на трафейнай «Пантэры» з эшалона і Т-34 больш за суткі ўтрымліваў горад да падыходу асноўных сіл. У адзначэнне дадзенай перамогі [[45-я гвардзейская танкавая брыгада|45-й гвардзейскай танкавай брыгадзе]] было прысвоена ганаровае званне «Гусяцінская». Пасля вызвалення горада Гусяцін і выхаду на дзяржаўную мяжу Румыніі батальён быў вернуты для знішчэння нямецкай групоўкі каля ракі Днестр. Было дадзена заданне прарвацца ў цэнтр варожай групоўкі і, захапіўшы аэрадром, пазбавіць суперніка магчымасці забеспячэння войскаў прадуктамі, боепрыпасамі. Пры захопе аэрадрома было знішчана 4 самалёты. На працягу двух сутак праціўнік контратакаваў батальён, які панёс вялікія страты. У гэтым баі загінуў камбат маёр Дзясяткаў, былі падбіты і спалены амаль усе танкі батальёна. Гінтаўту і яшчэ двум экіпажам яшчэ суткі прыйшлося адбіваць атакі праціўніка. Пазбаўленая падтрымкі забеспячэння, групоўка была знішчана і ўзята ў палон. Экіпаж Гінтаўта першы выйшаў на дзяржаўную мяжу Румыніі. Першымі 4 сакавіка танкісты 45-й гвардзейскай танкавай брыгады палкоўніка М. В. Маргунова выйшлі і на ўзбярэжжы Балтыкі і адаслалі пляшку марской вады ў ваенны савет фронту. Першай фарсіравала Шпрэе 45-я гвардзейская танкавая брыгада, якая авалодала Трэптаў-паркам. Калі яго танк увайшоў у Трэптаў-парк, а затым разам з іншымі войскамі падышоў да былога рэйхстагу, ужо былі баі пад Ржэвам і Масквой, на Курскай дузе, фарсіраванне Віслы, Влтавы і Одэра, вызваленне гарадоў і вёсак Чэхаславакіі Румыніі, Украіны і Польшчы, і больш за 100 танкавых нападаў, двойчы гарэў у танку і тры разы мяняў свой танк у выніку вываду з ладу праціўнікам, за час баявых дзеянняў атрымаў тры раненні і кантузію<ref>{{кніга |аўтар = Гетман А. Л. |частка = |загаловак = Танки идут на Берлин |арыгінал = |спасылка = http://militera.lib.ru/h/getman_al/index.html |адказны = |выданне = |месца = {{М.}} |выдавецтва = Наука |год = 1973 |том = |старонкі = 99-102 |старонак = 392 |серыя = Вторая мировая война в исследованиях, воспоминаниях, документах |isbn = |тыраж = 30 000 }}</ref>. Указам [[Вярхоўны Савет СССР#Прэзідыум|Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР]] ад [[24 красавіка]] [[1944]] года за ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецка-фашысцкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм [[старшына|старшыне]] Гінтаўту Вітольду Міхайлавічу прысвоена званне [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]] з уручэннем [[ордэн Леніна|ордэна Леніна]] і [[Медаль «Залатая Зорка» (СССР)|медалі «Залатая Зорка»]]. Пасля вайны В. М. Гінтаўт працягнуў службу ў войску да [[1946]] года. Жыў у [[Мінск]]у, працаваў прарабам СУ-15 «Спецбуд», двойчы ўзнагароджаны граматамі Вярхоўнага савета БССР, ордэнам Кастрычніцкай Рэвалюцыі за доблесную працу. У 1949 годзе скончыў [[Мінскі аўтамабільны тэхнікум]]. Памёр [[27 верасня]] [[1987]] года. == Памяць == * Імя В. М. Гінтаўта носіць піянерская арганізацыя сярэдняй агульнаадукацыйнай школы № 202 г. Мінска (з верасня 2003<ref>[http://sch202.minsk.edu.by/main.aspx?uid=108920 В нашей школе есть ЧУДО!] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070512040627/http://sch202.minsk.edu.by/main.aspx?uid=108920 |date=12 мая 2007 }} на сайте [http://sch202.minsk.edu.by средней школы № 202] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20091113144543/http://sch202.minsk.edu.by/ |date=13 лістапада 2009 }}. {{V|25|4|2009}}</ref>). У школе ёсць дакументы з сямейнага архіва, фатаграфіі, адкрыта выстаўка, прысвечаная жыццёваму шляху героя<ref>[http://sch202.minsk.edu.by/main.aspx?uid=133311 История и традиции] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304115159/http://sch202.minsk.edu.by/main.aspx?uid=133311 |date=4 сакавіка 2016 }} на сайте [http://sch202.minsk.edu.by средней школы № 202] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20091113144543/http://sch202.minsk.edu.by/ |date=13 лістапада 2009 }}. {{V|25|4|2009}}</ref>. * 23 сакавіка 1990 года імя В. М. Гінтаўта прысвоена [[Вуліца Гінтаўта (Мінск)|вуліцы]] мікрараёнаў «[[Уручча (жылы раён)|Уручча]]-5» і «Уручча-6» у г. Мінску. == Сям’я == * Бацька — Міхаіл Іванавіч Гінтаўт. * Маці — Марыя Іванаўна Гінтаўт. * Дачка — Тамара Вітольдаўна Гінтаўт (Некрашэвіч). * Сын — Сяргей Вітольдавіч Гінтаўт. Галіна легендарнага роду [[Даўспрунк]]аў, нашчадкі князя Гінтаўта (XV ст.) Герб «[[Ляліва (герб)|Ляліва]]». == Узнагароды == [[Файл:Vitold Gintovt award nomination.jpeg|thumb|250px|Узнагародны ліст В. М. Гінтаўта.]] * «[[Медаль «Залатая Зорка» (СССР)|Залатая Зорка]]» [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]] (24 красавіка 1944); * [[Ордэн Леніна]] (24 красавік 1944); * [[Ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі]]; * Два [[ордэн Айчыннай вайны I ступені|ордэна Айчыннай вайны I ступені]]; * [[Ордэн Чырвонай Зоркі]]; * [[Ордэн Славы III ступені]]; * Медалі, у тым ліку: ** [[Медаль «За адвагу» (СССР)|медаль «За адвагу»]]; ** [[Медаль «За ўзяцце Берліна»]] (1945). {{зноскі}} == Літаратура == * Во славу Родины, 1941—1945: сборник докум. материалов военных музеев. — М.: Воениздат, 1961. — 342 с. * Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382. * {{кніга |аўтар = Гетман А. Л. |частка = |загаловак = Танки идут на Берлин |арыгінал = |спасылка = http://militera.lib.ru/h/getman_al/index.html |адказны = |выданне = 2-е, исправленное и дополненное |месца = {{М.}} |выдавецтва = Наука |год = 1982 |том = |старонкі = |старонак = |серыя = Вторая мировая война в исследованиях, воспоминаниях, документах |isbn = |тыраж = }} * {{Крыніцы/ЭГБ|3|Гінтаўт Вітольд Міхайлавіч}} — С. 6. == Дакументы == * [[:Файл:Vitold Gintovt award nomination.jpeg|Узнагародны ліст В. М. Гінтаўта]], ЦАМА. Старонкі [[:Файл:Vitold Gintovt award nomination.jpeg|1]] і [[:Файл:Vitold Gintovt award nomination, page 2.jpeg|2]]. * Архив МО СССР, ф. 676, оп. 382898, д. 1, л. 23. * Архив МО СССР, ф. 300, оп. 3112, д. 3, л. 322. * Архив МО СССР, ф. 676, оп. 382898, д. 1, л. 23. == Спасылкі == * {{warheroes|id=12117}} * [http://www.belarusam.ru/bel-1-2-4-12.html Гінтаўт Вітольд Міхайлавіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110927213115/http://www.belarusam.ru/bel-1-2-4-12.html |date=27 верасня 2011 }} на сайце [http://www.belarusam.ru Великие люди Беларуси] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141217032010/http://belarusam.ru/ |date=17 снежня 2014 }}. {{V|20|4|2009}} {{DEFAULTSORT:Гінтаўт}} [[Катэгорыя:Танкісты Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Мінску]] 340yax26jwx26ct4w8i6hz0pnk7ntj2 0 208618 5122355 4310037 2026-04-06T09:44:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122355 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Грабавец |арыгінальная назва = |назва ў родным склоне= |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |памер = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg =53 | lat_min = 05 | lat_sec = 17 |lon_dir = E|lon_deg =26 | lon_min = 03 | lon_sec = 07 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |карта = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет=Велікалуцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |заснаваны = |першае згадванне = |згадванне ref = |магдэбургскае права= |ранейшыя імёны = |статус з = |статус дата = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |колькасць двароў= |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Грабаве́ц'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Hrabaviec}}, {{lang-ru|Грабовец}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Велікалуцкі сельсавет|Велікалуцкага сельсавета]]. Размешчаны за 5 км ад чыгуначнай станцыі Баранавічы. == Гісторыя == Вядомы з 1577 года як сяло. У 1897 годзе ў Ястрамбельскай воласці Навагрудскага павета, карчма. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у [[Ястрамбельская гміна|Ястрамбельскай гміне]] Баранавіцкага павета [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. З 1939 года ў [[БССР]]. З 1940 года ў [[Навамышскі раён|Навамышскім раёне]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай]], з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 1957 года ў Баранавіцкім раёне. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да 7 ліпеня 1944 года акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Вёска вызвалена воінамі 193-й стралковай дывізіі. Да 22 сакавіка 1962 года вёска ўваходзіла ў склад [[Лаўрынавіцкі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Лаўрынавіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнні выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 студзеня і 22 сакавіка 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 19 (978).</ref>. == Насельніцтва == * 43 двары, 194 жыхары (1897) * 5 двароў, 344 жыхары (1909) * 43 двары, 222 жыхары (1921) * 389 жыхароў (1939) * 224 жыхары (1959) * 22 двары, 36 жыхароў (1998) * 13 гаспадарак, 28 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Велікалуцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Велікалуцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] 11k155lpzxtwg8tcou7kbb2c4iyn5yt 0 208656 5122413 4310028 2026-04-06T09:53:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122413 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Капані}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Капані |арыгінальная назва = |назва ў родным склоне= |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |памер = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg =53 | lat_min = 05 | lat_sec = 05 |lon_dir = E|lon_deg =26 | lon_min = 04 | lon_sec = 01 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |карта = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет=Велікалуцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |заснаваны = |першае згадванне = |згадванне ref = |магдэбургскае права= |ранейшыя імёны = |статус з = |статус дата = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |колькасць двароў= |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Капані́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kapani}}, {{lang-ru|Копани}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Велікалуцкі сельсавет|Велікалуцкага сельсавета]]. Размешчаны за 8 км на поўдзень ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], за 5 км ад чыгуначнай станцыі Баранавічы-Палескія на лініі Баранавічы — [[Лунінец]]. Увекавечана ў мемарыяльным комплексе «[[Хатынь]]». == Гісторыя == З 12 кастрычніка 1940 года ў [[Навамышскі раён|Навамышскім раёне]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай]], з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 8 красавіка 1957 года ў Баранавіцкім раёне. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года акупіраваны нямецка-фашысцкімі захопнікамі. У ліпені 1944 года акупанты спалілі вёску, знішчылі 14 двароў і загубілі 17 жыхароў<ref>Дадзеныя з сайта [http://db.narb.by/search/2155 Беларускія вёскі, знішчаныя падчас ВАВ]</ref>. Пасля вайны адноўлена. Да 22 сакавіка 1962 года вёска ўваходзіла ў склад [[Лаўрынавіцкі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Лаўрынавіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнні выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 студзеня і 22 сакавіка 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 19 (978).</ref>. == Насельніцтва == * 15 двароў, 63 жыхары (1940) * 79 жыхароў (1959) * 65 жыхароў (1970) * 12 гаспадарак, 26 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Велікалуцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Велікалуцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] sng14cyz4htafirqz5xnp2gv8we9osb 0 208675 5122433 4310029 2026-04-06T09:56:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122433 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Крыжыкі |арыгінальная назва = |назва ў родным склоне= |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |памер = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg =53 | lat_min = 03 | lat_sec = 55 |lon_dir = E|lon_deg =26 | lon_min = 03 | lon_sec = 46 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |карта = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет=Велікалуцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |заснаваны = |першае згадванне = |згадванне ref = |магдэбургскае права= |ранейшыя імёны = |статус з = |статус дата = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |колькасць двароў= |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Кры́жыкі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kryžyki}}, {{lang-ru|Крыжики}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Велікалуцкі сельсавет|Велікалуцкага сельсавета]]. Размешчана за 10 км на поўдзень ад [[Баранавічы|Баранавіч]], за 11 км ад чыгуначнай станцыі [[Русіно]] на лініі Баранавічы — [[Лунінец]]. == Гісторыя == У сярэдзіне XIX стагоддзя ў Навагрудскім павеце [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], з 1939 года ў [[БССР]]. З 12 кастрычніка 1940 года ў [[Велікалуцкі сельсавет|Велікалуцкім сельсавеце]] [[Навамышскі раён|Навамышскага раёна]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай]], з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 1957 года ў Баранавіцкім раёне. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года акупіраваны нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Да 22 сакавіка 1962 года вёска ўваходзіла ў склад [[Лаўрынавіцкі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Лаўрынавіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнні выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 студзеня і 22 сакавіка 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 19 (978).</ref>. == Насельніцтва == * 82 жыхары (1959) * 5 двароў, 8 жыхароў (1998) * 4 гаспадаркі, 5 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Велікалуцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Велікалуцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] pvmfdozivb3hjsq17v4pjdjfud71nq1 0 208683 5122453 4310030 2026-04-06T09:59:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122453 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Малыя Лукі |арыгінальная назва = |назва ў родным склоне= |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |памер = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg =53 | lat_min = 01 | lat_sec = 16 |lon_dir = E|lon_deg =26 | lon_min = 03 | lon_sec = 06 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |карта = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет=Велікалуцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |заснаваны = |першае згадванне = |згадванне ref = |магдэбургскае права= |ранейшыя імёны = |статус з = |статус дата = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |колькасць двароў= |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Малы́я Лу́кі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Malyja Luki}}, {{lang-ru|Малые Луки}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Велікалуцкі сельсавет|Велікалуцкага сельсавета]]. Размешчана за 15 км на поўдзень ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], за 10 км ад чыгуначнай станцыі [[Русіно]] на лініі Баранавічы — [[Лунінец]]. == Гісторыя == У 1884 годзе ў Ястрамбельскай воласці Навагрудскага павета [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Ястрамбельскай гміне Баранавіцкага павета [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. З 1939 года ў [[БССР]]. З 12 кастрычніка 1940 года ў складзе [[Велікалуцкі сельсавет|Велікалуцкага сельсавета]] [[Навамышскі раён|Навамышскага раёна]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай]], з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 8 красавіка 1957 года ў Баранавіцкім раёне. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да 7 ліпеня 1944 года акупіраваны нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах загінулі 27 аднавяскоўцаў. == Насельніцтва == * 27 двароў (1884) * 76 двароў, 458 жыхароў (1897) * 96 двароў, 542 жыхары (1909) * 61 дом, 337 жыхароў (1921) * 626 жыхароў (1939) * 417 жыхароў (1959) * 290 жыхароў (1970) * 66 двароў, 110 жыхароў (1998) * 58 гаспадарак, 83 жыхары (2005) == Вядомыя асобы == * [[Леанід Міхайлавіч Сушчэня]] (1929—2015) — беларускі заолаг. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Велікалуцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Велікалуцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] p1wznphacd7r1pq6lgiuinbwl731eki 0 208737 5122479 4310031 2026-04-06T10:02:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122479 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Новыя Лукі}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Новыя Лукі |арыгінальная назва = |назва ў родным склоне= |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |памер = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg =53 | lat_min = 01 | lat_sec = 41 |lon_dir = E|lon_deg =26 | lon_min = 03 | lon_sec = 59 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |карта = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет=Велікалуцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |заснаваны = |першае згадванне = |згадванне ref = |магдэбургскае права= |ранейшыя імёны = |статус з = |статус дата = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |колькасць двароў= |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Но́выя Лу́кі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Novyja Luki}}, {{lang-ru|Новые Луки}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Велікалуцкі сельсавет|Велікалуцкага сельсавета]]. Размешчана за 14 км на поўдзень ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], за 9 км ад чыгуначнай станцыі [[Русіно]] на лініі Баранавічы — [[Лунінец]]. Да вёскі далучана суседняя в. Задвор’е. == Гісторыя == У XIX — пачатку XIX стагоддзяў у Ястрамбельскай воласці Навагрудскага павета [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Ястрамбельскай гміне Баранавіцкага павета [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. З 1939 года ў [[БССР]]. З 12 кастрычніка 1940 года ў складзе [[Велікалуцкі сельсавет|Велікалуцкага сельсавета]] [[Навамышскі раён|Навамышскага раёна]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай]], з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 8 красавіка 1957 года ў Баранавіцкім раёне. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах загінулі 3 аднавяскоўцы. == Насельніцтва == * 76 двароў, 458 жыхароў (1897) * 19 двароў, 124 жыхары (1909) * 10 дамоў, 58 жыхароў (1921) * 95 жыхароў (1939) * 134 жыхары (1959) * 47 двароў, 146 жыхароў (1998) * 31 гаспадарка, 40 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Велікалуцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Велікалуцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] fhnc0hly2of0dnw0lh08uqpwxft23wb 0 208761 5122570 4310032 2026-04-06T10:16:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122570 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Янова}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Янова |арыгінальная назва = |назва ў родным склоне= |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Janova,_Baranavičy_District_(01).jpg |памер = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg =53 | lat_min = 06 | lat_sec = 49 |lon_dir = E|lon_deg =26 | lon_min = 04 | lon_sec = 26 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |карта = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет=Велікалуцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |заснаваны = |першае згадванне = |згадванне ref = |магдэбургскае права= |ранейшыя імёны = |статус з = |статус дата = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |колькасць двароў= |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Яно́ва'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Janova}}, {{lang-ru|Яново}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Велікалуцкі сельсавет|Велікалуцкага сельсавета]]. Размешчана за 5 км на поўдзень ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], за 4 км ад чыгуначнай станцыі Русіно на лініі Баранавічы — [[Лунінец]]. == Гісторыя == Пад 1577 годам сяло Янова пазначана ў вопісе дакументаў Віленскага цэнтральнага архіва. З 1939 года ў [[БССР]]. З 12 кастрычніка 1940 года ў складзе [[Велікалуцкі сельсавет|Велікалуцкага сельсавета]] [[Навамышскі раён|Навамышскага раёна]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай]], з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 8 красавіка 1957 года ў Баранавіцкім раёне. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. == Насельніцтва == * 99 жыхароў (1959) * 23 двары, 72 жыхары (1998) * 31 гаспадарка, 60 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Велікалуцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Велікалуцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] 9pgots2gf5vq1ox77heshlq3qfr50qp 0 208797 5122508 4310033 2026-04-06T10:07:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122508 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Аграгарадок |беларуская назва = Русіно |арыгінальная назва = |назва ў родным склоне= |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |памер = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg =53 | lat_min = 05 | lat_sec = 03 |lon_dir = E|lon_deg =26 | lon_min = 05 | lon_sec = 31 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |карта = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет=Велікалуцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |заснаваны = |першае згадванне = |згадванне ref = |магдэбургскае права= |ранейшыя імёны = |статус з = |статус дата = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |колькасць двароў= |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Русіно́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Rusino}}, {{lang-ru|Русино}}) — [[аграгарадок]]<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazaby11/region27/text878.htm Решение Барановичского районного Совета депутатов от 14.03.2008 N 47 «О преобразовании сельских населенных пунктов Барановичского района в агрогородки»]</ref> у [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Велікалуцкі сельсавет|Велікалуцкага сельсавета]], са жніўня 2019 года яго цэнтр<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D919b0097320&p1=1 Решение Барановичского районного Совета депутатов от 2 августа 2019 г. № 79 О переносе административного центра Великолукского сельсовета Барановичского района]</ref>. == Геаграфія == Размешчаны за 8 км (за 5 км{{sfn|БелЭн|2001}}) на паўднёвы ўсход ад горада [[Баранавічы]], за 206 км ад Брэста. Чыгуначная станцыя [[Русіно (станцыя)|Русіно]] на лініі [[Баранавічы-Цэнтральныя|Баранавічы]] — [[Лунінец (станцыя)|Лунінец]]. == Гісторыя == У пісьмовых крыніцах згадваецца з XVIII стагоддзя. 30 снежня 1884 года ўведзена ў эксплуатацыю [[Русіно (станцыя)|чыгуначная станцыя]]. У 1889 годзе вёска Ястрамбельскай воласці Навагрудскага павета [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], дзяржаўная ўласнасць. Адносілася да [[Свята-Георгіеўская царква (Вялікія Лукі)|Велікалуцкага праваслаўнага прыхода]]. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Ястрамбельскай гміне [[Баранавіцкі павет (1919—1940)|Баранавіцкага павета]] [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. З 1939 года ў [[БССР]]. З 15 студзеня 1940 года ў [[Навамышскі раён|Навамышскім раёне]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай]], з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 8 красавіка 1957 года ў Баранавіцкім раёне. З 12 кастрычніка 1940 года па 16 ліпеня 1954 года цэнтр [[Русінскі сельсавет|Русінскага сельсавета]], з 16 ліпеня 1954 года па 22 сакавіка 1962 года вёска ўваходзіла ў склад [[Лаўрынавіцкі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Лаўрынавіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнні выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 студзеня і 22 сакавіка 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 19 (978).</ref>. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з 27 чэрвеня 1941 года да 7 ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Вызвалена воінамі 193-й стралковай дывізіі. На франтах загінула 6 аднавяскоўцаў. == Інфраструктура == * Ветэрынарны пункт * Фельчарска-акушэрскі пункт * 2 магазіны * Клуб * Бібліятэка * Сярэдняя школа (з 1989 года існуе музей гісторыі школы) * Баранавіцкі раённы Цэнтр народных рамёстваў * [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Русіно)|Свята-Раства-Багародзіцкая царква]] (2014) == Насельніцтва == * 55 двароў, 381 жыхар (1897) * 81 двор, 450 жыхароў (1909) * 76 дамоў, 368 жыхароў (1921) * 499 жыхароў (1939) * 444 жыхары (1959) * 484 жыхары (1970) * 199{{крыніца?}} двароў, 1552 жыхароў (1998) * 630 двароў, 1565 жыхароў (2001){{sfn|БелЭн|2001}} == Памятныя мясціны == * Брацкая магіла савецкіх воінаў * На будынку мясцовай школы ў 1983 годзе ўстаноўлена мемарыяльная дошка ва ўшанаванне памяці настаўніка школы, падпольшчыка К. П. Бодака, замучанага гітлераўцамі ў 1944 годзе. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} * {{Крыніцы/БелЭн|13|Русіно||457}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Велікалуцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Велікалуцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Русіно| ]] ewphwd3t03rn1c9fxf060flqj1ot8v1 0 209577 5122023 4310063 2026-04-06T00:56:31Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122023 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Азярэц}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Азярэц |арыгінальная назва = |назва ў родным склоне= |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |памер = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53| lat_min = 17| lat_sec = 43 |lon_dir = E|lon_deg = 26| lon_min = 08| lon_sec = 44 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |карта = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет=Вольнаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |заснаваны = |першае згадванне = |згадванне ref = |магдэбургскае права= |ранейшыя імёны = |статус з = |статус дата = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |колькасць двароў= |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Азярэ́ц'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Aziarec}}, {{lang-ru|Озерец}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Вольнаўскі сельсавет|Вольнаўскага сельсавета]]. Размешчаны за 28 км на паўднёвы ўсход ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], за 20 км ад чыгуначнай станцыі [[Пагарэльцы]] на лініі Баранавічы — [[Мінск]]. == Гісторыя == У 1897 годзе [[фальварак]] у Гарадзішчанскай воласці Навагрудскага павета [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], у пачатку XX стагоддзя хутар у Чэрніхаўскай воласці. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Баранавіцкім павеце [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. З 1939 года ў [[БССР]]. З 15 студзеня 1940 года ў [[Гарадзішчанскі раён|Гарадзішчанскім раёне]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай]], з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 25 снежня 1962 года ў Баранавіцкім раёне. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з чэрвеня 1941 года да 7 ліпеня 1944 года акупіраваны нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінулі 6 аднавяскоўцаў. == Насельніцтва == * 1 двор, 9 жыхароў (1897) * 238 жыхароў (1959) * 135 жыхароў (1970) * 18 гаспадарак, 24 жыхары (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Вольнаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Вольнаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] 6vyabnrvk2y7ars268ghq0fpuqkh8ky 0 209589 5122036 4310067 2026-04-06T00:58:41Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122036 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Бартнікі |арыгінальная назва = |назва ў родным склоне= |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |памер = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53| lat_min = 18| lat_sec = 08 |lon_dir = E|lon_deg = 26| lon_min = 09| lon_sec = 49 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |карта = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет=Вольнаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |заснаваны = |першае згадванне = |згадванне ref = |магдэбургскае права= |ранейшыя імёны = |статус з = |статус дата = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |колькасць двароў= |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Ба́ртнікі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Bartniki}}, {{lang-ru|Бартники}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Вольнаўскі сельсавет|Вольнаўскага сельсавета]]. Размешчаны за 28 км на паўднёвы ўсход ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], за 229 км ад [[Брэст]]а, за 18 км ад чыгуначнай станцыі [[Пагарэльцы]] на лініі Баранавічы — [[Мінск]]. Да Бартнікаў далучана сумежная вёска Галёня, дзе знаходзіцца панская сядзіба Слізняў і аўтобусны прыпынак. Працуе магазін. == Гісторыя == У 1897 годзе вёска ў Чэрніхаўскай воласці Навагрудскага павета [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], [[хлебазапасны магазін]], 2 кузні, капліца, ветраны млын, карчма. Побач з вёскай знаходзілася сядзіба Бартнікі: 1 двор, 19 жыхароў, працавалі вінакурны завод і ветраны млын. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Чэрніхаўскай гміне Баранавіцкага павета [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. З 1939 года ў [[БССР]]. З 15 студзеня 1940 года ў [[Гарадзішчанскі раён|Гарадзішчанскім раёне]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай]], з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 25 снежня 1962 года ў Баранавіцкім раёне. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з чэрвеня 1941 года да 7 ліпеня 1944 года акупіраваны нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны ў баях загінулі 30 вяскоўцаў. == Насельніцтва == * 103 двары, 528 жыхароў (1897) * 124 дамы, 688 жыхароў (1921) * 816 жыхароў (1939) * 545 жыхароў (1959) * 448 жыхароў (1970) * 120 двароў, 180 жыхароў (1998) * 84 гаспадаркі, 152 жыхары (2005) == Славутасці == * Капліца-пахавальня * Сядзіба Слізняў (з паркам і возерам) * Выток ракі Рудзіцы == Вядомыя асобы == * [[Аляксандр Уладзіміравіч Руцкі]] (1932—2015) — беларускі траўматолаг-артапед. * [[Рафал Слізень]] (1804—1881) — беларускі скульптар, жывапісец, медальер, архітэктар. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{ГБ|http://globustut.by/bartniki/index.htm}} {{Вольнаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Вольнаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] id5egdngs1ovwvxgao9mrz7eif1hksk 0 209598 5122349 4310069 2026-04-06T09:43:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122349 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Галынка}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Галынка |арыгінальная назва = |назва ў родным склоне= |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Halynka,_Voĺnaŭski_sieĺsaviet_(02).jpg |памер = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53| lat_min = 14| lat_sec = 28 |lon_dir = E|lon_deg = 26| lon_min = 18| lon_sec = 14 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |карта = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет=Вольнаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |заснаваны = |першае згадванне = |згадванне ref = |магдэбургскае права= |ранейшыя імёны = |статус з = |статус дата = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |колькасць двароў= |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Галы́нка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Halynka}}, {{lang-ru|Голынка}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Вольнаўскі сельсавет|Вольнаўскага сельсавета]]. Размешчана за 25 км на паўднёвы ўсход ад [[Баранавічы|Баранавіч]], за 7 км ад чыгуначнай станцыі [[Пагарэльцы]] на лініі Баранавічы—[[Мінск]]. == Гісторыя == У 1897 годзе ў Чэрніхаўскай воласці Навагрудскага павета [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], [[хлебазапасны магазін]]. У пачатку XX стагоддзя адбылося стыхійнае выступленне сялян, якія самавольна секлі памешчыцкі лес. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Чэрніхаўскай гміне Баранавіцкага павета [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. З 1939 года ў [[БССР]]. З 15 студзеня 1940 года ў [[Гарадзішчанскі раён|Гарадзішчанскім раёне]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай]], з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 25 снежня 1962 года ў Баранавіцкім раёне. З 12 кастрычніка 1940 года па 14 красавіка 1960 года цэнтр [[Галынкаўскі сельсавет (Гарадзішчанскі раён)|Галынкаўскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Брестской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Да 1962 года вёска ўваходзіла ў склад [[Савіцкі сельсавет (Гарадзішчанскі раён)|Савіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнні выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 студзеня і 22 сакавіка 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 19 (978).</ref>. == Насельніцтва == * 37 двароў, 231 жыхар (1897) * 52 дамы, 313 жыхары (1921) * 317 жыхароў (1939) * 358 жыхароў (1959) * 232 жыхары (1970) * 77 двароў, 71 жыхар (1998) * 31 гаспадарка, 47 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Вольнаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Вольнаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] o4sv2c1vywqbr2hp0s3wna0pwzsurkz 0 209760 5122384 4607116 2026-04-06T09:49:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122384 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|тып=тапонім|Залессе}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Залессе |арыгінальная назва = |назва ў родным склоне= |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |памер = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53| lat_min = 16| lat_sec = 54 |lon_dir = E|lon_deg = 26| lon_min = 10| lon_sec = 19 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |карта = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет=Вольнаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |заснаваны = |першае згадванне = |згадванне ref = |магдэбургскае права= |ранейшыя імёны = |статус з = |статус дата = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |колькасць двароў= |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Зале́ссе'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zaliessie}}, {{lang-ru|Залесье}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Вольнаўскі сельсавет|Вольнаўскага сельсавета]]. Размешчана за 22 км на паўднёвы ўсход ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], за 19 км ад чыгуначнай станцыі [[Пагарэльцы]] на лініі Баранавічы — [[Мінск]]. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядома з XVI стагоддзя, у 1571 годзе вёска ўваходзіла ў маёнтак [[Вольна]], які належаў [[Валовічы|Валовічам]]. У 1897 годзе ў Чэрніхаўскай воласці Навагрудскага павета [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Чэрніхаўскай гміне Баранавіцкага павета [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. З 1939 года ў [[БССР]]. З 15 студзеня 1940 года ў [[Гарадзішчанскі раён|Гарадзішчанскім раёне]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай]], з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 25 снежня 1962 года ў Баранавіцкім раёне. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да 7 ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінула 34 жыхары. == Насельніцтва == * 51 двор, 315 жыхароў (1897) * 64 двары, 239 жыхароў (1909) * 86 дамоў, 473 жыхары (1921) * 571 жыхар (1939) * 480 жыхароў (1959) * 126 двароў, 166 жыхароў (1998) * 75 гаспадарак, 134 жыхары (2005) == Вядомыя асобы == * [[Мікалай Лявонцьевіч Вяленка]] (1898—1975) — [[Герой Сацыялістычнай Працы]]. * [[Іван Дзмітрыевіч Ліцкевіч]] (1946—1995) — савецкі і расійскі прадпрымальнік. * [[Таццяна Ціханаўна Ліцкевіч]] (1931—2010) — [[Герой Сацыялістычнай Працы]]. * [[Дзмітрый Дзмітрыевіч Руцкі]] (1942—2017) — дзяржаўны дзеяч. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Вольнаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Вольнаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] 3abjttkge7lax2rgk8k35widvhn1bnn 0 209764 5122446 4310075 2026-04-06T09:58:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122446 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Ліхасельцы}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Ліхасельцы |арыгінальная назва = |назва ў родным склоне= |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Lichasieĺcy,_Baranavičy_District_(01).jpg |памер = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53| lat_min = 14| lat_sec = 48 |lon_dir = E|lon_deg = 26| lon_min = 19| lon_sec = 07 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |карта = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет=Вольнаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |заснаваны = |першае згадванне = |згадванне ref = |магдэбургскае права= |ранейшыя імёны = |статус з = |статус дата = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |колькасць двароў= |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Ліхасе́льцы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Lichasieĺcy}}, {{lang-ru|Лихосельцы}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Вольнаўскі сельсавет|Вольнаўскага сельсавета]]. Размешчаны за 28 км на паўднёвы ўсход ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], за 5 км ад чыгуначнай станцыі [[Пагарэльцы]] на лініі Баранавічы — [[Мінск]], каля аўтадарогі Брэст — Мінск. == Гісторыя == У 1897 годзе ў Чэрніхаўскай воласці Навагрудскага павета [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], карчма, кузня. У 1905 годзе тут адбылося хваляванне сялян, якія самавольна секлі памешчыцкі лес. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Чэрніхаўскай, са снежня 1925 года ў Вольнаўскай гміне Баранавіцкага павета [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. З 1939 года ў [[БССР]]. З 15 студзеня 1940 года ў [[Гарадзішчанскі раён|Гарадзішчанскім раёне]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай]], з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 25 снежня 1962 года ў Баранавіцкім раёне. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да 7 ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінулі 34 вяскоўцы. Да 1962 года вёска ўваходзіла ў склад [[Савіцкі сельсавет (Гарадзішчанскі раён)|Савіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнні выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 студзеня і 22 сакавіка 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 19 (978).</ref>. == Насельніцтва == * 53 двары, 322 жыхары (1897) * 61 двор, 340 жыхароў (1909) * 82 дамы, 473 жыхары (1921) * 483 жыхары (1959) * 212 жыхароў (1970) * 116 двароў, 126 жыхароў (1998) * 53 гаспадаркі, 94 жыхары (2005) == Славутасці == На мясцовых могілках пахаваны сакратар былога [[Галынкаўскі сельсавет (Гарадзішчанскі раён)|Галынкаўскага сельсавета]] В. В. Калоша, якога забілі бандыты ў 1948 годзе. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Вольнаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Вольнаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] jljuztx46tw4o51utawmxnk812yjikb 0 210371 5122501 4700021 2026-04-06T10:06:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122501 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Рабковічы |арыгінальная назва = |назва ў родным склоне= |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |памер = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53| lat_min = 18| lat_sec = 34 |lon_dir = E|lon_deg = 26| lon_min = 15| lon_sec = 16 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |карта = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет=Вольнаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |заснаваны = |першае згадванне = |згадванне ref = |магдэбургскае права= |ранейшыя імёны = |статус з = |статус дата = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |колькасць двароў= |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Рабко́вічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Rabkovičy}}, {{lang-ru|Рабковичи}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Вольнаўскі сельсавет|Вольнаўскага сельсавета]]. Размешчаны за 30 км на паўднёвы ўсход ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], за 10 км ад чыгуначнай станцыі [[Пагарэльцы]] на лініі Баранавічы — [[Мінск]]. Да вёскі далучаны суседні хутар Уланаўшчына. == Гісторыя == У 1897 годзе ў Чэрніхаўскай воласці Навагрудскага павета [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], дзейнічалі праваслаўная капліца, карчма. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Паланэчкаўскай гміне Баранавіцкага павета [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. З 1939 года ў [[БССР]]. З 15 студзеня 1940 года ў [[Гарадзішчанскі раён|Гарадзішчанскім раёне]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай]], з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 25 снежня 1962 года ў Баранавіцкім раёне. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да 7 ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінула 19 вяскоўцаў. == Насельніцтва == * 49 двароў, 311 жыхароў (1897) * 58 двароў, 232 жыхары (1909) * 69 дамоў, 391 жыхар (1921) * 340 жыхароў (1959) * 320 жыхароў (1970) * 96 двароў, 120 жыхароў (1998) * 60 гаспадарак, 87 жыхароў (2005) == Вядомыя асобы == * [[Анастасія Андрэеўна Жук]] (1931—2018) — беларуская паэтэса, педагог. * [[Мікалай Іванавіч Тупальскі]] (нар. 1928) — беларускі педагог, спецыяліст у галіне тэорыі і методыкі навучання замежным мовам, прафесар (1990). {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Вольнаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Вольнаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] brdkts9b8v5z9eq5pi1o13xbgjdtrey 0 211399 5122510 5106592 2026-04-06T10:07:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122510 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Савічы}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Савічы |арыгінальная назва = |назва ў родным склоне= |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |памер = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53| lat_min = 16| lat_sec = 48 |lon_dir = E|lon_deg = 26| lon_min = 17| lon_sec = 06 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |карта = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет=Вольнаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |заснаваны = |першае згадванне = |згадванне ref = |магдэбургскае права= |ранейшыя імёны = |статус з = |статус дата = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |колькасць двароў= |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс =225364 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Са́вічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Savičy}}, {{lang-ru|Савичи}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Вольнаўскі сельсавет|Вольнаўскага сельсавета]]. Размешчаны за 29 км на паўднёвы ўсход ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], за 12 км ад чыгуначнай станцыі [[Пагарэльцы]] на лініі Баранавічы — [[Мінск]], каля шашы [[Новая Мыш]] — Мінск, на рацэ [[Змейка (прыток Ушы)|Змейцы]]. У 1972 годзе да Савічаў далучана сумежная вёска Фалесіна. == Назва == Якраз сярод [[Навагрудак|наваградскага]] [[баярства]] ў Перапісе войска [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] 1528 г. - "'''''Сава''' Мишковичъ''"<ref>Перапіс войска Вялікага княства Літоўскага 1528 года. Мінск, 2003. С. 66.</ref>. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядомы з XVI стагоддзя як сяленне Слонімскага павета [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Пад 1567 годам упамінаюцца ў перапісе літоўскага войска. Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1795 годзе ва ўладанні С. Солтана, побач размяшчаўся [[фальварак]]. У 1897 годзе ў Чэрніхаўскай воласці Навагрудскага павета [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], дзейнічалі царкоўна-прыходская школа, [[хлебазапасны магазін]], кузня, карчма. У пачатку XX стагоддзя ў вёсцы 119 двароў, 491 жыхар. У маёнтку Савічы 3 двары, 35 жыхароў. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Чэрніхаўскай гміне Баранавіцкага павета [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. З 1939 года ў [[БССР]]. З 15 студзеня 1940 года ў [[Гарадзішчанскі раён|Гарадзішчанскім раёне]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай]], з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 25 снежня 1962 года ў Баранавіцкім раёне. З 14 красавіка 1960 года па 21 ліпеня 1986 года цэнтр [[Савіцкі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Савіцкага сельсавета]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да 7 ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінула 36 вяскоўцаў. == Інфраструктура == * Рамонтна-механічныя майстэрні * Ветэрынарны ўчастак * 2 магазіны * Клуб * Бібліятэка * Сярэдняя школа * Фельчарска-акушэрскі пункт * Аддзяленне сувязі == Помнікі == * Помнік землякам == Насельніцтва == * 22 двары (1795) * 50 двароў (1889) * 111 двароў, 601 жыхар (1897) * 125 дамоў, 660 жыхароў (1921) * 873 жыхары (1970) * 212 двароў, 413 жыхароў (1998) * 169 гаспадарак, 340 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Вольнаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Вольнаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] ika47a31sqejo27ori07scp76w7g6tm 0 211402 5122554 4310083 2026-04-06T10:14:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122554 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Цішкоўцы |арыгінальная назва = |назва ў родным склоне= |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |памер = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53| lat_min = 13| lat_sec = 21 |lon_dir = E|lon_deg = 26| lon_min = 18| lon_sec = 01 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |карта = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет=Вольнаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |заснаваны = |першае згадванне = |згадванне ref = |магдэбургскае права= |ранейшыя імёны = |статус з = |статус дата = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |колькасць двароў= |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Цішко́ўцы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Ciškoŭcy}}, {{lang-ru|Тишковцы}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Вольнаўскі сельсавет|Вольнаўскага сельсавета]]. Размешчаны за 28 км на паўднёвы ўсход ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], за 3 км ад чыгуначнай станцыі [[Пагарэльцы]] на лініі Баранавічы — [[Мінск]]. == Гісторыя == У 1897 годзе ў Чэрніхаўскай воласці Навагрудскага павета [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. З 1939 года ў [[БССР]]. З 15 студзеня 1940 года ў [[Гарадзішчанскі раён|Гарадзішчанскім раёне]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай]], з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 25 снежня 1962 года ў Баранавіцкім раёне. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінулі 4 вяскоўцы. Да 1962 года вёска ўваходзіла ў склад [[Савіцкі сельсавет (Гарадзішчанскі раён)|Савіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнні выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 студзеня і 22 сакавіка 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 19 (978).</ref>. == Насельніцтва == * 26 двароў, 120 жыхароў (1897) * 25 двароў, 130 жыхароў (1909) * 197 жыхароў (1959) * 49 двароў, 61 жыхар (1998) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Вольнаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Вольнаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] 42wflb7pe3icnfk3i6tkynu7zhkj9lo 0 211406 5122562 4681695 2026-04-06T10:15:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122562 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Чэрніхава |арыгінальная назва = |назва ў родным склоне= |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |памер = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53| lat_min = 14| lat_sec = 46 |lon_dir = E|lon_deg = 26| lon_min = 15| lon_sec = 02 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |карта = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет=Вольнаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |заснаваны = |першае згадванне = |згадванне ref = |магдэбургскае права= |ранейшыя імёны = |статус з = |статус дата = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |колькасць двароў= |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Чэ́рніхава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Černichava}}, {{lang-ru|Чернихово}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Вольнаўскі сельсавет|Вольнаўскага сельсавета]]. Размешчана за 25 км на паўночны ўсход ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], за 8 км ад чыгуначнай станцыі [[Пагарэльцы]] на лініі Баранавічы — [[Мінск]], на аўтадарозе [[Сталовічы]] — [[Нясвіж]]. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядома з XVI стагоддзя як сяленне Чэрніхаў [[Новагародскае ваяводства|Новагародскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], шляхецкая ўласнасць. Пад 1567 годам пазначана ў перапісе літоўскага войска. Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1886 годзе Чэрніхаў — сяло, цэнтр воласці Навагрудскага павета [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], дзейнічалі [[валасное праўленне]], царква, [[Народныя вучылішчы|народнае вучылішча]]. У 1897 годзе дзейнічалі валасное праўленне, царква, народнае вучылішча, царкоўна-прыходская школа, ветраны млын і карчма. На пачатак XX стагоддзя ў сяле 82 двары, 270 жыхароў. Побач знаходзіліся маёнткі Горны Чэрніхаў і Дольны Чэрніхаў, у якіх разам налічвалася 6 двароў, каля 80 жыхароў. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], цэнтр гміны Баранавіцкага павета [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. У фальварках Горнае Чэрніхава і Дольнае Чэрніхава разам было 22 дамы, 116 жыхароў. З 1939 года ў [[БССР]]. З 15 студзеня 1940 года ў [[Гарадзішчанскі раён|Гарадзішчанскім раёне]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай]], з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 25 снежня 1962 года ў Баранавіцкім раёне. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінула 15 вяскоўцаў. Да 1962 года вёска ўваходзіла ў склад [[Савіцкі сельсавет (Гарадзішчанскі раён)|Савіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнні выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 студзеня і 22 сакавіка 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 19 (978).</ref>. == Насельніцтва == * 29 двароў, 270 жыхароў (1886) * 58 двароў, 362 жыхары (1897) * 88 дамоў, 560 жыхароў (1921) * 463 жыхары (1959) * 381 жыхар (1970) * 454 жыхары (1998) == Славутасці == * [[Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Чэрніхава)|Свята-Параскева-Пятніцкая царква]] (1895). == Вядомыя ўраджэнцы == * [[Мікола Грышан]] (1933—2017) — беларускі грамадскі дзеяч, паэт, публіцыст. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Вольнаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Вольнаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] rq3j5vyvjp4tpezlhydozbemmy56u36 0 212303 5122025 4300895 2026-04-06T00:56:51Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122025 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Амнявічы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53 |lat_min = 21 |lat_sec = 17 |lon_dir = E|lon_deg = 25 |lon_min = 53 |lon_sec = 54 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет2 = Гарадзішчанскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |OpenStreetMap = 242992435 }} '''Амняві́чы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Амне́вічы'''</ref> ({{lang-be-trans|Amniavičy}}, {{lang-ru|Омневичи}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Гарадзішчанскага сельсавета]]. Размешчаны за 14 км на поўнач ад [[Баранавічы|Баранавічаў]]. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядомы з XVI стагоддзя. У 1567 годзе маёнтак Амневічы належаў шляхцічам С. Грышкевічу, Я. Зяньковічу, М. Цішэвічу, Я. Макавецкаму, якія накіроўвалі ў войска [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] па адным конным воіну. Пасля [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], вёска Гарадзішчанскай воласці [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскага павета]]. У 1897 годзе працаваў [[хлебазапасны магазін]]. У пачатку XX стагоддзя ў Гарадзішчанскай воласці з назвай Амневічы існавалі 2 вёскі, у якіх налічвалася прыкладна 60 двароў і 400 жыхароў. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. Да 6 жніўня 1979 года вёска ўваходзіла ў склад [[Зялёнаўскі сельсавет|Зялёнаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 6 жніўня 1979 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1979, № 27 (1617).</ref>. == Насельніцтва == * 25 двароў, 165 жыхароў (1897) * 189 жыхароў (1959) * 152 жыхары (1970) * 39 падвор’яў, 66 жыхароў (1998) * 27 гаспадарак, 57 жыхароў (2005) == Памятныя мясціны == * Магіла ахвяр фашызму. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)}} [[Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] 0e5ztcbnimeeufau368z1s7n23r0xfx 0 212310 5122041 4300897 2026-04-06T00:59:31Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122041 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Брыксічы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53 |lat_min = 20 |lat_sec = 05 |lon_dir = E|lon_deg = 26 |lon_min = 01 |lon_sec = 05 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет2 = Гарадзішчанскі |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |OpenStreetMap = }} '''Бры́ксічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Bryksičy}}, {{lang-ru|Брыксичи}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Гарадзішчанскага сельсавета]]. Размешчаны за 27 км на поўнач ад [[Баранавічы|Баранавічаў]]. == Гісторыя == У 1567 годзе ўладанне шляхціча Івана Шышука, які ставіў з Брыксіч (Брыдчычы) для войска [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] аднаго коннага воіна. Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], вёска ў Гарадзішчанскай воласці [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. Працуе магазін. == Насельніцтва == * 27 двароў, 133 жыхары (1897) * 33 двары, 148 жыхароў (1909) * 30 двароў, 161 жыхар (1909) * 138 жыхароў (1970) * 40 падвор’яў, 89 жыхароў (1998) * 26 гаспадарак, 75 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)}} [[Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] 3iujvb5gndizld9tdys1hyvnrlp8xyj 0 212312 5122335 4300898 2026-04-06T09:41:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122335 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Вялікае Сяло}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Вялікае Сяло |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53 |lat_min = 18 |lat_sec = 34 |lon_dir = E|lon_deg = 25 |lon_min = 59 |lon_sec = 43 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет2 = Гарадзішчанскі |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |OpenStreetMap = 242992394 }} '''Вялі́кае Сяло́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vialikaje Sialo}}, {{lang-ru|Великое Село}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Гарадзішчанскага сельсавета]]. Размешчана за 27 км на поўнач ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], каля ракі [[Сэрвач (прыток Нёмана)|Сэрвач]], за 3 км ад шашы Баранавічы — [[Навагрудак]]. == Гісторыя == За 1 км на паўднёвы захад ад вёскі, каля балота, на ўзвышшы, археолагамі выяўлены магутныя валы вышынёй 3—4 м, якія акружаюць прамавугольную пляцоўку 100×100 м<ref>Археологическая карта Белоруссии / Белорусское добровольное общество охраны памятников истории и культуры, Сектор археологии Ин-та истории АН БССР. Вып. 2: Памятники железного века и эпохи феодализма / Г. В. Штыхов; под редакцией Ф. В. Борисевича. — Мн.: Полымя, 1971. — 274, [2] c. — С. 13.</ref>. У 1897 годзе ў Гарадзішчанскай воласці [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у [[Гарадзішча (гміна)|Гарадзішчанскай гміне]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да 8 ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. З 16 ліпеня 1954 года да 19 студзеня 1965 года цэнтр [[Велікасельскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Велікасельскага сельсавета]]. == Інфраструктура == Працуюць механічныя майстэрні, магазін, бібліятэка, аддзяленне сувязі, ветэрынарны ўчастак. == Насельніцтва == * 70 двароў, 497 жыхароў (1897) * 109 двароў, 580 жыхароў (1909) * 21 двор, 106 жыхароў (1921) * 306 жыхароў (1939) * 133 двары, 379 жыхароў (1970) * 100 гаспадарак, 167 жыхароў (1998) == Памятныя мясціны == * Помнік археалогіі — гарадзішча. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)}} [[Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] ecn593qusmaty1p6dgnyxvbqbaori1q 0 212317 5122351 5106361 2026-04-06T09:44:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122351 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Гаранавічы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53 |lat_min = 21 |lat_sec = 08 |lon_dir = E|lon_deg = 25 |lon_min = 54 |lon_sec = 50 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет2 = Гарадзішчанскі |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |OpenStreetMap = }} '''Гара́навічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Haranavičy}}, {{lang-ru|Гарановичи}}) — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], у [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Гарадзішчанскага сельсавета]]. Размешчаны за 34 км на поўнач ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], за 16 км ад чыгуначнай станцыі [[Міцкевічы (станцыя)|Міцкевічы]] на лініі Баранавічы — [[Ліда (станцыя)|Ліда]]. == Назва == У гэтым жа рэгіёне ([[Моўчадзь (вёска)|Моўчадзь]]) фіксавалася прозвішча Гарановіч. Засведчанае лідскае Гараноўскі, старое літоўскае патранімічнае Гараноніс, ёсць латышскае ''Garans''.<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-C9BZ-Y9JQ-2?i=323&cat=2356543&lang=pl</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-FSP8-B?i=1069&cc=4166194&cat=741862</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSM1-F9G1-2?i=458&cat=2268595</ref><ref>https://uzvardi.lv/surname/761239</ref> == Гісторыя == У 1897 годзе ў Гарадзішчанскай воласці [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], працаваў [[хлебазапасны магазін]]. Побач знаходзіўся аднайменны маёнтак, 13 жыхароў. У пачатку XX стагоддзя ў вёсцы прыкладна 20 двароў і 100 жыхароў; у маёнтку — 1 двор, 5 жыхароў. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у [[Гарадзішча (гміна)|Гарадзішчанскай гміне]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. Да 6 жніўня 1979 года вёска ўваходзіла ў склад [[Зялёнаўскі сельсавет|Зялёнаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 6 жніўня 1979 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1979, № 27 (1617).</ref>. == Насельніцтва == * 16 двароў, 104 жыхары (1897) * 162 жыхары (1959) * 135 жыхароў (1970) * 32 падвор’і, 46 жыхароў (1998) * 19 гаспадарак, 37 жыхароў (2005) == Памятныя мясціны == * Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)}} [[Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] frz4jfz3vyfu49w0083s536ca6vwg4x 0 212320 5122356 4300903 2026-04-06T09:45:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122356 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Грыбаўшчына}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Грыбаўшчына |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53 |lat_min = 18 |lat_sec = 53 |lon_dir = E|lon_deg = 26 |lon_min = 02 |lon_sec = 14 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет2 = Гарадзішчанскі |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |OpenStreetMap = 242994642 }} '''Гры́баўшчына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Hrybaŭščyna}}, {{lang-ru|Грибовщина}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Гарадзішчанскага сельсавета]]. Размешчана за 28 км на поўнач ад [[Баранавічы|Баранавічаў]]. == Гісторыя == У 1909 годзе ў Гарадзішчанскай воласці [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у [[Гарадзішча (гміна)|Гарадзішчанскай гміне]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. == Насельніцтва == * 5 двароў, 33 жыхары (1909) * 7 двароў, 27 жыхароў (1921) * 566 жыхароў (1939) * 4 падвор’і, 5 жыхароў (1998) * 3 гаспадаркі, 4 жыхары (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)}} [[Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] 6ge3nwm2d0pkgbjm94gsxjhl8m2xh4v 0 212322 5122374 4580305 2026-04-06T09:48:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122374 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Душкаўцы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53 |lat_min = 21 |lat_sec = 41 |lon_dir = E|lon_deg = 25 |lon_min = 56 |lon_sec = 39 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет2 = Гарадзішчанскі |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |OpenStreetMap = 242992420 }} '''Душкаўцы́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Duškaŭcy}}, {{lang-ru|Душковцы}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Гарадзішчанскага сельсавета]]. Размешчаны за 31 км на поўнач ад [[Баранавічы|Баранавічаў]]. == Гісторыя == На захад ад вёскі, археолагамі выяўлены 10 круглых курганоў<ref>Археологическая карта Белоруссии / Белорусское добровольное общество охраны памятников истории и культуры, Сектор археологии Ин-та истории АН БССР. Вып. 2: Памятники железного века и эпохи феодализма / Г. В. Штыхов; под редакцией Ф. В. Борисевича. — Мн.: Полымя, 1971. — 274, [2] c. — С. 13.</ref>. У 1909 годзе ў Гарадзішчанскай воласці [[Нвагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у [[Гарадзішча (гміна)|Гарадзішчанскай гміне]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. З 12 кастрычніка 1940 года да 21 студзеня 1971 года<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 лістапада 1970 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1971, № 6 (1308).</ref> цэнтр [[Душкавецкі сельсавет|Душкавецкага сельсавета]] [[Гарадзішчанскі раён|Гарадзішчанскага раёна]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай]], з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 25 снежня 1962 года ў Баранавіцкім раёне. Да 6 жніўня 1979 года вёска ўваходзіла ў склад [[Зялёнаўскі сельсавет|Зялёнаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 6 жніўня 1979 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1979, № 27 (1617).</ref>. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да 9 ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. == Насельніцтва == * 14 двароў, 105 жыхароў (1897) * 17 двароў, 120 жыхароў (1909) * 20 двароў, 120 жыхароў (1921) * 110 жыхароў (1939) * 146 жыхароў (1959) * 125 жыхароў (1970) * 22 падвор’і, 26 жыхароў (1998) * 12 гаспадарак, 18 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)}} [[Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] nj509fpzjnuhv076ii3sc5wt7z3us7q 0 212418 5122409 4708195 2026-04-06T09:52:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122409 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Калдычэва |краіна = Беларусь |выява = Колдычево.jpg |подпіс = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет2 = Гарадзішчанскі }} '''Калдычэ́ва'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kaldyčeva}}, {{lang-ru|Колдычево}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Гарадзішчанскага сельсавета]]. == Геаграфія == Размешчана за 18 км на поўнач ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], на шашы Баранавічы — [[Навагрудак]], за 2 км ад ракі [[Шчара|Шчары]]. Каля вёскі бярэ пачатак рака [[Шчара]]. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц Калдычэва вядома з пачатку XVI стагоддзя як маёнтак, які належаў Гаруновічам, потым Тактамышам. У 1567 годзе — уласнасць шляхцічаў Аляшкевіча, Ваўка, Скуратовічаў, Васілевіча, Крывіпішчаў, якія выставілі ў тым жа годзе ў войска [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] 8 коннікаў (па адным ад кожнага двара). Пазней маёнтак перайшоў ва ўладанне да князёў Ямбекавічаў, якія прадалі яго ў 1585 годзе [[Валовічы|Валовічам]]. У сярэдзіне XVII стагоддзя Калдычэва — цэнтр воласці [[Новагародскі павет|Новагародскага павета]]. Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], маёнтак у Гарадзішчанскай воласці [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у [[Гарадзішча (гміна)|Гарадзішчанскай гміне]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі, якія ў 1942 годзе стварылі тут [[Канцэнтрацыйны лагер|лагер смерці]] для масавага знішчэння людзей. У ім утрымлівалася адначасова да 10 тысяч чалавек. Перад адступленнем у ноч на 30 чэрвеня 1944 года гітлераўцы расстралялі ўсіх, хто яшчэ заставаўся ў жывых, і ўзарвалі асноўныя памяшканні лагера. Усяго ў [[Калдычэўскі лагер смерці|Калдычэўскім лагеры смерці]] загінулі больш за 22 тыс. чалавек. == Насельніцтва == * 22 жыхары (1897) * 430 жыхароў (1939) * 142 гаспадаркі, 398 жыхароў (1971) * 107 гаспадарак, 164 жыхары (1998) * 74 гаспадарак, 140 жыхароў (2005) == Інфраструктура == Працуе саўгасная сядзіба, ветэрынарны ўчастак, механічныя майстэрні, клуб, [[бібліятэка]], аддзяленне сувязі, магазін. == Славутасці == * Помнікі на ўшанаванне памяці загінулых вязняў лагера смерці — скульптура смуткуючай жанчыны (на месцы былога лагера, 1964) і стэла (1964). == Вядомыя асобы == * [[Томаш Шалевіч]] — польскі грамадска-палітычны дзеяч, пасол Сойма IV склікання (1935—1938) == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.radzima.org/be/miesca/kaldycheva.html Калдычэва] на [[Radzima.org]] {{Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)}} [[Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Калдычэва| ]] h0tzloiwyhy06ixs3b2vuclnyqt9zwn 0 212420 5122412 4766934 2026-04-06T09:53:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122412 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Канюшоўшчына |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53 |lat_min = 21 |lat_sec = 12 |lon_dir = E|lon_deg = 25 |lon_min = 58 |lon_sec = 45 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет2 = Гарадзішчанскі |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |OpenStreetMap = 242992804 }} '''Канюшо́ўшчына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kaniušoŭščyna}}, {{lang-ru|Конюшовщина}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Гарадзішчанскага сельсавета]]. Размешчана за 28 км на поўнач ад [[Баранавічы|Баранавічаў]]. == Гісторыя == У 1897 годзе ў Гарадзішчанскай воласці [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у [[Гарадзішча (гміна)|Гарадзішчанскай гміне]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. Да 6 жніўня 1979 года вёска ўваходзіла ў склад [[Зялёнаўскі сельсавет|Зялёнаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 6 жніўня 1979 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1979, № 27 (1617).</ref>. == Насельніцтва == * 13 двароў, 85 жыхароў (1897) * 20 двароў, 120 жыхароў (1909) * 21 двор, 121 жыхар (1921) * 144 жыхары (1939) * 92 жыхары (1970) * 16 падвор’яў, 41 жыхар (1998) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{SgKP|IV|344|Koniuszewszczyzna}} * {{SgKP|XV_cz.2|115|Koniuszewszczyzna}} {{Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)}} [[Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] 5joxziiji300cl44ev8hal8zo7zih4e 0 212497 5122435 4300910 2026-04-06T09:56:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122435 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|тып=тапонім|Кісялі}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Кісялі |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53 |lat_min = 19 |lat_sec = 37 |lon_dir = E|lon_deg = 25 |lon_min = 59 |lon_sec = 07 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет2 = Гарадзішчанскі |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |OpenStreetMap = 242992397 }} '''Кісялі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kisiali}}, {{lang-ru|Кисели}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Гарадзішчанскага сельсавета]]. Размешчаны за 26 км на поўнач ад [[Баранавічы|Баранавічаў]]. == Гісторыя == У 1897 годзе ў Гарадзішчанскай воласці [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у [[Гарадзішча (гміна)|Гарадзішчанскай гміне]]. == Насельніцтва == * 46 двароў, 302 жыхары (1897) * 66 двароў, 360 жыхароў (1909) * 71 двор, 408 жыхароў (1921) * 338 жыхароў (1970) * 78 гаспадарак, 134 жыхары (1998) * 50 гаспадарак, 108 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)}} [[Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] 967uewoupvw21aw0l7l555gzeu5xaci 0 212502 5122462 4300913 2026-04-06T10:00:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122462 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Мастытычы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53 |lat_min = 20 |lat_sec = 54 |lon_dir = E|lon_deg = 25 |lon_min = 57 |lon_sec = 55 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет2 = Гарадзішчанскі |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |OpenStreetMap = 242992402 }} '''Масты́тычы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Mastytyčy}}, {{lang-ru|Мостытычи}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Гарадзішчанскага сельсавета]]. Размешчаны за 30 км на поўнач ад [[Баранавічы|Баранавічаў]]. == Гісторыя == У 1897 годзе ў Гарадзішчанскай воласці [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Побач з вёскай знаходзіўся аднайменны маёнтак (5 двароў, 19 жыхароў). У 1909 годзе працавала народнае вучылішча. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у [[Гарадзішча (гміна)|Гарадзішчанскай гміне]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. Да 6 жніўня 1979 года вёска ўваходзіла ў склад [[Зялёнаўскі сельсавет|Зялёнаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 6 жніўня 1979 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1979, № 27 (1617).</ref>. == Насельніцтва == * 29 двароў, 200 жыхароў (1897) * 41 двор, 210 жыхароў (1909) * 32 двары, 142 жыхары (1921) * 236 жыхароў (1939) * 201 жыхар (1959) * 32 двары, 39 жыхароў (1998) * 18 гаспадарак, 27 жыхароў (2005) == Вядомыя асобы == * [[Мікалай Канстанцінавіч Чартко]] (нар. 1934) — беларускі географ, глебазнавец. [[Доктар геаграфічных навук]] (1991), [[прафесар]] (1993). {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)}} [[Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] aminz310a0ox0w93tr7a0u9oemp44q8 0 212542 5122495 4300918 2026-04-06T10:05:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122495 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Пруды}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Пруды |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53 |lat_min = 21 |lat_sec = 31 |lon_dir = E|lon_deg = 26 |lon_min = 04 |lon_sec = 18 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет2 = Гарадзішчанскі |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |OpenStreetMap = }} '''Пруды́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Prudy}}, {{lang-ru|Пруды}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Гарадзішчанскага сельсавета]]. Размешчаны за 28 км на поўнач ад [[Баранавічы|Баранавічаў]]. == Гісторыя == У 1897 годзе ў Гарадзішчанскай воласці [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у [[Гарадзішча (гміна)|Гарадзішчанскай гміне]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. == Насельніцтва == * 23 двары, 154 жыхары (1897) * 32 двары, 195 жыхароў (1909) * 28 двароў, 162 жыхары (1921) * 198 жыхароў (1939) * 160 жыхароў (1970) * 34 двары, 40 жыхароў (1998) * 15 гаспадарак, 21 жыхар (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)}} [[Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] 2codbzdkph7o8uwd256id273ctlpv5s 0 212548 5122526 4300922 2026-04-06T10:10:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122526 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Станкевічы}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Станкевічы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53 |lat_min = 17 |lat_sec = 45 |lon_dir = E|lon_deg = 25 |lon_min = 58 |lon_sec = 37 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет2 = Гарадзішчанскі |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |OpenStreetMap = 242992444 }} '''Станке́вічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Stankievičy}}, {{lang-ru|Станкевичи}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Гарадзішчанскага сельсавета]]. Размешчаны за 20 км на поўнач ад [[Баранавічы|Баранавічаў]]. == Гісторыя == У 1897 годзе ў Гарадзішчанскай воласці [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У пачатку XX стагоддзя ў вёсцы 47 двароў, 325 жыхароў. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. == Насельніцтва == * 30 двароў, 252 жыхары (1897) * 70 жыхароў (1939) * 248 жыхароў (1970) * 51 двор, 84 жыхары (1998) * 31 гаспадарка, 62 жыхары (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)}} [[Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] hhe4vn4ytyw1b0r18frf0itw0dqlexf 0 212552 5122571 4343887 2026-04-06T10:16:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122571 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Ясянец}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Ясянец |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53 |lat_min = 21 |lat_sec = 01 |lon_dir = E|lon_deg = 26 |lon_min = 02 |lon_sec = 39 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет2 = Гарадзішчанскі |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |OpenStreetMap = 242994599 }} '''Ясяне́ц'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Jasianiec}}, {{lang-ru|Ясенец}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Гарадзішчанскага сельсавета]]. Размешчаны за 28 км на поўнач ад [[Баранавічы|Баранавіч]], ля ракі [[Сэрвач (прыток Нёмана)|Сэрвач]]. == Гісторыя == Будаўніцтва [[Свята-Мікалаеўская царква (Ясянец)|царквы Святога Мікалая]] ў маёнтку Ясянец фундаваў у 1638 годзе мазырскі мечнік [[Рыгор Война-Ясянецкі]] разам з жонкай Хрысцінай з Улатоўскіх. Згодна з візітацыяй 1680 года, святыня была драўляная і мела ўсё неабходнае начынне. У першай палове 1880-х гадоў сяло Ясянец (яно ж Паручын) у Гарадзішчанскай воласці [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], 35 двароў, 350 жыхароў, дзейнічалі 2 царквы, капліца, школа. У 1897 годзе дзейнічалі царква, царкоўна-прыходская школа, вадзяны млын. [[Файл:Jasianiec, Servač. Ясянец, Сэрвач (1915-18) (3).jpg|міні|злева|Мост цераз [[Сэрвач (прыток Нёмана)|Сэрвач]]]] У пачатку XX стагоддзя 31 двор, каля 170 жыхароў. Побач з сялом знаходзіўся аднайменны маёнтак (1 двор, 2 жыхары). Паводле [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. == Насельніцтва == * 21 двор, 171 жыхар (1897) * 225 жыхароў (1939) * 221 жыхар (1970) * 57 двары, 74 жыхары (1998) == Славутасці == * Рэшткі сядзібы Верашчакаў. * [[Ясянец (крыніца)|Крыніца «Ясянец»]]. === Страчаная спадчына === [[Файл:Jasianiec, Vieraščaka. Ясянец, Верашчака (1901-14).jpg|міні|злева|Сядзібны дом]] [[Файл:Jasianiec. Ясянец (1915-18).jpg|міні|злева|Царква]] * Сядзібны дом. * [[Свята-Мікалаеўская царква (Ясянец)|Свята-Мікалаеўская царква]] (1638). == Вядомыя асобы == * [[Яўхім Храптовіч]] (1729—1812) — грамадскі і дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай, апошні [[канцлер вялікі літоўскі]]. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{ГБ|https://globustut.by/yasenec_ba/index.htm}} {{Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)}} [[Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Ясянец (Баранавіцкі раён)| ]] ljxquc84a0sqsee22fk2pdjleg5t8rx 0 213132 5121994 4415402 2026-04-06T00:44:18Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5121994 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Бяляеўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 57|lat_sec = 45 |lon_dir = |lon_deg = 31|lon_min = 00|lon_sec = 41 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Чачэрскі |сельсавет2 = Залескі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XVIII стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = 247168 |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243046625 }} '''Бяля́еўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Bialiajeŭka}}, {{lang-ru|Беляевка}}) — [[вёска]] ў [[Чачэрскі раён|Чачэрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Залескі сельсавет (Чачэрскі раён)|Залескага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === За 9 км на паўночны ўсход ад [[Чачэрск|Чачэрска]], 44 км ад чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Гомель-Пасажырскі|Гомель]] — [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]]), 75 км ад [[Гомель|Гомеля]]. На поўдні, захадзе і поўначы мяжуе з Чачэрскім біялагічным заказнікам. === Гідраграфія === На ўсходняй ускраіне пачынаецца і праз вёску цячэ рака [[Курынка|Бяляеўка]] (прыток ракі [[Сож]]). == Транспартная сетка == Побач аўтадарога [[Палессе (Чачэрскі раён)|Палессе]] - Чачэрск. Планіроўка складаецца з 2 падзеленых ракой і злучаных мостам частак: паўночнай (выгнутая, амаль вуліца з шыротнай арыентацыяй з завулкамі) і паўднёвай (дугападобная, амаль паралельная да першай вуліца, уздоўж ракі). Забудова двухбаковая, драўляная, сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Выяўленыя археолагамі курганны магільнік (28 насыпаў, у 1,5 км на паўночны захад ад вёскі) і стаянка эпохі [[мезаліт]]у (у 3 км на поўнач ад вёскі) сведчаць пра засяленне гэтых месцаў з даўніх часоў. Паводле пісьмовых крыніц вядомая з [[18 стагоддзе|XVIII стагоддзя]] як паселішча ў [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Рэчыцкім павеце]] [[Мінскае ваяводства|Мінскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1765 працаваў млын. Пасля [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|1-га падзелу Рэчы Паспалітай]] (1772) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Згодна рэвізскіх матэрыялаў 1859 ў валоданні графа Чарнышова-Круглікава. У 1871 годзе жыхары захапілі 500 дзесяцін памешчыцкага лесу, пра што граф І. І. Чарнышоў-Круглікаў паведамляў міністру ўнутраных спраў. З 1880 году дзейнічаў хлебазапасны магазін. Паводле перапісу 1897 года дзейнічалі школа граматы, хлебазапасны магазін, кузня, у Пакоцкай воласці [[Гомельскі павет|Гомельскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. У 1909 годзе 787 дзесяцін зямлі, школа, млын. У 1926 годзе працавала паштовае аддзяленне. З 8 снежня 1926 года да 1987 цэнтр [[Бяляеўскі сельсавет|Бяляеўскага сельсавета]] Чачэрскага, з 25 снежня 1962 [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскага]], з 6 студня 1965 Чачэрскага раёнаў [[Гомельская акруга|Гомельскай]] (да 26 ліпені 1930) акругі, з 20 лютага 1938 года Гомельскай вобласці. У 1930 годзе арганізаваны [[калгас]] «Ленінскі шлях», працавалі гамарня і сталярная майстэрня. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] акупанты ў красавіку 1943 забілі 18 жыхароў, а 26-27 лістападзе 1943 спалілі 175 двароў і забілі 4 жыхароў. 38 жыхароў былі вывезены ў Германію на прымусовыя работы. 101 жыхар загінуў на фронце. У 1970 году цэнтр саўгаса «Бяляеўскі». Размешчаны 9-гадовая школа, Дом культуры, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, [[Паштовае аддзяленне|аддзяленне сувязі]], крама. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 181 гаспадарка, 404 жыхары. === Дынаміка === * 1765 год — 24 гаспадаркі. * 1897 год — 87 двароў, 664 жыхары (паводле перапісу). * 1909 год — 99 двароў, 756 жыхароў. * 1926 год — 172 двары, 951 жыхар. * 1940 год — 180 двароў. * 1959 год — 814 жыхароў (паводле перапісу). * 1970 год — 205 двароў, 801 жыхар. * 2004 год — 181 гаспадарка, 404 жыхары. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|2-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Залескі сельсавет, Чачэрскі раён}} [[Катэгорыя:Залескі сельсавет (Чачэрскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Чачэрскага раёна]] p5pqqmsdwp1mvjz93owm50zkcw22pcr 0 213271 5122021 4316795 2026-04-06T00:56:11Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122021 wikitext text/x-wiki {{значэнні|2=Агароднікі}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Агароднікі |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53| lat_min = 15| lat_sec = 14 |lon_dir = E|lon_deg = 25| lon_min = 52| lon_sec = 49 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет2 = Гарадзішчанскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = }} '''Агаро́днікі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Aharodniki}}, {{lang-ru|Огородники}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Гарадзішчанскага сельсавета]]. Размешчаны за 28 км на поўнач ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], за 7 км ад чыгуначнай станцыі [[Мордзічы]] на лініі Баранавічы — [[Ліда]]. == Гісторыя == У 1897 годзе ў Гарадзішчанскай воласці Навагрудскага павета [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], працаваў вадзяны млын. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Гарадзішчанскай гміне Навагрудскага павета. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. З 15 студзеня 1940 года ў [[Гарадзішчанскі раён|Гарадзішчанскім раёне]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай]], з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 25 снежня 1962 года ў Баранавіцкім раёне. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года акупіраваны нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінула 3 аднавяскоўцы. Да 17 лютага 1975 года ўваходзіла ў склад [[Гірмантаўскі сельсавет|Гірмантаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 17 лютага 1975 г. // Зборнік законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1975, № 15 (1461).</ref>, да 6 жніўня 1979 года знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Гарадзішчанскага пассавета<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 6 жніўня 1979 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1979, № 27 (1617).</ref>, да 26 чэрвеня 2013 года ўваходзіла ў склад Гірмантаўскага сельсавета<ref>{{cite web | author = | last = | first = | authorlink = | coauthors = | date = | url = http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82/type-%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/286-26.06.2013.htm| archiveurl = https://web.archive.org/web/20150802203908/http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82/type-%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/286-26.06.2013.htm| archivedate = 2 жніўня 2015| title = Решение Брестский облсовет 286 26.06.2013 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Барановичского района Брестской области| format = | work = | publisher = | accessdate = 2 жніўня 2015 | language = ru| postscript = }}</ref>. == Насельніцтва == * 27 двароў, 204 жыхары (1897) * 44 двары, 267 жыхароў (1909) * 173 жыхары (1939) * 125 жыхароў (1959) * 15 двароў, 11 жыхароў (1998) * 6 гаспадарак, 13 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)}} [[Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] 2wnhofu3pdmhe2qwv30e3o5z13qsjpz 0 213274 5122033 5106612 2026-04-06T00:58:11Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122033 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Багушы}} {{НП-Беларусь |статус =Вёска |беларуская назва =Багушы |арыгінальная назва = |краіна =Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53| lat_min = 18| lat_sec = 07 |lon_dir = E|lon_deg = 25| lon_min = 56| lon_sec = 41 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет2 = Гарадзішчанскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код =+375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Багушы́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Bahušy}}, {{lang-ru|Богуши}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Гарадзішчанскага сельсавета]]. Размешчаны за 26 км на поўнач ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], за 16 км ад чыгуначнай станцыі Мордычы на лініі Баранавічы — [[Ліда]]. == Назва == Сярод [[Навагрудак|наваградскага]] [[баярства]] ў Перапісе войска [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] 1528 г. згадваюцца баяры "''Богушъ Романовичъ''", "''Богушъ Васевичъ''", "''Богушъ Юревичъ"''<ref>Перапіс войска Вялікага княства Літоўскага 1528 года. Мінск, 2003. С. 63.</ref>. == Гісторыя == У 1897 годзе ў Гарадзішчанскай воласці [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. З 1921 года ў складзе [[Польшча|Польшчы]], у Гарадзішчанскай гміне [[Навагрудскі павет (1921—1940)|Навагрудскага павета]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. З 15 студзеня 1940 года ў [[Гарадзішчанскі раён|Гарадзішчанскім раёне]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай]], з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 25 снежня 1962 года ў Баранавіцкім раёне. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года акупіраваны нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінуў 21 аднавясковец. Да 1970 года вёска ўваходзіла ў склад [[Гірмантаўскі сельсавет|Гірмантаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнні выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 лістапада, 21 снежня 1970 г. і 21 студзеня 1971 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1971, № 6 (1308).</ref>, да 6 жніўня 1979 года — у склад [[Зялёнаўскі сельсавет|Зялёнаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 6 жніўня 1979 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1979, № 27 (1617).</ref>, да 26 чэрвеня 2013 года — у склад Гірмантаўскага сельсавета<ref>{{cite web | author = | last = | first = | authorlink = | coauthors = | date = | url = http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82/type-%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/286-26.06.2013.htm| archiveurl = https://web.archive.org/web/20150802203908/http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82/type-%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/286-26.06.2013.htm| archivedate = 2 жніўня 2015| title = Решение Брестский облсовет 286 26.06.2013 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Барановичского района Брестской области| format = | work = | publisher = | accessdate = 2 жніўня 2015 | language = ru| postscript = }}</ref>. == Насельніцтва == * 23 двары, 194 жыхары (1897) * 23 двары, 215 жыхароў (1919) * 503 жыхары (1939) * 542 жыхары (1959) * 495 жыхароў (1970) * 126 двароў, 211 жыхароў (1998) * 25 гаспадарак, 47 жыхароў (2005) == Памятныя мясціны == На мясцовых могілках пахаваны партызан А. А. Хвалько, які загінуў у баі з гітлераўцамі ў [[1943]] годзе. У [[1964]] годзе на яго магіле ўстаноўлены абеліск. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)}} [[Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] 9st7556lkz6e4br1ntvqmuyasty6zo8 0 213276 5122376 4316747 2026-04-06T09:48:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122376 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Жабінцы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53| lat_min = 17| lat_sec = 17 |lon_dir = E|lon_deg = 25| lon_min = 55| lon_sec = 24 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет2 = Гарадзішчанскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Жа́бінцы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Žabincy}}, {{lang-ru|Жабинцы}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Гарадзішчанскага сельсавета]]. Размешчаны за 35 км на паўночны захад ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], за 13 км ад чыгуначнай станцыі [[Мордзічы]] на лініі Баранавічы — [[Ліда]]. == Гісторыя == Вядомы з 1577 года. У 1897 годзе ў Гарадзішчанскай воласці Навагрудскага павета [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], працавалі хлебазапасны магазін, млын. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Гарадзішчанскай гміне Навагрудскага павета. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. З 15 студзеня 1940 года ў [[Гарадзішчанскі раён|Гарадзішчанскім раёне]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай]], з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 25 снежня 1962 года ў Баранавіцкім раёне. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года акупіраваны нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Да 17 лютага 1975 года ўваходзіла ў склад [[Гірмантаўскі сельсавет|Гірмантаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 17 лютага 1975 г. // Зборнік законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1975, № 15 (1461).</ref>, да 6 жніўня 1979 года знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Гарадзішчанскага пассавета<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 6 жніўня 1979 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1979, № 27 (1617).</ref>, да 26 чэрвеня 2013 года ўваходзіла ў склад Гірмантаўскага сельсавета<ref>{{cite web | author = | last = | first = | authorlink = | coauthors = | date = | url = http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82/type-%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/286-26.06.2013.htm| archiveurl = https://web.archive.org/web/20150802203908/http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82/type-%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/286-26.06.2013.htm| archivedate = 2 жніўня 2015| title = Решение Брестский облсовет 286 26.06.2013 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Барановичского района Брестской области| format = | work = | publisher = | accessdate = 2 жніўня 2015 | language = ru| postscript = }}</ref>. == Насельніцтва == * 41 двор, 338 жыхары (1897) * 84 жыхары (1959) * 30 двароў, 32 жыхары (1998) * 17 гаспадарак, 33 жыхары (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)}} [[Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] 7g3kvbbnv01j22gn2in9b8gx3zh5jek 0 213330 5122377 4582323 2026-04-06T09:48:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122377 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Жалезніца}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Жалезніца |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Zaleznica Wolski Mausoleum.JPG |подпіс = Капліца-пахавальня Вольскіх |lat_dir = N|lat_deg = 53| lat_min = 15| lat_sec = 53 |lon_dir = E|lon_deg = 25| lon_min = 53| lon_sec = 30 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет2 = Гарадзішчанскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Жале́зніца'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Žalieznica}}, {{lang-ru|Железница}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Гарадзішчанскага сельсавета]]. Размешчана за 30 км на паўночны захад ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], за 6 км ад чыгуначнай станцыі Мордычы на лініі Баранавічы — [[Ліда]]. == Гісторыя == Вядома з 1471 года як маёнтак, які належаў [[Кезгайлы|Кезгайлам]], з 1554 года [[Хадкевічы|Хадкевічам]]. У XVII стагоддзі ўласнасць Камароўскіх, потым Кашыцаў. З 1793 года ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1839 годзе была пабудавана драўляная [[Свята-Пакроўская царква (Жалезніца)|Пакроўская царква]]. У 1879 годзе праваслаўны прыход налічваў каля 2600 прыхаджан, царква мела каля 100 дзес. зямлін, у тым ліку ворыва 65 дзесяцін, сенажаці 10 дзесяцін, лесу 10 дзесяцін; дзейнічалі капліца, вінакурны завод. У 1897 годзе ў Гарадзішчанскай воласці Навагрудскага павета [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], дзейнічалі царква і царкоўна-прыходская школа. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Гарадзішчанскай гміне Навагрудскага павета. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. З 15 студзеня 1940 года ў [[Гарадзішчанскі раён|Гарадзішчанскім раёне]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай]], з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 25 снежня 1962 года ў Баранавіцкім раёне. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года акупіраваны нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінула 5 землякоў. Да 17 лютага 1975 года вёска ўваходзіла ў склад [[Гірмантаўскі сельсавет|Гірмантаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 17 лютага 1975 г. // Зборнік законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1975, № 15 (1461).</ref>, да 6 жніўня 1979 года знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Гарадзішчанскага пассавета<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 6 жніўня 1979 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1979, № 27 (1617).</ref>, да 26 чэрвеня 2013 года ўваходзіла ў склад Гірмантаўскага сельсавета<ref>{{cite web | author = | last = | first = | authorlink = | coauthors = | date = | url = http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82/type-%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/286-26.06.2013.htm| archiveurl = https://web.archive.org/web/20150802203908/http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82/type-%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/286-26.06.2013.htm| archivedate = 2 жніўня 2015| title = Решение Брестский облсовет 286 26.06.2013 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Барановичского района Брестской области| format = | work = | publisher = | accessdate = 2 жніўня 2015 | language = ru| postscript = }}</ref>. == Насельніцтва == * 2 двары, 22 жыхары (1897) * 4 двары, 24 жыхары (1909) * 14 двароў, 119 жыхароў (1921) * 187 жыхароў (1939) * 84 жыхары (1959) * 16 двароў, 26 жыхароў (1998) * 12 гаспадарак, 25 жыхароў (2005) == Памятныя мясціны == * [[Капліца-пахавальня Вольскіх]] === Страчаная спадчына === * [[Свята-Пакроўская царква (Жалезніца)|Свята-Пакроўская царква]] * [[Сядзіба Вольскіх (Жалезніца)|Сядзібна-паркавы комплекс Вольскіх]] {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons}} * {{Radzima2|zhaleznica}} {{Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)}} [[Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Жалезніца (Баранавіцкі раён)| ]] 5hazqc0eddyrje4zo53mk3glyqbrfif 0 213358 5122420 4316745 2026-04-06T09:54:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122420 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Каўшы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53| lat_min = 14| lat_sec = 30 |lon_dir = E|lon_deg = 25| lon_min = 55| lon_sec = 33 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет2 = Гарадзішчанскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Каўшы́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kaŭšy}}, {{lang-ru|Ковши}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Гарадзішчанскага сельсавета]]. Размешчаны за 20 км на паўночны захад ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], за 10 км ад чыгуначнай станцыі [[Мордзічы]] на лініі Баранавічы — [[Ліда]]. == Гісторыя == У 1897 годзе ў Сталовіцкай воласці Навагрудскага павета [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Сталовіцкай гміне Баранавіцкага павета [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. З 15 студзеня 1940 года ў [[Гарадзішчанскі раён|Гарадзішчанскім раёне]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай]], з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 25 снежня 1962 года ў Баранавіцкім раёне. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года акупіраваны нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінуў 1 вясковец. Да 17 лютага 1975 года вёска ўваходзіла ў склад [[Гірмантаўскі сельсавет|Гірмантаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 17 лютага 1975 г. // Зборнік законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1975, № 15 (1461).</ref>, да 6 жніўня 1979 года знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Гарадзішчанскага пассавета<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 6 жніўня 1979 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1979, № 27 (1617).</ref>, да 26 чэрвеня 2013 года ўваходзіла ў склад Гірмантаўскага сельсавета<ref>{{cite web | author = | last = | first = | authorlink = | coauthors = | date = | url = http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82/type-%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/286-26.06.2013.htm| archiveurl = https://web.archive.org/web/20150802203908/http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82/type-%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/286-26.06.2013.htm| archivedate = 2 жніўня 2015| title = Решение Брестский облсовет 286 26.06.2013 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Барановичского района Брестской области| format = | work = | publisher = | accessdate = 2 жніўня 2015 | language = ru| postscript = }}</ref>. == Насельніцтва == * 34 двары, 86 жыхароў (1897) * 39 дамоў, 189 жыхароў (1921) * 62 жыхары (1959) * 36 жыхароў (1970) * 6 двароў, 9 жыхароў (1998) * 5 гаспадарак, 9 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} {{Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)}} [[Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] t6snntql7ywir3143jtl3whqag58hcn 0 213360 5122430 4316752 2026-04-06T09:55:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122430 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Крапачы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53| lat_min = 17| lat_sec = 12 |lon_dir = E|lon_deg = 25| lon_min = 57| lon_sec = 27 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет2 = Гарадзішчанскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Кра́пачы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Крапачы́'''</ref> ({{lang-be-trans|Krapačy}}, {{lang-ru|Крапочи}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Гарадзішчанскага сельсавета]]. Размешчаны за 29 км на поўнач ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], за 12 км ад чыгуначнай станцыі [[Мордзічы]] на лініі Баранавічы — [[Ліда]]. == Гісторыя == У 1897 годзе ў Гарадзішчанскай воласці Навагрудскага павета [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], працаваў [[хлебазапасны магазін]]. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Гарадзішчанскай гміне Баранавіцкага павета [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. З 15 студзеня 1940 года ў [[Гарадзішчанскі раён|Гарадзішчанскім раёне]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай]], з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 25 снежня 1962 года ў Баранавіцкім раёне. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года акупіраваны нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінулі 5 аднавяскоўцаў. Да 17 лютага 1975 года вёска ўваходзіла ў склад [[Гірмантаўскі сельсавет|Гірмантаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 17 лютага 1975 г. // Зборнік законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1975, № 15 (1461).</ref>, да 6 жніўня 1979 года знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Гарадзішчанскага пассавета<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 6 жніўня 1979 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1979, № 27 (1617).</ref>, да 26 чэрвеня 2013 года ўваходзіла ў склад Гірмантаўскага сельсавета<ref>{{cite web | author = | last = | first = | authorlink = | coauthors = | date = | url = http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82/type-%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/286-26.06.2013.htm| archiveurl = https://web.archive.org/web/20150802203908/http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82/type-%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/286-26.06.2013.htm| archivedate = 2 жніўня 2015| title = Решение Брестский облсовет 286 26.06.2013 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Барановичского района Брестской области| format = | work = | publisher = | accessdate = 2 жніўня 2015 | language = ru| postscript = }}</ref>. == Насельніцтва == * 24 двары, 178 жыхароў (1897) * 26 дамоў, 148 жыхароў (1921) * 22 двары, 29 жыхароў (1998) * 17 гаспадарак, 23 жыхары (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)}} [[Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] 02yu9cr7w50b3ykex5hq1juspxpxatd 0 213362 5122431 5106369 2026-04-06T09:56:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122431 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Красявічы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53| lat_min = 16| lat_sec = 13 |lon_dir = E|lon_deg = 25| lon_min = 57| lon_sec = 33 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет2 = Гарадзішчанскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Красяві́чы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Krasiavičy}}, {{lang-ru|Красевичи}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Гарадзішчанскага сельсавета]]. Размешчаны за 30 км на поўнач ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], за 14 км ад чыгуначнай станцыі [[Мордзічы]] на лініі Баранавічы — [[Ліда]]. == Назва == З-пад Шчучына былі прозвішчы Крас ([[Жалудок]]), Красовіч ([[Каменка (аграгарадок, Шчучынскі раён)|Каменка]]).<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-C9BZ-HHTG?i=348&cat=2325460</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-WSLW-L?cat=834470&i=907&lang=pl&cc=4166194</ref> == Гісторыя == У 1897 годзе ў Гарадзішчанскай воласці Навагрудскага павета [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], працаваў [[хлебазапасны магазін]]. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Гарадзішчанскай гміне Баранавіцкага павета [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. З 15 студзеня 1940 года ў [[Гарадзішчанскі раён|Гарадзішчанскім раёне]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай]], з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 25 снежня 1962 года ў Баранавіцкім раёне. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года акупіраваны нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінуў 1 вясковец. Да 17 лютага 1975 года вёска ўваходзіла ў склад [[Гірмантаўскі сельсавет|Гірмантаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 17 лютага 1975 г. // Зборнік законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1975, № 15 (1461).</ref>, да 6 жніўня 1979 года знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Гарадзішчанскага пассавета<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 6 жніўня 1979 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1979, № 27 (1617).</ref>, да 26 чэрвеня 2013 года ўваходзіла ў склад Гірмантаўскага сельсавета<ref>{{cite web | author = | last = | first = | authorlink = | coauthors = | date = | url = http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82/type-%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/286-26.06.2013.htm| archiveurl = https://web.archive.org/web/20150802203908/http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82/type-%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/286-26.06.2013.htm| archivedate = 2 жніўня 2015| title = Решение Брестский облсовет 286 26.06.2013 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Барановичского района Брестской области| format = | work = | publisher = | accessdate = 2 жніўня 2015 | language = ru| postscript = }}</ref>. == Насельніцтва == * 25 двароў, 161 жыхар (1897) * 32 двары, 185 жыхароў (1909) * 6 дамоў, 72 жыхары (1921) * 150 жыхароў (1939) * 112 жыхароў (1959) * 22 двары, 29 жыхароў (1998) * 10 гаспадарак, 14 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)}} [[Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] 3o63kbgofs5p2ducpsn0au3vra07txj 0 213364 5122471 4316756 2026-04-06T10:01:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122471 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Навінкі}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Навінкі |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53| lat_min = 17| lat_sec = 24 |lon_dir = E|lon_deg = 25| lon_min = 52| lon_sec = 52 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет2 = Гарадзішчанскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Наві́нкі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Navinki}}, {{lang-ru|Новинки}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Гарадзішчанскага сельсавета]]. Размешчаны за 30 км на паўночны захад ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], за 10 км ад чыгуначнай станцыі [[Мордзічы]] на лініі Баранавічы — [[Ліда]]. == Гісторыя == У 1897 годзе ў Гарадзішчанскай воласці Навагрудскага павета [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Гарадзішчанскай гміне Навагрудскага павета. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. З 15 студзеня 1940 года ў [[Гарадзішчанскі раён|Гарадзішчанскім раёне]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай]], з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 25 снежня 1962 года ў Баранавіцкім раёне. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года акупіраваны нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінулі 3 аднавяскоўцы. Да 17 лютага 1975 года вёска ўваходзіла ў склад [[Гірмантаўскі сельсавет|Гірмантаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 17 лютага 1975 г. // Зборнік законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1975, № 15 (1461).</ref>, да 6 жніўня 1979 года знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Гарадзішчанскага пассавета<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 6 жніўня 1979 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1979, № 27 (1617).</ref>, да 26 чэрвеня 2013 года ўваходзіла ў склад Гірмантаўскага сельсавета<ref>{{cite web | author = | last = | first = | authorlink = | coauthors = | date = | url = http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82/type-%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/286-26.06.2013.htm| archiveurl = https://web.archive.org/web/20150802203908/http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82/type-%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/286-26.06.2013.htm| archivedate = 2 жніўня 2015| title = Решение Брестский облсовет 286 26.06.2013 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Барановичского района Брестской области| format = | work = | publisher = | accessdate = 2 жніўня 2015 | language = ru| postscript = }}</ref>. == Насельніцтва == * 20 двароў, 112 жыхароў (1897) * 25 двароў, 154 жыхары (1909) * 16 двароў, 81 жыхар (1921) * 146 жыхароў (1959) * 19 двароў, 13 жыхароў (1998) * 8 гаспадарак, 15 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)}} [[Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] n4so1z6xwdllj24exxlcnjc3rpn79sc 0 213368 5122472 4316758 2026-04-06T10:01:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122472 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Нагорная}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Нагорная |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53| lat_min = 19| lat_sec = 09 |lon_dir = E|lon_deg = 25| lon_min = 56| lon_sec = 48 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет2 = Гарадзішчанскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = Лазаўцы |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Наго́рная'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Nahornaja}}, {{lang-ru|Нагорная}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Гарадзішчанскага сельсавета]]. Размешчана за 33 км на поўнач ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], за 15 км ад чыгуначнай станцыі [[Мордзічы]] на лініі Баранавічы — [[Ліда]]. == Гісторыя == У 1897 годзе ў Ястрамбельскай воласці Навагрудскага павета [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], працаваў [[хлебазапасны магазін]]. У пачатку XX стагоддзя 12 двароў, 90 жыхароў. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Чэрніхаўскай гміне Баранавіцкага павета [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. З 15 студзеня 1940 года ў Гарадзішчанскім раёне [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай]], з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 25 снежня 1962 года ў Баранавіцкім раёне. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінулі 5 аднавяскоўцаў. Да 14 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад [[Душкавецкі сельсавет|Душкавецкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 14 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 10.</ref>, да 1970 года — у склад [[Гірмантаўскі сельсавет|Гірмантаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнні выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 лістапада, 21 снежня 1970 г. і 21 студзеня 1971 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1971, № 6 (1308).</ref>, да 6 жніўня 1979 года — у склад [[Зялёнаўскі сельсавет|Зялёнаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 6 жніўня 1979 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1979, № 27 (1617).</ref>, да 26 чэрвеня 2013 года — у склад Гірмантаўскага сельсавета<ref>{{cite web | author = | last = | first = | authorlink = | coauthors = | date = | url = http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82/type-%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/286-26.06.2013.htm| archiveurl = https://web.archive.org/web/20150802203908/http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82/type-%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/286-26.06.2013.htm| archivedate = 2 жніўня 2015| title = Решение Брестский облсовет 286 26.06.2013 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Барановичского района Брестской области| format = | work = | publisher = | accessdate = 2 жніўня 2015 | language = ru| postscript = }}</ref>. == Інфраструктура == * Сядзіба калгаса * Майстэрні па рамонце сельскагаспадарчай тэхнікі * Ветэрынарны ўчастак * Пачатковая школа * Клуб * Бібліятэка * Магазін * Фельчарска-акушэрскі пункт * Аддзяленне сувязі == Памятныя мясціны == * Помнік землякам == Насельніцтва == * 9 двароў, 78 жыхароў (1897) * 41 дом, 248 жыхароў (1921) * 80 жыхароў (1939) * 135 жыхароў (1959) * 143 жыхары (1970) * 47 двароў, 110 жыхароў (1998) * 41 гаспадарка, 108 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)}} [[Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] 87lgvxcsz9aoy9j40aq0g1udtp9ak3a 0 213370 5122475 4316761 2026-04-06T10:02:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122475 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Несцяры |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53| lat_min = 19| lat_sec = 12 |lon_dir = E|lon_deg = 25| lon_min = 57| lon_sec = 25 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет2 = Гарадзішчанскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Несцяры́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Niesciary}}, {{lang-ru|Нестеры}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Гарадзішчанскага сельсавета]]. Размешчаны за 28 км на поўнач ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], за 13 км ад чыгуначнай станцыі [[Мордзічы]] на лініі Баранавічы — [[Ліда]]. == Гісторыя == У 1897 годзе ў Гарадзішчанскай воласці Навагрудскага павета [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Гарадзішчанскай гміне Баранавіцкага павета [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. З 15 студзеня 1940 года ў [[Гарадзішчанскі раён|Гарадзішчанскім раёне]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай]], з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 25 снежня 1962 года ў Баранавіцкім раёне. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года акупіраваны нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінулі 7 аднавяскоўцаў. Да 14 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад [[Душкавецкі сельсавет|Душкавецкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 14 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 10.</ref>, да 1970 года — у склад [[Гірмантаўскі сельсавет|Гірмантаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнні выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 лістапада, 21 снежня 1970 г. і 21 студзеня 1971 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1971, № 6 (1308).</ref>, да 6 жніўня 1979 года — у склад [[Зялёнаўскі сельсавет|Зялёнаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 6 жніўня 1979 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1979, № 27 (1617).</ref>, да 26 чэрвеня 2013 года — у склад Гірмантаўскага сельсавета<ref>{{cite web | author = | last = | first = | authorlink = | coauthors = | date = | url = http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82/type-%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/286-26.06.2013.htm| archiveurl = https://web.archive.org/web/20150802203908/http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82/type-%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/286-26.06.2013.htm| archivedate = 2 жніўня 2015| title = Решение Брестский облсовет 286 26.06.2013 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Барановичского района Брестской области| format = | work = | publisher = | accessdate = 2 жніўня 2015 | language = ru| postscript = }}</ref>. == Насельніцтва == * 26 двароў, 236 жыхароў (1897) * 44 двары, 250 жыхароў (1909) * 307 жыхароў (1939) * 254 жыхары (1959) * 31 двор, 34 жыхары (1998) * 14 гаспадарак, 25 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)}} [[Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] i3a3lzmqcrz6508qeqenplajs0003b5 0 213393 5122511 4316762 2026-04-06T10:07:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122511 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Сакаловічы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53| lat_min = 15| lat_sec = 21 |lon_dir = E|lon_deg = 25| lon_min = 55| lon_sec = 35 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет2 = Гарадзішчанскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Сакало́вічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Sakalovičy}}, {{lang-ru|Соколовичи}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Гарадзішчанскага сельсавета]]. Размешчаны за 20 км на паўночны захад ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], за 10 км ад чыгуначнай станцыі Дамашэвічы на лініі Баранавічы — [[Ліда]]. == Гісторыя == У 1897 годзе ў Сталовіцкай воласці Навагрудскага павета [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Сталовіцкай гміне Баранавіцкага павета [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. З 15 студзеня 1940 года ў [[Гарадзішчанскі раён|Гарадзішчанскім раёне]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай]], з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 25 снежня 1962 года ў Баранавіцкім раёне. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года акупіраваны нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінуў 1 вясковец. Да 17 лютага 1975 года вёска ўваходзіла ў склад [[Гірмантаўскі сельсавет|Гірмантаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 17 лютага 1975 г. // Зборнік законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1975, № 15 (1461).</ref>, да 6 жніўня 1979 года знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Гарадзішчанскага пассавета<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 6 жніўня 1979 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1979, № 27 (1617).</ref>, да 26 чэрвеня 2013 года ўваходзіла ў склад Гірмантаўскага сельсавета<ref>{{cite web | author = | last = | first = | authorlink = | coauthors = | date = | url = http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82/type-%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/286-26.06.2013.htm| archiveurl = https://web.archive.org/web/20150802203908/http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82/type-%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/286-26.06.2013.htm| archivedate = 2 жніўня 2015| title = Решение Брестский облсовет 286 26.06.2013 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Барановичского района Брестской области| format = | work = | publisher = | accessdate = 2 жніўня 2015 | language = ru| postscript = }}</ref>. == Насельніцтва == * 113 двароў, 295 жыхароў (1897) * 62 двары, 341 жыхар (1909) * 28 дамоў, 150 жыхароў (1921) * 256 жыхароў (1959) * 30 двароў, 22 жыхары (1998) * 14 гаспадарак, 28 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)}} [[Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] 4f6ivlfkw08wyo2e5y2dvljh8kybkm5 0 213396 5122521 4625653 2026-04-06T10:09:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122521 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Слабажаны |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53| lat_min = 19| lat_sec = 25 |lon_dir = E|lon_deg = 25| lon_min = 54| lon_sec = 33 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет2 = Гарадзішчанскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = '''Боўдзілаўцы''' |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Слабажа́ны'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Slabažany}}, {{lang-ru|Слобожаны}}; да 30 ліпеня 1964 года '''Боўдзілаўцы''') — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Гарадзішчанскага сельсавета]]. Размешчаны за 40 км на поўнач ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], за 16 км ад чыгуначнай станцыі Міцкевічы на лініі Баранавічы — [[Ліда]]. == Назва == На даваенных картах назва фігуруе як "Боўдзілаўцы" (''Бовдиловцы, Bowdziłowcy''), але на картах яшчэ ранейшых назва перададзеная як "Бойдиловцы" (1846), "Буидиловцы" (1848). У балцкай антрапаніміі вядомая аснова ''Baid-'' (у прускіх імёнах ''Bayde, Baydike''), антрапанімічны суфікс ''-il-'' ([[Вайнілаўцы|Вайні́лаўцы]] ад ''Vainila''). Ранейшыя варыянты назваў звычайна лічацца аўтэнтычнейшымі. Пазней назва (тыпу "Байдзі́лаўцы") магла скантамінавацца з блр. ''боўдзіла'' "недарэка", і гэта мела стаць прычынай замены на нейтральнае "Слабажаны". == Гісторыя == У 1798 годзе вёска называлася Боўдзілаўцы (згодна з не верыфікаваным паведамленнем у "Рускай Вікіпедыі"[https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BB%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%8B]), у Гарадзішчанскай воласці Навагрудскага павета [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Гарадзішчанскай гміне Баранавіцкага павета [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. З 15 студзеня 1940 года ў [[Гарадзішчанскі раён|Гарадзішчанскім раёне]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай]], з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 25 снежня 1962 года ў Баранавіцкім раёне. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года акупіраваны нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінулі 4 вяскоўцы. Да 14 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад [[Душкавецкі сельсавет|Душкавецкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 14 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 10.</ref>. 30 ліпеня 1964 года вёска Боўдзілаўцы перайменавана ў Слабажаны<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Аб перайменаванні некаторых населеных пунктаў Беларускай ССР ад 30 ліпеня 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 23 (1063).</ref>. Да 1970 года вёска ўваходзіла ў склад [[Гірмантаўскі сельсавет|Гірмантаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнні выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 лістапада, 21 снежня 1970 г. і 21 студзеня 1971 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1971, № 6 (1308).</ref>, да 6 жніўня 1979 года — у склад [[Зялёнаўскі сельсавет|Зялёнаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 6 жніўня 1979 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1979, № 27 (1617).</ref>, да 26 чэрвеня 2013 года — у склад Гірмантаўскага сельсавета<ref>{{cite web | author = | last = | first = | authorlink = | coauthors = | date = | url = http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82/type-%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/286-26.06.2013.htm| archiveurl = https://web.archive.org/web/20150802203908/http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82/type-%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/286-26.06.2013.htm| archivedate = 2 жніўня 2015| title = Решение Брестский облсовет 286 26.06.2013 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Барановичского района Брестской области| format = | work = | publisher = | accessdate = 2 жніўня 2015 | language = ru| postscript = }}</ref>. == Насельніцтва == * 24 двары, 159 жыхароў (1909) * 25 двароў, 165 жыхароў (1921) * 124 жыхары (1970) * 32 двароў, 32 жыхары (1998) * 18 гаспадарак, 30 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)}} [[Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] gs8xexb01zn0nc6i7d4nrpgouo11qwr 0 213404 5122532 4316767 2026-04-06T10:11:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122532 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Сялявічы}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Сялявічы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53| lat_min = 17| lat_sec = 53 |lon_dir = E|lon_deg = 25| lon_min = 56| lon_sec = 40 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет2 = Гарадзішчанскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Сяля́вічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Sialiavičy}}, {{lang-ru|Селявичи}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Гарадзішчанскага сельсавета]]. Размешчаны за 30 км на поўнач ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], за 10 км ад чыгуначнай станцыі [[Мордзічы]] на лініі Баранавічы — [[Ліда]]. == Гісторыя == У 1897 годзе ў Гарадзішчанскай воласці Навагрудскага павета [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], працаваў [[хлебазапасны магазін]]. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. З 15 студзеня 1940 года ў [[Гарадзішчанскі раён|Гарадзішчанскім раёне]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай]], з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 25 снежня 1962 года ў Баранавіцкім раёне. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года акупіраваны нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Да 17 лютага 1975 года вёска ўваходзіла ў склад [[Гірмантаўскі сельсавет|Гірмантаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 17 лютага 1975 г. // Зборнік законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1975, № 15 (1461).</ref>, да 6 жніўня 1979 года знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Гарадзішчанскага пассавета<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 6 жніўня 1979 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1979, № 27 (1617).</ref>, да 26 чэрвеня 2013 года ўваходзіла ў склад Гірмантаўскага сельсавета<ref>{{cite web | author = | last = | first = | authorlink = | coauthors = | date = | url = http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82/type-%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/286-26.06.2013.htm| archiveurl = https://web.archive.org/web/20150802203908/http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82/type-%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/286-26.06.2013.htm| archivedate = 2 жніўня 2015| title = Решение Брестский облсовет 286 26.06.2013 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Барановичского района Брестской области| format = | work = | publisher = | accessdate = 2 жніўня 2015 | language = ru| postscript = }}</ref>. == Насельніцтва == * 17 двароў, 99 жыхароў (1897) * 25 двароў, 163 жыхароў (1909) * 196 жыхароў (1939) * 143 жыхары (1959) * 23 двары, 27 жыхароў (1998) * 11 гаспадарак, 21 жыхар (2005) == Вядомы ўраджэнцы == * [[Мікалай Васілевіч Шкут]] (1937—2002) — вучоны ў галіне [[Інфарматыка|інфарматыкі]], кандыдат фізіка-матэматычных навук<ref name="bel17">{{Крыніцы/БелЭн|17}} — С. 435.</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)}} [[Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] rb5pnr4x32jjz86boqatebnfs78bdfe 0 213495 5122035 4798941 2026-04-06T00:58:31Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122035 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Бараўцы}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |скасаваны = так |беларуская назва = Бараўцы |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет = Навамышскі }} '''Бараўцы́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Baraŭcy}}, {{lang-ru|Боровцы}}) — былая [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]], за 6 км ад чыгуначнай станцыі Баранавічы. Уваходзіла ў склад [[Навамышскі сельсавет|Навамышскага сельсавета]]. У 2012 годзе вёска Бараўцы ўвайшла ў склад горада [[Баранавічы]]<ref>[http://president.gov.by/ru/official_documents_ru/view/ukaz-306-ot-9-ijulja-2012-g-1485/ Указ № 306 от 9 июля 2012 г. О некоторых вопросах административно-территориального устройства г. Барановичи и Барановичского района]</ref>. == Гісторыя == У XIX — пачатку XX стагоддзяў вёска Навамышскай воласці [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], былая ўласнасць [[Радзівілы|Радзівілаў]]. У пачатку XX стагоддзя 39 двароў, 282 жыхары. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у [[Новая Мыш (гміна)|Навамышскай гміне]] [[Баранавіцкі павет (1919—1940)|Баранавіцкага павета]] [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да 8 ліпеня 1944 года акупіраваны нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Да 22 сакавіка 1962 года вёска ўваходзіла ў склад [[Палонкаўскі сельсавет|Палонкаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнні выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 студзеня і 22 сакавіка 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 19 (978).</ref>. == Насельніцтва == * 16 двароў, 229 жыхароў (1897) * 18 дамоў, 101 жыхар (1921) * 199 жыхароў (1939) * 197 жыхароў (1970) * 64 падвор’і, 197 жыхароў (1998) * 56 гаспадарак, 127 жыхароў (2005) == Вядомыя асобы == * Радзіма [[Двойчы Герой Савецкага Саюза|двойчы Героя Савецкага Саюза]] [[Сяргей Іванавіч Грыцавец|С. І. Грыцаўца]]. == Зноскі == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.radzima.net/be/miejsce/borowce_1.html Вёска Бараўцы на карце] [[Катэгорыя:Геаграфія Баранавічаў]] i02zyds0yg29zsnex275wlf7vbw2pm8 0 213498 5122360 5029658 2026-04-06T09:45:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122360 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Гінцавічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 04|lat_sec = 40 |lon_dir = |lon_deg = 25|lon_min = 54|lon_sec = 16 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет = Навамышскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242992596 }} '''Гі́нцавічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Hincavičy}}, {{lang-ru|Гинцевичи}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]], за 10 км на паўднёвы захад ад [[Баранавічы|Баранавічаў]]. Уваходзіць у склад [[Навамышскі сельсавет|Навамышскага сельсавета]]. == Назва == {{няма АК 2|Засведчаны варыянт назвы таксама "Гінцэ́вічы".|31|08|2025}} Аснова ''Gint-'' вядомая ў літоўскай антрапаніміі, як сярод аднаасноўных імёнаў (''Gintutis, Gintenis''), так і сярод імёнаў двухасноўных (''Gintvilas, Vaišgintas'')<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 94.</ref>. {{няма АК 2|З гэтай асновай двухасноўнае імя ''Vašgintas'', ад якога тапонім [[Важгінты]] недалёка ад Гінцавічаў.|31|08|2025}} {{няма АК 2|Таго ж паходжання назва [[Гінтаўшчына]].|31|08|2025}} == Гісторыя == У 1897 годзе вёска ў Навамышскай воласці Навагрудскага павета [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], працаваў [[хлебазапасны магазін]]. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Навамышскай гміне Баранавіцкага павета [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. Да 22 сакавіка 1962 года вёска ўваходзіла ў склад [[Палонкаўскі сельсавет|Палонкаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнні выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 студзеня і 22 сакавіка 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 19 (978).</ref>. == Насельніцтва == * 39 двароў, 437 жыхароў (1897) * 91 двор, 676 жыхароў (1909) * 39 двароў, 258 жыхароў (1921) * 260 жыхароў (1970) * 82 падвор’і, 160 жыхароў (1998) * 64 гаспадаркі, 152 жыхары (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навамышскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Навамышскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] qe2cvqq2bs2vw88907jpecwpy268sp5 0 213505 5122365 4316770 2026-04-06T09:46:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122365 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Дзераўная}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Дзераўная |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 04|lat_sec = 45 |lon_dir = |lon_deg = 25|lon_min = 49|lon_sec = 43 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет = Навамышскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242991641 }} '''Дзераўна́я'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dzieraŭnaja}}, {{lang-ru|Деревная}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]], за 16 км на паўднёвы захад ад [[Баранавічы|Баранавічаў]]. Уваходзіць у склад [[Навамышскі сельсавет|Навамышскага сельсавета]]. == Гісторыя == Вядома з сярэдзіны XVI стагоддзя як сяленне Дзераўна ў [[Троцкае ваяводства|Троцкім]], з 1566 года [[Новагародскае ваяводства|Новагародскім]] ваяводствах. Шляхецкая ўласнасць. Пад 1586 годам пазначана як двор у [[Слонімскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Слонімскім павеце]]. Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) далучана да [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Слонімская губерня|Слонімскай]], з 1797 года [[Літоўская губерня|Літоўскай]], з 1801 года [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]] губернях. У 1862 годзе адкрыта народнае вучылішча. У 1886 годзе цэнтр Дзераўнянскай воласці Слонімскага павета, у вёсцы дзейнічалі вінакурня, вадзяны млын, царква і капліца. У 1897 годзе ў вёсцы [[хлебазапасны магазін]], капліца, карчма. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Навамышскай гміне Баранавіцкага павета [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да 9 ліпеня 1944 года акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Да 22 сакавіка 1962 года вёска ўваходзіла ў склад [[Палонкаўскі сельсавет|Палонкаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнні выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 студзеня і 22 сакавіка 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 19 (978).</ref>. == Насельніцтва == * 40 двароў, 528 жыхароў (1886) * 58 двароў, 666 жыхароў (1897) * 45 двароў, 393 жыхары (1909) * 155 дамоў, 761 жыхар (1921) * 1266 жыхароў (1939) * 697 жыхароў (1970) * 162 падвор’і, 225 жыхароў (1998) * 97 гаспадарак, 162 жыхары (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навамышскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Навамышскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] njnx0z7u2kqlv8fom29ttvzxmqvpfjx 0 213507 5122367 4316773 2026-04-06T09:46:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122367 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Драгабыль |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53| lat_min = 14| lat_sec = 16 |lon_dir = E|lon_deg = 25| lon_min = 56| lon_sec = 51 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет = Навамышскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Драгабы́ль'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Драгабы́лле, н.'''</ref> ({{lang-be-trans|Drahabyĺ}}, {{lang-ru|Дрогобыль}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навамышскі сельсавет|Навамышскага сельсавета]]. Знаходзіцца за 18 км ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], за 6 км ад чыгуначнай станцыі Дамашэвічы. == Гісторыя == Вядома з сярэдзіны XVI стагоддзя, уласнасць [[Хадкевічы|Хадкевічаў]]. Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) далучана да [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1870 годзе вёска і фальварак належалі Залатніцкаму і знаходзіліся ў складзе Сталовіцкай воласці [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскага павета]]. У 1897 годзе ў вёсцы працаваў [[хлебазапасны магазін]]. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Сталовіцкай гміне Баранавіцкага павета [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. Сумежна з вёскай знаходзіўся аднайменны фальварак. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да 8 ліпеня 1944 года акупавана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Да 21 студзеня 1961 года вёска ўваходзіла ў склад [[Сталовіцкі сельсавет|Сталовіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 21 студзеня 1961 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1961, № 18 (938).</ref>, да 17 лютага 1975 года — у склад [[Гірмантаўскі сельсавет|Гірмантаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 17 лютага 1975 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1975, № 15 (1461).</ref>. == Насельніцтва == * 62 двары, 190 жыхароў (1897) * 30 дамоў, 177 жыхароў (1921) * 231 жыхар (1959) * 37 падвор’яў, 28 жыхароў (1998) * 15 гаспадарак, 19 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навамышскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Навамышскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] 39m9ejq7c1hqq9n7kv0kbssxabwasmn 0 213510 5122399 4300937 2026-04-06T09:51:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122399 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Зорная}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |скасаваны = так |беларуская назва = Зорная |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 07|lat_sec = 59 |lon_dir = |lon_deg = 25|lon_min = 55|lon_sec = 36 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет = Навамышскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242992581 }} '''Зо́рная'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zornaja}}, {{lang-ru|Зорная}}) — былая [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]], за 7 км на захад ад цэнтру [[Баранавічы|Баранавіч]]. Уваходзіла ў склад [[Навамышскі сельсавет|Навамышскага сельсавета]]. У 2012 годзе вёска Зорная ўвайшла ў склад горада [[Баранавічы]]<ref>[http://president.gov.by/ru/official_documents_ru/view/ukaz-306-ot-9-ijulja-2012-g-1485/ Указ № 306 от 9 июля 2012 г. О некоторых вопросах административно-территориального устройства г. Барановичи и Барановичского района]</ref>. == Гісторыя == Раней населены пункт меў назву Муцькавічы, якая ўпамінаецца ў дакументах 1798 года. У 1897 годзе вёска Муцькавічы ў Навамышскай воласці [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], дзейнічалі [[хлебазапасны магазін]] і капліца. У пачатку XX стагоддзя 39 двароў, 282 жыхары. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у [[Новая Мыш (гміна)|Навамышскай гміне]] [[Баранавіцкі павет (1919—1940)|Баранавіцкага павета]] [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да 8 ліпеня 1944 года акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. У 1969 годзе вёска Муцькавічы перайменавана ў Зорную. == Насельніцтва == * 21 двор, 219 жыхароў (1897) * 43 двары, 358 жыхароў (1909) * 36 дамоў, 187 жыхароў (1921) * 411 жыхар (1959) * 142 двары, 724 жыхары (1998) * 337 гаспадарак, 964 жыхары (2005) == Памятныя мясціны == * Брацкая магіла савецкіх воінаў. == Вядомыя асобы == У 1949 годзе ў вёсцы нарадзіўся [[Уладзімір Сцяпанавіч Русак]], праваслаўны публіцыст, даследчык гісторыі Рускай праваслаўнай царквы. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.radzima.net/be/miejsce/muskiewicze.html Вёска Мускевічы на мапе] [[Катэгорыя:Геаграфія Баранавічаў]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] r6d9hbk1twke8g0u8x5t9n03niebtlc 0 213516 5122408 4474303 2026-04-06T09:52:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122408 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Казлякевічы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53| lat_min = 10| lat_sec = 02 |lon_dir = E|lon_deg = 25| lon_min = 55| lon_sec = 56 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет = Навамышскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Казляке́вічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kazliakievičy}}, {{lang-ru|Козлякевичи}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навамышскі сельсавет|Навамышскага сельсавета]]. Знаходзіцца за 8 км на паўночны захад ад [[Баранавічы|Баранавічаў]]. == Гісторыя == Вядома з 1567 года. У 1884 годзе працавала царкоўна-прыходская школа. У 1897 годзе вёска ў Навамышскай воласці [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскага]] павета [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], у вёсцы [[хлебазапасны магазін]], карчма. У пачатку XX стагоддзя ў вёсцы 87 двароў, 582 жыхары. Побач знаходзіўся маёнтак — 2 двары, 19 жыхароў. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Навамышскай гміне Баранавіцкага павета [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. Побач з вёскай размяшчаўся аднайменны [[фальварак]] — 1 дом, 5 жыхароў. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да 8 ліпеня 1944 года акупіраваны нямецка-фашысцкімі захопнікамі. == Вядомыя асобы == * [[Ілья Пятровіч Сянько]] (нар. 1940) — [[Герой Сацыялістычнай Працы]]. * [[Фёдар Пятровіч Сянько]] (1936—2020) — міністр сельскай гаспадаркі БССР. == Насельніцтва == * 42 двары, 387 жыхароў (1897) * 73 дамы, 365 жыхароў (1921) * 510 жыхароў (1939) * 66 двароў, 89 жыхароў (1998) * 53 гаспадаркі, 114 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} * {{Крыніцы/Памяць/Баранавічы і Баранавіцкі раён}} — С. 705. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навамышскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Навамышскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Казлякевічы| ]] 85qdrl6ri0wk6qfwg98yv84l7ewhddp 0 213518 5122438 4316783 2026-04-06T09:57:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122438 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Лугавая}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Лугавая |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53| lat_min = 13| lat_sec = 49 |lon_dir = E|lon_deg = 25| lon_min = 53| lon_sec = 03 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет = Навамышскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = '''Дурневічы''' |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Лугава́я'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Luhavaja}}, {{lang-ru|Луговая}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навамышскі сельсавет|Навамышскага сельсавета]]. За 14 км на паўночны захад ад [[Баранавічы|Баранавічаў]]. == Гісторыя == Згадваецца ў дакументах з 1798 года як вёска '''Дурневічы'''. У 1897 годзе вёска ў Гарадзішчанскай воласці [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], у вёсцы [[хлебазапасны магазін]], ветраны млын. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Гарадзішчанскай гміне. 30 ліпеня 1964 года Дурневічы перайменаваны на '''Лугавую'''<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Аб перайменаванні некаторых населеных пунктаў Беларускай ССР ад 30 ліпеня 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 23 (1063).</ref>. Да 17 лютага 1975 года ўваходзіла ў склад [[Гірмантаўскі сельсавет|Гірмантаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 17 лютага 1975 г. // Зборнік законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1975, № 15 (1461).</ref>. == Насельніцтва == * 29 двароў, 159 жыхароў (1897) * 377 двароў, 202 жыхары (1909) * 22 двары, 114 жыхароў (1921) * 133 жыхары (1970) * 32 двары, 33 жыхары (1998) * 13 гаспадарак, 26 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навамышскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Навамышскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] 3nr6xafoagw23xc1s92x50gxrfcv3fp 0 213520 5122447 4316782 2026-04-06T09:58:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122447 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Магіляны}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Магіляны |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53| lat_min = 05| lat_sec = 44 |lon_dir = E|lon_deg = 25| lon_min = 53| lon_sec = 47 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет = Навамышскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Магіля́ны'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Mahiliany}}, {{lang-ru|Могиляны}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навамышскі сельсавет|Навамышскага сельсавета]]. Размешчаны за 10 км на захад ад [[Баранавічы|Баранавічаў]]. == Гісторыя == У 1897 годзе вёска ў Навамышскай воласці [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У пачатку XX стагоддзя ў вёсцы 31 двор, каля 180 жыхароў. Побач знаходзіўся маёнтак Магіляны — 6 двароў, 53 жыхары. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у [[Навамышская гміна|Навамышскай гміне]] [[Баранавіцкі павет (1919—1940)|Баранавіцкага павета]] [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. З 1939 года ў [[БССР]]. Да 22 сакавіка 1962 года вёска ўваходзіла ў склад [[Палонкаўскі сельсавет|Палонкаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнні выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 студзеня і 22 сакавіка 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 19 (978).</ref>. == Насельніцтва == * 17 двароў, 144 жыхары (1897) * 6 дамоў, 29 жыхароў (1921) * 156 жыхароў (1939) * 160 жыхароў (1970) * 39 гаспадарак, 56 жыхароў (1998) * 30 гаспадарак, 57 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навамышскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Навамышскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] 4r0k6823a46kh664cbtxnsbvhto6d5e 0 213525 5122467 4316779 2026-04-06T10:01:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122467 wikitext text/x-wiki {{значэнні|2=Мір}} {{НП-Беларусь |статус = Аграгарадок |беларуская назва = Мір |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53| lat_min = 10| lat_sec = 16 |lon_dir = E|lon_deg = 25| lon_min = 56| lon_sec = 08 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет = Навамышскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Мір'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Mir}}, {{lang-ru|Мир}}) — [[аграгарадок]]<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazaby11/region27/text878.htm Решение Барановичского районного Совета депутатов от 14.03.2008 N 47 О преобразовании сельских населенных пунктов Барановичского района в агрогородки]</ref> у [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навамышскі сельсавет|Навамышскага сельсавета]]. Размешчаны за 10 км на паўночны захад ад [[Баранавічы|Баранавічаў]]. 28 студзеня 1983 года пасёлку саўгаса-камбіната «Мір» прысвоена назва Мір<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР ад 28 студзеня 1983 г. № 2681—X Аб найменаванні населеных пунктаў, якія ўзніклі на тэрыторыі Навамышскага сельсавета Баранавіцкага раёна Брэсцкай вобласці // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1983, № 4 (1738).</ref>. == Насельніцтва == * 339 двароў, 1040 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навамышскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Навамышскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] oilolmqb8oygw9y17e8hsfowept1a9x 0 213529 5122496 4315526 2026-04-06T10:05:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122496 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Прыазёрная}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Прыазёрная |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53| lat_min = 06| lat_sec = 48 |lon_dir = E|lon_deg = 25| lon_min = 55| lon_sec = 37 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет = Навамышскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = Балабановічы, Балобанавічы |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Прыазёрная'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Pryaziornaja}}, {{lang-ru|Приозёрная}}; да 1969 года '''Балабановічы (Балобанавічы)''') — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навамышскі сельсавет|Навамышскага сельсавета]]. Размешчана за 8 км на захад ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], за 3 км ад чыгуначнай станцыі [[Бараўцы (станцыя)|Бараўцы]] на лініі Баранавічы — [[Ваўкавыск]]. Да вёскі далучаны хутар Гельда. == Гісторыя == Вядома з канца XVI стагоддзя пад назвай Балабановічы (Балобанавічы). З 1793 года ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1869 годзе тут адкрыта школа граматы. На пачатак XX стагоддзя Балабановічы ў Навамышскай воласці [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], 90 двароў, 780 жыхароў. Побач знаходзіўся аднайменны маёнтак — 5 двароў, каля 40 жыхароў З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Навамышскай гміне Баранавіцкага павета [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. З 15 студзеня 1940 года ў [[Навамышскі раён|Навамышскім раёне]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай]], з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 8 красавіка 1957 года ў Баранавіцкім раёне. З 12 кастрычніка 1940 года да 17 лістапада 1959 года цэнтр [[Балабанавіцкі сельсавет|Балабанавіцкага сельсавета]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да 8 ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. З 17 лістапада 1959 года па 22 сакавіка 1962 года ў складзе [[Палонкаўскі сельсавет|Палонкаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнні выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 студзеня і 22 сакавіка 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 19 (978).</ref>. У 1969 годзе Балабановічы перайменаваны ў Прыазёрную. == Інфраструктура == * Рамонтна-механічныя майстэрні * Ветэрынарны ўчастак * Пачатковая школа * Бібліятэка * Клуб * Фельчарска-акушэрскіі пункт * Магазін * Аддзяленне сувязі == Насельніцтва == * 49 дамоў, 327 жыхароў (1921) * 564 жыхары (1939) * 160 двароў, 405 жыхароў (1998) * 156 гаспадарак, 427 жыхароў (2005) == Памятныя мясціны == * Брацкая магіла воінаў {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навамышскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Навамышскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Прыазёрная (Баранавіцкі раён)| ]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] 6nwhx52iawp1xj06zchkc1mttq0yytb 0 213533 5122500 4315528 2026-04-06T10:06:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122500 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Пятрэвічы}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Пятрэвічы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Piatrevičy,_Baranavičy_District_(01).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53| lat_min = 10| lat_sec = 06 |lon_dir = E|lon_deg = 25| lon_min = 54| lon_sec = 44 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет = Навамышскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Пятрэ́вічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Piatrevičy}}, {{lang-ru|Петревичи}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навамышскі сельсавет|Навамышскага сельсавета]]. Размешчаны за 10 км на поўнач ад [[Баранавічы|Баранавічаў]]. == Гісторыя == У 1897 годзе вёска ў Навамышскай воласці [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У пачатку XX стагоддзя ў вёсцы 87 двароў, 582 жыхары. Побач знаходзіўся маёнтак — 2 двары, 19 жыхароў. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Навамышскай гміне Баранавіцкага павета [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да 8 ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. == Насельніцтва == * 26 двароў, 298 жыхароў (1897) * 49 двароў, 420 жыхароў (1909) * 54 дамы, 251 жыхар (1921) * 412 жыхароў (1939) * 356 жыхароў (1959) * 278 жыхароў (1970) * 74 двары, 87 жыхароў (1998) * 43 гаспадаркі, 76 жыхароў (2005) == Вядомыя асобы == * [[Іван Пятровіч Першукевіч]] (1912—1980) — чыгуначнік, [[Герой Сацыялістычнай Працы]]. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навамышскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Навамышскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] bmcbzocx1riyfx9lbj4yu1vs5zush77 0 214139 5121449 4542645 2026-04-05T16:58:32Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5121449 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Каталіцкі храм |Беларуская назва = Касцёл Святога Яна Хрысціцеля і кляштар францысканцаў |Арыгінальная назва = |Выява = Halšany, kaścioł (10.07.2005).jpg |Подпіс выявы = Касцёл Святога Яна Хрысціцеля ў Гальшанах |Шырыня выявы = |Сучасны статус = {{ГККРБ 4|412Г000063}} |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Вёска |Месцазнаходжанне = [[Гальшаны]] |lat_dir = N|lat_deg = 54|lat_min =15 |lat_sec =24 |lon_dir = E|lon_deg =26|lon_min = 0|lon_sec = 36 |region = BY |CoordScale = |На карце = Беларусь Гродзенская вобласць |Канфесія = [[Каталіцтва|Каталіцызм]] |Епархія = [[Гродзенская дыяцэзія]] |Добрапрыстойнасць = [[Ашмянскі дэканат]] |Ордэнская прыналежнасць = [[Францысканцы|ордэн францысканцаў]] (гістарычна) |Тып будынка = прыхадскі касцёл і кляштарны корпус |Архітэктурны стыль = [[барока]] |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = [[Павел Стэван Сапега]] (першы храм) |Першае згадванне = |Заснаванне = 1618 |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = 1832 (кляштар) |Пачатак будаўніцтва = 1618 |Заканчэнне будаўніцтва = 1770-я гады (сучасны будынак) |Рэліквіі = |Сучасны стан = дзейнічае |Сайт = |Commons = }} {{значэнні2|Касцёл Святога Яна Хрысціцеля}} '''Касцёл Святога Яна Хрысціцеля і кляштар францысканцаў''' — каталіцкі сакральны комплекс у вёсцы [[Гальшаны]] ([[Ашмянскі раён]]). Уключае мураваныя касцёл і жылы кляштарны корпус. Помнік дойлідства [[XVI стагоддзе|XVI]]—[[XVIII стагоддзе|XVIII]] стагоддзяў. Інтэр'ер храма адметны ўнікальным ансамблем ілюзорнага насценнага жывапісу ([[Квадратура (мастацтва)|квадратуры]]). == Гісторыя == [[Файл:Halšany, Rynak. Гальшаны, Рынак (1896).jpg|міні|злева|Касцёл у 1896 годзе]] У [[1618]] годзе падканцлер літоўскі [[Павел Стэфан Сапега]] запрасіў манахаў-[[Францысканцы|францысканцаў]] у свой радавы маёнтак [[Гальшаны]] і заснаваў там манастыр. Першы будынак касцёла быў пабудаваны яшчэ ў пачатку [[XVI стагоддзе|XVI ст.]], а ў сярэдзіне XVI стагоддзя яго перабудавалі пад [[Кальвінізм|кальвінскі збор]]. У 1618 годзе на сродкі Паўла Сапегі касцёл зноў быў перабудаваны і вернуты каталікам, тады ж узвялі жылы корпус кляштара. У пачатку 1770-х гадоў (верагодна, каля [[1774]] года) будынак касцёла быў разабраны амаль да муроў. На яго месцы, з выкарыстаннем старых падмуркаў і часткі сцен, быў пабудаваны новы мураваны касцёл у стылі [[барока]], які захаваўся да нашага часу. У гэты ж час інтэр'ер храма быў аздоблены манументальным жывапісам. Пасля паражэння [[паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання 1830—1831 гадоў]] расійскія ўлады пачалі масава зачыняць каталіцкія манастыры. Францысканскі кляштар у Гальшанах быў скасаваны ўказам ад 19 ліпеня [[1832]] года<ref>{{крыніцы/Каталіцкія храмы на Беларусі|}}</ref>. Жылы будынак кляштара перадалі ваеннаму ведамству, а касцёл Святога Яна Хрысціцеля стаў звычайнай прыхадской святыняй. У 1887 і 1928 гадах у храме праводзіліся рамонты, падчас якіх манументальны жывапіс мог быць часткова падноўлены. Пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] (пасля 1944 года) храм прыйшоў у заняпад, але неўзабаве быў адноўлены і цяпер працягвае дзейнічаць. == Архітэктура == === Касцёл === [[Файл:20090615 007 Гальшаны (05).JPG|міні|злева|Агульны выгляд інтэр’ера галоўнага нефа касцёла]] Касцёл уяўляе сабой прамавугольны ў плане трохнефавы храм з паўкруглай апсідай і невялікімі капліцамі па баках. Галоўны фасад безвежавы (што характэрна для францысканскіх храмаў) і разам з апсіднай часткай мае яркія рысы стылю [[барока]]: фігурны франтон, раскрапоўка [[пілястра]]мі, [[Валюта (архітэктура)|валюты]]. [[Файл:Музей_старажытнабеларускай_культуры_05.jpg|міні|240x240пкс|[[Надмагілле Паўла Сапегі і яго жонак|Надмагілле Паўла Сапегі і яго трох жонак]], Музей старажытна-беларускай культуры]] Вертыкальнае чляненне галоўнага фасада пілястрамі на тры часткі адпавядае падзелу ўнутранай прасторы на тры нефы. Цэнтральны неф перакрыты [[цыліндрычнае скляпенне|цыліндрычным скляпеннем]] з распалубкамі і папружнымі аркамі, бакавыя нефы маюць [[крыжовае скляпенне|крыжовыя скляпенні]]. Над уваходам у інтэр’еры размешчаныя [[хоры]]. У адной з бакавых капліц доўгі час знаходзілася ўнікальнае мармуровае [[Надмагілле Паўла Сапегі і яго жонак|надмагілле Паўла Сапегі і яго трох жонак]] (стваральніка першага кляштара), выкананае ў стылі [[рэнесанс]]у. Цяпер гэты твор мастацтва захоўваецца ў [[Музей старажытнабеларускай культуры|Музеі старажытнабеларускай культуры]] ў [[Мінск]]у. === Кляштар === [[Файл:20090615 007 Гальшаны (02).JPG|міні|злева|Кляштарны корпус]] Жылы корпус кляштара двухпавярховы, прамавугольны ў плане, прымыкае да будынка касцёла з паўночнага захаду. Першапачаткова па перыметры ўнутранага дворыка ([[клуатр]]а) ішла мураваная [[галерэя]], частка якой (разбурана ў 1832 годзе) злучала касцёл з жылым корпусам. Рэшткі галерэі ў месцы прымыкання да касцёла выяўленыя аўтарам праекту рэстаўрацыі храма [[В. С. Маскалёў|В. С. Маскалёвым]]. Да паўночнага вугла жылога корпуса прымыкае шасцігранная вежа (у час археалагічных даследаванняў на чале з [[А. Кушнярэвіч|А. Кушнярэвічам]] выяўлены фундамент другой такой жа вежы з процілеглага боку). У першым паверсе будынка размяшчаліся кухня, кладоўкі, васкоўня і [[трапезная]], на другім паверсе — [[келля|келлі]] манахаў і бібліятэка. Гістарычная планіроўка корпуса захавалася толькі часткова. === Званіца === Мураваная квадратная ў плане [[званіца]] была пабудаваная асобна ў [[1810-я]] гады. Яна мела тры званы і завяршалася жалезным крыжам. Тэрыторыя кляштара абнесеная мураванай агароджай. == Манументальны жывапіс і ілюзорны алтар == [[Файл:20090615 007 Гальшаны (06).JPG|міні|250px|Галоўны ілюзорны алтар касцёла з выявай Хросту Хрыстова]] [[Файл:Halšany. Гальшаны (1897).jpg|міні|250пкс|Амбон касцёла на гістарычным фота, 1897 год]] Галоўным эмацыянальным і мастацкім акцэнтам інтэр'ера касцёла з'яўляецца манументальны насценны жывапіс у тэхніцы [[Квадратура (мастацтва)|квадратуры]], выкананы ў [[1790-я]] гады (каля 1790 года){{sfn|Klajumienė|2006|с=99, 107}}. Гэты роспіс цалкам пераўтварае прастору прамавугольнай прэсбітэрыі, ствараючы візуальную ілюзію велічнага архітэктурнага аб'ёму. Мастак, імя якога застаецца невядомым, выкарыстаў прыёмы італьянскіх майстроў, у тым ліку абапіраючыся на трактат [[Андрэа Поца]]. На плоскай глухай сцяне прэсбітэрыі намаляваны маштабны трох'ярусны архітэктурны каркас, які імітуе аб'ёмны драўляны або мармуровы алтар (рэтабул). Больш за тое, ілюзорная архітэктура плаўна пераходзіць на скляпенні, дзе мастак візуальна «прарваў» столь, намаляваўшы ілюзорны купал, праз які бачна нябесная сфера з аблокамі і анёламі{{sfn|Klajumienė|2006|с=99}}. Дэкор аб'ядноўвае ў сабе намаляваныя элементы ([[Калона|калоны]], [[Пілястра|пілястры]]) і рэальную архітэктуру храма ([[Карніз|карнізы]] і г.д.). У ніжнім ярусе намаляванага алтара, паміж архітэктурнымі кулісамі, размешчана буйная сцэна «[[Хрост Гасподні|Хрост Хрыста]]», якая з'яўляецца цэнтрам кампазіцыі. Над ёй, у другім ярусе (у надкартушнай прасторы), намаляваны фігуры анёлаў. На атыку ілюзорнага алтара размешчана фігура [[Ян Багаслоў|Яна Евангеліста]] разам з яго сімвалам — арлом{{sfn|Klajumienė|2006|с=107—108}}. У трэцім ярусе адлюстраваная падкупальная прастора, запоўненая святлом блакітнага неба, дзе два анёлы трымаюць у руках герб (хутчэй за ўсё, герб фундатараў). Гэты жывапіс з'яўляецца адным з найбольш яскравых прыкладаў прафесійнага ілюзорнага мастацтва на тэрыторыі ВКЛ у канцы XVIII стагоддзя, дзе мастак бліскуча справіўся з задачай імітацыі складанай архітэктурнай прасторы{{sfn|Klajumienė|2006|с=99, 107}}. Акрамя галоўнага ілюзорнага алтара, у касцёле было яшчэ сем бакавых алтароў, якія дапаўнялі агульны дэкор. == Легенда пра Белую панну == З касцёлам Яна Хрысціцеля і францысканскім кляштарам звязана вядомая гарадская легенда пра [[прывід]] [[Белая панна, прывід|Белай панны]], якая пераклікаецца з аналагічнымі паданнямі ў розных краінах Еўропы. Паводле яе, падчас будаўніцтва манастыра адна з мураваных сцен пастаянна абвальвалася. Угневаны Павел Стэфан Сапега прыстрашыў пакараць смерцю будаўнікоў, калі праца не будзе скончана ў тэрмін. Муляры вырашылі, што ім перашкаджаюць нячыстыя сілы, і прынеслі ў ахвяру маладую жанчыну (жонку аднаго з маладых будаўнікоў, якая першай прынесла абед), замураваўшы яе ў сцяну жыўцом. З тых часоў лічыцца, што ў сценах кляштара перыядычна з'яўляецца яе прывід — Белая панна<ref name="be">[http://www.belarusin.net/index.php?option=com_content&view=article&id=155&catid=40&Itemid=101 www.belarusin.net]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>[http://www.istpravda.ru/bel/excursions/2260 Гальшаны і Крэва: ажывелыя тайны старадаўніх руін] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131120005013/http://www.istpravda.ru/bel/excursions/2260/ |date=20 лістапада 2013 }}</ref>. У 1990-я гады падчас рэстаўрацыі і расчысткі сутарэнняў пад адной са сцен кляштара сапраўды быў знойдзены жаночы шкілет, што дадало легендзе містычнага арэолу. == Зноскі == {{Зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/Дойлідства Беларусі|}} * {{крыніцы/ЗП|}} * Габрусь Т. В. Мураваныя харалы: Сакральная архітэктура беларускага барока / Т. В. Габрусь. Мн.: Ураджай, 2001.— 287 с.: іл. ISBN 985-04-0499-X, с. 246-247. * {{кніга|спасылка=https://etalpykla.lituanistika.lt/fedora/objects/LT-LDB-0001:B.03~2006~1367151604343/datastreams/DS.001.0.01.BOOK/content|аўтар=[[Даля Клаюмене|Klajumienė D.]]|загаловак=Tapyti altoriai (XVIII a. – XIX a. I p.): nykstantys Lietuvos bažnyčių dailės paminklai|месца=Vilnius|выдавецтва=Vilniaus dailės akademijos leidykla|год=2006|старонак=272|isbn=9955-624-56-6|ref=Klajumienė}} == Спасылкі == {{ГККРБ|412Г000063}} {{Commons|Category:}} * {{radzima|1422}} * {{ГБ|http://globustut.by/golshany/index.htm#kostel}} {{Ашмянскі дэканат}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Францысканскія кляштары Беларусі]] [[Катэгорыя:Колішнія кляштары Беларусі]] [[Катэгорыя:Гальшаны]] [[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі барока]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1618 годзе]] [[Катэгорыя:Касцёлы Гродзенскай дыяцэзіі]] [[Катэгорыя:Касцёлы Ашмянскага раёна]] [[Катэгорыя:1770-я ў Беларусі]] [[Катэгорыя:1618 год у Еўропе]] 6basa2zj2dhglttkk9q6uz5m6uscs10 5121450 5121449 2026-04-05T16:58:44Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Зноскі */ 5121450 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Каталіцкі храм |Беларуская назва = Касцёл Святога Яна Хрысціцеля і кляштар францысканцаў |Арыгінальная назва = |Выява = Halšany, kaścioł (10.07.2005).jpg |Подпіс выявы = Касцёл Святога Яна Хрысціцеля ў Гальшанах |Шырыня выявы = |Сучасны статус = {{ГККРБ 4|412Г000063}} |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Вёска |Месцазнаходжанне = [[Гальшаны]] |lat_dir = N|lat_deg = 54|lat_min =15 |lat_sec =24 |lon_dir = E|lon_deg =26|lon_min = 0|lon_sec = 36 |region = BY |CoordScale = |На карце = Беларусь Гродзенская вобласць |Канфесія = [[Каталіцтва|Каталіцызм]] |Епархія = [[Гродзенская дыяцэзія]] |Добрапрыстойнасць = [[Ашмянскі дэканат]] |Ордэнская прыналежнасць = [[Францысканцы|ордэн францысканцаў]] (гістарычна) |Тып будынка = прыхадскі касцёл і кляштарны корпус |Архітэктурны стыль = [[барока]] |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = [[Павел Стэван Сапега]] (першы храм) |Першае згадванне = |Заснаванне = 1618 |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = 1832 (кляштар) |Пачатак будаўніцтва = 1618 |Заканчэнне будаўніцтва = 1770-я гады (сучасны будынак) |Рэліквіі = |Сучасны стан = дзейнічае |Сайт = |Commons = }} {{значэнні2|Касцёл Святога Яна Хрысціцеля}} '''Касцёл Святога Яна Хрысціцеля і кляштар францысканцаў''' — каталіцкі сакральны комплекс у вёсцы [[Гальшаны]] ([[Ашмянскі раён]]). Уключае мураваныя касцёл і жылы кляштарны корпус. Помнік дойлідства [[XVI стагоддзе|XVI]]—[[XVIII стагоддзе|XVIII]] стагоддзяў. Інтэр'ер храма адметны ўнікальным ансамблем ілюзорнага насценнага жывапісу ([[Квадратура (мастацтва)|квадратуры]]). == Гісторыя == [[Файл:Halšany, Rynak. Гальшаны, Рынак (1896).jpg|міні|злева|Касцёл у 1896 годзе]] У [[1618]] годзе падканцлер літоўскі [[Павел Стэфан Сапега]] запрасіў манахаў-[[Францысканцы|францысканцаў]] у свой радавы маёнтак [[Гальшаны]] і заснаваў там манастыр. Першы будынак касцёла быў пабудаваны яшчэ ў пачатку [[XVI стагоддзе|XVI ст.]], а ў сярэдзіне XVI стагоддзя яго перабудавалі пад [[Кальвінізм|кальвінскі збор]]. У 1618 годзе на сродкі Паўла Сапегі касцёл зноў быў перабудаваны і вернуты каталікам, тады ж узвялі жылы корпус кляштара. У пачатку 1770-х гадоў (верагодна, каля [[1774]] года) будынак касцёла быў разабраны амаль да муроў. На яго месцы, з выкарыстаннем старых падмуркаў і часткі сцен, быў пабудаваны новы мураваны касцёл у стылі [[барока]], які захаваўся да нашага часу. У гэты ж час інтэр'ер храма быў аздоблены манументальным жывапісам. Пасля паражэння [[паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання 1830—1831 гадоў]] расійскія ўлады пачалі масава зачыняць каталіцкія манастыры. Францысканскі кляштар у Гальшанах быў скасаваны ўказам ад 19 ліпеня [[1832]] года<ref>{{крыніцы/Каталіцкія храмы на Беларусі|}}</ref>. Жылы будынак кляштара перадалі ваеннаму ведамству, а касцёл Святога Яна Хрысціцеля стаў звычайнай прыхадской святыняй. У 1887 і 1928 гадах у храме праводзіліся рамонты, падчас якіх манументальны жывапіс мог быць часткова падноўлены. Пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] (пасля 1944 года) храм прыйшоў у заняпад, але неўзабаве быў адноўлены і цяпер працягвае дзейнічаць. == Архітэктура == === Касцёл === [[Файл:20090615 007 Гальшаны (05).JPG|міні|злева|Агульны выгляд інтэр’ера галоўнага нефа касцёла]] Касцёл уяўляе сабой прамавугольны ў плане трохнефавы храм з паўкруглай апсідай і невялікімі капліцамі па баках. Галоўны фасад безвежавы (што характэрна для францысканскіх храмаў) і разам з апсіднай часткай мае яркія рысы стылю [[барока]]: фігурны франтон, раскрапоўка [[пілястра]]мі, [[Валюта (архітэктура)|валюты]]. [[Файл:Музей_старажытнабеларускай_культуры_05.jpg|міні|240x240пкс|[[Надмагілле Паўла Сапегі і яго жонак|Надмагілле Паўла Сапегі і яго трох жонак]], Музей старажытна-беларускай культуры]] Вертыкальнае чляненне галоўнага фасада пілястрамі на тры часткі адпавядае падзелу ўнутранай прасторы на тры нефы. Цэнтральны неф перакрыты [[цыліндрычнае скляпенне|цыліндрычным скляпеннем]] з распалубкамі і папружнымі аркамі, бакавыя нефы маюць [[крыжовае скляпенне|крыжовыя скляпенні]]. Над уваходам у інтэр’еры размешчаныя [[хоры]]. У адной з бакавых капліц доўгі час знаходзілася ўнікальнае мармуровае [[Надмагілле Паўла Сапегі і яго жонак|надмагілле Паўла Сапегі і яго трох жонак]] (стваральніка першага кляштара), выкананае ў стылі [[рэнесанс]]у. Цяпер гэты твор мастацтва захоўваецца ў [[Музей старажытнабеларускай культуры|Музеі старажытнабеларускай культуры]] ў [[Мінск]]у. === Кляштар === [[Файл:20090615 007 Гальшаны (02).JPG|міні|злева|Кляштарны корпус]] Жылы корпус кляштара двухпавярховы, прамавугольны ў плане, прымыкае да будынка касцёла з паўночнага захаду. Першапачаткова па перыметры ўнутранага дворыка ([[клуатр]]а) ішла мураваная [[галерэя]], частка якой (разбурана ў 1832 годзе) злучала касцёл з жылым корпусам. Рэшткі галерэі ў месцы прымыкання да касцёла выяўленыя аўтарам праекту рэстаўрацыі храма [[В. С. Маскалёў|В. С. Маскалёвым]]. Да паўночнага вугла жылога корпуса прымыкае шасцігранная вежа (у час археалагічных даследаванняў на чале з [[А. Кушнярэвіч|А. Кушнярэвічам]] выяўлены фундамент другой такой жа вежы з процілеглага боку). У першым паверсе будынка размяшчаліся кухня, кладоўкі, васкоўня і [[трапезная]], на другім паверсе — [[келля|келлі]] манахаў і бібліятэка. Гістарычная планіроўка корпуса захавалася толькі часткова. === Званіца === Мураваная квадратная ў плане [[званіца]] была пабудаваная асобна ў [[1810-я]] гады. Яна мела тры званы і завяршалася жалезным крыжам. Тэрыторыя кляштара абнесеная мураванай агароджай. == Манументальны жывапіс і ілюзорны алтар == [[Файл:20090615 007 Гальшаны (06).JPG|міні|250px|Галоўны ілюзорны алтар касцёла з выявай Хросту Хрыстова]] [[Файл:Halšany. Гальшаны (1897).jpg|міні|250пкс|Амбон касцёла на гістарычным фота, 1897 год]] Галоўным эмацыянальным і мастацкім акцэнтам інтэр'ера касцёла з'яўляецца манументальны насценны жывапіс у тэхніцы [[Квадратура (мастацтва)|квадратуры]], выкананы ў [[1790-я]] гады (каля 1790 года){{sfn|Klajumienė|2006|с=99, 107}}. Гэты роспіс цалкам пераўтварае прастору прамавугольнай прэсбітэрыі, ствараючы візуальную ілюзію велічнага архітэктурнага аб'ёму. Мастак, імя якога застаецца невядомым, выкарыстаў прыёмы італьянскіх майстроў, у тым ліку абапіраючыся на трактат [[Андрэа Поца]]. На плоскай глухай сцяне прэсбітэрыі намаляваны маштабны трох'ярусны архітэктурны каркас, які імітуе аб'ёмны драўляны або мармуровы алтар (рэтабул). Больш за тое, ілюзорная архітэктура плаўна пераходзіць на скляпенні, дзе мастак візуальна «прарваў» столь, намаляваўшы ілюзорны купал, праз які бачна нябесная сфера з аблокамі і анёламі{{sfn|Klajumienė|2006|с=99}}. Дэкор аб'ядноўвае ў сабе намаляваныя элементы ([[Калона|калоны]], [[Пілястра|пілястры]]) і рэальную архітэктуру храма ([[Карніз|карнізы]] і г.д.). У ніжнім ярусе намаляванага алтара, паміж архітэктурнымі кулісамі, размешчана буйная сцэна «[[Хрост Гасподні|Хрост Хрыста]]», якая з'яўляецца цэнтрам кампазіцыі. Над ёй, у другім ярусе (у надкартушнай прасторы), намаляваны фігуры анёлаў. На атыку ілюзорнага алтара размешчана фігура [[Ян Багаслоў|Яна Евангеліста]] разам з яго сімвалам — арлом{{sfn|Klajumienė|2006|с=107—108}}. У трэцім ярусе адлюстраваная падкупальная прастора, запоўненая святлом блакітнага неба, дзе два анёлы трымаюць у руках герб (хутчэй за ўсё, герб фундатараў). Гэты жывапіс з'яўляецца адным з найбольш яскравых прыкладаў прафесійнага ілюзорнага мастацтва на тэрыторыі ВКЛ у канцы XVIII стагоддзя, дзе мастак бліскуча справіўся з задачай імітацыі складанай архітэктурнай прасторы{{sfn|Klajumienė|2006|с=99, 107}}. Акрамя галоўнага ілюзорнага алтара, у касцёле было яшчэ сем бакавых алтароў, якія дапаўнялі агульны дэкор. == Легенда пра Белую панну == З касцёлам Яна Хрысціцеля і францысканскім кляштарам звязана вядомая гарадская легенда пра [[прывід]] [[Белая панна, прывід|Белай панны]], якая пераклікаецца з аналагічнымі паданнямі ў розных краінах Еўропы. Паводле яе, падчас будаўніцтва манастыра адна з мураваных сцен пастаянна абвальвалася. Угневаны Павел Стэфан Сапега прыстрашыў пакараць смерцю будаўнікоў, калі праца не будзе скончана ў тэрмін. Муляры вырашылі, што ім перашкаджаюць нячыстыя сілы, і прынеслі ў ахвяру маладую жанчыну (жонку аднаго з маладых будаўнікоў, якая першай прынесла абед), замураваўшы яе ў сцяну жыўцом. З тых часоў лічыцца, што ў сценах кляштара перыядычна з'яўляецца яе прывід — Белая панна<ref name="be">[http://www.belarusin.net/index.php?option=com_content&view=article&id=155&catid=40&Itemid=101 www.belarusin.net]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>[http://www.istpravda.ru/bel/excursions/2260 Гальшаны і Крэва: ажывелыя тайны старадаўніх руін] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131120005013/http://www.istpravda.ru/bel/excursions/2260/ |date=20 лістапада 2013 }}</ref>. У 1990-я гады падчас рэстаўрацыі і расчысткі сутарэнняў пад адной са сцен кляштара сапраўды быў знойдзены жаночы шкілет, што дадало легендзе містычнага арэолу. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Дойлідства Беларусі|}} * {{крыніцы/ЗП|}} * Габрусь Т. В. Мураваныя харалы: Сакральная архітэктура беларускага барока / Т. В. Габрусь. Мн.: Ураджай, 2001.— 287 с.: іл. ISBN 985-04-0499-X, с. 246-247. * {{кніга|спасылка=https://etalpykla.lituanistika.lt/fedora/objects/LT-LDB-0001:B.03~2006~1367151604343/datastreams/DS.001.0.01.BOOK/content|аўтар=[[Даля Клаюмене|Klajumienė D.]]|загаловак=Tapyti altoriai (XVIII a. – XIX a. I p.): nykstantys Lietuvos bažnyčių dailės paminklai|месца=Vilnius|выдавецтва=Vilniaus dailės akademijos leidykla|год=2006|старонак=272|isbn=9955-624-56-6|ref=Klajumienė}} == Спасылкі == {{ГККРБ|412Г000063}} {{Commons|Category:}} * {{radzima|1422}} * {{ГБ|http://globustut.by/golshany/index.htm#kostel}} {{Ашмянскі дэканат}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Францысканскія кляштары Беларусі]] [[Катэгорыя:Колішнія кляштары Беларусі]] [[Катэгорыя:Гальшаны]] [[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі барока]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1618 годзе]] [[Катэгорыя:Касцёлы Гродзенскай дыяцэзіі]] [[Катэгорыя:Касцёлы Ашмянскага раёна]] [[Катэгорыя:1770-я ў Беларусі]] [[Катэгорыя:1618 год у Еўропе]] k3c4zeg4ktrig3i66uoe7y8kg6wezbb 0 216453 5122240 4729150 2026-04-06T09:26:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122240 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Культура |арыгінальная назва = |транслітараваная назва = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |гімн = |першае згадванне = |статус з = |ранейшыя назвы = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Навапольскі |OpenStreetMap = 243018113 }} {{Іншыя значэнні|Культура (значэнні)}} '''Культу́ра'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kuĺtura}}, {{lang-ru|Культура}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навапольскі сельсавет|Навапольскага сельсавета]]. Месціцца за 41 км на паўночны захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 36 км ад [[Мінск]]а, 18 км ад чыгуначнай станцыі [[Рудзенск (станцыя)|Рудзенск]] на лініі [[Мінск-Пасажырскі|Мінск]] — [[Асіповічы I|Асіповічы]], каля ракі [[Пціч (рака)|Пціч]] (прыток [[Прыпяць|Прыпяці]]). == Назва == Сімвалічная савецкая назва у супрацьлегласць старым, якія, паводле савецкай ідэалогіі, характарызуюць галечу і бескультурнасць вёскі за часамі [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. == Гісторыя == Населены пункт заснаваны як [[пасёлак]] у 1920-я гады ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У ваколіцах вёскі дзейнічала савецкая [[партызанская брыгада «Беларусь»]]. У 1943 годзе ў ходзе нямецкай карнай аперацыі вёска была спалена, забіты 6 жыхароў. Пасля вайны вёска была адноўлена. У 1960 годзе [[пасёлак]]. == Насельніцтва == * 1940 год — 33 двары, 150 жыхароў * 1960 год — 104 жыхары * 1999 год — 28 жыхароў * 2002 год — 14 гаспадарак, 22 жыхары * 2010 год — 20 жыхароў * 2012 год — 13 гаспадарак, 32 жыхары * 2019 год — 61 жыхар<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26}}</ref> == Эканоміка == У 2013 годзе вёска на тэрыторыі СВК «Агра-Абярэг»<ref name="энцык">{{Крыніцы/ГВБ|8-4|Культура|152}}</ref>. == Спіс вуліц == [[Файл:Kuĺtura, Puchavicki rajon. Культура, Пухавіцкі раён (2021) 04.jpg|міні|Цэнтральная вуліца, 2021 г.]] * Новая вуліца * Усходняя вуліца * Цэнтральная вуліца<ref>{{cite web|url = http://gzk.nca.by/172ad675f737f2420f74ff556c899940.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21114%26setstreet%3D%26rand%3D0.9067320696694883|title = Спіс вуліц і іншых элементаў ўнутранага адраса|publisher = Нацыянальнае кадастравае агенцтва Рэспублікі Беларусь}}{{Недаступная спасылка}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Культура|152}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} *{{Крыніцы/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навапольскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Навапольскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] 0p6k4qsfh8bpp28cwxxtvggd6fjo4ow 0 216498 5121480 5113077 2026-04-05T17:51:13Z Ziv 148479 ([[c:GR|GR]]) [[File:Apparition du Christ aux pélerins d’Emmaüs by Laurent de La Hyre.jpg]] → [[File:Laurent de La Hyre - L'Apparition du Christ aux pèlerins d'Emmaüs, 1656.jpg]] → File replacement: update from a old and low quality version to a new one with better quality ([[c:c:GR]]) 5121480 wikitext text/x-wiki [[Выява:Duccio di Buoninsegna Emaus.jpg|thumb|240px|Хрыстос і два вучня ''На дарозе ў Эмаус'', [[Дуча дзі Буанінсенья]], 1308-1311 гг., [[Сіена]]]] '''З'яўленне Ісуса на шляху ў Эмаус''' — адзін з ранніх эпізодаў з'яўлення [[Ісус Хрыстос|Хрыста]] вучням пасля [[Распяцце Ісуса|Свайго распяцця]] і адкрыцця [[пустая труна|пустой труны]]. Як сустрэча па дарозе ў Эмаус, дык і наступная вячэра ў Эмаусе, якую Ісус меў з двума вучнямі, былі папулярнымі прадметамі ў мастацтве. == Біблейскае апісанне== [[Евангелле паводле Лукі]] 24:13-32 апісвае сустрэчу на дарозе і вячэру, і заяўляе, што калі вучань Ісуса Клеопа ішоў у [[Эмаус]] з іншым вучнем, яны сустрэліся з Ісусам. Яны не пазналі Яго і абмеркавалі свае спачуванні ў сувязі з апошнімі падзеямі з Ім. Вучні пераканалі Спадарожніка зайсці і паесці з імі, і ў ходзе трапезы яны пазналі Яго. [[Евангелле паводле Марка]] 16:12-13 дае аналагічны запіс, які апісвае з'яўленне Ісуса двум вучням, калі яны ішлі па сельскай мясцовасці, прыкладна ў той жа час, што і ў апавяданні Евангелля, аднак не называючы ні вучняў, ні месца прызначэння (Эмаус): ''Пасля гэтага з'явіўся ў іншым вобразе двум з іх на дарозе, калі яны ішлі ў паселішча. І тыя, вярнуўшыся, абвясцілі астатнім; але і ім не паверылі.'' У Евангеллі паводле Лукі гаворыцца, што Ісус застаўся і вячэраў з дзвюма вучнямі, пасля сустрэчы на дарозе: ''І наблізіліся яны да таго паселішча, у якое ішлі; і Ён паказаў ім выглядам, што хоча ісці далей; але яны стрымлівалі яго, кажучы: застанься з намі, бо дзень ужо схіліўся на вечар. І Ён увайшоў і застаўся з імі. І калі Ён узляжаў з імі, дык, узяўшы хлеб, дабраславіў, пераламаў і падаў ім…'' Падрабязнае апавяданне аб гэтым эпізодзе лічыцца адным з лепшых эскізаў біблейскай сцэны ў Евангеллі паводле Лукі. У гэтым аповедзе, калі Ісус з'явіўся Клеопе і яшчэ аднаму вучню спачатку іх "''вочы іх былі самкнуты''", так што яны не маглі пазнаць Яго. Пазней падчас ламання хлеба "''адкрыліся вочы іх''", і яны пазналі Яго. Вучні ўжро ноччу вярнуліся ў Іерусалім і паведамілі [[12 апосталаў|апосталам]], што з імі здарылася. == У мастацтве == [[Выява:Rembrandt Harmensz. van Rijn 023.jpg|thumb|240px|right|''Хрыстос у Эмаусе'', [[Рэмбрант]], [[1648]] г., [[Луўр]]]] І сустрэча на дарозе, і наступная вячэра былі намаляваны ў мастацтве, хоць вячэры прысвечана больш увагі. Сярэднявечнае мастацтва імкнулася паказаць момант, калі Ісус яшчэ не пазнаны; звычайна Хрыстос носіць вялікі капялюш, каб дапамагчы гледачу растлумачыць пачатковае непазнанне з боку вучняў. Звычайна гэта вялікі капялюш паломніка са значкамі або, радзей, [[яўрэйскі капялюш]]. У эпоху Адраджэння больш папулярным быў малюнак наступнай часткі эпізоду, вячэры ў Эмаусе, калі Ісус есць з вучнямі, часта момант распазнання. Малюнак [[Рэмбрандт]]а 1648 года ([[Луўр]]), грунтуецца на творы, які ён зрабіў шэсць гадоў таму, у якім вучань злева падняўся і склаў рукі ў малітве. У абодвух малюнках вучні спалоханыя, але не ад страху, а ад неспадзявання. Абодне карціны [[Караваджа]], якія былі намаляваны праз шэсць гадоў адна ад адной маюць вельмі натуральны колер, але падвергнуліся крытыцы за адсутнасць дэталяў. Караваджо адлюстраваў Ісуса без барады, на стале плады, якіх у той сезон не магло быць. Акрамя таго, гаспадар гасцініцы паказаны ў капелюшы. Іншыя мастакі, якія малююць Вячэру ў Эмаусе: [[Якопа Басана]], [[Понторма]], [[Віторэ Карпача]], [[Філіп дэ Шампень]], [[Альбрэхт Дзюрэр]], [[Бенедэта Джэнары]], [[Якаб Іорданс]], [[Марка Марцыяле]], [[Педра Арэнтэ]], [[Тынтарэта]], [[Тыцыян]], [[Дыега Веласкес]] і [[Паала Веранезэ]]. Вячэра быў таксама прадметам аднаго з сваіх самых паспяховых падробак на [[Ян Вермер|Вермеера]] [[Хан ван Меегерен]]ам. У літэратуры тэма Эмауса адлюстравана ў 12 стагоддзі паэтам Ларэнца ў драматычнай лацінскай паэме. == Галерэя мастацтва == <gallery> File:Momo Chiesa SS Trinità Discepoli Emmaus.jpg|Араторый у [[Навара (правінцыя)|Навары]], 15ст. File:Momo Chiesa SS Trinità Cena in Emmaus.jpg|Вячэра ў Эмаусе, 15ст. File:Vincenzo Catena 014.jpg|[[Вінчэнца Катэна]] File:Salon de Mercure-LE SOUPER A EMMAUS.jpg|[[Тыцыян]], [[1535]] г., [[Луўр]] File:Lelio Orsi Camino de Emaús.jpg|''Сустрэча'', [[Леліо Орсі]], 1560-65 гг. File:Bruegel Jesus and the Disciples on the Road to Emmaus 1571.jpg|[[Пітэр Брэйгель Старэйшы]], [[1571]] г. File:Caravaggio - Cena in Emmaus.jpg|[[Караваджа]], [[1601]] г., Лондан File:Supper at Emmaus-Caravaggio (1606).jpg|[[Караваджа]], [[1606]] г., Мілан File:La cena de Emaús, by Diego Velázquez.jpg|[[Дыега Веласкес]], [[1620]] г., Нью-Ёрк File:Laurent de La Hyre - L'Apparition du Christ aux pèlerins d'Emmaüs, 1656.jpg|[[Лаўрэнт дэ ла Хір]], [[1656]] г. File:Bloemaert Emmaus.jpg|[[Абрахам Блухарт]] File:Joseph von Führich 001.jpg|[[Ёзеф фон Фурых]], [[1837]] г. File:Jungshoved Kirke - altertavlen.jpg|[[Бертель Торвальсен]], 1840-я File:Zünd Gang nach Emmaus 1877.jpg|[[Роберт Цюнд]], [[1877]] г. </gallery> ==Спасылкі== {{commons|Supper at Emmaus}} {{Мёртвы Хрыстос}} [[Катэгорыя:Новы Запавет]] [[Катэгорыя:Ісус Хрыстос]] [[Катэгорыя:Уваскрэсенне]] qadfh57m8q07ihs0sgalwzvcnmxrb8x 5121953 5121480 2026-04-05T21:44:06Z Ziv 148479 ([[c:GR|GR]]) [[File:Caravaggio - Cena in Emmaus.jpg]] → [[File:Supper at Emmaus-Caravaggio (1601).jpg]] → File replacement: update from a old version to a newer one with better quality ([[c:c:GR]]) 5121953 wikitext text/x-wiki [[Выява:Duccio di Buoninsegna Emaus.jpg|thumb|240px|Хрыстос і два вучня ''На дарозе ў Эмаус'', [[Дуча дзі Буанінсенья]], 1308-1311 гг., [[Сіена]]]] '''З'яўленне Ісуса на шляху ў Эмаус''' — адзін з ранніх эпізодаў з'яўлення [[Ісус Хрыстос|Хрыста]] вучням пасля [[Распяцце Ісуса|Свайго распяцця]] і адкрыцця [[пустая труна|пустой труны]]. Як сустрэча па дарозе ў Эмаус, дык і наступная вячэра ў Эмаусе, якую Ісус меў з двума вучнямі, былі папулярнымі прадметамі ў мастацтве. == Біблейскае апісанне== [[Евангелле паводле Лукі]] 24:13-32 апісвае сустрэчу на дарозе і вячэру, і заяўляе, што калі вучань Ісуса Клеопа ішоў у [[Эмаус]] з іншым вучнем, яны сустрэліся з Ісусам. Яны не пазналі Яго і абмеркавалі свае спачуванні ў сувязі з апошнімі падзеямі з Ім. Вучні пераканалі Спадарожніка зайсці і паесці з імі, і ў ходзе трапезы яны пазналі Яго. [[Евангелле паводле Марка]] 16:12-13 дае аналагічны запіс, які апісвае з'яўленне Ісуса двум вучням, калі яны ішлі па сельскай мясцовасці, прыкладна ў той жа час, што і ў апавяданні Евангелля, аднак не называючы ні вучняў, ні месца прызначэння (Эмаус): ''Пасля гэтага з'явіўся ў іншым вобразе двум з іх на дарозе, калі яны ішлі ў паселішча. І тыя, вярнуўшыся, абвясцілі астатнім; але і ім не паверылі.'' У Евангеллі паводле Лукі гаворыцца, што Ісус застаўся і вячэраў з дзвюма вучнямі, пасля сустрэчы на дарозе: ''І наблізіліся яны да таго паселішча, у якое ішлі; і Ён паказаў ім выглядам, што хоча ісці далей; але яны стрымлівалі яго, кажучы: застанься з намі, бо дзень ужо схіліўся на вечар. І Ён увайшоў і застаўся з імі. І калі Ён узляжаў з імі, дык, узяўшы хлеб, дабраславіў, пераламаў і падаў ім…'' Падрабязнае апавяданне аб гэтым эпізодзе лічыцца адным з лепшых эскізаў біблейскай сцэны ў Евангеллі паводле Лукі. У гэтым аповедзе, калі Ісус з'явіўся Клеопе і яшчэ аднаму вучню спачатку іх "''вочы іх былі самкнуты''", так што яны не маглі пазнаць Яго. Пазней падчас ламання хлеба "''адкрыліся вочы іх''", і яны пазналі Яго. Вучні ўжро ноччу вярнуліся ў Іерусалім і паведамілі [[12 апосталаў|апосталам]], што з імі здарылася. == У мастацтве == [[Выява:Rembrandt Harmensz. van Rijn 023.jpg|thumb|240px|right|''Хрыстос у Эмаусе'', [[Рэмбрант]], [[1648]] г., [[Луўр]]]] І сустрэча на дарозе, і наступная вячэра былі намаляваны ў мастацтве, хоць вячэры прысвечана больш увагі. Сярэднявечнае мастацтва імкнулася паказаць момант, калі Ісус яшчэ не пазнаны; звычайна Хрыстос носіць вялікі капялюш, каб дапамагчы гледачу растлумачыць пачатковае непазнанне з боку вучняў. Звычайна гэта вялікі капялюш паломніка са значкамі або, радзей, [[яўрэйскі капялюш]]. У эпоху Адраджэння больш папулярным быў малюнак наступнай часткі эпізоду, вячэры ў Эмаусе, калі Ісус есць з вучнямі, часта момант распазнання. Малюнак [[Рэмбрандт]]а 1648 года ([[Луўр]]), грунтуецца на творы, які ён зрабіў шэсць гадоў таму, у якім вучань злева падняўся і склаў рукі ў малітве. У абодвух малюнках вучні спалоханыя, але не ад страху, а ад неспадзявання. Абодне карціны [[Караваджа]], якія былі намаляваны праз шэсць гадоў адна ад адной маюць вельмі натуральны колер, але падвергнуліся крытыцы за адсутнасць дэталяў. Караваджо адлюстраваў Ісуса без барады, на стале плады, якіх у той сезон не магло быць. Акрамя таго, гаспадар гасцініцы паказаны ў капелюшы. Іншыя мастакі, якія малююць Вячэру ў Эмаусе: [[Якопа Басана]], [[Понторма]], [[Віторэ Карпача]], [[Філіп дэ Шампень]], [[Альбрэхт Дзюрэр]], [[Бенедэта Джэнары]], [[Якаб Іорданс]], [[Марка Марцыяле]], [[Педра Арэнтэ]], [[Тынтарэта]], [[Тыцыян]], [[Дыега Веласкес]] і [[Паала Веранезэ]]. Вячэра быў таксама прадметам аднаго з сваіх самых паспяховых падробак на [[Ян Вермер|Вермеера]] [[Хан ван Меегерен]]ам. У літэратуры тэма Эмауса адлюстравана ў 12 стагоддзі паэтам Ларэнца ў драматычнай лацінскай паэме. == Галерэя мастацтва == <gallery> File:Momo Chiesa SS Trinità Discepoli Emmaus.jpg|Араторый у [[Навара (правінцыя)|Навары]], 15ст. File:Momo Chiesa SS Trinità Cena in Emmaus.jpg|Вячэра ў Эмаусе, 15ст. File:Vincenzo Catena 014.jpg|[[Вінчэнца Катэна]] File:Salon de Mercure-LE SOUPER A EMMAUS.jpg|[[Тыцыян]], [[1535]] г., [[Луўр]] File:Lelio Orsi Camino de Emaús.jpg|''Сустрэча'', [[Леліо Орсі]], 1560-65 гг. File:Bruegel Jesus and the Disciples on the Road to Emmaus 1571.jpg|[[Пітэр Брэйгель Старэйшы]], [[1571]] г. File:Supper at Emmaus-Caravaggio (1601).jpg|[[Караваджа]], [[1601]] г., Лондан File:Supper at Emmaus-Caravaggio (1606).jpg|[[Караваджа]], [[1606]] г., Мілан File:La cena de Emaús, by Diego Velázquez.jpg|[[Дыега Веласкес]], [[1620]] г., Нью-Ёрк File:Laurent de La Hyre - L'Apparition du Christ aux pèlerins d'Emmaüs, 1656.jpg|[[Лаўрэнт дэ ла Хір]], [[1656]] г. File:Bloemaert Emmaus.jpg|[[Абрахам Блухарт]] File:Joseph von Führich 001.jpg|[[Ёзеф фон Фурых]], [[1837]] г. File:Jungshoved Kirke - altertavlen.jpg|[[Бертель Торвальсен]], 1840-я File:Zünd Gang nach Emmaus 1877.jpg|[[Роберт Цюнд]], [[1877]] г. </gallery> ==Спасылкі== {{commons|Supper at Emmaus}} {{Мёртвы Хрыстос}} [[Катэгорыя:Новы Запавет]] [[Катэгорыя:Ісус Хрыстос]] [[Катэгорыя:Уваскрэсенне]] pudw0vclxrkh9fhwqtxzk1jyzyuqqh7 0 216814 5122012 4900782 2026-04-06T00:47:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122012 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Прудок}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Прудок |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 03|lat_sec = 09 |lon_dir = E|lon_deg = 29|lon_min = 06|lon_sec = 33 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Мазырскі |сельсавет2 = Прудкоўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XVI стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 812 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код =+375 236 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243046431 }} '''Прудо́к'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Prudok}}, {{lang-ru|Прудок}}) — [[аграгарадок]] у [[Мазырскі раён|Мазырскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Прудкоўскі сельсавет (Мазырскі раён)|Прудкоўскага сельсавета]]. Паблізу ад вёскі радовішча жалязняку і бурага вугалю. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 9 км на захад ад [[Мазыр]]а, 6 км ад чыгуначнай станцыі [[Мазыр (станцыя)|Мазыр]] (на лініі {{нп3|Калінкавічы, станцыя|Калінкавічы|ru|Калинковичи (станция)}} — [[Оўруч, станцыя|Оўруч]]), 142 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === На рацэ [[Тур (рака)|Тур]] (прыток ракі [[Прыпяць]]). == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтадарогах, якія адыходзяць ад Мазыра. Планіроўка складаецца з доўгай просталінейнай вуліцы, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі. Забудова двухбаковая, пераважна драўляная, сядзібнага тыпу. == Гісторыя == [[Файл:Isaak Serbov 008.jpg|300px|left|міні|Група дзяўчын у новых касцюмах з вышыўкай, в. Прудок Мазырскага павета Мінскай губерні. Фота [[Ісак Абрамавіч Сербаў|І. Сербава]], 1912]] Па пісьмовых крыніцах вядомая з пачатку [[16 стагоддзе|XVI стагоддзя]] як вёска ў [[Мазырскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Мазырскім павеце]] [[Мінскае ваяводства|Мінскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Пад 1515 паведамляецца пра вёску ў «Геаграфічным слоўніку Каралеўства Польскага». Пазначаная на геаграфічнай карце Мінскага ваяводства канца XVII — пачатку XVIII стагоддзя. Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|2-га падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793 год) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. З 1869 дзейнічала царква. У 1876 годзе дваранін Жудра валодаў у вёсках Прудок і Шарэйкі 443 дзесяцінамі зямлі, памешчык Кнабендорф — 180 дзесяцінамі зямлі, а дваранін Баляслаў Янавіч [[Род Лянкевічаў|Лянкевіч]] у вёсках Прудок і [[Хамічкі]] 2985 дзесяцінамі зямлі і 2 карчмамі. У 1885 годзе 2 вадзяныя млыны. Паводле перапісу 1897 годзе дзейнічалі царква, хлебазапасны магазін, заезны двор. Побач знаходзілася сядзіба — царква, вадзяны млын). У 1905 годзе адкрыта школа, якая размяшчалася ў наёмнай сялянскай хаце, а ў 1908 годзе для яе пабудаваны ўласны будынак. У 1908 годзе ў Слабада-Скрыгалаўскай воласці [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У выніку пажару 28 красавіка 1909 г. згарэла 28 двароў. Салдаты запаснога палка ў 1914 разграмілі сядзібу памешчыцы Лянкевіч. У 1917 годзе ў Слабадской воласці [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1922 годзе створана рабочая сельскагаспадарчая арцель «Асілак». З 20 жніўня 1924 цэнтр Прудкоўскага сельсавета Мазырскага, з 5 кастрычніка 1926 [[Слабадскі раён|Слабадскога]], з 4 жніўня 1927 г. [[Калінкавіцкі раён|Калінкавіцкага]], з 27 верасня 1930 г. Мазырскага раёнаў [[Мазырская акруга|Мазырскага]] (да 26 ліпеня 1930 г. і з 21 чэрвеня 1935 г. па 20 лютага 1938) акругі, з 20 лютага 1938 г [[Палеская вобласць|Палескай]], з 8 студзеня 1954 года Гомельская абласцей. У 1929 годзе арганізаваны [[калгас]]ы «Праўда» і «X з'езд Саветаў», працавалі крухмальны завод (з 1927 года), [[вятрак]], крупадзёрка (з 1929 года), 2 кузні, кравецкая майстэрня. [[Пачатковая школа]] ў 1930-я гады ператворана ў 7-гадовую (у 1935 195 вучняў). Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] 10 студзеня 1944 года вызвалена ад нямецкай акупацыі. У баях каля вёскі загінулі 59 савецкіх салдатаў (пахаваны ў брацкай магіле на могілках). 101 жыхар загінуў на фронце. Паводле перапісу 1959 года цэнтр Мазырскай дзяржаўнай занальнай сортавыпрабавальнай станцыі «Прудок» і дапаможнай гаспадаркі дома-інтэрната інвалідаў. Дзейнічаюць дапаможная гаспадарка «Сельгасхіміі», пладова-агароднінны завод, млын, тартак, сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка, дзіцячыя яслі-сад, фельчарска-акушэрскі пункт, ветэрынарны ўчастак, [[Паштовае аддзяленне|аддзяленне сувязі]], крама. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004—313 гаспадарак, 820 жыхароў. === Дынаміка === * 1795 — 32 двары, 126 жыхароў. * 1834 — 43 двары, 228 жыхароў. * 1885 — 250 жыхароў. * 1897 год — 59 двароў, 384 жыхара; у сядзібе 5 двароў, 20 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 — у вёсцы 62 двара, 466 жыхароў; у сядзібе 44 жыхара. * 1917 — 577 жыхароў. * 1925 — 99 двароў. * 1959 — 837 жыхароў (паводле перапісу). * 2000 — 312 двароў, 812 жыхароў<ref name="bel">{{кніга|загаловак=Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін|адказны=Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=2001|том=13|старонкі=48|старонак=576|isbn=985-11-0216-4 (Т.&nbsp;13)|тыраж=10&nbsp;000}}</ref>. * 2004 — 313 гаспадарак, 820 жыхароў. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|2-2}} == Спасылкі == * [http://mozyrianka2007.narod.ru/lenkev.html Ленкевичи] {{Commons|Category:}} {{Прудкоўскі сельсавет (Мазырскі раён)}} [[Катэгорыя:Прудкоўскі сельсавет (Мазырскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Мазырскага раёна]] [[Катэгорыя:Лянкевічы]] fo2pxs25qk76irnjdzixuwe8c5fga4a 0 218416 5121421 3147809 2026-04-05T16:28:59Z DzBar 156353 5121421 wikitext text/x-wiki {{персанаж ГП |імя = Гарацый Слізнарт |image = |пол = мужчынскі |факультэт = [[Слізерын]] |патронус = залатая рыбка }} '''Гарацый Слізнарт''' ({{lang-en|Horace Slughorn}}) — чыстакроўны [[чараўнік]], выкладчык [[зеллеварэнне|зеллеварэння]] ў [[Хогвартс]]е ў [[Гары Потэр і Прынц-паўкроўка|шостай кнізе]]. Вучыў Снейпа і Лілі. Разумны, станоўчы, выступае супраць цёмных сіл. [[Патронус]] — [[залатая рыбка]]. == [[Гары Потэр і Прынц-паўкроўка]] == [[Дамблдар]] з дапамогай [[Гары Потэр]]а угаворвае Слізнарта вярнуцца ў Хогвартс і прыступіць да выкладання. Перад пачаткам вучобы Слізнарт, як ён гэта рабіў у мінулыя гады, збірае "Клуб Смаўжоў", які складаецца з дзяцей найбольш уплывовых бацькоў, знакамітасцей, адораных студэнтаў. Пазней апыняецца, што запрашэнне Слізнарта ў Хогвартс мае сувязь з перамогай над [[Валдэморт]]ам. Слізнарт працаваў выкладчыкам зеллеварэння ў гады вучобы Валдэморта. Інфармацыю пра хоркруксы (вызначэнне паняцця "хоркрукс") Том Рэдл атрымаў ад Гарацыя. Дамблдар атрымаў ад Слізнарта ўспамін, дзе гэты факт быў утоены, паколькі Гарацый сарамаціўся гэтага ўспаміну. Аднак Гары ўдалося пераканаць Слізнарта перадаць сапраўдны, не выпраўлены, успамін, пасля чаго Дамблдор канчаткова вызначыўся ў задачах барацьбы, даведаўся, што для перамогі неабходна знайсці і знішчыць шэсць часціц душы Цёмнага Лорда. У канцы, пасля ўцёкаў [[Северус Снэйп|Северуса Снэйпа]], быў прызначаны [[Мінерва МакГонагал|Мінервай МакГонагал]] дэканам [[Слізерын]]а. == [[Гары Потэр і Дары Смерці]] == Застаўся выкладаць у Хогвартсе падчас панавання Валдэморта. У канцы, быўшы пастаўлены перад выбарам, здолеў прыняць правільнае рашэнне і прыняў удзел у стычцы з. Валдэмортам разам з Мінервай Мак-Гонагал і Кінгслі Брустверам. {{гары Потэр}} [[Катэгорыя:персанажы-магі]] [[Катэгорыя:Выдуманыя настаўнікі]] [[Катэгорыя:персанажы гісторый пра Гары Потэра]] iuuuzfie9tkxow97g080v6tuj894c1w 0 218552 5122378 4315487 2026-04-06T09:48:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122378 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|тып=тапонім|Забалацце}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Забалацце |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Zabalaccie,_Baranavičy_District_(02).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53 |lat_min = 10 |lat_sec = 58 |lon_dir = E|lon_deg = 25 |lon_min = 50 |lon_sec = 33 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет = Навамышскі |пассавет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |OpenStreetMap = 242991728 }} '''За́балацце'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zabalaccie}}, {{lang-ru|Заболотье}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навамышскі сельсавет|Навамышскага сельсавета]]. Размешчана за 17 км на захад ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], за 7 км ад чыгуначнай станцыі [[Дамашэвічы]] на лініі Баранавічы — [[Ліда]]. == Гісторыя == У 1897 годзе вёска Навамышскай воласці [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], працавалі [[хлебазапасны магазін]] і карчма. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Навамышскай гміне Баранавіцкага павета Навагрудскага ваяводства. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. З 15 студзеня 1940 года ў [[Навамышскі раён|Навамышскім раёне]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай]], з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 8 красавіка 1957 года ў Баранавіцкім раёне. У час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] з канца чэрвеня 1941 года да 8 ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінула 38 вяскоўцаў. Каля вёскі 8 ліпеня 1944 года вызначылася група савецкіх разведчыкаў, якія захапілі 6 мінамётаў, 4 радыёстанцыі і шмат іншай тэхнікі, узялі ў палон 7 нямецкіх салдат і афіцэраў. За гэты подзвіг сяржанту С. Ашыраву і радавому М. Яроміну было прысвоена званне [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]]. Да 26 чэрвеня 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Цешаўлянскі сельсавет|Цешаўлянскага сельсавета]]<ref>{{cite web | author = | last = | first = | authorlink = | coauthors = | date = | url = http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82/type-%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/286-26.06.2013.htm| archiveurl = https://web.archive.org/web/20150802203908/http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82/type-%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/286-26.06.2013.htm| archivedate = 2 жніўня 2015| title = Решение Брестский облсовет 286 26.06.2013 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Барановичского района Брестской области| format = | work = | publisher = | accessdate = 2 жніўня 2015 | language = ru| postscript = }}</ref>. == Інфраструктура == * Саўгасная сядзіба * Сельскагаспадарчыя механічныя майстэрні * Ветэрынарны ўчастак * Дом быту * Базавая шкоола * Клуб * Бібліятэка * Аддзяленне сувязі * Магазін == Насельніцтва == * 45 двароў, 374 жыхары (1897) * 77 двароў, 604 жыхары (1909) * 41 дом, 259 жыхароў (1921) * 521 жыхар (1939) * 545 жыхароў (1970) * 139 двароў, 405 жыхароў (1998) * 143 гаспадаркі, 362 жыхары (2005) == Памятныя мясціны == * Помнік землякам {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навамышскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Навамышскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] kg8srsojpzz1o10v9ug9zrirvttkyze 0 218554 5122436 4315492 2026-04-06T09:56:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122436 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Лебяжаны |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Liebiažany_(04).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53 |lat_min = 10 |lat_sec = 54 |lon_dir = E|lon_deg = 25 |lon_min = 52 |lon_sec = 07 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет = Навамышскі |пассавет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |OpenStreetMap = 242992536 }} '''Лебяжа́ны'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Liebiažany}}, {{lang-ru|Лебежаны}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навамышскі сельсавет|Навамышскага сельсавета]]. Размешчаны за 15 км на паўночны захад ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], на аўтадарозе Баранавічы — [[Ліда]], каля ракі [[Мышанка (рака)|Мышанкі]]. == Гісторыя == У 1884 годзе вёска і фальварак у Навамышскай воласці [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. З 1890 года дзейнічала [[народнае вучылішча]]. У 1909 годзе побач з вёскай знаходзіўся аднайменны маёнтак (6 двароў, 65 жыхароў). З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Навамышскай гміне Баранавіцкага павета Навагрудскага ваяводства. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. З 15 студзеня 1940 года ў [[Навамышскі раён|Навамышскім раёне]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай]], з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 8 красавіка 1957 года ў Баранавіцкім раёне. У час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] з канца чэрвеня 1941 года да 8 ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінулі 9 вяскоўцаў. Да 26 чэрвеня 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Цешаўлянскі сельсавет|Цешаўлянскага сельсавета]]<ref>{{cite web | author = | last = | first = | authorlink = | coauthors = | date = | url = http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82/type-%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/286-26.06.2013.htm| archiveurl = https://web.archive.org/web/20150802203908/http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82/type-%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/286-26.06.2013.htm| archivedate = 2 жніўня 2015| title = Решение Брестский облсовет 286 26.06.2013 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Барановичского района Брестской области| format = | work = | publisher = | accessdate = 2 жніўня 2015 | language = ru| postscript = }}</ref>. == Інфраструктура == * Магазін == Насельніцтва == * 10 двароў (1884) * 29 двароў, 255 жыхароў (1909) * 18 дамоў, 104 жыхары (1921) * 217 жыхароў (1939) * 217 жыхароў (1959) * 193 жыхары (1970) * 47 двароў, 95 жыхароў (1998) == Памятныя мясціны == * У цэнтры вёскі знаходзіцца брацкая магіла савецкіх воінаў {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навамышскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Навамышскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] 8b42b653aizkhtoobqxfk2krnmz428y 0 218556 5122440 4315493 2026-04-06T09:57:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122440 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Люшнева |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53 |lat_min = 14 |lat_sec = 11 |lon_dir = E|lon_deg = 25 |lon_min = 42 |lon_sec = 14 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет = Навамышскі |пассавет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |OpenStreetMap = 242991684 }} '''Лю́шнева'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Liušnieva}}, {{lang-ru|Люшнево}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навамышскі сельсавет|Навамышскага сельсавета]]. Размешчана за 28 км на паўночны захад ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], за 18 км ад чыгуначнай станцыі [[Міцкевічы (Баранавіцкі раён)|Міцкевічы]] на лініі Баранавічы — [[Ліда]], пры аўтадарозе з [[Моўчадзь (вёска)|Моўчадзі]] ў [[Палонка (Баранавіцкі раён)|Палонку]], за 1,5 км ад ракі [[Іса (рака)|Іса]]. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядома з сярэдзіны XVI стагоддзя як сяло. З канца XVI стагоддзя належала [[Сапегі|Сапегам]]. Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскім павеце]] [[Слонімская губерня|Слонімскай]], з 1797 года [[Літоўская губерня|Літоўскай]], з 1801 года [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]] губерняў. У 1886 годзе ў сяле дзейнічалі валасное праўленне, [[Свята-Успенская царква (Люшнева)|Свята-Успенская царква]], народнае вучылішча (адкрыта ў 1863 годзе), карчма, побач — вадзяны млын і лесапільны завод. Існавалі лесараспрацоўчыя, сплаўныя, возніцкія і іншыя промыслы. У пачатку XX стагоддзя сяло (912 жыхароў), працавала народнае вучылішча (у 1901 годзе ў ім вучылася 80 дзяцей). 3 кастрычніка 1908 года селянін Іван Чарнагрэбель, капаючы на сваёй сядзібе яму для бульбы, знайшоў 258 сярэбраных прускіх манет 1600-х гадоў і прадставіў іх у паліцыю. Аднак усе манеты былі вернуты з-за таго, што «каштоўнасць ... манет толькі крыху перавышае кошт металу». З селяніна ўзялі распіску аб атрыманні назад скарба з указаннем дакладнага месца знаходкі<ref>Карач, А. В. Грашовыя скарбы на Гродзеншчыне / А. В. Карач // Рэха мінуўшчыны: Зборнік навуковых артыкулаў Студэнцкага навуковага таварыства факультэта гісторыі і сацыялогіі ГрДУ імя Я.Купалы / Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь, Установа адукацыі «Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы»; [Рэдкалегія: А. С. Горны (старшвня) і інш.]. — Гродна: ГрДУ імя Я. Купалы, 2011. — 283 с. — С. 241. ''Са спасылкай на:'' Нацыянальны гістарыяны архіў Беларусі ў г. Гродна. — Ф. 14. — Воп. 1. — Спр. 75. — Арк. 1—10.</ref> З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], цэнтр гміны Слонімскага павета. Побач з вёскай размяшчаўся аднайменны фальварак (9 дамоў, 72 жыхары) З 1939 года ў складзе [[БССР]]. З 15 студзеня 1940 года ў [[Навамышскі раён|Навамышскім раёне]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]]. У час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] з канца чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Брэсцкай вобласці, з 8 красавіка 1957 года ў Баранавіцкім раёне. З 12 кастрычніка 1940 года да 22 сакавіка 1962 года цэнтр [[Люшнеўскі сельсавет|Люшнеўскага сельсавета]]. З 22 сакавіка 1962 года да 26 чэрвеня 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Цешаўлянскі сельсавет|Цешаўлянскага сельсавета]]<ref>Рашэнні выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 студзеня і 22 сакавіка 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 19 (978).</ref><ref>{{cite web | author = | last = | first = | authorlink = | coauthors = | date = | url = http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82/type-%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/286-26.06.2013.htm| archiveurl = https://web.archive.org/web/20150802203908/http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82/type-%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/286-26.06.2013.htm| archivedate = 2 жніўня 2015| title = Решение Брестский облсовет 286 26.06.2013 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Барановичского района Брестской области| format = | work = | publisher = | accessdate = 2 жніўня 2015 | language = ru| postscript = }}</ref>. == Інфраструктура == * Майстэрні па рамонце сельскагаспадарчай тэхнікі * Ветэрынарны пункт * Аддзяленне сувязі * 2 магазіны * Базавая школа * Клуб * Бібліятэка * Дзіцячыя яслі-сад * Аўтаматычная тэлефонная станцыя * Фельчарска-акушэрскі пункт == Насельніцтва == * 55 двароў, 572 жыхары (1886) * 42 дамы, 332 жыхары (1921) * 535 жыхароў (1959) * 745 жыхароў (1970) * 272 двары, 697 жыхароў (1972) * 172 двары, 478 жыхароў (1998) == Славутасці == [[Файл:Люшнева. Успенская царква (01).jpg|thumb|Свята-Успенская царква]] * [[Свята-Успенская царква (Люшнева)|Свята-Успенская царква]] (1865) * Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан * [[Люшнева (археалагічны помнік)|Курган]] перыяду ранняга сярэднявечча (XI—XIII стагоддзі), за 1,8 км на паўднёвы ўсход ад вёскі, на ўзлеску — {{ГККРБ 4|113В000058}} == Вядомыя асобы == * [[Анатоль Міхайлавіч Вараб’ёў]] (нар. 1942) — беларускі дзеяч самадзейнага мастацтва, балетмайстар. Заслужаны работнік культуры Беларусі (1975). Народны артыст Беларусі (1987). {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{ГБ|http://globustut.by/lyushnevo/index.htm}} {{Навамышскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Навамышскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Люшнева| ]] iuxiks34u9hpkmbff8wnw9pjjoxsuv5 0 218567 5122492 4316781 2026-04-06T10:04:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122492 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|тып=тапонім|Першамайскі}} {{НП-Беларусь |статус = Пасёлак |беларуская назва = Першамайскі |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Pieršamajski,_Baranavičy_District_(01).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53 |lat_min = 14 |lat_sec = 02 |lon_dir = E|lon_deg = 25 |lon_min = 50 |lon_sec = 20 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет = Навамышскі |пассавет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |OpenStreetMap = }} '''Першама́йскі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Pieršamajski}}, {{lang-ru|Першемайский}}) — [[пасёлак]] у [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навамышскі сельсавет|Навамышскага сельсавета]]. Размешчаны за 20 км на паўночны захад ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], за 3 км ад чыгуначнай станцыі [[Мордзічы]] на лініі Баранавічы — [[Ліда]]. == Гісторыя == Упамінаецца як пасёлак Першамайскі ў матэрыялах перапісу 1970 года. Да 26 чэрвеня 2013 года пасёлак уваходзіў у склад [[Цешаўлянскі сельсавет|Цешаўлянскага сельсавета]]<ref>{{cite web | author = | last = | first = | authorlink = | coauthors = | date = | url = http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82/type-%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/286-26.06.2013.htm| archiveurl = https://web.archive.org/web/20150802203908/http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82/type-%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/286-26.06.2013.htm| archivedate = 2 жніўня 2015| title = Решение Брестский облсовет 286 26.06.2013 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Барановичского района Брестской области| format = | work = | publisher = | accessdate = 2 жніўня 2015 | language = ru| postscript = }}</ref>. == Інфраструктура == * Дом культуры * Бібліятэка * Дзіцячыя яслі-сад * Сталовая * Магазін == Насельніцтва == * 53 гаспадаркі, 304 жыхары (1998) * 99 гаспадарак, 290 жыхароў (2005) == Славутасці == * Брацкая магіла (1944) — {{ГККРБ 4|113Д000064}} {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навамышскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Навамышскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] qmgs5xlsuqiab250vk7uwo6uvtgt0t3 0 218575 5122527 4730019 2026-04-06T10:10:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122527 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Старая Мыш |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Staraja_Myš_(01).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53 |lat_min = 11 |lat_sec = 46 |lon_dir = E|lon_deg = 25 |lon_min = 53 |lon_sec = 40 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет = Навамышскі |пассавет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |OpenStreetMap = 242992528 }} '''Стара́я Мыш'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Staraja Myš}}, {{lang-ru|Старая Мышь}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навамышскі сельсавет|Навамышскага сельсавета]]. Размешчана за 12 км на паўночны захад ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], на рацэ [[Мышанка (рака)|Мышанцы]]. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядома з XVI стагоддзя пад назвай Мыш, велікакняжацкая (дзяржаўная) уласнасць. З 1568 года ўладанне [[Ян Караль Хадкевіч|Яна Караля Хадкевіча]], які недалёка ад паселішча, на правым беразе ракі [[Мышанка (рака)|Мышанкі]], пабудаваў [[Мышскі замак]]. Замкавыя ўмацаванні былі пазначаны на карце Вялікага Княства Літоўскага XVI стагоддзя. Разбураны ў 1654 годзе ў час [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў]]. Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскім павеце]] [[Слонімская губерня|Слонімскай]], з 1797 года [[Літоўская губерня|Літоўскай]], з 1801 года [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]] губерняў. У пачатку XX стагоддзя маёнтак Старая Мыш, у Навамышскай воласці [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], 11 двароў, 128 жыхароў. Побач з маёнткам знаходзілася сяленне Мыш: 2 двары, 11 жыхароў. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], фальварак Старая Мыш у Навамышскай гміне Баранавіцкага павета Навагрудскага ваяводства. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. З 15 студзеня 1940 года ў [[Навамышскі раён|Навамышскім раёне]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай]], з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 8 красавіка 1957 года ў Баранавіцкім раёне. У час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] з канца чэрвеня 1941 года да 8 ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінула 5 землякоў. Да 26 чэрвеня 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Цешаўлянскі сельсавет|Цешаўлянскага сельсавета]]<ref>{{cite web | author = | last = | first = | authorlink = | coauthors = | date = | url = http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82/type-%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/286-26.06.2013.htm| archiveurl = https://web.archive.org/web/20150802203908/http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82/type-%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/286-26.06.2013.htm| archivedate = 2 жніўня 2015| title = Решение Брестский облсовет 286 26.06.2013 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Барановичского района Брестской области| format = | work = | publisher = | accessdate = 2 жніўня 2015 | language = ru| postscript = }}</ref>. == Інфраструктура == * Магазін == Насельніцтва == * 4 дамы, 23 жыхары (1921) * 32 жыхары (1939) * 85 жыхароў (1959) * 187 жыхароў (1970) * 32 двары, 54 жыхары (1998) * 18 гаспадарак, 34 жыхары (2005) == Славутасці == * [[Мышскі замак|Гарадзішча]] перыяду сярэднявечча (XVI стагоддзе), за 0,1 км на поўдзень вёскі, на правым беразе ракі Мышанкі — {{ГККРБ 4|113В000067}} * Бровар і спіртапрыёмнік <gallery mode=packed perrow ="4" heights= "150px"> Старая Мыш. Валы замка Хадкевіча (01).jpg|Гарадзішча Старая Мыш. Спіртапрыёмнік і бровар (01).jpg|Спіртапрыёмнік Старая Мыш. Спіртапрыёмнік і бровар (02).jpg|Бровар Старая Мыш. Архітэктурны элемент.jpg|Частка архітэктурнага дэкору Старая Мыш. Поле.jpg|Поле </gallery> {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} * ''Дубейка, В. М.'' На беразе Мышанкі. — Мінск : Чатыры чвэрці, 2018. — 288 с. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{ГБ|http://globustut.by/star_mysh/index.htm}} {{Навамышскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Навамышскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Старая Мыш| ]] cfugqlm6mntkdtdisnu8byl05fn31pi 0 218577 5122549 4315537 2026-04-06T10:13:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122549 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Цюхнявічы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Ciuchniavičy_(01).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53 |lat_min = 15 |lat_sec = 20 |lon_dir = E|lon_deg = 25 |lon_min = 48 |lon_sec = 22 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет = Навамышскі |пассавет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |OpenStreetMap = 242991710 }} '''Цюхняві́чы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Ciuchniavičy}}, {{lang-ru|Тюхневичи}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навамышскі сельсавет|Навамышскага сельсавета]]. Размешчаны за 24 км на паўночны захад ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], за 5 км ад чыгуначнай станцыі [[Мордзічы]] на лініі Баранавічы — [[Ліда]]. == Гісторыя == У пачатку XX стагоддзя вёска ў Люшнеўскай воласці [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Моўчадскай гміне Слонімскага павета Навагрудскага ваяводства. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. З 15 студзеня 1940 года ў [[Навамышскі раён|Навамышскім раёне]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай]], з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 8 красавіка 1957 года ў Баранавіцкім раёне. У час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] з канца чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінула 28 вяскоўцаў. Да 26 чэрвеня 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Цешаўлянскі сельсавет|Цешаўлянскага сельсавета]]<ref>{{cite web | author = | last = | first = | authorlink = | coauthors = | date = | url = http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82/type-%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/286-26.06.2013.htm| archiveurl = https://web.archive.org/web/20150802203908/http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82/type-%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/286-26.06.2013.htm| archivedate = 2 жніўня 2015| title = Решение Брестский облсовет 286 26.06.2013 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Барановичского района Брестской области| format = | work = | publisher = | accessdate = 2 жніўня 2015 | language = ru| postscript = }}</ref>. == Насельніцтва == * 15 дамоў, 94 жыхары (1921) * 181 жыхар (1939) * 144 жыхары (1959) * 145 жыхароў (1970) * 38 двароў, 50 жыхароў (1998) * 25 гаспадарак, 38 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навамышскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Навамышскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Цюхнявічы| ]] sishotcm1qnqvntfmtubo6dh1hd6ftq 0 218579 5122564 4315544 2026-04-06T10:15:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122564 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Шпакоўцы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Špakoŭcy_(01).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53 |lat_min = 14 |lat_sec = 25 |lon_dir = E|lon_deg = 25 |lon_min = 49 |lon_sec = 33 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет = Навамышскі |пассавет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |OpenStreetMap = 242991693 }} '''Шпако́ўцы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Špakoŭcy}}, {{lang-ru|Шпаковцы}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навамышскі сельсавет|Навамышскага сельсавета]]. Размешчаны за 22 км на паўночны захад ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], за 4 км ад чыгуначнай станцыі [[Мордзічы]] на лініі Баранавічы — [[Ліда]]. == Гісторыя == У 1897 годзе вёска ў Навамышскай воласці [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], працавалі [[хлебазапасны магазін]], карчма, ветраны млын. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Навамышскай гміне Баранавіцкага павета Навагрудскага ваяводства. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. З 15 студзеня 1940 года ў [[Навамышскі раён|Навамышскім раёне]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай]], з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 8 красавіка 1957 года ў Баранавіцкім раёне. У час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] з канца чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінула 8 вяскоўцаў. Да 26 чэрвеня 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Цешаўлянскі сельсавет|Цешаўлянскага сельсавета]]<ref>{{cite web | author = | last = | first = | authorlink = | coauthors = | date = | url = http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82/type-%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/286-26.06.2013.htm| archiveurl = https://web.archive.org/web/20150802203908/http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82/type-%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/286-26.06.2013.htm| archivedate = 2 жніўня 2015| title = Решение Брестский облсовет 286 26.06.2013 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Барановичского района Брестской области| format = | work = | publisher = | accessdate = 2 жніўня 2015 | language = ru| postscript = }}</ref>. == Насельніцтва == * 23 двары, 209 жыхароў (1897) * 41 двор, 304 жыхары (1909) * 40 дамоў, 224 жыхары (1921) * 237 жыхароў (1959) * 221 жыхар (1970) * 50 двароў, 67 жыхароў (1998) * 32 гаспадаркі, 50 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навамышскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Навамышскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] aa8tyujmao2wkr6istnarlqkxx15mwt 0 218582 5122546 5096861 2026-04-06T10:13:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122546 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Цешаўле |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Ciešaŭlie_(01).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53 |lat_min = 13 |lat_sec = 43 |lon_dir = E|lon_deg = 25 |lon_min = 49 |lon_sec = 06 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет = Навамышскі |пассавет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |OpenStreetMap = 242991705 }} '''Це́шаўле'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Ciešaŭlie}}, {{lang-ru|Тешевле}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навамышскі сельсавет|Навамышскага сельсавета]]. Размешчана за 20 км на паўночны захад ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], за 4 км ад чыгуначнай станцыі [[Мордзічы]] на лініі Баранавічы — [[Ліда]], за 2 км ад ракі [[Мышанка (рака)|Мышанкі]], на аўтадарозе [[Дзятлава]] — [[Новая Мыш]]. == Гісторыя == У 1897 годзе вёска Навамышскай воласці [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], працавалі [[хлебазапасны магазін]] і карчма. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Навамышскай гміне Баранавіцкага павета Навагрудскага ваяводства. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. З 12 кастрычніка 1940 года цэнтр сельсавета [[Навамышскі раён|Навамышскага раёна]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай]], з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 8 красавіка 1957 года Баранавіцкага раёна. У час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] з канца чэрвеня 1941 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Вызвалена 8 ліпеня 1944 года. Пры вызваленні вёскі Цешаўля вызначыўся камандзір агнявога ўзвода артылерыйска-мінамётнага палка старшы лейтэнант Р. А. Чакмянёў. 8 ліпеня 1944 года ўзвод пад яго камандаваннем захапіў абарончы пункт гітлераўцаў у вёсцы, адбіў тут 2 контратакі праціўніка, знішчыў 4 танкі і каля 250 гітлераўцаў. Чакмянёў загінуў у гэтым баі, пахаваны ў суседнім пасёлку [[Першамайскі (Баранавіцкі раён)|Першамайскім]]. 25 верасня 1944 года Чакмянёву прысвоена званне [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]]. На франтах вайны загінула 40 вяскоўцаў. Да 26 чэрвеня 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Цешаўлянскі сельсавет|Цешаўлянскага сельсавета]]<ref>{{cite web | author = | last = | first = | authorlink = | coauthors = | date = | url = http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82/type-%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/286-26.06.2013.htm| archiveurl = https://web.archive.org/web/20150802203908/http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82/type-%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/286-26.06.2013.htm| archivedate = 2 жніўня 2015| title = Решение Брестский облсовет 286 26.06.2013 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Барановичского района Брестской области| format = | work = | publisher = | accessdate = 2 жніўня 2015 | language = ru| postscript = }}</ref>. == Інфраструктура == * Выканком сельсавета * Калгасная сядзіба * Механічныя майстэрні * Ветэрынарны ўчастак * Клуб * Бібліятэка * Дом быту * Бальніца * Сярэдняя школа (з 1997 года працуе краязнаўчы музей) * Аддзяленне сувязі * Аўтаматычная тэлефонная станцыя * Ашчадны банк * 2 магазіны == Насельніцтва == * 68 двароў, 717 жыхароў (1897) * 130 двароў, 920 жыхароў; маёнтак — 9 двароў, 77 жыхароў (1909) * 109 дамоў, 20 жыхароў; фальварак — 4 дамы, 20 жыхароў (1921) * 885 жыхароў, у былым фальварку — 11 жыхароў (1939) * 310 жыхароў (1959) * 753 жыхары (1970) * 208 гаспадарак, 673 жыхары (1998) * 262 гаспадаркі, 630 жыхароў (2003)<ref name="БЭ17">{{крыніцы/БелЭн|17к}}</ref> * 248 гаспадарак, 617 жыхароў (2005) == Памятныя мясціны == * Помнік землякам, якія загінулі ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] == Вядомыя асобы == * [[Адольф Кабылінскі]] (1816—1894) — калекцыянер, збіральнік шляхецкага гумарыстычнага фальклору. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} * {{Крыніцы/БелЭн|17|Цешаўля||109}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навамышскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Навамышскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] lketa13pnmhyidcbngepl29nlzzuuqw 0 219327 5122415 5064159 2026-04-06T09:53:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122415 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Аграгарадок |беларуская назва = Карчова |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53|lat_min = 22|lat_sec = 2 |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 7|lon_sec = 0 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет2 = Гарадзішчанскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = Туганавічы |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Karčova |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Карчо́ва'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Karčova}}, {{lang-ru|Карчёво}}) — [[аграгарадок]]<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazaby11/region27/text878.htm Решение Барановичского районного Совета депутатов от 14.03.2008 N 47 «О преобразовании сельских населенных пунктов Барановичского района в агрогородки»]</ref> у [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Гарадзішчанскага сельсавета]]. Размешчаны за 35 км на поўнач ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], за 1 км ад ракі [[Сэрвач (прыток Нёмана)|Сэрвач]]. == Назва == Найранейшая назва '''Туганавічы''', як і пазнейшая '''Туганава''', напэўна, антрапанімічная. У краязнаўчай літаратуры сцвярджаюць, што ''Туган'' быў татарынам, што звычайна падмацоўваюць згаданымі пад 1566 і 1570 гадамі паблізу Туганавіч урочышчамі Ардынка (Ардынцоўшчына), Татараўшчына і «гаем альховым за татарамі». Аднак пэўны Туган з крыніц не вядомы. Родавае паданне [[Туган-Бараноўскія|Туган-Бараноўскіх]] звязвае Туганавічы са сваім продкам часоў вялікага князя Вітаўта — мурзой Тэмірам Туган-беем{{Няма АК}}. Магчыма, версія татарскага паходжання назвы даволі позняя, бо Адам Міцкевіч, добра знаёмы з мясцовасцю і мясцовымі паданнямі, выводзіць князя Тугана, гаспадара горада Свіцязь, саюзнікам або васалам князя Міндоўга{{Няма АК}}. Сярод балцка-літоўскіх двухасноўных імёнаў вядомыя асновы ''Tu-, Gan-'', якія ў імёнах тыпу ''Tu-gaud’as, Tu-min’as, Bu-gan’as, Sta-gan’as''<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 88, 151.</ref>. Паблізу былых Туганавічаў, пад [[Карэлічы|Карэлічамі]] — [[Тударава (Карэліцкі раён)|Тударава]], ад ''Tu-daras'' з той жа першай асновай ''Tu-''. Непасрэдна ў туганаўскім наваколлі — адыменныя тапонімы [[Трацэвічы]], [[Трасейкі]], [[Равіны (Малюшыцкі сельсавет)|Равіны]] (< ''Tratas, Traseikis, Rovinas''){{Няма АК}}. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === У сярэдзіне XV стагоддзя Туганавічы належалі панам [[Юшка Гойцавіч|Юшку]] і [[Івашка Гойцавіч|Івашку Гойцавічам]], тады пан Івашка даў дзве «службы» ў Туганавічах наваградскаму баярыну, продку Цяраевічаў. Паны Гойцавічы не пакінулі нашчадкаў і не жылі ўжо да 1470 года, спадкаваў ім вялікі князь [[Казімір IV Ягелончык|Казімір]], якія даў адну частку Туганавічаў князю Івану Масальскаму, а другую — пану Мікалаю Няміравічу. Упершыню сяло '''Туганава''' згадваецца 10 чэрвеня 1471 года, калі маршалак гаспадарскі Мікалай Няміравіч запісаў яго сваёй жонцы Альжбеце, а пасля яе смерці — касцёлу ў Ішкалдзі пад юрысдыкцыю віленскага біскупа. Аднак пасля смерці пана Мікалая Няміравіча (каля 1489) яго частка Туганавічаў вярнулася да вялікага князя Казіміра. Пасля паланення, напэўна, у [[Бітва на Ведрашы (1500)|бітве на Вядрошы]], князя Сямёна Іванавіча Масальскага, да гаспадара, ужо вялікага князя Аляксандра, перайшла і другая частка Туганавічаў. У 1509 годзе князь Сямёнавіч Іванавіч вярнуўся пасля 9-гадовага палону і ў 1510 годзе ўжо вялікі князь [[Жыгімонт I Стары|Жыгімонт Стары]] зноў даў яму Туганавічы, а ў 1511 годзе дадаў да іх сенажаць і поле. У 1514 годзе гаспадар разбіраў спрэчку свайго двараніна Сямёна Іванавіча з яго туганавіцкімі суседзямі Грынем і Еськам Цяраевічамі (Тэраевічамі), баярамі наваградскімі. Лістом ад 31 студзеня 1529 года вялікі князь Жыгімонт Стары зноў пацвердзіў Сямёну Іванавічу двор Туганавічы, а таксама дадаў мядовую і піўную карчму ў [[Цырын]]е і поле ў [[Варонча|Варончы]]. У 1556 годзе ў Туганавічах праведзена валочная памера, тым часам двор ужо належаў сынам Сямёна Іванавіча — Міхаілу і Івану, якія называліся прыдомкам Туганаўскія. У XVII стагоддзі маёнткам па частках валодалі Дайнэкі, Гарніцкія, Касцянецкія і Туганоўскія. З 1758 года Туганавічы сталі ўласнасцю [[род Верашчакаў|Верашчакаў]]. У другой палове XVIII стагоддзя створаны [[Туганавіцкі парк|Туганавіцкі пейзажны парк]], плошчай каля 5 га. === Пад уладай Расійскай імперыі === Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1793) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1798 годзе маёнтак і вёска Туганавічы мелі 40 дамоў. Частымі гасцямі гаспадароў маёнтка былі [[Адам Міцкевіч]], [[Ян Чачот]], [[Тамаш Зан]], [[Ігнат Дамейка]]. З 1831 года маёнтак зноў набылі Туганоўскія. [[Канстанцін Туганоўскі]] ўзяў шлюб з Соф’яй [[род Верашчакаў|Верашчакай]]; падтрымліваў сувязі з [[Кастусь Каліноўскі|Кастусём Каліноўскім]], дапамагаў яму ў рэвалюцыйнай барацьбе. У час [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] у маёнтку Туганавічы была створана зброевая майстэрня, адкуль зброя перапраўлялася ў адзін з цэнтраў паўстання — [[Мілавіды (Баранавіцкі раён)|Мілавіды]]. === Найноўшы час === У 1909 годзе вёска Карчова ў [[Цырынская воласць|Цырынскай воласці]] [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у [[Цырынская гміна|Цырынскай гміне]] [[Навагрудскі павет (1921—1940)|Навагрудскага павета]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. З 15 студзеня 1940 года ў [[Гарадзішчанскі раён|Гарадзішчанскім раёне]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай]], з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 25 снежня 1962 года ў Баранавіцкім раёне. <center><gallery widths=150 heights=150 mode=packed perrow="4"> 1861. Туганавічы, двор і пуня.jpg|[[Вікенцій Дмахоўскі]]. Туганавічы, двор і пуня. 1861 Tuhanavičy, Vieraščaka. Туганавічы, Верашчака (N. Orda, 1876) (1).jpg|Туганавічы на малюнку [[Напалеон Орда|Н. Орды]]. XIX ст. Tuhanavičy, Vieraščaka. Туганавічы, Верашчака (N. Orda, 24.07.1876).jpg|Туганавічы на малюнку [[Напалеон Орда|Н. Орды]]. XIX ст. Tuhanavičy, Vieraščaka. Туганавічы, Верашчака (N. Orda, 23.07.1876).jpg|Туганавічы на малюнку [[Напалеон Орда|Н. Орды]]. XIX ст. </gallery></center> З 16 ліпеня 1954 года па 26 чэрвеня 2013 года вёска ўваходзіла ў склад і з’яўлялася цэнтрам [[Карчоўскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Карчоўскага сельсавета]]<ref>{{cite web | author = | last = | first = | authorlink = | coauthors = | date = | url = http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82/type-%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/286-26.06.2013.htm| archiveurl = https://web.archive.org/web/20150802203908/http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82/type-%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/286-26.06.2013.htm| archivedate = 2 жніўня 2015| title = Решение Брестский облсовет 286 26.06.2013 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Барановичского района Брестской области| format = | work = | publisher = | accessdate = 2 жніўня 2015 | language = ru| postscript = }}</ref>. == Інфраструктура == * 1971 год — камбінат бытавога абслугоўвання, 8-гадовая школа, клуб, бібліятэка, ветэрынарны ўчастак, аддзяленне сувязі, магазін. * 1998 год — сядзібы выканкома сельсавета і калгаса, механічныя майстэрні, ветэрынарны ўчастак, базавая школа, клуб, бібліятэка, аддзяленне сувязі, Дом быту, магазін. == Насельніцтва == * 74 двары, 517 жыхароў (1909) * 342 жыхары (1959) * 445 жыхароў (1970) * 123 гаспадаркі, 413 жыхароў (1971) * 175 падвор’яў, 496 жыхароў (1998) * 175 гаспадарак, 464 жыхары (2005) == Славутасці == * [[Туганавіцкі парк]] (другая палова XVIII стагоддзя), на левым беразе р. [[Сэрвач (прыток Нёмана)|Сэрвач]] — {{ГККРБ 4|113Г000729}} * [[Камень філарэтаў]], у глыбокім яры недалёка ад парка — геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння * [[Дубы-блізняты Туганавіцкія|Дубы-блізняты «Туганавіцкія»]] — помнікі прыроды рэспубліканскага значэння * Брацкая магіла савецкіх воінаў * [[Царква прападобнага Серафіма Сароўскага (Карчова)|Царква прападобнага Серафіма Сароўскага]] (2008) === Старачаная спадчына === [[Файл:Tuhanowiczy - dwor - fasad - before 1899 AD.jpg|міні|Сядзіба ў Туганавічах. Канец XIX ст.]] * Сядзіба Верашчакаў == Вядомыя ўраджэнцы == * [[Марыля Верашчака]] (1799—1863) — каханая [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]]. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} * {{Крыніцы/Памяць/Баранавічы і Баранавіцкі раён}} — С. 61. * РИБ Т. 20. — кн. I., № 130 Стб. [https://runivers.ru/bookreader/book428311/#page/268/mode/1up 170-171] (20.6.1514); — кн. II. № 82 Стб. [https://runivers.ru/bookreader/book428311/#page/502/mode/1up 637-640] (20.10.1510). * ''Шаблюк В. У.'' Двор у Туганавічах. — Мн.: Полымя, 1996. — 48 с.: іл., 17 см — <nowiki>ISBN 985-07-0076-9</nowiki> == Спасылкі == {{Commons|Category:Karčova}} * {{ГБ|http://globustut.by/karchova/index.htm}} {{Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)}} [[Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Карчова| ]] oi6wd0d80i1t8xkfwjvzgcnb5eywvzz 0 219923 5122268 5104903 2026-04-06T09:31:16Z Rabbi Mendl 19651 ілюстрацыя 5122268 wikitext text/x-wiki 2015 год пачаўся з падзей, якія пакідаюць прыкметны след у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва. == Падзеі == === I квартал === * [[9 студзеня]] — [[23 студзеня]]: выстаўка жывапісу '''«Адначасова»''' — Iрына Ясюкайць-Дударава, Вольга Бычко, Таццяна Грыневiч, Сафiя Пiскун, галерэя «Акадэмiя», Мінск * [[14 студзеня]]: адкрыццё мемарыяльнай выстаўкі твораў [[Графіка (мастацтва)|графікі]] [[Народны мастак Беларусі|народнага мастака Беларусі]] [[Арлен Міхайлавіч Кашкурэвіч|Арлена Кашкурэвіча]] «Ab imo pectore» ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі]]<ref>[http://artmuseum.by/ru/news/novosti-2015/otkryitie-vyistavki-arlena-kashkurevicha-ab-imo-pectore-ot-vsej-dushi ''ArtMuseum.by''. Открытие выставки Арлена Кашкуревича «Ab imo pectore» («От всей души») {{ref-ru}}]</ref> * [[15 студзеня]]: адкрыццё экспазіцыі [[жывапіс]]у і [[Графіка (мастацтва)|графікі]] беларускай мастацкай дынастыі [[Барыс Уладзіміравіч Аракчэеў|Аракчээевых]] '''«Зачараваныя зімой»''' у Мастацкай галерэі [[Інстытут тэалогіі імя святых Мяфодзія і Кірыла БДУ|Інстытута тэалогіі БДУ]]<ref>[http://inst.bsu.by/ru/node/1348/15-yanvarya-2015-goda-v-hudozhestvennoy-galeree-instituta-teologii-bgu-sostoyalos-otkrytie 15 января 2015 года в Художественной галерее Института теологии БГУ состоялось открытие экспозиции «Зачарованные зимой»]{{Недаступная спасылка}}</ref> * [[16 студзеня]] — [[9 лютага]]: выстаўка акварэляў беларускага мастака [[Сяргей Анатолевіч Пісарэнка|Сяргея Пісарэнкі]] '''«Цьмяныя аповеды»''' ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі]]<ref>[http://artmuseum.by/ru/news/novosti-2015/otkryitie-vyistavki-sergeya-pisarenko-tumannyie-rasskazyi Открытие выставки Сергея Писаренко «Туманные рассказы» {{ref-ru}}]</ref> * [[16 студзеня]] — [[12 лютага]]: выстаўка твораў беларускага скульптара Андрэя Асташова '''«Дзявочы дазор»''' ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі]]<ref>[http://artdigest-belarus.com/fotootchety/43-otkrytie-vystavki-devichiy-dozor.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150405100216/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/43-otkrytie-vystavki-devichiy-dozor.html |date=5 красавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150405100216/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/43-otkrytie-vystavki-devichiy-dozor.html |date=5 красавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150405100216/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/43-otkrytie-vystavki-devichiy-dozor.html |date=5 красавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150405100216/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/43-otkrytie-vystavki-devichiy-dozor.html |date=5 красавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150405100216/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/43-otkrytie-vystavki-devichiy-dozor.html |date=5 красавіка 2015 }} ''ArtDigest-Belarus''. Открытие выставки Андрея Осташова «Девичий Дозор» {{ref-ru}}] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150405100216/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/43-otkrytie-vystavki-devichiy-dozor.html |date=5 красавіка 2015 }}</ref> * [[17 студзеня]] — 100-годдзе з дня нараджэння беларускага жывапісца [[Антон Стафанавіч Бархаткоў|Антона Стафанавіча Бархаткова]] * [[20 студзеня]] — [[14 лютага]]: персанальная выстаўка Алены Сысун '''«Збіраючы растачонае»''', [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]<ref>[http://www.modernartmuseum.by/by/all/vyistavki/vyistaka_alenyi_syisun_zbraya_rastachonae.html Выстаўка Алены Сысун «Збіраючы растачонае» ]{{Недаступная спасылка}}</ref> * [[21 студзеня]]: '''«Кераміка ночы»''', выніковая выстаўка пленэра «Арт-[[Жыжаль]] — 2014», Цэнтр Сучасных Мастацтваў, Мінск <center><gallery mode=packed heights=190> Выява:Art Zhyzhal 2014 exhibition Center of Contemporary Art in Minsk.JPG Выява:Art Zhyzhal 2014 exhibition in Minsk Center of Contemporary Art.JPG </gallery></center> * [[21 студзеня]]: у Цэнтры Сучасных Мастацтваў адбылася прэс-канферэнцыя, на якой была прадстаўлена канцэпцыя беларускага павільёна 56-й Венецыянскай біенале сучаснага мастацтва – праект '''«Архіў сведкі вайны»''' (куратарская група: Аляксей Шынкарэнка, Вольга Рыбчынская). Праект рэалізуецца пры ўдзеле [[Канстанцін Уладзіміравіч Селіханаў|Канстанціна Селіханава]], які стаў пераможцам конкурсу куратарскіх канцэпцый, праведзенага Міністэрствам культуры Рэспублікі Беларусь. <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Press conference about 56 Venice Biennale in Contemporary Art Center, Minsk 21.01.2015 01.JPG Выява:Press conference about 56 Venice Biennale in Contemporary Art Center, Minsk 21.01.2015 02.JPG Выява:Press conference about 56 Venice Biennale in Contemporary Art Center, Minsk 21.01.2015 08.JPG Выява:Press conference about 56 Venice Biennale in Contemporary Art Center, Minsk 21.01.2015 13.JPG Выява:Press conference about 56 Venice Biennale in Contemporary Art Center, Minsk 21.01.2015 18.JPG Выява:Press conference about 56 Venice Biennale in Contemporary Art Center, Minsk 21.01.2015 19.JPG </gallery></center> * [[21 студзеня]] — [[22 лютага]]: выстаўка жывапісу '''«Залаты век»''', мастацкая галерэя Міхаіла Савіцкага, Мінск<ref>[http://antrakt.by/news/all-news/otkrytie-vystavki-zhivopisi-zolotoj-vek {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150419073629/http://antrakt.by/news/all-news/otkrytie-vystavki-zhivopisi-zolotoj-vek |date=19 красавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150419073629/http://antrakt.by/news/all-news/otkrytie-vystavki-zhivopisi-zolotoj-vek |date=19 красавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150419073629/http://antrakt.by/news/all-news/otkrytie-vystavki-zhivopisi-zolotoj-vek |date=19 красавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150419073629/http://antrakt.by/news/all-news/otkrytie-vystavki-zhivopisi-zolotoj-vek |date=19 красавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150419073629/http://antrakt.by/news/all-news/otkrytie-vystavki-zhivopisi-zolotoj-vek |date=19 красавіка 2015 }} Открытие выставки живописи «Золотой век» {{ref-ru}}] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150419073629/http://antrakt.by/news/all-news/otkrytie-vystavki-zhivopisi-zolotoj-vek |date=19 красавіка 2015 }}</ref> <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Exhibition 10 years Artel of Belarusian Artists 21.01.2015 01.JPG Выява:The exhibition 10 years Artel of Belarusian Artists 21.01.2015 03.JPG Выява:The exhibition 10 years Artel of Belarusian Artists 21.01.2015 01.JPG Выява:The exhibition 10 years Artel of Belarusian Artists 21.01.2015 04.JPG Выява:The exhibition 10 years Artel of Belarusian Artists 21.01.2015 05.JPG Выява:The exhibition 10 years Artel of Belarusian Artists 21.01.2015 02.JPG </gallery></center> * [[22 студзеня]]: адкрыццё мемарыяльнай выстаўкі твораў [[Канстанцін Пятровіч Шаранговіч|Канстанціна Шаранговіча]], [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]] * [[22 студзеня]] — [[22 лютага]]: Рэспубліканская выстаўка тэкстыльнай скульптуры '''«Снежнае лета»''', галерэя «Ракурс», [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]] <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Exhibition Plein Air Snowy Summer National Library 22.01.2015.JPG Выява:Exhibition Plein Air Snowy Summer National Library 22.01.2015 Lodmila Klochko.JPG Выява:Exhibition Plein Air Snowy Summer National Library 22.01.2015 Igor Zosimovich.JPG Выява:Exhibition Plein Air Snowy Summer National Library 22.01.2015 01.JPG Выява:Exhibition Plein Air Snowy Summer National Library 22.01.2015 Oleg Ustinovich.JPG Выява:Exhibition Plein Air Snowy Summer National Library 22.01.2015 02.JPG </gallery></center> * [[23 студзеня]] — [[23 лютага]]: выстаўка твораў [[жывапіс]]у Ілоны Касабукі '''«Танец ветру»''' ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі]]<ref>[http://artdigest-belarus.com/fotootchety/47-otkrytie-vystavki-tanec-vetra.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150405095337/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/47-otkrytie-vystavki-tanec-vetra.html |date=5 красавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150405095337/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/47-otkrytie-vystavki-tanec-vetra.html |date=5 красавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150405095337/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/47-otkrytie-vystavki-tanec-vetra.html |date=5 красавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150405095337/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/47-otkrytie-vystavki-tanec-vetra.html |date=5 красавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150405095337/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/47-otkrytie-vystavki-tanec-vetra.html |date=5 красавіка 2015 }} ''ArtDigest-Belarus''. Открытие выставки Илоны Кособуко «Танец ветра» {{ref-ru}}] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150405095337/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/47-otkrytie-vystavki-tanec-vetra.html |date=5 красавіка 2015 }}</ref> <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Dance of Wind by ILONA Kasabuka in National Art Museum of Belarus 23.01.2015 05.JPG Выява:Dance of Wind by ILONA Kasabuka in National Art Museum of Belarus 23.01.2015 06.JPG Выява:Dance of Wind by ILONA Kasabuka in National Art Museum of Belarus 23.01.2015 Volga Arkhipava.JPG Выява:Dance of Wind by ILONA Kasabuka in National Art Museum of Belarus 23.01.2015 Usevalad Shvaiba.JPG Выява:Dance of Wind by ILONA Kasabuka in National Art Museum of Belarus 23.01.2015 14.JPG Выява:Dance of Wind by ILONA Kasabuka in National Art Museum of Belarus 23.01.2015 Piotr Kravchenko.JPG </gallery></center> * [[23 студзеня]] — [[13 лютага]]: выстаўка твораў жівапісу [[Леанід Дзмітрыевіч Шчамялёў|Леаніда Шчамялёва]] '''«Белае сонца блакітнай зімы»''', Гарадская мастацкая галерэя твораў Л. Шчамялёва <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Opening of an exhibition of Leonid Shchemelyov 23.01.2015.JPG Выява:Opening of an exhibition of Leonid Shchemelyov 23.01.2015 02.JPG Выява:Opening of an exhibition of Leonid Shchemelyov 23.01.2015 04.JPG Выява:Opening of an exhibition of Leonid Shchemelyov 23.01.2015 09.JPG Выява:Opening of an exhibition of Leonid Shchemelyov 23.01.2015 12.JPG Выява:Opening of an exhibition of Leonid Shchemelyov 23.01.2015 15.JPG </gallery></center> * [[23 студзеня]]: адкрыццё калектыўнай выстаўкі '''«Вілейскія далягляды»''' беларускіх мастакоў Вольгі Гацко, Уладзіміра Сайко, Андрэя Лычкоўскага, Фёдара Ладуцька і Яўгена Шунейкі, выставачная зала Вілейскага краязнаўчага музея<ref>{{Cite web |url=http://kraj.by/belarus/news/100-letie-pervoy-mirovoy-voyni/-hudogniki-ostavili-na-pamyat-malenkim-vileychanam-ih-portreti-kotorie-napisali-vo-vremya-master-klassa-foto-2015-01-27 |title=Коллективная выставка «Вілейскія далягляды» {{ref-ru}} |access-date=20 красавіка 2015 |archive-date=21 верасня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190921112122/https://kraj.by/belarus/news/100-letie-pervoy-mirovoy-voyni/-hudogniki-ostavili-na-pamyat-malenkim-vileychanam-ih-portreti-kotorie-napisali-vo-vremya-master-klassa-foto-2015-01-27 |url-status=dead }}</ref> * [[26 студзеня]]: адбылася сустрэча дыскусійнага клуба на галерэі Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь. Тэма абмеркавання '''«Што такое сучасны рэалізм? Ці сучасны сучасны рэалізм?»''' па выніках персанальнай выставы жывапісу Марыі і Мікалая Ісаёнкаў «Двое пад адным дахам». У абмеркаванні прынялі ўдзел экспаненты, мастакі, мастацтвазнаўцы і журналісты: Вольга Архіпава, [[Мікола Бушчык]], Пётра Васілеўскі, [[Аляксандр Мікалаевіч Грышкевіч|Аляксандр Грышкевіч]], [[Сямён Уладзіміравіч Дамарад|Сямён Дамарад]], Ларыса Міхневіч, Наталля Сяліцкая, Ілля Свірын (Сін), Надзея Усава, [[Ларыса Давыдаўна Фінкельштэйн|Ларыса Фінкельштэйн]], [[Канстанцін Уладзіміравіч Селіханаў|Канстанцін Селіханаў]], Аляксандр Радаеў. <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Round table about REALISM in Belarusian National Museum of Arts 26.01.2015 01.JPG Выява:Round table about REALISM in Belarusian National Museum of Arts 26.01.2015 02.JPG Выява:Round table about REALISM in Belarusian National Museum of Arts 26.01.2015 03.JPG Выява:Round table about REALISM in Belarusian National Museum of Arts 26.01.2015 04.JPG Выява:Round table about REALISM in Belarusian National Museum of Arts 26.01.2015 08.JPG Выява:Round table about REALISM in Belarusian National Museum of Arts 26.01.2015 07.JPG </gallery></center> * [[27 студзеня]] — [[9 лютага]]: выстаўка жывапісу Антона Вырвы, «Галерэя Мастацтва», Мінск * [[29 студзеня]] — [[24 лютага]]: выстаўка '''«Сустрэча»''', Галерэя «Вільнюс», Мінск. 16 мастакоў прадставілі каля 50 работ (жывапіс, акварэль, графіка). Сярод аўтараў — Мікалай Ісаёнак, Віталь Чарнабрысаў, Віктар Васюкевіч, Уладзімір Сытчанка, Уладзіслаў Петручык, Юрый Яскевіч, Генадзь Капусцін і іншыя<ref>[http://minsknews.by/blog/2015/01/30/v-galeree-vilnyus-otkryilas-vyistavka-raznozhanrovyih-rabot-16-hudozhnikov/ У галерэі «Вільнюс» адкрылася выстаўка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160819083343/http://minsknews.by/blog/2015/01/30/v-galeree-vilnyus-otkryilas-vyistavka-raznozhanrovyih-rabot-16-hudozhnikov/ |date=19 жніўня 2016 }}</ref> * [[3 лютага]] — [[28 лютага]]: выстаўка мастацкага тэкстылю і керамікі '''«Сем + Два»''', Цэнтр Сучасных Мастацтваў, Мінск * [[3 лютага]] — [[4 сакавіка]]: выстаўка '''«Код памяці»''', прысвечаная 90-годдзю адзінага ў сваім родзе ў Брэсце і Беларусі горадабудаўнічага помніка драўлянай архітэктуры — калоніі Варбурга. Музей «Выратаваныя мастацкія каштоўнасці», Брэст. У экспазіцыю ўвайшлі фотаздымкі, выкананыя берасцейцамі ў калоніі імя Варбурга, аўтарскія малюнкі-рэканструкцыі У. М. Губенка, архіўныя здымкі з фонду Амерыканскага габрэйскага камітэта «Джойнт», зробленыя ў 1923—1924 гадах у калоніі Ф. Варбурга, арыгінальныя прадметы і матэрыялы з фондаў Брэсцкага абласнога краязнаўчага музея і музея Брэсцкай яўрэйскай абшчыны<ref>{{Cite web |url=http://euimedia.com/menu/aktualii-1/muziei-vyratavanyia-kashtounastsi-bieras-tsia-zaprashaie-na-vystavu-kod-pamiatsi |title=Музей «Выратаваныя каштоўнасці» Бярэсця запрашае на выставу «Код памяці». |access-date=16 красавіка 2015 |archive-date=14 лютага 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160214131406/http://euimedia.com/menu/aktualii-1/muziei-vyratavanyia-kashtounastsi-bieras-tsia-zaprashaie-na-vystavu-kod-pamiatsi |url-status=dead }}</ref> * [[5 лютага]]: лекцыя міжнароднага эксперта ў галіне культурнай палітыкі і менеджменту ў культуры, кіраўніка секцыі [[ЮНЕСКА]] па культурнай палітыцы, прафесара і дэкана факультэта драматычных мастацтваў Універсітэта мастацтваў у [[Белград]]зе [[Мілена Драгічэвіч-Шэшыч|Мілены Драгічэвіч-Шэшыч]] '''«Сучаснае мастацтва як каталізатар сацыяльных зменаў»''', Галерэі сучаснага мастацтва «Ў»<ref>[http://artdigest-belarus.com/novosti/minsk/51-lekciya-mileny-dragichevich-sheshich.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305063603/http://artdigest-belarus.com/novosti/minsk/51-lekciya-mileny-dragichevich-sheshich.html |date=5 сакавіка 2016 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305063603/http://artdigest-belarus.com/novosti/minsk/51-lekciya-mileny-dragichevich-sheshich.html |date=5 сакавіка 2016 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305063603/http://artdigest-belarus.com/novosti/minsk/51-lekciya-mileny-dragichevich-sheshich.html |date=5 сакавіка 2016 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305063603/http://artdigest-belarus.com/novosti/minsk/51-lekciya-mileny-dragichevich-sheshich.html |date=5 сакавіка 2016 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305063603/http://artdigest-belarus.com/novosti/minsk/51-lekciya-mileny-dragichevich-sheshich.html |date=5 сакавіка 2016 }} ''ArtDigest-Belarus''. Лекция Милены Драгичевич-Шешич {{ref-ru}}] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305063603/http://artdigest-belarus.com/novosti/minsk/51-lekciya-mileny-dragichevich-sheshich.html |date=5 сакавіка 2016 }}</ref> <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Lecture of Milena Dragicevic Sesic in Minsk 5.02.2015 05.JPG Выява:Lecture of Milena Dragicevic Sesic in Minsk 5.02.2015 06.JPG Выява:Lecture of Milena Dragicevic Sesic in Minsk 5.02.2015 04.JPG Выява:Lecture of Milena Dragicevic Sesic in Minsk 5.02.2015 08.JPG Выява:Lecture of Milena Dragicevic Sesic in Minsk 5.02.2015 13.JPG Выява:Lecture of Milena Dragicevic Sesic in Minsk 5.02.2015 14.JPG </gallery></center> * [[6 лютага]] — [[2 сакавіка]]: выстаўка жывапісу і графікі народнага мастака Беларусі [[Уладзімір Іванавіч Стальмашонак|Уладзіміра Стальмашонка]] (1928–2013) '''«Летапіс часу»''', [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]] * [[10 лютага]]: '''«Сустрэча з Шапенам...»''' — творчая вечарына з беларускім мастаком [[Алесь Пушкін|Алесем Пушкіным]], Антыкавярня «Дом Фішера», Мінск. Прэзэнтацыя партрэта [[Фрыдэрык Шапен|Фрыдэрыка Шапэна]], аўтар Алесь Пушкін. Музыку [[Фрэдэрык Шапен|Шапена]] выконвалі на [[фартэпіяна]] Аляксандра Клінцэвіч, Ганна Ахрэм. <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Evening with Ales Pushkin - Presentation Portrait of Chopin in Anticafe Fisher 10.02.2015 01.JPG Выява:Evening with Ales Pushkin - Presentation Portrait of Chopin in Anticafe Fisher 10.02.2015 06.JPG Выява:Evening with Ales Pushkin - Presentation Portrait of Chopin in Anticafe Fisher 10.02.2015 07.JPG Выява:Evening with Ales Pushkin - Presentation Portrait of Chopin in Anticafe Fisher 10.02.2015 13.JPG Выява:Evening with Ales Pushkin - Presentation Portrait of Chopin in Anticafe Fisher 10.02.2015 16.JPG Выява:Evening with Ales Pushkin - Presentation Portrait of Chopin in Anticafe Fisher 10.02.2015 18.JPG </gallery></center> * [[10 лютага]] — [[23 лютага]]: выстаўка жывапісу Аксаны Еўдакіменка '''«Дыялог»''', «Галерэя Мастацтва», Мінск * [[11 лютага]]: адкрыццё выставы '''«Прарок свайго часу. [[Адам Міцкевіч]]. Ілюстрацыі і медалі»''', філіял Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь Музее «[[Дом Ваньковічаў]]. Культура і мастацтва першай паловы XIX стагоддзя»<ref>[http://artmuseum.by/by/news/navnyi-2015/adkryiczczyo-vyistavyi-prarok-svajgo-chasu-adam-mczkevch-lyustraczyi-medal-muzee-dom-vankovcha-kultura-mastacztva-pershaj-palovyi-xix-stagoddzya ''ArtMuseum.by''. «Прарок свайго часу. Адам Міцкевіч. Ілюстрацыі і медалі»]</ref> * [[12 лютага]] — [[28 лютага]]: выстаўка скульптуры Сяргея Аганава '''«XL»''', Мастацкая галерэя «Універсітэт культуры», Мінск * [[13 лютага]] — [[3 мая]]: выстаўка '''«Mater Dei. Іканаграфія аднаго кахання»''', [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]] <center><gallery mode=packed heights=140> Выява:Bagnacavallo Virgen con niño y Santa Catalina y San Antonio de Padua Cassa Risparmio Perugia.jpg Выява:Mater Dei. Peruggia. Exhibition in National Art Museum of Belarus 13.02.2015 01.jpg Выява:Mater Dei. Peruggia. Exhibition in National Art Museum of Belarus 13.02.2015 02.jpg Выява:Mater Dei. Peruggia. Exhibition in National Art Museum of Belarus 13.02.2015 03.jpg Выява:Mater Dei. Peruggia. Exhibition in National Art Museum of Belarus 13.02.2015 04.jpg Выява:Mater Dei. Peruggia. Exhibition in National Art Museum of Belarus 13.02.2015 05.jpg Выява:Mater Dei. Peruggia. Exhibition in National Art Museum of Belarus 13.02.2015 07.jpg </gallery></center> * [[13 лютага]] — [[21 сакавіка]]: выстаўка мастацкага тэкстылю Марыі Барысенкі '''«BLUES»''', Мастацкая галерэя «Універсітэт культуры», Мінск * [[17 лютага]]: адкрыццё выстаўкі з цыклу «Краявіды зямлі беларускай. Творы класікаў беларускага жывапісу з прыватных збораў», [[Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы]] <center><gallery mode=packed heights=140> Выява:2015.02.17 Alexandr & Inna Radaeva, Opening the Exhibition in Janka Kupala Museum Minsk Belarus.jpg Выява:2015.02.17 Alena Liaškovič & Inna Radaeva in Museum of Janka Kupala Minsk Belarus.jpg Выява:2015.02.17 Radaev & Isajonak in Museum of Janka Kupala in Minsk Belarus.jpg Выява:2015.02.17 Exhibition of Radaevy in Museum of Janka Kupala in Minsk Belarus.jpg Выява:2015.02.17 Exhibition from Radaev`s Collection in Janka Kupala Museum Minsk Belarus.jpg Выява:2015.02.17 Alexandr Radaev on Exhibition in Janka Kupala Museum Minsk Belarus.jpg Выява: Выява: </gallery></center> * [[18 лютага]] — [[4 сакавіка]]: выстаўка нарвежскага мастака Ларса Странда '''«За гарызонтам»''', [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]] <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Exhibition of Norwegian artist Lars Strandh in Minsk Museum Modern Art 18.02.2015 01.JPG Выява:Exhibition of Norwegian artist Lars Strandh in Minsk Museum Modern Art 18.02.2015 03.JPG Выява:Exhibition of Norwegian artist Lars Strandh in Minsk Museum Modern Art 18.02.2015 02.JPG Выява:Exhibition of Norwegian artist Lars Strandh in Minsk Museum Modern Art 18.02.2015 05.JPG Выява:Exhibition of Norwegian artist Lars Strandh in Minsk Museum Modern Art 18.02.2015 07.JPG Выява:Exhibition of Norwegian artist Lars Strandh in Minsk Museum Modern Art 18.02.2015 17.JPG </gallery></center> * [[18 лютага]] — [[27 сакавіка]]: калектыўны міжнародны выставачны праект '''«Свет без межаў»''', Гарадская мастацкая галерэя твораў Л. Шчамялёва * [[20 лютага]] — [[30 красавіка]]: мастацкая выстаўка майстроў савецкай эпохі '''«Адлюстраванне мінулай эпохі»''', мастацкая галерэя «ЛаСандр-арт», Мінск * [[4 сакавіка]] — [[19 сакавіка]]: персанальная выстаўка жывапісу і графікі [[Валера Песін|Валерыя Песіна]] '''«Дэталі»''', Цэнтр Сучасных Мастацтваў, Мінск<ref>[http://artdigest-belarus.com/fotootchety/62-otkrytie-personalnoy-vystavki-valeriya-pesina-v-centre-sovremennyh-iskusstv.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150315070805/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/62-otkrytie-personalnoy-vystavki-valeriya-pesina-v-centre-sovremennyh-iskusstv.html |date=15 сакавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150315070805/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/62-otkrytie-personalnoy-vystavki-valeriya-pesina-v-centre-sovremennyh-iskusstv.html |date=15 сакавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150315070805/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/62-otkrytie-personalnoy-vystavki-valeriya-pesina-v-centre-sovremennyh-iskusstv.html |date=15 сакавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150315070805/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/62-otkrytie-personalnoy-vystavki-valeriya-pesina-v-centre-sovremennyh-iskusstv.html |date=15 сакавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150315070805/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/62-otkrytie-personalnoy-vystavki-valeriya-pesina-v-centre-sovremennyh-iskusstv.html |date=15 сакавіка 2015 }} ''ArtDigest-Belarus''. Открытие персональной выставки Валерия Песина в Центре современных искусств{{ref-ru}}] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150315070805/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/62-otkrytie-personalnoy-vystavki-valeriya-pesina-v-centre-sovremennyh-iskusstv.html |date=15 сакавіка 2015 }}</ref> <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Exhibition Valery Pesin in Minsk Contemporary Arts Center 04.03.2015 04.JPG Выява:Exhibition Valery Pesin in Minsk Contemporary Arts Center 04.03.2015 10.JPG Выява:Exhibition Valery Pesin in Minsk Contemporary Arts Center 04.03.2015 01.JPG Выява:Exhibition Valery Pesin in Minsk Contemporary Arts Center 04.03.2015 02.JPG Выява:Exhibition Valery Pesin in Minsk Contemporary Arts Center 04.03.2015 06.JPG Выява:Exhibition Valery Pesin in Minsk Contemporary Arts Center 04.03.2015 05.JPG </gallery></center> * [[5 сакавіка]]: адкрыццё расійскай фотавыстаўкі '''«Foundart»''', Цэнтр Сучасных Мастацтваў, Мінск * [[6 сакавіка]] — [[21 сакавіка]]: выстаўка '''«Святочныя іконы»''' па выніках Міжнародных майстар-класаў іканапісу ў Навіцы (Польшча). Выстаўка арганізавана Беларускім дзяржаўным універсітэтам культуры і мастацтваў сумесна з Польскім Інстытутам у Мінску, галерэя «Універсітэт культуры», Мінск * [[6 сакавіка]] — [[24 сакавіка]]: мастацкая выстаўка '''«Gvalt»''' («Гвалт»), прымеркаваная да выпуску аднайменнага альбома беларускага гурта «Гаротніца», галерэя Беларускага саюза дызайнераў, Мінск * [[11 сакавіка]] — [[26 сакавіка]]: праект Руслана Найдзена '''«Белае Чорнае»'''. У экспазіцыі былі прадстаўлены работы студэнтаў 1 курса спецыяльнасці «Графічны дызайн» [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў]] 2008—2013 гг., [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]] * [[13 сакавіка]] — [[27 сакавіка]]: персанальная выстаўка жывапісу [[Анатоль Аляксандравіч Концуб|Анатоля Концуба]], мастацкая галерэя «Беларт», Мінск * [[13 сакавіка]] — [[29 сакавіка]]: выставачны праект '''«Дыялог эпох. Інтэрпрэтацыі»''', частка ІІ, карцінная галерэя [[Гаўрыла Харытонавіч Вашчанка|Г. Х. Вашчанкі]], Гомель<ref>[http://artdigest-belarus.com/fotootchety/65-dialog-epoh-prozvuchal-v-gomele.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150405152549/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/65-dialog-epoh-prozvuchal-v-gomele.html |date=5 красавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150405152549/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/65-dialog-epoh-prozvuchal-v-gomele.html |date=5 красавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150405152549/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/65-dialog-epoh-prozvuchal-v-gomele.html |date=5 красавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150405152549/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/65-dialog-epoh-prozvuchal-v-gomele.html |date=5 красавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150405152549/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/65-dialog-epoh-prozvuchal-v-gomele.html |date=5 красавіка 2015 }} ''ArtDigest-Belarus''. «Диалог эпох» прозвучал в Гомеле {{ref-ru}}] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150405152549/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/65-dialog-epoh-prozvuchal-v-gomele.html |date=5 красавіка 2015 }}</ref><ref>[http://www.sovadmin.gov.by/index.php?option=com_content&view=article&id=4917%3Aselfi-na-fone-adama-i-evy-v-gomele-otkrylas-vystavka-sovremennogo-iskusstva&catid=77%3Aobshchestvo&Itemid=587 Селфи на фоне «Адама и Евы». В Гомеле открылась выставка современного искусства. {{ref-ru}}] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150924104317/http://www.sovadmin.gov.by/index.php?option=com_content&view=article&id=4917%3Aselfi-na-fone-adama-i-evy-v-gomele-otkrylas-vystavka-sovremennogo-iskusstva&catid=77%3Aobshchestvo&Itemid=587 |date=24 верасня 2015 }}</ref> <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Dialogue of epochs. Interpretations - Exhibition in Gomel 13.03.2015 02.JPG Выява:Dialogue of epochs. Interpretations - Exhibition in Gomel 13.03.2015 04.JPG Выява:Dialogue of epochs. Interpretations - Exhibition in Gomel 13.03.2015 16.JPG|Інтэрв'ю з [[Уладзімір Сцяпан|Уладзімірам Сцяпанам]] |Творы [[Адам Глобус|Адама Глобуса]] Выява:Dialogue of epochs. Interpretations - Exhibition in Gomel 13.03.2015 09.JPG|Інтэрв'ю з куратарам праекта Таццянай Маркінай Выява:Dialogue of epochs. Interpretations - Exhibition in Gomel 13.03.2015 Kopach Arutiunian Piatrul.JPG|Творы [[Віктар Казіміравіч Копач|Віктара Копача]], [[Спартак Аруцюнян|Спартака Аруцюняна]], [[Максім Міхайлавіч Пятруль|Максіма Пятруля]] Выява:Dialogue of epochs. Interpretations - Exhibition in Gomel 13.03.2015 01.JPG|Удзельнікі выстаўкі </gallery></center> * [[17 сакавіка]]: '''«Круглы стол»''' па пытаннях сучаснага беларускага выяўленчага мастацтва. Тэма абмеркавання «Актуальна ці сёння сучаснае беларускае выяўленчае мастацтва? Ці не засталося яно ў мінулым стагоддзі? Што актуальна сёння? Ці варта «сутыкаць ілбамі» сучаснае і актуальнае? Што застанецца ў гісторыі, а што адыдзе ў нябыт?» па выніках персанальнай выстаўкі жывапісу і графікі [[Валера Песін|Валерыя Песіна]] «Дэталі», Цэнтр Сучасных Мастацтваў, Мінск. У абмеркаванні прынялі ўдзел мастакі, мастацтвазнаўцы і калекцыянеры: Вольга Архіпава, [[Мікола Бушчык]], Пётра Васілеўскі, [[Мікалай Міхайлавіч Паграноўскі|Мікалай Паграноўскі]], [[Дзяніс Валер'евіч Барсукоў|Дзяніс Барсукоў]], Надзея Усава, [[Ларыса Давыдаўна Фінкельштэйн|Ларыса Фінкельштэйн]], Вольга Сазыкіна, Анна Вашчынчук, Віталь Чарнабрысаў, Яўген Ксяневіч, {{нп3|Андрэй Плясанаў|Андрэй Плясанаў|be-x-old|Андрэй Плясанаў}}, Аляксандр Радаеў. Мадэратар дыскусіі — Таццяна Маркіна<ref>[http://news.tut.by/culture/440365.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150518070112/http://news.tut.by/culture/440365.html |date=18 мая 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150518070112/http://news.tut.by/culture/440365.html |date=18 мая 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150518070112/http://news.tut.by/culture/440365.html |date=18 мая 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150518070112/http://news.tut.by/culture/440365.html |date=18 мая 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150518070112/http://news.tut.by/culture/440365.html |date=18 мая 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150518070112/http://news.tut.by/culture/440365.html |date=18 мая 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150518070112/http://news.tut.by/culture/440365.html |date=18 мая 2015 }} Отсутствие денег, индивидуальности или зрелой критики: что мешает современному белорусскому искусству? {{ref-ru}}] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150518070112/http://news.tut.by/culture/440365.html |date=18 мая 2015 }}</ref>. <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Round Table about Contemporary Art in Minsk Center Contemporary of Arts 17.03.2015 09.JPG Выява:Round Table about Contemporary Art in Minsk Center Contemporary of Arts 17.03.2015 01.JPG Выява:Round Table about Contemporary Art in Minsk Center Contemporary of Arts 17.03.2015 06.JPG Выява:Round Table about Contemporary Art in Minsk Center Contemporary of Arts 17.03.2015 07.JPG Выява:Round Table about Contemporary Art in Minsk Center Contemporary of Arts 17.03.2015 08.JPG Выява:Round Table about Contemporary Art in Minsk Center Contemporary of Arts 17.03.2015 11.JPG </gallery></center> * [[22 сакавіка]] — [[5 красавіка]]: персанальная выстаўка жывапісу і скульптуры Спартака Аруцюняна, прысвечаная 100-годдзю [[Армянскі генацыд|Генацыду армян]], [[Мінская абласная бібліятэка імя А. С. Пушкіна]] <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Exhibition of Spartak Arutunyan in Minsk 22.03.2015 07.JPG Выява:Exhibition of Spartak Arutunyan in Minsk 22.03.2015 09.JPG Выява:Exhibition of Spartak Arutunyan in Minsk 22.03.2015 06.JPG Выява:Exhibition of Spartak Arutunyan in Minsk 22.03.2015 08.jpg </gallery></center> * [[24 сакавіка]]: адкрыццё выстаўкі '''«[[Адам Глобус]]. Беларускі авангард 80-х»''', [[Дзяржаўны літаратурны музей Петруся Броўкі|Літаратурны Музей Петруся Броўкі]], Мінск <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Opening of the exhibition «Adam Hlobus. Belarusian avant-garde of the 80-th» 24.03.2015 01.JPG Выява:Opening of the exhibition «Adam Hlobus. Belarusian avant-garde of the 80-th» 24.03.2015 02.JPG Выява:Opening of the exhibition «Adam Hlobus. Belarusian avant-garde of the 80-th» 24.03.2015 03.JPG Выява:Opening of the exhibition «Adam Hlobus. Belarusian avant-garde of the 80-th» 24.03.2015 05.JPG Выява:Opening of the exhibition «Adam Hlobus. Belarusian avant-garde of the 80-th» 24.03.2015 14.JPG Выява:Opening of the exhibition «Adam Hlobus. Belarusian avant-garde of the 80-th» 24.03.2015 15.JPG </gallery></center> * [[24 сакавіка]]: адкрыццё выстаўкі '''«To be Estonian. Эстонскія асацыяцыі»''', Цэнтр Сучасных Мастацтваў, Мінск * [[25 сакавіка]] — [[30 красавіка]]: выстаўка літаграфіі і дэкаратыўнай пластыкі Марыны Капілавай, галерэя «Атрыум», [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]] * [[26 сакавіка]] — [[18 красавіка]]: выстаўка фатаграфічных праектаў '''«Артэрыя»''', Цэнтр Сучасных Мастацтваў, Мінск * [[26 сакавіка]] — [[27 красавіка]]: выстаўка жывапісу Рыгора Іванова '''«Спектр Святла»''', Рэспубліканскі тэатр беларускай драматургіі, Мінск * [[31 сакавіка]] — [[25 красавіка]]: [[Міхаіл Канстанцінавіч Сеўрук|Міхаіл Сеўрук]]. Жывапіс і графіка розных гадоў з прыватнага збору, Гарадская мастацкая галерэя твораў Л. Шчамялёва === II квартал === * [[3 красавіка]]: вернісаж Васіля Пяшкуна, галерэя «Мастацтва», Мінск * [[7 красавіка]]: адкрыццё выстаўкі Тамары Шэлест '''«Bez Slou»''', Цэнтр Сучасных Мастацтваў, Мінск <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Tamara Shelest Exhibition BEZ SLOU 07.04.2015 04.JPG Выява:Tamara Shelest Exhibition BEZ SLOU 07.04.2015 01.JPG Выява:Tamara Shelest Exhibition BEZ SLOU 07.04.2015 20.JPG </gallery></center> * [[10 красавіка]] — [[25 красавіка]]: выстаўка «Касмадром», прысвечанай Дню касманаўтыкі. Удзельнікі выставы – студэнты факультэта дызайна и дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва аддзялення «Вырабы з керамікі» [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|БДАМ]], галерэя «Універсітэт культуры», Мінск * [[10 красавіка]] — [[19 красавіка]]: выстаўка жывапісу Сяргея, Эвеліны і Белаславы Крыштаповічаў '''«Формула вясны»''', галерэя Міхаіла Савіцкага, Мінск * [[11 красавіка]] — [[8 мая]]: праект '''«СамаПАЗНАВАННЕ: Прасторы/Перспектывы»''' з серыі «Этнаграфія Гарадскога Мастацтва – Urban Art», [[Мемарыяльны музей-майстэрня Заіра Ісакавіча Азгура]], Мінск * [[14 красавіка]] — [[28 красавіка]]: фестываль пінхол-фатаграфіі '''«Проста Pinhole»''', Цэнтр Сучасных Мастацтваў, Мінск * [[14 красавіка]] — [[22 красавіка]]: выстаўка секцыі жывапісу [[Саюз мастакоў Беларусі|Саюза мастакоў Беларусі]] '''«Лабірынт ІІ»''', Палац мастацтва, Мінск <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Exhibition LABIRINT II in Palace of Art 14.04.2015 Rygor Sitnica.JPG Выява:Exhibition LABIRINT II in Palace of Art 14.04.2015 03.JPG Выява:Exhibition LABIRINT II in Palace of Art 14.04.2015 Astafiev Arutiunian.JPG Выява:Exhibition LABIRINT II in Palace of Art 14.04.2015 Ivanov Kostiuchenko.JPG Выява:Exhibition LABIRINT II in Palace of Art 14.04.2015 Kaszkurevicz Rimashevski.JPG Выява:Exhibition LABIRINT II in Palace of Art 14.04.2015 Barhatkov Radaev.JPG </gallery></center> * [[14 красавіка]]: адкрыццё выстаўкі мастакоў тэатра і кіно '''«Маштаб 1 : 25»''', Палац мастацтва, Мінск <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Exhibition Theater and Film painter in Palace of Art 14.04.2015 Leanid Khobatau.JPG Выява:Exhibition Theater and Film painter in Palace of Art 14.04.2015 03.JPG Выява:Exhibition Theater and Film painter in Palace of Art 14.04.2015 06.JPG Выява:Exhibition Theater and Film painter in Palace of Art 14.04.2015 05.JPG Выява:Exhibition Theater and Film painter in Palace of Art 14.04.2015 07.JPG Выява:Exhibition Theater and Film painter in Palace of Art 14.04.2015 01.JPG </gallery></center> * [[15 красавіка]] — [[28 красавіка]]: выстаўка жывапісу [[Вольга Валер'еўна Шкаруба|Вольгі Шкарубы]], «Галерэя Мастацтва», Мінск<ref>[http://minsknews.by/blog/2015/04/16/pervaya-personalnaya-vyistavka-studentki-bgai-olgi-shkarubo-otkryilas-v-tsentre-minska/ У галерэі «Мастацтва» грамадскага аб'яднання «Беларускі саюз мастакоў» дэбютавала студэнтка Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў, 24-гадовая Вольга Шкаруба] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305070643/http://minsknews.by/blog/2015/04/16/pervaya-personalnaya-vyistavka-studentki-bgai-olgi-shkarubo-otkryilas-v-tsentre-minska/ |date=5 сакавіка 2016 }}</ref> * [[17 красавіка]] — [[10 мая]]: выстаўка жаночага партрэта Аксаны Аракчэевай '''«Купалінкі»''', [[Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы]], Мінск <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Oksana Arakcheeva Exhibition in Minsk Museum of Yanka Kupala 17.04.2015 02.jpg Выява:Oksana Arakcheeva Exhibition in Minsk Museum of Yanka Kupala 17.04.2015 03.JPG Выява:Oksana Arakcheeva Exhibition in Minsk Museum of Yanka Kupala 17.04.2015 01.JPG Выява:Oksana Arakcheeva Exhibition in Minsk Museum of Yanka Kupala 17.04.2015 Jeanne Dapkiunas.jpg Выява:Oksana Arakcheeva Exhibition in Minsk Museum of Yanka Kupala 17.04.2015 Alexandr Dranets.jpg Выява:Oksana Arakcheeva Exhibition in Minsk Museum of Yanka Kupala 17.04.2015 Oksana Arakcheeva.JPG </gallery></center> * [[22 красавіка]] — [[10 мая]]: выставачны праект-дакумент '''«Мінск. Нонканфармiзм 1980-Х»''', Галерэя сучаснага мастацтва «Ў», Мінск * [[23 красавіка]] — [[30 красавіка]]: выстаўка да 75-годдзя мастака-графіка [[Уладзімір Самойлавіч Басалыга|Уладзіміра Басалыгі]], [[Дзяржаўны літаратурна-мемарыяльны музей Якуба Коласа]], Мінск * [[23 красавіка]] [[13 мая]]: выстаўка Інстытута імя Гётэ '''«Геніяльныя дылетанты»: субкультура 1980-х гадоў у Германіі»''', Цэнтр Сучасных Мастацтваў, Мінск * [[24 красавіка]] — [[5 мая]]: юбiлейная мастацкая выстаўка Iрыны Кузняцовай '''«Рытмы часу»''', Палац мастацтва, Мінск * [[24 красавіка]] — [[5 мая]]: юбілейная выстаўка творчага аб’яднання беларускіх мастакоў «Верасень», Палац мастацтва, Мінск * [[24 сакавіка]] — [[13 мая]]: выстаўка жывапісу Васіля Жарнасека (1929-1998) '''«Музей майго імя»''', [[мастацкая галерэя Міхаіла Савіцкага]], Мінск * [[24 красавіка]] — [[23 мая]]: сумесная выстаўка Валянціна и Аляксея Губаравых '''«Вертыкальныя вуглы»''', [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]] * [[28 красавіка]]: Аўтарская некамерцыйная канцэптуальная галерэя «Брама» прэзэнтуе: выстаўка '''«Механізмы: рэфлексіі і метамарфозы»''', Цэнтр Сучасных Мастацтваў, Мінск. Удзельнікі выстаўкі — Іван Семілетаў, [[:ru:Копач, Виктор Казимирович|Віктар Копач]]. Куратар праекта — мастацтвазнаўца [[Ларыса Давыдаўна Фінкельштэйн|Ларыса Фінкельштэйн]] * [[28 красавіка]]: адкрыццё выстаўкі '''«Вясна 2015»''', прысвечанай 70-годдзю Вялікай Перамогі, мастацкая галерэя «Універсітэт культуры», Мінск * [[30 красавіка]] — [[28 чэрвеня]]: выстаўка скульптуры, керамікі і графікі [[Сальвадор Далі|Сальвадора Далі]] і [[Пабла Пікаса]], [[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь]], Мінск<ref>{{Cite web |url=http://histmuseum.by/by/news/99/ |title=Выстаўка скульптуры, керамікі і графікі Сальвадора Далі і Пабла Пікаса |access-date=3 красавіка 2015 |archive-date=5 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305135251/http://histmuseum.by/by/news/99/ |url-status=dead }}</ref> * [[14 мая]] — [[10 верасня]]: выстаўка рэпрадукцый твораў [[Мікалай Міхайлавіч Селяшчук|Мікалая Селяшчука]], плошча [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], Мінск * [[16 мая]]: Ноч музеяў 2015 * [[21 мая]]: адкрыццё выстаўкі Кацярыны Сумаравай '''«Памежны стан»''', [[мастацкая галерэя Міхаіла Савіцкага]], Мінск * [[22 мая]]: адкрыццё выстаўкі Алега Яравенкі '''«100*66,6»''', галерэя Беларускага саюза дызайнераў, Мінск * [[26 мая]]: адкрыццё персанальнай выстаўкі беларускага графіка і жывапісца Сяргея Баленка '''«Усё як заўсёды»''', [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]] * [[3 чэрвеня]]: адкрыццё выстаўкі, прысвечанай 70-годдзю заснавання [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|БДАМ]], Палац мастацтва, Мінск * [[12 чэрвеня]] — [[24 чэрвеня]]: выстаўка твораў маладых беларускіх мастакоў Вольгі Бычко, Сафіі і Валянціны Піскун '''«Тры сястры»''', мастацкая галерэя «Універсітэт культуры», Мінск<ref>[http://afisha.tut.by/exhibition/try_syastry/ Выстаўка «Тры сястры»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150623073354/http://afisha.tut.by/exhibition/try_syastry/ |date=23 чэрвеня 2015 }}</ref> * [[17 чэрвеня]] — [[1 ліпеня]]: персанальная мастацкая выстаўка Віктара Мікалаевіча Мурашова, Палац мастацтва, Мінск * [[17 чэрвеня]] — [[1 ліпеня]]: персанальная мастацкая выстаўка Марата Клімава, Палац мастацтва, Мінск * [[18 чэрвеня]] — [[14 верасня]]: праект '''«Арт-выспы»''', Камсамольскае возера, Мінск<ref>[http://old.baj.by/be/node/28975] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304234712/http://old.baj.by/be/node/28975 |date=4 сакавіка 2016 }}</ref> <center><gallery mode=packed heights=130> Выява:Cheese chair by Denis Barsukov 02.jpg|[[Дзяніс Валер'евіч Барсукоў|Дзяніс Барсукоў]], «Сырнае крэсла» </gallery></center> * [[19 чэрвеня]] — [[1 ліпеня]]: персанальна мастацка выстаўка Абрама Львовіча Куцікава '''«Час Рыбы»''', Палац мастацтва, Мінск * [[19 чэрвеня]] — [[1 ліпеня]]: Фестываль эксперыментальнага мастацтва ДАХ-ХХVIII '''«Рэйтан»''', Палац мастацтва, Мінск * [[23 чэрвеня]] — [[8 ліпеня]]: групавая выстава '''«Дыплом»''', Галерэя сучаснага мастацтва «Ў». Арганізавана платформай «Факультэт Агітацыйнай Крытыкі» (ФАК) сумесна са студэнтамі-выпускнікамі Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў 2015 года: Алесяй Галотай, Уладзімірам Грамовічам, Алесяй Жыткевіч, Алесем Кудрашовым, Глебам Аманкулавым і іншымі * [[26 чэрвеня]] — [[27 верасня]]: выстаўка '''«Беларускі іканастас»''', [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]], Мінск === III квартал === * [[2 ліпеня]] — [[31 ліпеня]]: выстаўка Віктара Васюкевіча '''«Святло-Візія»''', [[Літаратурны музей Максіма Багдановіча]], Мінск * [[2 ліпеня]] — [[3 жніўня]]: выстаўка твораў жывапісу творчага аб’яднання [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]] «Традыцыя» і Студыі ваенных мастакоў «Рубцы нашай памяці», Мастацкая галерэя Міхаіла Савіцкага, Мінск. Выстаўка прысвечана 70-годдзю Перамогі ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайне]] і Дню Незалежнасці Рэспублікі Беларусь * [[8 ліпеня]] — [[17 ліпеня]]: мастацкі праект Уладзіміра Зленкі і Андрэя Пяткевіча '''«Мяса»''', Палац мастацтва, Мінск * [[8 ліпеня]] — [[17 ліпеня]]: выстаўка жівапісу Кіма, Алены і Яна Шастоўскіх, Палац мастацтва, Мінск * [[8 ліпеня]] — [[17 ліпеня]]: персанальная мастацкая выстаўка Святланы Баранкоўскай '''«RАD№0»''', Палац мастацтва, Мінск * [[8 ліпеня]] — [[19 ліпеня]]: '''«Праект»''', выстаўка секцыі скульптуры [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюзу мастакоў]], Палац мастацтва, Мінск * [[10 ліпеня]] — [[10 жніўня]]: групавая выстаўка сучаснага мастацтва '''«Усё, што цвёрдае, растае ў паветры»''', [[Літаратурны музей Максіма Багдановіча]], Мінск<ref>[http://afisha.tut.by/exhibition/use_shto_cverdae_rastae_u_pavetry/ Усё, што цвёрдае, растае ў паветры] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150711180028/http://afisha.tut.by/exhibition/use_shto_cverdae_rastae_u_pavetry/ |date=11 ліпеня 2015 }}</ref> * [[28 ліпеня]] — [[2 жніўня]]: мастацкі пленэр, прысвечаны 250-годдзю [[Міхал Клеафас Агінскі|Міхала Клеафаса Агінскага]], вёска [[Залессе (Смаргонскі раён)|Залессе]] [[Смаргонскі раён|Смаргонскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Пленэр арганізаваны мастакамі суполкі «Пагоня» [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]]. Прынялі ўдзел мастакі-графікі [[Мікола Купава]], [[Віктар Васілевіч Мікіта|Віктар Мікіта]], Мікола Аўчыннікаў, скульптар і жывапісец Алесь Шатэрнік, жывапісец Ягор Батальёнак<ref>[http://belartunion.by/naviny/vystavy/169-plener-prysvechany-250-goddzyu-mikhala-kleafasa-aginskaga.html Пленэр, прысвечаны 250-годдзю Міхала Клеафаса Агінскага.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150907205311/http://belartunion.by/naviny/vystavy/169-plener-prysvechany-250-goddzyu-mikhala-kleafasa-aginskaga.html |date=7 верасня 2015 }}</ref> * [[4 жніўня]] — [[22 жніўня]]: арт-праект Філіпа Заслонава '''«Паламаная лінія|The Broken Line»'''<ref>[http://artdigest-belarus.com/fotootchety/69-filipp-zaslonov-debyutiroval-lomanoy-liney-the-broken-line.html ''АртДайджэст—Беларусь''. «Паламаная лінія» Філіпа Заслонава] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304204757/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/69-filipp-zaslonov-debyutiroval-lomanoy-liney-the-broken-line.html |date=4 сакавіка 2016 }}</ref> <center><gallery mode=packed heights=90> Выява:Philippe Zaslonov The Broken Line Minsk Centre of Modern Art 01.jpg|Выступае [[Рыгор Сямёнавіч Сітніца|Рыгор Сітніца]] Выява:Philippe Zaslonov The Broken Line Minsk Centre of Modern Art 02.jpg|Філіп Заслонаў, [[Наталля Васілеўна Шаранговіч|Наталля Шаранговіч]] Выява:Philippe Zaslonov with Roman Zaslonov The Broken Line Minsk.jpg|Філіп і [[Раман Леанідавіч Заслонаў|Раман Заслонавы]] Выява:Roman Zaslonov with his parents 7 august 2015 Minsk.jpg|[[Раман Леанідавіч Заслонаў|Раман Заслонаў]] с бацькамі, Вячаслаў Лемачка Выява:Philippe Zaslonov The Broken Line Andrey Ostashov Igor Leontiev Eugeny Kolchev.jpg|Андрэй Асташоў, Ігар Лявонцьеў, [[Яўген Аляксеевіч Колчаў|Яўген Колчаў]] Выява:Philippe Zaslonov The Broken Line Mikola Bushchik Ales Sukhadolaŭ.jpg|Мастак [[Мікола Бушчык]] і мастацтвазнавец Алесь Сухадолаў </gallery></center> * [[4 жніўня]] — [[17 жніўня]]: '''«Неба»''', юбілейная выстаўка Аляксандра Сільвановіча, «Галерэя Мастацтва» ГА «[[Беларускі саюз мастакоў]]»<ref>[http://belartunion.by/naviny/vystavy/168-yubilejnaya-vystava-alyaksandra-silvanovicha-neba.html Юбілейная выстаўка ][[Аляксандр Мікалаевіч Сільвановіч|Аляксандра Сільвановіча]]<span> «Неба»</span> {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150907205306/http://belartunion.by/naviny/vystavy/168-yubilejnaya-vystava-alyaksandra-silvanovicha-neba.html|date=7 верасня 2015}}</ref> <center><gallery mode=packed heights=90> Выява:Exhibition Alexandr Silvanovich in Minsk Art Gallery Sitnitsa.jpg Выява:Exhibition Alexandr Silvanovich in Minsk Art Gallery Savich.jpg Выява:Exhibition Alexandr Silvanovich in Minsk Art Gallery Uliana.jpg Выява:Exhibition Alexandr Silvanovich in Minsk Art Gallery 02.jpg Выява:Exhibition Alexandr Silvanovich in Minsk Art Gallery 03.jpg Выява:Exhibition Alexandr Silvanovich in Minsk Art Gallery Outdoor.jpg </gallery></center> * [[5 жніўня]] — [[18 жніўня]]: '''«Святло. Прастора. Час»''', юбілейная выстава [[Аляксей Яўгенавіч Пшанко|Аляксея Пшанко]], мастацкая галерэя «Беларт» ГА «[[Беларускі саюз мастакоў]]»<ref>[http://belartunion.by/naviny/vystavy/167-persanalnaya-mastatskaya-vystava-alyakseya-pshanko.html Юбілейная выстава Аляксея Пшанко «Святло. Прастора. Час»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150907205301/http://belartunion.by/naviny/vystavy/167-persanalnaya-mastatskaya-vystava-alyakseya-pshanko.html |date=7 верасня 2015 }}</ref> * [[20 жніўня]] — [[27 верасня]]: '''«Плынь часу»''', выстаўка твораў мастакоў Беларусі, юбіляраў 2015 года ў рамках праекта «Нашы калекцыі», [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]], Мінск<ref>[http://www.artmuseum.by/by/vyst/tek/plyn-chasu-vystaka-tvora-mastako-belarus-yublyara-2015-goda-ramkah-praekta-nashy-kalekcy «Плынь часу», выстаўка твораў мастакоў Беларусі, юбіляраў 2015 года ў рамках праекта «Нашы калекцыі»]{{Недаступная спасылка}}</ref> * [[27 жніўня]] — [[28 верасня]]: арт-праект Усевалада Швайбы '''«Тканіны думак»''', [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]], Мінск<ref>[http://www.artmuseum.by/by/vyst/bliz/tkanny-dumak-art-praekt-usevalada-mhajlavcha-shvajby «Тканіны думак» - арт-праект Усевалада Міхайлавіча Швайбы]{{Недаступная спасылка}}</ref> * [[28 жніўня]] — [[19 верасня]]: выстаўка дванаццаці беларускіх мастакоў '''«12 стратэгій»''', Цэнтр Сучасных Мастацтваў, Мінск<ref>[http://artdigest-belarus.com/fotootchety/71-12-strategiy-belorusskogo-izobrazitelnogo-iskusstva.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160131021228/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/71-12-strategiy-belorusskogo-izobrazitelnogo-iskusstva.html |date=31 студзеня 2016 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160131021228/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/71-12-strategiy-belorusskogo-izobrazitelnogo-iskusstva.html |date=31 студзеня 2016 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160131021228/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/71-12-strategiy-belorusskogo-izobrazitelnogo-iskusstva.html |date=31 студзеня 2016 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160131021228/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/71-12-strategiy-belorusskogo-izobrazitelnogo-iskusstva.html |date=31 студзеня 2016 }} ''АртДайджест—Беларусь''. «12 стратегий» белорусского изобразительного искусства {{ref-ru}}] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160131021228/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/71-12-strategiy-belorusskogo-izobrazitelnogo-iskusstva.html |date=31 студзеня 2016 }}</ref> <center><gallery mode=packed heights=100> |Творы [[Сяргей Іванавіч Селіханаў|Сяргея Селіханава]] |Творы Жанны Капуснікавай |Творы Наталлі Залознай |Творы Зоі Луцэвіч |Творы Аляксандра Шапо |Скульптар [[Максім Міхайлавіч Пятруль|Максім Пятруль]] і яго творы </gallery></center> * [[2 верасня]] — [[26 верасня]]: праект пяці маладых польскіх мастакоў '''«Сіла абстракцыі»''', [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]. Мастакі: Барташ Какасіньскі, Гжэгаж Казэра, Павел Матышэўскі, Ізабэла Рагуцка і Ірміна Стась * [[8 верасня]] — [[8 кастрычніка]]: выстаўка фотаздымкаў Аляксея Шлыка і Аляксея Валахановіча '''«FEMALE»''' (18+), кніжна-выставачная прастора «Кніжная Шафа», Мінск * [[9 верасня]]: урачыстае адкрыццё новай мінскай галерэі «Дом карцін». Прэзентацыя выстаўкі '''«Народныя мастакі Беларусі»''' — каля 300 твораў 19 жывапісцаў і графікаў, сярод якіх [[Вітольд Бялыніцкі-Біруля]], [[Міхаіл Савіцкі]], [[Леанід Шчамялёў]], [[Гаўрыла Вашчанка]], [[Май Данцыг]], [[Георгій Георгіевіч Паплаўскі|Георгій Паплаўскі]] і іншыя <ref>[https://www.belarus.by/by/press-center/press-release/amal-300-rabot-mastako-belarus-pradstalena-na-pershaj-vystatsy--galere-dom-kartsn_i_27938.html Belarus.by «Амаль 300 работ мастакоў Беларусі прадстаўлена на першай выстаўцы ў галерэі "Дом карцін"»]</ref> <center><gallery mode=packed heights=110> Выява:2015.09.12 Галерея «Дом Картин» в Минске, фото Татьяны Маркиной.jpg Выява:2015.09.09 Открытие галереи «Дом Картин» в Минске, фото Татьяны Маркиной. Лариса Бортник.jpg|Уступнае слова Ларысы Бортнік Выява:2015.09.09 Открытие галереи «Дом Картин» в Минске, фото Татьяны Маркиной. Владимир Прокопцов.jpg|[[Уладзімір Пракапцоў]] Выява:2015.09.09 Открытие галереи «Дом Картин» в Минске, фото Татьяны Маркиной.jpg|журналіст [[Аляксандр Мікалаевіч Дамарацкі|Аляксандр Дамарацкі]] Выява:2015.09.09 Открытие галереи «Дом Картин» в Минске, фото Татьяны Маркиной. Вальмен Аладов.jpg|Злева направа: [[Георгій Паплаўскі]], [[Вальмен Аладаў]] Выява:2015.09.09 Адкрыццё галерэі «Дом Карцін» у Мінску, фота Таццяны Маркінай.jpg|Злева направа: [[Вальмен Аладаў]], [[Васіль Пятровіч Шаранговіч|Васіль Шаранговіч]], [[Леанід Шчамялёў]], [[Георгій Паплаўскі]], [[Уладзімір Тоўсцік]]. Выява:2015.09.09 Адкрыццё галерэі «Дом Карцін» фота Таццяны Маркінай. Георгій Паплаўскі. Ігар Бархаткоў.jpg||Злева направа: [[Георгій Паплаўскі]], [[Ігар Бархаткоў]] </gallery></center> * [[17 верасня]] — [[15 кастрычніка]]: выстаўка твораў заслужанага дзеяча мастацтваў [[Літва|Літвы]] [[Пётр Сергіевіч|Пётры Сергіевіча]] '''«Сын роднага краю»''' з фондаў Мастацкага музея Літвы і [[Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы|Дзяржаўнага літаратурнага музея Янкі Купалы]]. Музей Янкі Купалы, Мінск * [[10 верасня]] — [[11 кастрычніка]]: выстаўка Акадэміі акварэлі і прыгожых мастацтваў [[:ru:Андрияка, Сергей Николаевич|Сяргея Андрыякі]], [[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь]], Мінск === IV квартал === * [[1 кастрычніка]] — адкрыццё фотавыстаўкі Алены і Ядвігі Адамчык '''«Прырода беларускі»''', [[Музей гісторыі горада Мінска]] * [[6 кастрычніка]] — адкрыццё арт-праекта '''«БТР»''', Нацыянальны цэнтр сучасных мастацтваў Рэспублікі Беларусь, Мінск * 8 кастрычніка — мастакам-графікам [[Леў Барысавіч Алімаў|Льву Алімаву]] і [[Валерый Пятровіч Славук|Валерыю Славуку]] былі прысвоены ганаровыя званні [[Заслужаны дзеяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь|Заслужаных дзеячоў мастацтваў Беларусі]], мастак [[Мікалай Пятровіч Кузьміч|Мікалай Кузьміч]] атрымаў [[Ордэн Францыска Скарыны]]<ref>[http://tomin.by/news/brest/12990-direktoru-muzykalnoj-shkoly-1-g-bresta-aleksandru-solonenko-prisvoeno-zvanie-zasluzhennyj-deyatel-kultury-respubliki-belarus Почетное звание «Заслуженный деятель искусств Республики Беларусь» присвоено белорусскому художнику-графику Льву Алимову {{ref-ru}}]</ref> <center><gallery mode=packed heights=190> Выява:Autumn Salon BelGazPromBank 8.10.2015 Valery Slauk Lev Alimov.JPG|[[Валерый Пятровіч Славук|Валерый Славук]], [[Леў Барысавіч Алімаў|Леў Алімаў]] Выява:Valery Slauk Oleg Soudlenkov 8.10.2015 Autumn Salon Minsk.JPG|[[Валерый Пятровіч Славук|Валерый Славук]] і беларускі калекцыянер Алег Судленкоў </gallery></center> * [[8 кастрычніка]] — [[8 лістапада]]: арт-праект '''«Восеньскі салон з [[Белгазпрамбанк]]ам»''', Палац мастацтва, Мінск <center><gallery mode=packed heights=90> Выява:Autumn Salon BelGazPromBank 7.10.2015 Chagal Lubich.JPG|Журналісты [[Алег Вацлававіч Лукашэвіч|Алег Лукашэвіч]] і Аляксандр Аляксееў Выява:Autumn Salon BelGazPromBank 8.10.2015 Alexandr Shappo.JPG|Адкрыццё выстаўкі. [[Аляксандр Уладзіміравіч Шапо|Аляксандр Шапо]]. Выява:Autumn Salon BelGazPromBank 8.10.2015 Oleg Kostiuchenko.JPG|Творы [[Алег Васілевіч Касцючэнка|Алега Касцючэнкі]] Выява:Autumn Salon BelGazPromBank Antonina Slobodchikova.JPG|Інсталяцыя Антаніны Слабодчыкавай Выява:Autumn Salon BelGazPromBank 8.10.2015 Yulia Matsura.JPG|Юлія Мацура і яе творы Выява:Roman Zaslonov Nikolai Pogranovski 8.10.2015 Minsk Palace of Art 02.JPG|[[Раман Леанідавіч Заслонаў|Раман Заслонаў]] і [[Мікалай Міхайлавіч Паграноўскі|Мікола Паграноўскі]] File:ArtDigest Minsk – Exhibition in Palace of Art Photo of Tatiana Markina.jpg </gallery></center> * [[15 кастрычніка]] — адкрыццё рэтраспектыўнай выстаўкі твораў народнага мастака Беларусі [[Май Данцыг|Мая Данцыга]], [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]], Мінск * [[22 кастрычніка]] — [[10 лістапада]]: выстаўка '''«Людміла Русава. Татальны перформанс»''', Галерэя сучаснага мастацтва «Ў», Мінск * [[27 кастрычніка]] — [[30 лістапада]]: выставачны праект Зоі Літвінавай '''«ЗОЯ»''', галерэя «Дом карцін», Мінск * [[19 лістапада]] — [[18 снежня]]: выстаўка жывапісу Жанны Капуснікавай '''«Другія Дажынкі»''', Нацыянальны цэнтр сучасных мастацтваў Рэспублікі Беларусь, Мінск * [[26 лістапада]] — мастаку Валянціне Шоба з Гродна і скульптару Сяргею Парцянкову з Гомеля прысудзілі прэмію Тэйлара ў час правядзення выстаўкі сучаснага мастацтва «Art Capital» у палацы «Гран Пале», Парыж. Работы творцаў былі прадстаўлены ў экспазіцыі беларускага павільёна<ref>{{Cite web |url=http://kimpress.by/index.phtml?page=2&id=12318 |title=Прэмія Тэйлара |access-date=11 студзеня 2016 |archive-date=18 красавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160418011529/http://kimpress.by/index.phtml?page=2&id=12318 |url-status=dead }}</ref> * [[26 лістапада]] — [[10 студзеня]]: персанальная выстаўка фотапартрэтаў [[Яўген Аляксеевіч Колчаў|Яўгена Колчава]] '''«Святло і Колер»''', [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]] * [[28 лістапада]] — [[11 студзеня]]: выстаўка [[Мікалай Рыгоравіч Залозны|Мікалая Залознага]] ([[1925 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1925]]—[[1982 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1982]]) '''«Колер жыцця»''', прымеркаваная да яго 90-годдзя, [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]], Мінск * [[3 снежня]] — [[25 студзеня]]: выстаўка жывапісу [[Раман Леанідавіч Заслонаў|Рамана Заслонава]], [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]], Мінск * 7 снежня — выстаўка твораў [[Мікалай Лукіч Тарасікаў|Міколы Тарасікава]], сабраных прыватнымі калекцыянерамі за мяжой. [[Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы|Літаратурны музей Янкі Купалы]] ў Мінску. Асноўным мецэнатам гэтай экспазіцыі выступіў беларускі мастак і калекцыянер [[Ігар Антонавіч Бархаткоў|Ігар Бархаткоў]]<ref>[http://www.tvr.by/news/kultura/neizvestnye_portrety_narodnykh_poetov_bssr_vystavili_v_minske/ БТ. Невядомыя партрэты народных паэтаў БССР выставілі ў Мінску]</ref>. * [[9 снежня]] — адкрыццё выстаўкі жывапісу Мацвея Басава, [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]], Мінск * [[9 снежня]] — [[10 студзеня]]:выстаўка жывапісу Рыгора і Наталлі Івановых, [[Музей гісторыі горада Мінска]] * [[16 снежня]] — [[10 студзеня]]: выстаўка твораў беларускага мастака [[Віктар Пятровіч Маркавец|Віктара Маркаўца]] ([[1947 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1947]]—[[2013 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2013]]) '''«[[Заслаўе]]. Жывапісныя імпрэсіі старога горада»''', [[Мастацкая галерэя Міхаіла Савіцкага]], Мінск * [[18 снежня]] — адкрыццё каляднай выстаўкі Валянціны Шобы, [[Дом Ваньковічаў|Дом-музей Ваньковічаў]], Мінск * [[18 снежня]] — адкрыццё выстаўкі творчасці беларускай мастацкай дынастыі Хацкевічаў, галерэя «Універсітэт культуры», Мінск * [[21 снежня]] — адкрыццё выстаўкі графікі '''«[[Гоя]]... [[Пікаса]]»''', [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]], Мінск * [[22 снежня]] — [[22 студзеня]]: выстаўка '''«Ліхтарт – 2015»''', галерэя Беларускага саюза дызайнераў, Мінск * [[22 снежня]] — [[23 студзеня]]: выстаўка мастацкіх эмаляў [[Мікалай Пятровіч Кузьміч|Мікалая Кузьміча]] '''«КУРГАН»''', прысвечаная 65-годдзю майстра, [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Нацыянальны цэнтр сучасных мастацтваў Рэспублікі Беларусь]], Мінск * [[23 снежня]] — адкрыццё персанальнай выстаўкі жывапісу Алены Шлегель '''«Сады [[Семіраміда|Семіраміды]]»''', вынік творчай дзейнасці мастака за апошнія 15 гадоў, [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Нацыянальны цэнтр сучасных мастацтваў Рэспублікі Беларусь]], Мінск * [[23 снежня]] — [[18 студзеня]]: выстаўка '''«Рэпліка. Керамапластыка Валерыя Калтыгіна»''', [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]], Мінск * [[24 снежня]] — [[25 студзеня]]: выстаўка жівапісу Уладзіміра Зленкі, [[Глеб Анатолевіч Отчык|Глеба Отчыка]], Васіля Зянько і Андрэя Пяткевіча '''«Джэнтльменскі набор»''', [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]], Мінск == Памерлі == [[Выява:Мікалай Тарасюк. У музэі «Ўспаміны Бацькаўшчыны» 1.Jpg|міні|120 px|[[Мікалай Васілевіч Тарасюк|Мікола Тарасюк]] у музеі «Ўспаміны Бацькаўшчыны»]] * [[15 студзеня]] — [[Мікалай Васілевіч Тарасюк|Мікола Тарасюк]] (нар. [[1932 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1932]]), [[беларус]]кі разьбяр, музычны майстар, народны майстар Рэспублікі Беларусь ([[1989 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1989]]) * [[20 студзеня]] — [[Анатоль Фёдаравіч Кавалёў|Анатоль Кавалёў]] (нар. [[1926 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1926]]), беларускі мастацтвазнаўца, жывапісец, дызайнер. Кандыдат мастацтвазнаўства ([[1973 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1973]]), [[прафесар]] ([[1992 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1992]]) * [[9 лютага]] — [[Андрэй Міхайлавіч Савіцкі|Андрэй Савіцкі]] (нар. [[1964 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1964]]), беларускі мастак, сын [[Міхаіл Савіцкі|Міхаіла Савіцкага]] * [[16 красавіка]] — [[Міхаіл Карнілавіч Канькоў|Міхаіл Канькоў]] (нар. [[1947 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1947]]), беларускі мастак-манументаліст, жывапісец і графік, старшыня праўлення Брэсцкай абласной арганізацыі [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]] у [[1995 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1995]]—[[2004 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2004]] гадах<ref>{{Cite web |url=http://gcbs-brest.by/index.php/kraevelenie/gorod-v-datakh-i-litsakh/galereya-lichnostej/item/1491?device=desktop |title=Міхаіл Карнілавіч Канькоў |access-date=18 жніўня 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305003217/http://gcbs-brest.by/index.php/kraevelenie/gorod-v-datakh-i-litsakh/galereya-lichnostej/item/1491?device=desktop |archivedate=5 сакавіка 2016 |url-status=dead }}</ref> * [[22 мая]] — [[Эма Мікалаеўна Грамыка|Эма Грамыка]] (нар. [[1935 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1935]]), расійска-беларускі жывапісец, мастацтвазнаўца, журналіст, член [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]], жонка [[Народны мастак Беларусі|Народнага мастака Беларусі]] [[Віктар Аляксандравіч Грамыка|Віктара Грамыкі]]<ref>[http://belartunion.by/naviny/ab-yavy/131-22-maya-2015-goda-na-81-godze-zhytstsya-pamerla-gramyka-ema-mikalae-na-syabra-bsm.html 22 мая 2015 года на 81 годзе жыцця памерла Грамыка Эма Мікалаеўна, сябра БСМ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306125416/http://belartunion.by/naviny/ab-yavy/131-22-maya-2015-goda-na-81-godze-zhytstsya-pamerla-gramyka-ema-mikalae-na-syabra-bsm.html |date=6 сакавіка 2016 }}</ref> * [[8 чэрвеня]] — [[Юрый Фёдаравіч Выхадцаў|Юрый Выхадцаў]] (нар. [[1926 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1926]]), беларускі мастак-графік, жывапісец, педагог * [[16 ліпеня]] — [[Сяргей Аляксандравіч Друшчыц|Сяргей Друшчыц]] (нар. [[1941 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1941]]), беларускі архітэктар, пачынальнік рэстаўрацыйнай справы ў Беларусі ў «перыяд застоя», доўгі час быў генэральным дырэктарам прадпрыемства «Белрэстаўрацыя»<ref>[http://nn.by/?c=ar&i=153074&lang=ru Умер известный белорусский архитектор и реставратор Сергей Друщиц {{ref-ru}}]</ref> * [[18 ліпеня]] — [[Алег Вікенцьевіч Луцэвіч|Алег Луцэвіч]] (нар. [[1924 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1924]]), беларускі мастак-графік, педагог * [[12 жніўня]] — [[Галіна Гаўрылаўна Азгур|Галіна Азгур]] (нар. [[1921 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1921]]), жывапісец, член [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]], жонка скульптара [[Заір Азгур|Заіра Азгура]] * [[13 жніўня]] — [[Георгій Сяргеевіч Скрыпнічэнка|Георгій Скрыпнічэнка]] (нар. [[1940 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1940]]), беларускі мастак-[[сюррэалізм|сюррэаліст]], педагог == Галерэя жывапісу == <center><gallery mode=packed heights=180> Выява:Marta Shmatava 2015 The morning begins with the sun 100х100.JPG|Марта Шматава «Раніца пачынаецца з сонца». Палатно, алей, 100 x 100 см. Выява:Marta Shmatava 2015 Solitude 80x100.jpg|Марта Шматава «Адзінота». Палатно, алей, 80 x 100 см. Выява:Marta Shmatava 2015 Way Trajectory of moving 80x100.jpg|Марта Шматава «Шлях - траекторыя руху». Палатно, алей, 80 х 100 см. Выява:Uladzimir Kachan Art Messia XXI 2015.jpg|[[Уладзімір Уладзіміравіч Качан|Уладзімір Качан]] «Art Messia ХХI» </gallery></center> {{зноскі}} {{Гады ў гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва}} [[Катэгорыя:2015 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя беларускага выяўленчага мастацтва паводле гадоў]] [[Катэгорыя:2015 год у культуры і мастацтве|Беларусь]] 5jkpii2loq3bg9w3ujd69k16094gav8 0 221019 5122503 4447978 2026-04-06T10:06:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122503 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Рагозна}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Рагозна |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 09|lat_sec = 25 |lon_dir = |lon_deg = 24|lon_min = 05|lon_sec = 00 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Жабінкаўскі |сельсавет2 = Ленінскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Rahozna (Žabinka District) |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242982283 }} '''Раго́зна'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Rahozna}}, {{lang-ru|Рогозно}}) — [[вёска]] ў [[Жабінкаўскі раён|Жабінкаўскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Ленінскі сельсавет (Жабінкаўскі раён)|Ленінскага сельсавета]]. У 1940—1971 гадах цэнтр [[Рагозненскі сельсавет|Рагозненскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 21 студзеня 1971 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1971, № 6 (1308).</ref>. == Насельніцтва == * 2010 год — 118 жыхароў * 1999 год — 140 жыхароў * 1 студзеня 2015 - 112 жыхароў, 63 гаспадаркі == Інфраструктура == * СПК «Рагазнянскі» == Славутасці == * [[Царква Святога Дзмітрыя Салунскага (Рагозна)|Царква Святога Дзмітрыя Салунскага]] {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Ленінскі сельсавет (Жабінкаўскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Ленінскі сельсавет (Жабінкаўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жабінкаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Рагозна (Жабінкаўскі раён)| ]] mftlmp4ovqtm9km5h077vvo4olynqw2 0 221040 5122623 4819643 2026-04-06T10:48:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122623 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Сідараўка}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Сідараўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53|lat_min = 49|lat_sec = 05 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 28|lon_sec = 55 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Магілёўскі |сельсавет = Падгор’еўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 222 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |OpenStreetMap = 243041769 }} '''Сі́дараўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Sidaraŭka}}, {{lang-ru|Сидоровка}}) — [[вёска]] ў [[Магілёўскі раён|Магілёўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Падгор’еўскі сельсавет|Падгор’еўскага сельсавета]]. За 12 км на паўднёвы ўсход ад Магілёва. Да 15 студзеня 1965 года вёска ўваходзіла ў склад [[Вяйнянскі сельсавет|Вяйнянскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 студзеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 10 (1090).</ref>, да 26 сакавіка 1987 года — у склад [[Кадзінскі сельсавет|Кадзінскага сельсавета]] (у 1965—1983 гадах — Дарскі сельсавет)<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 26 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>. == Гісторыя == Згадваецца ў 1611 годзе як вёска ў складзе [[Вейна (Магілёўскі раён)|Вяйнянскага]] [[войтаўства]] Магілёўскай воласці ў [[Аршанскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Аршанскім павеце]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]<ref>VUB RS, b. F4-'''A1951'''</ref>. Меркавана ў XVII ст. знікае, каб адрадзіцца на тым самым месцы ў XX ст. == Насельніцтва == * 2010 год — 24 чалавекі * 2007 год — 17 жыхароў, 13 гаспадарак * 1999 год — 21 чалавек {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|6-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Падгор’еўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Падгор’еўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Магілёўскага раёна]] oxolkgzazsys3zmivp3hixg2lk7ypc6 0 221043 5122621 4237194 2026-04-06T10:48:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122621 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Сідараўка}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Сідараўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 33|lat_sec = 46 |lon_dir = |lon_deg = 32|lon_min = 10|lon_sec = 11 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Клімавіцкі |сельсавет = Родненскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 2238 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243046970 }} '''Сі́дараўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Sidaraŭka}}, {{lang-ru|Сидоровка}}) — вёска ў [[Клімавіцкі раён|Клімавіцкім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]], на рацэ [[Лабжанка]], за 14 км на паўднёвы ўсход ад Клімавіч. Сідараўка ўваходзіць у склад [[Родненскі сельсавет|Родненскага сельсавета]]. Да 11 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад [[Судзілаўскі сельсавет|Судзілаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 10.</ref>. == Насельніцтва == * 2010 год — 83 чалавекі * 1999 год — 127 чалавек {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|6-2}} {{Родненскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Родненскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Клімавіцкага раёна]] bvgg6ivt7mfpnd7adrrlo7za9fle536 0 221046 5122622 4237938 2026-04-06T10:48:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122622 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Сідараўка}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Сідараўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 20|lat_sec = 20 |lon_dir = |lon_deg = 31|lon_min = 21|lon_sec = 44 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Краснапольскі |сельсавет = Сідараўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 710 |год перапісу = 2016 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044448 }} '''Сі́дараўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Sidaraŭka}}, {{lang-ru|Сидоровка}}) — [[вёска]] ў [[Краснапольскі раён|Краснапольскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], цэнтр [[Сідараўскі сельсавет|Сідараўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 2 (за 1{{sfn|БелЭн|2002}}) км у напрамку на захад ад гарадскога пасёлка [[Краснаполле]], за 111 (110{{sfn|БелЭн|2002}}) км ад [[Магілёў|Магілёва]], 53 (52) км ад чыгуначнай станцыі [[Камунары]] на лініі Крычаў—Сураж. == Насельніцтва == * [[1999]] год — 813 жыхароў. * [[2001]] год — 741 жыхар, 286 двароў{{sfn|БелЭн|2002}}. * [[2010]] год — 684 жыхары. == Памятныя і гістарычныя мясціны == * [[Брацкая магіла]] савецкіх воінаў. * Магіла партызан і ахвяр фашызму. * Курганны [[могільнік]] эпохі [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]] (на паўночна-ўсходняй ускраіне){{sfn|БелЭн|2002}}. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|6-2}} * {{Крыніцы/БелЭн|14|Сі́дараўка||368}} * Ліст карты N-36-87. Выданне 1982 года.{{ref-ru}} {{Сідараўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Сідараўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Краснапольскага раёна]] miyfc6i64vbea4yihmmn9nmtniccypn 0 224736 5122024 5106333 2026-04-06T00:56:41Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122024 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Альбінкі |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir =N|lat_deg = 53|lat_min = 07|lat_sec = 43 |lon_dir =E|lon_deg = 25|lon_min = 45|lon_sec = 15 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет = Жамчужненскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Альбі́нкі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Aĺbinki}}, {{lang-ru|Альбинки}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Жамчужненскі сельсавет|Жамчужненскага сельсавета]]. Размешчаны за 22 км на захад ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], за 1 км ад чыгуначнай станцыі Палонка на лініі Баранавічы — [[Ваўкавыск]]. == Назва == Фіксавалася слонімскае прозвішча Альбін, жалудоцкае Альбіновіч<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-C9BZ-Y9LJ-6?i=515&cat=2356543</ref><ref>https://kolekcijos.biblioteka.vu.lt/objects/990004119861008452#00124</ref>. Ёсць латышскія ''Albins,'' ''Albīnis''<ref>https://uzvardi.lv/surname/664187</ref>. == Гісторыя == У 1897 годзе вёска ў Навамышскай воласці Навагрудскага павета [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У пачатку XX стагоддзя 7 двароў, 90 жыхароў. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Навамышскай гміне Баранавіцкага павета. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. З 15 студзеня 1940 года ў [[Навамышскі раён|Навамышскім раёне]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай]], з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 8 красавіка 1957 года ў Баранавіцкім раёне. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Да 1985 года ўваходзіла ў склад [[Палонкаўскі сельсавет|Палонкаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.kaznachey.com/doc/eU25WQ66SDV Решение исполнительного комитета Брестского областного Совета народных депутатов от 18 марта 1985 г. № 177 Об изменении в административно-территориальном делении Барановичского района]</ref>. == Насельніцтва == * 9 двароў, 88 жыхароў (1897) * 71 жыхар (1939) * 96 жыхароў (1959) * 82 жыхары (1970) * 20 двароў, 35 жыхароў (1998) * 7 гаспадарак, 17 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Жамчужненскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Жамчужненскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] g22hh2r2qi7xdm26k7ghjt1ps7zehh2 0 224738 5122039 4826303 2026-04-06T00:59:11Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122039 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Бор}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Бор |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет = Жамчужненскі }} '''Бор'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Bor}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Жамчужненскі сельсавет|Жамчужненскага сельсавета]]. Да 1985 года ўваходзіла ў склад [[Перхавіцкі сельсавет|Перхавіцкага сельсавета]]<ref>[http://www.kaznachey.com/doc/eU25WQ66SDV Решение исполнительного комитета Брестского областного Совета народных депутатов от 18 марта 1985 г. № 177 Об изменении в административно-территориальном делении Барановичского района]</ref>. Размешчаны за 24 км на захад ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], за 10 км ад чыгуначнай станцыі Палонка на лініі Баранавічы — [[Ваўкавыск]]. == Насельніцтва == * 231 жыхар (1959) * 47 двароў, 84 жыхары (1998) * 31 гаспадарка, 63 жыхары (2005) == Зноскі == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Жамчужненскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Жамчужненскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] 0aw4d77qkkwt1y3olxhisam6vrszxjc 0 224745 5122352 4317292 2026-04-06T09:44:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122352 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Гардзейчыкі |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir =N|lat_deg = 53|lat_min = 06|lat_sec = 57 |lon_dir =E|lon_deg = 25|lon_min = 44|lon_sec = 26 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет = Жамчужненскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Гардзе́йчыкі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Hardziejčyki}}, {{lang-ru|Гордейчики}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Жамчужненскі сельсавет|Жамчужненскага сельсавета]]. Размешчаны за 20 км на захад ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], за 1 км ад чыгуначнай станцыі Палонка на лініі Баранавічы — [[Ваўкавыск]]. == Гісторыя == У 1897 годзе вёска ў Навамышскай воласці Навагрудскага павета [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Навамышскай гміне Баранавіцкага павета [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. З 15 студзеня 1940 года ў [[Навамышскі раён|Навамышскім раёне]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай]], з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 8 красавіка 1957 года ў Баранавіцкім раёне. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да 9 ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Да 1985 года ўваходзіла ў склад [[Палонкаўскі сельсавет|Палонкаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.kaznachey.com/doc/eU25WQ66SDV Решение исполнительного комитета Брестского областного Совета народных депутатов от 18 марта 1985 г. № 177 Об изменении в административно-территориальном делении Барановичского района]</ref>. == Насельніцтва == * 14 двароў, 143 жыхары (1897) * 29 двароў, 255 жыхароў (1909) * 20 дамоў, 87 жыхароў (1921) * 130 жыхароў (1939) * 101 жыхар (1959) * 73 жыхары (1970) * 23 двары, 16 жыхароў (1998) * 9 гаспадарак, 18 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Жамчужненскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Жамчужненскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Гардзейчыкі| ]] b2jfuv6s3fjjom2z80zrv0ngyvw83xg 0 224748 5122364 5106329 2026-04-06T09:46:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122364 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Дзекалы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir =N|lat_deg = 53|lat_min = 07|lat_sec = 19 |lon_dir =E|lon_deg = 25|lon_min = 41|lon_sec = 21 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет = Жамчужненскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Дзекалы́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dziekaly}}, {{lang-ru|Деколы}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Жамчужненскі сельсавет|Жамчужненскага сельсавета]]. Размешчаны за 23 км на захад ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], за 6 км ад чыгуначнай станцыі Палонка на лініі Баранавічы — [[Ваўкавыск]]. == Назва == У гэтым жа панёманскім рэгіёне фіксаваліся прозвішчы Дэкала ([[Ражанка (аграгарадок)|Ражанка]])<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-C9B8-MSWD-G?i=744&cat=2325460</ref>, Дзекаловіч ([[Макараўцы (Бераставіцкі раён)|Макараўцы]])<ref>https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=S&search_lastname=dziekalowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable=</ref>. == Гісторыя == У 1897 годзе вёска ў Навамышскай воласці Навагрудскага павета [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Навамышскай гміне Баранавіцкага павета [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. З 15 студзеня 1940 года ў [[Навамышскі раён|Навамышскім раёне]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай]], з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 8 красавіка 1957 года ў Баранавіцкім раёне. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінула 14 вяскоўцаў. Да 1985 года ўваходзіла ў склад [[Палонкаўскі сельсавет|Палонкаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.kaznachey.com/doc/eU25WQ66SDV Решение исполнительного комитета Брестского областного Совета народных депутатов от 18 марта 1985 г. № 177 Об изменении в административно-территориальном делении Барановичского района]</ref>. == Насельніцтва == * 9 двароў, 87 жыхароў (1897) * 26 дамоў, 138 жыхароў (1921) * 248 жыхароў (1959) * 181 жыхар (1970) * 51 двор, 56 жыхароў (1998) * 29 гаспадарак, 40 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Жамчужненскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Жамчужненскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] 4p0ku90zrg4wb17nfjxsf056ldtw7iz 0 224750 5122366 5073645 2026-04-06T09:46:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122366 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Дзеткавічы}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Дзеткавічы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir =N|lat_deg = 53|lat_min = 06|lat_sec = 59 |lon_dir =E|lon_deg = 25|lon_min = 41|lon_sec = 44 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет = Жамчужненскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Дзе́ткавічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dzietkavičy}}, {{lang-ru|Детковичи}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Жамчужненскі сельсавет|Жамчужненскага сельсавета]]. Размешчаны за 25 км на захад ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], за 5 км ад чыгуначнай станцыі Палонка на лініі Баранавічы — [[Ваўкавыск]]. Да вёскі далучаны суседні хутар Хаткі. == Гісторыя == Вядомы з 1567 года ў складзе маёнтка шляхціча П. Падарэўскага, які выстаўляў з усіх сваіх уладанняў у войска [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] 9 конных воінаў. У 1593 годзе пасля смерці сына [[Ваяводы брацлаўскія|брацлаўскага ваяводы]] Рамана [[Раман Фёдаравіч Сангушка|Раманавіча Сангушкі]] вёска ў складзе маёнтку [[Палонка (Баранавіцкі раён)|Палонка]] ў [[Слонімскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Слонімскім павеце]] [[Новагародскае ваяводства|Навагрудскага ваяводства]] перайшла па спадчыне ягоным сёстрам Хадоры, жонцы [[Кашталяны троцкія|троцкага кашталяна]] [[Аляксандр Пронскі|Аляксандра Пронскага]], і Аляксандры, жонцы [[Ваяводы падляшскія|падляшскага ваяводы]] Януша Заслаўскага<ref>НГАБ у Мінску, ф. КСК, воп. 1, спр. 1</ref>. З канца XVIII стагоддзя ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1897 годзе вёска ў Навамышскай воласці Навагрудскага павета [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Навамышскай гміне Баранавіцкага павета [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. Побач з вёскай знаходзіўся аднайменны [[фальварак]], дзе было 7 двароў і 67 жыхароў. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. З 15 студзеня 1940 года ў [[Навамышскі раён|Навамышскім раёне]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай]], з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 8 красавіка 1957 года ў Баранавіцкім раёне. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да 9 ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінула 11 вяскоўцаў. Да 1985 года ўваходзіла ў склад [[Палонкаўскі сельсавет|Палонкаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.kaznachey.com/doc/eU25WQ66SDV Решение исполнительного комитета Брестского областного Совета народных депутатов от 18 марта 1985 г. № 177 Об изменении в административно-территориальном делении Барановичского района]</ref>. == Насельніцтва == * 30 дамоў, 184 жыхары (1921) * 512 жыхароў (1939) * 216 жыхароў (1959) * 121 жыхар (1970) * 34 двары, 39 жыхароў (1998) * 23 гаспадаркі, 38 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Жамчужненскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Жамчужненскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] oodyviv79c4uso4i0o8s9x5uop8phkc 0 224752 5122373 4317327 2026-04-06T09:47:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122373 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Дубішча}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Дубішча |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir =N|lat_deg = 53|lat_min = 09|lat_sec = 20 |lon_dir =E|lon_deg = 25|lon_min = 47|lon_sec = 04 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет = Жамчужненскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Ду́бішча'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dubišča}}, {{lang-ru|Дубище}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Жамчужненскі сельсавет|Жамчужненскага сельсавета]]. Размешчана за 15 км на захад ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], за 10 км ад чыгуначнай станцыі Палонка на лініі Баранавічы — [[Ваўкавыск]]. == Гісторыя == У 1909 годзе хутар у Навамышскай воласці Навагрудскага павета [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], засценак у Навамышскай гміне Баранавіцкага павета [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. З 15 студзеня 1940 года ў [[Навамышскі раён|Навамышскім раёне]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай]], з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 8 красавіка 1957 года ў Баранавіцкім раёне. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да 9 ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Да 1985 года ўваходзіла ў склад [[Палонкаўскі сельсавет|Палонкаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.kaznachey.com/doc/eU25WQ66SDV Решение исполнительного комитета Брестского областного Совета народных депутатов от 18 марта 1985 г. № 177 Об изменении в административно-территориальном делении Барановичского района]</ref>. == Насельніцтва == * 3 двары, 23 жыхары (1909) * 8 дамоў, 42 жыхары (1921) * 96 жыхароў (1959) * 15 двароў, 10 жыхароў (1998) * 7 гаспадарак, 10 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Жамчужненскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Жамчужненскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] 6y3fb30n2sdcim9evd7w6btn3hdu5s3 0 224784 5122395 4317331 2026-04-06T09:51:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122395 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Звераўшчына |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir =N|lat_deg = 53|lat_min = 12|lat_sec = 30 |lon_dir =E|lon_deg = 25|lon_min = 42|lon_sec = 23 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет = Жамчужненскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Зве́раўшчына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zvieraŭščyna}}, {{lang-ru|Зверовщина}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Жамчужненскі сельсавет|Жамчужненскага сельсавета]]. Размешчана за 32 км на паўночны захад ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], за 10 км ад чыгуначнай станцыі Палонка на лініі Баранавічы — [[Ваўкавыск]]. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядома з XVI стагоддзя. У 1599 годзе фальварак і вёска ў [[Слонімскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Слонімскім павеце]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1886 годзе вёска ў [[Люшнеўская воласць|Люшнеўскай воласці]] [[Слонімскі павет (Расійская імперыя)|Слонімскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], працавала школа. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года вёска акупіравана [[нямецка-фашысцкія захопнікі|нямецка-фашысцкімі захопнікамі]]. На франтах вайны загінула 30 вяскоўцаў. Да 22 сакавіка 1962 года вёска ўваходзіла ў склад [[Палонкаўскі сельсавет|Палонкаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнні выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 студзеня і 22 сакавіка 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 19 (978).</ref>, да 18 сакавіка 1985 года — у склад [[Перхавіцкі сельсавет|Перхавіцкага сельсавета]]<ref>[http://www.kaznachey.com/doc/eU25WQ66SDV Решение исполнительного комитета Брестского областного Совета народных депутатов от 18 марта 1985 г. № 177 Об изменении в административно-территориальном делении Барановичского района]</ref>. == Насельніцтва == * 21 двор, 256 жыхароў (1886) * 40 двароў, 227 жыхароў (1921) * 422 жыхары (1959) * 324 жыхары (1970) * 76 двароў, 90 жыхароў (1998) * 38 гаспадарак, 69 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Жамчужненскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Жамчужненскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] hovx655lb0r03uhwlwdmmb9n65jzgck 0 224786 5122473 4317418 2026-04-06T10:02:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122473 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Небыты |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir =N|lat_deg = 53|lat_min = 08|lat_sec = 03 |lon_dir =E|lon_deg = 25|lon_min = 46|lon_sec = 28 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет = Жамчужненскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Не́быты'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Niebyty}}, {{lang-ru|Небыты}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Жамчужненскі сельсавет|Жамчужненскага сельсавета]]. Размешчаны за 16 км на захад ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], за 4 км ад чыгуначнай станцыі Палонка на лініі Баранавічы — [[Ваўкавыск]]. == Гісторыя == У 1897 годзе вёска ў Навамышскай воласці Навагрудскага павета [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], [[хлебазапасны магазін]]. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Навамышскай гміне Баранавіцкага павета [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. З 15 студзеня 1940 года ў [[Навамышскі раён|Навамышскім раёне]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай]], з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 8 красавіка 1957 года ў Баранавіцкім раёне. Да 1985 года ўваходзіла ў склад [[Палонкаўскі сельсавет|Палонкаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.kaznachey.com/doc/eU25WQ66SDV Решение исполнительного комитета Брестского областного Совета народных депутатов от 18 марта 1985 г. № 177 Об изменении в административно-территориальном делении Барановичского района]</ref>. == Насельніцтва == * 23 двары, 258 жыхароў (1897) * 39 двароў, 348 жыхароў (1909) * 30 дамоў, 181 жыхар (1921) * 272 жыхары (1939) * 191 жыхар (1959) * 66 двароў, 103 жыхары (1998) * 41 гаспадарка, 63 жыхары (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Жамчужненскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Жамчужненскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] p63s9kflqhdudvkqbc3rwiibtult3w2 0 226102 5122512 5073647 2026-04-06T10:07:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122512 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Сасновая}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Сасновая |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir =N|lat_deg = 53|lat_min = 05|lat_sec = 39 |lon_dir =E|lon_deg = 25|lon_min = 44|lon_sec = 54 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет = Жамчужненскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = '''Жарабілавічы''' |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Сасно́вая'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Sasnovaja}}, {{lang-ru|Сосновая}}; да 1964 года '''''Жарабі́лавічы''''') — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Жамчужненскі сельсавет|Жамчужненскага сельсавета]]. Размешчана за 17 км на захад ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], за 3 км ад чыгуначнай станцыі Палонка на лініі Баранавічы — [[Ваўкавыск]]. == Гісторыя == Каля вёскі была знойдзена свідраваная сякера трохвугольнай формы бронзавага веку<ref>Археологическая карта Белоруссии / Белорусское добровольное общество охраны памятников истории и культуры, Сектор археологии Ин-та истории АН БССР. Вып. 3: Памятники бронзового века / В. Ф. Исаенко; под ред. Ф. В. Борисевича. — Мн.: Полымя, 1976. — 149, [2] с. — С. 46.</ref>. У 1593 годзе пасля смерці сына [[Ваяводы брацлаўскія|брацлаўскага ваяводы]] Рамана [[Раман Фёдаравіч Сангушка|Раманавіча Сангушкі]] вёска Жарабілавічы ў складзе маёнтку [[Палонка (Баранавіцкі раён)|Палонка]] ў [[Слонімскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Слонімскім павеце]] [[Новагародскае ваяводства|Навагрудскага ваяводства]] перайшла па спадчыне ягоным сёстрам Хадоры, жонцы [[Кашталяны троцкія|троцкага кашталяна]] [[Аляксандр Пронскі|Аляксандра Пронскага]], і Аляксандры, жонцы [[Ваяводы падляшскія|падляшскага ваяводы]] Януша Заслаўскага<ref>НГАБ у Мінску, ф. КСК, воп. 1, спр. 1</ref>. У 1897 годзе вёска ў Навамышскай воласці [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], працаваў [[хлебазапасны магазін]]. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Навамышскай гміне Баранавіцкага павета [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. З 15 студзеня 1940 года ў [[Навамышскі раён|Навамышскім раёне]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай]], з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 8 красавіка 1957 года ў Баранавіцкім раёне. З 12 кастрычніка 1940 года да 16 ліпеня 1954 года цэнтр [[Жарабілавіцкі сельсавет|Жарабілавіцкага сельсавета]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінула 13 вяскоўцаў. 30 ліпеня 1964 года вёска Жарабілавічы атрымала назву Сасновая<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Аб перайменаванні некаторых населеных пунктаў Беларускай ССР ад 30 ліпеня 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 23 (1063).</ref>. Да 1985 года ўваходзіла ў склад [[Палонкаўскі сельсавет|Палонкаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.kaznachey.com/doc/eU25WQ66SDV Решение исполнительного комитета Брестского областного Совета народных депутатов от 18 марта 1985 г. № 177 Об изменении в административно-территориальном делении Барановичского района]</ref>. == Насельніцтва == * 19 двароў, 215 жыхароў (1897) * 46 двароў, 359 жыхароў (1909) * 27 двароў, 141 жыхар (1921) * 231 жыхар (1959) * 68 двароў, 120 жыхароў (1998) * 47 гаспадарак, 113 жыхароў (2005) == Вядомыя асобы == * [[Аркадзь Станіслававіч Аркадзьеў]] (Цівунчык; 1897—1969) — беларускі савецкі акцёр і рэжысёр. == Памятныя мясціны == * Помнік землякам {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Жамчужненскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Жамчужненскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] g28v2ikewpb44eo979m1b4birrbbqbz 0 226109 5122513 5106501 2026-04-06T10:08:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122513 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Свіраны}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Свіраны |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir =N|lat_deg = 53|lat_min = 11|lat_sec = 11 |lon_dir =E|lon_deg = 25|lon_min = 43|lon_sec = 03 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет = Жамчужненскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Свіра́ны'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Svirany}}, {{lang-ru|Свираны}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Жамчужненскі сельсавет|Жамчужненскага сельсавета]]. Размешчаны за 27 км на паўночны захад ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], за 8 км ад чыгуначнай станцыі Палонка на лініі Баранавічы — [[Ваўкавыск]], за 3 км ад ракі [[Іса (рака)|Ісы]]. == Назва == Фіксавалася [[Гервяты|гервяцкае]] прозвішча Свір, воранаўскае Свіроўскі, дзісенскае Свірэвіч.<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS9S-J9W6-T?i=413&lang=pl</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-DGZM?i=254&cc=4166194&cat=1056154</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QS7-99XW-W9QJ-8?i=663&cat=2325332</ref> Аснова ''Svir''- выкарыстоўвалася ў старажытных балцка-літоўскіх двухасноўных імёнах<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 142.</ref>. У гэтым рэгіёне таксама [[Свіры]]. == Гісторыя == У 1593 годзе пасля смерці сына [[Ваяводы брацлаўскія|брацлаўскага ваяводы]] Рамана [[Раман Фёдаравіч Сангушка|Раманавіча Сангушкі]] вёска ў складзе маёнтку [[Палонка (Баранавіцкі раён)|Палонка]] ў [[Слонімскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Слонімскім павеце]] [[Новагародскае ваяводства|Навагрудскага ваяводства]] перайшла па спадчыне ягоным сёстрам Хадоры, жонцы [[Кашталяны троцкія|троцкага кашталяна]] [[Аляксандр Пронскі|Аляксандра Пронскага]], і Аляксандры, жонцы [[Ваяводы падляшскія|падляшскага ваяводы]] Януша Заслаўскага<ref>НГАБ у Мінску, ф. КСК, воп. 1, спр. 1</ref>. У 1664 г. згадваецца ў складзе [[Слонімскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Слонімскага павету]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]<ref>LVIA, f. SA, b. 3</ref>. У 1909 годзе вёска ў Люшнеўскай воласці [[Слонімскі павет (Расійская імперыя)|Слонімскага павета]] [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]], дзейнічала царкоўна-прыходская школа. Побач з вёскай знаходзіўся аднайменны маёнтак (15 жыхароў). З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Люшнеўскай гміне Слонімскага павета. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінула 14 вяскоўцаў. Да 22 сакавіка 1962 года вёска ўваходзіла ў склад [[Палонкаўскі сельсавет|Палонкаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнні выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 студзеня і 22 сакавіка 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 19 (978).</ref>, да 18 сакавіка 1985 года — у склад [[Перхавіцкі сельсавет|Перхавіцкага сельсавета]]<ref>[http://www.kaznachey.com/doc/eU25WQ66SDV Решение исполнительного комитета Брестского областного Совета народных депутатов от 18 марта 1985 г. № 177 Об изменении в административно-территориальном делении Барановичского района]</ref>. == Інфраструктура == * Калгасная сядзіба * Майстэрні для рамонту сельскагаспадарчай тэхнікі * Ветэрынарны ўчастак * Магазін * Базавая школа * Клуб * Бібліятэка * Фельчарска-акушэрскі пункт == Насельніцтва == * 509 жыхароў (1909) * 64 дамы, 288 жыхароў (1921) * 367 жыхароў (1959) * 469 жыхароў (1970) * 132 двары, 197 жыхароў (1998) * 78 гаспадарак, 198 жыхароў (2005) == Памятныя мясціны == * Помнік землякам {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Жамчужненскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Жамчужненскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] jpz7rmotngzz2ld1ioy62yu4asxtilc 0 226115 5122518 4317435 2026-04-06T10:08:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122518 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Сеўрукі}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Сеўрукі |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir =N|lat_deg = 53|lat_min = 07|lat_sec = 54 |lon_dir =E|lon_deg = 25|lon_min = 48|lon_sec = 11 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет = Жамчужненскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Сеўрукі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Sieŭruki}}, {{lang-ru|Севруки}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Жамчужненскі сельсавет|Жамчужненскага сельсавета]]. Размешчаны за 16 км на захад ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], за 5 км ад чыгуначнай станцыі [[Палонка (станцыя)|Палонка]] на лініі Баранавічы — [[Ваўкавыск]]. == Гісторыя == У 1897 годзе вёска ў Навамышскай воласці [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Навамышскай гміне Баранавіцкага павета [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. З 15 студзеня 1940 года ў [[Навамышскі раён|Навамышскім раёне]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай]], з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 8 красавіка 1957 года ў Баранавіцкім раёне. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да 9 ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінула 6 вяскоўцаў. Да 1985 года ўваходзіла ў склад [[Палонкаўскі сельсавет|Палонкаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.kaznachey.com/doc/eU25WQ66SDV Решение исполнительного комитета Брестского областного Совета народных депутатов от 18 марта 1985 г. № 177 Об изменении в административно-территориальном делении Барановичского района]</ref>. == Інфраструктура == * Саўгасная сядзіба * Шэраг гаспадарчых пабудоў * Базавая школа * Бібліятэка * Клуб * Фельчарска-акушэрскі пункт * Магазін == Насельніцтва == * 12 двароў, 90 жыхароў (1897) * 49 дамоў, 268 жыхароў (1921) * 330 жыхароў (1939) * 362 жыхары (1959) * 422 жыхары (1970) * 204 двары, 584 жыхары (1998) * 188 гаспадарак, 574 жыхары (2005) == Памятныя мясціны == * Брацкая магіла савецкіх воінаў {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Жамчужненскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Жамчужненскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Сеўрукі (Баранавіцкі раён)| ]] 3v1zj14rfm2wvwufkgi5x44s67njm5c 0 226117 5122524 4317442 2026-04-06T10:09:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122524 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Спачынак |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir =N|lat_deg = 53|lat_min = 07|lat_sec = 08 |lon_dir =E|lon_deg = 25|lon_min = 49|lon_sec = 34 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет = Жамчужненскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Спачы́нак'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Spačynak}}, {{lang-ru|Спочинок}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Жамчужненскі сельсавет|Жамчужненскага сельсавета]]. Размешчаны за 14 км на захад ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], за 7 км ад чыгуначнай станцыі Палонка на лініі Баранавічы — [[Ваўкавыск]]. == Гісторыя == У 1909 годзе Спачынак — фальварак у Навамышскай воласці [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. З 1921 года засценак у складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Навамышскай гміне Баранавіцкага павета [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. З 15 студзеня 1940 года ў [[Навамышскі раён|Навамышскім раёне]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай]], з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 8 красавіка 1957 года ў Баранавіцкім раёне. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Да 1985 года ўваходзіла ў склад [[Палонкаўскі сельсавет|Палонкаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.kaznachey.com/doc/eU25WQ66SDV Решение исполнительного комитета Брестского областного Совета народных депутатов от 18 марта 1985 г. № 177 Об изменении в административно-территориальном делении Барановичского района]</ref>. == Насельніцтва == * 3 двары, 22 жыхары (1909) * 3 дамы, 19 жыхароў (1921) * 97 жыхароў (1939) * 105 жыхароў (1959) * 36 двароў, 15 жыхароў (1998) * 15 гаспадарак, 36 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Жамчужненскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Жамчужненскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] l8ntj536ob1xp5czmgjw5vbfxrewn9q 0 226144 5122553 4317449 2026-04-06T10:14:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122553 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Цівунцы}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Цівунцы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir =N|lat_deg = 53|lat_min = 06|lat_sec = 14 |lon_dir =E|lon_deg = 25|lon_min = 45|lon_sec = 20 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет = Жамчужненскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Ціву́нцы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Civuncy}}, {{lang-ru|Тиунцы}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Жамчужненскі сельсавет|Жамчужненскага сельсавета]]. Размешчаны за 18 км на захад ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], за 3 км ад чыгуначнай станцыі Палонка на лініі Баранавічы — [[Ваўкавыск]]. == Гісторыя == У 1897 годзе вёска ў Навамышскай воласці [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Навамышскай гміне Баранавіцкага павета [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. З 15 студзеня 1940 года ў [[Навамышскі раён|Навамышскім раёне]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай]], з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 8 красавіка 1957 года ў Баранавіцкім раёне. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінула 4 жыхары. Да 1985 года ўваходзіла ў склад [[Палонкаўскі сельсавет|Палонкаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.kaznachey.com/doc/eU25WQ66SDV Решение исполнительного комитета Брестского областного Совета народных депутатов от 18 марта 1985 г. № 177 Об изменении в административно-территориальном делении Барановичского района]</ref>. == Насельніцтва == * 10 двароў, 131 жыхар (1897) * 23 двары, 133 жыхары (1909) * 15 дамоў, 81 жыхар (1921) * 292 жыхары (1939) * 114 жыхароў (1959) * 24 двары, 27 жыхароў (1998) * 9 гаспадарак, 21 жыхар (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Жамчужненскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Жамчужненскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] qiodw6619fix194hnadnn9h93tgq6ve 0 226150 5122552 4315543 2026-04-06T10:14:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122552 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Цяплівады}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Цяплівады |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir =N|lat_deg = 53|lat_min = 09|lat_sec = 12 |lon_dir =E|lon_deg = 25|lon_min = 48|lon_sec = 50 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет = Жамчужненскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Цяплі́вады'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Ciaplivady}}, {{lang-ru|Тепливоды}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Жамчужненскі сельсавет|Жамчужненскага сельсавета]]. Размешчаны за 15 км на захад ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], за 9 км ад чыгуначнай станцыі Палонка, на аўтадарозе [[Новая Мыш]] — [[Слонім]]. == Гісторыя == У пачатку XX стагоддзя маёнтак у Навамышскай воласці [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. З1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], засценак у Навамышскай гміне Баранавіцкага павета [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. Побач з засценкам размяшчаліся 3 аднайменныя фальваркі, у якіх разам было 6 дамоў, 38 жыхароў. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. З 15 студзеня 1940 года ў Навамышскім раёне [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай]], з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 8 красавіка 1957 года ў Баранавіцкім раёне. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Да 1985 года ўваходзіла ў склад [[Палонкаўскі сельсавет|Палонкаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.kaznachey.com/doc/eU25WQ66SDV Решение исполнительного комитета Брестского областного Совета народных депутатов от 18 марта 1985 г. № 177 Об изменении в административно-территориальном делении Барановичского района]</ref>. == Насельніцтва == * 7 двароў, каля 60 жыхароў (пачатак XX стагоддзя) * 4 дамы, 29 жыхароў (1921) * 52 жыхары (1970) * 16 двары, 20 жыхароў (1998) * 6 гаспадарак, 8 жыхароў (2005) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Жамчужненскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Жамчужненскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] o83bp7wwldesne5zodpqg6ra62bsd4k 0 227072 5122287 4752484 2026-04-06T09:34:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122287 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Шалягі}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Шалягі |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Навапольскі }} '''Шалягі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Šaliahi}}, {{lang-ru|Шелеги}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навапольскі сельсавет|Навапольскага сельсавета]]. Месцяцца за 37 км на паўночны захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 65 км ад [[Мінск]]а, 14 км ад чыгуначнай станцыі [[Рудзенск (станцыя)|Рудзенск]] на лініі Мінск — Асіповічы, на левым беразе ракі [[Пціч (рака)|Пціч]], цераз рэчку ад [[Азярычына]]. == Назва == Паводле [[Тапаніміка|тапаніміста]] [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|Вадзіма Жучкевіча]], назва ўтвораная ад прозвішча Шэлег. == Гісторыя == У другой палове XVIII стагоддзя вёска ў [[Менскі павет|Менскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], уласнасць Янушэўскай. У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1800 годзе вёска ў [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], уласнасць А. Шышкі. Пасля 1861 года ў [[Цітвянская воласць|Цітвянскай воласці]] Ігуменскага павета. Паводле перапісу 1897 года ў вёсцы ёсць [[хлебазапасны магазін]]. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] воласць абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У 1966 годзе да вёскі далучаны гістарычныя [[Пяскі (Пярэжырскі сельсавет)|Пяскі]], цяпер вуліца Паўднёвыя Пяскі. У сваю чаргу Пяскамі пачала звацца гістарычная [[Пяскі (Пярэжырскі сельсавет)|Альхоўка]]. Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Узлянскі сельсавет|Узлянскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1800 год — 2 двары, 18 жыхароў * 1897 год — 19 двароў, 146 жыхароў * 1908 год — 26 двароў, 160 жыхароў * 1917 год — 33 двары, 181 жыхар * 1999 год — 33 жыхары * 2002 год — 18 двароў, 27 жыхароў * 2010 год — 14 жыхароў * 2012 год — 3 гаспадаркі, 3 жыхары * 2019 год — 6 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26}}</ref> == Вядомыя асобы == * [[Рыгор Папараць]] (1902—1948) — беларускі паэт. * [[Алесь Макарэвіч]] (1918—1967) — беларускі літаратуразнавец, крытык. == Спіс вуліц == [[Файл:Šaliahi, r. Pcič. Шалягі, р. Пціч (3).jpg|міні|Мост з [[Азярычына]] ў Шалягі цераз раку [[Пціч (рака)|Пціч]], 2017 г.]] * Паўднёвыя Пяскі вуліца * Радужная вуліца * Рачная вуліца<ref>{{cite web|url = http://gzk.nca.by/62a54609f3af87b1bb9959edcd8b67fb.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21289%26setstreet%3D%26rand%3D0.9089554055021696|title = Спіс вуліц і іншых элементаў ўнутранага адраса|publisher = Нацыянальнае кадастравае агенцтва Рэспублікі Беларусь|accessdate = 10 лютага 2020|archiveurl = https://web.archive.org/web/20210411061212/http://gzk.nca.by/62a54609f3af87b1bb9959edcd8b67fb.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21289%26setstreet%3D%26rand%3D0.9089554055021696|archivedate = 11 красавіка 2021|url-status = dead}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Шалягі|196}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{Крыніцы/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі}} * {{кніга|аўтар = [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A]].|частка = Szelahy|загаловак = Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Tom XI: Sochaczew — Szlubowska Wola|арыгінал = |спасылка = http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XI/887|адказны = |выданне = |месца = Warszawa|выдавецтва = |год = 1890|том = |старонкі = 887|старонак = 960|ref=Jelski A.}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навапольскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Навапольскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Шалягі (Пухавіцкі раён)| ]] r1iimoas3apt44iz5kvxoegam5vbaku 0 229484 5122185 4249450 2026-04-06T09:18:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122185 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Варанцы}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Варанцы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Vorontsy Madel Znak.jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 54|lat_min = 55|lat_sec = 01 |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 44|lon_sec = 24 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Мядзельскі |сельсавет = Нарацкі |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 42 |насельніцтва = 102 |год перапісу = 1997 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |OpenStreetMap = 243004450 }} '''Варанцы́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Varancy}}, {{lang-ru|Воронцы}}) — [[вёска]] ў [[Мядзельскі раён|Мядзельскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Нарацкі сельсавет|Нарацкага сельсавета]]. == Гісторыя == У 1847 г. вёска маёнтка [[Антанізберг]] Кабыльніцкай воласці Свянцянскага павета [[Віленская губерня|Віленскай губерні]], валоданне братоў Галкаў, 5 двароў, 20 жыхароў. У 1868 г. у вёсцы 46 жыхароў, у 1904 г. — 100 жыхароў, у 1907 г. — 13 двароў, 83 жыхара. З 12.10.1940 г. у [[Ляшчынскі сельсавет (Мядзельскі раён)|Ляшчынскім сельсавеце]] [[Вілейская вобласць|Вілейскай]], з 20.09.1944 г. [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай]], з 20.01.1960 г. Мінскай абласцей, з 09.08.1979 г. у Нарацкім сельсавеце Мядзельскага раёна. У 1949 г. вяскоўцы стварылі калгас «Чырвоны сцяг». Пазней вёска ўваходзіла ў склад калгасу імя Чапаева, з 10.02.1979 г. — у калгасе «Нарач» (цэнтр — вёска [[Чараўкі (Мядзельскі раён)|Чараўкі]]). == Насельніцтва == * 115 жыхароў (1960) * 42 двары, 102 жыхара (1997) == Выявы == <gallery perrow=3> Vorontsy Madel Postr.jpg| Vorontsy Madel Vid S Gory.jpg| Vorontsy Madel Vid Okrest.jpg| </gallery> {{зноскі}} == Літаратура == * Памяць : Гіст.-дакум. хроніка Мядзельскага раёна / уклад. і навук. рэд. Я. Г. Звяруга; рэдкал. : Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мінск : «Беларус. Энцыклапедыя» імя Петруся Броўкі, 1998. — 640 с. : іл. — ISBN 985-11-0107-9. * {{Крыніцы/ГВБ|8-3}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Нарацкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Нарацкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Мядзельскага раёна]] f9k6ixba0pogwemdb8h2nuecrtko190 0 231555 5122457 4393289 2026-04-06T09:59:48Z Rabbi Mendl 19651 афармленне 5122457 wikitext text/x-wiki [[Выява:2005. Stamp of Belarus 0619.jpg|міні|[[Міхаіл Канстанцінавіч Сеўрук|Міхась Сеўрук]] «Жніво», [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ РБ]].]] '''[[1937]]''' год быў адзначаны шэрагам падзей, якія пакінулі прыкметны след у гісторыі [[Выяўленчае мастацтва Беларусі|беларускага выяўленчага мастацтва]]. == Падзеі == * [[Валянцін Канстанцінавіч Дзежыц|Валянцін Дзежыц]] — «Горад зімой» == З’явіліся == * [[Свята-Мікалаеўская царква (Палонка)|Свята-Мікалаеўская царква, Палонка]] * [[Свята-Пакроўская царква (Акцябр)|Свята-Пакроўская царква, Акцябр]] == Нарадзіліся == * [[20 лютага]] — [[Юрый Іванавіч Нікіфараў|Юрый Нікіфараў]] (пам. [[2003 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2003]]), беларускі мастак-график, педагог * [[6 сакавіка]] — [[Уладзімір Крукоўскі]] (пам. [[2022 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2022]]), беларускі мастак-плакатыст * [[12 красавіка]] — [[Яўген Пятровіч Пакаташкін|Яўген Пакаташкін]] (пам. [[1994 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1994]]), беларускі мастак-графік * [[9 мая]] — [[Анатоль Васільевіч Бараноўскі|Анатоль Бараноўскі]], беларускі [[мастак]]-жывапісец, педагог. [[Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі]] ([[1992]]). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі ([[1996]]). [[Народны мастак Беларусі]] ([[2012]])<ref>Дзесяць стагоддзяў мастацтва Беларусі = Десять веков искусства Беларуси = Ten centuries of art in Belarus: з музейных, прыватных збораў і карпаратыўнай калекцыі ААТ «Белгазпрамбанк»: каталог выстаўкі 27.03-10.07.2014 / ААТ «Белгазпрамбанк», ААТ «Газпрам Трансгаз Беларусь», Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь, Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь. — Мінск: Чатыры чвэрці, 2014. — С. 511,513</ref> * [[28 мая]] — [[Генрых Яўгенавіч Ціхановіч|Генрых Ціхановіч]] (пам. [[2000 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2000]]), беларускі мастак * [[30 мая]] — [[Барыс Іванавіч Казакоў|Барыс Казакоў]], беларускі жывапісец, тэатральны мастак, заслужаны дзеяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь ([[1991 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1991]]) * [[6 ліпеня]] — [[Пётр Мікалаевіч Драчоў|Пётр Драчоў]] (пам. [[2005 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2005]]), беларускі графік * [[11 верасня]] — [[Ян Рыдзіка]], беларускі жывапісец * [[31 кастрычніка]] — [[Яўген Сяргеевіч Кулік|Яўген Кулік]] (пам. [[2002 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2002]]), беларускі мастак, аўтар эталона герба «[[Пагоня]]» ў якасці [[Герб Беларусі|дзяржаўнага герба Рэспублікі Беларусь]] у 1991—1995 * [[15 снежня]] — [[Яўген Іванавіч Ждан|Яўген Ждан]], беларускі тэатральны мастак, жывапісец, графік * [[25 снежня]] — [[Барыс Федасеевіч Герлаван|Барыс Герлаван]], беларускі мастак. [[Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР|Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі]] ([[1977 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1977]]). [[Народны мастак Беларусі]] ([[1990 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1990]]) == Памерлі == * [[Мікалай Пятровіч Васілеўскі|Мікалай Васілеўскі]] (нар. [[1904 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1904]]), беларускі графік і жывапісец, рэпрэсаваны * [[Станіслаў Сільвестравіч Гайдукевіч|Станіслаў Гайдукевіч]] (нар. [[1876 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1876]]), беларускі архітэктар, расстраляны [[НКУС]] * [[Пётр Яўгенавіч Даркевіч|Пётр Даркевіч]] (нар. [[1898 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1898]]), беларускі гісторык мастацтва, рэпрэсаваны, расстраляны [[НКУС]] * [[1 сакавіка]] — [[Іегуда Пэн]] (нар. 1854), беларускі мастак-жывапісец, педагог, выдатны дзеяч «яўрэйскага рэнесансу» ў айчынным мастацтве пачатку XX стагоддзя * [[4 лістапада]] — [[Хрыстафор Яўгенавіч Даркевіч|Хрыстафор Даркевіч]] (нар. [[1900 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1900]]), беларускі мастак. Растраляны [[НКУС]]. * [[22 снежня]] — [[Раман Мацвеевіч Семашкевіч|Раман Семашкевіч]] (нар. [[1900 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1900]]), расійскі [[жывапіс]]ец і графік [[Беларусы|беларускага]] паходжання. Растраляны [[НКУС]]. * [[29 снежня]] — [[Яфім Сямёнавіч Мінін|Яфім Мінін]] (нар. [[1894 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1894]] ці [[1897 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1897]]), беларускі мастак, выкладчык [[Віцебскае народнае мастацкае вучылішча|Віцебскага мастацкага вучылішча]]. Расстраляны [[НКУС]] == Галерэя твораў == <center><gallery mode=packed heights=180> Выява: Выява: Выява: </gallery></center> {{зноскі}} {{Гады ў гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва}} [[Катэгорыя:1937 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя беларускага выяўленчага мастацтва паводле гадоў]] [[Катэгорыя:1937 год у культуры і мастацтве|Беларусь]] l0gyd0o8te5yhzijjwapzntluiqr6li 0 233485 5121774 5052760 2026-04-05T19:35:49Z Için warum 153459 /* Назва */ 5121774 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Шэмберава |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 36|lat_sec = 57 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 15|lon_sec = 55 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Аршанскі |сельсавет = Межаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243043636 }} '''Шэ́мберава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Šembierava}}, {{lang-ru|Шемберово}}) — [[вёска]] ў [[Аршанскі раён|Аршанскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Межаўскі сельсавет|Межаўскага сельсавета]]. Да 1972 года вёска ўваходзіла ў склад Межаўскага сельсавета<ref>Рашэнні выканаўчага камітэта Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 17 снежня 1971 г. і 24 студзеня 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 8 (1346).</ref>, да 15 мая 1981 года — у склад [[Малотынскі сельсавет|Малотынскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 15 мая 1981 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1981, № 18 (1680).</ref>. == Гісторыя == У 1676 годзе згадваецца як вёска ў [[Аршанскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Аршанскім павеце]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref>LVIA, f. 11, ap. 1, b. 747</ref>. == Назва == Ёсць нямецкае прозвішча ''Schamber''<ref>[http://www.namenforschung.net/id/name/14246/1 Schamber // Digitales Familiennamenwörterbuch Deutschlands]</ref>. Ёсць літоўскае двухасноўнае прозвішча ''Šemberas''<ref>Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. C. 908.</ref>''.''{{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Межаўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Межаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёна]] j08oepw80lx5rn46np84kgdd085e8bx 5122179 5121774 2026-04-06T08:57:15Z Peisatai 111348 /* Назва */ 5122179 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Шэмберава |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 36|lat_sec = 57 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 15|lon_sec = 55 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Аршанскі |сельсавет = Межаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243043636 }} '''Шэ́мберава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Šembierava}}, {{lang-ru|Шемберово}}) — [[вёска]] ў [[Аршанскі раён|Аршанскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Межаўскі сельсавет|Межаўскага сельсавета]]. Да 1972 года вёска ўваходзіла ў склад Межаўскага сельсавета<ref>Рашэнні выканаўчага камітэта Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 17 снежня 1971 г. і 24 студзеня 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 8 (1346).</ref>, да 15 мая 1981 года — у склад [[Малотынскі сельсавет|Малотынскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 15 мая 1981 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1981, № 18 (1680).</ref>. == Гісторыя == У 1676 годзе згадваецца як вёска ў [[Аршанскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Аршанскім павеце]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref>LVIA, f. 11, ap. 1, b. 747</ref>. == Назва == Ёсць літоўскае прозвішча ''Šemberas'', якое лічыцца складзеным у старажытны спосаб з дзвюх асноў<ref>Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. C. 908.</ref>''.'' Паралельна, ёсць нямецкае прозвішча ''Schamber'' (Шамбэр), якое іншага, не балцкага паходжання<ref>[http://www.namenforschung.net/id/name/14246/1 Schamber // Digitales Familiennamenwörterbuch Deutschlands]</ref>.{{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Межаўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Межаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёна]] glbslgp0j456epruhn59u89ylgcxqot 0 235416 5122322 4893937 2026-04-06T09:39:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122322 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Арцельны |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Гарадоцкі |сельсавет2 = Першамайскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Арце́льны'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Arcieĺny}}, {{lang-ru|Артельный}}) — [[пасёлак]] у [[Гарадоцкі раён|Гарадоцкім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Першамайскі сельсавет (Гарадоцкі раён)|Першамайскага сельсавета]]. За 4 км на паўднёвы ўсход ад [[Гарадок|Гарадка]], 3 км ад [[Гарадок (станцыя)|чыгуначнай станцыі Гарадок]] на лініі Віцебск — Невель, 36 км ад [[Віцебск]]а. Рэльеф раўнінны. На паўночным захадзе працякае ручай, у паўднёва-усходнім напрамку — лясны масіў. Транспартныя сувязі па мясцовай дарозе і далей па шашы Віцебск — Невель. == Гісторыя == Склаўся на базе былога пасёлка цаглянага завода «Новая Зара». У 1970 годзе ў Першамайскім сельсавеце, у калгасе Маякоўскага. Да 4 сакавіка 1960 года пасёлак уваходзіў у склад [[Болецкі сельсавет|Болецкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 4 сакавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 6.</ref>. У 2012 годзе ў складзе ААТ «Гарадоцкі райагракамбінат». == Насельніцтва == * 57 жыхароў (1970) * 10 гаспадарак, 10 жыхароў (2000) * 8 двароў, 10 жыхароў (2004) * 1 гаспадарка, 1 жыхар (2008) == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|10-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Першамайскі сельсавет, Гарадоцкі раён}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Першамайскі сельсавет (Гарадоцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Гарадоцкага раёна]] 93q8vfxogozil96zpiy44xhb0jzww0b 0 236235 5122164 5117631 2026-04-06T08:41:07Z Peisatai 111348 /* Назва */ 5122164 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Лісавічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 58|lat_sec = 29 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 31|lon_sec = 17 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Докшыцкі |сельсавет = Сітцаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243013089 }} '''Лі́савічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Lisavičy}}, {{lang-ru|Лисовичи}}) — [[вёска]] ў [[Докшыцкі раён|Докшыцкім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Сітцаўскі сельсавет|Сітцаўскага сельсавета]]. == Назва == Фіксаваліся, напрыклад, горадзенскія прозвішчы Ліс, Лісовіч, Лісоўскі.<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QS7-99D3-998C-8?i=259&cat=2325238</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS93-8Q8C-H?i=330&cat=1045989</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS9M-R3NG-7?i=105&cat=1542830</ref> Паводле беларускага савецкага антрапаніміста [[Мікалай Васілевіч Бірыла|М. Бірылы]], прозвішчы ''Ліс, Лісоўскі, Лісковіч, Лісаў, Лісюк'' і інш. проста ад блр. [[ліса|ліс, ліса]] "драпежная лясная жывёла"<ref>М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. 2. Прозвішчы, утвораныя ад апелятыўный лексікі. Мінск, 1969. С. 253.</ref>. З іншага боку, было старое літоўскае Лісэйка, ёсць сучасныя літоўскія ''Lisys, Lisaitis'', латышскае ''Liss<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-C9BZ-83S4-H?i=545&cat=2317996</ref>''<ref>https://pavardes.lki.lt/?pv=b70598394e55bcc8962907d72d1cbfa3</ref><ref>https://uzvardi.lv/surname/619064</ref>. == Гісторыя == У 1921—1945 гадах вёска i фальварак у складзе гміны Параф’янава [[Дзісенскі павет (1921—1940)|Дзісенскага павета]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. == Насельніцтва == * 1921 год — 123 жыхары, 22 двары<ref name="skorowidz2">Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej — Tom VII — Część II — Ziemia Wileńska — Powiaty: Brasław, Duniłowicze, Brasław i Wilejka, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1923, s 32.</ref>. * 1931 год — 121 жыхар, 23 двары<ref>Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1938, wolumin — 1, s. 22</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|XV_cz.2|236|Lisowicze, wieś, powiat wilejski, gmina Sitce}} {{Сітцаўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Сітцаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Докшыцкага раёна]] 09yftip6sdc3shd47ez1ni7x0dtqgf3 0 236351 5122139 5113892 2026-04-06T08:25:21Z Peisatai 111348 /* Назва */ 5122139 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Гічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 42|lat_sec = 28 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 54|lon_sec = 36 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Дубровенскі |сельсавет = Асінторфскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243046392 }} '''Гічы́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Hičy}}, {{lang-ru|Гичи}}) — [[вёска]] ў [[Дубровенскі раён|Дубровенскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Асінторфскі сельсавет|Асінторфскага сельсавета]]. Да 2017 года ўваходзіла ў склад [[Засценкаўскі сельсавет|Засценкаўскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D917v0085296&p1=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 14 сентября 2017 г. № 218 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Дубровенского района Витебской области]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}</ref>. == Назва == На думку [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|В. Жучкевіча]], назва гэтай вёскі паходзіць ад тэрміна ''гічы'' — буйныя і жорсткія сцёблы травяністай расліннасці, бур'ян<ref>В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 70-71.</ref>. З іншага боку, з [[Моўчадзь (вёска)|Моўчадзі]] было прозвішча Гіч, з [[Відзы|Відзаў]] - Гічэвіч<ref>https://familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS9S-636S-1?mode=g</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-C9T3-LGYT?i=522&cat=2356543&lang=pl</ref>. З-паблізу — літоўскае ''Gičys''<ref>[https://www.spauda2.org/karys/archive/1955/1955-nr04-KARYS.pdf Karys] // Nr. 4. Balandis, 1955. C. 21.</ref>. Паралельна, ёсць украінскае прозвішча ''Гича''<ref>Ю. К. Редько. Довідник українських прізвищ. Київ, 1968. С. 48.</ref>, па-украінску ''гич'' — бацвінне, бадылле. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Асінторфскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Асінторфскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дубровенскага раёна]] qcc529giv3recogjv0a7xr4kksy6iqe 0 236464 5122599 5087932 2026-04-06T10:28:19Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122599 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Доўгае |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 35|lat_sec = 49 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 40|lon_sec = 43 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Клічаўскі |сельсавет2 = Доўгаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1560 |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 414 |год перапісу = 2007 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |OpenStreetMap = 243039478 }} {{значэнні2|тып=тапонім|Доўгае}} '''До́ўгае'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Doŭhaje}}, {{lang-ru|Долгое}}) — [[аграгарадок]] у [[Клічаўскі раён|Клічаўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Доўгаўскі сельсавет (Клічаўскі раён)|Доўгаўскага сельсавета]]. Вёска, цэнтр сельсавета, за 25 км на ПнУ Клічава, 67 км ад Магілёва, 9 км ад чыг. ст. Мілое на лініі Магілёў—Асіповічы. Рэльеф раўнінны, на Пд мяжуе з лесам, на поўначы цячэ р. Даўжанка (прыток р. Друць). Транспартныя сувязі па мясц. дарозе праз в. Малінне і далей па шашы Клічаў—Чачэвічы. == Гісторыя == Вядома па пісьмовых крыніцах з 1560 г. як сяло ў Любашанскай воласці [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]], дзярж. уласнасць. У 1738 г. 10 гаспадарак. У 1775 г. сяло Доўгае ў Падзявіцкім войтаўстве Любашанскага староства Аршанскага павета, 35 двароў. Пасля 2-га падзелу Рэчы Паспалітай (1793) у складзе Расійскай імперыі. У 1863 г. адкрыта школа (народнае вучылішча), у якой у 1891 г. навучалася 20 хлопчыкаў і 3 дзяўчынкі. У 1880 г. цэнтр воласці Ігуменскага павета Мінскай губерні: 67 двароў, 566 жыхароў. Меліся вадзяны млын, царква. У 1892 г. пабудавана новая царква. У 1897 г. 109 двароў, 904 жыхары, хлебазапасны магазін, піцейны дом. Побач быў фальварак (2 двары, 13 жыхароў) і смалярна-шкіпінарны завод. У 1908 г. у сяле 146 двароў, у маёнтку 1 двор, 8 жыхароў. У 1917 г. цэнтр воласці Ігуменскага павета: 179 двароў, 1101 жыхар. Апрача земляробства сяляне займаліся вырубкай і сплавам лесу. На рацэ Даўжанка працаваў вадзяны млын, дзейнічалі сукнавальня і ваўначоска. У 1921 г. на базе дарэвалюцыйнай створана працоўная школа 1-й ступені. З 20.8.1924 г. цэнтр сельсавета Чачэвіцкага раёна на Магілёўскай акрузе (да 26.7.1930). З 8.7.1931 г. у Клічаўскім раёне. З 20.2.1938 г. у Магілёўскай вобласці. У 1938 г. 4-гадовая школа ператворана ў 7-гадовую, у 1939 г. — у дзесяцігодку, першы выпуск якой адбыўся ў 1939. У 1925 г. адкрыта хата-чытальня. У 1930 г. арганізаваны калгасы імя Калініна і «Ударнік». У 1940 г. 199 двароў. У Вялікую Айчынную вайну ў ліпені 1941 г. акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. У канцы 1941 г. партызаны разграмілі ў вёсцы гітлераўскі гарнізон, аднавілі дзейнасць сельсавета, арганізавалі вясковую групу самаабароны. У верасні 1943 г. гітлераўцы поўнасцю спалілі вёску, забілі 97 жыхароў. Вызвалена 29.6.1944 г. войскамі 3-й арміі 1-га Беларускага фронту. Пасля вайны адбудавана. У 1954 г. уступіў у строй радыёвузел і вёска была радыёфікавана, а затым электрыфікавана. У 1990 г. 190 гаспадарак, 457 жыхароў, цэнтр саўгаса «Доўгаўскі». У 2007 г. вёска — цэнтр КСУП «Саўгас «Доўгаўскі», дзейнічаюць яслі-сад, магазін, аддзяленне ААТ «Беларусбанк», сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка, бальніца, сталовая, аддзяленне сувязі.<ref name="ГВБ">{{Крыніцы/ГВБ|6-2||196—197}}</ref> == Насельніцтва == * '''XVIII стагоддзе''': ** 1738 год — 10 двароў. ** 1775 год — 35 двароў. * '''XIX стагоддзе''': ** 1880 год — 67 двароў, 566 жыхароў. ** 1897 год — 109 двароў, 904 жыхары. * '''XX стагоддзе''': ** 1908 год — 146 двароў (сяло), 1 двор (маёнтак), 8 жыхароў (маёнтак). ** 1917 год — 179 двароў, 1101 жыхар. ** 1940 год — 199 двароў. ** 1990 год — 190 гаспадарак, 457 жыхароў. * '''XXI стагоддзе''': ** 2007 год — 172 гаспадаркі, 414 жыхароў.<ref name="ГВБ" /> Планіровачна складаецца з 2 прамалінейных ахавальных вуліц шыротнай арыентацыі з завулкамі, забудаваных двухбакова, шчыльна, пераважна драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. Невялікі, адасоблены ўчастак забудовы на У. Грамадскія будынкі размешчаны сярод жылой забудовы, гасп. сектар — на паўн.-зах. ўскраіне. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Могилёвская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2012|старонкі=16|старонак=64|isbn=978-985-508-173-0|тыраж=10 000}}{{ref-ru}} * {{кніга|загаловак=Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 6. Кн. 2: Магілёўская вобласць / Рэдкал.: Т. У. Бялова (дырэктар) [і інш.]. — Мн.: БелЭн, 2009. — 592 с. ISBN 978-985-11-0440-2}} * Ліст карты N-35-96. Выданне 1981 г.{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Kličaŭ District}} {{Доўгаўскі сельсавет (Клічаўскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Доўгаўскі сельсавет (Клічаўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Клічаўскага раёна]] guv76ttcbg1jhep1216uqbsrf4gniy9 5122652 5122599 2026-04-06T10:59:13Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122652 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Доўгае |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 35|lat_sec = 49 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 40|lon_sec = 43 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Клічаўскі |сельсавет2 = Доўгаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1560 |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 414 |год перапісу = 2007 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |OpenStreetMap = 243039478 }} {{значэнні2|тып=тапонім|Доўгае}} '''До́ўгае'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Doŭhaje}}, {{lang-ru|Долгое}}) — [[аграгарадок]] у [[Клічаўскі раён|Клічаўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Доўгаўскі сельсавет (Клічаўскі раён)|Доўгаўскага сельсавета]]. Вёска, цэнтр сельсавета, за 25 км на ПнУ Клічава, 67 км ад Магілёва, 9 км ад чыг. ст. Мілое на лініі Магілёў—Асіповічы. Рэльеф раўнінны, на Пд мяжуе з лесам, на поўначы цячэ р. Даўжанка (прыток р. Друць). Транспартныя сувязі па мясц. дарозе праз в. Малінне і далей па шашы Клічаў—Чачэвічы. == Гісторыя == Вядома па пісьмовых крыніцах з 1560 г. як сяло ў Любашанскай воласці [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]], дзярж. уласнасць. У 1738 г. 10 гаспадарак. У 1775 г. сяло Доўгае ў Падзявіцкім войтаўстве Любашанскага староства Аршанскага павета, 35 двароў. Пасля 2-га падзелу Рэчы Паспалітай (1793) у складзе Расійскай імперыі. У 1863 г. адкрыта школа (народнае вучылішча), у якой у 1891 г. навучалася 20 хлопчыкаў і 3 дзяўчынкі. У 1880 г. цэнтр воласці Ігуменскага павета Мінскай губерні: 67 двароў, 566 жыхароў. Меліся вадзяны млын, царква. У 1892 г. пабудавана новая царква. У 1897 г. 109 двароў, 904 жыхары, хлебазапасны магазін, піцейны дом. Побач быў фальварак (2 двары, 13 жыхароў) і смалярна-шкіпінарны завод. У 1908 г. у сяле 146 двароў, у маёнтку 1 двор, 8 жыхароў. У 1917 г. цэнтр воласці Ігуменскага павета: 179 двароў, 1101 жыхар. Апрача земляробства сяляне займаліся вырубкай і сплавам лесу. На рацэ Даўжанка працаваў вадзяны млын, дзейнічалі сукнавальня і ваўначоска. У 1921 г. на базе дарэвалюцыйнай створана працоўная школа 1-й ступені. З 20.8.1924 г. цэнтр сельсавета Чачэвіцкага раёна на Магілёўскай акрузе (да 26.7.1930). З 8.7.1931 г. у Клічаўскім раёне. З 20.2.1938 г. у Магілёўскай вобласці. У 1938 г. 4-гадовая школа ператворана ў 7-гадовую, у 1939 г. — у дзесяцігодку, першы выпуск якой адбыўся ў 1939. У 1925 г. адкрыта хата-чытальня. У 1930 г. арганізаваны калгасы імя Калініна і «Ударнік». У 1940 г. 199 двароў. У Вялікую Айчынную вайну ў ліпені 1941 г. акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. У канцы 1941 г. партызаны разграмілі ў вёсцы гітлераўскі гарнізон, аднавілі дзейнасць сельсавета, арганізавалі вясковую групу самаабароны. У верасні 1943 г. гітлераўцы поўнасцю спалілі вёску, забілі 97 жыхароў. Вызвалена 29.6.1944 г. войскамі 3-й арміі 1-га Беларускага фронту. Пасля вайны адбудавана. У 1954 г. уступіў у строй радыёвузел і вёска была радыёфікавана, а затым электрыфікавана. У 1990 г. 190 гаспадарак, 457 жыхароў, цэнтр саўгаса «Доўгаўскі». У 2007 г. вёска — цэнтр КСУП «Саўгас «Доўгаўскі», дзейнічаюць яслі-сад, магазін, аддзяленне ААТ «Беларусбанк», сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка, бальніца, сталовая, аддзяленне сувязі.<ref name="ГВБ">{{Крыніцы/ГВБ|6-2||196—197}}</ref> == Насельніцтва == * '''XVIII стагоддзе''': ** 1738 год — 10 двароў. ** 1775 год — 35 двароў. * '''XIX стагоддзе''': ** 1880 год — 67 двароў, 566 жыхароў. ** 1897 год — 109 двароў, 904 жыхары. * '''XX стагоддзе''': ** 1908 год — 146 двароў (сяло), 1 двор (маёнтак), 8 жыхароў (маёнтак). ** 1917 год — 179 двароў, 1101 жыхар. ** 1940 год — 199 двароў. ** 1990 год — 190 гаспадарак, 457 жыхароў. * '''XXI стагоддзе''': ** 2007 год — 172 гаспадаркі, 414 жыхароў.<ref name="ГВБ" /> Планіровачна складаецца з 2 прамалінейных ахавальных вуліц шыротнай арыентацыі з завулкамі, забудаваных двухбакова, шчыльна, пераважна драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. Невялікі, адасоблены ўчастак забудовы на У. Грамадскія будынкі размешчаны сярод жылой забудовы, гасп. сектар — на паўн.-зах. ўскраіне. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Могилёвская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2012|старонкі=16|старонак=64|isbn=978-985-508-173-0|тыраж=10 000}}{{ref-ru}} * {{Крыніцы/ГВБ|6-2}} * Ліст карты N-35-96. Выданне 1981 г.{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Kličaŭ District}} {{Доўгаўскі сельсавет (Клічаўскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Доўгаўскі сельсавет (Клічаўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Клічаўскага раёна]] cdofpxdd72za1506i3oqmkbwhei99d2 0 236492 5122323 4896158 2026-04-06T09:39:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122323 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Весялова}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Весялова |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Viesialova_ahulny_vyhliad.jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 45|lat_sec = 03 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 48|lon_sec = 33 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Лепельскі |сельсавет2 = Валосавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1926 |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 29 |год перапісу = 2019 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = 211183 |аўтамабільны код = 2 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243024879 }} '''Весяло́ва'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Viesialova}}, {{lang-ru|Веселово}}) — [[вёска]] ў [[Лепельскі раён|Лепельскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Валосавіцкі сельсавет (Лепельскі раён)|Валосавіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 13,5 км на паўднёвы ўсход ад [[Лепель|Лепеля]], за 132 км ад [[Віцебск]]а. Транспартная сувязь ажыццяўляецца па мясцовай дарозе праз [[Новыя Валосавічы]] і далей па аўтамабільнай дарозе {{Таблічка-by|Н|2800}} Лепель—[[Халопенічы]]. Праз вёску працякае рака [[Букавіца]]. Дарожная інфраструктура вёскі складаецца з двух [[вуліца|вуліц]] і аднаго [[завулак|завулка]]. == Гісторыя == Узнікла ў 1920-я гады праз [[калектывізацыя|калектывізацыю]] [[хутар]]оў польскіх перасяленцаў, якія на пачатку XX ст. купілі навакольныя землі ў пана Рамуальда Зацвіліхоўскага<ref>{{cite web|title=255. ИСТОРИЯ ПОЯВЛЕНИЯ ПОЛЯКОВ НА ЛЕПЕЛЬЩИНЕ. Колпак Тадеуш|url=http://blukach.lepelby.net/post/622|website=lepelby.net|date=2016-06-17 22:57|accessdate=2021-05-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210515114312/http://blukach.lepel.by/post/622|archivedate=15 мая 2021|url-status=dead}}</ref>. [[Файл:Kurjer_Polski_1913_no_229.jpg|alt=|злева|міні|Аб’ява ў «Kurjer Polski» № 229 за 1913 год пра продаж зямлі Зацвіліхоўскімі.]] <blockquote>«''Танна і зручна. Можна набыць надзелы зямлі ад 6 да 300 моргаў адным кавалкам, таксама двор 95 валок. Ужо пасялілася 100 сем’яў перасяленцаў з Польшчы. Інфармую неадкладна. Любыя пытанні накіроўваць панне Вандзе Зацвіліхоўскай, горад Лепель, Віцебская губерня, маёнтак Валасевічы (Валосавічы)''»</blockquote> Назву атрымала ад калгаса імя Весялоўскага, названага ў гонар польскага рэвалюцыянера [[Браніслаў Весялоўскі|Браніслава Весялоўскага]]<ref>{{cite web|title=680. ПОЛЬСКАЯ ВЁСКА: ЛЮДЗІ І ЛЁСЫ. Тухта Валер|url=http://blukach.lepelby.net/post/1314|website=lepelby.net|date=2018-11-24 08:32|accessdate=2021-05-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210515114312/http://blukach.lepel.by/post/1314|archivedate=15 мая 2021|url-status=dead}}</ref>. У 1922 годзе адкрыта польская школа<ref name=":0">{{Крыніцы/ГВБ|10-2||142}}</ref>. У 1927—1937 гадах — цэнтр [[Весялоўскі нацыянальны польскі сельсавет|Весялоўскага нацыянальнага польскага сельсавета]]. У 1938 годзе заснаваны дзіцячы дом, які з перапынкам на [[Другая сусветная вайна|2-ю сусветную вайну]] праіснаваў да 1968 года. Пасля вайны адкрылася сямігадовая школа, узведзены буйны жывёлагадоўчы комплекс. У 1971 годзе ў вёсцы жыло 53 сям’і (238 чалавек), з іх 12 польскіх, 32 беларускія, 3 польска-беларускія (галава сям’і — паляк), 5 беларуска-польскіх (галава сям’і — беларус) і адна руска-польская (глава сям’і — рускі). Колькасна нацыянальны склад выглядаў наступным чынам: 68 [[палякі|палякаў]], 166 беларусаў і 4 [[рускія]]. У 10 сем’ях (19 чалавек) мовай хатніх зносін была [[польская мова|польская]], у 15 сем’ях (84 чалавекі) — беларуская, але іх члены ў той ці іншай ступені ведалі польскую мову і ўмелі ёю карыстацца; у 28 сем’ях (135 чалавек) карысталіся толькі беларускай мовай, польскую мову ў іх не ведалі зусім. Таксама ў 1971 годзе ў будынку былога дзіцячага дома адкрылі ўчастковую бальніцу, пазней ператварылі яе ў урачэбную [[амбулаторыя|амбулаторыю]], якая была закрыта ў 2014 годзе. == Насельніцтва<ref name=":0" /> == * 1926 — 6 гаспадарак, 37 жыхароў * 1971 — 53 гаспадаркі, 238 жыхароў * 1997 — 40 гаспадарак, 76 жыхароў * 2018 — 18 гаспадарак, 29 жыхароў == Славутасці == У вёсцы дзейнічае [[касцёл]]. Таксама на вясковых могілках знаходзіцца міжваенная драўляная каталіцкая [[капліца]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Валосавіцкі сельсавет, Лепельскі раён}} [[Катэгорыя:Валосавіцкі сельсавет (Лепельскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лепельскага раёна]] onyyf31ohjc6cl4zcg6opj1diouesaq 0 236494 5122661 5026902 2026-04-06T11:09:43Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122661 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Грыгаравічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Hryharavičy, Pietrapaŭłaŭskaja. Грыгаравічы, Петрапаўлаўская (1900).jpg |подпіс = Прыхадская царква (пач. XX ст.) |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 47|lat_sec = 26 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 56|lon_sec = 37 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Лепельскі |сельсавет2 = Валосавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1443 |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 189 |год перапісу = 2018 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 2 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243028974 }} '''Гры́гаравічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Hryharavičy}}, {{lang-ru|Григоровичи}}) — [[вёска]] ў [[Лепельскі раён|Лепельскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Валосавіцкі сельсавет (Лепельскі раён)|Валосавіцкага сельсавета]]. Размешчана за 16 км на паўднёвы ўсход ад горада і чыгуначнай станцыі Лепель, за 111 км ад Віцебска. Транспартныя сувязі ажыццяўляюцца па мясцовай дарозе праз вёску [[Кастрыца (Лепельскі раён)|Кастрыца]] і далей па аўтадарозе [[Р15 (аўтадарога, Беларусь)|Лепель—Орша]]. У 2018 годзе налічвалася 77 гаспадарак<ref name="ГіВБ3">{{Крыніцы/ГВБ|10-3|Грыгаравічы|156}}</ref>. == Гісторыя == У 6-м індыкце (1443 або 1458 год) кароль [[Казімір IV Ягелончык|Казімір Ягелончык]] надаў [[Станька Саковіч|Станьку Саковічу]] да волі гаспадарскай «у Лукомлі» ў ліку іншых і людзей у Грагаровічах — Міхалку Скаробду і Іеўца Кулаковіча <ref>Документы Московского архива Министерства юстиции / Сост. М. В. Довнар-Запольский. Т. 1. — М., 1897. — С. 32.</ref><ref>{{Артыкул|спасылка=https://vln.by/node/71|аўтар=Насевіч В. Л.|загаловак=Лукомль і Лукомльская воласць|год=1994|месца=Мн.|выданне=Гістарычна-археалагічны зборнік|нумар=4|старонкі=161–186}}</ref>. У XVI стагоддзі згадваецца як двор Грыгаравічы ва ўладанні Чыжэвічаў у [[Полацкае ваяводства|Полацкім ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1552 годзе двор купіў Есьман. У інвентары Чашніцкай воласці 1633 года згадваецца як паселішча, падараванае каралём [[Жыгімонт II Аўгуст|Жыгімонтам]] Станьку Саковічу<ref name="ГіВБ3"/>. Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. З 1795 года ў Сенненскім павеце, з 1802 года ў [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. У 1861 годзе была пабудавана мураваная [[Петрапаўлаўская царква (Грыгаравічы)|Петрапаўлаўская царква]]<ref name="ГіВБ3"/>. У пачатку XX стагоддзя сяло ў Лукомскай воласці Сенненскага павета Магілёўскай губерні. У 1909 годзе — 31 двор, 174 жыхары. З 1 студзеня 1919 года ў складзе [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]], з 2 лютага ў складзе [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]]. З 11 ліпеня 1919 года ўключана ў Віцебскую губерню РСФСР. З 20 жніўня 1924 года сяло ў Ляхавіцкім сельсавеце Лепельскага раёна. У 1926 годзе — 39 двароў, 170 жыхароў. У 1927—1954 гадах — цэнтр [[Ляхавіцкі сельсавет (Лепельскі раён)|Ляхавіцкага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Витебской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. У 1930-я гады створаны калгас імя Р. Люксембург<ref name="ГіВБ3"/>. Напярэдадні [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў вёсцы было 29 двароў, 73 жыхары. У ліпені 1941 года акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Падчас акупацыі было спалена 7 двароў і загублена 7 мірных жыхароў. 8 аднавяскоўцаў загінулі на франтах і ў партызанскай барацьбе. Вызвалена ў канцы чэрвеня 1944 года<ref name="ГіВБ3"/>. З 21 лістапада 1959 года вёска ў складзе Валосавіцкага сельсавета. У 1997 годзе — 115 гаспадарак, 359 жыхароў, цэнтр саўгаса «Грыгаравічы». З 1 чэрвеня 2017 года вёска ў складзе сельскагаспадарчага вытворчага філіяла «Заазер’е» ААТ «Віцебскі мясакамбінат» (цэнтр — вёска [[Юркоўшчына (Лепельскі раён)|Юркоўшчына]])<ref name="ГіВБ3"/>. == Інфраструктура == [[Файл:Hryharavicy-Mahazin.jpg|міні|Магазін у Грыгаравічах]] На тэрыторыі вёскі знаходзіліся (па стане на 1997 год): саўгасная сядзіба, ветэрынарны ўчастак, механічныя майстэрні, сярэдняя школа, дзіцячы сад, клуб, бібліятэка, аддзяленне сувязі, фельчарска-акушэрскі пункт, магазін, сталовая<ref name="ГіВБ3"/>. == Славутасці == * [[Петрапаўлаўская царква (Грыгаравічы)|Петрапаўлаўская царква]] (1861) — помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю<ref name="ГіВБ3"/>. == Вядомыя асобы == * [[Анры Гаўрылавіч Мурашка]] (1938—2011) — вучоны ў галіне вылічальных сістэм. Доктар тэхнічных навук, прафесар<ref>[https://esu.com.ua/article-70066 Мурашко Анрі Гаврилович]</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Грыгаравічы}} {{Валосавіцкі сельсавет, Лепельскі раён}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Валосавіцкі сельсавет (Лепельскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лепельскага раёна]] jagjkq8z62zueavik8he2gxbekv5ke5 0 236495 5122329 5041650 2026-04-06T09:40:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122329 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Двор Таронкавічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 46|lat_sec = 13 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 54|lon_sec = 46 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Лепельскі |сельсавет2 = Валосавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1443 |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 10 |год перапісу = 2018 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243028977 }} '''Двор Таро́нкавічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dvor Taronkavičy}}, {{lang-ru|Двор Торонковичи}}) — [[вёска]] ў [[Лепельскі раён|Лепельскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Валосавіцкі сельсавет (Лепельскі раён)|Валосавіцкага сельсавета]]. Знаходзіцца за 17 км на паўночны захад ад горада [[Лепель]] і чыгуначнай станцыі [[Лепель (станцыя)|Лепель]], за 132 км ад [[Віцебск]]а. Праз вёску цячэ рака [[Каменка (прыток Улы)|Каменка]]. Транспартныя сувязі ажыццяўляюцца па мясцовай дарозе праз вёску [[Малыя Таронкавічы]] і далей па аўтамабільнай дарозе [[Лепель]]—[[Халопенічы]]. Станам на 2018 год — 4 гаспадаркі, 10 жыхароў. == Гісторыя == У 6-м індыкце (1443 або 1458 год) кароль [[Казімір IV Ягелончык|Казімір Ягелончык]] надаў [[Станька Саковіч|Станьку Саковічу]] «[[Лукомскае княства|у Лукомлі]]» ў Навасёлках людзей [[Слядневічы 1|Андрэйку]] [[Слядневічы 2|Сядневіча]] і Грыньку Ісакава, у Таранцэвічах — Хадарца, Сазоўнава брата, Малашку Навумавіча, Малашку трэцяга, Малашку Ялагу, у [[Грыгаравічы|Грагаровічах]] — Міхалку Скаробду, Іеўца Кулаковіча, у [[Пахомлевічы|Пахомавічах]] — Давідца Аўчынніка, да волі гаспадарскай.<ref>Документы Московского архива Министерства юстиции /Сост. М. В. Довнар-Запольский. Т.1. — М., 1897. — С. 32.</ref><ref>{{Артыкул|спасылка=https://vln.by/node/71|аўтар=Насевіч В. Л.|загаловак=Лукомль і Лукомльская воласць|год=1994|месца=Мн.|выданне=Гістарычна-археалагічны зборнік|нумар=4|старонкі=161–186}}</ref> У інвентары Чашніцкай воласці 1633 года згадваюцца паселішчы Таронкавічы Малыя і Вялікія, падараваныя Станіславу Саковічу каралём Жыгімонтам. У 1663 годзе згадваецца як маёнтак Таронкавічы ў [[Полацкае ваяводства|Полацкім ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref>НГАБ у Мінску, ф. 1817, воп. 1, спр. 42, с. 124зв.</ref>. Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у Сенненскім павеце. З 12 снежня 1796 года ў Беларускай, з 27 лютага 1802 года ў Магілёўскай губернях. У канцы XIX — пачатку XX стагоддзя маёнтак у Лукомскай воласці Сенненскага павета Магілёўскай губерні. У 1909 годзе ў маёнтку было 3 двары, 22 жыхары; належаў сялянам, якія валодалі 176 дзесяцінамі зямлі. З 1 студзеня 1919 года вёска ў складзе [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]], з 2 лютага 1919 года — у [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]]. З 11 ліпеня 1919 года ў складзе Сенненскага павета, які быў ўключаны ў Віцебскую губерню РСФСР. У 1923 годзе Сенненскі павет быў скасаваны. З 20 жніўня 1924 года вёска ў Ляхавіцкім сельсавеце (з 1927 года цэнтр сельсавета знаходзіўся ў вёсцы Грыгаравічы) Лепельскага раёна Барысаўскай, з 9 чэрвеня 1927 да 26 ліпеня 1930 года — Полацкай акругі, з 21 чэрвеня 1935 года — Лепельскай акругі<ref>{{Крыніцы/ГВБ|10-3||156}}</ref>. == Славутасці == [[Файл:Dvor Taronkavičy. Kapišča z kryžami (2021-07-26).jpg|міні|Каменныя крыжы]] * Каменныя крыжы, у сярэдзіне 2000-х выцягнуты з крушні ў лесе і пастаўлены на грабяні палявога ўзвышша. * Рэшткі бровара (XIX ст.). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Commons|Category:Dvor Taronkavičy}} * {{ГБ|http://globustut.by/dvor-toron/index.htm|Двор Таронкавічы на сайце Глобус Беларусі}} {{Валосавіцкі сельсавет (Лепельскі раён)}} [[Катэгорыя:Валосавіцкі сельсавет (Лепельскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лепельскага раёна]] att88ac4o81zfu0d247im0j0ekv57di 0 236496 5122662 5026872 2026-04-06T11:09:55Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122662 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Загліннікі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Zahlinniki.Vulica(2021-07-26).jpg |подпіс = Вуліца ў вёсцы Загліннікі |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 47|lat_sec = 55 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 56|lon_sec = 26 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Лепельскі |сельсавет2 = Валосавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 2 |год перапісу = 2018 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 2 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243028969 }} '''Заглі́ннікі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zahlinniki}}, {{lang-ru|Заглинники}}) — [[вёска]] ў [[Лепельскі раён|Лепельскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Валосавіцкі сельсавет (Лепельскі раён)|Валосавіцкага сельсавета]]. Размешчана за 17 км на паўднёвы ўсход ад горада і чыгуначнай станцыі Лепель, за 8,5 км ад чыгуначнай станцыі Заслонава, за 111 км ад Віцебска. Транспартныя сувязі ажыццяўляюцца па мясцовай дарозе праз вёскі [[Слядневічы 1|Слядневічы]], [[Замошша (Валосавіцкі сельсавет)|Замошша]] і далей па аўтадарозе [[Р15 (аўтадарога, Беларусь)|Лепель—Орша]]. У 2018 годзе налічвалася 2 гаспадаркі<ref name="ГіВБ3">{{Крыніцы/ГВБ|10-3|Загліннікі|156}}</ref>. == Гісторыя == У пачатку XX стагоддзя вёска, 200 дзесяцін зямлі, у Лукомскай воласці Сенненскага павета Магілёўскай губерні. У 1909 годзе — 27 двароў, 217 жыхароў, адносілася да Турыцкай сельскай грамады. З 11 ліпеня 1919 года вёска ў Сенненскім павеце Віцебскай губерні. У 1923 годзе павет скасаваны. З 20 жніўня 1924 года вёска ў Ляхавіцкім сельсавеце (з 1927 года цэнтр сельсавета размяшчаўся ў вёсцы [[Грыгаравічы|Грыгаравічы]]) Лепельскага раёна. З 21 лістапада 1959 года вёска ў складзе Валосавіцкага сельсавета. У 1997 годзе — 10 гаспадарак, 15 жыхароў, у складзе саўгаса «Грыгаравічы» (цэнтр — вёска [[Грыгаравічы|Грыгаравічы]]). З 1 чэрвеня 2017 года вёска ў складзе сельскагаспадарчага вытворчага філіяла «Заазер’е» ААТ «Віцебскі мясакамбінат» (цэнтр — вёска [[Юркоўшчына (Лепельскі раён)|Юркоўшчына]])<ref name="ГіВБ3"/>. == Славутасці == * [[Загліннікі (археалагічны помнік)|Археалагічны помнік]] — гарадзішча-1 пад назвай Замак і гарадзішча-2. За 0,5 км на захад ад вёскі знаходзіцца гарадзішча-1. За 1 км ад гарадзішча-1, за безыменным ручаём, размешчана гарадзішча-2. У культурным пласце знойдзена ляпная кераміка (не пазней 3—4 ст.), якая адносіцца да [[Днепра-дзвінская культура|днепра-дзвінскай культуры]]. Матэрыялы раскопак захоўваюцца ў [[Інстытут гісторыі НАН Беларусі|Інстытуце гісторыі НАН Беларусі]]<ref name="ГіВБ3"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Zahlinniki}} {{Валосавіцкі сельсавет, Лепельскі раён}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Валосавіцкі сельсавет (Лепельскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лепельскага раёна]] [[Катэгорыя:Загліннікі| ]] czz2il7872n0rqs1216die6ft3974my 0 236504 5122330 5026931 2026-04-06T09:40:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122330 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Лутчына |арыгінальная назва = {{lang-ru|Лутчино}} |вобласць = Віцебская |раён = Лепельскі |сельсавет2 = Валосавіцкі |lat_dir = N|lat_deg = 54|lat_min = 45|lat_sec = 25 |lon_dir = E|lon_deg = 28|lon_min = 48|lon_sec = 15 |CoordScale = 25000 |першае згадванне = XVII стагоддзе |насельніцтва = 11 |год перапісу = 2018 |часавы пояс = UTC+3 |тэлефонны код = +375 2132 |паштовы індэкс = 211182 |аўтамабільны код = 2 |OpenStreetMap = 243028992 |выява = Lutčyna. Krajavid (2021-07-26).jpg |подпіс = Летні вясковы краявід }} '''Лу́тчына'''<ref name="GaradyVioski">{{Крыніцы/ГВБ|10-3}}</ref> (трансліт.: ''Lutčyna'', руск.: Лутчино) — вёска ў [[Лепельскі раён|Лепельскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Валосавіцкі сельсавет|Валосавіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == Вёска знаходзіцца за 22 км на паўднёвы ўсход ад горада [[Лепель]], за 134 км ад [[Віцебск]]а. Транспартныя сувязі ажыццяўляюцца па мясцовай дарозе праз вёску [[Малыя Таронкавічы]] і далей па аўтадарозе [[Лепель]]—[[Халопенічы]]. == Гісторыя == У XVII стагоддзі згадваецца як вёска ў [[Полацкае ваяводства|Полацкім ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] у 1793 годзе ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1772 годзе была ў складзе маёнтка Гілі, з’яўлялася шляхецкай уласнасцю. У пачатку XX стагоддзя — засценак у Лукомскай воласці Сенненскага павета [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. У 1909 годзе ў засценку было 12 двароў, 132 жыхары; з’яўляўся ўласнасцю памешчыка Кандратовіча, якому належала 520 дзесяцін зямлі. З 1 студзеня 1919 года сяло ў складзе [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]], аднак ужо 2 лютага перададзена ў склад [[РСФСР]]. 11 ліпеня 1919 года ў складзе Сенненскага павета вёска была ўключана ў [[Віцебская губерня|Віцебскую губерню]] РСФСР. У 1923 годзе Сенненскі павет быў скасаваны. 20 жніўня 1924 года маёнтак увайшоў у склад Ляхавіцкага сельсавета (цэнтр з 1927 года — вёска Грыгаравічы) Лепельскага раёна [[Барысаўская акруга|Барысаўскай акругі]] (з 9 чэрвеня 1927 па 26 ліпеня 1930 — [[Полацкая акруга|Полацкай акругі]], з 21 чэрвеня 1935 — [[Лепельская акруга|Лепельскай акругі]]). З 20 лютага 1938 года ў складзе Віцебскай вобласці. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] з ліпеня 1941 года па 27 чэрвеня 1944 года вёска была акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. У баях на франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 12 аднавяскоўцаў. 21 лістапада 1959 года вёска ўвайшла ў склад Валосавіцкага сельсавета. У 1996 годзе ўваходзіла ў склад саўгаса «Валосавічы» (цэнтр — вёска [[Новыя Валосавічы]]). З 1 чэрвеня 2017 года ў складзе сельскагаспадарчага вытворчага філіяла «Заазер’е» ААТ «Віцебскі мясакамбінат» (цэнтр — вёска [[Юркоўшчына]]). == Насельніцтва == * '''XX стагоддзе''': 1909—132 чал.; 1926—126 чал.; 1996 — 55 чал. * '''XXI стагоддзе''': 2018 — 11 чал. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Кніга|аўтар = |частка = Лутчына|загаловак = Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 10. Віцебская вобласць, кн. 3|адказны = В. У. Ваніна (гал. рэд.) і інш.|выданне = |месца = Мн.|выдавецтва = Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|год = 2019|старонкі = |старонак = 592|серыя = |isbn = 978-985-11-1156-1|спасылка = }} {{Валосавіцкі сельсавет (Лепельскі раён)}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лепельскага раёна]] mhfyrs1483lsukt4md8t4ujqbcbbhp9 5122648 5122330 2026-04-06T10:58:33Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122648 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Лутчына |арыгінальная назва = {{lang-ru|Лутчино}} |вобласць = Віцебская |раён = Лепельскі |сельсавет2 = Валосавіцкі |lat_dir = N|lat_deg = 54|lat_min = 45|lat_sec = 25 |lon_dir = E|lon_deg = 28|lon_min = 48|lon_sec = 15 |CoordScale = 25000 |першае згадванне = XVII стагоддзе |насельніцтва = 11 |год перапісу = 2018 |часавы пояс = UTC+3 |тэлефонны код = +375 2132 |паштовы індэкс = 211182 |аўтамабільны код = 2 |OpenStreetMap = 243028992 |выява = Lutčyna. Krajavid (2021-07-26).jpg |подпіс = Летні вясковы краявід }} '''Лу́тчына'''<ref name="GaradyVioski">{{Крыніцы/ГВБ|10-3}}</ref> (трансліт.: ''Lutčyna'', руск.: Лутчино) — вёска ў [[Лепельскі раён|Лепельскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Валосавіцкі сельсавет|Валосавіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == Вёска знаходзіцца за 22 км на паўднёвы ўсход ад горада [[Лепель]], за 134 км ад [[Віцебск]]а. Транспартныя сувязі ажыццяўляюцца па мясцовай дарозе праз вёску [[Малыя Таронкавічы]] і далей па аўтадарозе [[Лепель]]—[[Халопенічы]]. == Гісторыя == У XVII стагоддзі згадваецца як вёска ў [[Полацкае ваяводства|Полацкім ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] у 1793 годзе ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1772 годзе была ў складзе маёнтка Гілі, з’яўлялася шляхецкай уласнасцю. У пачатку XX стагоддзя — засценак у Лукомскай воласці Сенненскага павета [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. У 1909 годзе ў засценку было 12 двароў, 132 жыхары; з’яўляўся ўласнасцю памешчыка Кандратовіча, якому належала 520 дзесяцін зямлі. З 1 студзеня 1919 года сяло ў складзе [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]], аднак ужо 2 лютага перададзена ў склад [[РСФСР]]. 11 ліпеня 1919 года ў складзе Сенненскага павета вёска была ўключана ў [[Віцебская губерня|Віцебскую губерню]] РСФСР. У 1923 годзе Сенненскі павет быў скасаваны. 20 жніўня 1924 года маёнтак увайшоў у склад Ляхавіцкага сельсавета (цэнтр з 1927 года — вёска Грыгаравічы) Лепельскага раёна [[Барысаўская акруга|Барысаўскай акругі]] (з 9 чэрвеня 1927 па 26 ліпеня 1930 — [[Полацкая акруга|Полацкай акругі]], з 21 чэрвеня 1935 — [[Лепельская акруга|Лепельскай акругі]]). З 20 лютага 1938 года ў складзе Віцебскай вобласці. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] з ліпеня 1941 года па 27 чэрвеня 1944 года вёска была акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. У баях на франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 12 аднавяскоўцаў. 21 лістапада 1959 года вёска ўвайшла ў склад Валосавіцкага сельсавета. У 1996 годзе ўваходзіла ў склад саўгаса «Валосавічы» (цэнтр — вёска [[Новыя Валосавічы]]). З 1 чэрвеня 2017 года ў складзе сельскагаспадарчага вытворчага філіяла «Заазер’е» ААТ «Віцебскі мясакамбінат» (цэнтр — вёска [[Юркоўшчына]]). == Насельніцтва == * '''XX стагоддзе''': 1909—132 чал.; 1926—126 чал.; 1996 — 55 чал. * '''XXI стагоддзе''': 2018 — 11 чал. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|10-3|Лутчына}} {{Валосавіцкі сельсавет (Лепельскі раён)}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лепельскага раёна]] d1fqryhbb8tuhc5nfdabvzfcrewanwt 0 236601 5122663 5041652 2026-04-06T11:10:05Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122663 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Зялёны Востраў}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Зялёны Востраў |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 48|lat_sec = 34 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 50|lon_sec = 21 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Лепельскі |сельсавет = Лепельскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 87 |год перапісу = 2018 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243024894 }} '''Зялёны Во́страў'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zialiony Vostraŭ}}, {{lang-ru|Зелёный Остров}}) — [[вёска]] ў [[Лепельскі раён|Лепельскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]], за 13 км на паўднёвы ўсход ад горада [[Лепель]] і чыгуначнай станцыі [[Лепель (станцыя)|Лепель]], за 117 км ад [[Віцебск]]а<ref name="GaradyVioski3">{{Крыніцы/ГВБ|10-3|Зялёны Востраў}}</ref>. Уваходзіць у склад [[Лепельскі сельсавет|Лепельскага сельсавета]]. Да 23 лістапада 1959 года вёска ўваходзіла ў склад [[Валосавіцкі сельсавет (Лепельскі раён)|Валосавіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 23 лістапада 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 16.</ref>, да 21 верасня 1987 года — у склад [[Чэрскі сельсавет (Лепельскі раён)|Чэрскага сельсавета]] (у 1959—1971 гадах Палянскі сельсавет)<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 21 верасня 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1988, № 9 (1923).</ref>. == Гісторыя == У XIX стагоддзі вёска знаходзілася ў [[Лепельскі павет|Лепельскім павеце]] [[Віцебская губерня|Віцебскай губерні]], уваходзіла ў склад маёнтка Сляшушчына, які быў уладаннем памешчыкаў Рылевічаў. У пачатку XX стагоддзя вёска адносілася да Гарадчэвіцкай воласці. У 1906 годзе тут было 28 двароў, 178 жыхароў і 114 дзесяцін зямлі; вёска належала да Міхайлаўскай сельскай грамады. З 20 жніўня 1924 года вёска ўваходзіла ў Валосавіцкі сельсавет Лепельскага раёна [[Барысаўская акруга|Барысаўскай акругі]], з 9 чэрвеня 1927 года да 26 ліпеня 1930 года — [[Полацкая акруга|Полацкай]], з 21 чэрвеня 1935 года — [[Лепельская акруга|Лепельскай акругі]] БССР. З 20 лютага 1938 года — у складзе Віцебскай вобласці. У пачатку 1930-х гадоў быў створаны калгас «Зялёны Востраў», працавала кузня. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] з ліпеня 1941 года да канца чэрвеня 1944 года вёска была акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. У снежні 1942 і студзені 1943 года карнікі знішчылі 43 двары і загубілі 54 жыхароў. На франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 9 і прапалі без вестак 11 аднавяскоўцаў<ref name="GaradyVioski3" />. == Насельніцтва == * '''XX стагоддзе''': 1906—178 чал.; 1926—179 чал.; 1941—253 чал.; 1997—124 чал. * '''XXI стагоддзе''': 2018 — 87 чал.<ref name="GaradyVioski3" /> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Zialiony Vostraŭ}} {{Лепельскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Лепельскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лепельскага раёна]] boijzjucfdpctgxzm4mi549t2tlrqbn 0 236617 5122664 5041653 2026-04-06T11:10:15Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122664 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Тадуліна}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Тадуліна |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 48|lat_sec = 01 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 52|lon_sec = 15 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Лепельскі |сельсавет = Лепельскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1834 |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 0 |год перапісу = 2018 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243024885 }} '''Таду́ліна'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Tadulina}}, {{lang-ru|Тадулино}}) — [[вёска]] ў [[Лепельскі раён|Лепельскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]], за 17 км на паўднёвы ўсход ад горада [[Лепель]] і чыгуначнай станцыі [[Лепель (станцыя)|Лепель]], за 119 км ад [[Віцебск]]а<ref name="GaradyVioski3">{{Крыніцы/ГВБ|10-3|Тадуліна|156}}</ref>. Уваходзіць у склад [[Лепельскі сельсавет|Лепельскага сельсавета]]. Да 23 лістапада 1959 года вёска ўваходзіла ў склад [[Валосавіцкі сельсавет (Лепельскі раён)|Валосавіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 23 лістапада 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 16.</ref>, да 21 верасня 1987 года — у склад [[Чэрскі сельсавет (Лепельскі раён)|Чэрскага сельсавета]] (у 1959—1971 гадах Палянскі сельсавет)<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 21 верасня 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1988, № 9 (1923).</ref>. == Гісторыя == У XIX стагоддзі маёнтак Тадуліна знаходзіўся ў [[Лепельскі павет|Лепельскім павеце]] [[Віцебская губерня|Віцебскай губерні]]. Верагодна, назва паселішча ўтворана ад прозвішча Тадулін. У 1834 годзе маёнтак, які налічваў 33 сялянскія душы, быў уласнасцю памешчыкаў Сляскіх. У маёнтак уваходзілі дзве вёскі: Тадуліна і Прудзіны. У 1846 годзе маёнтак з 34 сялянскімі душамі перайшоў ва ўладанне памешчыка А. Чаховіча. У 1855 годзе ў маёнтку было 24 сялянскія душы. Гаспадар маёнтка Рэвут надзяляў аднаго работніка-мужчыну ад 5 да 7,5 [[дзесяціна|дзесяцін]] зямлі, а ўсіх разам — 80 дзесяцін. У 1878 годзе маёнтак знаходзіўся ва ўладанні памешчыка С. Р. Рэвута і нашчадкаў Сляскіх. У пачатку XX стагоддзя маёнтак і фальварак уваходзілі ў Гарадчэвіцкую воласць Лепельскага павета. У 1906 годзе маёнтак (1 двор, 19 жыхароў) належаў памешчыку Сляскаму, які валодаў 135 дзесяцінамі зямлі. Побач размяшчаўся аднайменны фальварак (1 двор, 15 жыхароў), што належаў нашчадкам памешчыка М. Чаховіча, якія мелі 43 дзесяціны зямлі. Пры савецкай уладзе на месцы былых маёнтка і фальварка была створана вёска Тадуліна. З 20 жніўня 1924 года вёска ўваходзіла ў Лепельскі сельсавет Лепельскага раёна [[Барысаўская акруга|Барысаўскай акругі]], з 9 чэрвеня 1927 года да 26 ліпеня 1930 года — [[Полацкая акруга|Полацкай]], з 21 чэрвеня 1935 года — [[Лепельская акруга|Лепельскай акругі]] БССР. З 20 лютага 1938 года — у складзе Віцебскай вобласці. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] з ліпеня 1941 года да канца чэрвеня 1944 года вёска была акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. У баях на франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 8 і прапалі без вестак 5 аднавяскоўцаў<ref name="GaradyVioski3" />. == Насельніцтва == * '''XX стагоддзе''': 1906 — 19 чал. (маёнтак), 15 чал. (фальварак); 1926 — 16 чал.; 1997 — 6 чал. * '''XXI стагоддзе''': 2018 — 0 чал.<ref name="GaradyVioski3" /> == Славутасці == [[Файл:Тадуліна. Цар-дуб (01).jpg|thumb|злева|Тадулінскі Цар-дуб]] * [[Цар-дуб (Тадуліна)|Цар-дуб]], узрост якога складае каля 450 гадоў. [[Помнік прыроды рэспубліканскага значэння|Помнік прыроды рэспубліканскага значэння]]<ref>[http://vlib.by/pridvinie/index.php/lepelski-raion/84-pomniki-lepel-raen/747-pomniki-prirody-lepel-raen Помнікі гісторыі і архітэктуры Лепельскага раёна. Помнікі прыроды]{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Tadulina}} {{Лепельскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Лепельскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лепельскага раёна]] [[Катэгорыя:Тадуліна (Лепельскі раён)| ]] j13mi44qei10haq2fs5i5ugx97ymg38 0 236993 5122190 4896609 2026-04-06T09:19:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122190 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Калініна}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Калініна |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Парк_"Игнатичи",_Калинино.jpg |подпіс = Сядзібны парк |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Мінскі |сельсавет = Міханавіцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = Ігнацічы |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = 223029 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |OpenStreetMap = 243015422 }} '''Калі́ніна'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> (гістарычная назва — '''Ігна́цічы'''; {{lang-be-trans|Kalinina}}, {{lang-ru|Калинино}}) — [[вёска]] ў [[Мінскі раён|Мінскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], на левым беразе ракі [[Пціч (рака)|Пціч]]. Уваходзіць у склад [[Міханавіцкі сельсавет|Міханавіцкага сельсавета]]. Месціцца за 11 км на поўдзень ад [[Мінск]]а, на шашы {{таблічка-by|М|1}}. Прыкладна за 0,6 км на паўднёвы ўсход ад вёскі на пойме ракі Пціч месціцца вадасховішча [[Чурылавіцкае]]. == Гісторыя == [[Файл:Ihnatyčy, Jelski. Ігнатычы, Ельскі (1901-17).jpg|міні|злева|Сядзіба ў Ігнацічах, пач. XX ст.]] У 1557, 1582, 1600 гадах [[сяло]] Ігнацічы, цэнтр [[Маёнтак|маёнтка]] [[Менскі павет|Менскага павета]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], уласнасць Мнеўскіх, А. Станкевіча (Станковіча) і іншых. У 1667 годзе маёнтак, 5 [[Дым (адзінка падаткаабкладання)|дымоў]], млын, шляхецкая ўласнасць. У XVII стагоддзі Ігнацічы належалі роду [[Халецкія|Халецкіх]]. Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|Другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У пачатку XVIII стагоддзя праз [[Вена (права)|вена]] Ганны Халецкай Ігнацічы перайшлі да [[Радзівілы|Радзівілаў]], якія ўключылі іх у [[Анопаль (вёска)|анопалскія]] ўладанні. У 1800 годзе 2 двары, 16 жыхароў, фальварак, панскі двор, вадзяны млын на 2 паставы, карчма, у [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Да 1850 года Радзівілы прадалі гэтую маёмасць Раймунду Каленчынскаму. Сафія Каленчынская (1834—1891) выйшла замуж за [[Уладзімір Людвікавіч Ельскі|Уладзіміра Ельскага]], маёнтак як пасаг перайшоў у сумесную ўласнасць Ельскіх. Уладзімір Ельскі (1820—1875), вядомы сваёй навуковай дзейнасцю і грамадскай дабрачыннасцю, жыў у Ігнацічах у 1857—1863 гадах. За гэты час ён наладзіў сельскую гаспадарку, жывёлагадоўлю, у апошнія гады ён заклаў буйную прыдворную кветкавую гаспадарку, у асноўным вырошчваў ружы і некалькі соцень відаў дрэў<ref>{{кніга| спасылка = http://pbc.biaman.pl/Content/14001/ks9989.pdf | загаловак = Przewodnik po Litwie i Białejrusi | аўтар = N. Rouba (zebrał i opracował) | месца = Wilno | выдавецтва = Wydawnictwa „Kurjera Litewskiego”|старонкі=76}}</ref>. Ён таксама скасаваў прапінацыю. За актыўную падтрымку [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|Паўстання 1863—1864 гадоў]] Уладзімір Ельскі быў сасланы ў [[Арэнбургская губерня|Арэнбургскую губерню]]. Маёмасць, як пасаг жонкі, канфіскоўвалася. Апошнім уладальнікам Ігнацічаў быў Вільгельм Ельскі (1867—1919), сын Уладзіміра і Сафіі. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літбел ССР|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў і ў сярэдзіне кастрычніка 1920 года пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У 1922 годзе створаны [[саўгас]] імя Калініна. З 20 жніўня 1924 года вёска ў [[Гатаўскі сельсавет|Гатаўскім]], з 1927 года ў [[Дзяргайскі сельсавет|Дзяргайскім сельсавеце]] [[Самахвалавіцкі раён|Самахвалавіцкага раёна]] [[Менская акруга|Менскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930). З 18 студзеня 1931 года ўключана ў межы [[Мінск|Менска]]. З 26 траўня 1935 года ў [[Мінскі раён|Менскім раёне]]. З 20 лютага 1938 года ў [[Мінская вобласць|Менскай вобласці]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года акупаваная войскамі нацысцкай [[Трэці рэйх|Германіі]]. За час акупацыі былі спаленыя 78 двароў, забітыя 165 жыхароў, 10 жыхароў вывезеныя на прымусовыя работы ў Германію. Пасля вайны вёска адноўленая. 5 сакавіка 1959 года Калініна перададзена са скасаванага [[Гатаўскі сельсавет|Гатаўскага сельсавета]] ў склад [[Самахвалавіцкі сельсавет|Самахвалавіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 5 сакавіка 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 4.</ref>. == Славутасці == [[Файл:Ihnacičy. Ігнацічы (Калініна) (2021) 03.jpg|міні|Сядзіба, 2021 г.]] У вёсцы захаваліся [[Ігнацічы (сядзіба)|фрагменты былой сядзібы Ельскіх]] (канец ХІХ — пачатак ХХ стагоддзя): сядзібны дом, флігель, брама, кармацэх, свіран, сіласная вежа, фрагменты парку — {{ГККРБ 4|613Г000360}} Вільгельм Ельскі быў калекцыянерам мастацтва, асабліва польскага, у ягоным доме сярод іншага былі карціны [[Ян Матэйка|Матэйкі]], [[Леон Вычулкоўскі|Вычулкоўскага]], [[Аляксандр Герымскі|Герымскага]], [[Ёзэф Зімлер|Зімлера]], [[Генрых Уладзіслававіч Вейсенгоф|Вайсенгофа]], [[Францішак Жмурка|Жмуркі]] і многіх іншых. Бальшыня калекцыі была знішчана ў часе [[Кастрычніцкая рэвалюцыя на Беларусі|Кастрычніцкай рэвалюцыі]] ў 1917 годзе. Рэшткі, якія былі выратаваныя, былі страчаныя пасля смерці Ельскага ў смуце [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]]. <gallery widths="150" heights="150" class="center" caption="Гістарычныя здымкі"> Файл:Ihnatyčy, Jelski. Ігнатычы, Ельскі (1914) (3).jpg|Брама, 1914 г. Файл:Ihnatyčy, Jelski. Ігнатычы, Ельскі (1917).jpg|Сядзіба, 1917 г. Файл:Ihnatyčy, Jelski. Ігнатычы, Ельскі (J. Bułhak, 1901-17) (2).jpg|Сядзіба, пач. XX ст. Фота [[Ян Булгак|Яна Булгака]] Файл:Ihnatyčy, Jelski. Ігнатычы, Ельскі (J. Bułhak, 1901-17).jpg|Сядзіба, пач. XX ст. Фота Яна Булгака </gallery> == Насельніцтва == * 1800 — 2 двары, 16 жыхароў * 1897 — 4 двары, 31 жыхар; маёнтак, 7 двароў, 84 жыхары * 1917 — 197 жыхароў * 1941 — 78 двароў, 287 жыхароў * 1997 — 46 двароў, 102 жыхары * 1999 — 96 жыхароў * 2010 — 62 жыхары == Вядомыя асобы == * [[Сяргей Мікалаевіч Запрудскі]] (нар. 1957) — беларускі мовазнавец, Старшыня [[Міжнародная асацыяцыя беларусістаў|Міжнароднай асацыяцыі беларусістаў]] (2005—2010). == Спіс вуліц == * Цэнтральная вуліца<ref>{{cite web|url = http://gzk.nca.by/d052b7e096ce5f1ed44d20ca22bd2142.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D19990%26setstreet%3D%26rand%3D0.2387951184425352|title = Спіс вуліц і іншых элементаў ўнутранага адраса|publisher = Нацыянальнае кадастравае агенцтва Рэспублікі Беларусь|archiveurl = https://web.archive.org/web/20210611171836/http://gzk.nca.by/d052b7e096ce5f1ed44d20ca22bd2142.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D19990%26setstreet%3D%26rand%3D0.2387951184425352|archivedate = 11 чэрвеня 2021|url-status = dead}}</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-3|Калініна (Ігнацічы)|401—402}} * {{SgKP|III|247|Ignatycze}} * {{SgKP|XV_cz.1|606|Ignatycze}} == Спасылкі == * [http://download.maps.vlasenko.net/smtm100/n-35-080.jpg Ліст карты N-35-80. Выданне 1985 г. Стан мясцовасці на 1983 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130502075514/http://download.maps.vlasenko.net/smtm100/n-35-080.jpg |date=2 мая 2013 }} * {{Commons|Category:}} {{Міханавіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Міханавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] 5qmbhvt3u63ghxa509d3te53wccrr9w 0 239511 5122051 5041662 2026-04-06T01:05:29Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122051 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Гараўкі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 38|lat_sec = 39 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 54|lon_sec = 51 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Чашніцкі |сельсавет = Красналуцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XVIII стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = беларуская |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 9 |год перапісу = 2020 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +3 |DST = |тэлефонны код = +375 2133 |паштовы індэкс = 211162 |аўтамабільны код = 2 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Haraŭki |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Гара́ўкі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Haraŭki}}, {{lang-ru|Горавки}}) — [[вёска]] ў [[Чашніцкі раён|Чашніцкім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Красналуцкі сельсавет|Красналуцкага сельсавета]]. == Гісторыя == У XVIII стагоддзі вёска ўваходзіла ў склад маёнтка Халопенічы ў Аршанскім павеце Вялікага Княства Літоўскага. З 1730-х гадоў знаходзілася ва ўладанні роду Храптовічаў. Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай у 1793 годзе апынулася ў складзе Расійскай імперыі, у Барысаўскім павеце Мінскай губерні. У XIX стагоддзі ўваходзіла ў Валасевіцкую воласць Барысаўскага павета. У 1909 годзе ў вёсцы было 46 двароў, 325 жыхароў. Савецкая ўлада ўсталявана ў сярэдзіне лістапада 1917 года. У Першую сусветную вайну з канца лютага да верасня 1918 года акупіравана германскімі войскамі. З 1919 года ў складзе РСФСР. З 29 жніўня 1919 года да 10 жніўня 1920 года ўваходзіла ў Красналуцкую воласць Гомельскай губерні. З ліпеня 1919 года да ліпеня 1920 года акупіравана польскімі войскамі. З 3 сакавіка 1924 года ў складзе БССР. З 17 ліпеня 1924 года ў Халопеніцкім раёне Барысаўскай акругі. З 20 жніўня 1924 года ў Красналуцкім сельсавеце. З 9 ліпеня 1927 года ў Мінскай акрузе (да 26 ліпеня 1930 года). З 8 ліпеня 1931 года ў Лепельскім, з 12 лютага 1935 года зноў у Халопеніцкім раёнах. З 20 лютага 1938 года ў Мінскай вобласці. У 1941 годзе налічвалася 48 двароў, 232 жыхары. У Вялікую Айчынную вайну з ліпеня 1941 года да канца чэрвеня 1944 года акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі, якія спалілі 2 двары, загубілі 16 жыхароў. У Германію вывезены 10 жыхароў. На франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі і прапалі без вестак 16 вяскоўцаў. З 20 студзеня 1960 года ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці, з 6 студзеня 1965 года ў Чашніцкім раёне. У 1996 годзе ў вёсцы было 19 гаспадарак, 26 жыхароў, знаходзілася ў саўгасе «Красналуцкі». З 2003 года ў складзе СВК «Красналуцкае» (цэнтр — в. Красналукі). Паводле перапісу 2009 года ў вёсцы пражывала 17 чалавек. У 2020 годзе ў складзе КУСП «Красналуцкае» (цэнтр — в. Красналукі). <gallery> File:Harauki-casnicki-rajon-1.jpg|Вуліца ў вёсцы Гараўкі. На здымку вясковая дарога, якая вядзе ўглыб вёскі. File:Harauki-casnicki-rajon-2.jpg|Старая драўляная пабудова ў вёсцы Гараўкі. File:Harauki-casnicki-rajon-3.jpg|Стары драўляны "журавель" (калодзеж) у вёсцы Гараўкі. </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|10-5}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Haraŭki}} {{Красналуцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Красналуцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Чашніцкага раёна]] cfe36sl2m9ocsyrzhx3xrvo02c0nosj 0 239517 5122052 5041663 2026-04-06T01:05:39Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122052 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Заессе |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 38|lat_sec = 39 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 54|lon_sec = 51 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Чашніцкі |сельсавет = Красналуцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XVIII стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = беларуская |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 32 |год перапісу = 2020 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +3 |DST = |тэлефонны код = +375 2133 |паштовы індэкс = 211162 |аўтамабільны код = 2 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Zaessie |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243029068 }} '''Зае́ссе'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zajessie}}, {{lang-ru|Заесье}}) — [[вёска]] ў [[Чашніцкі раён|Чашніцкім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Красналуцкі сельсавет|Красналуцкага сельсавета]]. == Гісторыя == У XVIII стагоддзі вёска ўваходзіла ў склад маёнтка Халопенічы ў Аршанскім павеце Вялікага Княства Літоўскага. З 1730-х гадоў знаходзілася ва ўладанні роду Храптовічаў. Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай у 1793 годзе апынулася ў складзе Расійскай імперыі, у Барысаўскім павеце Мінскай губерні. У вайну 1812 года вёска і маёнтак былі разрабаваны і разбураны французскімі войскамі. У канцы XIX стагоддзя вёска належала да Валасевіцкай воласці. У 1909 годзе тут было 67 двароў і 469 жыхароў. Савецкая ўлада ўсталявана ў сярэдзіне лістапада 1917 года. З канца лютага да верасня 1918 года тэрыторыя была акупавана германскімі войскамі. З 1919 года ў складзе РСФСР, з 29 жніўня 1919 года да 10 жніўня 1920 года — у Гомельскай губерні. З ліпеня 1919 па ліпень 1920 года акупіравана польскімі войскамі. З 3 сакавіка 1924 года — у складзе БССР. З 17 ліпеня 1924 года ў Халопеніцкім раёне Барысаўскай акругі, з 20 жніўня 1924 года ў Красналуцкім сельсавеце. З 9 ліпеня 1927 года ў Мінскай акрузе (да 26 ліпеня 1930 года). З 8 ліпеня 1931 года ў Лепельскім, з 12 лютага 1935 года зноў у Халопеніцкім раёне. З 26 чэрвеня 1935 года ў Лепельскай акрузе. З 29 лютага 1938 года ў Мінскай вобласці. У 1940 годзе налічвалася 88 двароў і 383 жыхары. У Вялікую Айчынную вайну, з ліпеня 1941 года да канца чэрвеня 1944 года, вёска была акупавана нямецка-фашысцкімі захопнікамі, якія знішчылі 5 двароў і загубілі 17 жыхароў. На франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі і прапалі без вестак 32 вяскоўцы. На прымусовую працу ў Германію было вывезена 9 жыхароў. З 20 студзеня 1960 года ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці, з 6 студзеня 1965 года ў Чашніцкім раёне. У 1996 годзе ў вёсцы было 66 гаспадарак і 127 жыхароў, знаходзілася ў саўгасе «Красналуцкі» (цэнтр — в. Красналукі). З 2003 года ў складзе СВК «Красналуцкае». Паводле перапісу 2009 года, у вёсцы пражывала 53 чалавекі. У 2020 годзе ў складзе КУСП «Красналуцкае». <gallery> File:Zaesse-casnicki-rajon-1.jpg|Заессе. Заезд з боку Гараўкі File:Zaesse-casnicki-rajon-2.jpg|Заессе. Хата з ліштвамі File:Zaesse-casnicki-rajon-3.jpg|Заессе. Вуліца Заесская File:Zaesse-casnicki-rajon-4.jpg|Заессе. Старая хата </gallery> == Вядомыя асобы == * [[Ігар Мікалаевіч Асінскі]] (нар. 1949) — беларускі журналіст. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|10-5}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Zaessie}} {{Красналуцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Красналуцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Чашніцкага раёна]] 3i42yzw0ryebo6km7k7kwu7uy5rol13 0 241569 5122575 5041239 2026-04-06T10:17:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122575 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Гута}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Гута |вобласць = Магілёўская |раён = Бялыніцкі |сельсавет = Лебядзянкаўскі }} '''Гу́та'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Huta}}) — [[вёска]] ў [[Бялыніцкі раён|Бялыніцкім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Лебядзянкаўскі сельсавет|Лебядзянкаўскага сельсавета]]. == Славутасць == * Курганы перыяду ранняга сярэднявечча (X–XIII стагоддзі), 0,8 км на ўсход ад вёскі, урочышча Грэбля — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|513В000344}}. * Курганны могільнік перыяду ранняга сярэднявечча (X–XIII стагоддзі), 1,2 км на захад ад вёскі, каля дарогі — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|513В000345}}. * Стаянка перыяду неаліту і бронзавага веку (V ст. да н. э. — I ст. да н. э.), левы бераг р. [[Друць]] — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|513В000346}}. * Брацкая магіла. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|5-1|Гута|355}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Лебядзянкаўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Лебядзянкаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бялыніцкага раёна]] 9ui98i32jzb386z2ro8uxatl5xk9pvb 0 241591 5122583 5041607 2026-04-06T10:25:00Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122583 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Клява |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 59|lat_sec = 42 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 25|lon_sec = 11 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Бялыніцкі |сельсавет2 = Машчаніцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243032274 }} '''Клява́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kliava}}, {{lang-ru|Клева}}) — [[вёска]] ў [[Бялыніцкі раён|Бялыніцкім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Машчаніцкі сельсавет (Бялыніцкі раён)|Машчаніцкага сельсавета]]. == Геаграфія і забудова == Знаходзіцца ў 38 км на захад ад [[Бялынічы|Бялыніч]], у 53 км ад чыгуначнай станцыі [[Друць (станцыя)|Друць]] (лінія [[Магілёў]] — [[Асіповічы]]) і за 81 км ад Магілёва. Размешчана на рацэ [[Клява (прыток Бярэзіны)|Клява]] (прыток [[Бярэзіна|Бярэзіны]]); з паўднёва-заходняга боку мяжуе з лесам. Даступна праз прасёлачную дарогу і аўтадарогу Магілёў — Мінск{{Sfn|Гарады і вёскі Беларусі : Энцыклапедыя. Магілёўская вобласць.|2008|p=367}}. Вёска мае лінейную планіроўку: адна вуліца з арыентацыяй з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. Забудова двухбаковая: драўляныя аднапавярховыя сялянскія дамы з прысядзібнымі ўчасткамі{{Sfn|Гарады і вёскі Беларусі : Энцыклапедыя. Магілёўская вобласць.|2008|p=368}}. == Славутасць == * Курганны могільнік перыяду ранняга сярэднявечча (X–XIII стагоддзі), 1,2 км на поўнач ад вёскі Клёва, на правым беразе р. [[Клява (прыток Бярэзіны)|Клёва]] — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|513В000365}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|5-1||367—368}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Машчаніцкі сельсавет (Бялыніцкі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Машчаніцкі сельсавет (Бялыніцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бялыніцкага раёна]] 1i5jppgftrnqwowt9sbrglciop3gzla 0 241622 5122667 5110583 2026-04-06T11:11:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122667 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Пільшычы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Pilshychy_Bialynichy_District_Village_shop_(2022-07-28).jpeg |подпіс = Вясковы магазін у вёсцы Пільшычы (2022) |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 47|lat_sec = 05 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 45|lon_sec = 14 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Бялыніцкі |сельсавет = Цяхцінскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1858 |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 85 |год перапісу = 2007 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Пільшычы, Бялыніцкі раён |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243039599 }} '''Пільшы́чы'''<ref name="Гарады і вёскі Беларусі">{{Крыніцы/ГВБ|6-2||176}}</ref> ({{lang-be-trans|Piĺšyčy}}, {{lang-ru|Пильшичи}}) — [[вёска]] ў [[Бялыніцкі раён|Бялыніцкім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Цяхцінскі сельсавет|Цяхцінскага сельсавета]]. Размешчана за 19 км на поўдзень ад [[Бялынічы]], за 11 км ад чыгуначнай станцыі Друць на лініі Магілёў—Асіповічы, за 71 км ад [[Магілёў]], на аўтадарозе Бялынічы—Быхаў. На ўсходзе цячэ рака Друць (басейн ракі Дняпро), на поўдні - рака Вядзерка (прыток Друці), на захадзе мяжуе з лесам. За 0,4 км на поўдзень ад вёскі, на правым беразе ракі Друць, захаваўся [[курганны могільнік]] (76 насыпаў), які сведчыць аб засяленні тутэйшых месцаў у далёкай старажытнасці.<ref name="Гарады і вёскі Беларусі"/> Да 15 студзеня 1965 года вёска ўваходзіла ў склад [[Запольскі сельсавет (Бялыніцкі раён)|Запольскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 студзеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 10 (1090).</ref>. == Гісторыя == '''XIX стагоддзе''' Па рэвізскіх матэрыялах 1858 года ў вёсцы было 51 жыхар мужчынскага полу, у Быхаўскім павеце Магілёўскай губерні. У 1880 годзе — 27 двароў, 185 жыхароў. Апрача земляробства частка вяскоўцаў займалася бандарным і сталярным промысламі. Паводле перапісу 1897 года ў Гарадзішчанскай воласці Быхаўскага павета Магілёўскай губерні было 34 двары, 263 жыхары. Меліся вадзяны млын, вінная крама.<ref name="Гарады і вёскі Беларусі"/> '''XX стагоддзе''' У 1909 годзе — 46 двароў, 324 жыхары. У 1910 годзе адкрыта школа, якая размяшчалася ў наёмнай хаце. З лютага да кастрычніка 1918 года вёска акупіравана германскімі войскамі. У школе, якой быў выдзелены нацыяналізаваны будынак, навучаліся ў 1925 годзе 4 хлопчыкі і дзяўчынкі. Працавалі хата-чытальня і гурток па ліквідацыі непісьменнасці сярод дарослых. У 1931 годзе арганізаваны калгас імя М. І. Калініна. У 1940 годзе — 86 двароў, 417 жыхароў.<ref name="Гарады і вёскі Беларусі"/> У Вялікую Айчынную вайну з 4 ліпеня 1941 года да 29 ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. У наваколлі дзейнічаў партызанскі атрад імя Грышына. У студзені 1942 года акупанты спалілі 85 двароў, загубілі 35 жыхароў. У 2 брацкіх магілах на вясковых могілках пахаваны 14 воінаў і 7 партызан, загінуўшых у баях за вызваленне вёскі. На франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 35 вяскоўцаў.<ref name="Гарады і вёскі Беларусі"/> Паводле перапісу 1959 года — 264 жыхары, у 1970 годзе — 213 жыхароў. У 1986 годзе — 158 жыхароў, у складзе саўгаса «Друць» (цэнтр — в. Цяхцін), меліся клуб, магазін. У 2002 годзе — 69 гаспадарак, 87 жыхароў.<ref name="Гарады і вёскі Беларусі"/> == Насельніцтва == * '''XIX стагоддзе''': * 1858 год — 51 жыхар мужчынскага полу<ref name="Гарады і вёскі Беларусі"/> * 1880 год — 185 жыхароў<ref name="Гарады і вёскі Беларусі"/> * 1897 год — 263 жыхары<ref name="Гарады і вёскі Беларусі"/> * '''XX стагоддзе''': * 1909 год — 324 жыхары<ref name="Гарады і вёскі Беларусі"/> * 1940 год — 417 жыхароў<ref name="Гарады і вёскі Беларусі"/> * 1959 год — 264 жыхары<ref name="Гарады і вёскі Беларусі"/> * 1970 год — 213 жыхароў<ref name="Гарады і вёскі Беларусі"/> * 1986 год — 158 жыхароў<ref name="Гарады і вёскі Беларусі"/> * '''XXI стагоддзе''': * 2002 год — 87 жыхароў<ref name="Гарады і вёскі Беларусі"/> * 2007 год — 85 жыхароў<ref name="Гарады і вёскі Беларусі"/> == Планіроўка == Планіроўка лінейная. Галоўная вуліца мае шыротную арыентацыю. Паралельна да яе праходзіць кароткая вуліца. Забудова двухбаковая, драўляная, з прысядзібнымі ўчасткамі.<ref name="Гарады і вёскі Беларусі"/> == Славутасць == * Курганны могільнік перыяду ранняга сярэднявечча (X–XIII стагоддзі), 1 км на паўднёвы ўсход ад вёскі, урочышча Скапцы — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|513В000384}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Pilshychy, Bialynichy District}} {{Цяхцінскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Цяхцінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бялыніцкага раёна]] ic242pdxw72xl0o2ioomuzohasmbjff 0 242103 5122665 5060761 2026-04-06T11:11:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122665 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Дзяражня}} {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Дзяражня |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 18|lat_sec = 26 |lon_dir = |lon_deg = 31|lon_min = 52|lon_sec = 42 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Касцюковіцкі |сельсавет = Беладубраўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XVI стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243047192 }} '''Дзяра́жня'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dziaražnia}}, {{lang-ru|Деряжня}}) — былая [[вёска]] ў [[Касцюковіцкі раён|Касцюковіцкім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіла ў склад [[Беладубраўскі сельсавет|Беладубраўскага сельсавета]].<ref name="Памяць Касцюковіцкі раён">{{кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Касцюк. р-н: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі |арыгінал = |спасылка = |адказны = Рэд. кал.: М. Р. Барысаў і інш.; маст. Э. Э. Жакевіч |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = Выш. шк. |год = 2000 |старонкі = 525 |старонак = |isbn = 985-06-0588-Х |мова = be }}</ref> У 1931—1992 гадах цэнтр [[Дзяражненскі сельсавет|Дзяражненскага сельсавета]]. Ліквідавана 20 сакавіка 2012 года<ref>{{Cite web |url=http://www.pravo.by/pdf/2012-40/2012_40_9_49097.pdf |title=Решение Костюковичского районного Совета депутатов от 20 марта 2012 г. № 15-11 Об упразднении сельского населенного пункта Костюковичского района |access-date=27 чэрвеня 2015 |archive-date=20 чэрвеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240620092708/https://pravo.by/pdf/2012-40/2012_40_9_49097.pdf |url-status=dead }}</ref>. == Геаграфія == Дзяражня знаходзілася на прытоку [[Беседзь|Беседзі]]. Побач праходзіла аўтадарога [[Краснаполле]]—[[Хоцімск]]. Вёска размяшчалася за 12 км на паўднёвы захад ад [[Касцюковічы|Касцюковіч]], за 172 км ад [[Магілёў|Магілёва]]. Бліжэйшая чыгуначная станцыя — [[Камунары (станцыя)|Камунары]] на лініі [[Крычаў]]—[[Сураж (Бранская вобласць)|Сураж]]. На паўднёвы ўсход ад Дзяражні знаходзілася былая вёска [[Печанеж]]<ref name="Гарады і вёскі">{{Крыніцы/ГВБ|5-1||728}}</ref>. <gallery> File:Dziaraznia Byly centr vioski (2023-05-27).webp|Агульны выгляд былога цэнтра вёскі Файл:Dziaraznia_Daroha_u_byloj_vioscy_1_(2023-05-27).webp|Асфальтаваная дарога ў былой вёсцы. Файл:Dziaraznia_Daroha_u_byloj_vioscy_2_(2023-05-27).webp|Іншы ракурс дарогі. Файл:Dziaraznia_Krajavid_na_byly_nasielieny_punkt_(2023-05-27).webp|Краявід на тэрыторыю былога населенага пункта. </gallery> == Гісторыя == [[Археалагічны помнік]] — [[курганны могільнік]] (9 насыпаў), які размешчаны за 2 кіламетры на паўднёвы ўсход ад вёскі, і старажытнае гарадзішча, за 1,5 кіламетра на паўночны захад ад вёскі на правым беразе ракі Дзяражня, сведчаць, што гэтая мясцовасць заселена людзьмі ў далёкай старажытнасці.<ref name="Памяць Касцюковіцкі раён"/><ref name="Гарады і вёскі"/> Вёска ўпершыню згадана пад 1777 годам як вёска Дзяражня ў [[Чэрыкаўскі павет|Чэрыкаўскім павеце]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]].<ref name="Гарады і вёскі" /> Па рэвізіі 1816 года вёска, 8 двароў, 66 сялянскіх душ мужчынскага полу, належала памешчыку В. І. Галынскаму.<ref name="Гарады і вёскі" /> Па рэвізскіх матэрыялах 1850 года ў вёсцы было 116 жыхароў, ва ўладанні памешчыка А. І. Камара.<ref name="Гарады і вёскі" /> У 1852 годзе ў маёнтку памешчык Альфонс Комар заснаваў сукнавальню, даход з якой складаў 200 рублёў.<ref name="Памяць Касцюковіцкі раён" /> На 1880 год вёска, 27 двароў, 237 жыхароў, у [[Студзянецкая воласць|Студзянецкай воласці]] Чэрыкаўскага павета Магілёўскай губерні. Частка вяскоўцаў займалася кавальскім і кравецкім промысламі.<ref name="Памяць Касцюковіцкі раён" /><ref name="Гарады і вёскі" /> Побач з вёскай праходзіла вялікая дарога.<ref name="Памяць Касцюковіцкі раён" /> Паводле перапісу 1897 года ў вёсцы было 33 двары, вадзяны млын, карчма, царква.<ref name="Гарады і вёскі" /> У 1896 годзе была пабудавана драўляная праваслаўная [[Архістраціга-Міхайлаўская царква]] (прыход якой аб'ядноўваў 1707 прыхаджан). Царкве належала 33 дзесяціны зямлі.<ref name="Памяць Касцюковіцкі раён" /> На пачатку XX стагоддзя сяло — цэнтр сельскагаспадарчай грамады, якая мела ў карыстанні 333 дзесяціны зямлі.<ref name="Памяць Касцюковіцкі раён" /> У 1907 годзе адкрыта народнае вучылішча (30 вучняў).<ref name="Гарады і вёскі" /> У 1909 годзе 30 двароў, 238 жыхароў. Меліся млын і казённая вінная крама.<ref name="Памяць Касцюковіцкі раён" /><ref name="Гарады і вёскі" /> У 1923 годзе вясковыя дзеці наведвалі школу за 0,5 кіламетра ў вёсцы [[Красніца]], у 1924 годзе тут навучалася 10 дзяцей з вёскі Дзяражня.<ref name="Памяць Касцюковіцкі раён" /> З 3 сакавіка 1924 года вёска ў [[БССР]]. З [[17 ліпеня]] [[1924 год]]а вёска ў [[Касцюковіцкі раён|Касцюковіцкім раёне]] [[Калінінская акруга|Калінінскай]], з 9 чэрвеня 1927 года [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]].<ref name="Памяць Касцюковіцкі раён" /><ref name="Гарады і вёскі" /> У 1926 годзе 63 двары, 327 жыхароў. Працавалі вятрак, сукнавальня, вадзяны млын, скураная майстэрня, кузня.<ref name="Памяць Касцюковіцкі раён" /> У 1929 годзе створаны калгас «Сталінскі прызыў».<ref name="Памяць Касцюковіцкі раён" /> З 3 мая 1931 года вёска — цэнтр сельсавета.<ref name="Памяць Касцюковіцкі раён" /><ref name="Гарады і вёскі" /> У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] 30 верасня 1943 года вызвалена ад нямецка-фашысцкіх акупантаў.<ref name="Гарады і вёскі" /> У 1986 годзе ў складзе саўгаса «Печанеж» (цэнтр — вёска Печанеж).<ref name="Гарады і вёскі" /> Працавалі Дзяражненскае лясніцтва, 8-гадовая школа, 6-гадовая школа, Дом культуры, фельчарска-акушэрскі пункт, магазін, аддзел сувязі.<ref name="Гарады і вёскі" /> Крывалінейная вуліца, арыентаваная з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход, забудавана двухбакова індывідуальнымі драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. У цэнтры часткі вёскі сярод жылой забудовы размяшчаліся грамадскія будынкі.<ref name="Гарады і вёскі" /> У сувязі з радыяцыйнай забруджанасцю пасля [[Чарнобыльская катастрофа|чарнобыльскай катастрофы]] жыхары (231 сям'я) пераселены ў чыстыя мясцовасці.<ref name="Гарады і вёскі" /> == Насельніцтва == * 1816 год — 66 сялянскіх душ мужчынскага полу<ref name="Памяць Касцюковіцкі раён"/><ref name="Гарады і вёскі"/> * 1850 год — 116 жыхароў<ref name="Гарады і вёскі"/> * 1880 год — 237 жыхароў, 27 двароў<ref name="Памяць Касцюковіцкі раён"/><ref name="Гарады і вёскі"/> * 1909 год — 238 жыхароў, 30 двароў<ref name="Памяць Касцюковіцкі раён"/><ref name="Гарады і вёскі"/> * 1926 год — 327 жыхароў, 63 двары<ref name="Памяць Касцюковіцкі раён"/> * 1959 год — 336 жыхароў<ref name="Гарады і вёскі"/> * 1970 год — 290 жыхароў<ref name="Гарады і вёскі"/> * 2007 год — 1 жыхар, 1 гаспадарка<ref name="Гарады і вёскі"/> == Інфраструктура == * 1880 год — карчма, вадзяны млын<ref name="Памяць Касцюковіцкі раён"/><ref name="Гарады і вёскі"/> * 1907 год — народнае вучылішча (30 вучняў)<ref name="Гарады і вёскі"/> * 1909 год — млын, казённая вінная крама<ref name="Памяць Касцюковіцкі раён"/><ref name="Гарады і вёскі"/> * 1926 год — вятрак, сукнавальня, вадзяны млын, скураная майстэрня, кузня<ref name="Памяць Касцюковіцкі раён"/> * 1986 год — Дзяражненскае лясніцтва, 8-гадовая школа, бібліятэка, Дом культуры, фельчарска-акушэрскі пункт, магазін, аддзел сувязі<ref name="Гарады і вёскі"/> == Славутасці == * [[Курганны могільнік]] (9 насыпаў, за 2 км на паўднёвы ўсход ад вёскі)<ref name="Памяць Касцюковіцкі раён"/><ref name="Гарады і вёскі"/> * Старажытнае гарадзішча (за 1,5 км на паўночны захад ад вёскі на правым беразе ракі Дзяражня)<ref name="Гарады і вёскі"/> * Драўляная праваслаўная Архістраціга-Міхайлаўская царква (пабудавана ў 1896 годзе)<ref name="Памяць Касцюковіцкі раён"/> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Касцюк. р-н: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі |арыгінал = |спасылка = |адказны = Рэд. кал.: М. Р. Барысаў і інш.; маст. Э. Э. Жакевіч |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = Выш. шк. |год = 2000 |старонкі = 525 |старонак = |isbn = 985-06-0588-Х |мова = be }} * {{Крыніцы/ГВБ|5-1||728}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Заліўка НП-Беларусь}} 2x0idfmznmx31dc7ac2v1ht8s7jpil7 0 242106 5122577 5034688 2026-04-06T10:17:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122577 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Клеявічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = 300 |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Касцюковіцкі |сельсавет = Беладубраўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XVIII стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = беларуская |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 7 |год перапісу = 2007 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = UTC+3 |DST = |паштовы індэкс = 213658 |паштовыя індэксы = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Kleyavichy |OpenStreetMap = }} '''Клеяві́чы'''<ref name="Назвы">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|с=67}}</ref> ({{lang-be-trans|Kliejavičy}}, {{lang-ru|Клеевичи}}) — [[вёска]] ў [[Касцюковіцкі раён|Касцюковіцкім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Беладубраўскі сельсавет|Беладубраўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Вёска размешчана за 18 км на паўднёвы ўсход ад [[Касцюковічы|Касцюковіч]] і чыгуначнай станцыі [[Камунары|Камунары]], на рацэ [[Беседзь]]. На захад ад вёскі была размешчана вёска [[Клеявічы-2]], якая была заснавана ў пачатку 1920-х гадоў у выніку выдзялення часткі забудовы з вёскі Клеявічы. [[File:Kleyavichy, bylája vioska, daroha (2023-05-28) 01.jpg|thumb|Дарога праз былую вёску Клеявічы]] == Гісторыя == Выяўленае археолагамі гарадзішча за 2,5—3 км на паўднёвы ўсход ад вёскі сведчыць пра засяленне гэтых мясцін у глыбокай старажытнасці<ref name="Памяць">{{кніга|аўтар= |загаловак=Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Касцюковіцкага раёна|выдавецтва=Вышэйшая школа|месца=Мн.|год=2000|старонкі=525|isbn=985-06-0588-Х}}</ref>. Упершыню згадваецца ў XVIII стагоддзі як сяло ў [[Мсціслаўскае ваяводства|Мсціслаўскім ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref name="ГіВБ">{{Крыніцы/ГВБ|5-1||673}}</ref>. У 1799 годзе вёска была ўладаннем І. Цеханавецкага. Паводле рэвізіі 1811 года, налічвала 32 рэвізскія душы мужчынскага полу. У 1833 годзе — уладанне С. Гайкоўскай<ref name="ГіВБ"/>. У 1880 годзе вёска знаходзілася ў Саматэвіцкай воласці [[Чэрыкаўскі павет|Чэрыкаўскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. У вёсцы дзейнічалі царква і хлебазапасны магазін<ref name="ГіВБ"/>. Былі распаўсюджаны бандарны і кравецкі промыслы. Адносілася да Беладубраўскага праваслаўнага прыхода Раства-Багародзіцкай царквы<ref name="Памяць"/>. У пачатку XX стагоддзя вясковай грамадзе належала 616 дзесяцін зямлі<ref name="ГіВБ"/>. З 20 жніўня 1924 года ў Беладубраўскім сельсавеце Касцюковіцкага раёна [[Калінінская акруга|Калінінскай акругі]] (да 21 жніўня 1925), пазней у [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акрузе]] (з 9 чэрвеня 1927 да 26 ліпеня 1930). З 20 лютага 1938 года ў складзе [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Чырвоны партызан»<ref name="ГіВБ"/> (паводле іншых звестак — імя Варашылава<ref name="Памяць"/>), працавала кузня. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] з жніўня 1941 года да 28 верасня 1943 года вёска была акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. У баях за вызваленне загінулі 2 савецкія воіны, якія пахаваны ў брацкай магіле. 28 вяскоўцаў загінулі на фронце<ref name="ГіВБ"/>. Да 8 снежня 1959 года вёска ўваходзіла ў склад [[Саматэвіцкі сельсавет|Саматэвіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 снежня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 18.</ref>. Уваходзіла ў склад калгаса «Дуброва». У выніку катастрофы на [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай АЭС]] частка жыхароў (28 сем'яў) была пераселена<ref name="ГіВБ"/>. == Насельніцтва == * '''XVIII стагоддзе''': 1799 год — 240 жыхароў, 42 двары. * '''XIX стагоддзе''': 1833 год — 286 жыхароў; 1880 год — 274 жыхары, 55 двароў; 1897 год — 581 жыхар, 87 двароў (у фальварку — 11 жыхароў, 2 двары). * '''XX стагоддзе''': 1909 год — 622 жыхары, 92 двары; 1926 год — 393 жыхары, 68 двароў; 1940 год — 315 жыхароў, 126 двароў; 1959 год — 411 жыхароў; 1970 год — 281 жыхар; 1986 год — 112 жыхароў. * '''XXI стагоддзе''': 2007 год — 7 жыхароў, 4 гаспадаркі<ref name="ГіВБ"/>. == Славутасці == * Гарадзішча перыяду ранняга жалезнага веку<ref name="Памяць"/>. * Брацкая магіла савецкіх воінаў<ref name="ГіВБ"/>. == Вядомыя асобы == * [[Леанід Кірэевіч Левановіч]] (нар. [[1938]]) — беларускі [[пісьменнік]]. * [[Іван Іванавіч Ціцянкоў]] (нар. [[1953]]) — беларускі [[Палітык|палітычны]] і дзяржаўны дзеяч. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|5-1||673}} * {{кніга|аўтар= |загаловак=Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Касцюковіцкага раёна|выдавецтва=Вышэйшая школа|месца=Мн.|год=2000|старонкі=525|isbn=985-06-0588-Х}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Могилёвская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2012|старонкі=30|старонак=64|isbn=978-985-508-173-0|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == * {{Commons|Category:Kleyavichy}} {{Беладубраўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Беладубраўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Касцюковіцкага раёна]] pvaqeiyyavrxmakq4v0s996go0dop92 0 242111 5122617 5034842 2026-04-06T10:47:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122617 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = былая вёска |выява = Prudok, bylája vioska, centr (2023-05-28).jpg |подпіс = Цэнтр былой вёскі |беларуская назва = Прудок |ранейшыя назвы = Вусаўка (да 1938) |lat_dir = N|lat_deg = 53|lat_min = 11|lat_sec = 58 |lon_dir = E|lon_deg = 31|lon_min = 53|lon_sec = 20 |CoordScale = |вобласць = Магілёўская |раён = Касцюковіцкі |сельсавет = Беладубраўскі |першае згадванне = 1799 |скасаваны = 30 чэрвеня 2015 |насельніцтва = 0 |год перапісу = 2015 |аўтамабільны код = 6 |Commons = Prudok, Kastsyukovichy Raion }} '''Прудо́к'''<ref name="НазвыНП">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> (трансліт.: '''''Prudok''''', руск.: Прудок; да 1938 года — '''Ву́саўка'''<ref name="Памяць">{{кніга|аўтар= |загаловак=Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Касцюковіцкага раёна |выдавецтва=Вышэйшая школа |месца=Мн. |год=2000 |старонкі=525 |isbn=985-06-0588-Х}}</ref>) — былая [[вёска]] ў [[Касцюковіцкі раён|Касцюковіцкім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіла ў склад [[Беладубраўскі сельсавет|Беладубраўскага сельсавета]]. Ліквідавана 30 чэрвеня 2015 года<ref name="Ліквідацыя">[http://www.pravoby.info/reg/03/686.htm Решение Костюковичского районного Совета депутатов от 30.06.2015 N 11-5 "Об упразднении сельских населенных пунктов Костюковичского района"]</ref>. == Геаграфія == Вёска знаходзілася за 23 кіламетры на паўднёвы захад ад [[Касцюковічы|Касцюковіч]] і чыгуначнай станцыі [[Камунары (станцыя)|Камунары]], за 183 кіламетры ад [[Магілёў|Магілёва]], на правым беразе ракі [[Беседзь (рака)|Беседзь]]<ref name="ГіВБ">{{Крыніцы/ГВБ|6-2||673}}</ref>. [[File:Prudok, bylája violska, zaroslaja daroha (2023-05-28) 02.jpg|thumb|Дарога ў былой вёсцы Прудок.]] == Гісторыя == === У складзе Расійскай імперыі === Вядома прынамсі з 1799 года, калі ў вёсцы было 12 двароў, 111 жыхароў, уладанне памешчыка<ref name="ГіВБ" />. У XIX стагоддзі — цэнтр аднайменнага фальварка ў Чэрыкаўскім павеце Магілёўскай губерні. Паводле рэвізіі 1833 года, мела 53 сялянскія душы і была ўладаннем памешчыцы Саламеі Гайковай<ref name="Памяць" />. У 1873 годзе ўладальнік фальварка калежскі саветнік Хахлоў заснаваў тут сукнавальню. У 1878 годзе была заснавана канатна-вяровачная вытворчасць<ref name="Памяць" />. Паводле перапісу 1897 года, у вёсцы (яна ж Вусаўка) налічваўся 261 жыхар<ref name="ГіВБ" />. На пачатку XX стагоддзя адносілася да Саматэвіцкай воласці і Саматэвіцкага праваслаўнага прыхода. У 1909 годзе ў вёсцы было 35 двароў і 213 жыхароў<ref name="Памяць" /> (паводле іншых звестак — 3 жыхары<ref name="ГіВБ" />, што, верагодна, з'яўляецца памылкай друку), яна належала сельскагаспадарчаму таварыству. Побач існаваў фальварак (1 двор, 8 жыхароў), апошнім уладальнікам якога быў дваранін Зянковіч<ref name="Памяць" />. === Савецкі перыяд === У 1919 годзе ў нацыяналізаваным будынку была адкрыта пачатковая школа (у 1925 годзе — 42 вучні). З 20 жніўня 1924 года вёска ўваходзіла ў Саматэвіцкі сельсавет Касцюковіцкага раёна Калінінскай (з 9 чэрвеня 1927 — Магілёўскай) акругі. Паводле перапісу 1926 года, у вёсцы было 58 двароў, 316 жыхароў. У 1930 годзе вяскоўцы ўступілі ў калгас<ref name="Памяць" />, у 1931 годзе ў вёсцы быў створаны калгас «Пераможац»<ref name="ГіВБ" />. У 1940 годзе ў вёсцы было 77 двароў<ref name="ГіВБ" />. Падчас Вялікай Айчыннай вайны, у верасні 1943 года, нямецкія акупанты поўнасцю спалілі вёску. Пасля вайны адбудавалася. У 1986 годзе ў вёсцы было 33 гаспадаркі і 62 жыхары, яна ўваходзіла ў склад саўгаса «Саматэвічы»<ref name="ГіВБ" />. === У незалежнай Беларусі === У 1991 годзе жыхары вёскі былі пераселены ў пасёлак [[Новыя Саматэвічы]]<ref name="ГіВБ" />. Нягледзячы на гэта, на 2007 год у вёсцы яшчэ заставаліся 4 гаспадаркі і 6 жыхароў<ref name="ГіВБ" />. 30 чэрвеня 2015 года вёска была афіцыйна ліквідавана<ref name="Ліквідацыя" />. == Насельніцтва == * XVIII стагоддзе: 1799 — 111 чал., 12 двароў<ref name="ГіВБ" />. * XIX стагоддзе: 1833 — 53 сялянскія душы<ref name="Памяць" />; 1897 — 261 чал.<ref name="ГіВБ" /> * XX стагоддзе: 1909 — 213 чал., 35 двароў<ref name="Памяць" />; 1926 — 316 чал., 58 двароў<ref name="Памяць" />; 1940 — 77 двароў<ref name="ГіВБ" />; 1959 — 217 чал.<ref name="ГіВБ" />; 1970 — 137 чал.<ref name="ГіВБ" />; 1986 — 62 чал., 33 гаспадаркі<ref name="ГіВБ" />; 1999 — 11 чал., 6 двароў<ref name="Памяць" />. * XXI стагоддзе: 2007 — 6 чал., 4 гаспадаркі<ref name="ГіВБ" />. == Славутасці == * Гарадзішча перыяду ранняга жалезнага веку, за 0,3 км на поўдзень ад вёскі, на мысе правага берага ракі Беседзь<ref name="ГіВБ" />. * Брацкая магіла савецкіх воінаў, у якой пахаваны 21 воін, што загінулі ў 1943 годзе. У 1982 годзе ўстаноўлена скульптура воіна<ref name="Памяць" /><ref name="ГіВБ" />. == Вядомыя асобы == * [[Рыгор Канстанцінавіч Ігнаценка]] (нар. 1930) — беларускі пісьменнік. == Зноскі == {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|6-2||673}} * {{кніга|аўтар= |загаловак=Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Касцюковіцкага раёна |выдавецтва=Вышэйшая школа |месца=Мн. |год=2000 |старонкі=525 |isbn=985-06-0588-Х}} == Спасылкі == * {{Commons|Prudok, Kastsyukovichy Raion}} 5g92uuokqnz37da30fzgxdq8jjf39hs 0 242191 5122597 5035040 2026-04-06T10:27:45Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122597 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Дворацкая Буда |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Dvorackaja Buda viaskovaja chata z darohaj (2023-05-28).jpg |подпіс = Вясковая хата ў вёсцы |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 13|lat_sec = 28 |lon_dir = |lon_deg = 32|lon_min = 18|lon_sec = 04 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Касцюковіцкі |сельсавет2 = Сялецкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = [[18 стагоддзе]]<ref name="ГВБ">{{Крыніцы/ГВБ|6-2||673}}</ref> |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 15 |год перапісу = 2007 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Dvorackaja Buda |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243046888 }} '''Дво́рацкая Бу́да'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Дво́рская Бу́да, Дварэ́цкая Бу́да'''</ref> ({{lang-be-trans|Dvorackaja Buda}}, {{lang-ru|Дворецкая Буда}}) — [[вёска]] ў [[Касцюковіцкі раён|Касцюковіцкім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Сялецкі сельсавет (Касцюковіцкі раён)|Сялецкага сельсавета]]. == Геаграфія == Вёска знаходзіцца за 32 кіламетры на паўднёвы ўсход ад [[Касцюковічы|Касцюковіч]], за 15 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі [[Бялынкавічы (станцыя)|Бялынкавічы]] на лініі [[Крычаў]]—[[Сураж]], за 190 кіламетраў ад [[Магілёў|Магілёва]]. На поўдні мяжуе з лесам. Транспартныя сувязі ажыццяўляюцца па прасёлачнай, а затым па аўтадарозе Крычаў—Сураж<ref name="ГВБ"/>. Планіровачна складаецца з крывалінейнай кароткай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход і забудаванай няшчыльна, драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу<ref name="ГВБ"/>. [[File:Mohilki Dvorackaja Buda ahulny vyhliad 1 (2023-05-28).jpg|thumb|Старыя могілкі каля вёскі.]] == Гісторыя == Вядома з [[18 стагоддзе|XVIII стагоддзя]]<ref name="ГВБ"/>. У 1779 годзе ў вёсцы было 8 двароў<ref name="ГВБ"/>. У 1909 годзе ў складзе Бялынкавіцкай воласці [[Клімавіцкі павет|Клімавіцкага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]<ref name="ГВБ"/>. З 3 сакавіка 1924 года ў [[Беларуская ССР|БССР]]. З 17 ліпеня 1924 года ў Бялынкавіцкім раёне, з 4 жніўня 1927 года ў [[Касцюковіцкі раён|Касцюковіцкім раёне]]. У 1926 годзе ў вёсцы было 34 двары<ref name="ГВБ"/>. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] 30 верасня 1943 года была вызвалена ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў<ref name="ГВБ"/>. У 1986 годзе ўваходзіла ў склад саўгаса «Сялецкі» (цэнтр — вёска [[Сялецкае (Касцюковіцкі раён)|Сялецкае]]), працавала крама<ref name="ГВБ"/>. == Насельніцтва == * '''XIX стагоддзе''': 1779 год — 8 двароў. * '''XX стагоддзе''': 1909 год — 41 жыхар; 1926 год — 34 двары; 1959 год — 233 жыхары; 1970 год — 182 жыхары; 1986 год — 69 жыхароў, 28 гаспадарак<ref name="ГВБ"/>. * '''XXI стагоддзе''': 2002 год — 26 жыхароў, 15 гаспадарак; 2007 год — 15 жыхароў, 11 гаспадарак<ref name="ГВБ"/>. == Зноскі == {{зноскі}} == Літаратура == * {{кніга|загаловак=Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 6, кн. 2. Магілёўская вобласць|адказны=рэдкал.: Т. У. Бялова (дырэктар) і інш.|месца=Мн.|выдавецтва=Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|год=2009|старонкі=673|isbn=978-985-11-0440-2}} == Спасылкі == * {{Commons|Category:Dvorackaja Buda}} {{Сялецкі сельсавет (Касцюковіцкі раён)}} [[Катэгорыя:Сялецкі сельсавет (Касцюковіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Касцюковіцкага раёна]] se06lz5ydhw10hiwk8w0a4xy5j74dt7 5122651 5122597 2026-04-06T10:59:03Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122651 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Дворацкая Буда |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Dvorackaja Buda viaskovaja chata z darohaj (2023-05-28).jpg |подпіс = Вясковая хата ў вёсцы |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 13|lat_sec = 28 |lon_dir = |lon_deg = 32|lon_min = 18|lon_sec = 04 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Касцюковіцкі |сельсавет2 = Сялецкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = [[18 стагоддзе]]<ref name="ГВБ">{{Крыніцы/ГВБ|6-2||673}}</ref> |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 15 |год перапісу = 2007 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Dvorackaja Buda |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243046888 }} '''Дво́рацкая Бу́да'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Дво́рская Бу́да, Дварэ́цкая Бу́да'''</ref> ({{lang-be-trans|Dvorackaja Buda}}, {{lang-ru|Дворецкая Буда}}) — [[вёска]] ў [[Касцюковіцкі раён|Касцюковіцкім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Сялецкі сельсавет (Касцюковіцкі раён)|Сялецкага сельсавета]]. == Геаграфія == Вёска знаходзіцца за 32 кіламетры на паўднёвы ўсход ад [[Касцюковічы|Касцюковіч]], за 15 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі [[Бялынкавічы (станцыя)|Бялынкавічы]] на лініі [[Крычаў]]—[[Сураж]], за 190 кіламетраў ад [[Магілёў|Магілёва]]. На поўдні мяжуе з лесам. Транспартныя сувязі ажыццяўляюцца па прасёлачнай, а затым па аўтадарозе Крычаў—Сураж<ref name="ГВБ"/>. Планіровачна складаецца з крывалінейнай кароткай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход і забудаванай няшчыльна, драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу<ref name="ГВБ"/>. [[File:Mohilki Dvorackaja Buda ahulny vyhliad 1 (2023-05-28).jpg|thumb|Старыя могілкі каля вёскі.]] == Гісторыя == Вядома з [[18 стагоддзе|XVIII стагоддзя]]<ref name="ГВБ"/>. У 1779 годзе ў вёсцы было 8 двароў<ref name="ГВБ"/>. У 1909 годзе ў складзе Бялынкавіцкай воласці [[Клімавіцкі павет|Клімавіцкага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]<ref name="ГВБ"/>. З 3 сакавіка 1924 года ў [[Беларуская ССР|БССР]]. З 17 ліпеня 1924 года ў Бялынкавіцкім раёне, з 4 жніўня 1927 года ў [[Касцюковіцкі раён|Касцюковіцкім раёне]]. У 1926 годзе ў вёсцы было 34 двары<ref name="ГВБ"/>. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] 30 верасня 1943 года была вызвалена ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў<ref name="ГВБ"/>. У 1986 годзе ўваходзіла ў склад саўгаса «Сялецкі» (цэнтр — вёска [[Сялецкае (Касцюковіцкі раён)|Сялецкае]]), працавала крама<ref name="ГВБ"/>. == Насельніцтва == * '''XIX стагоддзе''': 1779 год — 8 двароў. * '''XX стагоддзе''': 1909 год — 41 жыхар; 1926 год — 34 двары; 1959 год — 233 жыхары; 1970 год — 182 жыхары; 1986 год — 69 жыхароў, 28 гаспадарак<ref name="ГВБ"/>. * '''XXI стагоддзе''': 2002 год — 26 жыхароў, 15 гаспадарак; 2007 год — 15 жыхароў, 11 гаспадарак<ref name="ГВБ"/>. == Зноскі == {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|6-2||673}} == Спасылкі == * {{Commons|Category:Dvorackaja Buda}} {{Сялецкі сельсавет (Касцюковіцкі раён)}} [[Катэгорыя:Сялецкі сельсавет (Касцюковіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Касцюковіцкага раёна]] bunfdd2jlkk7utnfi3b5npypekpd447 0 242628 5122611 5029338 2026-04-06T10:30:48Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122611 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Новы Дзедзін |падначаленне = |краіна = Беларусь |выява = Vulica ŭ vioscy Novy Dziedzin (2023-05-29).webp |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 47|lat_sec = 05 |lon_dir = |lon_deg = 32|lon_min = 05|lon_sec = 43 |вобласць = Магілёўская |раён = Клімавіцкі |сельсавет = Кісялёвабудскі |першае згадванне = 1780 |насельніцтва = 45 |год перапісу = 2007 |двароў = 28 |тэлефонны код = +375 2244 |паштовы індэкс = 213612 |аўтамабільны код = 6 |OpenStreetMap = 243046869 }} '''Но́вы Дзе́дзін'''<ref name="НазвыНП">Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Магілёўская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2007. — 406 с. — ISBN 978-985-458-159-0.</ref> ({{lang-be-trans|Novy Dziedzin}}, {{lang-ru|Новый Дедин}}) — [[вёска]] ў [[Клімавіцкі раён|Клімавіцкім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Кісялёвабудскі сельсавет|Кісялёвабудскага сельсавета]]. Размешчана за 25 км на паўночны ўсход ад [[Клімавічы|Клімавіч]], за 145 км ад [[Магілёў|Магілёва]], за 10 км ад чыгуначнай станцыі [[Шасцёраўка (станцыя)|Шасцёраўка]] (на лініі [[Магілёў]]—[[Рослаўль]]). Транспартныя сувязі ажыццяўляюцца па мясцовай дарозе праз вёску [[Стары Дзедзін]] і далей па шашы [[Магілёў]]—[[Масква]]. На поўдні вёскі праходзяць меліярацыйныя каналы, злучаныя з ракой [[Асцёр (прыток Сажа)|Асцёр]]<ref name="ГВБ">Гарады і вёскі Беларусі : Энцыклапедыя. Т. 6. Кн. 2. Магілёўская вобласць / рэдкал.: Т. У. Бялова (дырэктар) [і інш.]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2009. — С. 119.</ref>. == Гісторыя == Вядома з XVIII стагоддзя. У 1780 годзе вёска ў [[Клімавіцкі павет|Клімавіцкім павеце]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1853 годзе мясцовы памешчык меў тут 240 дзесяцін зямлі. У 1897 годзе вёска ў Хатовіжскай воласці, дзейнічалі царкоўна-прыходская школа і піцейны дом. У 1913 годзе была адкрыта земская школа, для якой пабудавалі новае памяшканне<ref name="ГВБ" />. З 20 жніўня 1924 года ў [[Кісялёвабудскі сельсавет|Кісялёва-Будскім сельсавеце]] (з 4 жніўня 1927 года — [[Мілаславіцкі сельсавет|Мілаславіцкім]]) [[Клімавіцкі раён|Клімавіцкага раёна]] [[Калінінская акруга|Калінінскай акругі]], з 9 чэрвеня 1927 года — [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]]. У 1923 годзе было створана меліярацыйнае таварыства. На базе дарэвалюцыйнай школы была створана працоўная школа 1-й ступені. У 1929 годзе арганізавана арцель па перасяленні ў [[Сібір]] (16 сем’яў) і сельскагаспадарчае таварыства «Новая Праца» (11 гаспадарак). У 1930 годзе — калгас «Новы Дзедзін»<ref name="ГВБ" />. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] з жніўня 1941 года да 29 верасня 1943 года вёска была акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі<ref name="ГВБ" />. == Планіроўка == Планіровачна складаецца з працяглай, плаўна выгнутай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход, ад якой праходзіць другая, кароткая вуліца, злучаная з асноўнай завулкам. Забудова двухбаковая, шчыльная, складаецца з традыцыйных драўляных сялянскіх сядзіб<ref name="ГВБ" />. == Славутасці == * За 0,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі знаходзіцца крыніца «[[Бяздонны калодзеж (крыніца)|Бяздонны калодзеж]]» — гідралагічны помнік прыроды мясцовага значэння. == Насельніцтва == * '''XVIII стагоддзе''': 1780 — 24 двары, 175 жыхароў. * '''XIX стагоддзе''': 1880 — 42 двары, 303 жыхары; 1897 — 60 двароў, 431 жыхар. * '''XX стагоддзе''': 1909 — 54 двары, 423 жыхары (дадаткова ў фальварку — 1 двор, 11 жыхароў; у хутары — 1 двор, 2 жыхары); 1926 — 83 двары, 601 жыхар; 1970 — 54 гаспадаркі, 131 жыхар. * '''XXI стагоддзе''': 2007 — 28 гаспадарак, 45 жыхароў<ref name="ГВБ" />. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|6-2}} * Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Магілёўская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2007. — 406 с. — ISBN 978-985-458-159-0. == Спасылкі == {{Commons|Новы Дзедзін}} {{Кісялёвабудскі сельсавет}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кісялёвабудскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Клімавіцкага раёна]] n0e1oxdild0ytuiweis21nwlyoi01wj 0 242746 5122584 4904138 2026-04-06T10:25:10Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122584 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Акцябрск |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 33|lat_sec = 04 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 06|lon_sec = 08 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Клічаўскі |сельсавет = Каўбчанскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = {{НП-ПН|1964|Кабылянка}} |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243027893 }} {{значэнні2|Акцябрск}} '''Акця́брск'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Акця́бар, Кабыля́нка, ж.'''</ref> ({{lang-be-trans|Akciabrsk}}, {{lang-ru|Октябрьск}}) (да 30 ліпеня 1964 года '''Кабыля́нка'''<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Аб перайменаванні некаторых населеных пунктаў Беларускай ССР ад 30 ліпеня 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 23 (1063).</ref>) — [[вёска]] ў [[Клічаўскі раён|Клічаўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Каўбчанскі сельсавет|Каўбчанскага сельсавета]]. За 18 км на паўночны захад ад [[Клічаў|Клічава]], 110 км ад [[Магілёў|Магілёва]], 11 км ад чыгуначнай [[Нясята (станцыя)|станцыі Нясята]] на лініі Магілёў-Асіповічы. Рэльеф раўнінны. На ўсходзе цячэ рака [[Нясета]] (прыток ракі [[Ольса]]), на поўнач праходзіць меліярацыйны канал, злучаны з р.Нясета. Транспартныя сувязі па мясцовай дарозе праз вёскі [[Чаравач (Клічаўскі раён)|Чаравач]], Дзмітраўка 2 і далей па шашы Клічаў-Беразіно. 59 гаспадарак, 140 жыхароў (2007). == Гісторыя == Заснавана ў пачатку XIX стагоддзя купцом Кабыліным. У 1814 годзе пабудавана драўляная царква. У 1885 годзе сяло (21 двор, 222 жыхары) у Бацэвіцкай воласці [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. Меўся вінакурны завод. У 1894 годзе адкрыта царкоўна-прыходская школа, да якой у 1901 годзе пабудавана памяшканне. У 1897 годзе 77 двароў, 408 жыхароў, дзейнічалі хлебазапасны магазін, крама, 2 разы ў год праводзіліся таржкі. Побач былі аднайменны выселак (7 двароў, 50 жыхароў, заезны дом) і маёнтак (46 жыхароў, вінакурны завод). У 1908 годзе ў сяле 63 двары, 499 жыхароў, у маёнтку 38 жыхароў. У 1917 годзе ў сяле 60 двароў, 344 жыхары, у маёнтку 74 жыхары. У пачатку 1920-х гадоў на базе дарэвалюцыйнай створана працоўная школа 1-й ступені, у якой у 1923 годзе быў 41 вучань. У 1925 годзе адкрыта хата-чытальня. У 1926 годзе 96 двароў, 697 жыхароў. У 1929 годзе арганізаваны калгас «Іскра». У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] ў ліпені 1941 года акупіравана нацыстамі. Вёска і яе наваколле былі месцам базіравання партызанскіх атрадаў. Вызвалена [[30 чэрвеня]] [[1944]] года войскамі 3-й арміі [[1-ы Беларускі фронт|1-га Беларускага фронту]]. У 1964 годзе вёска Кабылянка перайменавана ў Акцябрск. У пасляваенны час да 1965 года цэнтр сельсавета. У 1950-80-я гады ў складзе калгаса імя Э.Тэльмана (цэнтр — в. [[Стары Востраў]]). У 1990 годзе 70 гаспадарак, 182 жыхары. Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Акцябрскі сельсавет (Клічаўскі раён)|Акцябрскага сельсавета]]<ref>[http://naviny.org/2013/09/20/by87726.htm Решение Могилевского областного Совета депутатов от 20.09.2013 N 22-12 «Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150715215856/http://naviny.org/2013/09/20/by87726.htm |date=15 ліпеня 2015 }}</ref>, а ў 2013 годзе была перададзена ў склад [[Каўбчанскі сельсавет|Каўбчанскага сельсавета]]. == Інфраструктура == Размешчаны базавая школа, комплексна-прыёмачны пункт бытавога абслугоўвання насельніцтва, аддзяленне сувязі, фельчарска-акушэрскі пункт, магазін. Планіроўка складаецца з 2 прамалінейных, амаль паралельных паміж сабой вуліц шырокай арыентацыі, злучаных 2 завулкамі. На ўсходзе размешчана яшчэ адна просталінейная вуліца мерыдыяльнай арыентацыі. Забудавана двухбакова, шчыльна, пераважна драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. На ўсходняй ускраіне сярод жылой забудовы размешчаны грамадскія будынкі, на поўначы — гаспадарчы сектар. == Вядомыя асобы == * [[Глафіра Антонаўна Мядзведзева]] (1911—2011) — вучоны, [[доктар медыцынскіх навук]], у 1961—1965 гадах рэктар [[ВДМУ|Віцебскага медыцынскага інстытута]]<ref name="БЭ11">{{Крыніцы/БелЭн|11}} — С. 64.</ref>. * [[Валерый Іванавіч Кудашоў]] (нар. 1941) — беларускі эканаміст. Доктар эканамічных навук (1999), прафесар (2001). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|6-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Каўбчанскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Каўбчанскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Клічаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] igm3ocflucgl9nqq9b4jkfw5jdhxih2 0 242801 5122593 5085521 2026-04-06T10:26:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122593 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Гонча |вобласць = Магілёўская |раён = Клічаўскі |сельсавет2 = Доўгаўскі |першае згадванне = 1589 }} '''Го́нча'''<ref name="НРНПБ">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Honča}}, {{lang-ru|Гонча}}), часам '''Га́нча''' — [[вёска]] ў [[Клічаўскі раён|Клічаўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Доўгаўскі сельсавет (Клічаўскі раён)|Доўгаўскага сельсавета]]. Знаходзіцца за 15 км на паўночны захад ад [[Клічаў]]а, за 77 км ад [[Магілёў]]а, за 7 км ад чыгуначнай станцыі Вонічы на лініі Магілёў—Асіповічы. == Геаграфія == Рэльеф раўнінны. На поўначы і поўдні мяжуе з лесам. На паўднёва-ўсходняй ускраіне цячэ [[Ганчанка (рака)|рака Ганчанка]] (прыток [[Ольса (рака)|ракі Ольса]]). Транспартныя сувязі ажыццяўляюцца па шашы Клічаў—Чачэвічы, якая праходзіць праз вёску. == Гісторыя == Вядома з '''XVI стагоддзя'''. У 1589 годзе сяло ў Свіслацкай воласці, дзяржаўная ўласнасць. У 1670 годзе згадваецца як фальварак у [[Аршанскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Аршанскім павеце]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]<ref>LVIA, f. 11, ap. 1, b. 747</ref>. У 1651 годзе ў складзе прыватнага ўладання Свіслач у [[Менскае ваяводства|Менскім ваяводстве]], налічвала 9 двароў. У '''XIX стагоддзі''' ў складзе маёнтка Драні-Бабровічы [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1847 годзе — 9 двароў, 46 жыхароў мужчынскага полу, уласнасць памешчыка. У 1897 годзе ў Ганчанскай воласці [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]], 16 двароў. Раз у год дзейнічаў малітоўны дом. З 20 жніўня 1924 года — цэнтр Ганчанскага сельсавета [[Клічаўскі раён|Клічаўскага раёна]] [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930 года). З 20 лютага 1938 года ў складзе [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. У 1926 годзе была адкрыта школа, дзейнічаў гурток па ліквідацыі непісьменнасці сярод дарослых. У 1933 годзе арганізаваны калгас «Кастрычнік», які аб’ядноўваў 56 гаспадарак. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Адразу пачала дзейнічаць партызанская група, якая ў канцы чэрвеня 1941 года ўлілася ў [[партызанскі атрад]]. Група правяла некалькі аперацый, у тым ліку засаду на шашы Клічаў—Гонча. Пазней партызаны разграмілі ў вёсцы нямецкі гарнізон, і Гонча стала цэнтрам партызанскай зоны, тут быў пабудаваны аэрадром. У чэрвені 1942 года, падчас карнай аперацыі, гітлераўцы спалілі 59 двароў і загубілі 19 жыхароў<ref>«Арол» // Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — С. 41. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.</ref>. Вызвалена 28 чэрвеня 1944 года войскамі 1-га Беларускага фронту. Пасля вайны адбудавана. У 1924—1988 гадах з’яўлялася цэнтрам [[Ганчанскі сельсавет|Ганчанскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета народных дэпутатаў працоўных ад 25 мая 1988 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1988, № 27 (1941).</ref>. Да 21 снежня 2011 года вёска ўваходзіла ў яго склад<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2012-6/2012_6_9_46715.pdf Решение Могилевского областного Совета депутатов от 21 декабря 2011 г. № 13-9 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области]</ref>. Да 2018 года вёска была ў складзе [[Патоцкі сельсавет|Патоцкага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=12551&p0=D918m0089011&p1=1 Решение Могилевского областного Совета депутатов от 13 апреля 2018 г. № 2-10 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Могилевской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200615203903/https://www.pravo.by/document/?guid=12551&p0=D918m0089011&p1=1|date=15 чэрвеня 2020}}</ref>. == Насельніцтва == * '''XIX стагоддзе''': 1847 — 46 муж. полу; 1897—136 жыхароў. * '''XX стагоддзе''': 1926—213 жыхароў; 1940—310 жыхароў; 1990—264 жыхары. * '''XXI стагоддзе''': 2007—105 жыхароў. == Інфраструктура == У 2007 годзе ў вёсцы дзейнічалі Дом культуры, бібліятэка, музычная школа, комплексна-прыёмны пункт бытавога абслугоўвання, сталовая, крама. == Планіроўка == Планіровачна складаецца з прамалінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны захад (частка шашы). Забудова двухбаковая, шчыльная, пераважна драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. Грамадскія будынкі размешчаны сярод жылой забудовы. Гаспадарчы сектар — на паўднёва-ўсходняй ускраіне. == Славутасці == * На захадзе ад вёскі знаходзіцца брацкая магіла, дзе пахаваны 38 савецкіх воінаў і партызан, якія загінулі ў баях. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|6-2|Гонча|181}} == Спасылкі == * {{Commons|Category:}} {{Доўгаўскі сельсавет, Клічаўскі раён}} 5kras00ek1ab2ocm0qc0b63zvp1j3ax 0 242805 5122608 5087888 2026-04-06T10:30:01Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122608 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Малінне |выява = Malinnie, Klichaw District, Traditional wooden house (2022-07-27).jpg |подпіс = Традыцыйны драўляны дом у вёсцы Малінне (2022) |вобласць = Магілёўская |раён = Клічаўскі |сельсавет2 = Доўгаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 33|lat_sec = 01 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 39|lon_sec = 44 |CoordScale = |насельніцтва = 1 |год перапісу = 2007 |першае згадванне = 1908 |тэлефонны код = +375 2236 |паштовы індэкс = 213920 |аўтамабільны код = 6 |OpenStreetMap = 243039445 |катэгорыя ў Commons = Malinnie }} '''Ма́лінне'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|c=324}}</ref> ({{lang-be-trans|Malinnie}}, {{lang-ru|Малинье}}) — [[вёска]] ў [[Клічаўскі раён|Клічаўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Доўгаўскі сельсавет (Клічаўскі раён)|Доўгаўскага сельсавета]]. Размешчана за 25 км на паўночны захад ад [[Клічаў|Клічава]], 67 км ад [[Магілёў|Магілёва]], 10 км ад чыгуначнай станцыі Развадава на лініі Магілёў—Асіповічы. Рэльеф раўнінны, на поўдні мяжуе з лесам. Транспартныя сувязі па шашы Клічаў—[[Чачэвічы|Чачэвічы]], што праходзіць непадалёку ад вёскі<ref name="ГВБ">{{Крыніцы/ГВБ|6-2||202}}</ref>. == Гісторыя == Заснавана ў 1908 годзе ў выніку перасялення сюды сялян з Качэрыцкай воласці Бабруйскага павета. У 1917 годзе ў Даўжанскай воласці Ігуменскага павета Мінскай губерні. У 1933 годзе арганізаваны калгас імя Будзённага<ref name="ГВБ"/>. У Вялікую Айчынную вайну з пачатку ліпеня 1941 года да 30 чэрвеня 1944 года акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Вызвалена воінамі 3-й арміі 1-га Беларускага фронту<ref name="ГВБ"/>. Да 23 снежня 2009 года вёска ўваходзіла ў склад [[Ганчанскі сельсавет|Ганчанскага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2010-39/2010-39(003-014).pdf Решение Могилевского областного Совета депутатов от 23 декабря 2009 г. № 17-16 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151124111409/http://www.pravo.by/pdf/2010-39/2010-39%28003-014%29.pdf |date=24 лістапада 2015 }}</ref>. == Насельніцтва == * '''1917''' год — 13 двароў, 81 жыхар<ref name="ГВБ"/>. * '''1990''' год — 12 гаспадарак, 19 жыхароў<ref name="ГВБ"/>. * '''2007''' год — 1 гаспадарка, 1 жыхар<ref name="ГВБ"/>. == Планіроўка == [[File:Malinnie, Klichaw District, Village street (2022-07-27).jpg|thumb|Вясковая вуліца ў вёсцы Малінне (2022).]] Планіровачна складаецца з прамалінейнай вуліцы шыротнай арыентацыі, забудаванай двухбакова, няшчыльна, традыцыйнымі драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу<ref name="ГВБ"/>. == Зноскі == {{Зноскі}} == Спасылкі == * {{Commons|Malinnie}} {{Доўгаўскі сельсавет, Клічаўскі раён}} [[Катэгорыя:Доўгаўскі сельсавет (Клічаўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Клічаўскага раёна]] 9j2ppjhh3s6ehvdfgfq2i1dcf7ciehy 0 242809 5122618 5087907 2026-04-06T10:47:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122618 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = былая вёска |беларуская назва = Свёкрава |вобласць = Магілёўская |раён = Клічаўскі |сельсавет2 = Доўгаўскі |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 33|lat_sec = 35 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 39|lon_sec = 50 |CoordScale = |насельніцтва = 16 |год перапісу = 1992 |першае згадванне = 1921 |аўтамабільны код = 6 |OpenStreetMap = 243039476 |катэгорыя ў Commons = Sviokrava }} '''Свёкрава'''<ref name="ГВБ">{{Крыніцы/ГВБ|6-2||216—217}}</ref> ({{lang-be-trans|Sviokrava}}, {{lang-ru|Свёкрово}}) — былая [[вёска]] ў [[Клічаўскі раён|Клічаўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіла ў склад [[Доўгаўскі сельсавет (Клічаўскі раён)|Доўгаўскага сельсавета]]. Размешчана за 24 км на паўночны ўсход ад [[Клічаў|Клічава]], 68 км ад [[Магілёў|Магілёва]], 12 км ад чыгуначнай станцыі Вонічы на лініі Магілёў—Асіповічы. Рэльеф раўнінны, на поўначы і захадзе мяжуе з лесам. Транспартныя сувязі па мясцовай дарозе праз вёску Малінне і далей па шашы Клічаў—Чачэвічы<ref name="ГВБ"/>. == Гісторыя == [[File:Sviokrava, Klichaw District, Roadside cross and boulders (2022-07-27).jpg|thumb|Прыдарожны крыж і валуны ў былой вёсцы Свёкрава (2022).]] Заснавана ў 1921 годзе выхадцамі з вёскі Доўгае, якія пасяліліся на былых памешчыцкіх землях. 20 жніўня 1924 года ў Клічаўскім раёне Бабруйскай акругі (да 20 ліпеня 1930 года). З 20 лютага 1938 года ў Магілёўскай вобласці. У 1933 годзе арганізаваны калгас імя «Вепрынка». У 1940 годзе 19 двароў, 78 жыхароў<ref name="ГВБ"/>. У Вялікую Айчынную вайну з пачатку ліпеня 1941 года да 30 чэрвеня 1944 года акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Восенню 1942 года гітлераўцы поўнасцю спалілі вёску, загубілі 2 жыхароў. Вызвалена 29 чэрвеня 1944 года воінамі 3-й арміі 1-га Беларускага фронту. Пасля вайны адбудавана<ref name="ГВБ"/>. Да 23 снежня 2009 года вёска ўваходзіла ў склад [[Ганчанскі сельсавет|Ганчанскага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2010-39/2010-39(003-014).pdf Решение Могилевского областного Совета депутатов от 23 декабря 2009 г. № 17-16 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151124111409/http://www.pravo.by/pdf/2010-39/2010-39%28003-014%29.pdf |date=24 лістапада 2015 }}</ref>. == Насельніцтва == * '''1940''' год — 19 двароў, 78 жыхароў<ref name="ГВБ"/>. * '''1992''' год — 10 гаспадарак, 16 жыхароў<ref name="ГВБ"/>. == Планіроўка == Планіровачна складалася з прамалінейнай вуліцы шыротнай арыентацыі, забудаванай двухбакова, шыльна, драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу<ref name="ГВБ"/>. == Зноскі == {{Зноскі}} == Спасылкі == * {{Commons|Sviokrava}} {{Доўгаўскі сельсавет, Клічаўскі раён}} [[Катэгорыя:Доўгаўскі сельсавет (Клічаўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Клічаўскага раёна]] akh9zgx6k1ocrx5a9jose5a0oluizc4 0 242816 5122588 5110043 2026-04-06T10:25:59Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122588 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Брылёўка |вобласць = Магілёўская |раён = Клічаўскі |сельсавет2 = Доўгаўскі |насельніцтва = 15 |год перапісу = 2007 |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 36|lat_sec = 48 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 48|lon_sec = 55 |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |выява = Bryliouka, Klichaw District, Village Street (2022-07-28).jpg |подпіс = Вёска Брылёўка. |Commons = Category:Bryliouka, Klichaw District }} '''Брылёўка'''<ref name="garady_vioski">{{Крыніцы/ГВБ|6-2}}</ref> ({{lang-be-trans|Brylioŭka}}, {{lang-ru|Брилёвка}}) — [[вёска]] ў [[Клічаўскі раён|Клічаўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Доўгаўскі сельсавет (Клічаўскі раён)|Доўгаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Вёска знаходзіцца за 40 км на паўночны захад ад [[Клічаў]]а, 52 км ад [[Магілёў]]а, 12 км ад чыгуначнай станцыі Мілое на лініі Магілёў—[[Асіповічы]]. Рэльеф раўнінны. Вёска акружана лесам. На ўсходняй ускраіне цячэ [[рака Друць|рака Друць]] (прыток [[Дняпро|Дняпра]]), на паўднёвым усходзе — яе прыток [[рака Даўжанка|рака Даўжанка]]. Транспартныя сувязі ажыццяўляюцца па мясцовай дарозе праз вёскі [[Веснік (Клічаўскі раён)|Веснік]], [[Доўгае (Клічаўскі раён)|Доўгае]], [[Малінне]] і далей па шашы Клічаў—[[Чачэвічы]]. Планіровачна складаецца з плаўна выгнутай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад, забудаванай аднабакова, шчыльна, драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Вядома паводле пісьмовых крыніц з XVI стагоддзя. На ўскраіне вёскі захаваліся рэшткі паліванага посуду і бітага кафляванага шкла, якія датуюцца XVI—XVII стагоддзямі. У XVI стагоддзі — сяло Брылевічы ў [[Магілёўскі павет|Магілёўскім павеце]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]], налічвала 33 двары, з'яўлялася ўласнасцю памешчыка. У складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1858 годзе ў [[Быхаўскі павет|Быхаўскім павеце]], 26 рэвізскіх душ. У 1880 годзе — 15 двароў, 60 жыхароў; частка вяскоўцаў займалася [[адыходніцтва|адыходным промыслам]]. Паводле перапісу 1897 года ў Гарадзішчанскай воласці Быхава павета, 18 двароў, 143 жыхары. У 1909 годзе — 19 двароў, 188 жыхароў. З 20 жніўня 1924 года ў Ядранаслабодскім сельсавеце Чачэвіцкага раёна [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930 года). З 8 ліпеня 1931 года ў [[Клічаўскі раён|Клічаўскім раёне]]. З 20 лютага 1938 года ў [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. У 1931 годзе арганізаваны [[калгас]] «Чырвоная Друць». У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] ў ліпені 1941 года акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Вызвалена 28 чэрвеня 1944 года войскамі 3-й арміі [[1-ы Беларускі фронт|1-га Беларускага фронту]]. З 20 верасня 1944 года ў Доўгаўскім сельсавеце Клічаўскага раёна [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай вобласці]]. З 25 снежня 1962 года ў [[Кіраўскі раён|Кіраўскім раёне]]. З 6 студзеня 1965 года зноў у Клічаўскім раёне Магілёўскай вобласці. У 1950—1980-я гады вёска ўваходзіла ў склад [[саўгас]]а «Доўгаўскі» (цэнтр — в. [[Доўгае (Клічаўскі раён)|Доўгае]]). == Насельніцтва == * '''XIX стагоддзе''': ** 1880 — 60 жыхароў. ** 1897 — 143 жыхары. * '''XX стагоддзе''': ** 1909 — 188 жыхароў. ** 1990 — 32 гаспадаркі, 63 жыхары. * '''XXI стагоддзе''': ** 2007 — 10 гаспадарак, 15 жыхароў. == Зноскі == {{Зноскі|1}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі. Магілёўская вобласць. Кн.2|с=81}} {{Доўгаўскі сельсавет, Клічаўскі раён}} {{Commons|Category:Bryliouka, Klichaw District}} [[Катэгорыя:Вёскі Клічаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Доўгаўскага сельсавета (Клічаўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты паводле алфавіта]] ch7oqzjeb6fw6mf132l5vwezhego2jd 0 242817 5122591 5108528 2026-04-06T10:26:29Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122591 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Веснік}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Веснік |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 36|lat_sec = 45 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 44|lon_sec = 45 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Клічаўскі |сельсавет2 = Доўгаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1921 |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 15 |год перапісу = 2007 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Viesnik |сайт = |мова сайта = |OpenStreetMap = 243039467 }} '''Ве́снік'''<ref name="EncBiel">{{Крыніцы/ГВБ|6-2}}</ref> ({{lang-be-trans|Viesnik}}, {{lang-ru|Весник}}) — [[вёска]] ў [[Клічаўскі раён|Клічаўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Доўгаўскі сельсавет (Клічаўскі раён)|Доўгаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 37 км на паўночны ўсход ад [[Клічаў]], за 55 км ад [[Магілёў]], за 8 км ад чыгуначнай станцыі Мілоева на лініі Магілёў—Асіповічы. Рэльеф раўнінны, на захадзе мяжуе з лесам. На паўднёвым захадзе цячэ рака Дажанка (прыток ракі Друць). Транспартныя сувязі па мясцовай дарозе праз вёскі Закупленне, Доўгае, Малінне і далей па шашы Клічаў—Чачэвічы. Знаходзіцца каля аўтамабільнай дарогі {{таблічка-by|Н|10607}}. У напрамку на поўдзень ад вёскі працякае рака [[Рудка (рака)|Рудка]] (правы прыток ракі [[Даўжанка (рака)|Даўжанка]]). == Гісторыя == Заснавана ў '''1921''' годзе сялянамі з вёскі Закупленне, якія пасяліліся на месцы былога памешчыцкага маёнтка. У '''1921''' годзе быў арганізаваны калгас «Веснік» (8 гаспадарак). Дзейнічалі вадзяны млын і лесапільня. З 20 жніўня '''1924''' года ў Ядрынаслабодскім сельсавеце Чачэвіцкага раёна Магілёўскай акругі (да 26 ліпеня 1930 года), з 20 лютага '''1938''' года Магілёўскай вобласці. У '''1933''' годзе калгас «Веснік» аб’яднаўся з калгасам «Чапаеў» (в. Закупленне). Дзейнічаў гурток па ліквідацыі непісьменнасці сярод дарослых. У '''1940''' годзе налічвалася 23 двары, 72 жыхары. У Вялікую Айчынную вайну ў пачатку ліпеня '''1941''' года вёска была акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі, знаходзілася ў зоне актыўных дзеянняў партызан. У верасні '''1943''' года карнікі поўнасцю спалілі вёску, загубіўшы 7 жыхароў. Вызвалена 30 чэрвеня '''1944''' года войскамі 3-й арміі 1-га Беларускага фронту. Пасля вайны адбудавана. З 20 верасня '''1944''' года ў Клічаўскім раёне Бабруйскай, з 8 студзеня '''1954''' года Магілёўскай абласцей, з 25 снежня '''1962''' года ў Кіраўскім, з 6 студзеня '''1965''' года зноў у Клічаўскім раёнах. У '''1990''' годзе налічвалася 18 гаспадарак, 36 жыхароў. Планіровачна складаецца з 2 кароткіх (прамалінейных і выгнутай) вуліц, якія ўтвараюць квартал сядзібнай забудовы традыцыйнымі драўлянымі дамамі з гаспадарчымі пабудовамі. == Насельніцтва == * '''XX стагоддзе''' ** 1940 год — 72 жыхары. ** 1990 год — 36 жыхароў. * '''XXI стагоддзе''' ** 2007 год — 15 жыхароў.<ref name="EncBiel"/> == Крыніцы == {{Крыніцы}} <references/> == Літаратура == * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Могилёвская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2012|старонкі=16|старонак=64|isbn=978-985-508-173-0|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}} * Ліст карты N-35-096. Выданне 1981 года.{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Viesnik}} {{Доўгаўскі сельсавет, Клічаўскі раён}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Доўгаўскі сельсавет (Клічаўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Клічаўскага раёна]] 1x0bcs0cyrjxy2lf0cqhiphwbdk1r6s 0 242824 5122602 5114266 2026-04-06T10:28:49Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122602 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Закупленне |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 36|lat_sec = 20 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 44|lon_sec = 17 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Клічаўскі |сельсавет2 = Доўгаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 18 ст. |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 76 |год перапісу = 2007 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Zakupiennie |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243039470 }} '''Закупле́нне'''<ref name="EncBiel">{{Крыніцы/ГВБ|6-2}}</ref> ({{lang-be-trans|Zakupliennie}}, {{lang-ru|Закупленье}}) — [[вёска]] ў [[Клічаўскі раён|Клічаўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Доўгаўскі сельсавет (Клічаўскі раён)|Доўгаўскага сельсавета]]. Знаходзіцца за 37 км на паўночны ўсход ад [[Клічаў]], за 55 км ад [[Магілёў]], за 8 км ад чыгуначнай станцыі Мілоева на лініі Магілёў—Асіповічы. Рэльеф раўнінны, на захадзе мяжуе з лесам. На паўночнай ускраіне цячэ рака Дажанка (прыток ракі Друць). Транспартныя сувязі па мясцовай дарозе праз вёскі Доўгае, Малінне і далей па шашы Клічаў—Чачэвічы. == Гісторыя == Вядома з '''XVIII стагоддзя'''. У 1745 годзе вёска ў Быхаўскім графстве Вялікага Княства Літоўскага, прыватнае ўладанне. У 1758 годзе было 22 двары, 56 жыхароў мужчынскага полу, меліся карчма і млын. У 1858 годзе — вёска (164 жыхары мужчынскага полу) і аднайменны фальварак у Быхаўскім павеце Магілёўскай губерні. Гаспадар маёнтка меў у 1873 годзе 1980 дзесяцін зямлі і 2 млыны. У 1880 годзе — 59 двароў, 380 жыхароў. Апрача земляробства вяскоўцы займаліся кравецкім і кавальскім промысламі, сплавам лесу па рацэ Дажанка. Мелася драўляная царква (адкрыта не пазней 1880 года). У 1897 годзе ў Гарадзішчанскай воласці Быхаўскага павета Магілёўскай губерні было 83 двары, 555 жыхароў, дзейнічала школа граматы. У фальварку — 7 двароў, 18 жыхароў, вадзяны млын. У 1909 годзе ў вёсцы 93 двары, 578 жыхароў. З 20 жніўня 1924 года ў Ядрынаслабодскім сельсавеце Чачэвіцкага раёна Магілёўскай акругі (да 26 ліпеня 1930 года), з 20 лютага 1938 года Магілёўскай вобласці. На базе дарэвалюцыйнай школы створана працоўная школа 1-й ступені. Дзейнічаў гурток па ліквідацыі непісьменнасці. У красавіку 1921 года створана сельскагаспадарчая арцель «Веснік», у 1931 годзе — калгас «Перамога», арганізатарам і першым кіраўніком якога быў Н.С.Краўцоў. У 1940 годзе 143 двары, 170 жыхароў. У Вялікую Айчынную вайну ў пачатку ліпеня 1941 года акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Падчас блакады ў жніўні 1942 года гітлераўцы поўнасцю спалілі вёску, загубілі 64 жыхары. Вызвалена 30 чэрвеня 1944 года войскамі 3-й арміі 1-га Беларускага фронту. Пасля вайны адбудавана. З 20 верасня 1944 года ў Клічаўскім раёне Бабруйскай, з 8 студзеня 1954 года Магілёўскай абласцей, з 25 снежня 1962 года ў Кіраўскім, з 6 студзеня 1965 года зноў у Клічаўскім раёнах. У 1990 годзе — 100 гаспадарак, 208 жыхароў, у складзе саўгаса «Доўгайскі» (цэнтр – вёска Доўгае). Размешчаны магазін. Планіровачна складаецца з прамалінейнай вуліцы шыротнай арыентацыі, да якой на ўсходзе далучаецца крывалінейная вуліца мерыдыянальнай арыентацыі. Забудавана двухбакова, шчыльна, традыцыйнымі драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. Гаспадарчы сектар – на заходняй ускраіне. == Насельніцтва == * '''XVIII стагоддзе''' ** 1758 год — 56 жыхароў мужчынскага полу. ** 1858 год — 164 жыхары мужчынскага полу. ** 1880 год — 380 жыхароў. ** 1897 год — 555 жыхароў. * '''XX стагоддзе''' ** 1909 год — 578 жыхароў. ** 1940 год — 170 жыхароў. ** 1990 год — 208 жыхароў. * '''XXI стагоддзе''' ** 2007 год — 76 жыхароў.<ref name="EncBiel"/> == Вядомыя асобы == * [[Уладзімір Віктаравіч Казлоў]] (1924 — 1985) — беларускі педагог, заслужаны настаўнік БССР (1972). == Крыніцы == {{Крыніцы}} <references/> == Спасылкі == {{Commons|Category:Zakupiennie}} {{Доўгаўскі сельсавет (Клічаўскі раён)}} [[Катэгорыя:Доўгаўскі сельсавет (Клічаўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Клічаўскага раёна]] hbvn63h35kn0lhyvtvakqlgngqn2h57 0 242831 5122668 5110502 2026-04-06T11:11:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122668 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Ядраная Слабада |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Jadranaja_Slabada,_Klichaw_District,_Traditional_wooden_house_(2022-07-28).jpg |подпіс = Традыцыйная драўляная хата ў вёсцы Ядраная Слабада |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 40|lat_sec = 03 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 49|lon_sec = 01 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Клічаўскі |сельсавет2 = Доўгаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XVIII стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 82 |год перапісу = 2007 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Ядраная Слабада, Клічаўскі раён |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243041305 }} '''Я́драная Слабада́'''<ref name="Гарады і вёскі Беларусі">{{Крыніцы/ГВБ|6-2||592}}</ref> ({{lang-be-trans|Jadranaja Slabada}}, {{lang-ru|Ядреная Слобода}}) — [[вёска]] ў [[Клічаўскі раён|Клічаўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Доўгаўскі сельсавет (Клічаўскі раён)|Доўгаўскага сельсавета]]. Размешчана за 51 км на паўночны ўсход ад [[Клічаў]], за 41 км ад [[Магілёў]], за 5 км ад чыгуначнай станцыі Друць на лініі Магілёў—Асіповічы. Рэльеф раўнінны, на поўдні мяжуе з лесам. На ўсходзе цячэ рака Друць (прыток ракі Дняпро). Транспартныя сувязі па мясцовай дарозе праз вёскі [[Новая Слабада]], [[Веснік (Клічаўскі раён)|Веснік]], [[Доўгае (Клічаўскі раён)|Доўгае]], [[Свёкрава]], [[Малінне]] і далей па шашы Клічаў—Чачэвічы.<ref name="Гарады і вёскі Беларусі"/> == Гісторыя == За 2 км на поўдзень ад вёскі знаходзіцца група [[Курган]]ных магільнікаў. На тэрыторыі сучаснай вёскі знойдзены руіны старажытных печаў (гут) і выяўлены рэшткі палівальнай посуды, сляды каліраванага шкла. Гэтыя помнікі археалогіі сведчаць аб засяленні тутэйшых месцаў у далёкай старажытнасці.<ref name="Гарады і вёскі Беларусі"/> '''XVIII стагоддзе''' Першае згадванне адносіцца да XVIII стагоддзя.<ref name="Гарады і вёскі Беларусі"/> '''XIX стагоддзе''' У 1848 годзе ў Быхаўскім павеце Магілёўскай губерні налічвалася 25 двароў.<ref name="Гарады і вёскі Беларусі"/> У 1858 годзе ў вёсцы было 133 жыхары мужчынскага полу, яна з’яўлялася ўласнасцю памешчыка. Меліся млын, карчма. Частка вяскоўцаў займалася калёсным, сталярным, бандарным і адыходнымі промысламі.<ref name="Гарады і вёскі Беларусі"/> У 1880 годзе — 61 двор, 434 жыхары.<ref name="Гарады і вёскі Беларусі"/> У 1897 годзе ў Гарадзішчанскай воласці Быхаўскага павета Магілёўскай губерні было 74 двары, 473 жыхары. Меліся вадзяны млын, школа граматы, хлебазапасны магазін, піцейны дом.<ref name="Гарады і вёскі Беларусі"/> '''XX стагоддзе''' У 1909 годзе — 77 двароў, 534 жыхары.<ref name="Гарады і вёскі Беларусі"/> У 1910 годзе адкрыта земская школа. Сяляне наймаліся на працу да купцоў, нарыхтоўвалі лес і сплаўлялі яго па Друці.<ref name="Гарады і вёскі Беларусі"/> У 1924 годзе пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі тут быў створаны сельсавет. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Перамога».<ref name="Гарады і вёскі Беларусі"/> У 1933 годзе на базе пачатковай школы створана 7-гадовая школа.<ref name="Гарады і вёскі Беларусі"/> У Вялікую Айчынную вайну нямецка-фашысцкія захопнікі спалілі 7 двароў.<ref name="Гарады і вёскі Беларусі"/> Восенню 1941 года вёска знаходзілася пад кантролем партызан, дзейнічаў сельсавет (старшыня П. С. Манянок).<ref name="Гарады і вёскі Беларусі"/> У 1942 годзе карнікі знішчылі 7 сямей і 2 двары, загінулі 7 чалавек.<ref name="Гарады і вёскі Беларусі"/> 29 чэрвеня 1944 года вызвалена войскамі 50-й арміі 2-га Беларускага фронту.<ref name="Гарады і вёскі Беларусі"/> У 1950 годзе ўступіла ў калгас, далучана да калгаса «Доўгаўскі».<ref name="Гарады і вёскі Беларусі"/> У 1990 годзе — 96 гаспадарак, 198 жыхароў.<ref name="Гарады і вёскі Беларусі"/> У пасляваенны час у вёсцы меліся клуб, 6-гадовая школа, фельчарска-акушэрскі пункт, магазін.<ref name="Гарады і вёскі Беларусі"/> == Насельніцтва == * '''XIX стагоддзе''': * 1858 год — 133 жыхары мужчынскага полу<ref name="Гарады і вёскі Беларусі"/> * 1880 год — 434 жыхары<ref name="Гарады і вёскі Беларусі"/> * 1897 год — 473 жыхары<ref name="Гарады і вёскі Беларусі"/> * '''XX стагоддзе''': * 1909 год — 534 жыхары<ref name="Гарады і вёскі Беларусі"/> * 1990 год — 198 жыхароў<ref name="Гарады і вёскі Беларусі"/> * '''XXI стагоддзе''': * 2007 год — 82 жыхары<ref name="Гарады і вёскі Беларусі"/> == Планіроўка == Планіроўка складаецца з працяглай, плаўна выгнутай вуліцы амаль мерыдыянальнай арыентацыі, забудаванай двухбакова, драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.<ref name="Гарады і вёскі Беларусі"/> == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Адам Андрэевіч Бірукоў]] (1918—1941) — адзін з арганізатараў і кіраўнікоў камсамольска-маладзёжнага падполля і партызанскага руху на тэрыторыі Гомельскай і Пінскай абласцей у Вялікую Айчынную вайну.<ref name="Гарады і вёскі Беларусі"/> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Ядраная Слабада, Клічаўскі раён}} {{Доўгаўскі сельсавет, Клічаўскі раён}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Доўгаўскі сельсавет (Клічаўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Клічаўскага раёна]] ddsife1tlugfd76j9p9w8e821tc04ci 0 242912 5122598 5033422 2026-04-06T10:27:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122598 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Дзернавая |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Dzernavaja Vulica viaskovaja (2023-05-27).webp |подпіс = Цэнтральная вуліца вёскі |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 14|lat_sec = 40 |lon_dir = |lon_deg = 31|lon_min = 33|lon_sec = 25 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Краснапольскі |сельсавет2 = Горскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1736 |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 20 |год перапісу = 2009 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |OpenStreetMap = 243045573 }} '''Дзернава́я'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dziernavaja}}, {{lang-ru|Дерновая}}) — [[вёска]] ў [[Краснапольскі раён|Краснапольскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Горскі сельсавет (Краснапольскі раён)|Горскага сельсавета]]. == Геаграфія == Вёска знаходзіцца за 20 км на паўднёвы ўсход ад [[Краснаполле|Краснаполля]], за 129 км ад [[Магілёў|Магілёва]], за 71 км ад чыгуначнай [[Камунары (станцыя)|станцыі Камунары]] на лініі [[Крычаў]] I — [[Сураж (Бранская вобласць)|Сураж]]. На захадзе цячэ рака [[Палуж (рака)|Палуж]] (прыток ракі [[Беседзь]]). Транспартныя сувязі па мясцовай дарозе, далей па шашы [[Горы (Краснапольскі раён)|Горы]]—Краснаполле.<ref name="ГВБ">{{Крыніцы/ГВБ|6-2}}</ref> [[Файл:Dzernavaja Viaskovaja chata 1 (2023-05-27).webp|thumb|Традыцыйная вясковая хата ў вёсцы]] Планіровачна складаецца з прамалінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад уздоўж ракі. Забудавана пераважна аднабакова, драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядома з 18 стагоддзя. У 1736 годзе згадваецца як вёска ў [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Рэчыцкім павеце]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]<ref name="ГВБ">{{Крыніцы/ГВБ|6-2}}</ref>. У 1777 годзе ў Чэрыкаўскай акрузе Магілёўскай губерні. У 1816 годзе ў Чэрыкаўскім павеце, уласнасць памешчыка. У 1880 годзе частка вяскоўцаў займалася шавецкім і кравецкім промысламі, дзейнічала школа граматы. У 1897 годзе ў Палужскай воласці Чэрыкаўскага павета, меліся школа граматы і хлебазапасны магазін. Падчас [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі|рэвалюцыі 1905—07 гадоў]] адбываліся хваляванні. У 1910 годзе школа граматы пераўтворана ў земскую, для якой у 1917 годзе пабудавана памяшканне. У 1925 годзе на базе земскай адкрыта працоўная школа 1-й ступені, дзейнічаў драмгурток. У 1930-я гады вяскоўцы ўступілі ў калгас, працавалі кузня і 2 ветракі. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з чэрвеня 1941 года да 1 кастрычніка 1943 года акупіравана [[Нямецка-фашысцкія захопнікі|нямецка-фашысцкімі захопнікамі]]. 22 вяскоўцы змагаліся на фронце, 17 з іх загінулі. У 1990 годзе ў складзе калгаса імя В.Валадарскага (цэнтр — вёска [[Горы (Краснапольскі раён)|Горы]]). == Славутасці == * На паўднёва-заходняй ускраіне, на левым беразе ракі Палуж, знаходзіцца [[археалагічны помнік]] — старажытны могільнік (2 курганы), які сведчыць аб засяленні гэтых месц у далёкай старажытнасці. == Насельніцтва == * '''XIX стагоддзе''': ** 1816 — 46 двароў, 283 жыхары. ** 1834—343 жыхары. ** 1858 — 55 двароў, 372 жыхары. ** 1880 — 64 двары, 408 жыхароў. ** 1897 — 96 двароў, 617 жыхароў. * '''XX стагоддзе''': ** 1909—101 двор, 715 жыхароў. ** 1926—140 двароў, 890 жыхароў. ** 1990 — 23 гаспадаркі, 59 жыхароў. * '''XXI стагоддзе''': ** 2007 — 15 гаспадарак, 23 жыхары. ** 2009 — 20 жыхароў. == Вядомыя асобы == * [[Пятрусь Трафімавіч Бядулін]] (1912—1940) — беларускі паэт. * [[Яўген Пятровіч Іваноў]] (нар. 1939) — беларускі гематолаг. Доктар медыцынскіх навук (1974), прафесар (1976). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|6-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Горскі сельсавет (Краснапольскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Горскі сельсавет (Краснапольскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Краснапольскага раёна]] 9s8ns4v9u943aologyo1yt07n9dtlj0 0 242913 5122600 5033881 2026-04-06T10:28:29Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122600 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Дубраўка}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Дубраўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Краснапольскі |сельсавет2 = Горскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 18 стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 19 |год перапісу = 2007 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |OpenStreetMap = }} '''Ду́браўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Дубро́ўка'''</ref> ({{lang-be-trans|Dubraŭka}}, {{lang-ru|Дубровка}}) — [[вёска]] ў [[Краснапольскі раён|Краснапольскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Горскі сельсавет (Краснапольскі раён)|Горскага сельсавета]]. == Геаграфія == Вёска знаходзіцца за 16 кіламетраў на паўднёвы ўсход ад [[Краснаполле|Краснаполля]], за 125 кіламетраў ад [[Магілёў|Магілёва]], за 67 кіламетраў ад чыгуначнай [[Камунары (станцыя)|станцыі Камунары]] на лініі [[Крычаў]]—[[Сураж (Бранская вобласць)|Сураж]]. Рэльеф раўнінны. На захадзе цячэ рака [[Палуж (рака)|Палуж]] (прыток ракі [[Беседзь]]). Транспартныя сувязі па мясцовай дарозе праз вёскі Грыбы, Маловіна, Ясен і далей па шашы Хоцімск—Краснаполле.<ref name="ГВБ">{{Крыніцы/ГВБ|6-2}}</ref> Планіровачна складаецца з кароткай прамалінейнай вуліцы, арыентаванай амаль мерыдыянальна ўздоўж ракі і забудавана аднабакова, драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. [[File:Dubrauka Viaskovaja chata z sosnaj (2023-05-27).webp|thumb|Традыцыйная драўляная вясковая хата ў вёсцы Дуброўка Краснапольскага раёна, побач з вялікай старой сасной.]] == Гісторыя == Вядома паводле пісьмовых крыніц з 18 стагоддзя. У 1777 годзе вёска ў Рагачоўскай акрузе Магілёўскай губерні. У 1816 годзе ў Чэрыкаўскім павеце, уласнасць памешчыка. У 1897 годзе ў Палужскай воласці Чэрыкаўскага павета. Побач быў аднайменны фальварак. У 1909 годзе ў вёсцы 20 двароў, 128 жыхароў, у фальварку 1 двор, 2 жыхары. У 1930-я гады вяскоўцы ўступілі ў калгас. Да 11 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад [[Палужскі сельсавет|Палужскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 10.</ref>. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з чэрвеня 1941 года да 2 кастрычніка 1943 года акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. У 1990 годзе ў складзе калгаса імя В.Валадарскага (цэнтр — вёска [[Горы (Краснапольскі раён)|Горы]]). == Насельніцтва == * '''XIX стагоддзе''': ** 1816 — 32 двары, 221 жыхар. ** 1897 — 17 двароў, 133 жыхары. * '''XX стагоддзе''': ** 1909 — 20 двароў, 128 жыхароў (у фальварку 1 двор, 2 жыхары). ** 1990 — 20 гаспадарак, 52 жыхары. * '''XXI стагоддзе''': ** 2007 — 11 гаспадарак, 19 жыхароў. == Вядомыя асобы == * [[Віктар Іванавіч Цярэшчанка]] — беларускі [[палітык]], [[кандыдат эканамічных навук]]<ref>[http://election.in-by.net/rus/виктор_терещенко/новости/175/ Новый кандидат в президенты — Виктор Терещенко] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101128101012/http://election.in-by.net/rus/%D0%B2%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80_%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D1%89%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/175 |date=28 лістапада 2010 }}</ref>, кандыдат на пасаду [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] на [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі 2010 года|выбарах 2010 года]]. == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|6-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Горскі сельсавет, Краснапольскі раён}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Горскі сельсавет (Краснапольскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Краснапольскага раёна]] irut9weywjdc2na9j3k8fjuvqnr9m59 0 243398 5122138 5113893 2026-04-06T08:24:40Z Peisatai 111348 /* Назва */ 5122138 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Боўшава |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 42|lat_sec = 05 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 10|lon_sec = 14 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Магілёўскі |сельсавет = Дашкаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243043399 }} '''Бо́ўшава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Boŭšava}}, {{lang-ru|Бовшево}}) — [[вёска]] ў [[Магілёўскі раён|Магілёўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дашкаўскі сельсавет|Дашкаўскага сельсавета]]. Размешчана за 29 км на поўдзень ад [[Магілёў|Магілёва]], за 12 км ад чыгуначнай станцыі [[Дашкаўка (станцыя)|Дашкаўка]] на лініі [[Магілёў]]—[[Жлобін]]. Рэльеф раўнінны, на захадзе і ўсходзе мяжуе з лесам. На ўсходзе цячэ р. [[Лахва (рака)|Лахва]] (прыток р. [[Дняпро (рака)|Дняпро]]). Транспартныя сувязі па мясцовай дарозе і далей па шашы [[Магілёў]]—[[Бабруйск]]. == Назва == З-пад Ваўкавыску фіксавалася прозвішча Боўш<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QS7-L98N-HLDV?i=298&cat=2323279</ref>. Ёсць літоўскія ''Baušys, Bauša''<ref>https://pavardes.lki.lt/?pv=45c784ccc951c7e070b394be6974c522</ref>. Яшчэ адно [[Боўшава (Краснінскі раён)|Боўшава]] (рус. ''Бовшево'') вышэй па Дняпры, зусім на расійска-беларускай мяжы. Паралельна, ёсць нямецкія прозвішчы ''Bausch'', ''Bausche'' (Бауш, Баушэ), якія іншага, не балцкага паходжання<ref>[http://www.namenforschung.net/id/name/1840/1 Bausch // Digitales Familiennamenwörterbuch Deutschlands]</ref><ref>[http://www.namenforschung.net/id/name/148073/1 Bausche // Digitales Familiennamenwörterbuch Deutschlands]</ref>. Таксама, на захадзе Украіны ёсць сяло [[:uk:Бовшів|Бовшів]]. == Гісторыя == Вядома ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] з [[XVIII ст.]] У [[1777]] годзе вёска ў [[Старабыхаўскі павет|Старабыхаўскім павеце]]. У [[1880]] годзе частка вяскоўцаў займалася кравецкім промыслам. У [[1908]] годзе адкрыта земская школа, для якой у тым жа годзе пабудавана памяшканне. === Найноўшы час === [[25 сакавіка]] [[1918]] года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] вёска абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. [[1 студзеня]] [[1919]] года згодна з пастановай [[I з’езд КП(б) Беларусі|I з’езда КП(б) Беларусі]] ўвайшла ў склад [[БССР|Беларускай ССР]], аднак [[16 студзеня]] Масква адабрала яе разам з іншымі [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічна беларускімі тэрыторыямі]] ў склад [[РСФСР]]. У сакавіку [[1924]] года вёску [[Першае ўзбуйненне БССР|вярнулі]] [[БССР]], з [[17 ліпеня]] [[1924]] года ў [[Магілёўскі раён|Магілёўскім раёне]] [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]] (да [[26 ліпеня]] 1930), з [[20 лютага]] [[1938]] года ў [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. На базе дарэвалюцыйнай створана працоўная школа І-й ступені, у якой у [[1925]] годзе было 52 вучні, дзейнічаў ленінскі куток. У [[1930]] годзе арганізаваны калгас «Новы будаўнік». У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з ліпеня [[1941]] года да [[27 чэрвеня]] [[1944]] года акупіравана [[нямецка-фашысцкія захопнікі|нямецка-фашысцкімі захопнікамі]]. У [[1975]] годзе да вёскі далучана в. [[Боўшавец]]. У [[1990]] годзе ў складзе калгаса «Чырвоная зорка» (цэнтр — в. [[Дашкаўка (Магілёўскі раён)|Дашкаўка]]). Размяшчаліся вытворчая брыгада і ферма буйной рагатай жывёлы, дзейнічалі клуб, [[бібліятэка]], фельчарска-акушэрскі пункт, магазін. У [[2007]] годзе працаваў магазін. == Планіроўка == Планіровачна складаецца з працяглай крывалінейнай вуліцы з завулкамі, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход і забудаванай двухбакова, шчыльна традыцыйнымі драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Насельніцтва == * '''[[XIX стагоддзе]]''': ** [[1858]] — 93 жыхары мужчынскага полу. ** [[1880]] — 36 двароў, 274 жыхары. * '''[[XX стагоддзе]]''': ** [[1990]] — 126 гаспадарак, 253 жыхары. * '''[[XXI стагоддзе]]''': ** [[2007]] — 51 гаспадарка, 78 жыхароў. == Славутасці == * Драўляная капліца на могілках. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|Магілёўская-2|Боўшава}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{ГБ|https://globustut.by/bovshevo/index.htm}} {{Дашкаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Дашкаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Магілёўскага раёна]] ihyiwemjhqhztilw130wqt3uc38vwo1 0 243477 5122627 5088176 2026-04-06T10:49:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122627 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Шчэгліца |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 55|lat_sec = 37 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 06|lon_sec = 38 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Магілёўскі |сельсавет2 = Княжыцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 222<ref>Тэлефонныя коды [Электронны рэсурс] // Белтэлекам. — Вэб-сайт РУП «Белтэлекам». — Дата доступу: 11.03.2016. — Рэжым доступу: http://beltelecom.by/subscribers/phone-codes {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131006010855/http://beltelecom.by/subscribers/phone-codes |date=6 кастрычніка 2013 }}, вольны. — Загал. з экрана.</ref> |паштовы індэкс = 213125<ref name="Белпочта">Электронный справочник почтовых кодов Республики Беларусь [Электронный ресурс] // Белпочта. — Веб-сайт РУП «Белпочта». — Дата доступа: 11.03.2016. — Режим доступа: http://ex.belpost.by/addressbook/, свободный. — Загл. с экрана.</ref> |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 6 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243034847 }} '''Шчэ́гліца''' ({{lang-be-trans|Ščehlica}}, {{lang-ru|Щеглица}}) — [[вёска]] ў [[Магілёўскі раён|Магілёўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Княжыцкі сельсавет (Магілёўскі раён)|Княжыцкага сельсавета]]<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref>. == Гісторыя == Шчэгліца вядома з XVII стагоддзя як [[сяло]], на 1644 год адносілася да [[Аршанскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Аршанскага павета]] [[Віцебскае ваяводства|Віцебскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref>НГАБ у Мінску, ф. 1775, воп. 1, спр. 1, с. 538</ref><ref name="ГіВ">{{Крыніцы/ГВБ|6-2|Шчэгліца|584—585}}</ref>. У дакументах XIX стагоддзя называлася: сяло '''Шчэгліцы'''<ref name="Гомель-ППА">''Кузьмич А. В.'' Женский образ из Гомельского дворца // Гомельские ведомости. — 12.03.2009 [Электронный ресурс] // Гомельский дворцово-парковый ансамбль. — Веб-сайт ГИКУ «Гомельский дворцово-парковый ансамбль». — Дата доступа: 11.03.2016. — Режим доступа: http://www.palacegomel.by/engine/print.php?newsid=92 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160311124220/http://www.palacegomel.by/engine/print.php?newsid=92 |date=11 сакавіка 2016 }}, свободный. — Загл. с экрана.</ref><ref name="Ц">Щеглицкая Рождество-Богородицкая церковь, село Щеглицы Могилёвского уезда Могилёвской губернии [Электронный ресурс] // Архивы Беларуси. — Фондовый каталог государственных архивов Республики Беларусь. — Дата доступа: 12.03.2016. — Режим доступа: http://fk.archives.gov.by/fond/67050/, свободный. — Загл. с экрана.</ref>. Вядома, што ў другой палове XVIII стагоддзя сяло было цэнтрам [[Маёнтак|маёнтка]], які належаў прадстаўнікам старажытнага шляхецкага роду Карабаноўскіх (Карабоўскіх, Карабанько, Карабаньковых)<ref name="ГіВ" /><ref name="Гомель-ППА" /><ref>''Лукашэвіч А.'' Паскевіч Іван Фёдаравіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. — Т. 5: М — Пуд / Рэдкал.: ''Г. П. Пашкоў'' (галоўны рэд.) і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — 592 с. — ISBN 985-11-0141-9. — С. 428.</ref>. Пасля [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай]] Восіп Карабаноўскі, які абіраўся [[войт]]ам і ўзначальваў [[магістрат]] [[Магілёў|Магілёва]], прысягнуў расійскай імператарыцы [[Кацярына II|Кацярыне II]], праз што захаваў права на валоданне Шчэгліцкім маёнткам і быў залічаны да [[Дваране|дваранскага саслоўя]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]<ref name="Гомель-ППА" />. У Шчэгліцах былі пахаваныя бацькі расійскага генерал-фельдмаршала [[Іван Фёдаравіч Паскевіч|І. Ф. Паскевіча]]: маці — Ганна Восіпаўна (дачка Восіпа Карабаноўскага) (1766—1829) і бацька — Фёдар Рыгоравіч (1760—1832). У 1889 годзе іх прах быў перапахаваны ў [[Капліца-пахавальня Паскевічаў|капліцы-пахавальні князёў Паскевічаў]] у [[Гомель|Гомелі]]<ref name="Гомель-ППА" />. Па звестках за 1872 год, 1142 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяціны]] навакольных зямель належалі памешчыкам Цімафеевым і Федаровічам<ref name="ГіВ" />. Станам на 1909 год у Шчэгліцкім маёнтку, сядзіба якога знаходзілася непадалёку ад сяла (дакладныя каардынаты: {{coord|53.928605|30.114200}}), жылі 4 чалавекі<ref name="ГіВ" />. Па звестках за 1910 год, маёнтак належаў дваранам, каталікам па веравызнанні: [Ад.] Іосіфаўне Бяляцкай і Іосіфу Станіслававічу Федаровічу<ref name="Щ">Щеглица, имение [Электронный ресурс] // Radzima.net. — Веб-сайт. — Дата доступа: 13.03.2016. — Режим доступа: http://www.radzima.net/ru/miejsce/shcheglitsa_2.html, свободный. — Загл. с экрана.</ref> (верагодна, дачцэ і бацьку). У [[Магілёў|Магілёве]] на [[Васкрасенскія могілкі (Магілёў)|Васкрасенскіх (т. зв. «лютэранскіх») могілках]] ёсць сямейнае пахаванне з [[Надмагілле|надмагільнымі камянямі]] і [[абеліск]]ам. На гранітных надмагіллях пазначаны імёны нябожчыкаў: Алена Эмільеўна Федаровіч (народжаная Борхман; памерла ў 1898 годзе на 52 годзе жыцця) і Іосіф Станіслававіч Федаровіч (памёр у 1910 годзе на 83 годзе жыцця). На мармуровым абеліску пазначана, што ён усталяваны ў памяць ад унука і дачкі<ref>Федорович Елена Эмильевна. 1898 [Электронный ресурс] // Средняя школа № 34 г. Могилева. — Веб-сайт ГУО «Средняя школа № 34 г. Могилева». — Дата доступа: 13.03.2016. — Режим доступа: http://school34.mogilev.by/content/view/4064/192/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160314131547/http://school34.mogilev.by/content/view/4064/192/ |date=14 сакавіка 2016 }}, свободный. — Загл. с экрана; Федорович Иосиф Станиславович. 1910 [Электронный ресурс] // Средняя школа № 34 г. Могилева. — Веб-сайт ГУО «Средняя школа № 34 г. Могилева». — Дата доступа: 13.03.2016. — Режим доступа: http://school34.mogilev.by/content/view/4068/192/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160314112434/http://school34.mogilev.by/content/view/4068/192/ |date=14 сакавіка 2016 }}, свободный. — Загл. с экрана.</ref>. Па звестках за той жа 1910 год, жыхаром маёнтка значыўся ўжо толькі адзін чалавек<ref name="ГіВ" />. На момант 1910 года Шчэгліцкі маёнтак адносіўся да [[касцёл]]а і [[Парафія|каталіцкай парафіі]] [[Касцёл Святога Казіміра (Магілёў)|Святога Казіміра]], што ў [[Магілёў|Магілёве]]<ref name="Щ" />. За часам [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], а таксама ў 1917—1924 гады сяло і тэрыторыя маёнтка ўваходзілі ў склад [[Магілёўскі павет (Магілёўская губерня)|Магілёўскага павета]]; з 1861 года, паводле падзелу павета на воласці, адносіліся да Княжыцкай воласці. З 1924 года і дасюль — вёска ў складзе [[Княжыцкі сельсавет (Магілёўскі раён)|Княжыцкага сельсавета]] [[Магілёўскі раён|Магілёўскага раёна]]<ref name="ГіВ" /><ref>''Насевіч В.'' Магілёўскі павет // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. — Т. 5: М — Пуд / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — 592 с. — ISBN 985-11-0141-9. — С. 9.</ref>. Падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] ў траўні—кастрычніку 1918 года Шчэгліца была акупавана [[Германская імперская армія|германскімі войскамі]]<ref>''Марзалюк І.'', ''Марзалюк А.'' Магілёў // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. — Т. 5: М — Пуд / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — 592 с. — ISBN 985-11-0141-9. — С. 26—27.</ref>. У час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] вёска ізноў апынулася пад [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|нямецкай акупацыяй]], знаходзілася пад ёй з ліпеня 1941 года да 27 чэрвеня 1944 года. Ваюючы на фронце і ў партызанах, загінулі 25 вяскоўцаў. На ўшанаванне іх памяці ў цэнтры вёскі, дзе раней месцілася царква (на т. зв. «царковішчы»), быў пастаўлены абеліск (дакладныя каардынаты: {{coord|53.925885|30.114801}})<ref name="ГіВ" />. == Насельніцтва, гаспадарка, інфраструктура == * 1772 год — у сяле налічвалася 109 жыхароў і 19 двароў; меліся [[млын]] і [[карчма]]<ref name="ГіВ" />; * 1785 год — налічвалася 151 жыхар і 22 двары; мелася пабудаваная з дрэва царква<ref name="ГіВ" />; * 1805 год — была ўзведзена новая драўляная царква<ref name="ГіВ" />, якая ў дакументах XIX стагоддзя называлася Шчэгліцкай Раства-Багародзіцкай царквой<ref name="Ц" />; на момант 1910 года пры царкве дзейнічаў Шчэгліцкі праваслаўны [[прыход]] Нараджэння Найсвяцейшай Багародзіцы ([[Магілёўская епархія]])<ref>Щеглица — церковь и Щеглицкий православный приход Рождества Пресвятой Богородицы [Электронный ресурс] // Radzima.net. — Веб-сайт. — Дата доступа: 11.03.2016. — Режим доступа: http://www.radzima.net/ru/prihod/shcheglickiy-mogilevskiy.html, свободный. — Загл. с экрана.</ref>. Будынак царквы быў разбураны напачатку 1950-х гадоў; * 1833 год — паводле [[Перапіс насельніцтва|перапісу]], колькасць мужчынскага насельніцтва ў Шчэгліцкім маёнтку складала 134 чалавекі<ref name="Гомель-ППА" />; * 1848 год — у сяле налічвалася 29 двароў<ref name="ГіВ" />; * 1880 год — налічвалася 217 жыхароў і 33 двары; ва ўсіх дварах вяскоўцы займаліся вырабам ільняной і пяньковай [[Кудзеля|кудзелі]] і тканіны, а таксама посуду і іншых бытавых рэчаў з дрэва; быў заснаваны смалакурны завод<ref name="ГіВ" />; * 1897 год — згодна {{нп3|Перапіс насельніцтва Расійскай імперыі (1897)|першаму ўсеагульнаму перапісу насельніцтва Расійскай імперыі|ru|Перепись населения Российской империи (1897)}}, у сяле налічвалася 410 жыхароў і 58 двароў<ref name="ГіВ" />; * 1905 год — у сяле была адкрыта казённая вінная крама<ref name="ГіВ" />; * 1909 год — налічвалася 418 жыхароў і 53 двары; меўся вінакураны завод<ref name="ГіВ" />; * 1910 год — дзейнічала царкоўна-прыходская школа, для якой у гэтым годзе было пабудавана памяшканне; меліся хлебазапасны магазін і заезны дом<ref name="ГіВ" />; * 1921 год — на базе царкоўна-прыходской школы была створана школа 1-й ступені, якой было перададзена нацыяналізаванае памяшканне<ref name="ГіВ" />; * 1925 год — было створана садова-агародніцкае таварыства, якое аб’ядноўвала 15 гаспадарак; у школе навучалася 78 вучняў, дзейнічалі драмгурток, бібліятэка<ref name="ГіВ" />; * 1930 год — быў арганізаваны [[калгас]] «Авангард» (у 1933 годзе ён аб’ядноўваў 17 гаспадарак); у вёсцы працавалі кузня і ваўначоска<ref name="ГіВ" />; * 1930-я гады — пачатковая школа была ператворана ў 7-гадовую, у якой у 1936 годзе навучаліся 207 вучняў, у іх ліку 79 піянераў<ref name="ГіВ" />; * да 1941 года і ў 1944—1957 гады — у вёсцы дзейнічала сельскагаспадарчая арцель (калгас) імя Будзёнага; у 1957 годзе калгас быў перайменаваны ў калгас «Запавет Леніна»<ref>Сельскохозяйственная артель (колхоз) «Завет Ленина», д. Щеглица Княжицкого сельского совета Могилёвского района Могилёвской области БССР [Электронный ресурс] // Архивы Беларуси. — Фондовый каталог государственных архивов Республики Беларусь. — Дата доступа: 12.03.2016. — Режим доступа: http://fk.archives.gov.by/fond/42043/, свободный. — Загл. с экрана; Первичная организация Коммунистической партии Белоруссии (КПБ) сельскохозяйственной артели (колхоза) им. Будённого, д. Щеглица Княжицкого сельского совета Могилёвского района и области, БССР [Электронный ресурс] // Архивы Беларуси. — Фондовый каталог государственных архивов Республики Беларусь. — Дата доступа: 12.03.2016. — Режим доступа: http://fk.archives.gov.by/fond/64231/, свободный. — Загл. с экрана.</ref>; * 1962 год — быў пабудаваны новы будынак школы<ref>Управление и распоряжение государственным имуществом. Информационно-аналитический бюллетень. — Мн., 2009. — № 2(11). — С. 27 [Электронный ресурс] // Государственный комитет по имуществу Республики Беларусь. — Веб-сайт Госкомимущества. — Дата доступа: 12.03.2016. — Режим доступа: http://www.gki.gov.by/upload/new%20structure/press%20service/iab_(11)_2_2009.pdf {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160314113915/http://www.gki.gov.by/upload/new%20structure/press%20service/iab_(11)_2_2009.pdf |date=14 сакавіка 2016 }}, свободный. — Загл. с экрана.</ref>; * 1990 год — налічвалася 162 жыхары і 76 гаспадарак; вёска ўваходзіла ў склад калгаса «Беларусь» (цэнтр — вёска [[Нікіцінічы]]), у ёй размяшчаліся вытворчая брыгада, фермы буйной рагатай жывёлы і свінагадоўчая, зернедрабільня; працавалі 8-гадовая школа і раённая вочна-завочная сярэдняя школа, бібліятэка, крама, фельчарска-акушэрскі пункт<ref name="ГіВ" />; * 1990-я гады — 2005 год — вёска знаходзілася ў складзе сельскагаспадарчага вытворчага кааператыва «Лубнішчанскі» (цэнтр — вёска [[Нікіцінічы]]); * 1999 год — у вёсцы пражывала 132 жыхары<ref name="???">Населённые пункты Республики Беларусь [Электронный ресурс] // Министерство по налогам и сборам Республики Беларусь. — Веб-сайт МНС РБ. — Дата доступа: 24.05.2013. — Режим доступа: http://nalog.gov.by/program/ssoato.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130704081652/http://www.nalog.gov.by/program/ssoato.html |date=4 ліпеня 2013 }}, свободный. — Загл. с экрана.</ref>; * 2005 год — вёска разам з усім СВК «Лубнішчанскі» ўвайшла ў склад сельскагаспадарчага даччынага прадпрыемства «Авангард» (цэнтр — аграгарадок [[Сумарокава (Магілёўскі раён)|Сумарокава]] — [[Княжыцы (Магілёўскі раён)|Княжыцы]]), якое належыць [[Магілёўскае аддзяленне Беларускай чыгункі|Магілёўскаму аддзяленню Беларускай чыгункі]]<ref>Постановление Совета министров Республики Беларусь от 20.12.2004 № 1604 «О реорганизации отдельных республиканских унитарных предприятий» [Электронный ресурс] // www.levonevsky.org: Правовая библиотека. Законодательство России, Беларуси, Украины и других стран. — Веб-сайт В. С. Левоневского. — Дата доступа: 12.03.2016. — Режим доступа: http://pravo.levonevsky.org/bazaby/org507/sbor4/text3612.htm, свободный. — Загл. с экрана; ''Зюзькевич В.'' СДП «Авангард» РУП «Могилёвское отделение Белорусской железной дороги» [Электронный ресурс] // Земля и люди. Могілёвская областная агропромышленная газета. — Веб-сайт газеты. — Дата доступа: 12.03.2016. — Режим доступа: http://zil.mogved.by/content/sdp-quot-avangard-quot-rup-quot-mogilevskoe-otdelenie-belorusskoj-zheleznoj-dorogi-quot/stat {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160314121625/http://zil.mogved.by/content/sdp-quot-avangard-quot-rup-quot-mogilevskoe-otdelenie-belorusskoj-zheleznoj-dorogi-quot/stat |date=14 сакавіка 2016 }}, свободный. — Загл. с экрана; Сельскагаспадарчае даччынае прадпрыемства «Авангард» [Электронны рэсурс] // Магілёўскае аддзяленне Беларускай чыгункі. — Вэб-сайт БЧ. — Дата доступу: 12.03.2016. — Рэжым доступу: http://www.mogilev.rw.by/be/about/structure/subsidiaries/agricultural_subsidiary_of_the/, вольны. — Загал. з экрана</ref>; * 2007 год — налічвалася 88 жыхароў і 37 гаспадарак<ref name="ГіВ" />; * 2010 год — у вёсцы пражывала 67 жыхароў<ref name="???" />. == Геаграфія, планіроўка, транспарт == Вёска знаходзіцца за 19 км на захад ад [[Магілёў|Магілёва]] і чыгуначнай станцыі [[Магілёў 2-на-Дняпры|Магілёў-2]], за 4 км на поўдзень ад аэрапорта [[Магілёў (аэрапорт)|Магілёў]]<ref name="ГіВ" />. Месціцца на [[Раўніна|раўнінным рэльефе]], на ўсходняй ускраіне цячэ рака [[Лахвіца]] (правы прыток ракі [[Лахва (рака)|Лахва]], басейн ракі [[Дняпро]])<ref name="ГіВ" />, на поўдні мяжуе з [[Гідралагічныя заказнікі мясцовага значэння Беларусі|гідралагічным заказнікам мясцовага значэння]] «Карніца, Пільцы»<ref>Природно-заповедный фонд Могилёвской области местного значения. Могилёвский район // Особо охраняемые природные территории Могилёвской области / Под. ред. ''Д. Г. Груммо'' и др. — Могилёв, 1999. — С. 87—88; Заказники местного значения [Электронный ресурс] // Национальное кадастровое агентство. — Веб-сайт ГУП «Национальное кадастровое агентство». — Дата доступа: 12.03.2016. — Режим доступа: http://nca.by/rus/geosystem/partition/preserves/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160314115841/http://nca.by/rus/geosystem/partition/preserves/ |date=14 сакавіка 2016 }}, свободный. — Загл. с экрана.</ref>. Планіровачна складаецца з працяглай, ламанага абрысу вуліцы з завулкамі, арыентаванай з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход, забудаванай двухбакова, шчыльна, традыцыйнымі драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. На паўднёвай ускраіне — гаспадарчы сектар<ref name="ГіВ" />. Назвы вуліц і завулкаў: вул. Ураджайная, вул. Школьная, вул. Паўднёвая, завул. Паркавы, 1-й завул. Паркавы, 2-гі завул. Паркавы<ref name="Белпочта" />. Транспартная сувязь — па мясцовай дарозе {{таблічка-by|Н|11015}} праз вёску [[Прокшанічы]], пасёлак [[Баброва (Княжыцкі сельсавет)|Баброва]], вёску [[Нікіцінічы]] і далей па магістралі {{таблічка-by|М|4}} [[Магістраль М4|Мінск — Магілёў]]<ref name="ГіВ" /><ref>Решение Могилёвского областного исполнительного комитета от 28.12.2005 № 30-2 «Об утверждении перечня местных автомобильных дорог Могилёвской области» [Электронный ресурс] // www.levonevsky.org: Правовая библиотека. Законодательство России, Беларуси, Украины и других стран. — Веб-сайт В. С. Левоневского. — Дата доступа: 11.03.2016. — Режим доступа: http://pravo.levonevsky.org/bazaby11/region38/text440.htm, свободный. — Загл. с экрана.</ref>. Станам на зімовы перыяд 2015—2016 года па прыгарадным маршруце Магілёў—Шчэгліца штоддзённа здзяйсняліся пасажырскія перавозкі рэйсавым [[Аўтобус|аўтобусным транспартам]]<ref>Расписание пригородных автобусов (зимнее, действительно с 14 ноября 2015 года) [Электронный ресурс] // Mycity.by. — Могилёвский городской информационно-справочный портал. — Дата доступа: 11.03.2016. — Режим доступа: http://www.mycity.by/transport/raspisanie-prigorodnykh-avtobusov/1110-raspisanie-prigorodnykh-avtobusov-zimnee-dejstvitelno-s-15-oktyabrya, свободный. — Загл. с экрана.</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Княжыцкі сельсавет (Магілёўскі раён)}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Магілёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Княжыцкі сельсавет (Магілёўскі раён)]] pbh56ca81gj58xkomzwo0jwunszmtwe 0 243859 5122628 5035545 2026-04-06T10:49:18Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122628 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Батаева |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 15|lat_sec = 19 |lon_dir = |lon_deg = 32|lon_min = 22|lon_sec = 24 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Хоцімскі |сельсавет = Бяседавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1727 |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 191 |год перапісу = 2016 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Batajeva |сайт = |мова сайта = |OpenStreetMap = 243047078 }} '''Бата́ева'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref><ref name="GB">{{Крыніцы/ГВБ|7-3|Батаева}}</ref> ({{lang-be-trans|Batajeva}}, {{lang-ru|Ботаево}}) — [[аграгарадок]] у [[Хоцімскі раён|Хоцімскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Бяседавіцкі сельсавет|Бяседавіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == Аграгарадок знаходзіцца за 32 кіламетры на паўднёвы захад ад [[Хоцімск]]а, за 239 кіламетраў ад [[Магілёў|Магілёва]], за 12 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі [[Журбін]]. Транспартныя сувязі ажыццяўляюцца па мясцовай дарозе і далей па шашы Хоцімск—[[Краснаполле|Краснаполле]]<ref name="GB"/>. Рэльеф раўнінна-ўзгорысты, на поўначы аграгарадок мяжуе з лесам. Праз паселішча цячэ рака [[Войская (рака)|Войская]] (прыток [[Беседзь|Беседзі]]), на якой створана [[сажалка]]<ref name="atl">{{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Могилёвская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2012|старонкі=31|старонак=64|isbn=978-985-508-173-0|тыраж=10&nbsp;000}}</ref><ref name="GB"/>. Планіроўка складаецца з дзвюх частак, падзеленых ракой: паўночна-ўсходняй (3 крывалінейныя вуліцы, арыентаваныя з паўднёвага ўсходу на паўночны захад) і паўднёва-заходняй (крывалінейная вуліца, амаль паралельная першай, з завулкам). Забудова двухбаковая, шчыльная, пераважна драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. Дзве новыя вуліцы ў паўночна-ўсходняй частцы забудаваны мураванымі аднакватэрнымі дамамі. Грамадскія будынкі размешчаны сярод жылой забудовы ў паўночна-ўсходняй частцы. На захадзе, поўдні і паўднёвым захадзе — гаспадарчы сектар<ref name="GB"/>. == Гісторыя == Заснавана ў 1727 годзе ў Крычаўскім старостве [[Мсціслаўскае ваяводства|Мсціслаўскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] як дзяржаўная ўласнасць. Пасля [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай]] (1772) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1779 годзе ў Крычаўскім старостве, уласнасць памешчыка, дзейнічаў млын. У 1795 годзе пачаў дзейнічаць [[Батаеўская шкляная мануфактура|шклозавод]]. У 1847 годзе ў складзе маёнтка Хоцімск у Клімавіцкім павеце Магілёўскай губерні. Частка жыхароў займалася вырабам посуду і іншых бытавых рэчаў з дрэва, лыка і кары. У 1881 годзе працавала смалакурня<ref name="GB"/>. З 1919 года ў Клімавіцкім павеце [[Гомельская губерня|Гомельскай губерні]] [[РСФСР]]. У 1919 годзе была адкрыта школа, для якой у 1928 годзе жыхары пабудавалі ўласнае памяшканне. У 1925 годзе ў школе навучалася 60 вучняў, дзейнічалі гурткі па ліквідацыі непісьменнасці сярод дарослых. З 20 жніўня 1924 года ў Бялынкавіцкім, з 4 жніўня 1927 года ў Касцюковіцкім, з 22 лютага 1935 года ў Хоцімскім раёнах. З 9 чэрвеня 1927 года да 26 ліпеня 1930 года ў Магілёўскай акрузе. З 20 лютага 1938 года ў Магілёўскай вобласці. З 20 жніўня 1924 года да 29 студзеня 1960 года з'яўлялася цэнтрам сельсавета. У 1930-я гады вяскоўцы ўступілі ў калгас. У 1934 годзе адкрыты дзіцячая пляцоўка і яслі. У 1935 годзе вёска была электрыфікавана<ref name="GB"/>. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] з чэрвеня 1941 года да 27 верасня 1943 года акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. У вёсцы і яе ваколіцах у 1941 годзе базіраваўся партызанскі атрад Дз. М. Мядзведзева. У чэрвені 1942 года гітлераўцы спалілі 100 двароў<ref name="GB"/>. 20 верасня 2013 года, пасля скасавання [[Батаеўскі сельсавет|Батаеўскага сельсавета]], аграгарадок увайшоў у склад [[Бяседавіцкі сельсавет|Бяседавіцкага сельсавета]]<ref>[http://naviny.org/2013/09/20/by87726.htm Решение Могилевского областного Совета депутатов от 20.09.2013 № 22-12 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150715215856/http://naviny.org/2013/09/20/by87726.htm |date=15 ліпеня 2015 }}</ref>. == Насельніцтва == * **XVIII стагоддзе**: 1779 год — 14 жыхароў; 1799 год — 10 двароў, 80 жыхароў. * **XIX стагоддзе**: 1816 год — 15 двароў, 118 жыхароў; 1847 год — 57 двароў, 208 жыхароў; 1880 год — 53 двары, 318 жыхароў; 1897 год — 66 двароў, 505 жыхароў. * **XX стагоддзе**: 1909 год — 81 двор, 599 жыхароў; 1940 год — 110 двароў, 330 жыхароў; 1986 год — 100 гаспадарак, 254 жыхары. * **XXI стагоддзе**: 2007 год — 109 гаспадарак, 288 жыхароў<ref name="GB"/>; 2016 год — 191 жыхар. == Інфраструктура == У 1986 годзе ў вёсцы дзейнічалі пачатковая школа, дзіцячы сад-яслі, Дом культуры, бібліятэка, магазін, сталовая, комплексны прыёмны пункт бытавога абслугоўвання, фельчарска-акушэрскі пункт і аддзяленне сувязі<ref name="GB"/>. Па стане на 2007 год Батаева з'яўлялася цэнтрам СВК «Батаева». У аграгарадку былі размешчаны дзіцячы сад-яслі, Дом культуры, бібліятэка, магазін, сталовая, фельчарска-акушэрскі пункт і аддзяленне сувязі<ref name="GB"/>. == Памяць == * За 0,5 км на паўночны захад ад вёскі ў 1975 годзе пастаўлена стэла ў гонар партызан<ref name="GB"/>. * У цэнтры вёскі ў 1977 годзе пастаўлена стэла на ўшанаванне памяці 160 землякоў, якія загінулі на фронце ў гады Вялікай Айчыннай вайны<ref name="GB"/>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|7-3|Батаева}} == Спасылкі == * {{Commons|Category:Batajeva}} {{Бяседавіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Бяседавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Хоцімскага раёна]] [[Катэгорыя:Батаева| ]] 6sja2pph4zor53pr95ao3tc3r3iy4mt 0 243863 5122631 5035681 2026-04-06T10:49:48Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122631 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Дубраўка}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Дубраўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Dubraŭka, Chocimski rajon, Ujezd u viosku (2023-05-28).jpg |подпіс = Уезд у вёску |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 17|lat_sec = 03 |lon_dir = |lon_deg = 32|lon_min = 27|lon_sec = 12 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Хоцімскі |сельсавет = Бяседавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 18 стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 51 |год перапісу = 2007 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Dubraŭka, Chocimski rajon |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243047066 }} '''Ду́браўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dubraŭka}}, {{lang-ru|Дубровка}}) — [[вёска]] ў [[Хоцімскі раён|Хоцімскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Бяседавіцкі сельсавет|Бяседавіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == Вёска знаходзіцца за 22 кіламетры на паўднёвы захад ад [[Хоцімск]]а, за 229 кіламетраў ад [[Магілёў|Магілёва]], за 22 кіламетры ад чыгуначнай станцыі [[Журбін]] на лініі [[Клімавічы]]—[[Сураж (Бранская вобласць)|Сураж]]. Рэльеф раўнінны. Транспартныя сувязі ажыццяўляюцца па шашы [[Батаева]]—Хоцімск, якая праходзіць праз вёску.<ref name="GIVB">{{Крыніцы/ГВБ|7-3||240—241}}</ref> Планіровачна складаецца з галоўнай, працяглай, крывалінейнай вуліцы (адрэзак шашы), арыентаванай з поўдня на поўнач, ад якой адыходзяць перпендыкулярна і пад вострым вуглом 7 другарадных кароткіх вуліц. Забудова двухбаковая, шчыльная, складаецца з традыцыйных драўляных дамоў сядзібнага тыпу.<ref name="GIVB"/> == Гісторыя == Вядома з [[18 стагоддзе|18 стагоддзя]]. У 1799 годзе — уласнасць памешчыка. У 1880 годзе частка вяскоўцаў займалася бандарным промыслам. У 1909 годзе знаходзілася ў Хоцімскай воласці [[Клімавіцкі павет|Клімавіцкага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]].<ref name="GIVB"/> З 1919 года ўваходзіла ў склад Клімавіцкага павета [[Гомельская губерня|Гомельскай губерні]] [[РСФСР]]. З 20 жніўня 1924 года ўключана ў склад [[Хоцімскі раён|Хоцімскага раёна]], дзе з'яўлялася цэнтрам [[Дубраўскі сельсавет (Хоцімскі раён)|Дубраўскага сельсавета]] да 16 ліпеня 1954 года. З 9 чэрвеня 1927 года да ліпеня 1930 года — у складзе [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]]. 8 ліпеня 1931 года вёска была перададзена ў [[Касцюковіцкі раён]], але 12 лютага 1935 года вернута ў Хоцімскі раён. З 20 лютага 1938 года — у складзе [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]].<ref name="GIVB"/> У 1925 годзе сяляне вёсак Дубраўка і Князеўка сумесна пабудавалі новы будынак для школы. У 1930-я гады на базе дарэвалюцыйнай школы была створана працоўная школа 1-й ступені, вяскоўцы ўступілі ў калгас.<ref name="GIVB"/> У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з чэрвеня 1941 года да 27 верасня 1943 года вёска была акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі.<ref name="GIVB"/> З 17 красавіка 1962 года да 30 ліпеня 1966 года знаходзілася ў складзе Касцюковіцкага раёна. У 1986 годзе ўваходзіла ў склад калгаса «Прагрэс» з цэнтрам у вёсцы [[Батаева|Батаева]].<ref name="GIVB"/> Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Батаеўскі сельсавет|Батаеўскага сельсавета]]<ref>[http://naviny.org/2013/09/20/by87726.htm Решение Могилевского областного Совета депутатов от 20.09.2013 N 22-12 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150715215856/http://naviny.org/2013/09/20/by87726.htm |date=15 ліпеня 2015 }}</ref>. == Насельніцтва == * '''18 стагоддзе''': 1799 год — 59 жыхароў, 7 двароў. * '''19 стагоддзе''': 1858 год — 57 жыхароў мужчынскага полу; 1880 год — 180 жыхароў, 32 двары. * '''20 стагоддзе''': 1909 год — 410 жыхароў, 54 двары; 1925 год — 60 вучняў у школе; 1986 год — 76 жыхароў, 43 гаспадаркі. * '''21 стагоддзе''': 2007 год — 51 жыхар, 27 гаспадарак.<ref name="GIVB"/> == Інфраструктура == У 1909 годзе ў вёсцы дзейнічала царкоўна-прыходская школа. У 1925 годзе быў пабудаваны новы будынак школы, дзе дзейнічаў драматычны гурток. У 1930-я гады была створана працоўная школа 1-й ступені. У 1986 годзе ў вёсцы размяшчаліся клуб, бібліятэка і магазін. Станам на 2007 год працавалі клуб, бібліятэка і магазін.<ref name="GIVB"/> <gallery> Файл:Dubraŭka, Chocimski rajon, Viaskovaja vulica (2023-05-28).jpg|Вуліца Дарожная Файл:Dubraŭka, Chocimski rajon, Byly sielski klub (2023-05-28).jpg|Закінуты будынак клуба </gallery> == Вядомыя асобы == * [[Міхаіл Карнеевіч Піліпенка]] (1924—2009) — [[генерал-маёр]] войск сувязі, [[Герой Савецкага Саюза]] (1943). Вызначыўся ў Вялікай Айчыннай вайне пры фарсіраванні [[Дняпро|Дняпра]] ў 1943 годзе на поўдзень ад [[Кіеў]]а.<ref name="GIVB"/> {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|7-3||240—241}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Dubraŭka, Chocimski rajon}} {{Бяседавіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Хоцімскага раёна]] [[Катэгорыя:Бяседавіцкі сельсавет]] q14k5ji473mbqr13wf7zpgdknfq2pvv 0 243865 5122633 5035687 2026-04-06T10:50:08Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122633 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Князеўка}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Князеўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 16|lat_sec = 31 |lon_dir = |lon_deg = 32|lon_min = 25|lon_sec = 23 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Хоцімскі |сельсавет = Бяседавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1897 |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 15 |год перапісу = 2007 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Kniazieŭka, Chocimski rajon |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243047065 }} '''Князе́ўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kniazieŭka}}, {{lang-ru|Князевка}}) — [[вёска]] ў [[Хоцімскі раён|Хоцімскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Бяседавіцкі сельсавет|Бяседавіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == Вёска знаходзіцца за 23 кіламетры на паўднёвы захад ад [[Хоцімск]]а, за 19 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі [[Журбін]] на лініі [[Клімавічы]]—[[Сураж (Бранская вобласць)|Сураж]]. Рэльеф раўнінны, на поўдні і паўднёвым захадзе мяжуе з лесам. Транспартныя сувязі ажыццяўляюцца па шашы [[Батаева|Батаева]]—Хоцімск.<ref name="GIVB_T7_K3">{{Крыніцы/ГВБ|7-3||208}}</ref> Планіровачна складаецца з крывалінейнай вуліцы (адрэзак шашы), арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход і забудаванай двухбакова, шчыльна, індывідуальнымі драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.<ref name="GIVB_T7_K3"/> == Гісторыя == Пасёлак быў арганізаваны ў 1897 годзе ва ўрочышчы Пажар, у Былінкавіцкай воласці [[Клімавіцкі павет|Клімавіцкага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]].<ref name="GIVB_T7_K3"/> З 1919 года вёска ўваходзіла ў Клімавіцкі павет [[Гомельская губерня|Гомельскай губерні]] [[РСФСР]]. З 20 жніўня 1924 года — у складзе [[Хоцімскі раён|Хоцімскага раёна]]. З 9 чэрвеня 1927 года да ліпеня 1930 года — у [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акрузе]] [[БССР]]. 8 ліпеня 1931 года вёска была перададзена ў [[Касцюковіцкі раён]], але 12 лютага 1935 года вернута ў Хоцімскі раён. З 20 лютага 1938 года — у складзе [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. У 1930-я гады вяскоўцы ўступілі ў калгас.<ref name="GIVB_T7_K3"/> У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]], з чэрвеня 1941 года да 26 верасня 1943 года, вёска была акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. У 1942 годзе гітлераўцы поўнасцю спалілі вёску. Пасля вайны яна была адбудавана.<ref name="GIVB_T7_K3"/> З 17 красавіка 1962 года да 30 ліпеня 1966 года вёска знаходзілася ў складзе Касцюковіцкага раёна. У 1986 годзе ўваходзіла ў склад калгаса «Прагрэс» (цэнтр — вёска [[Батаева|Батаева]]).<ref name="GIVB_T7_K3"/> Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Батаеўскі сельсавет|Батаеўскага сельсавета]]<ref>[http://naviny.org/2013/09/20/by87726.htm Решение Могилевского областного Совета депутатов от 20.09.2013 N 22-12 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150715215856/http://naviny.org/2013/09/20/by87726.htm |date=15 ліпеня 2015 }}</ref>. == Насельніцтва == * '''20 стагоддзе''': 1940 год — 84 жыхары, 21 двор; 1986 год — 46 жыхароў, 19 гаспадарак. * '''21 стагоддзе''': 2007 год — 15 жыхароў, 10 гаспадарак.<ref name="GIVB_T7_K3"/> == Вядомыя асобы == * П. Р. Ткачоў — ураджэнец вёскі, актыўны ўдзельнік умацавання Савецкай улады ў заходніх раёнах Беларусі. Будучы старшынёй [[Маларыцкі раён|Маларыцкага]] райвыканкама, быў забіты бандытамі 20 лютага 1947 года.<ref name="GIVB_T7_K3"/> {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|7-3||208}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Kniazieŭka, Chocimski rajon}} {{Бяседавіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Бяседавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Хоцімскага раёна]] s1vvm2ibarh61764ggyhhjn7oaus82i 0 243872 5122638 5080485 2026-04-06T10:50:58Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122638 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Яленаўка}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Яленаўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = | lat_dir = N | lat_deg = 53 | lat_min = 13 | lat_sec = 33 | lon_dir = E | lon_deg = 32 | lon_min = 19 | lon_sec = 22 |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Хоцімскі |сельсавет = Бяседавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1920-я |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 6 |год перапісу = 2007 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Jalienaŭka |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243047047 }} '''Яле́наўка'''<ref name="НазвыНП">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref><ref name="Гарады і вёскі">{{Крыніцы/ГВБ|7-3|Яленаўка}}</ref> ({{lang-be-trans|Jalienaŭka}}, {{lang-ru|Еленовка}}) — [[вёска]] ў [[Хоцімскі раён|Хоцімскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Бяседавіцкі сельсавет|Бяседавіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == Вёска знаходзіцца за 38 кіламетраў на паўднёвы захад ад [[Хоцімск]]а, за 195 кіламетраў ад [[Магілёў|Магілёва]], за 9 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Журбін на лініі [[Клімавічы]]—[[Сураж (Бранская вобласць)]]. Рэльеф раўнінны, на поўдні мяжуе з лесам. Транспартныя сувязі ажыццяўляюцца па мясцовай дарозе, далей па шашы Батаева—Хоцімск<ref name="Гарады і вёскі" />. Планіровачна складаецца з прамалінейнай вуліцы з завулкам, арыентаванай амаль мерыдыянальна. Забудова двухбаковая, традыцыйнымі драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу<ref name="Гарады і вёскі" />. == Гісторыя == Вёска заснавана ў 1920-х гадах на былых памешчыцкіх землях. У 1930-я гады вяскоўцы ўступілі ў калгас<ref name="Гарады і вёскі" />. З 1924 года ў [[Бялынкавіцкі раён|Бялынкавіцкім раёне]], з 4 жніўня 1927 года ў [[Касцюковіцкі раён|Касцюковіцкім раёне]], з 12 лютага 1935 года ў [[Хоцімскі раён|Хоцімскім раёне]]. З 9 чэрвеня 1927 года да ліпеня 1930 года ўваходзіла ў склад Магілёўскай акругі [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. З 20 лютага 1938 года ў Магілёўскай вобласці<ref name="Гарады і вёскі" />. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] з чэрвеня 1941 года да 27 верасня 1943 года акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі<ref name="Гарады і вёскі" />. З 17 студзеня 1962 года да 30 ліпеня 1966 года зноў у складзе Касцюковіцкага раёна<ref name="Гарады і вёскі" />. 20 верасня 2013 года, пасля скасавання [[Батаеўскі сельсавет|Батаеўскага сельсавета]], вёска ўвайшла ў склад [[Бяседавіцкі сельсавет|Бяседавіцкага сельсавета]]<ref>[http://naviny.org/2013/09/20/by87726.htm Решение Могилевского областного Совета депутатов от 20.09.2013 N 22-12 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150715215856/http://naviny.org/2013/09/20/by87726.htm |date=15 ліпеня 2015 }}</ref>. == Насельніцтва == * **XX стагоддзе**: 1986 год — 28 гаспадарак, 52 жыхары<ref name="Гарады і вёскі" />. * **XXI стагоддзе**: 2007 год — 5 гаспадарак, 6 жыхароў<ref name="Гарады і вёскі" />. == Інфраструктура == У 1986 годзе ў складзе калгаса «Прагрэс» (цэнтр — вёска [[Батаева (Хоцімскі раён)|Батаева]]), у вёсцы дзейнічалі клуб і магазін<ref name="Гарады і вёскі" />. [[File:Jalienaŭka, zaroslaja vulica (2023-05-28).jpg|thumb|Дарога праз былую вёску]] == Зноскі == {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|7-3|Яленаўка}} == Спасылкі == * {{Commons|Category:Jalienaŭka}} {{Бяседавіцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Бяседавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Хоцімскага раёна]] bb5myhw3hsuethixn3c12y1y9myj33r 0 243892 5122637 5035926 2026-04-06T10:50:48Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122637 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Юзяфоўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Juziafouka, Chocimski rajon, Viaskovaja vulica (2023-05-28).jpg |подпіс = Вясковая вуліца |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 21|lat_sec = 36 |lon_dir = |lon_deg = 32|lon_min = 29|lon_sec = 52 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Хоцімскі |сельсавет = Бяседавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1762 |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 147 |год перапісу = 2007 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Yuziafoka |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243047002 }} '''Юзяфо́ўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Юзіфо́ўка, Юзафо́ўка, Юзя́фаўка, Язэпо́ўка'''</ref> ({{lang-be-trans|Juziafoŭka}}, {{lang-ru|Юзефовка}}) — [[вёска]] ў [[Хоцімскі раён|Хоцімскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Бяседавіцкі сельсавет|Бяседавіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == Вёска знаходзіцца за 9 кіламетраў на паўднёвы захад ад [[Хоцімск|Хоцімска]], 201 кіламетр ад [[Магілёў|Магілёва]], 31 кіламетр ад чыгуначнай станцыі [[Камунары (станцыя)|Камунары]] на лініі [[Клімавічы]]—[[Сураж (Бранская вобласць)|Сураж]]. Рэльеф раўнінны. На поўначы праходзіць меліярацыйны канал, злучаны з ракой [[Беседзь]] (прыток ракі [[Сож]]). Транспартныя сувязі ажыццяўляюцца па мясцовай дарозе праз вёску [[Бяседавічы]] і далей па шашы Хоцімск—[[Краснаполле]].<ref name="GIVB_T7_K3">{{Крыніцы/ГВБ|7-3}}</ref> Планіровачна складаецца з дзвюх асноўных працяглых крывалінейных вуліц шыротнай арыентацыі, якія злучаны на захадзе. На паўднёвым усходзе паралельна да іх праходзіць трэцяя, прамалінейная і кароткая вуліца. Забудова двухбаковая, шчыльная, складаецца з традыцыйных індывідуальных драўляных дамоў сядзібнага тыпу. Вуліца на паўднёвым усходзе забудавана мураванымі аднакватэрнымі дамамі. Грамадскія будынкі размешчаны сярод жылой забудовы. Гаспадарчы сектар знаходзіцца на паўночным захадзе і ў цэнтры вёскі.<ref name="GIVB_T7_K3" /> [[File:Juziafouka, Chocimski rajon, Vijezd u vioski (2023-05-28).jpg|thumb|Выезд з вёскі]] == Гісторыя == Вядома з 1762 года як сяло ў [[Мсціслаўскае ваяводства|Мсціслаўскім ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], шляхецкая ўласнасць. У сяле быў млын. Пасля [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай]] (1772) увайшла ў склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]].<ref name="GIVB_T7_K3" /> У 1816 годзе знаходзілася ў [[Клімавіцкі павет|Клімавіцкім павеце]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. У 1880 годзе 38 вяскоўцаў займаліся адыходным промыслам. У 1897 годзе вёска адносілася да Бярозкаўскай воласці Клімавіцкага павета. Побач існаваў Юзяфоўскі Хутар. У 1907 годзе адкрыта школа, якая размяшчалася ў наёмным памяшканні.<ref name="GIVB_T7_K3" /> У маі 1919 года створана сельскагаспадарчая арцель. З 1919 года вёска ў Клімавіцкім павеце [[Гомельская губерня|Гомельскай губерні]] РСФСР. У 1920-я гады дзейнічала сельскагаспадарчае таварыства. З 20 жніўня 1924 года ў Хоцімскім раёне. У 1925 годзе на базе дарэвалюцыйнай школы створана працоўная школа 1-й ступені (70 вучняў). У 1929 годзе для школы пабудавана новае памяшканне. У 1930-я гады вяскоўцы ўступілі ў калгас. З 8 ліпеня 1931 года ў [[Касцюковіцкі раён|Касцюковіцкім]], з 12 лютага 1935 года зноў у Хоцімскім раёне. З 20 лютага 1938 года ў Магілёўскай вобласці.<ref name="GIVB_T7_K3" /> У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з чэрвеня 1941 года да 27 верасня 1943 года вёска была акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. 25 вяскоўцаў загінулі на фронце. У 1970 годзе ў цэнтры вёскі пастаўлена стэла на ўшанаванне іх памяці.<ref name="GIVB_T7_K3" /> З 17 красавіка 1962 года да 30 ліпеня 1966 года вёска знаходзілася ў складзе Касцюковіцкага раёна. У 1986 годзе ўваходзіла ў склад калгаса «Іскра» (цэнтр — вёска [[Бяседавічы]]). У гэты час у вёсцы дзейнічалі пачатковая школа, Дом культуры, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, магазін. Па стане на 2007 год працавалі клуб, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, магазін.<ref name="GIVB_T7_K3" /> == Насельніцтва == * '''1811 год''' — 27 двароў, 139 жыхароў мужчынскага полу<ref name="GIVB_T7_K3" /> * '''1816 год''' — 29 двароў, 237 жыхароў<ref name="GIVB_T7_K3" /> * '''1880 год''' — 84 двары, 480 жыхароў<ref name="GIVB_T7_K3" /> * '''1897 год''' — 108 двароў, 820 жыхароў<ref name="GIVB_T7_K3" /> * '''1986 год''' — 132 гаспадаркі, 351 жыхар<ref name="GIVB_T7_K3" /> * '''2007 год''' — 79 гаспадарак, 147 жыхароў<ref name="GIVB_T7_K3" /> == Вядомыя асобы == * [[Мікалай Іванавіч Базылеў]] (нар. 1936) — беларускі эканаміст. == Зноскі == {{зноскі}} == Літаратура == * {{кніга | частка = Юзяфоўка | загаловак = Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 7, кн. 3. Магілёўская вобласць | адказны = рэдкал.: Т. У. Бялова (дырэктар) [і інш.] | месца = Мн. | выдавецтва = Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі | год = 2009 | isbn = 978-985-11-0452-5 }} == Спасылкі == {{Commons|Category:Yuziafoka}} {{Бяседавіцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Бяседавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Хоцімскага раёна]] 1vory9qbnytatc6186cgfu9ye97xkme 5122669 5122637 2026-04-06T11:12:10Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122669 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Юзяфоўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Juziafouka, Chocimski rajon, Viaskovaja vulica (2023-05-28).jpg |подпіс = Вясковая вуліца |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 21|lat_sec = 36 |lon_dir = |lon_deg = 32|lon_min = 29|lon_sec = 52 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Хоцімскі |сельсавет = Бяседавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1762 |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 147 |год перапісу = 2007 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Yuziafoka |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243047002 }} '''Юзяфо́ўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Юзіфо́ўка, Юзафо́ўка, Юзя́фаўка, Язэпо́ўка'''</ref> ({{lang-be-trans|Juziafoŭka}}, {{lang-ru|Юзефовка}}) — [[вёска]] ў [[Хоцімскі раён|Хоцімскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Бяседавіцкі сельсавет|Бяседавіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == Вёска знаходзіцца за 9 кіламетраў на паўднёвы захад ад [[Хоцімск|Хоцімска]], 201 кіламетр ад [[Магілёў|Магілёва]], 31 кіламетр ад чыгуначнай станцыі [[Камунары (станцыя)|Камунары]] на лініі [[Клімавічы]]—[[Сураж (Бранская вобласць)|Сураж]]. Рэльеф раўнінны. На поўначы праходзіць меліярацыйны канал, злучаны з ракой [[Беседзь]] (прыток ракі [[Сож]]). Транспартныя сувязі ажыццяўляюцца па мясцовай дарозе праз вёску [[Бяседавічы]] і далей па шашы Хоцімск—[[Краснаполле]].<ref name="GIVB_T7_K3">{{Крыніцы/ГВБ|7-3}}</ref> Планіровачна складаецца з дзвюх асноўных працяглых крывалінейных вуліц шыротнай арыентацыі, якія злучаны на захадзе. На паўднёвым усходзе паралельна да іх праходзіць трэцяя, прамалінейная і кароткая вуліца. Забудова двухбаковая, шчыльная, складаецца з традыцыйных індывідуальных драўляных дамоў сядзібнага тыпу. Вуліца на паўднёвым усходзе забудавана мураванымі аднакватэрнымі дамамі. Грамадскія будынкі размешчаны сярод жылой забудовы. Гаспадарчы сектар знаходзіцца на паўночным захадзе і ў цэнтры вёскі.<ref name="GIVB_T7_K3" /> [[File:Juziafouka, Chocimski rajon, Vijezd u vioski (2023-05-28).jpg|thumb|Выезд з вёскі]] == Гісторыя == Вядома з 1762 года як сяло ў [[Мсціслаўскае ваяводства|Мсціслаўскім ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], шляхецкая ўласнасць. У сяле быў млын. Пасля [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай]] (1772) увайшла ў склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]].<ref name="GIVB_T7_K3" /> У 1816 годзе знаходзілася ў [[Клімавіцкі павет|Клімавіцкім павеце]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. У 1880 годзе 38 вяскоўцаў займаліся адыходным промыслам. У 1897 годзе вёска адносілася да Бярозкаўскай воласці Клімавіцкага павета. Побач існаваў Юзяфоўскі Хутар. У 1907 годзе адкрыта школа, якая размяшчалася ў наёмным памяшканні.<ref name="GIVB_T7_K3" /> У маі 1919 года створана сельскагаспадарчая арцель. З 1919 года вёска ў Клімавіцкім павеце [[Гомельская губерня|Гомельскай губерні]] РСФСР. У 1920-я гады дзейнічала сельскагаспадарчае таварыства. З 20 жніўня 1924 года ў Хоцімскім раёне. У 1925 годзе на базе дарэвалюцыйнай школы створана працоўная школа 1-й ступені (70 вучняў). У 1929 годзе для школы пабудавана новае памяшканне. У 1930-я гады вяскоўцы ўступілі ў калгас. З 8 ліпеня 1931 года ў [[Касцюковіцкі раён|Касцюковіцкім]], з 12 лютага 1935 года зноў у Хоцімскім раёне. З 20 лютага 1938 года ў Магілёўскай вобласці.<ref name="GIVB_T7_K3" /> У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з чэрвеня 1941 года да 27 верасня 1943 года вёска была акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. 25 вяскоўцаў загінулі на фронце. У 1970 годзе ў цэнтры вёскі пастаўлена стэла на ўшанаванне іх памяці.<ref name="GIVB_T7_K3" /> З 17 красавіка 1962 года да 30 ліпеня 1966 года вёска знаходзілася ў складзе Касцюковіцкага раёна. У 1986 годзе ўваходзіла ў склад калгаса «Іскра» (цэнтр — вёска [[Бяседавічы]]). У гэты час у вёсцы дзейнічалі пачатковая школа, Дом культуры, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, магазін. Па стане на 2007 год працавалі клуб, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, магазін.<ref name="GIVB_T7_K3" /> == Насельніцтва == * '''1811 год''' — 27 двароў, 139 жыхароў мужчынскага полу<ref name="GIVB_T7_K3" /> * '''1816 год''' — 29 двароў, 237 жыхароў<ref name="GIVB_T7_K3" /> * '''1880 год''' — 84 двары, 480 жыхароў<ref name="GIVB_T7_K3" /> * '''1897 год''' — 108 двароў, 820 жыхароў<ref name="GIVB_T7_K3" /> * '''1986 год''' — 132 гаспадаркі, 351 жыхар<ref name="GIVB_T7_K3" /> * '''2007 год''' — 79 гаспадарак, 147 жыхароў<ref name="GIVB_T7_K3" /> == Вядомыя асобы == * [[Мікалай Іванавіч Базылеў]] (нар. 1936) — беларускі эканаміст. == Зноскі == {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|7-3|Юзяфоўка}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Yuziafoka}} {{Бяседавіцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Бяседавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Хоцімскага раёна]] r8qgioq33chniarw6e3wxf2xvu9z710 0 243900 5122632 5038881 2026-04-06T10:49:58Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122632 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Забялышын |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53|lat_min = 30|lat_sec = 16 |lon_dir = E|lon_deg = 32|lon_min = 22|lon_sec = 28 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Хоцімскі |сельсавет = Забялышынскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1715 |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = беларуская, руская |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 824<ref>[https://web.archive.org/web/20171209013224/http://www.nca.by:80/rus/analis/population Звесткі аб колькасці насельніцтва сельскіх населеных пунктаў]</ref> |год перапісу = 2016 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +3 |DST = |тэлефонны код = +375 2247 |паштовы індэкс = 213654 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 6 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Zabialyshyn |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |OpenStreetMap = 243046995 }} '''Забялы́шын'''<ref name="GIVB">{{Крыніцы/ГВБ|7-3||257—258}}</ref><ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|с=331}}</ref> ({{lang-be-trans|Zabialyšyn}}, {{lang-ru|Забелышин}}) — [[аграгарадок]] у [[Хоцімскі раён|Хоцімскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Забялышынскі сельсавет|Забялышынскага сельсавета]]. == Геаграфія == Аграгарадок знаходзіцца за 32 кіламетры ад чыгуначнай станцыі Камунары на лініі Клімавічы—Сураж, за 182 кіламетры ад Магілёва. Транспартныя сувязі ажыццяўляюцца па мясцовай дарозе праз вёскі Трасціно, Маркаўка і далей па шашы [[Хоцімск]]—[[Краснаполле]].<ref name="GIVB" /> Рэльеф раўнінны, на захадзе мяжуе з лесам. Праз вёску цячэ ручай (прыток ракі [[Сураж (прыток Беседзі)|Сураж]]), на якім утворана запруда. На паўднёвым усходзе цячэ другі ручай (прыток ракі Мужычок).<ref name="GIVB" /> Планіроўка радыяльная. Ад трохвугольнай невялікай плошчы адыходзяць працяглыя крывалінейныя вуліцы, перакрыжаваныя другараднымі вуліцамі і завулкамі. Забудова пераважна двухбаковая, шчыльная, індывідуальнымі драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. Новыя вуліцы забудаваны мураванымі аднакватэрнымі дамамі, а ў цэнтры ўзведзены 2 двухпавярховыя мураваныя 8-кватэрныя дамы. Грамадскія будынкі размешчаны ў цэнтры, вакол плошчы.<ref name="GIVB" /> == Гісторыя == Вядомы з [[18 стагоддзе|18 стагоддзя]]. У 1715 годзе, ратуючыся ад улад [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], з [[Крычаў|Крычава]] збеглі 5 сямей, якія далі пачатак паселішчу. У 1768 годзе заснаваны маёнтак, шляхецкая ўласнасць. Пасля [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай]] (1772) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]].<ref name="GIVB" /> У 1885 годзе — цэнтр воласці ў [[Клімавіцкі павет|Клімавіцкім павеце]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. Апрача земляробства, вяскоўцы займаліся кравецкім, стальмашным, кавальскім і адходным промысламі. Працавала школа, у якой у 1889 годзе навучалася 35 хлопчыкаў і 7 дзяўчынак. Мелася бальніца (адкрыта не пазней за 1880 год) і царква. У 1897 годзе дзейнічалі 4 крамы, хлебазапасны магазін, піцейны дом, праводзіліся 2 кірмашы на год.<ref name="GIVB" /> З 1919 года ў Клімавіцкім павеце [[Гомельская губерня|Гомельскай губерні]] РСФСР. У лістападзе 1919 года створана сельскагаспадарчая арцель «Свет». 14 снежня 1922 года — закуначна-збытавое таварыства. З 20 жніўня 1924 года — цэнтр сельсавета ў Хоцімскім раёне. З 1926 года пачалі дзейнічаць фельчарска-акушэрскі пункт і бальніца. У пачатку 1930-х гадоў на мясцовым спіртзаводзе была зманціравана энергаўстаноўка, вёска атрымала электраасвятленне. У 1930-я гады вяскоўцы ўступілі ў калгас.<ref name="GIVB" /> У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] са жніўня 1941 года да 27 верасня 1943 года акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі.<ref name="GIVB" /> У 1967 годзе да вёскі далучаны пасёлак Свет, у 1975 годзе — вёска Хацімча, пасёлкі Стары і Фралоўка. У 1986 годзе вёска стала цэнтрам саўгаса «Забялышын».<ref name="GIVB" /> == Інфраструктура == У 2007 годзе ў аграгарадку дзейнічалі дзіцячы сад-яслі, сярэдняя школа, Дом культуры, музычная школа, комплексны прыёмны пункт бытавога абслугоўвання, аддзяленне сувязі і «Беларусбанка», амбулаторыя, аптэка, гандлёвы цэнтр, сталовая.<ref name="GIVB" /> [[File:Zabialyshyn, vulica z tapoliami (2023-05-29).jpg|thumb|Вясковая хата.]] == Насельніцтва == * '''1799 год''' — 141 жыхар, 20 двароў<ref name="GIVB" />. * '''1885 год''' — 253 жыхары, 31 двор<ref name="GIVB" />. * '''1897 год''' — 251 жыхар, 56 двароў<ref name="GIVB" />. * '''1909 год''' — 269 жыхароў, 53 двары<ref name="GIVB" />. * '''1986 год''' — 997 жыхароў, 362 гаспадаркі<ref name="GIVB" />. * '''1997 год''' — 628 жыхароў, 374 двары<ref name="bel6">{{Крыніцы/БелЭн|6|с=491}}</ref>. * '''2007 год''' — 807 жыхароў, 319 двароў<ref name="GIVB" />. * '''2016 год''' — 824 жыхары<ref>[https://web.archive.org/web/20171209013224/http://www.nca.by:80/rus/analis/population Звесткі аб колькасці насельніцтва сельскіх населеных пунктаў]</ref>. == Памятныя мясціны == * [[Царква ў Забялышыне|Драўляная царква]], пабудаваная ў 1843 годзе. З'яўляецца помнікам драўлянага дойлідства з элементамі класіцызму.<ref name="GIVB" /> * Помнік землякам, якія загінулі ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] (пастаўлены ў 1967 годзе).<ref name="GIVB" /> * Магіла [[Якуб Брайцаў|Якуба Брайцава]] на мясцовых могілках. == Вядомыя асобы == * [[Іван Раманавіч Брайцаў]] (1870—1947) — матэматык. * [[Васіль Раманавіч Брайцаў]] (1878—1964) — савецкі хірург. * [[Якуб Брайцаў]] (1861—1931) — празаік, драматург, паэт. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|6}} — С. 491. * {{Крыніцы/ГВБ|7-3||257—258}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Могилёвская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2012|старонкі=31|старонак=64|isbn=978-985-508-173-0|тыраж=10000}}{{ref-ru}} * Ліст карты N-36-89. Выданне 1989 г. Стан мясцовасці на 1984 г.{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Zabialyshyn}} {{Забялышынскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Аграгарадкі Хоцімскага раёна]] [[Катэгорыя:Забялышынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Хоцімскага раёна]] qzcsi40msc3v3baog6yvifl2mnlpnc4 0 243906 5122629 5037558 2026-04-06T10:49:28Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122629 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Бруёўка |вобласць = Магілёўская |раён = Хоцімскі |сельсавет = Трасцінскі |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 27|lat_sec = 16 |lon_dir = |lon_deg = 32|lon_min = 33|lon_sec = 33 |насельніцтва = 14<ref name="nca_2016"/> |год перапісу = 2016 |паштовы індэкс = 213675 |аўтамабільны код = 6 |OpenStreetMap = 243047142 |катэгорыя ў Commons = Brujoŭka }} '''Бруёўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Brujoŭka}}, {{lang-ru|Бруёвка}}) — [[вёска]] ў [[Хоцімскі раён|Хоцімскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Трасцінскі сельсавет|Трасцінскага сельсавета]]. == Геаграфія == Планіровачна складаецца з крывалінейнай вуліцы з завулкам, арыентаванай з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход уздоўж ракі. Забудавана пераважна двухбакова, няшчыльна, індывідуальнымі драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу<ref name="GIVB_T7_K3"/>. == Гісторыя == З 1966 года згадваецца ў складзе [[Клімавіцкі раён|Клімавіцкага раёна]]. Пазней вёска была перададзена ў склад Хоцімскага раёна. У 1986 годзе ўваходзіла ў склад саўгаса «Трасціно» (цэнтр — вёска [[Трасціно (Хоцімскі раён)|Трасціно]])<ref name="GIVB_T7_K3"/>. == Насельніцтва == * '''1986 год''' — 25 гаспадарак, 45 жыхароў<ref name="GIVB_T7_K3"/>. * '''2016 год''' — 14 жыхароў<ref name="nca_2016"/>. == Славутасці == * За 2 кіламетры на поўдзень ад вёскі знаходзіцца крыніца [[Папоў калодзеж (Хоцімскі раён)|Папоў калодзеж]]. {{зноскі| <ref name="GIVB_T7_K3">{{Крыніцы/ГВБ|7-3}}</ref> <ref name="nca_2016">[https://web.archive.org/web/20171209013224/http://www.nca.by:80/rus/analis/population Звесткі аб колькасці насельніцтва сельскіх населеных пунктаў]</ref> }} == Спасылкі == * {{Commons|Brujoŭka}} {{Трасцінскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Трасцінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Хоцімскага раёна]] pjmk6l2csfrjf9f5zycdda1sqqnqsel 0 244098 5122636 4905227 2026-04-06T10:50:38Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122636 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Хількавічы}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Хількавічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 58|lat_sec = 26 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 48|lon_sec = 39 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Чавускі |сельсавет2 = Каменскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне =1604 |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243045887 |ранейшыя назвы=Хількі, Фількавічы }} '''Хі́лькавічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Chiĺkavičy}}, {{lang-ru|Хильковичи}}) — [[вёска]] ў [[Чавускі раён|Чавускім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Каменскі сельсавет (Чавускі раён)|Каменскага сельсавета]]. == Этымалогія == Па адной з версіі назву маглі даць старцы, якія з спрадвечных часоў хадзілі па вёсках. Сустракалі іх па-рознаму: у суседнім [[Сласцёны (Чавускі раён)|аграгарадку Сласцёны]] не проста частавалі гасцей з усёй шчодрасцю, але і выстаўлялі салодкія бліны, адсюль і Сласцёны. У [[Харошкі (Магілёўскі раён)|Харошках]], кармілі добра, хораша. А тут сталы накрывалі бедныя, "хілыя", адсюль і Хількавічы.<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.sb.by/articles/v-gostyakh-u-slasteny.html|title=Жители деревни с самым вкусным названием сажают огороды, собирают тракторы и пишут историю села|first=Светлана|last=МАРКОВА|website=www.sb.by|date=2020-04-12|access-date=2023-09-29}}</ref> == Геаграфічнае становішча == Знаходзіцца за 24 км на паўночны захад ад [[Чавусы|Чавусаў]], за 32 км ад [[Магілёў|Магілёва]], за 29 км ад чыгуначнай станцыі Чавусы на лініі [[Магілёў]]-[[Крычаў]]. Рэльеф раўнінна-ўзгорысты. На паўночным усходзе працякае [[Бася|р. Бася]] (прыток [[Проня|ракі Проні]]). Транспартныя сувязі па шашы [[Магілёў]]-[[Мсціслаў]], якая праходзіць праз вёску. == Гісторыя == === Ранняя гісторыя === Археолагам [[Вячаслаў Фёдаравіч Капыцін|Вячаславам Фёдаравічам Капыціным]] была адкрыта і абследавана стаянка каменнага веку на першай надаболаннай тэрасе правага берага [[Бася|р. Бася]], за 1 км на ўсход ад вёскі Хількавічы, за 0,2 км на паўночны ўсход ад вясковых могілак. На ўзараным полі 25х75 м. сабраны крэмневы інвентар: нуклеусы, пласціны, [[адшчэп]]ы, [[Скрабок|канцавыя скрабкі]], рэтушные разцы. Гэта сведчыць аб засяленні гэтых месцаў яшчэ ў глыбокай старажытнасці.<ref>{{Кніга|спасылка=https://libr.msu.by/bitstream/123456789/21202/1/P596.pdf|аўтар=В, Ф, Копытин|загаловак=Археологические памятники Чаусского района Могилевской области|год=1992|месца=Могилев|старонкі=48|старонак=107}}</ref> === У складзе Рэчы Паспалітай === Па пісьмовых крыніцах вядома ў ВКЛ у 1604 годзе як сяльцо Хількі з 16 дварамі ў [[Бардзілаўскае войтаўства|Бардзілаўскім войтаўстве]] [[Магілёўская эканомія|Магілёўскай эканоміі]] [[Аршанскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Аршанскага павета]] [[Віцебскае ваяводства|Віцебскага ваяводства]]. Дзяржаўная ўласнасць. У 1742 годзе 19 двароў, меліся млын, карчма.<ref name=":0">{{Крыніцы/ГВБ|7-3||320—321}}</ref> === У складзе Расійскай імперыі === Пасля [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай у 1772 годзе]] сяльцо знаходзілася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1777 годзе згадваецца як сяльцо Фількавічы ў [[Чавускі павет|Чавускім павеце]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерніі]]. У 1785 годзе 22 двары, 208 жыхароў, меліся млын, сукнавальня. Уласнасць памешчыка. У 1897 годзе ў [[Гладкоўская воласць|Гладкоўскай воласці]] [[Чавускі павет|Чавускага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерніі]]. 31 двор, 202 жыхары. У 1909 годзе 32 двары, 281 жыхар.<ref name=":0" /> === Міжваенны перыяд === У 1918 годзе адкрыта працоўная школа 1-й ступені навучання, якая знаходзілася ў нацыяналізаваным будынку. У 1925 годзе 106 вучняў. Тут працавала настаўніцай Алейнікава Ніна Сцяпанаўна, арыштаваная 12 кастрычніка 1937 года за "ўдзел у к/р кулацкай арганізацыі" (рэабілітаваная 25 лістапада 1937 года)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.openlist.wiki/%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D0%9D%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%A1%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_(1897)|title=Алейникова Нина Степановна (1897)|website=Открытый список|access-date=2023-09-29}}</ref>. 21 жніўня 1925 года Пілешчынскі сельсавет(у які ўваходзіла вёска) перайменаваны ў Макрадскі, адміністрацыйны цэнтр перанесены ў вёску Макрадка.<ref>Административно-территориальное устройство БССР : справочник. В 2 т. Т. 1. (1917—1941). — Минск, 1985.. — Минск, 1985. </ref> 13 кастрычніка 1930 года арганізаваны калгас імя 13-га кастрычніка, які ў 1932 годзе аб'ядноўваў 13 гаспадарак, у 1933 г. абслугоўваўся Паўлавіцкай МТС. У 1940 годзе 63 двары, 258 жыхароў. === [[Вялікая Айчынная вайна]] === У Вялікай Айчыннай вайне з ліпеня 1941 па 24 чэрвеня 1944 акупаваная нямецка-фашысцкімі захопнікамі. У чэрвені 1944 г. вёска была цалкам знішчана (63 пабудовы), забіта 8 жыхароў. 23 чэрвеня 1944 года прамым трапленнем бомбы падарваная пераправа праз р. Басю ў раёне вёскі Хількавічы. Танк, які знаходзіўся ў гэты час на ёй, патануў. Фотаздымак і пацвярджэнне наземных частак аднавілі карціну гэтага гераічнага вылету Аляксандра Мікалаевіча Яфімава. У выніку прыземнага палёту было выраблена 5 заходаў на пераправу і потым 3 па назапашаных у пераправы войскам, аўтамашынам, бензацыстернам. Ўспыхнулі пажары, немцы ў паніцы кідаліся на беразе і многія з іх былі ўражаны кулямётна-гарматным агнём адважных штурмавікоў.<ref>{{Кніга|аўтар=Головин В. В., Шендриков Е. А.|загаловак=УЧАСТИЕ ЛЕТЧИКОВ-ВОРОНЕЖЦЕВ В БЕЛОРУССКОЙ СТРАТЕГИЧЕСКОЙ НАСТУПАТЕЛЬНОЙ ОПЕРАЦИИ «БАГРАТИОН» (ИЮНЬ – АВГУСТ 1944 ГОДА). — 2021}}</ref> 23 чэрвеня 1944 года кіраваным у складзе 4 самалётаў Іл-2 пад прыкрыццём нашых знішчальнікаў атрымаў задачу знішчыць жывую сілу і тэхніку ў раёне пунктаў [[Шастакі (Дрыбінскі раён)|Шастакі]], [[Хонькавічы]], [[Жакаўка]]. З вышыні 850 м з пікіраваннем да 200 м група чацвёркі атакавала дарогу Хонькавічы-Хількавічы, у выніку штурмавых дзеянняў знішчана да 4-х аўтамашын, да 20 чалавек жывой сілы праціўніка, запалена да 4-х дамоў. Група без страт вярнулася на свой аэрадром. 24 чэрвеня 1944 года ў складзе групы з 8 самалётаў Іл-2 кіраваным першай пары ў першай чацвёрцы лётаў на знішчэнне войскаў праціўніка па грунтавай дарозе Хількавічы-Сухары, Хількавічы-Бардзілы і разбурэнне пераправы праз раку Бася. Нягледзячы на тое, што дадзены раён патрулявалі два ФВ-190 і дзейнічала зенітная артылерыя праціўніка, група дакладна выйшла на зададзеную ёй мэта і штурмавымі дзеяннямі знішчыла да 3-х танкаў, 9 аўтамашын, да 30 чалавек жывой сілы праціўніка і задушыла агонь адной батарэі зенітнай артылерыі праціўніка ў раёне пункта [[Сухары (Магілёўскі раён)|Сухары]]. У вылетах актыўна ўдзельнічаў малодшы лейтэнант Лунькоў Мікалай Аляксеевіч.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.nmosk-lib.ru/upload/docs/01.01.2022%20Луньков%20Н.%20А.(1).pdf|title=100 лет (1922–1979) со дня рождения Лунькова Николая Алексеевича, курсанта Сталиногорского аэроклуба, участника Великой Отечественной войны, Героя Советского Союза.}}</ref> 24 чэрвеня 1944 года лейтэнант Нікалаеў, будучы кіраваным пары Іл-2 падчас нанясення штурмавога ўдару па нямецкай аўтакалоне на дарозе Прыданцы – Хількавічы, нягледзячы на люты агонь зенітнай артылерыі ''«... паказваючы высокія ўзоры ўмення манеўраваць, зрабіў раптоўны заход на цэль, у выніку чаго пасля двух нападаў было знішчана і пашкоджана: да 10 аўтамашын, адно зенітнае прыладу, да 30 чалавек жывой сілы праціўніка і ў вёсцы Хількавічы спалена 2 дамы.''<ref>{{Cite web|lang=ru|url=http://www.smolensk-museum.ru/novosti/muzeynaya_zhizn/k-100-letiyu-so-dnya-rozhdeniya-geroya-sovetskogo-soyuza-nikolaeva-vasiliya-nikolaevicha/|title=К 100-летию со дня рождения Героя Советского Союза Николаева Василия Николаевича|website=www.smolensk-museum.ru|date=2021-12-25|access-date=2023-09-29}}</ref> У брацкай магіле на мясцовых могілках пахаваныя 89 воінаў, у тым ліку і салдаты 199-й і 290-й стралковых дывізій, якія загінулі ў 1943-44 гадах на рацэ Проня. === Пасляваенны перыяд === Пасля вайны вёску адбудавалі. 16 ліпеня 1954 года [[Варварынскі сельсавет|Макрадскі сельсавет]] перайменаваны ў [[Варварынскі сельсавет|Варварынскі]], адміністрацыйны цэнтр перанесены ў [[Варварына (Чавускі раён)|Варварына]].<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 мая 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 13.</ref> 16 мая 1960 года скасаваны Варварынскі сельсавет. Вёска ўвайшла ў склад [[Сухарэўскі сельсавет|Сухарэўскага сельсавета]].<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 25 снежня 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 4 (1084). </ref> У 1958 годзе вёска радыёфікавана, у 1964 — электрыфікавана. 25 снежня 1964 года вёска ўвайшла ў склад [[Сласцёнаўскі сельсавет|Цемравіцкага сельсавета]]. У 1975 годзе на брацкай магіле ўсталяваны помнік. У 1990 годзе 47 дамоў, 94 жыхары. У складзе калгаса «50 гадоў БССР» (цэнтр - вёска Сласцёны). Знаходзіліся ферма буйных рагатых жывёл, ветэрынарны ўчастак, фельчарска-акушэрскі пункт. У 2007 годзе 42 жыхары. Да 23 снежня 2009 года вёска ўваходзіла ў склад Цемравіцкага сельсавета, пасля перайменаваны ў Сласцёнаўскі, адміністрацыйны цэнтр - вёска Сласцёны.<ref name=":1">{{Cite web|lang=ru|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913m0061089&p1=1|title=Решение Могилевского областного Совета депутатов от 20.11.2013 г. № 23-1 «Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области» – Pravo.by|website=pravo.by|access-date=2023-09-29}}</ref> У 2010 годзе 34 жыхары. 23 снежня 2013 года [[Сласцёнаўскі сельсавет]] скасаваны, Хількавічы ўвайшла ў склад Каменскага сельсавета.<ref name=":1" /> == Планіроўка == Планіровачна складаецца з зігзагападобнай вуліцы блізкай да шыротнай арыентацыі, забудаванай двухбакова, шчыльна, пераважна драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Насельніцтва == * 1604 год — 16 двароў * 1742 год — 19 двароў * 1785 год — 22 двары, 208 чалавек * 1897 год — 31 двор, 202 чалавекі * 1909 год — 32 двары, 281 чалавек * 1940 год — 63 двары, 258 чалавек * 1990 год — 47 дамоў, 94 чалавекі * 2007 год — 42 чалавекі * 2010 год — 34 чалавекі == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Каменскі сельсавет (Чавускі раён)}} [[Катэгорыя:Каменскі сельсавет (Чавускі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Чавускага раёна]] rtckwygybesy4i99yxkf1szs8bdzpup 0 245021 5121747 4905475 2026-04-05T19:25:06Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121747 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Ясяні |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 45|lat_sec = 11 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 14|lon_sec = 49 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Чамярыскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XVI стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243043092 }} '''Ясяні́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Есяні́'''</ref> ({{lang-be-trans|Jasiani}}, {{lang-ru|Ясени}}) — былая [[вёска]] ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіла ў склад [[Чамярыскі сельсавет|Чамярыскага сельсавета]]. Пасля [[Чарнобыльская аварыя|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] і радыяцыйнага забруджвання жыхары (20 сем'яў) пераселены ў чыстыя месцы. Да [[26 верасня]] [[2006]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Дублінскі сельсавет|Дублінскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2006-175/2006-175(003-054).pdf «Об изменении административно-территориального устройства районов Гомельской области». Решение Гомельского областного Совета депутатов от 26 сентября 2006 г. № 295] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190922194610/http://pravo.by/pdf/2006-175/2006-175(003-054).pdf |date=22 верасня 2019 }}{{Ref-ru}}</ref>. Афіцыйна ліквідавана [[20 жніўня]] [[2008]] года<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf «Об упразднении сельских населенных пунктов Брагинского района». Решение Брагинского районного Совета депутатов от 20 августа 2008 г. № 68] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180317234647/http://pravo.by/pdf/2009-62/2009_62_9_21015.pdf |date=17 сакавіка 2018 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 4 км на паўднёвы захад ад [[Брагін]]а, 28 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галінцы [[Васілевічы]] — [[Хойнікі]] ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), 134 км ад [[Гомель|Гомеля]]. Побач з вёскай ёсць радовішчы гліны і торфу. == Транспартная сетка == Побач [[аўтамабільная дарога|аўтадарога]] [[Камарын]] — [[Хойнікі]]. Планіроўка складаецца з просталінейнай мерыдыянальнай вуліцы, да якой на поўначы далучаецца з усходу кароткая просталінейная вуліца. Забудова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XVI]] стагоддзя як сяліба Ясенеў, валоданне князя Вішнявецкага, а ў 2-й палове [[XVII]] стагоддзя — Каняцпольскіх. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|2-га падзела Рэчы Паспалітай]] ([[1793 год]]) у складзе Расійскай імперыі. У 1850 годзе ў [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Паводле перапісу 1897 года размяшчаліся: школа граматы, [[вятрак]], у Брагінскай воласці [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. З 8 снежня 1926 года па 30 снежня 1927 года цэнтр [[Ясянёўскі сельсавет|Ясянёўскага сельсавета]] Брагінскага раёна [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]], з 9 чэрвеня 1927 года [[Гомельская акруга|Гомельскай]] акруг. У 1931 годзе арганізаваны [[калгас]] «Ленінец», працавалі цагельня (з 1928 года), [[вятрак]] і гамарня. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] на франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 42 мясцовых жыхара. У памяць пра загінулых у 1970 годзе ў цэнтры вёскі ўсталяваны абеліск і скульптурная кампазіцыя (партызан з дзяўчынкай). У 1959 годзе была цэнтрам [[калгас]]а «Запаветы Леніна». Месцаваліся млын, механічная і швейная майстэрні, васьмігадовая школа, Дом культуры, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, крама. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2010 год — жыхароў няма. === Дынаміка === * 1850 год — 158 жыхароў. * 1897 год — 49 двароў, 355 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 59 двароў, 335 жыхароў. * 1959 год — 504 жыхара (паводле перапісу). * 1980-я — жыхары (20 сем'яў) пераселены. == Вядомыя асобы == * [[Мікалай Мікітавіч Ярмоленка]] (1929—1999) — беларускі спецыяліст у галіне тэхналогіі сілікатных і тугаплаўкіх неметалічных матэрыялаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} epno60shxgech9edb6vj6bk3yiwvzmx 0 245158 5121569 4905495 2026-04-05T18:52:58Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121569 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Рудня Віктарынская |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 47|lat_sec = 05 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 34|lon_sec = 15 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Кашалёўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XVIII стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 137 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 39 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042399 }} '''Ру́дня Віктары́нская'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Віктары́нская Ру́дня'''</ref> ({{lang-be-trans|Rudnia Viktarynskaja}}, {{lang-ru|Рудня Викторинская}}) — [[вёска]] ў [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Кашалёўскі сельсавет|Кашалёўскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 7 км на поўнач ад [[Буда-Кашалёва|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 55 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === Рака [[Гліна (прыток Ліпы)|Гліна]] (прыток ракі [[Ліпа (рака)|Ліпа]]). == Транспартная сетка == [[Дарога|Аўтамабільная дарога]] Чачэрск — [[Буда-Кашалёва]]. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад і забудаванай драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з канца [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]] як вёска ў Кашалёўскай воласці [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. У 1799 годзе ва ўласнасці Дарыя-Дзярналовічаў. З 1846 года працавала валюшня, з 1884 года — хлебазапасны магазін. У 1909 годзе вёска Рудня Віктарынская (яна ж Рудня Ліпініцкая), 228 дзесяцін зямлі, побач была аднайменная сяліба і фальварак Віктарын, 9282 дзесяцін зямлі. У 1925 годзе ў Ліпініцкім сельсавеце Буда-Кашалёўскага раёна [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]]. У 1929 годзе арганізаваны калгас. На франтах [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] загінулі 57 жыхароў вёскі. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Шарыбаўскі» (цэнтр — вёска [[Шарыбаўка]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 21 гаспадарка, 39 жыхароў. === Дынаміка === * 1896 год — 26 двароў. * 1909 год — 30 двароў, 237 жыхароў, побач аднайменная сяліба — 7 жыхароў, фальварак Віктарын — 3 двары, 36 жыхароў. * 1925 год — 54 двары. * 1959 год — 132 жыхара (паводле перапісу). * 2004 год — 21 гаспадарка, 39 жыхароў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Кашалёўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Кашалёўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] ixlmuakvfehqmd8i8wzsr56xvzzaq55 0 245361 5121803 4905598 2026-04-05T20:14:28Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121803 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Аднаполле |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 41|lat_sec = 43.8 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 59|lon_sec = 29.5 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Веткаўскі |сельсавет = Прыснянскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |OpenStreetMap = 243046573 }} '''Аднапо́лле'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Аднапо́ле'''</ref> ({{lang-be-trans|Adnapollie}}, {{lang-ru|Однополье}}) — [[пасёлак]] у [[Веткаўскі раён|Веткаўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Прыснянскі сельсавет|Прыснянскага сельсавета]]. Вёска злучана аўтадарогай {{таблічка-by|Н|4679}} з цэнтрам сельсавета [[Прысно]], за 22 км на паўночны захад ад [[Ветка|Веткі]], 27 км ад [[Гомель|Гомеля]], на усходзе і поўнач — [[пойма]] і р. [[Сож]]. == Гісторыя == Вынікі [[Археалогія Беларусі|археалагічных]] раскопак паказваюць, што першае пасяленне людзей на месцы вёскі існавала ў [[Першабытнае грамадства|першабытнаабшчынным часе]], задоўга да ўтварэння вёскі. Каля вёскі знаходзяцца [[Аднаполле (археалагічныя помнікі)|паселішчы]] [[Жалезны век на Беларусі|жалезнага веку]] і ранняга сярэднявечча. Вядома з [[1560]] года як дзяржаўная ўласнасць у Гомельскай воласці [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Рэчыцкага павета]], які ў 1569 годзе быў падараваны паводле леннага права [[ротмістр]]у гомельскага замка К. Ленскаму. У 1598—1599 гадах перададзена Вайніловічу. У 1910 годзе фальварак у 500 дзесяцін зямлі з 1 дваром належаў купцу, стараверу А. В. Пенкіну. У 1926 годзе ў складзе Прыснянскага сельсавета Веткаўскага раёна [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]. У 1927 годзе — 35 двароў, а з 1929 года ў складзе калгаса імя Варашылава. У 1941 годзе — 49 двароў. У 1943 годзе нямецкія акупацыйныя войскі спалілі вёску і расстралялі 2 жыхароў. 23 лістапада 1943 года вёска вызвалена войскамі [[250-я стралковая дывізія|250-й]] і [[397-я стралковая дывізія (2-га фарміравання)|397-й стралковымі дывізіямі]] [[РСЧА|Чырвонай Арміі]]. Вёска ўваходзіла ў склад калгаса «Іскра». У 1969 годзе — 50 двароў. У 1997 годзе — 26 двароў. == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours">{{Graph:Chart|width=190|height=190|type=rect|x=1910,1927,1941,1959,1969,1997,2004|y=5,167,199,159,149,43,28}}</div> * '''[[XX стагоддзе]]''': [[1910]] — 5 ж.<ref name="Памяць">З гісторыі населенных пунктаў // Памяць: Веткаўскі раён: Гісторыка-дакументальная хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі: У 2 кн. / Уклад. У. Я. Райскі; Маст. Э. Э. Жакевіч. Кн. 2. — Мінск: БЕЛТА, 1998. — 461, [1] с.: іл. — С. 448. — ISBN 985-6302-07-2.</ref>; [[1927]] — 167 ж.<ref name="Памяць" />; [[1941]] — 199 ж.<ref name="Памяць" />; [[1969]] — 149 чал.<ref name="Памяць" />; [[1997]] — 43 чал.<ref name="Памяць" /> * '''[[XIX стагоддзе]]''': [[2004]] — 28 чал. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}}. — ISBN 985-11-0303-9. * З гісторыі населенных пунктаў // Памяць: Веткаўскі раён: Гісторыка-дакументальная хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі: У 2 кн. / Уклад. У. Я. Райскі; Маст. Э. Э. Жакевіч. Кн. 2. — Мінск: БЕЛТА, 1998. — 461, [1] с.: іл. — С. 419. — ISBN 985-6302-07-2. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Прыснянскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Прыснянскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Веткаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Аднаполле| ]] ftixohmyomuruk2ghk2ua8b9oc93ta4 0 245364 5122162 5117615 2026-04-06T08:40:11Z Peisatai 111348 /* Назва */ 5122162 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Кунтараўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 35|lat_sec = 09 |lon_dir = |lon_deg = 31|lon_min = 02|lon_sec = 06 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Веткаўскі |сельсавет = Радужскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |OpenStreetMap = 243046576 }} '''Ку́нтараўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kuntaraŭka}}, {{lang-ru|Кунторовка}}) — [[вёска]] ў [[Веткаўскі раён|Веткаўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Радужскі сельсавет|Радужскага сельсавета]]. У 1926—1927 гадах цэнтр [[Кунтараўскі сельсавет|Кунтараўскага сельсавета]]. == Назва == Паводле гомельскага філолага [[Аляксандр Фёдаравіч Рогалеў|А. Рогалева]], у вымаўленні старажылаў таксама ''Контараўка''. Мясцовыя жыхары назву звязваюць са словамі ''кантора'', якая нібы знаходзілася ў цэнтры вёскі, і ''кунт'' у значэнні «цэнтр». Аднак, на думку Рогалева, назва хутчэй ад прозвішча тыпу ''Контар, Кунтар, Контараў'' або ''Кунтараў''<ref>А. Ф. Рогалев. Топонимический словарь Ветковского района Гомельской области. Гомель, 2004. 196 с.</ref>. З іншага боку, ёсць старое літоўскае прозвішча Кунтарайціс, якое ад старажытнабалцкага двухасноўнага імені тыпу ''Kun-taras<ref>{{Кніга|аўтар=Алесь Мікус|загаловак=Вітаўты і Вітарты: Двухасноўныя імёны старабалцкага тыпу на ўсходзе|год=2025|месца=Масква|старонкі=37}}</ref>''. == Вядомыя ўраджэнцы == * [[Васіль Піліпавіч Мухін]] (1917—1984) - удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], [[Герой Савецкага Саюза]]<ref name="b11">{{Крыніцы/БелЭн|11к}} — С. 19.</ref>. * [[Аляксандр Нічыпаравіч Аксёнаў]] (1924—2009) — беларускі і савецкі дзяржаўны і палітычны дзеяч. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Радужскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Радужскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Веткаўскага раёна]] 6e9i54lvtlakfsqxtofz2eja7l37csu 0 246284 5121823 4905838 2026-04-05T20:17:48Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121823 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Вішанскі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 32|lat_sec = 02 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 53|lon_sec = 28 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Гомельскі |сельсавет = Яромінскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243046805 }} '''Ві́шанскі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Višanski}}, {{lang-ru|Вишенский}}) (да 1957 г. '''Сталінец''') — [[пасёлак]] у [[Гомельскі раён|Гомельскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Яромінскі сельсавет|Яромінскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 5 км на поўнач ад Гомеля, 3 км ад чыгуначнай станцыі Касцюкоўка. == Транспартная сетка == Побач шаша Доўск - Гомель. Планіроўка складаецца з ледзь выгнутай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад, якая на поўначы далучаецца да цэнтра просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. Забудавана двухбакова, драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны ў пачатку XX стагоддзя перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1926 годзе ў Касцюкоўскім сельсавеце Гомельскага раёна Гомельскай акругі. У 1930 годзе жыхары ўступілі ў калгас. Падчас Вялікай Айчыннай вайны 30 жыхароў загінулі на фронце. У 1968 годзе да пасёлка далучаны пасёлак Новы. У складзе калгаса імя XXII з'езда КПСС (цэнтр — вёска [[Яроміна (Гомельскі раён)|Яроміна]]). == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год - 125 гаспадарак, 319 жыхароў. === Дынаміка === * 1926 - 17 двароў, 107 жыхароў. * 1959 - 505 жыхароў (паводле перапісу). * 2004 - 125 гаспадарак, 319 жыхароў. == Вядомыя ўраджэнцы == * В. А. Еўтухоў - беларускі мастак. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Яромінскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Яромінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Гомельскага раёна]] 2apxc74yqjr28cjy66qy9b9hcw6sii3 0 246299 5121399 5118688 2026-04-05T15:21:46Z Mireyus 165948 5121399 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Дзям’янкі (значэнні)}}{{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Дзям’янкі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 32|lat_sec = 00 |lon_dir = |lon_deg = 31|lon_min = 28|lon_sec = 23 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Добрушскі |сельсавет = Рассветаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243045528 }} '''Дзям’я́нкі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dziamjanki}}, {{lang-ru|Демьянки}}) — [[вёска]] ў [[Добрушскі раён|Добрушскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Рассветаўскі сельсавет|Рассветаўскага сельсавета]]. Да [[1 снежня]] [[2009]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Дзям’янкаўскі сельсавет|Дзям’янкаўскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf «Об изменении административно-территориального устройства Добрушского района Гомельской области». Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 279] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131029210409/http://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf |date=29 кастрычніка 2013 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Славутасці == * Курганны могільнік перыяду ранняга Сярэднявечча (X—XIII стст.) — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|313В000248}}. * [[Дзям’янкаўская сядзіба|Фрагменты былой сядзібы: сядзібны дом, парк, цагляны масток]] (XIX ст.) — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|313Г000249}}. * Брацкая магіла (1943) — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|313Д000250}}. == Вядомыя асобы == * [[Мікалай Мікалаевіч Герард]] (1838—1929) — расійскі дзяржаўны дзеяч, член Дзяржаўнага савета, сенатар, сапраўдны тайны саветнік. * [[Уладзімір Мікалаевіч Герард]] (1839—1903) — прысяжны павераны і старшыня савета прысяжных павераных акругі Санкт-Пецярбургскай судовай палаты, заснавальнік і шматгадовы кіраўнік таварыства абароны дзяцей ад жорсткага абыходжання, надворны саветнік. * [[Аляксандр Дзмітрыевіч Кажамякін]] (1899—1982) — Герой Сацыялістычнай Працы (1966). * [[Лідзія Іванаўна Якавенка]] (нар.1941) — Герой Сацыялістычнай Працы. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Рассветаўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Рассветаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Добрушскага раёна]] [[Катэгорыя:Дзям’янкі| ]] j7xu2d5i1nw019hf0cshbyunc0iifcp 0 246648 5121742 4906148 2026-04-05T19:24:16Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121742 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Малыя Сцяблевічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 20|lat_sec = 37 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 26|lon_sec = 29 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Жыткавіцкі |сельсавет2 = Ленінскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243009675 }} '''Малы́я Сцябле́вічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Malyja Sciablievičy}}, {{lang-ru|Малые Стеблевичи}}) — [[вёска]] ў [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Ленінскі сельсавет (Жыткавіцкі раён)|Ленінскага сельсавета]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Мікашэвічы]] — [[Слуцк]]. Планіровачна складаецца з дугападобнай вуліцы, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі, да якой на захадзе і ўсходзе далучаюцца завулкі. Забудова двухбаковая, драўляная, сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядома з пачатку XIX ст., калі перасяленцы з вёскі [[Вялікія Сцяблевічы|Сцяблевічы]] заснавалі тут новае паселішча і назвалі яго Малыя Сцяблевічы. Пад такой назвай яно ўпамінаецца ў матэрыялах 1811 г. Паводле інвентара 1826 г. у складзе маёнтка Леніна (валоданне князя Л.П. Вітгенштэйна) у Ленінскай воласці Мазырскага павета Мінскай губерні, 7 двароў. У 1879 г. упамінаецца ў ліку сяленняў Ленінскага царкоўнага прыхода. Паводле перапісу 1897 г. 138 жыхароў. У 1908 г. 18 двароў. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага дагавора]] з 18 сакавіка 1921 г. у складзе Польшчы. З верасня 1939 г. у складзе БССР. У 1940 г. 60 двароў, 348 жыхароў. У Вялікую Айчынную вайну ў вёсцы часта базіраваліся партызаны. У лютым 1943 г. нямецкія акупанты поўнасцю спалілі вёску і загубілі 84 жыхары. 10 вяскоўцаў загінулі на фронце. Паводле перапісу 1959 г. 265 жыхароў, у складзе саўгаса «Ленінскі» (цэнтр – вёска [[Ленін (Жыткавіцкі раён)|Леніна]]). == Вядомыя асобы == * [[Уладзімір Бакуновіч]] ([[1926]]—[[1992]]) — беларускі грамадскі дзеяч ЗША, эканаміст. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Ленінскі сельсавет (Жыткавіцкі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Ленінскі сельсавет (Жыткавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жыткавіцкага раёна]] 7pbpo3hrsw1cnwu623ozmhvj6pt3mu0 0 246649 5121613 4906149 2026-04-05T18:59:18Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121613 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Наваленін |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 19|lat_sec = 28 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 30|lon_sec = 43 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Жыткавіцкі |сельсавет2 = Ленінскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243014780 }} '''Навале́нін'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Навале́ніна, Но́вае Ле́ніна, н.'''</ref> ({{lang-be-trans|Navalienin}}, {{lang-ru|Новоленин}}) — [[вёска]] ў [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Ленінскі сельсавет (Жыткавіцкі раён)|Ленінскага сельсавета]]. == Транспартная сетка == Планіровачна складаецца з дугападобнай мерыдыянальнай вуліцы, няшчыльна забудаванай драўлянымі сялянскімі сядзібамі. == Гісторыя == Заснавана ў пачатку XX ст. перасяленцамі з вёскі [[Ленін (Жыткавіцкі раён)|Леніна]]. У 1925 г. 16 двароў, у 1940 г. 33 двары, 154 жыхары. У Вялікую Айчынную вайну ў лютым 1943 г. нямецкія акупанты поўнасцю спалілі вёску і загубілі 7 жыхароў. 14 вяскоўцаў загінулі на фронце. Паводле перапісу 1959 г. 106 жыхароў. У складзе саўгаса «Ленінскі» (цэнтр – вёска Ленін). 26 сакавіка 1987 года вёска перададзена са складу [[Юркевіцкі сельсавет|Юркевіцкага сельсавета]] ў Ленінскі сельсавет<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 26 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Ленінскі сельсавет (Жыткавіцкі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Ленінскі сельсавет (Жыткавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жыткавіцкага раёна]] 5x5ebmot8wzp7tv5h0d7lm4bcu3qtqt 0 246692 5121537 4906167 2026-04-05T18:48:18Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121537 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Найда}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Найда |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 09|lat_sec = 32 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 03|lon_sec = 00 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Жыткавіцкі |сельсавет2 = Руднянскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243020741 }} '''Найда́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Najda}}, {{lang-ru|Найда}}) — [[вёска]] ў [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Руднянскі сельсавет (Жыткавіцкі раён)|Руднянскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === За 19 км на паўднёвы ўсход ад [[Жыткавічы|Жыткавіч]], за 214 км ад [[Гомель|Гомеля]], на аўтадарозе Жыткавічы – [[Петрыкаў]]. == Гідраграфія == На поўначы возера [[Найда (возера)|Найда]], на поўдні [[Найда-Бялёўскі канал]]. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядома з XVIII ст. як сяленне ва ўладанні Хадкевічаў. Пасля 2-га падзелу Рэчы Паспалітай (1793 г.) у складзе Расійскай імперыі. У 1795 г. 6 двароў, у 1816 г. 25 жыхароў, у 1850 г. 11 двароў, 58 жыхароў, уладанне Кеневічаў. Паводле перапісу 1897 г. 20 двароў, 125 жыхароў. У 1908 г. у Ляскавіцкай воласці Мазырскага павета Мінскай губерні, 23 двары, 180 жыхароў. У 1917 г. 351 жыхар. У 1919 г. адкрыта школа, якая размясцілася ў наёмнай сялянскай хаце, у 1929 г. для яе пабудаваны асобны будынак. У 1925 г. 50 двароў. У 1929 г. арганізаваны калгас «Чырвоны маяк». У Вялікую Айчынную вайну нямецкія акупанты ў красавіку 1943 г. загубілі 28 жыхароў з вёсак [[Грэбень (Жыткавіцкі раён)|Грэбень]] і [[Вадапойла]] (пахаваны ў магіле на паўднёва-ўсходняй ускраіне вёскі Найда). 46 вяскоўцаў загінулі на франтах і ў партызанскай барацьбе. Паводле перапісу 1959 г. 402 жыхары, у складзе саўгаса «Жыткавічы» (цэнтр — пасёлак [[Грабянёўскі]]). Дзейнічае клуб. Планіровачна складаецца з крывалінейнай вуліцы, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі, на поўдні да яе далучаюцца 2 завулкі. Забудова двухбаковая, драўляная, сядзібнага тыпу. == Вядомыя выхадцы == * В.А. Кот — Герой Савецкага Саюза (ганаровы грамадзянін горада [[Горад Паўночна-Курыльск|Паўночна-Курыльск]] [[Сахалінская вобласць|Сахалінскай вобласці]]) * Я.П. Грыб і Р.М. Туравец — заслужаныя настаўнікі Беларусі == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Руднянскі сельсавет (Жыткавіцкі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Руднянскі сельсавет (Жыткавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жыткавіцкага раёна]] bwk8k3m2g4bosprt4iscn6709crjhwo 0 247203 5121998 5080017 2026-04-06T00:44:58Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5121998 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Дзімамеркі |вобласць = Гомельская |раён = Лоеўскі |сельсавет = Ручаёўскі |першае згадванне = 1512 год }} '''Дзіма́меркі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Дама́меркі'''</ref> ({{lang-be-trans|Dzimamierki}}, {{lang-ru|Димамерки}}) — [[вёска]] ў [[Лоеўскі раён|Лоеўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Ручаёўскі сельсавет|Ручаёўскага сельсавета]]. == Гісторыя == У пісьмовых крыніцах паселішча, відавочна, упершыню згаданае ў акце абмежавання Брагінскай воласці 1512 года, праведзенага згодна з указам караля [[Жыгімонт Стары|Жыгімонта Старога]] дзеля чалабітнай князя [[Міхаіл Васілевіч Вішнявецкі|Міхаіла Васілевіча Збаражскага]] (Вішнявецкага), які жадаў атрымаць яе «на вечнасць»: «''…з таго балота ў Кабылі Брод, з таго брода ў Пясочню рэчку, тою рэчкаю ўздоўж папалам у сяло Брагінскае Дамамірку, каторая рэчка пайшла тапіламі і балотам у рэчку Чэрэтынскую ў Гнілушу…''»<ref>НГАБ у Мінску. Ф. 1728. Воп. 1. Спр. 19. А. 1050</ref>. У 1574 годзе пры раздзеле Брагінскага маёнтку паміж яго ўнукамі [[Аляксандр Аляксандравіч Вішнявецкі|Аляксандрам Аляксандравічам]] і [[Міхаіл Аляксандравіч Вішнявецкі|Міхаілам Аляксандравічам]] Вішнявецкімі «''Село Домамирка з людми и з их вшелякою повинностю и даню, з дубровами, чертежами, лесами, полми, сеножатми''» дасталося князю Міхаілу<ref>http://www.belniidad.by/sites/default/files/bash/bash01_2000.pdf {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200605102849/http://www.belniidad.by/sites/default/files/bash/bash01_2000.pdf |date=5 чэрвеня 2020 }} Беларускі археаграфічны штогоднік. Выпуск 1. — Мінск, 2000. С. 191</ref>. У «Тарыфе падымнага падатку Оўруцкага павета 1734 года» Дамамірка — у палове Брагінскіх добраў, якую дагэтуль шмат гадоў трымаў у заставе дорпацкі падкаморы [[Аляксандр Антоні Бандынелі]]<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. — Біла Церква, 2015. С. 283—285</ref>. З 1754 года Брагінскі маёнтак (у тым ліку вёска Дамамерка) стаў уласнасцю паноў [[Род Ракіцкіх|Ракіцкіх]]. Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) — у складзе [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]] [[Чарнігаўская губерня|Чарнігаўскага намесніцтва]] (губерні), з 1797 года — [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Паводле «Камерального описания… Речицкой округи» 1796 года, вёскай супольна валодалі графы Людвік і Алойзы Ракіцкія<ref>Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 71</ref>. На 1834 года 32 двары. У 1850 годзе 36 двароў, 249 жыхароў. У паслярэформенны час паселішча належала да Ручаёўскай воласці Рэчыцкага павета Мінскай губерні. У 1879 годзе Дамамеркі пазначаныя як сяло ў Ручаёўскім царкоўным прыходзе. Згодна з перапісам 1897 года 80 двароў, 601 жыхар; праваслаўная капліца, карчма. У 1926—1927 гадах цэнтр [[Дзімамерыцкі сельсавет|Дзімамерыцкага сельсавета]]. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Чырвоная Ніва», працавалі млыны і кузня. Паводле перапісу 1959 года ў вёсцы з насельніцтвам 301 чалавек месціліся цэнтр калгаса «Камуніст», пачатковая школа, Дом культуры, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, крама, аддзел сувязі, дзіцячы садок. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|2-2}} * Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. — Минск: Четыре четверти, 2018 == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Ручаёўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Ручаёўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лоеўскага раёна]] a2g1n2xcs8w069dfyamd3omwe06imoe 0 247208 5122013 4911669 2026-04-06T00:47:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122013 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Ручаёўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 52|lat_sec = 55 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 30|lon_sec = 34 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Лоеўскі |сельсавет = Ручаёўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044101 }} '''Ручаё́ўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Ručajoŭka}}, {{lang-ru|Ручаёвка}}) — [[аграгарадок]] у [[Лоеўскі раён|Лоеўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр [[Ручаёўскі сельсавет|Ручаёўскага сельсавета]]. Месціцца за 25 км на паўднёвы захад ад [[Лоеў|Лоева]], за 63 км ад чыгуначнай станцыі [[Рэчыца (станцыя)|Рэчыца]], за 117 (111{{sfn|БелЭн|2001}}) км ад [[Гомель|Гомеля]], на аўтамабільнай дарозе [[Брагін]] — Лоеў. На поўдзень месціцца сетка меліярацыйных каналаў, на ўсходзе рака [[Пясочанка]], якая ўпадае ў возера [[Лутаўскае]], што ў пойме ракі [[Дняпро]]. == Геаграфія == Планіровачна складаецца з амаль просталінейнай [[Вуліца|вуліцы]], блізкай да шыротнай арыентацыі, да якой з поўначы далучаецца кароткая вуліца. Забудова двухбаковая, драўляная, сядзібнага тыпу. Паблізу ёсць залежы [[гліна|гліны]] і [[торф]]у. == Гісторыя == У пісьмовых крыніцах згадваецца ў пачатку XIX стагоддзя як вёска ў Рэчыцкім павеце [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1834 годзе 23 двары, у 1850 годзе 27 двароў, уладанне памешчыцы Быкоўскай. У 1872 годзе пабудаваная драўляная пяцікупальная Вазнясенская царква, у якой сярод кніг былі служэбнік, выдадзены ў [[Кіеў|Кіеве]] ў 1791 годзе, і [[Масква|маскоўскія]] евангеліі 1805 і 1863 гадоў. У 1885 годзе 67 двароў, цэнтр Ручаёўскай воласці, у якую ўваходзілі 12 селішчаў з 438 дварамі. У 1897 годзе 533 жыхары, ёсць народнае вучылішча, хлебазапасны магазін, карчма. У 1916 годзе пачаў дзейнічаць тэлеграф. У 1908 годзе 104 двары. У пачатку сакавіка 1918 года Ручаёўку занялі германскія войскі<ref name="ПамяцьС6265">Ермакоў, І. Р., Крупейчанка, В. П. Устанаўленне Савецкай улады / І. Р. Ермакоў, В. П. Крупейчанка // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Лоеўскага раёна / [укладальнікі: В. П. Крупейчанка, Л. В. Календа; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш.; Мастак Э. Э. Жакевіч]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2000. — 588 с.: іл., табл. — С. 62—65. — ISBN 985-11-0176-1.</ref>. Савецкая ўлада была ліквідавана, а павет па дамоўленасці паміж урадамі Германскай імперыі і [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспублікі]] далучаны да апошняй. Неўзабаве 25 сакавіка гэтага ж года [[Рада БНР|Радай БНР]] была прынятая [[Трэцяя Устаўная грамата]], паводле ўмоў якой [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкі павет]] склаў адну з заяўленых тэрыторый Беларускай Народнай Рэспублікі, але органы ўлады рэспублікі не разгарнулі дзейнасць з прычыны агульнай неарганізаванасці сярод структур БНР і адмоўнага стаўлення нямецкага франтавога камандавання да ўтварэння БНР<ref name="ЭГБ">{{Крыніцы/ЭГБ|4|Лоеў|Грыцкевіч, А.|389—390}}</ref>. Разам з тым, на фоне [[Лістападаўская рэвалюцыя|Лістападаўскай рэвалюцыі ў Германіі]] і адклікання нямецкіх войск з [[Усходні фронт Першай сусветнай вайны|Усходняга фронту]], Ручаёўка зноў апынулася пад савецкай уладай у складзе [[Заходняя камуна|Заходняй камуны]] [[РСФСР]]. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] Ручаёўка ўвайшла ў склад [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. З 16 студзеня Ручаёўка была ўключана ў склад [[РСФСР]], дзе належала да [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]] [[Гомельская губерня|Гомельскай губерні]]<ref name="ПамяцьС6265" />. У сакавіку 1920 года пачалося наступленне польскай арміі<ref name="ПамяцьС6265" />. 12 сакавіка польскі атрад захапіў Ручаёўку, але на наступны дзень быў разбіты [[РСЧА]]<ref name="ПамяцьКраўцоў">Краўцоў, І. Я. Трывожная вясна 1920 года / І. Я. Краўцоў // Памяць… — С. 65—67.</ref>. У выніку пагрому, які 7 лютага 1921 года ўчыніла банда [[Іван Галака|Галакі]], загінулі 40 жыхароў{{Крыніца?}}. 9 мая 1923 года воласць была ліквідавана, а тэрыторыя ўключана ў [[Лоеўская воласць|Лоеўскую]] і Холмецкую воласці. З 8 снежня 1926 года ў складзе [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]], цэнтр Ручаёўскага сельсавета [[Лоеўскі раён|Лоеўскага]], з 25 снежня 1962 года [[Брагінскі раён|Брагінскага]], з 30 ліпеня 1966 года Лоеўскага раёнаў [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]], з 9 чэрвеня 1927 года [[Гомельская акруга|Гомельскай]] (да 26 ліпеня 1930 года) акруг, з 20 лютага 1938 года Гомельскай вобласці. У 1930 годзе 69 двароў, ёсць пачатковая школа, хата-чытальня, аддзяленне спажывецкай кааперацыі. У 1931 годзе арганізаваны калгас імя СНК БССР, працавала кузня. У 1940 годзе ў вёсцы 103 двары. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] нямецкія ўлады размясцілі ў вёсцы свой гарнізон, які 8 верасня 1942 года быў разгромлены партызанамі. У 1943 годзе нацысцкія войскі спалілі 93 двары, загубілі 8 жыхароў. == Насельніцтва == * '''XIX стагоддзе''': ** 1885—469 чалавек ** 1897—533 чалавекі * '''XX стагоддзе''': ** 1908—602 чалавекі ** 1930—399 чалавек ** 1940—496 чалавек ** 1959—420 чалавек ** 1999—375 чалавек<ref name="энцык"/> * '''XXI стагоддзе''': ** 2001—366 жыхароў, 132 двары{{sfn|БелЭн|2001}} ** 2010—329 чалавек<ref>[http://maps.by/viewate/11463 Дзяржкартгеацэнтр] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211007004825/http://maps.by/viewate/11463 |date=7 кастрычніка 2021 }}</ref> == Памятныя мясціны == * Брацкая магіла савецкіх воінаў{{sfn|БелЭн|2001}} — {{ГККРБ 4|313Д000493}} == Страчаная спадчына == * Царква Ушэсця Гасподняга (1872 г.), узарваная ў 1942 годзе<ref>{{cite web|url = http://www.radzima.org/be/object/6270.html|title = Царква Ушэсця Гасподняга |publisher = radzima.org}}</ref>. == Інфраструктура == Цэнтр саўгаса «Зара». Ёсць сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, ветэрынарны ўчастак, аддзяленне сувязі, шавецкая майстэрня, яслі-сад<ref name="энцык">{{Крыніцы/ГВБ|2-2||67—68}}</ref>. == Вядомыя асобы == * [[Пётр Сяргеевіч Лямешчанка]] (нар. 1953) — беларускі эканаміст, аналітык, педагог. * [[Сяргей Дзмітрыевіч Лямешчанка]] (1910—1998) — заслужаны заатэхнік БССР * [[Юрый Іванавіч Кулажанка]] (1964—2024) — беларускі матэматык, рэктар [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт транспарту|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта транспарту]] (2016—2024). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|2-2||67—68}} * {{Крыніцы/БелЭн|13|Ручаёўка||478}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Гомельская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2011|старонкі=27|старонак=68|isbn=978-985-508-107-5|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{cite web|url = http://www.svaboda.org/a/rucajouka/27766077.html|title = Краіна, у якой хочацца жыць — як у Ручаёўцы амаль 100% жыхароў гавораць і вучацца па-беларуску|date = 30 траўня 2016|publisher = [[Радыё Свабода]]|archive-url = https://archive.today/20160602203344/http://www.svaboda.org/a/rucajouka/27766077.html|archive-date = 2 чэрвеня 2016|url-status = live}} {{Ручаёўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Ручаёўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лоеўскага раёна]] 83cerc35jc8pw6p8ktzrptk8k16csu7 0 247338 5121996 5060681 2026-04-06T00:44:38Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5121996 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Дзямідаў}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Дзямідаў |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 39|lat_sec = 31 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 16|lon_sec = 00 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Нараўлянскі |сельсавет2 = Галоўчыцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243028300 }} '''Дзямі́даў'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dziamidaŭ}}, {{lang-ru|Демидов}}) — [[аграгарадок]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d909g0027339&q_id=3526499|title=Решение Наровлянского районного Совета депутатов от 6 октября 2009 года № 107 "О преобразовании некоторых сельских населенных пунктов Наровлянского района в агрогородки"}}</ref> у [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Галоўчыцкі сельсавет (Нараўлянскі раён)|Галоўчыцкага сельсавета]]. У 1924—1954 гадах цэнтр [[Дзямідаўскі сельсавет|Дзямідаўскага сельсавета]]. == Насельніцтва == * 2004 год — 121 гаспадарка, 284 жыхары. == У культуры == Мясцовая сялянка Ганна Дуда, распавяла такую гісторыю пра палескага [[Горваты|пана Горвата]]<ref>Бартосік З. Быў у пана верабейка гаварушчы… — Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода, 2016. 326 с.: іл. С. 79. ISBN 978-0-929849-82-9</ref>: {{Цытата|Быў у яго верабейка такі, баба расказвала. Напэўна, [[папугай]]чык. Бо ён гаварыў. Яны ж колісь ня ведалі, што гэта. Дык казалі — [[верабей]]ка гаварушчы. І ўсё пану расказваў. Ён паазірае, што тыя слугі робляць, ды ўсё пану і раскажа, як пан прыйдзе. Верабейка. Дык тыя слугі ўзялі і зашылі яму жопу. Прыйшоў пан. А той кажа: «Шыла-шыла дый зашыла». Так і прапаў той верабей. Здох.}} Гэта гісторыя дала назву кнізе падарожжаў [[Зміцер Бартосік|Змітра Бартосіка]] «Быў у пана верабейка гаварушчы…» (2016). == Славутасці == * Аўтобусны прыпынак у стылі [[савецкі архітэктурны мадэрнізм]]. [[File:Демидов, Наровлянский район, Гомельская область, Беларусь 01.jpg|міні|Аўтобусны прыпынак у стылі [[савецкі архітэктурны мадэрнізм]]. Фота 2021 г.]] == Вядомыя асобы == * [[Іван Уладзіміравіч Дуда]] (нар. 1936)<ref>[https://www.bsmu.by/page/55/3094/ Дуда Иван Владимирович (род.07.02.1936)]{{Недаступная спасылка}}</ref> — беларускі акушэр-гінеколаг, доктар медыцынскіх навук, прафесар. * [[Юрый Жыгамонт]] (нар. 1968) — беларускі акцёр і журналіст. * [[Ала Валер’еўна Навуменка]] (нар. 1969) — беларускі педагог, дэпутат. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|2-2}} * Наровля и Наровлянский район / сост.: Н.В. Кузьменкова, Н.И. Данильченко, С.В. Коновод. — [[Мазыр|Мозырь]] : Колор, 2005. — 25 с. * Наровлянский район: рекламное издание на русском и английском языках / автор текста В. Минков. — [[Гомель]] : редакция газеты "[[Гомельская праўда|Гомельская правда]]", [б. д.]. — 26 с. * Наровлянщина самобытная и современная / под общ. ред., пред. [[Валерый Васілевіч Шляга|В.В. Шляги]]. — [[Гомель]] : Редакция газеты «[[Гомельская праўда]]», 2015. — 119 с. * Памяць: Нараўлянскі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / уклад.: П.П. Рабянок, К.Ф. Ярмоленка. — [[Мінск]] : [[Беларускае тэлеграфнае агенцтва|БЕЛТА]], 1998. — 445 с. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Галоўчыцкі_сельсавет_(Нараўлянскі_раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Галоўчыцкі сельсавет (Нараўлянскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Нараўлянскага раёна]] [[Катэгорыя:Горваты]] ordao7ggocgyajnq0bmuisjimq7lm4j 0 247403 5122016 4911767 2026-04-06T00:48:19Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122016 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Сякерычы}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Сякерычы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 27|lat_sec = 56 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 55|lon_sec = 43 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Петрыкаўскі |сельсавет = Колкаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243024363 }} '''Сяке́рычы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Siakieryčy}}, {{lang-ru|Секеричи}}) — [[вёска]] ў [[Петрыкаўскі раён|Петрыкаўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Колкаўскі сельсавет|Колкаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Месцазнаходжанне === У 62 км на паўночны ўсход ад [[Петрыкаў|Петрыкава]], 38 км ад чыгуначнай станцыі Пціч (на лініі Лунінец - Калінкавічы), 191 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === На поўначы, усходзе і паўночным захадзе ад вёскі меліяратыўныя каналы. == Транспартная сетка == Транспартная сетка звязваючая вёску складаецца з гравійнай аўтадарогі Пціч - Камаровічы. Планіроўка вуліц складаецца з цэнтральнай доўгай вуліцы (вул. Школьная), арыентаванай з паўднёвага захахаду на усход, да якой перпендыкулярна з поўдня прылягаюць дзве кароткія вуліцы. Забудова двухбаковая, драўляная, сядзібнага тыпу. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|2-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Колкаўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Колкаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Петрыкаўскага раёна]] n8xyk2ua5eag5z6e8cx0wgchqyruh0m 0 248251 5122001 5008934 2026-04-06T00:45:28Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122001 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Коўчыцы 2 |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 50|lat_sec = 05 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 11|lon_sec = 40 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Светлагорскі |сельсавет = Краснаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243028119 }} '''Ко́ўчыцы 2'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Ко́ўцічы 2'''</ref> ({{lang-be-trans|Koŭčycy 2}}, {{lang-ru|Ковчицы 2}}) — [[вёска]] ў [[Светлагорскі раён|Светлагорскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Краснаўскі сельсавет|Краснаўскага сельсавета]]. У 1924—1954 гадах цэнтр [[Коўчыцкі сельсавет|Коўчыцкага сельсавета]]. == Гісторыя == Вёска вядома ў пісьмовых крыніцах з XIX стагоддзя, у Брожскай воласці [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]]. У 1847 заснавана яўрэйская земляробчая калонія. У 1919 годзе адкрыта школа. З 20 жніўня 1924 года да 16 ліпеня 1954 цэнтр Коўчыцкага сельсавета [[Парыцкі раён|Парыцкага]], з 29 ліпеня 1961 Светлагорскага раёна. Да 26 ліпеня 1930 у [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акрузе]], з 20 лютага 1938 у Палескай, з 8 студзеня 1954 у Гомельскай вобласці. У 1929 годзе арганізаваны калгас. У час Вялікай Айчыннай вайны нямецкія карнікі 19 студзеня 1942 забілі 318 жыхароў. У баях супраць акупантаў у снежні 1943 загінулі 190 савецкіх салдатаў 37-й гвардзейскай стралковай дывізіі і партызан атрада Кірава [[37-я партызанская брыгада імя А. Я. Пархоменкі|37-й партызанскай брыгады імя Пархоменкі]] (пахаваны ў брацкай магіле на паўднёвым захадзе). У 1944 да вёскі далучаны Барані Рог і Прудзішчы. Па перапісе 1959 года тут размяшчаліся лясніцтва, шавецкая майстэрня, сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі, магазін, дзіцячы сад. == Геаграфія == За 53 км на паўночны захад ад Светлагорска, 13 км ад чыгуначнай станцыі Мошны (на ветцы Бабруйск — Рабкор ад лініі Асіповічы — Жлобін), 163 км ад Гомеля. == Транспартная сетка == Транспартныя зносіны па палявой, потым аўтамабільнай дарозе Бабруйск — Рэчыца. Планіроўка складаецца з дугападобнай вуліцы, да якой з поўдня далучаецца кароткая вуліца. Забудова двубаковая, пераважна драўляная, сядзібнага тыпу. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2021 год — 135 жыхароў === Дынаміка === * 1885 год — 24 двары, 448 жыхароў * 1897 год — 544 жыхары (528 жыдоў) * 1908 год — 96 двароў, 671 жыхар * 1925 год — 118 двароў * 1959 год — 459 жыхароў (па перапісе) * 2004 год — 113 гаспадарак, 248 жыхароў * 2021 год — 135 жыхароў == Вядомыя жыхары == * [[Шымен Алтшуль]] — яўрэйскі гісторык. * [[Віктар Іванавіч Баранаў]] (нар. 1936) — беларускі мастак. == Славутасці == * [[Брацкая магіла (Коўчыцы 2)|Брацкая магіла]] * [[Коўчыцы 2 (курганны могільнік)|Курганны могільнік перыяду ранняга Сярэднявечча]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|2-2}} * Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона. Том 9. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Краснаўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Краснаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Светлагорскага раёна]] [[Катэгорыя:Коўчыцы 2| ]] q23asii53p2xwv5h3tmmlvditll6f88 0 248307 5122007 5058203 2026-04-06T00:46:36Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122007 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Малішаў |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 53|lat_sec = 03 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 00|lon_sec = 24 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Хойніцкі |сельсавет = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243033851 }} '''Ма́лішаў'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}} Сустракаюцца таксама варыянты '''Ма́лешаў''', '''Малішава''', н.</ref> ({{lang-be-trans|Mališaŭ}}, {{lang-ru|Малишев}}) — былая [[вёска]] ў [[Хойніцкі раён|Хойніцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. 31 снежня 2009 года ўвайшла ў склад горада [[Хойнікі]], да гэтага знаходзілася ў раённым падпарадкаванні<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf Решение Гомельского облсовета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 290 «Об изменении административно-территориального устройства Хойникского района Гомельской области»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131029210409/http://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf |date=29 кастрычніка 2013 }}</ref>. == Гісторыя == === Карона Каралеўства Польскага === У пісьмовых крыніцах Малішаў ці не ўпершыню згаданы ў 1600 годзе як сяло ў [[Астрагляды|Астраглядаўскім]] маёнтку паноў Харлінскіх; месціўся ў [[Кіеўскае ваяводства|Кіеўскім ваяводстве]] [[Карона Каралеўства Польскага|Каралеўства Польскага]]. 26 чэрвеня 1600 года sioło Mal''e''szow адпісанае падкаморым кіеўскім Шчасным Харлінскім сыну Мікалаю. 12 чэрвеня 1618 года пан Мікалай Харлінскі паклікаў у суд панства Гальшку з Гулевічаў і Міхала Лозкаў за тое што іх падданыя з маёнтку Загалле адабралі валоў у яго падданых з [[Паселічы|Паселічаў]], [[Карчовае|Карчовага]], Малішава, Хвойнікаў і інш., ды ўвялі іх да добраў Рожава. 7 чэрвеня 1623 года удава Гальшка Харлінская судзілася з панамі Станіславам, Юрыем і іншымі Харлінскімі, родзічамі мужа Мікалая, за гвалтоўны наезд на замак і вёску Астраглядавічы, мястэчка Новы Харленж (Хойнікі), вёскі Хойнікі, [[Стралічаў]], Паселічы, Малішаў (яшчэ названыя 18 паселішчаў, акрамя «іn''szych'' (беларусізм?) wsiów i przysiołków»)<ref>Źródła dziejowe. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław). Dział II-gi. Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. S. 60, 281, 637</ref>. У 1627 годзе пані Гальшка (Гелена) Харлінская склала тэстамент, паводле якога добра Астраглядавічы пераходзілі да ваяводсіча смаленскага [[Мікалай Абрамовіч|Мікалая Абрагамовіча (Абрамовіча)]]<ref>Archiwum Główny Akt Dawnych w Warszawie (далей: AGAD. APiJ). Archiwum Prozorów i Jelskich. Sygn. 1. S. 56</ref>, жанатага з яе дачкой Евай. У 1628 годзе Мікалай Абрагамовіч з двух дымоў вёскі Мал''е''шаў мусіў плаціць па тры злотыя<ref>Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 7. Т. 1: Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 396—397</ref>. У дакументах 1631 года Малішаў згаданы ў пераліку паселішчаў Астраглядаўскага маёнтку, часткі якога Шчасны (малодшы) і Самуэль Харлінскія ўрэшце згадзіліся саступіць за плату п. М. Абрамовічу і п. Лукашу Мадлішэўскаму<ref>AGAD. APiJ. S. 59</ref>. Магчыма, жыхары вёскі былі ў ліку тых 77 дымоў (×6 — каля 462 чалавек) Хойніцкага (раней Астраглядаўскага) маёнтку князя Канстанціна Яна Шуйскага, якія паводле звестак на восень 1686 года з-за гвалту як ад казакоў, так і ад жаўнераў урадавых войскаў, адыйшлі ў больш спакойныя мясціны. У інвентары 1698 года маёнтку князя Дамініка Шуйскага, харунжага берасцейскага, Малішаў, а таксама [[Гарошкаў (Хойніцкі раён)|Гарошкаў]], Карчовае ды неіснуючыя сёння Мікалаеўка і Клешчаўка пазначаныя як запусцелыя (wsi puste)<ref>НГАБ у Мінску. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 133 адв.</ref>. Няма ніякіх звестак пра вёску ў рэвізіі 1716 і ў інвентары 1721 года, калі ад {{падказка|пасэсара|Часовы ўладальнік, арандатар}} ксяндза-біскупа Юзафата Парышэвіча, пробашча астраглядаўскага, абцяжараныя даўгамі добра Хойнікі перайшлі да князя Мікалая Шуйскага, старэйшага сына папярэдняга {{падказка|дзедзіча|Спадчынны ўладальнік}}. Адсутнічае інфармацыя ў тарыфах падымнага падатку [[Оўруч|Оўруцкага]] павета Кіеўскага ваяводства 1734 і 1754 гадоў. Хойнікамі тады валодалі малодшы сын князь Ігнацы Шуйскі, потым яго ўдава княгіня Людвіка (з роду Збароўскіх) з новым мужам панам Юзафам Быстрым, старостам ліноўскім. У яўрэйскім перапісе 1784 года нарэшце засведчана пражыванне ў Малішаве пяці głow żydowskich, што належалі да Хойніцкага кагала<ref>АрхивЮЗР. Ч. 5. Т. 2. Переписи еврейского населения в юго-западном крае в 1765—1791 гг. — Киев, 1890. С. 392</ref>. === Расійская імперыя === У выніку другога падзелу [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] ([[1793]]) Малішаў апынуўся ў межах Чарнігаўскага намесніцтва (губерні), з 1796 года ў складзе адноўленага [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]] Маларасійскай, а з 29 жніўня 1797 года [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]<ref>Насевіч В., Скрыпчанка Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Т. 6. Кн. 1. — Мінск: БелЭн, 2001. C. 181—182</ref>. Паводле рэвізіі 1795 года тут было 15 двароў, у якіх жылі людзі прыгоннага стану, 44 мужчыны і 50 жанчын. Прозвішчы — Дрозд, Каток, Бандарэнка, Шматко, Турчын, Канопчанка, Баран, Ліцвінка. Побач, акрамя таго, у 10 дварах пражывалі 41 мужчына і 42 жанчыны з ліку людзей, пакуль што (за выключэннем беззямельных шляхцічаў Цішкевічаў), асабіста вольных. Прозвішчы — Зубко (Зубок), Тышкоўскі (Цішкоўскі), ізноў жа Турчын, Тышкевіч (Цішкевіч), Сітнік<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп.9. Спр. 59. А. 190—195</ref>. У наступным 1796 годзе Малішаў згаданы сярод уладанняў пана ''Людвіка''{{efn-ua|Так, бывала, скарыстоўваючы імя жонкі Людвікі, падпісваўся абозны Караль, каб браць удзел у справах павета альбо вырашаць маёнтковыя праблемы. Гэта былі яе добра, на яго тады яшчэ не запісаныя.|}} Прозара, якія былі перайшлі «в казну», але потым «по высочайшему повелению» вернутыя Луізе (з князёў Шуйскіх) Прозаравай, спадчыннай іх уладальніцы<ref>Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск, 2018. С. 70 — 71</ref>. [[Файл:Мястэчка Хойнікі на карце Ф. Ф. Шуберта.png|thumb|left|Малішаў на карце Ф. Ф. Шуберта сярэдзіны XIX ст.]] 2 лютага 1807 года фальварак Паселічы з вёскамі Паселічы і Малішаў аддадзены ў пажыццёвую арэнду пані Караліне Крушэўскай за штогадовую выплату 9 800 польскіх злотых пры ўмове, што ў выпадку смерці пані Людвікі Прозар тая арэнда будзе спынена<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 14. S. 8</ref>. Паводле інвентара 1844 года, Малішаў — у складзе маёнтка Хойнікі пана Уладзіслава, сына Караля, Прозара. У спісе незацверджанай у правах расійскага дваранства шляхты названыя сямействы Мікалая, сына Сымона, Базыля, сына Рыгора, Яна, сына Уладзіслава, Яна, сына Казіміра, Цішкевічаў (агулам 38 чалавек), жыхароў Малішава<ref>НГАБ. Ф. 443. Воп. 1. Спр. 1. А. 7-27адв.: Список лицам, состоящим в числе дворян 2-го разряда Речицкого уезда, кои не представили в Минское Дворянское собрание в срок, назначенный Высочайшими указами 5 июля 1838 и 5 ноября 1841 годов доказательств о дворянском своем происхождении. Составлен июля 17 дня 1844 года.</ref>. У «Списках населённых мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело] : 1857 г.» засведчана, што 51 жыхар абодвух полаў з вёскі Малішаў быў прыхаджанінам Хойніцкай Свята-Пакроўскай царквы, 57 малішоўцаў-мужчын і 58 жанчын з’яўляліся парафіянамі Астраглядаўскага касцёла Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі<ref>Расійскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 382, 666</ref>. У парэформенны перыяд вёска належала да Хойніцкай воласці. На пачатак 1870 года налічвалася 102 мужчынскія душы сялян-уласнікаў, прыпісаных да Малішаўскага сельскага таварыства, трое аднадворцаў (Цішкевічы), прыпісаных да воласці<ref>Список волостей, обществ и селений Минской губернии на 01. 01. 1870 г. — Минск, 1870. Л. 68об.</ref>. Паводле звестак на 1876 і 1879 гады, Малішаў заставаўся ў прыходзе Хойніцкай царквы<ref>Минские епархиальные ведомости. — Минск, 1876. № 10. С. 458; Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 140</ref>. Згодна з перапісам 1897 года тут было 69 двароў і 454 жыхары. На 1909 год у Малішаве 88 двароў з 610 жыхарамі<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 118</ref>. === Найноўшы час === 9 лютага 1918 года, яшчэ да падпісання Брэсцкага мірнага дагавора з бальшавіцкай Расіяй (3 сакавіка), Германія перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Малішаў у складзе Хойніцкай воласці, аднак, апынуўся ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губерні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. З 18 мая тут дзейнічала «варта Украінскай Дзяржавы»<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Замойский А. С. Брагин и местечки юго-восточной Беларуси в условиях перехода от войны к миру. 1918—1922. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 85</ref>. 1 студзеня 1919 згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі Хойніцкая воласць увайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусь|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], аднак 16 студзеня разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі была далучаная да РСФСР. Згодна з дакументам «Сведения о количестве учащихся школ Хойникской волости Речицкого уезда», на 15 красавіка 1921 года ў Малішаве працавалі дзве школы першай ступені (г. зн. пачатковыя): у адной, агульнай, — 109 вучняў, у другой, польскай, — 25 вучняў<ref>Дзяржаўны архіў Гомельскай вобласці. Ф. 68. Воп. 1. Спр. 16. А. 19</ref>. З 8 снежня 1926 года да 30 снежня 1927 года вёска — цэнтр [[Малешаўскі сельсавет|Малешаўскага сельсавета]] [[Хойніцкі раён|Хойніцкага раёна]] [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]], з 9 чэрвеня 1927 года [[Гомельская акруга|Гомельскай]] акруг [[БССР]]. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, а тэрыторыя далучана да Валоцкага сельсавета. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Красный Рассветовец», працавалі вятрак і кузьня. У 1939 годзе ў вёску пераселеныя жыхары пасёлка Новы Пуць. 71 жыхар загінуў на франтах [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. Паводле перапісу 1959 года ў вёсцы 936 жыхароў, у складзе Хойніцкага пассавета і калгаса імя М. І. Калініна (цэнтр — вёска [[Валокі (Хойніцкі раён)|Валокі]]). Існавалі клуб, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі. == Вядомыя асобы == * [[Аляксандр Максімавіч Зелянкоўскі]] (1921—1997) — заснавальнік і першы дырэктар Хойніцкага раённага краязнаўчага музея<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/zeljankowski/0-198# Клаўдзія Босак. Нязгасны прамень святла.]</ref>. * [[Мікалай Мікалаевіч Шкут]] (нар. 1944) — беларускі этнограф, мастак-жывапісец. == Заўвагі == {{Notelist-ua}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|2-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} [[Катэгорыя:Хойнікі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Хойніцкага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя населеныя пункты Хойніцкага раёна]] jcsbfi1q34b39oxgsdu26kkl95wtdtv 0 248310 5121990 4793238 2026-04-06T00:43:48Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5121990 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Алексічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 56|lat_sec = 17 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 42|lon_sec = 08 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Хойніцкі |сельсавет = Алексіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1552 |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243038132 }} {{значэнні|Спасылка=Алексічы}} '''Але́ксічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. У творах І. П. Мележа ўжытая назва '''Але́шнікі''', семантычна чужая гістарычнай назве Алексічы, але пададзеная ў нарматыўным даведніку ў якасці яе варыянту.</ref> ({{lang-be-trans|Alieksičy}}, {{lang-ru|Алексичи}}) — [[вёска]] ў [[Хойніцкі раён|Хойніцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Алексіцкі сельсавет|Алексіцкага сельсавета]]. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Паселішча ці не ўпершыню згаданае ў апісанні [[Мазырскі замак|Мазырскага замка]] 1552 года. У ім засведчана, што ''«села Олексичи а [[Вадовічы|Оводовичи]]»'' належалі да Загальскай нядзелі Мазырскай воласці, выконвалі плацёжныя павіннасці ды па чарзе з іншымі нядзелямі розныя работы на карысць замку. Жыхарамі гэтых сёл былі Тацко Батурыч, Іван Гапонавіч, Несын Зеляновіч, Іван Рэвяка, Карп Дзмітрыевіч, Сянько Хількевіч, Сірош, брат яго, Яско, брат яго, Хрол Прыхожы, Іван Ліцвін, Грын Курыловіч, Мішко Багданавіч, Антон Мацоўчыч, Лукаш Прыхожы, Юрко Цімонавіч, Кандрат Хамяновіч, Ігнат, брат яго, Сянько, брат яго. ''«Дани з них 4 кади и ведро, тивунщины великое и малое 3 ведра, за тивунщиною 2 гроши, приставка а кузня ведро меду, за вощила 7 грошей, за 7 хлебов 3 гроши, за 2 кур грош сокольничого 2 гроши, бобровничого 15 грошей, выкоту 12 гроши, серебра 2 коп гроши, за 7 бобров 5 коп грошей, за 2 куницы 12 грошей, за пол куницы 3 гроша, воловництва пол 7 гроша, намерных 2 гроши, овса 2 ведра; а в слободе до двух лет 75 грошей, а меду пол 3 ведра, а в пустее 2 ведра меду и 40 грошей; всего: 4 кади, 7 ведер, камени 1, 9 коп и 8 грошей и пол гроша…»''. Акрамя таго сказана, што ''«село Олексичское»'' разам з востравам [[Чорнаўшчына]]й знаходзілася ў трыманні зямяніна Андрэя Абуха (продка паноў [[Абуховічы|Абуховічаў]] у [[Мазырскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Мазырскім павеце]])<ref>Архив Юго-Западной России (АрхивЮЗР). Ч. VII. T. I. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 636—637, 644</ref>. З сярэдзіны 1560-х гадоў Алексічы — у складзе [[Мазырскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Мазырскага павета]] [[Кіеўскае ваяводства|Кіеўскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], пасля падпісання акта [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўлетку 1569 года — [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] Вялікага Княства Літоўскага. 10 (20 ліпеня) 1568 года ''«…тые села Оводовичи и Олекшичи, в которых ест служоб{{efn-ua|1 службу складалі 2 двары і болей.|}} деветнадцат и пол…»'' падараваныя каралём [[Жыгімонт II Аўгуст|Жыгімонтам Аўгустам]] у якасці лену{{efn-ua|Быць леннікам азначала за маёнтак «службу земскую военную служити и заступовати.., яко и иные рыцерство, земяне, шляхта…» каралю і Айчыне.|}} зямянам Філону, Паўлу, Кандрату, Сямёну, Іосіфу, Філіпу Круневічам, замест страчаных на карысць пана [[Філон Кміта-Чарнабыльскі|Філона Кміты]] маёнткаў у ваколіцах [[Чарнобыль|Чарнобыля]]<ref>Литовская метрика. Книга записей 51 (1566—1574). — Вильнюс, 2000. С. 177—179</ref>{{efn-ua|С. В. Марцэлеў чамусьці ўважаў Алексічы 1568 года ўладаннем Ф. Кміты (гл.: Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 2. Кн. 2. Гомельская вобласць / С. В. Марцэлеў; рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: БелЭн, 2005. С. 429).|}}. Пазней прывілеем караля [[Стэфан Баторый|Стэфана Баторыя]] ад 25 лютага 1585 года дзве часткі Вадовічаў і Алексічаў, што засталіся ад памерлых без нашчадкаў ''«мужсъкого рожаю»''{{efn-ua|Абавязковая ўмова валодання ленам.|}} Кандрата і Іосіфа Круневічаў, аддадзеныя пану Давыду Есману<ref>Метрыка ВКЛ. Кніга запісаў 70. (1582—1585). Падрыхт. А. А. Мяцельскі. — Мінск, 2008. С. 246—247</ref>. 30 жніўня 1658 года права на ленныя маёнткі Алексічы і [[Глінішча (Хойніцкі раён)|Глінішча]] ({{lang-la|bona Olexicze et Hliniszcze}}) было пацверджана мазырскаму [[харунжы|харунжаму]] Рыгору Круневічу лістом караля [[Ян II Казімір Ваза|Яна Казіміра]]<ref>Metryka Litewska. Księga wpisów. Nr. 131. Opracował Andrzej Rachuba. — Warszawa, 2001. S. 157—158, 234</ref>. Леннае права на Алексічы 18 сакавіка 1637 года ў [[Кіеў]]скім і 18 чэрвеня 1671 года ў [[Лідскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Лідскім]] [[Гродскі суд|гродскім судзе]] пацвярджаў пан Казімір Аляксандр Круневіч. 4 снежня 1721 года запіс на права валодання Алексічамі і Вадовічамі ўнесены ў кнігі гродскія Кіеўскія з падачы ксяндза Войцеха Янкоўскага, міністра [[Оўруч|Оўруцкай]] рэзідэнцыі [[езуіты|езуітаў]]<ref>АрхивЮЗР. С. 222—225</ref>. С. Рыбчонак, на падставе дакументаў, сабраных у справе аб дваранстве роду [[Аскеркі|Аскеркаў]] засведчыў, што спадчыннікам маёнткаў Алекшыцы, Вадовічы і [[Гарбавічы (Калінкавіцкі раён)|Гарбавічы]] ў Мазырскім павеце стаў пан Багуслаў Аскерка. Прычым Гарбавічы ў 1738 годзе ён саступіў брату [[Рафал Алойзы Аскерка|Рафалу Алаізію]]<ref>Гербоўнік беларускай шляхты. Т. 1. А. / Т. Капіца, А. Леўчык, С.Рыбчонак і інш. – Мінск, 2002. С. 329</ref>. Паводле звестак на 1748 год ксяндза Караля Непамуцэна Арлоўскага, Алексічы былі сярод паселішчаў, частка жыхароў якіх (з ліку шляхты і яе службы) належала да Юравіцкай парафіі Оўруцкага дэканата Кіеўскай дыяцэзіі<ref>Ks. Orłowski K. N. Defensa biskupstwa y dyecezyi Kiiowskiey. — Lwów, 1748. S. 148</ref>. У 1782 годзе, паводле завяшчання пана Багуслава Аскеркі сынам, ленны маёнтак з вёскамі Новы Двор, [[Тунеўшчына|Тунеўшчызна]], сялом Алексічы і мястэчкам [[Грачыхіна (Хойніцкі раён)|Багуславец]] дастаўся Фларэнціну, а пасля яго сыну Антонію<ref>НГАБ у Мінску. Ф. 319. Воп. 2. Спр. 2386. А. 71адв.</ref>. === Расійская імперыя === [[File:Фальварак і вёска Новы Двор на плане Генеральнага межавання 1797 г.png|thumb|left|Сяло Алексічы, фальварак і вёска Новы Двор на схематычным плане Рэчыцкага павета 1800 г.]]Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Алексічы — у межах Чарнігаўскага намесніцтва (губерні), з 1796 года ў складзе адноўленага [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]] Маларасійскай, а з 29 жніўня 1797 года [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]<ref>Насевіч В., Скрыпчанка Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. – Т. 6. Кн. 1. – Мінск: БелЭн, 2001. C. 181–182</ref>. У 1796 годзе ў валоданні мазырскага [[Земскі суд|земскага суддзі]] Фларыяна Аскеркі былі «сельцо Алексичи и двор, местечко Богуслав, село Борисовщина, деревня Туновщизна»<ref>Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 73</ref>. У 1811 годзе маёнтак Новы Двор — уласнасць Юзафа і Антонія, сыноў Фларыяна, Аскеркаў<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 171</ref>. Блізка да чэрвеня 1831 года мясцовыя праваслаўныя святары даносілі расійскім уладам, што паны Эмілій і Антоній Аскеркі ў сваіх маёнтках Вадовічы і Алексічы выконвалі паўстанцкія прыгатаванні: рыхтавалі зброю і правіянт, арганізоўвалі аддзел, які мусіў складацца з 50 чалавек. Аднак, двухразовая рэвізія, праведзеная ў Вадовічах ротмістрам фон Крузэ, нічога падазронага не выкрыла; такія самыя вынікі мела следства, праведзенае на месцы афіцэрам жандармерыі Аляксандравым<ref>Dangel St. Rok 1831 w Mińszczyźnie. – Warszawa, 1925. Tom II. S. 54 – 55, 143 – 144</ref>. На 1834 год уладальнікамі названыя Антоні і Брыгіда з Шышкаў Аскеркі. У Алексічах тады было 22 двары са 154 жыхарамі<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 347. А. 1408, 1416—1423</ref>. У 1840-я гады маёнткам Новы Двор завалодалі паны Вінчы. 8 чэрвеня стст. 1843 года тут у сям'і шляхціча-пасэсара Ігнацыя, сына Ігнацыя, Стравінскага, католіка, і яго законнай жонкі Аляксандры Іванавай, праваслаўнай, нарадзіўся сын Фёдар<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 25844. А. 2адв.-3</ref>{{efn-ua|Сярод іншых добраў пад назвай Новы Двор у выданні «Słownik geograficzny Krółewstwa Polskiego і innych krajów słowiańskich» (Warszawa, 1886. T. VII. S. 293—300) для Рэчыцкага павета згаданы толькі гэты маёнтак паноў Сушчынскіх, угоддзі якога складалі каля 86 валок (S. 296) альбо ≈1720 дзесяцін. Таму даволі дзіўна, што даследчыкі працяглы час не адважваліся лакалізаваць месца нараджэння знакамітага ў будучыні чалавека хоць бы і гіпатэтычна, пакуль не быў знойдзены адпаведны дакумент.|}}. У «Списках населённых мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело] : 1857 г.» сказана, што 156 жыхароў Алексічаў абодвух полаў былі прыхаджанамі Мікалаеўскай царквы, яшчэ 6 жыхароў сяла і 10 жыхароў Новага Двара з'яўляліся парафіянамі Юравіцкага касцёла Нараджэння Найсвяцейшай Панны Марыі<ref>Расійскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 379адв., 725</ref>. У парэформенны перыяд сяло Алексічы належала да Юравіцкай воласці Рэчыцкага павета Мінскай губерні. У спісе прыходаў і прычтаў па чатырох благачынных акругах (у межах Рэчыцкага павета) Мінскай епархіі на 1876 год у складзе прычту Мікалаеўскай царквы, новы драўляны будынак якой узведзены ў 1871 годзе, названыя настаяцель а. Канстанцін Сулкоўскі, в. а. штатнага псаломшчыка Ануфрый Мігай і звышштатны Васіль Мігай. Да прыходу, акрамя Алексічаў, належалі Агароднікі, частка Багуслаўца, Вадовічы, Глінішча, Каранёўка, Слабада Княжыца, Маклішча, Тунеўшчына, Ужынец, Хвойнае<ref>Минские епархиальные ведомости. — Минск, 1876. № 10. С. 456</ref>. На 1879 год у прыходзе налічвалася 884 мужчынскага і 944 жаночага полу верных<ref>Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 13</ref>. У 1886 годзе ў Алексічах 31 двор, 211 жыхароў, царква і капліца<ref>Волости и важнейшие селения Европейской России. — С.-Петербург, 1886. Вып. 5. С. 113</ref>. Паводле спісаў землеўладальнікаў Мінскай губерні 1876, 1889 гадоў уласніцай маёнтка Новы Двор больш як у 1700 дзесяцін угоддзяў названая пані Генрыета, дачка Калікста Вінча, Сушчынская. Паводле перапісу 1897 года, ў Алексічах дзейнічалі царква, царкоўна-прыходская школа, [[хлебазапасны магазін]], тры ветракі. На 1909 год у сяле было 76 двароў, 587 жыхароў, у фальварку Новы Двор 15 жыхароў<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 3, 50</ref>. У 1911 годзе ўгоддзі Новага Двора дзялілі між сабой Зянон (555 дзесяцін), Генрык (555) і Мечыслаў (556), сыны Гераніма, Сушчынскія. === Найноўшы час === 9 лютага 1918 года, яшчэ да падпісання [[Брэсцкі мір|Брэсцкага мірнага дагавора]] з бальшавіцкай Расіяй (3 сакавіка), Германія перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Алексічы ў складзе Юравіцкай воласці, аднак, апынуліся ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губерні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. З 18 мая тут дзейнічала «варта [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]]» гетмана [[Павел Скарападскі|Паўла Скарападскага]]<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Замойский А. С. Брагин и местечки юго-восточной Беларуси в условиях перехода от войны к миру. 1918—1922. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 85</ref>. 1 студзеня 1919 згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі Юравіцкая воласць Рэчыцкага павета ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусь|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], аднак 16 студзеня разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі была далучаная да РСФСР. 8 снежня 1926 года Алексічы, вернутыя [[БССР]], сталі цэнтрам [[Алексіцкі сельсавет|сельсавета]] [[Юравіцкі раён|Юравіцкага]], з 8 ліпеня 1931 года [[Хойніцкі раён|Хойніцкага раёна]]. З 20 лютага 1938 года у складзе [[Палеская вобласць|Палескай]], з 8 студзеня 1954 года ў [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. У 1920-я гады пры землеўпарадкаванні, паводле сведчання Паўла Фёдаравіча Мележа ў лісце да сына, з сяла Алексічы былі ўтвораны тры пасёлкі: Алексічы, [[Дуброва (Хойніцкі раён)|Дуброва]] і [[Рабец]]<ref>{{Cite web |url=http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&id=4591 |title=Сем лістоў з глыбіні Палесся |access-date=7 мая 2020 |archive-date=9 студзеня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200109170800/http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&id=4591 |url-status=dead }}</ref>. У 1931 годзе арганізаваны калгасы «Коммунар» і «Пролетарий», дзейнічалі 3 кузні і 2 ветракі. Напярэдадні Вялікай Айчыннай вайны ў Алексічах быў 141 двор з 580 жыхарамі. 8 жніўня 1942 года (за адзін толькі гэты дзень) карнікі з атрадаў СС расстралялі і спалілі тут разам з хатамі і гаспадарчымі пабудовамі 294-х жыхароў, 12 чалавек угналі на прымусовыя работы ў Германію. У маі-чэрвені 1943 года група Шымана знішчыла 168 вяскоўцаў<ref>Без срока давности. Беларусь: преступления нацистов и их пособников против мирного населения на оккупированной территории БССР в годы Великой Отечественной войны. Гомельская область. Сборник архивных документов и материалов / сост.: А. Р. Дюков, В. Д. Селеменев (рук.) [и др.]; редкол.: А. К. Демянюк [и др.]. — Минск: НАРБ; М.: Фонд «Историческая память», 2021. С. 36 — 37, 287 — 288, 498</ref>. На фронце загінулі 58 жыхароў Алексічаў. У 1959 годзе — 390 жыхароў, у складзе калгаса «Ленінскі шлях» з цэнтрам у вёсцы [[Глінішча (Хойніцкі раён)|Глінішча]]. На той час існавалі пачатковая школа, клуб, бібліятэка, бальніца, аптэка, аддзяленне сувязі, крама. 15 жніўня 1974 года цэнтр сельсавета з Алексічаў перанесены ў вёску Глінішча<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 жніўня 1974 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1974, № 25 (1435).</ref>. == Вядомыя асобы == [[File:Новы Двор на тапаграфічнай карце Мінскай губерні ген.-маёра Фіцінгофа. 1846 г.png|thumb|left|Маёнтак Новы двор на тапаграфічнай карце 1846 г.]][[File:Копія запісу аб нарадзінах і хросьце Хведара Стравінскага.png|thumb|Выпіс з метрычнай кнігі Алексіцкай царквы аб народзінах і хросце Фёдара Стравінскага.]][[Фёдар Ігнатавіч Стравінскі]] (1843—1902) — оперны бас, артыст [[Марыінскі тэатр|Марыінскага тэатра]] ў Пецярбургу, бацька кампазітара [[Ігар Фёдаравіч Стравінскі|Ігара Стравінскага]]. == Заўвагі == {{Notelist-ua}} == Зноскі == {{reflist|2}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|2-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Алексіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Алексіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Хойніцкага раёна]] 9f4jol0g6tu1isml2i36azo1jgrdfu0 0 248462 5122011 4908414 2026-04-06T00:47:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122011 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Паташня |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 53|lat_sec = 45 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 48|lon_sec = 43 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Хойніцкі |сельсавет = Судкоўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1785 год?{{efn-ua|На Генеральнай карце «Беларускія землі ў канцы XVIII ст.» Вялікага гістарычнага атласу Беларусі, пазначаны засценак Запа(та)шны Загальскага староства. Вядома, што ўкладальнікі абапіраліся на крыніцы, папярэднія падзелу Рэчы Паспалітай 1772 г., гл.: Вялікі гістарычны атлас Беларусі ў 4-х тамах: Т. 2. — Мінск: Белкартаграфія, 2013. С. 122, 232|}} |ранейшыя імёны = Запаташня, Запаташны Засценак |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |OpenStreetMap = 243041469 }} {{Значэнні2|Паташня}} '''Пата́шня'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Patašnia}}, {{lang-ru|Поташня}}) — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], у [[Хойніцкі раён|Хойніцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Судкоўскі сельсавет|Судкоўскага сельсавета]]. == Гісторыя == [[File:Загальскае староства на 1772 год.png|thumb|left|Засценак Запа(та)шны на Генеральнай карце Вялікага гістарычнага атласа Беларусі.]][[File:Мястэчка и двор Загалле на плане Генеральнага межавання 1797 г.png|thumb|left|Запаташны Засценак на схематычным плане Рэчыцкага павета 1800 г.]]У метрычных кнігах [[Юравічы (Калінкавіцкі раён)|Юравіцкага]] парафіяльнага касцёла захаваўся запіс ад 24 лютага (ст. стылю) 1785 года, паводле якога айцец Дыянізы Крэткоўскі, настаяцель уніяцкай царквы ў Загаллі, віцэ-дэкан мазырскі, ахрысціў Мацея, сына шляхетных сужэнцаў пана Эліяша і Марціяны Парыкевічаў, абывацеляў аколіцы Запаташні Загальскага староства, а кумамі былі шляхетны пан Стэфан Віслаух і дачка святара Еўдакія, пан Антоні Казлоўскі і панна Багуміла Піатроўская з Запаташні<ref>НГАБ у Мінску. Ф. 937. Воп. 1. Спр. 60. А. 28адв.</ref>. У крыніцы, грунтаванай на звестках рэвізіі 1795 года, ізноў жа згаданае паселішча Запаташна, якое месцілася ў [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкай акрузе]] [[Чарнігаўская губерня|Чарнігаўскага намесніцтва]]<ref>Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурноевзаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 72</ref>, з 1797 года — [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У метрычным запісе Юравіцкага касцёла, датаваным 5 красавіка 1796 года, паведамляецца аб хросце айцом-дамініканам Бруна Лявіцкім немаўляці Феліцыяна, сына шляхетных Георгія і Юліяны з дому Скарадэцкіх Дубікоўскіх, кумамі былі шляхетныя Мікалай Навіцкі і Тэадозія Завітневічаўна; усе яны з Паташні (de villa Potasznia)<ref>НГАБ. Ф. 937. Воп. 1. Спр. 60. А. 47</ref>. «Запоташный Застенок» паказаны на плане Генеральнага межавання Рэчыцкага павета 1797 года. Аколіцы Паташня і Сачкоў (Шацкоў, Шачкоў), іх насельнікі з ліку чыншавай шляхты на зямлі Загальскага староства, якое трымаў часовы ўладальнік пан Тадэвуш Солтан, прысутныя таксама ў шляхецкай рэвізіі 1811 года<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. спр. 263. А. 129—130, 161—162</ref>. У «Списках населённых мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засведчана, што 109 жыхароў «Слободки Поташни» былі парафіянамі Юравіцкага касцёла Нараджэння Найсвяцейшай Панны Марыі<ref>Расійскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 379адв.</ref>. У парэформенны перыяд Паташня вядомая як паселішча (у розных крыніцах засценак ці аколіца, а таксама вёска) у Хойніцкай воласці Рэчыцкага павета Мінскай губерні. У 1864 г. паташэнцы звярнуліся да Яго Эксцэленцыі мітрапаліта Станеўскага са скаргай на знішчэнне рыма-каталіцкай парафіі і руйнаванне Юравіцкага касцёла дзеля ўладкавання праваслаўнай царквы<ref>НГАБ. Ф. 1781. Воп. 32. Спр. 112. А. 2 — 3адв.</ref>. З другой паловы 1860-х гадоў яны сталі парафіянамі Астраглядаўскага касцёла Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі. Найбольш раннімі і пашыранымі ў паташэнцаў прозвішчамі былі Казлоўскія, Арлоўскія, Цішкевічы, Яворскія, Міхалоўскія, Сакалоўскія, Дубікоўскія, Скаратэцкія, Тамковічы, Навіцкія. На пачатак 1870 года тут налічвалася 27 мужчынскіх душ былых аднадворцаў, прыпісаных да воласці, 10 душ аднадворцаў, прыпісаных да Загальскага сельскага таварыства, 6 душ былых казённых сялян<ref>Список волостей, обществ и селений Минской губернии на 01. 01. 1870 г. — Минск, 1870. Л. 71</ref>. Паводле перапісу 1897 года 36 двароў, 212 жыхароў. На 1909 г. 30 двароў з 210 жыхарамі<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 163</ref>. 9 лютага 1918 года, яшчэ да падпісання [[Брэсцкі мір|Брэсцкага міру]] з бальшавіцкай Расіяй (3 сакавіка), Германія перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Паташня ў складзе Хойніцкай воласці, аднак, апынулася ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губерні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. З 18 мая тут дзейнічала «варта [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]]» гетмана [[Павел Скарападскі|Паўла Скарападскага]]<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Замойский А. С. Брагин и местечки юго-восточной Беларуси в условиях перехода от войны к миру. 1918—1922. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 85</ref>. 1 студзеня 1919 згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі Хойніцкая воласць увайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусь|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], аднак 16 студзеня разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі была далучаная да [[РСФСР]]. Згодна з дакументам «Сведения о количестве учащихся школ Хойникской волости Речицкого уезда», на 8 снежня 1920 і на 15 красавіка 1921 года ў Паташні працавала школа першай ступені адпаведна з 20 і 37 вучнямі<ref>Дзяржаўны архіў Гомельскай вобласці. Ф. 68. Воп. 1. Спр. 16. А. 19</ref>. З 8 снежня 1926 да 23 жніўня 1937 года цэнтр [[Паташынскі нацыянальны польскі сельсавет|Паташненскага нацыянальнага польскага сельсавета]] (да 30 снежня 1927 года — Паташненскі сельсавет) [[Хойніцкі раён|Хойніцкага раёна]] [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]], з 9 чэрвеня 1927 да 26 ліпеня 1930 года [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]] [[БССР]]. У 1920—1930-х гадах існавалі вёскі Паташня і Новая Паташня. У запісцы пад назвай «Сведения о польских населённых пунктах Гомельского округа», пазначанай 1929 годам, згаданая і Паташня, у якой 100% жыхароў складалі каталіцкія альбо «польскія» сем'і (60 сямей, 312 ''душ''{{efn-ua|Так запісана ў дакуменце савецкага часу.}}). Згодна з «Арыентыровачным плянам калектывізацыі польскіх вёсак на Гомельшчыне 1929/1930 году», у Паташні меркавалася арганізаваць машыннае, малочнае і жывёлагадоўчае таварыствы<ref>Пичуков В. П., Старовойтов М. И. Гомельщина многонациональная (20 — 30 е гг. XX в.). Выпуск I. — Гомель, 1999. С. 213, 214</ref>. У 1930 годзе меліся школа, хата-чытальня. У 1931 годзе арганізаваны калгас «ОСОАВИАХИМ», працавала кузня. У гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] дзейнічала патрыятычнае падполле (кіраўнік Юліян Мечыслававіч Цішкевіч). 26 жыхароў загінулі на фронце. Паводле перапісу 1959 года 419 жыхароў. Вёска ў складзе саўгаса «Хойніцкі» (цэнтр в. [[Казялужжа]]). Да [[1 снежня]] [[2009]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Казялужскі сельсавет|Казялужскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf «Об изменении административно-территориального устройства Хойникского района Гомельской области». Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 290] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131029210409/http://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf |date=29 кастрычніка 2013 }} {{Ref-ru}}</ref>. У 2009 годзе перададзена ў склад Дварышчанскага сельсавета, які тады ж быў перайменаваны ў [[Судкоўскі сельсавет]]. == Асобы == * Леанід Эдуардавіч Цішкевіч (нар. 1960) — расійскі ваеначальнік, камандуючы войскамі аператыўна-стратэгічнага камандавання паветрана-касмічнай абароны (2009—2010), генерал-маёр. == Заўвагі == {{Notelist-ua}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|2-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Судкоўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Судкоўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Хойніцкага раёна]] jbzk34fdnfeqeacq7ba15tbsx781ykf 0 248471 5122008 4908422 2026-04-06T00:46:46Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122008 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Мархлеўск |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 51|lat_sec = 31 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 03|lon_sec = 44 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Хойніцкі |сельсавет = Паселіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1874 год |ранейшыя імёны = аколіца Лісцвін |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243033869 }} '''Мархле́ўск'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Marchlieŭsk}}, {{lang-ru|Мархлевск}}) — [[вёска]] ў [[Хойніцкі раён|Хойніцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Паселіцкі сельсавет|Паселіцкага сельсавета]]. == Гісторыя == [[File:Фальварак і вёска Лісцвін на карце Ф. Ф. Шуберта.png|thumb|left|Фальварак і вёска Лісцвін на карце Ф. Ф. Шуберта, сярэдзіна XIX ст.]]Паводле звестак заснавальніка і першага дырэктара Хойніцкага раённага краязнаўчага музея Аляксандра Максімавіча Зелянкоўскага, у 1874 годзе побач з вёскай [[Лісцвін]] на землях аднаіменнага фальварку графа Ракіцкага аселі і заснавалі сядзібы сем’і Міхала Шацілы і Фелікса Цішкевіча. Пазней тут жа пасяліўся Антон Караткевіч. Гэтак узнікла аколіца Лісцвін. У метрычных кнігах Астраглядаўскага касцёла за 1876 год згаданая таксама сям’я Куліцкіх, якая жыла ў засценку Лісцвін.<ref>НГАБ у Мінску. Ф. 1115. Воп. 1. Спр. 42. А. 158адв. — 159</ref> На 1909 г. у аколіцы Лісцвін Мікуліцкай воласці Рэчыцкага павета Мінскай губерні было ўжо 42 двары з 210 жыхарамі.<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 107</ref> [[File:Мархлеўск на карце Генштаба РККА Беларусі і Літвы. 1935 г.jpg|thumb|left|Мархлеўск і Лісцвін на карце генштаба РККА Беларусі і Літвы. 1935 г.]]У слоўніку Я. Н. Рапановіча сцвярджаецца, нібы да 1925 года паселішча мела назву Лісцвінская Слабада<ref>Рапановіч Я. Н. Слоўнік назваў населеных пунктаў Гомельскай вобласці. / Рэд. П. П. Шуба. — Мінск, 1986. С. 99, 109</ref>{{efn-ua|Пазней паходжанне прыдуманага Я. Н. Рапановічам статусу паселішча атрымала і зусім ужо нечаканае тлумачэнне («''Некаторыя з іх'' [назваў] ''сведчылі аб змаганні беларусаў з прыгнятальнікамі за вольнае, незалежнае жыццё: в. Ліствінская Слабада – Мархлеўск (Х.)''»<ref>Гл.: Багамольнікава Н. А. Структурныя змены і працэс перайменаванняў у айканіміі Гомельшчыны. // Известия Гомельского государственного университета имени Ф. Скорины. 2010. № 4 (61). С. 11</ref>.|}}. Але і пасля перайменавання, як засведчылі В. П. Пічукоў і М. І. Старавойтаў ў сувязі з пераходам у тым жа 1925 годзе да васьміпольнага севазвароту, яно называлася аколіцай Мархлеўск, не слабадой. З 1938 года, як і паўсюдна ў Беларусі, аколіца пачала звацца вёскай<ref>Пичуков В. П., Старовойтов М. И. Гомельщина многонациональная (20 — 30 е гг. XX в.) (далей: ГМ). Выпуск I. — Гомель, 1999. С. 56, 91</ref>. Найбольш актыўная забудова адбывалася ў 1920-я гады. З 8 снежня 1926 года да 30 снежня 1927 года цэнтр [[Мархлеўскі сельсавет|Мархлеўскага сельсавета]] [[Хойніцкі раён|Хойніцкага раёна]] [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]], з 9 чэрвеня 1927 года [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]. Згодна з «Арыентыровачным плянам калектывізацыі польскіх вёсак на Гомельшчыне 1929/1930 году», у Мархлеўску меркавалася арганізаваць машыннае, малочнае і жывёлагадоўчае таварыствы<ref>ГМ. С. 213, 214</ref>. У 1930 годзе ў Мархлеўску 41 двор, 204 жыхары, 82 % з якіх складалі каталіцкія альбо «польскія» сем’і. Тады ж арганізаваны калгас імя Юльяна Мархлеўскага, працавала кузня. 14 жыхароў загінулі на франтах [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. Паводле перапісу 1959 года ў вёсцы 233 жыхары. У складзе калгаса «Світанне» (цэнтр — вёска [[Паселічы]]). == Заўвагі == {{Notelist-ua}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|2-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Паселіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Паселіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Хойніцкага раёна]] tihmj1vdh2t9o038e3tdpyaw9qhntga 0 248473 5121653 4908424 2026-04-05T19:04:38Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121653 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Пудакоў |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 52|lat_sec = 04 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 08|lon_sec = 20 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Хойніцкі |сельсавет = Паселіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1734 год |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243034008 }} '''Пудако́ў'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Pudakoŭ}}, {{lang-ru|Пудаков}}) — [[вёска]] ў [[Хойніцкі раён|Хойніцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Паселіцкі сельсавет|Паселіцкага сельсавета]]. == Гісторыя == === Каралеўства Польскае ў Рэчы Паспалітай === Найранейшая на сёння згадка пра Пудакоў сустрэтая ў тарыфе падымнага падатку [[Оўруч|Оўруцкага]] павета [[Кіеўскае ваяводства|Кіеўскага ваяводства]] [[Карона Каралеўства Польскага|Каралеўства Польскага]] 1734 года. Паселішча належала да часткі Брагінскага маёнтка, якую трымалі ў заставе яшчэ ад серадзкага ваяводы пана Яна Канецпольскага паны Сілічы<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 285</ref>. У 1754 годзе з 6 двароў (×6 — прыкладна 36 жыхароў) хутара Пудакоў Брагінскага маёнтка «do grodu» (Оўруцкага замка) выплачваліся 27 грошаў, «na milicję» (на вайсковыя патрэбы павета і ваяводства) 3 злотых, 18 грошаў<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 191</ref>. У тым жа годзе маёнтак (у т. л. Пудакоў) быў куплены ў княгіні Эльжбеты [[Вішнявецкія|Вішнявецкай]] Міхалавай [[Замойскія|Замойскай]] панам войскім ашмянскім Францам Антоніем Ракіцкім. === Расійская імперыя === Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) — у межах Чарнігаўскага намесніцтва (губерні), з 1796 года ў складзе адноўленага [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]] Маларасійскай, а з 29 жніўня 1797 года [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]<ref>Насевіч, В., Скрыпчанка, Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Т. 6. Кн. 1. — Мінск: БелЭн, 2001. C. 181—182</ref>. У крыніцы, заснаванай на звестках рэвізіі 1795 года, Пудакоў названы ў пераліку паселішчаў, нібыта адабраных у стражніка польнага літоўскага Яна Мікалая Аскеркі ў «казённое ведомство за клятвопреступление», г. зн. за ўдзел у вызвольным паўстанні 1794 года<ref>Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск, 2018. С. 73</ref>. Але паселішчы тыя ў большасці пан М. Аскерка трымаў у заставе ад паноў Ракіцкіх, да якіх яны і вярнуліся. [[Файл:Мікулічы на карце Мінскай губерні А. К. Фіцінгофа. 1846 г.png|thumb|left|Пудакоў на карце Мінскай губерні А. К. Фіцінгофа. 1846 г.]]У шляхецкіх рэвізіях 1811 і 1816 гадоў сказана, што фальварак Пудакоў з 12 прыгоннымі, дзедзічны графа Міхала Ракіцкага, але ў заставе ў стражніка Рафала Аскеркі быўшы, арандаваў пісар, потым суддзя рэчыцкі Пётр, сын Сымона, Бельскі, а эканомам у яго на 1811 год — Юзаф Шкарупскі<ref>НГАБ у Мінску. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 18, 268; Спр. 244. А. 65—67</ref>. Згодна з «Фармулярнай ведамасцю» сяла Мікулічаў Богаяўленскай царквы 1822 года, вёска Пудакоў з 35 душамі мужчынскага і 33 душамі жаночага полу нібыта яшчэ належала пану Рафалу Аскерку<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 40552. А. 66</ref>, які спачыў, аднак, у 1818 годзе<ref>Рыбчонак С., Свяжынскі У. Аскеркі гербу Мурдэліо зменены. // Спадчына. 4/1999. С. 208</ref>. Згодна са звесткамі энцыклапедыі «Гарады і вёскі Беларусі», у 1850 годзе у Пудакове было 19 двароў. У «Списках населенных мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело] : 1857 г.» засведчана, што 246 жыхароў вёскі Пудакоў з’яўляліся прыхаджанамі Мікуліцкай Багаяўленскай царквы<ref>Расійскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 681</ref>. У парэформенны час вёска — у Мікуліцкай воласці. Паводле звестак на 1876 і 1879 гады, Пудакоў заставаўся ў прыходзе Мікуліцкай царквы<ref>Минские епархиальные ведомости. — Минск, 1876. № 10. С. 458; Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 97</ref>. Перапіс 1897 года засведчыў у Пудакове наяўнасць 71 двара з 458 жыхарамі, капліцы, ветрака. У 1909 годзе ў вёсцы было 107 двароў, 660 жыхароў<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 166</ref>. === Найноўшая гісторыя === 9 лютага 1918 года, яшчэ да падпісання Брэсцкага мірнага дагавора з бальшавіцкай Расіяй (3 сакавіка), Германія перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Пудакоў у складзе Мікуліцкай воласці Рэчыцкага павета, аднак, апынуўся ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губерні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. З 18 мая тут дзейнічала «варта Украінскай Дзяржавы»<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Замойский А. С. Брагин и местечки юго-восточной Беларуси в условиях перехода от войны к миру. 1918—1922. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 85</ref>. 1 студзеня 1919 згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі Рэчыцкі павет увайшоў у склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусь|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], але 16 студзеня разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі быў далучаны да РСФСР. З 8 снежня 1926 года да 30 снежня 1927 года вёска Пудакоў — цэнтр [[Пудакоўскі сельсавет|Пудакоўскага сельсавета]] [[Хойніцкі раён|Хойніцкага раёна]] [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]], з 9 чэрвеня 1927 года [[Гомельская акруга|Гомельскай]] акругі БССР. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Чырвоны прамень», працавалі вятрак і кузня. 67 вяскоўцаў загінулі на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Паводле перапісу 1959 года ў Пудакове налічвалася 528 жыхароў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Паселіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Паселіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Хойніцкага раёна]] 2e3e6ncvjkiq1055rnmqph2tjr81lpw 0 248489 5122005 5039921 2026-04-06T00:46:16Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122005 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Лясок |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 35|lat_sec = 46 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 59|lon_sec = 10 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Хойніцкі |сельсавет = Стралічаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1516 год |ранейшыя імёны = Лыскоўшчына, сяло Лыскоўскае, Лыскоўцы, Liszkowsczyzna, Łyski |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243034174 }} {{значэнні|Спасылка=Лясок}} '''Лясо́к'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Liasok}}, {{lang-ru|Лесок}}) — былая [[вёска]] ў [[Хойніцкі раён|Хойніцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіла ў склад [[Стралічаўскі сельсавет|Стралічаўскага сельсавета]]. На тэрыторыі Палескага дзяржаўнага радыяцыйна-экалагічнага запаведніка. == Гісторыя == Найраней вёска згаданая ў лісце караля Жыгімонта Старога ад 14 мая 1516 года<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 9 (1511—1518). — Vilnius: Žara, 2002 [2004]. № 204</ref>, у якім засведчана: {{пачатак цытаты}}''Бил нам чолом арменин киевскии, толмач н(а)шь татарскии Макар Ивашкович и поведил перед нами, што мы перво сег(о) дали были ему землю пустовскую у Киевском повете в Белосороцкои волости на имя Лемешовщину, и пан воевода киевскии, пан Андреи Немирович, доведавши ся тог(о), иж тая земля шкодно отдати от замку н(а)шог(о), и против тог(о) дал ему в тои же волости Белосороцкои селище на имя Лынсковщину а землицу нагонную… Ино мы, з ласки н(а)шое… для его к нам верное службы, которую ж он нам заслуговал пилне ездячи до Орды частокрот в делех н(а)ших и земских и на его чоломбите то вчинили: тое селищо Лысковщину и землицу нагонную с пашными землями, и з сеножатми, и з лесы, и з бортною землею, и с озеры, и з реками, и з {{Падказка|езы|Пабудовы з колляў для лоўлі рыбы.}}, и з ловы звериными и пташными, и со всим с тым, што к тому с стародавна прислухало, потвержаем сим на(ш)им листом вечно ему самому и его жоне, и их детем и напотом будучим их щадком. А он мает нам с тог(о) земскую службу служити…''{{канец цытаты}} З памятнага запіса 1526 года ігумена Міхайлаўскага (Залатаверхага) манастыра ў Кіеве Макарыя даведваемся, што ён «''купилъ есми у Марка'' (папраўдзе: Макара) ''Орменина Киевского две {{Падказка|службе|Адзінка абкладання павіннасцямі. 1 служба прыходзілася на 2 двары і болей}}… Лысковщину а Погоны, дани идетъ: чотыри кади меду, а осмьдесятъ грошей серебра, бочка рыбы; а далъ есми за тое 5 копъ грошей и сорокъ копъ грошей Литовское личбы''»<ref>Акты, относящиеся к истории Западной России (далей: АЗР). Т. 2. (1506—1544). — С.-Петербург, 1848. С. 167—168</ref>. У грамаце 1543 г. караля Жыгімонта Старога сказана: «''Били намъ чоломъ игуменъ Филаретъ зо всими чернцы манастыря святого Михаила Золотоверхого, у Киеве, и поведили передъ нами, ижъ которыи две службе людей, на Припяти… на имя Лысковщину и Погонную купилъ игуменъ святого Михаила небожчикъ Макарей за сто копъ грошей Литовское монеты у толмача нашого Макара Орменина''…». Навошта зноў білі чалом, калі службы і так належалі манастыру? Справа ў тым, што праз нейкі час пасля набыцця прывілей на ўладанне і прадажныя лісты ваявода кіеўскі Андрэй Неміровіч «''до скарбу своего взялъ''», а прызначаны пазней ігумен Падапрысвет «''мешкавши съ полгода у манастыри, и утекъ прочь, и великие шкоды церкви Божьи починилъ, и тыи листы зъ собою побралъ, або ихъ неведомо где поделъ''». Але дзякуючы сведчанню спраўцы ваяводства Кіеўскага Андрэя Сангушкавіча і кіеўскіх зямян, неаднаразова бачыўшых арыгіналы дакументаў, кароль пацвердзіў манастыру яго права на валоданне Лыскаўшчынай і Пагонным<ref>АЗР. Т. 2. (1506—1544). — С.-Петербург, 1848. С. 394—396</ref>. Надалей у шматлікіх дакументах 1543—1685 гадоў сустракаем як «''службу Лысковщину''», так і «''село Лысковское''», «''село'' (таксама „''имене''“, „л''юди''“) ''Лысковцы''», «''dobra duchowne… Łyski''»<ref>Документальна спадщина Свято-Михайлівського Золотоверхого монастиря у Києві ХVІ-ХVІІІ ст. Зб. Док. — Київ, 2011. № 6, 10, 28, 289, 292, 299 і інш.</ref>. [[Файл:Радзін і Пагоннае на карце генштаба РККА Беларусі і Літвы. 1935 г.jpg|thumb|left|Хутары Ляскі на карце генштаба РККА Беларусі і Літвы. 1935 г.]]У тарыфах Кіеўскага ваяводства XVIII ст. паселішча не названа. На схематычным плане Рэчыцкага павета 1800 года, на «Военно-топографической карте Российской империи 1846—1863 гг.», складзенай пад кіраўніцтвам Ф. Ф. Шуберта і П. А. Тучкова, таксама не пазначана. Але хутар Лясок зноў бачым на карце «Генерального штаба РККА» 1931 года, а на карце 1935 года — хутары Ляскі. У 1931 годзе хутарцы ўступілі ў калгас. Напярэдадні Вялікай Айчыннай вайны ў Ляску налічвалася 18 двароў з 61 жыхаром. У маі 1943 года акупанты спалілі паселішча і забілі 5 чалавек<ref>Без срока давности. Беларусь: преступления нацистов и их пособников против мирного населения на оккупированной территории БССР в годы Великой Отечественной войны. Гомельская область. Сборник архивных документов и материалов / сост.: А. Р. Дюков, В. Д. Селеменев (рук.) [и др.]; редкол.: А. К. Демянюк [и др.]. — Минск: НАРБ; Москва: Фонд «Историческая память», 2021. С. 500</ref>. 10 вяскоўцаў загінулі на фронце. Паводле перапісу 1959 года, 96 жыхароў. Лясок уваходзіў у склад калгаса «Новае жыццё» (цэнтр — вёска Радзін). Да 8 студзеня 1987 года ўваходзіў у склад [[Радзінскі сельсавет|Радзінскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 8 студзеня 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>. На сёння паселішча не існуе. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == {{Крыніцы/ГВБ|2-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} [[Катэгорыя:Стралічаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Былыя населеныя пункты Хойніцкага раёна]] 87w8e5s0prqs5lmayr1rkzt5mr8oaf1 0 248565 5121992 5031834 2026-04-06T00:44:08Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5121992 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Будзішча}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Будзішча |вобласць = Гомельская |раён = Чачэрскі |сельсавет2 = Палескі }} '''Бу́дзішча'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Budzišča}}, {{lang-ru|Будище}}) — [[вёска]] ў [[Чачэрскі раён|Чачэрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Палескі сельсавет (Чачэрскі раён)|Палескага сельсавета]]. Знаходзіцца за 27 км на паўночны ўсход ад [[Чачэрск]]а, за 92 км ад [[Гомель|Гомеля]] і за 62 км ад чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]]. На рацэ [[Каўпіта (рака)|Каўпіце]], прытоку [[Беседзь|Бесядзі]]. Грунтавая дарога злучае Будзішчы з [[Валосавічы (Чачэрскі раён)|Валосавічамі]], а затым асфальтаваная з Чачэрскам. Лясной дарогай можна дабрацца ад [[Казацкія Балсуны|Казацкіх Балсуноў]]. Размешчана побач [[Беларуска-расійская граніца|дзяржаўнай мяжы Беларусі з Расіяй]], прымыкае да [[Чачэрскі біялагічны заказнік|Чачэрскага біялагічнага заказніка]]. Знаходзіцца ў зоне з правам на адсяленне ў сувязі з высокім узроўнем забруджвання глебы радыеактыўнымі ізатопамі пасля [[Чарнобыльская катастрофа|чарнобыльскай катастрофы]]. Сярэднегадавая эфектыўная доза радыяцыі ў гэтай зоне можа на 1 [[Зіверт (адзінка вымярэння)|мілізіверт (мЗв)]] перавышаць натуральны і тэхнагенны радыяцыйны фон. == Гісторыя == Заснавана ў XVIII стагоддзі перасяленцамі з суседніх вёсак, тады ж упершыню згадваецца як паселішча ў [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Рэчыцкім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Пасля [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай]] у 1772 годзе ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1880 годзе ў Будзішчы быў [[хлебазапасны магазін]], у 1884 — два [[Вятрак|ветракі]]. У 1897 годзе ў мястэчку працавалі школа, маслабойня, 3 ветракі. У 1907 годзе школу ў Будзішчы наведвала 67 вучняў. У 1930 годзе арганізаваны [[калгас]], працавалі ветраны [[млын]], кузня. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] акупаваны немцамі, але ў асноўным кантралявалася партызанамі. У 1943 годзе акупанты спалілі ў Будзішчы жывымі 26 чалавек, яшчэ 6 забілі, 7 вывезлі ў [[Германія|Германію]]. На франтах загінуў 91 аднавясковец. У баі пад Будзішчам загінула спецыяльны карэспандэнт «[[Камсамольская праўда|Комсомольской правды]]» [[Ліля Карастаянава|Лілія Карастаянава]], яна пахавана ў брацкай магіле ў цэнтры вёскі. Падчас [[Баявыя дзеянні|баявых дзеянняў]] інфраструктура і гаспадарка мястэчка значна пацярпелі. У 1926—1959 гадах цэнтр [[Будзішчанскі сельсавет|Будзішчанскага сельсавета]]. Да 1974 года вёска ўваходзіла ў склад [[Нісімкавіцкі сельсавет|Нісімкавіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнні выканаўчага камітэта Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 29 жніўня і 26 верасня 1974 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1974, № 34.</ref>. Планіроўку вёскі складаюць дзве паралельныя вуліцы, арыентаваныя з паўднёвага захаду на паўночны ўсход, злучаныя двума завулкамі. == Дэмаграфія == * 1765 год — 13 двароў * 1897 год — 1045 чалавек * 1959 год — 780 чалавек * 2010 год — 20 чалавек * 2023 год — 2 чалавекі == Славутасці == * [[Святая крыніца (Будзішча)]] — гідралагічны помнік прыроды мясцовага значэння. Шануецца мясцовымі жыхарамі як святая. == Вядомыя асобы == * [[Васіль Васілевіч Карпечанка]] (1925—2005) — беларускі паэт, празаік, перакладчык, публіцыст. * {{нп5|Яўген Іванавіч Афанасенка||ru|Афанасенко, Евгений Иванович}} (1914—1993) — савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч, дыпламат, міністр асветы [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|2-2}} * ОТЧИНА. Книга первая. Дед / А. Болотников. — М.: «Издательские решения». — ISBN 978-5-44-903742-8 == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Палескі сельсавет (Чачэрскі раён)}} [[Катэгорыя:Палескі сельсавет (Чачэрскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Чачэрскага раёна]] 2ds72ze77y9e9cfwk5i5c409cc4zthz 0 249029 5122292 5108301 2026-04-06T09:35:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122292 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Аляны |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 22|lat_sec = 02 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 05|lon_sec = 59 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гродзенская |раён = Ашмянскі |сельсавет2 = Барунскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242996989 }} '''Аля́ны'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Aliany}}, {{lang-ru|Оляны}}) — [[вёска]] ў [[Ашмянскі раён|Ашмянскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Барунскі сельсавет (Ашмянскі раён)|Барунскага сельсавета]]. == Назва == Фіксаваліся прозвішчы Алевіч ([[Індура]]), Аловіч (Шчучын), Алэйка ([[Германішкі (Воранаўскі раён)|Германішкі]])<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-8PNX?i=922&cc=4166194&cat=834219</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-DWP8-H?i=106&cat=741956</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS9M-P956-T?i=331&cat=1059116</ref>. Ёсць літоўскія ''Alis, Alaitis,'' латышскія ''Als, Ālis<ref>https://pavardes.lki.lt/?pv=fe84d03c5f3984bddaac1f1d5758352d</ref>''<ref>https://uzvardi.lv/surname/770233 https://uzvardi.lv/surname/822024</ref>''.'' Аснова ''Al''- выкарыстоўвалася ў старажытных балцка-літоўскіх двухасноўных імёнах<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 74.</ref>. == Гісторыя == У 1569 годзе вёска згадваецца як каралеўская ўласнасць у Ашмянскім старостве Віленскага ваяводства [[ВКЛ]]. У 1782 годзе тут, ва ўладанні ашмянскай суддзёўны Важынскай, была «ўзнесена» капліца, але праз паўстагоддзя яна ўжо не дзейнічала. [[Файл:Alany, Važynski. Аляны, Важынскі (B. Tamaševič, 1896).jpg|thumb|left|Аляны, сядзіба Важынскіх, мал. 1896]] Калі пасля падаўлення паўстання 1831 г. пан Парфірый Важынскі быў сасланы ў [[Сібір]], ён даў зарок пабудаваць, а дакладней — адрадзіць, у сваім маёнтку капліцу, калі вернецца на радзіму. Адбылося гэта толькі праз 25 гадоў, але абяцанне сваё пан Важынскі выканаў. Так на мясцовых могілках з’явілася каменная капліца ў стылі класіцызм. У алянскім палацы Важынскіх здаўна знаходзілася копія [[абраз Маці Божай Барунскай|абраза Маці Божай Барунскай]], па легендзе, калі царскія ўлады вырашылі зачыніць барунскі кляштар, Важынскія замянілі арыгінал на копію. У 1926 г. абраз быў вернуты ў касцёл, у 1927 г. рэстаўрыраваны віленскай мастачкай Г. Шрамоўнай. Капліца спачатку была прыпісана да ашмянскай парафіі, але пасля паўстання 1863 г. яна была зачынена і пакінута. «За польскім часам» капліца адрадзілася і належала да барунскай парафіі. Зараз яна знаходзіцца ў зруйнаваным стане. Да 2 снежня 1961 года вёска ўваходзіла ў склад [[Павяжынскі сельсавет|Павяжынскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 2 снежня 1961 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 2 (961).</ref>, да 17 студзеня 1969 года — у склад [[Куцавіцкі сельсавет|Куцавіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 17 студзеня 1969 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1969, № 9 (1239).</ref>. == Славутасці == Капліца ўзведзена з бутавага каменю з атынкаванымі ўстаўкамі з цэглы. Уяўляе сабою атынкаваны знутры зальны аб’ём са слаба выяўленым трансептам, яго тарцы — як галоўны, так і алтарны фасады — завяршаліся трохвугольнымі франтонамі. Кампазіцыю капліцы ўвенчвала, магчыма, толькі сігнатурка. Пад капліцай зроблены склеп-пахавальня. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|9-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Барунскі сельсавет (Ашмянскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Барунскі сельсавет (Ашмянскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ашмянскага раёна]] qszvx9vdxkbg0zwqhjnjvraui0um17c 0 249037 5122298 4908973 2026-04-06T09:36:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122298 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Гарэцкаўшчына |вобласць = Гродзенская |раён = Ашмянскі |сельсавет2 = Барунскі }} '''Гарэ́цкаўшчына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Hareckaŭščyna}}, {{lang-ru|Горецковщина}}) — [[вёска]] ў [[Ашмянскі раён|Ашмянскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Барунскі сельсавет (Ашмянскі раён)|Барунскага сельсавета]]. == Гісторыя == У 1558 годзе [[Багдан Паўлавіч Сапега]] заснаваў маёнтак Багданаў, у які ўвайшла сядзіба Гарэцкаўшчына. У 1602 годзе фальварак Гарэцкаўшчына ў складзе маёнтка [[Павел Стэфан Сапега|Паўла Стафана Сапегі]]. У 1638 годзе ўласнасць Казіміра Сапегі. Да 30 мая 1988 года вёска ўваходзіла ў склад [[Семярніцкі сельсавет|Семярніцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 30 мая 1988 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1989, № 22 (1972).</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|9-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Барунскі сельсавет (Ашмянскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Барунскі сельсавет (Ашмянскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ашмянскага раёна]] qe7yuz3z673v0q5n7aqt7cg8akszq31 0 249120 5122303 5103277 2026-04-06T09:36:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122303 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Даржы (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Доржы |выява = Вёска Даржы (01).jpg |подпіс = |вобласць = Гродзенская |раён = Ашмянскі |сельсавет = Граўжышкоўскі }} '''До́ржы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Doržy}}, {{lang-ru|Доржи}}) — [[вёска]] ў [[Ашмянскі раён|Ашмянскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Граўжышкоўскі сельсавет|Граўжышкоўскага сельсавета]]. == Назва == Фіксавалася старое літоўскае прозвішча Дорж<ref>https://www.epaveldas.lt/preview?id=1349%2F1%2F11</ref>, ёсць сучаснае ''Daržys''<ref>https://pavardes.lki.lt/?pv=088bc182dc517f6163617c3f6ff9d493</ref>. == Гісторыя == У XVI ст. сяло ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]. У 1562 годзе ўласнасць М. Сапяжанкі, жонкі А. Корсака, якая аддала сваю частку Гальшан А. Валовічу за маёнтак Доржы. У 1610 годзе ўласнасць {{нп5|Ян Мікалай Корсак|Яна Корсака|pl|Jan Mikołaj Korsak Zaleski}}. У 1786 годзе [[Адам Корсак]] пабудаваў на сродкі віленскага біскупа [[Ігнацы Якуб Масальскі|Ігнацы Якуба Масальскага]] драўляны касцёл. У XIX ст. вёска цэнтр маёнтка ў [[Ашмянскі павет (Расійская імперыя)|Ашмянскім павеце]] Віленскай губерні Расійскай імперыі. == Вядомыя асобы == * [[Юзэфа Віктараўна Ждановіч]] (1912 — ?) — беларуская народная казачніца. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|9-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Граўжышкоўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Граўжышкоўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ашмянскага раёна]] l1rc687g8kjq9ubingygonkhuw4u7f8 0 249759 5122173 5119364 2026-04-06T08:50:46Z Peisatai 111348 /* Назва */ не трэба сунуць, абы загрувасціць. 5122173 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |беларуская назва = Лінава |статус = аграгарадок |герб = |сцяг = |гімн = |дата заснавання = |першае згадванне = 1563 |статус з = |вобласць = Брэсцкая |раён = Пружанскі |сельсавет = Лінаўскі |гарадскі савет = |від главы = |глава = |плошча = |вышыня цэнтра НП = 170 |унутраны падзел = |насельніцтва = 1691 |год перапісу = 2010 |нацыянальны склад = |двароў = |Крыніца колькасці двароў = |паштовы індэкс = 225149<ref>{{Спасылка|url = http://zip.belpost.by/street/linovo-brest-pruzhanskiy-linovskiy|загаловак = Алфавитный список улиц по Линово|выданне = Пружанский район|выдавецтва = [[Белпошта]]|дата = 28 кастрычніка 2011|мова = ru}}{{Недаступная спасылка}}</ref> |КААТА = 1256835021 |выява = |подпіс = |lat_deg = 52 |lat_min = 28 |lat_sec = 28 |lon_deg = 24 |lon_min = 31 |lon_sec = 5 |катэгорыя ў Commons = Linava |сайт = |OpenStreetMap = 242985324 }} '''Лі́нава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Ліно́ва'''</ref> ({{lang-be-trans|Linava}}, {{lang-ru|Линово}}) — [[аграгарадок]] у [[Пружанскі раён|Пружанскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Лінаўскі сельсавет|Лінаўскага сельсавета]]. == Назва == У гэтым рэгіёне фіксавалася [[Косава (горад)|косаўскае]] прозвішча Лін, было далейшае слонімскае Ліноўскі<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-4WMF?i=198&cat=1054770&cc=4166194</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-C9T3-L9MK-9?i=585&cat=2356543</ref>. Засведчанае віленскае Лінэйка<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS9S-K36Q-F?cat=1647808&i=426&lang=pl</ref>. Ёсць літоўскія ''Linas, Linionis'', латышскія ''Lins,'' ''Līnis''<ref>https://pavardes.lki.lt/?pv=edc66028445f916bbb6f9c30faf1432a</ref><ref>https://uzvardi.lv/surname/798601</ref>. Аснова ''Lin''- выкарыстоўвалася ў старажытных балцка-літоўскіх двухасноўных імёнах<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 108.</ref>. Паралельна, існуюць тапонімы [[:ru:Линово (Псковская область)|Линово]] ў Пскоўскай вобласці, а на тэрыторыі Ўкраіны - [[:uk:Линове|Линове]] ў Сумскай, [[:uk:Линовиця|Линовиця]] ў Чарнігаўскай. == Гісторыя == Першыя згадкі пра вёску Лінава адносяцца да часоў [[ВКЛ]], калі яна з [[Лінаўскае войтаўства|аднайменным войтаўствам]] уваходзіла ў склад [[Кобрынская эканомія|Кобрынскай эканоміі]] [[Падляшскае ваяводства (1513—1795)|Падляскага ваяводства]]. Паводле рэвізіі [[Дзмітрый Сапега|Дзмітрыя Сапегі]] [[1563]] года вёска мела 49 [[валока]]ў. [[Войтаўства]] складалася з вёсак Лінава, [[Сланімцы]], [[Гарадняны (Пружанскі раён)|Гарадняны]], [[Альшаны (Пружанскі раён)|Альшаніца]], Машчоны і Абшар<ref name="gskp">{{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|XV-II|230}}</ref>. У 1567 уладальнікамі Лінава называюцца Ізбіцкія, аднак неўзабаве яны былі пазбаўлены правоў на маёнтак, які стаў каралеўскім уладаннем у складзе [[Ключ, маёнтак|Пружанскага ключу]]. Пасля [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] маёнтак Лінава, які меў 4 тыс. дзесяцінаў зямлі, увайшоў у склад [[Пружанскі павет (Расійская імперыя)|Пружанскага павета]] [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]], цэнтр [[Лінаўская воласць|воласці]]. Расійская імператрыца [[Кацярына II]] падарыла гэтыя землі генералу [[Пётр Румянцаў-Задунайскі|Пятру Румянцаву]], нашчадкі якога неўзабаве па яго смерці распрадалі маёнткі розным уласнікам. Лінава з хутарам Ізабелін і ўрочышчам Ператэсы набыў Вінцэнт Трэмбіцкі (1762—1842) гербу «[[Слепаўрон]]», былы прэзідэнт судоў [[Пружанскі павет (Расійская імперыя)|Пружанскага павета]], галоўны кобрынскі [[лоўчы]] і [[камергер|шамбелян]] апошняга караля Рэчы Паспалітай [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста]]<ref name="aftanazy64">{{кніга|аўтар = [[Раман Афтаназы|Roman Aftanazy]].|частка = [http://orda.of.by/.lib/aftanazy/rezyd/t2/65 Linowa]|загаловак = [[Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej]]|месца = [[Уроцлаў|Wrocław]]|выдавецтва = [[Асалінеюм|Zakład Narodowy imienia Ossolińskich]]|год = 1992|том = 2. Województwa Brzesko-Litewskie, Nowogródzkie|старонкі = 64|isbn = 9788304037014}}</ref>. Тут было 52 двары, 751 мяшканец, 898 дзесяцін зямлі<ref name="gskp" />. Вінцэнт з жонкай Ізабелай з Пашкоўскіх заснавалі каля вёскі [[Палацава-паркавы комплекс Трэмбіцкіх|сядзібу]]. Пасля іх маёнтак перайшоў да сына Багуслава (1804—1896), пасля да яго сына Уладзіслава (1845—1907). У 1890 годзе зямельныя ўладанні маёнтку складалі 1970 дзесяцінаў<ref>{{Крыніцы/Федорук. Старинные усадьбы Берестейщины|артыкул = [http://orda.of.by/.add/gallery.php?internacio/manor_main/art/sub Линово]|старонкі = 285}}</ref>. Апошнім уладальнікам Лінава быў Казімір Трэмбіцкі, які перабудаваў родавую сядзібу. У 1903 у вёсцы атрымалі магчымасць сяліцца [[яўрэі]], у 1913 ім належалі ўсе 8 бакалейных шапікаў і шынок<ref>{{cite web|date = 15 лютага 2012|url = http://rujen.ru/index.php/%D0%9B%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE|title = Линова|work = Российская еврейская энциклопедия|language = ru|access-date = 15 ліпеня 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20160304063039/http://rujen.ru/index.php/%D0%9B%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE|archive-date = 4 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. За [[Другая Рэч Паспалітая|польскім]] часам — мястэчка, сядзіба [[гміна Лінова|гміны]] ў [[Пружанскі павет (1921—1940)|Пружанскім павеце]] [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]<ref>{{cite web | url = http://www.radzima.net/be/miejsce/linowo_3.html| title = Linowo, вёска| publisher = Radzima.net| date = 15 лютага 2012}}</ref>. У [[1939]] годзе [[Уз’яднанне Заходняй Беларусі з БССР|ўключаныя ў склад БССР]], з 1940 — Цэнтр [[Лінаўскі сельсавет|сельсавета]]. У чэрвені 1941 года занятае [[Трэці рэйх|нацысцкімі]] войскамі, тут размяшчалася ўправа [[Украінская дапаможная паліцыя|ўкраінскай паліцыі]]. Было створанае [[Лінаўскае гета|гета]], арганізаваны [[юдэнрат]]. Улетку [[1942]] года гета было ліквідавана, амаль усе яго насельнікі былі расстраляныя. У 1987 годзе да вёскі Лінава 1 была далучана суседняя вёска [[Лінава 2]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 16 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>. == Насельніцтва == * 2010 год — 1691 чалавек * 1999 год — 1786 чалавек == Транспарт == [[Аранчыцы (станцыя)|Чыгуначная станцыя Аранчыцы]] на лініі [[Баранавічы]] — [[Брэст]]. Побач з вёскай праходзіць [[аўтамабільная дарога]] {{Код дарогі|Дарога Р81, Беларусь|Р81|red|white}} [[Пружаны]] — [[Беларуска-польская граніца|мяжа Рэспублікі Польшча]]. == Турыстычная інфармацыя == === Страчаная спадчына === * [[Ліноўскі касцёл|Драўляны касцёл]] 1936 г. Разбураны ў 1995 == Вядомыя асобы == * {{нп5|Бесі Абрамовіч Хілман||en|Bessie Abramowitz Hillman}} (1889—1970) — амерыканская прафсаюзная дзяячка. * [[Мікола Папека]] (нар. 1961) — беларускі [[паэт]], пчаляр. == Гл. таксама == * [[Сядзібна-паркавы комплекс Трэмбіцкіх (Інтэрнацыянальны)|Сядзіба Трэмбіцкіх «Лінова»]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|4-2}} * {{Крыніцы/БелЭн|9}} * {{кніга|аўтар = [[Яўген Рапановіч|Рапановіч, Я. Н.]]|загаловак = Слоўнік назваў населеных пунктаў Брэсцкай вобласці|адказны = Рэд. П. П. Шуба|месца = {{Мн.}}|выдавецтва = [[Навука і тэхніка]]|год = 1980|старонак = 176}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Linava}} * {{Радзіма майго духу|linova}} * [http://globustut.by/linovo/index.htm Фатаздымкі]{{ref-ru}} на «[[Глобус Беларусі|Глобусе Беларусі]]» * [http://rujen.ru/index.php/%D0%9B%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE Расійская яўрэйская энцыклапедыя] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304063039/http://rujen.ru/index.php/%D0%9B%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE |date=4 сакавіка 2016 }}{{ref-ru}} * [http://www.linovo.by/ Лінава і наваколле] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141013223119/http://www.linovo.by/ |date=13 кастрычніка 2014 }} {{Лінаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёна]] [[Катэгорыя:Лінаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Лінава| ]] m7ym74xer0fefnvqsqvtofvmtid9mmb 0 250222 5122299 4909496 2026-04-06T09:36:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122299 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Дайнава}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Дайнава |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гродзенская |раён = Воранаўскі |сельсавет = Бастунскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 42 |год перапісу = 2014 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Дайнава́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dajnava}}, {{lang-ru|Дайнова}}) — [[вёска]] ў [[Воранаўскі раён|Воранаўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Бастунскі сельсавет|Бастунскага сельсавета]]. За 9 км на паўднёвы ўсход ад [[Воранава]], на аўтадарозе [[Тракелі (Воранаўскі раён)|Тракелі]]—Воранава. 42 жыхары (2014). == Гісторыя == Паводле летапісу «Манумента Германіка» вядома з 1217 г. гістарычная вобласць (зямля) [[Дайнова]], заселеная яцвяжскім племем. 3 1259 г. цэнтр княства ў складзе дзяржавы [[Міндоўг]]а. У 1270 г. Дайноўскім княствам валодаў вялікі князь літоўскі [[Трайдзень]]. У 1323 г. [[Гедымін]] перанес сталіцу княства ў [[Ліда|Ліду]], утварылася Лідскае княства, пры [[Вітаўт|Вітаўце]] ў канцы 14 ст. ўключанае ў склад Віленскага княства [[ВКЛ]]<ref>Гарады і вёскі Беларусі…</ref>. Аднак агульнага меркавання пра лакалізацыю тагачаснай Дайнавы няма. У 1583 г. сяльцо ў маёнтку Жыжма, уласнасць М. Радзівіла, потым яго служэбніка Мікалая Кунеўскага. Пасля 3-га падзелу Рэчы Паспалітай (1795) у складзе Расійскай імперыі, у Віленскай, з 1797 г. Літоўскай, з 1801 г. Гродзенскай, з 1842 г. Віленскай губернях. У сярэдзіне 19 ст. вёска ў маёнтку Тракелі ў Жырмунскай вол. Лідскага павета Віленскай губ., уласнасць Вольскага, у 1864 г. 38 рэвізскіх душ. Паводле перапісу ў канцы 19 ст. 22 двары, 167 жыхароў, у 1908 г. 10 двароў, 153 жыхары, 200 дзес. надзелаў, 28 коней. 3 1921 г. ў складзе Польшчы, у Жырмунскай гміне Лідскага павета Навагрудскага ваяв., 28 двароў, 133 жыхары. 3 лістапада 1939 г. ў БССР. 3 4.12.1939 г. ў Баранавіцкай вобласці, з 15.1.1940 г. ў Лідскім раёне, з 12.10.1940 г. ў Тракельскім с/с. З канца чэрвеня 1941 г. да сярэдзіны ліп. 1944 г. акупіравана нацыстамі. 3 20.4.1944 г. ў Гродзенскай вобласці, з 3.4.1959 г. ў Воранаўскім раёне, з 19.4.1973 г. ў Бастунскім с/с. 3 1948 г. ў калгасе імя Молатава (30 гаспадарак), пачатковая школа. У 1960 г. 148 жыхароў, у 1989 г. 38 двароў, 91 жыхар, у саўгасе «Тракельскі», ферма, магазін. У 2014 г. ў складзе СВК «Тракельскі». == Насельніцтва == * 2004 — 28 гаспадарак, 73 жыхары * 2014 — 18 гаспадарак, 42 жыхары == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|9-1}} {{Бастунскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Бастунскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Воранаўскага раёна]] a9t6zix4qjk32ai5t0wcayruhhnaxd5 0 250239 5122295 5052728 2026-04-06T09:35:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122295 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Больцінікі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = 01208 Bolteniki 05 05.JPG |подпіс = Сядзіба, [[Бальценіцкі парк]] |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 14|lat_sec = 21.27 |lon_dir = |lon_deg = 25|lon_min = 18|lon_sec = 2.06 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гродзенская |раён = Воранаўскі |сельсавет = Беняконскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 302 |год перапісу = 2014 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Boĺciniki |сайт = |мова сайта = |OpenStreetMap = 242988978 }} '''Бо́льцінікі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Boĺciniki}}, {{lang-ru|Больтиники}}) — [[вёска]] ў [[Воранаўскі раён|Воранаўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Беняконскі сельсавет|Беняконскага сельсавета]]. За 15 км на паўночны ўсход ад Воранава, 4 км ад чыгуначнай станцыі Беняконі, каля р. [[Жыжма]], на аўтадарозе Беняконі—Паляцкішкі. 302 жыхары (2014). == Назва == Ёсць заходнелітоўскі тапонім ''[[:lt:Baltininkai|Baltininkai]]''. Згодна з географам В. Жучкевічам, назва ад прозвішча Больціс<ref>{{крыніцы/Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии|}}</ref>. == Гісторыя == Вядомы з XVI ст. Каля 1514 г. згадваецца як Больцінішскія людзі, уласнасць земскага харужага Д. Скіландзевіча. Да 1549 маёнтак належаў Л. Кандратовічу, потым Міхнавічам, слонімскаму харужаму М. Сакалоўскаму. У 1567 маёнтак Луцкага кашталяна М. Казінскага, які выстаўляў у войска 2 кані. У 1690 два аднайменныя маёнткі ў Беняконскай парафіі Лідскага павета ВКЛ, належалі С. Храптовічу. У 1738 згадваецца як цэнтр парафіі Радунскага каталіцкага дэканата. Пасля 3-га падзелу Рэчы Паспалітай (1795) у складзе Расійскай імперыі, у Віленскай, з 1797 — Літоўскай, з 1801 — Гродзенскай, з 1842 — Віленскай губернях. У 1-й пал. ХІХ ст. ўладанне Путкамераў, дзе часта бываў польскі паэт [[А. Міцкевіч]]. У 2-й пал. ХІХ ст. цэнтр сельскай грамады Беняконскай воласці, у 1870 г. 250 сялян-уласнікаў, 93 дзяржаўных сялян, 3 аднадворцы. Паводле перапісу ў 1897 годзе ў вёсцы 48 жыхароў, у 1905 — у маёнтку 3 жыхары. 3 1921 г. ў складзе Польшчы, фальварак у Беняконскай гміне Лідскага павета Навагрудскага ваяв., 7 двароў, 96 жыхароў. 3 лістапада 1939 г. ў БССР. 3 15.1.1940 г. ў Воранаўскім раёне Баранавіцкай вобл., з 12.10.1940 г. ў Беняконскім сельсавеце, 7 двароў, у 1940 г. 89 жыхароў. 3 1940 г. ў калгасе імя Варашылава. З канца чэрвеня 1941 да сярэдзіны ліпеня 1944 акупіравана нацыстамі. 3 20.9.1944 г. ў Гродзенскай вобл. У 1970 цэнтр калгаса імя Ю. А. Гагарына, пачатковая школа, клуб, бібліятэка, магазін. == Насельніцтва == * 1960 — 118 жыхароў * 1970 — 46 двароў, 147 жыхароў * 2004 — 86 гаспадарак, 269 жыхароў * 2014 — 94 гаспадаркі, 302 жыхары == Інфраструктура == Фельчарска-акушэрскі пункт, сельскі Дом культуры, дзіцячы сад, бібліятэка, аддзяленне сувязі, магазін (2014). == Славутасці == [[Файл:01215_Bolteniki_05_05.JPG|thumb|left|Бальценіцкі парк]] * Сядзібны дом Путкамераў (пачатак [[ХХ стагоддзе|ХХ стагоддзя]]), вул. Азёрная, 1 — {{ГККРБ 4|413Г000689}} * [[Бальценіцкі парк|Фрагменты парку «Бальценікі»]] ([[ХІХ стагоддзе]]) — {{ГККРБ 4|412Г000126}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|9-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Boĺciniki}} {{Беняконскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Беняконскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Воранаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Больцінікі| ]] 2q8gndpjoq43qemnt8plh8hbech8v8i 0 250246 5122300 4909516 2026-04-06T09:36:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122300 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Дайнава}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Дайнава |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гродзенская |раён = Воранаўскі |сельсавет = Беняконскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Дайнава́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dajnava}}, {{lang-ru|Дайнова}}) — [[вёска]] ў [[Воранаўскі раён|Воранаўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Беняконскі сельсавет|Беняконскага сельсавета]]. За 5 км на паўночны ўсход ад Воранава, 66 гаспадарак, 171 жыхар (2014). == Гісторыя == Вядома з 18 ст. як вёска ў складзе маёнтка Германішкі ў [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскім павеце]] Віленскага ваяводства [[ВКЛ]]. У 1790 г. ўладанне віленскага біскупа [[Ігнацы Масальскі|Ігнацы Масальскага]], 11 дымоў, 65 душ сялян, 23 кані, 28 валоў, 18 валок зямлі. Пасля 3-га падзелу Рэчы Паспалітай (1795) у складзе Расійскай імперыі, у Віленскай, з 1797 г. Літоўскай, з 1801 г. Гродзенскай, з 1842 г. Віленскай губернях. У 2-й пал. 19 — пач. 20 ст. у Седліскай воласці [[Ашмянскі павет (Расійская імперыя)|Ашмянскага павета]] Віленскай губерні, уладанне барона Лефорта, у 1870 г. 96 рэвізскіх душ сялян. У канцы 19 ст. школа граматы. З 1921 г. у складзе Польшчы, у Седліскай гміне [[Валожынскі павет|Валожынскага павета]] Навагрудскага ваяв., 53 двары, 275 жыхароў. З лістапада 1939 г. у БССР. 3 4.12.1939 г. у Баранавіцкай вобласці, з 15.1.1940 г. у Воранаўскім раёне, з 12.10.1940 г. у [[Ромуцеўскі сельсавет|Ромуцеўскім сельсавеце]], 106 двароў, у 1940 г. 490 жыхароў. Да 16 ліпеня 1954 года вёска ўваходзіла ў склад Ромуцеўскага сельсавета, да 29 красавіка 1960 года — у склад Беняконскага сельсавета<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 29 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 16.</ref>, да 17 красавіка 1964 года — у склад [[Воранаўскі сельсавет|Воранаўскага сельсавета]], да 11 лютага 1972 года знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Воранаўскага пассавета<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 лютага 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 8 (1346).</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|9-1}} {{Беняконскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Беняконскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Воранаўскага раёна]] aurlalteml9nlmfsr1p13pu8kuyjpmy 0 250275 5122311 4909545 2026-04-06T09:37:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122311 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Сурканты |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 57|lat_sec = 03 |lon_dir = |lon_deg = 24|lon_min = 58|lon_sec = 54 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гродзенская |раён = Воранаўскі |сельсавет = Больцішскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 33 |год перапісу = 2013 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 2092753471 }} '''Сурканты́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Су́рканты'''</ref> ({{lang-be-trans|Surkanty}}, {{lang-ru|Сурконты}}) — [[вёска]] ў [[Воранаўскі раён|Воранаўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Больцішскі сельсавет|Больцішскага сельсавета]]. 15 гаспадарак, 33 жыхары (2013). == Гісторыя == Вядомы з XVI ст. У 1567 г. сяло ў [[Лідскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Лідскім павеце]] Віленскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага, шляхецкая ўласнасць; маёнтак, уласнасць Лідскага зямяніна Андрэя Мікалаевіча, які ставіў у войска 1 каня. У 1690 г. ўладанне Суркантаў. Пасля 3-га падзелу Рэчы Паспалітай (1795) у складзе Расійскай імперыі, у Віленскай, з 1797 г. Літоўскай, з 1801 г. Гродзенскай, з 1842 г. Віленскай губернях. У сярэдзіне ХІХ ст. ваколіца ў Радунскай воласці [[Лідскі павет (Расійская імперыя)|Лідскага павета]] Віленскай губерні, у складзе дзяржаўнага маёнтка Эйшышкі; 6 рэвізскіх душ аднадворцаў. У 1905 г. 240 дзесяцін зямлі. 3 1921 г. ў складзе Польшчы, аколіца ў Радунскай гміне [[Лідскі павет (1921—1940)|Лідскага павета]] Навагрудскага ваяводства. 3 лістапада 1939 г. ў БССР. 3 15.1.1940 г. ў [[Радунскі раён|Радунскім раёне]] Баранавіцкай вобласці, з 12.10.1940 г. ў [[Слабодкаўскі сельсавет (Воранаўскі раён)|Слабодкаўскім сельсавеце]]. З канца чэрвеня 1941 г. да сярэдзіны ліпеня 1944 г. акупіраваны нацыстамі. 23.8.1944 г. на хутары быў акружаны атрад «Котвіча» (Мацея Калянкевіча, падпалкоўніка польскай арміі) з [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]]. У баі з ротай 3-га батальёна [[НКУС]] атрад быў ліквідаваны. Яны страцілі 57 чалавек, у тым ліку М. Калянкевіча, 6 ручных кулямётаў, 3 аўтаматы, 22 вінтоўкі, радыёстанцыю і інш. У гэтым баі загінуў камандзір роты НКУС старшы лейтэнант П. Карняйкоў. 3 25.12.1962 г. у Воранаўскім раёне, з 11.1.1972 г. у [[Старасмільгінскі сельсавет|Старасмільгінскім]], з 24.4.1978 г. у [[Больцішскі сельсавет|Больцішскім]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 24 красавіка 1978 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1978, № 16 (1570).</ref> сельсаветах, у калгасе «Праўда», працавала ферма. У 2014 г. ў складзе СВК «Больцішкі». == Насельніцтва == * 1897 — 134 чал., 25 двароў. * 1905 — 161 чал. * 1921 — 81 чал., 17 двароў. * 1940 — 166 чал. * 1960 — 122 чал. * 1970 — 105 чал. * 2004 — 47 чал., 19 гаспадарак. * 2013 — 33 чал., 15 гаспадарак. == Страчаная спадчына == [[Файл:Surkonty, Voranava District, Belarus - Polish cemetery.jpg|thumb|Могілкі жаўнераў Арміі Краёвай, 2016.]] * Могілкі жаўнераў Арміі Краёвай, знішчаны 25 жніўня 2022 года<ref>[https://glosznadniemna.pl/57767/pilne-w-tej-chwili-jest-rownany-z-ziemia-cmentarz-zolnierzy-armii-krajowej-w-surkontach/?fbclid=IwAR1_G6BhP5A4B3xle5cpAhJW5dINMHEwiX3cRpsBKPALAzQ0eKzg_aJRlyc glosznadniemna.pl]</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|9-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Больцішскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Больцішскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Воранаўскага раёна]] h2llmatajrovdslsod3sbaqzwv7cpi9 0 250314 5122305 4982329 2026-04-06T09:36:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122305 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Доцішкі |вобласць = Гродзенская |раён = Воранаўскі |сельсавет = Доцішскі |насельніцтва = 552 |год перапісу = 2014 }} '''До́цішкі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dociški}}, {{lang-ru|Дотишки}}) — вёска ў [[Воранаўскі раён|Воранаўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Цэнтр [[Доцішскі сельсавет|Доцішскага сельсавета]]. Размяшчаецца за 28 км на паўднёвы захад ад Воранава, каля шашы [[Радунь]]—[[Эйшышкі]]. 212 двароў, 552 жыхары (2014). == Гісторыя == Вядомы з 16 ст. У 1561 г. згадваецца як маёнтак Эйшышскага харужага Яна Аўсяніна, які выстаўляў у войска 1 каня. У 1567 г. маёнткам валодала харужыная Эйшышская Ганна Юндзілаўна. Пасля 3-га падзелу Рэчы Паспалітай (1795) у складзе Расійскай імперыі, у Віленскай, з 1797 г. Літоўскай, з 1801 г. Гродзенскай, з 1842 г. Віленскай губернях. У сярэдзіне 19 ст. вёска і маёнтак у Лідскім павеце Віленскай губ. 3 1861 г. ў школе працаваў беларускі паэт [[Ф. Багушэвіч]]. Школу ўтрымліваў уласнік маёнтка А. 3вяровіч, удзельнік паўстання 1863 г., які 12.7.1863 г. ў баі каля Доцішак быў паранены. У 1870 г. 63 рэвізскія душы. Паводле перапісу ў 1897 г. вёска, 21 двор, 167 жыхароў; у 1908 г. 11 двароў 133 жыхары, 165,5 дзес. зямлі, 28 коней; у маёнтку 9 жыхароў, 440 дзес. зямлі, уласнасць Кунцэвіча. 3 1921 г. ў складзе Польшчы, у Эйшышскай гміне Лідскага павета Навагрудскага ваяводства, вёска, 16 двароў, 78 жыхароў; калонія, 20 двароў, 146 жыхароў. 3 лістапада 1939 г. у [[БССР]]. 3 4.12.1939 г. у [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]], з 15.1.1940 г. у [[Радунскі раён|Радунскім раёне]], з 12.10.1940 г. у [[Чыжунскі сельсавет|Чыжунскім сельсавеце]], у вёсцы 92 жыхары, на хутары 159 жыхароў. З канца чэрвеня 1941 г. да сярэдзіны ліпеня 1944 г. акупіраваны нямецка-фашысцкімі захопнікамі. 3 20.9.1944 г. у Гродзенскай вобл. У 1944—1946 гг. у акцыях атрадаў [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]] на тэрыторыі сельсавета загінулі 3 чал. 3 1950 г. у калгасе імя Будзённага. 3 1951 г. пачатковая школа, з 1955 г. няпоўная сярэдняя школа. 3 25 снежня 1962 г. у Воранаўскім раёне. 3 1958 г. пасля ўзбуйнення ў калгасе «За Радзіму». 3 11 лютага 1972 г. цэнтр Доцішскага сельсавета<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 лютага 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 8 (1346).</ref>, фельчарска-акушэрскі пункт, 8-гадовая школа, клуб, бібліятэка, аддзяленне сувязі, швейная майстэрня, магазін. 3 2000 г. ў СВК «Ніва», з 2003 г. ў СВК «Доцішкі», у 2004 г. далучаны СВК «Нача-Агра». У 2004 г. 182 гаспадаркі, 460 жыхароў, базавая школа, сельскі клуб, фельчарска-акушэрскі пункт, дзіцячы сад, 2 комплексныя прыёмныя пункты, музычная школа, аддзяленне сувязі, сталовая, магазін, ферма. == Насельніцтва == * 1960 год — 239 жыхароў * 1970 год — 263 жыхары * 2004 год — 460 жыхароў * 2014 год — 552 жыхары == Інфраструктура == Сярэдняя школа, дзіцячы яслі-сад, Дом культуры, бібліятэка, комплексны прыёмны пункт, аддзяленне сувязі, філіял ААТ «ААБ Беларусбанк», магазін, закусачная (2014). == Славутасці == [[Файл:Church_in_Dociszki,_Voranava_District,_Belarus.jpg|thumb|Касцёл Божай Міласэрнасці.]] * Помнік на брацкай магіле савецкіх воінаў. * [[Касцёл Божай Міласэрнасці (Доцішкі)|Касцёл Божай Міласэрнасці]] (1997). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|9-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Доцішскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Доцішскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Воранаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Доцішкі| ]] 7fr3utop9att7ygjfy7o3qdns500zx8 0 250329 5122313 4909597 2026-04-06T09:38:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122313 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Юрэлі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 08|lat_sec = 00 |lon_dir = |lon_deg = 24|lon_min = 53|lon_sec = 56 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гродзенская |раён = Воранаўскі |сельсавет = Доцішскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 27 |год перапісу = 2014 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242987980 }} '''Юрэ́лі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Jureli}}, {{lang-ru|Юрели}}) — [[вёска]] ў [[Воранаўскі раён|Воранаўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Доцішскі сельсавет|Доцішскага сельсавета]]. За 51 км на захад ад Воранава, на р. [[Радунька]]. == Гісторыя == Вядомы з канца 17 ст. як паселішча татараў у Лідскім павеце Віленскага ваяв. ВКЛ, уладанне Якуба Табелевіча (1690). Пасля 3-га падзелу Рэчы Паспалітай (1795) у складзе Расійскай імперыі, у Віленскай, з 1797 г. Літоўскай, з 1801 г. Гродзенскай, з 1842 г. Віленскай губернях. У 2-й пал. 19 ст. вёска ў Радунскай вол. Лідскага павета Віленскай губ., у 1870 г. 8 рэвізскіх душ казённых сялян-аднадворцаў. Паводле перапісу ў 1897 г. фальварак, 16 жыхароў; у 1905 г. ваколіца, 83 жыхары, 131 дзес. зямлі. 3 1921 ў складзе Польшчы, у Лідскім павеце Навагрудскага ваяв., ваколіца ў Эйшышыскай гміне, 15 двароў, 114 жыхароў. 3 лістапада 1939 г. ў БССР. 3 4.12.1939 г. ў Лідскім павеце Баранавіцкай вобл., з 15.1.1940 г. ў Радунскім раёне. З канца чэрвеня 1941 г. да сярэдзіны ліпеня 1944 г. акупіравана нацыстамі. 3 20.9.1944 г. ў Гродзенскай вобл., з 25.12.1962 г. ў Воранаўскім раёне. У 1960 г. 155 жыхароў, у 1970 г. 122 жыхары, у Чыжунскім, з 11.2.1972 г. ў Доцішскім сельсавеце. == Насельніцтва == * 2004 — 23 гаспадаркі, 32 жыхары * 2014 — 13 гаспадарак, 27 жыхароў == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|9-1}} {{Доцішскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Доцішскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Воранаўскага раёна]] hv4h3wlmxkdq6vf1qi2rfa4esi2afl7 0 250355 5122293 4909619 2026-04-06T09:35:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122293 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Апонаўцы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 55|lat_sec = 24 |lon_dir = |lon_deg = 24|lon_min = 45|lon_sec = 12 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гродзенская |раён = Воранаўскі |сельсавет2 = Забалацкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 34 |год перапісу = 2014 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242986019 }} '''Апо́наўцы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Aponaŭcy}}, {{lang-ru|Опоновцы}}) — [[вёска]] ў [[Воранаўскі раён|Воранаўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Забалацкі сельсавет (Воранаўскі раён)|Забалацкага сельсавета]]. 34 жыхары (2014). == Гісторыя == За 500 м на паўночны ўсход ад вёскі, на пакатым узвышшы, выцягнутым з усходу на захад знаходзіцца [[Апонаўцы (археалагічны помнік)|бескурганны могільнік]] [[балты|балтаў]]. Памеры 150x80 м. Датуецца [[XIII]] — [[XV]] ст. Вядома звыш 200 пахаванняў, для іх характэрны каменныя муроўкі прамавугольнай або авальнай формы з 1—2 вялікімі камянямі ў галавах і нагах. У мужчынскіх пахаваннях знойдзены баявыя сякеры, жалезныя нажы і кінжалы, крэсівы, паясныя рамяні, спражкі, у жаночых — сярэбраныя (адзін з выявай птушкі) і бронзавыя пярсцёнкі, скроневыя кольцы, бранзалеты і завушніцы, бразготкі, бронзавыя бляшкі рознай формы ад галаўнога ўбору, абшытыя дробнымі шклянымі пацеркамі, кавалкі тканіны адзення, пражскія грошы XIV ст. і літоўскія дэнарыі XIV—XV ст. З 2-й паловы [[ХІХ]] ст. вядомы як вёска ў Забалацкай воласці Лідскага павета Віленскай губерні, уласнасць графа М. Патоцкага. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: БелЭн, 1993. — 702 с.; іл. * {{Крыніцы/ГВБ|9-1}} {{Забалацкі сельсавет, Воранаўскі раён}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Забалацкі сельсавет (Воранаўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Воранаўскага раёна]] bumui7e7tyj8akzk09egbq8exmcib7q 0 250448 5122309 4909706 2026-04-06T09:37:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122309 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Пузелі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 05|lat_sec = 24 |lon_dir = |lon_deg = 24|lon_min = 49|lon_sec = 26 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гродзенская |раён = Воранаўскі |сельсавет = Доцішскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 8 |год перапісу = 2014 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242987968 }} '''Пузе́лі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Puzieli}}, {{lang-ru|Пузели}}) — [[вёска]] ў [[Воранаўскі раён|Воранаўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. За 43 км на паўднёвы захад ад Воранава. 6 гаспадарак, 8 жыхароў (2014). == Гісторыя == Вядомы з 1690 г. як маёнткі Пузелевічы ў Нацкай парафіі, уладанні Станіслава Пузевіча і Мінкоўскага ў Лідскім павеце ВКЛ. Пасля 3-га падзелу Рэчы Паспалітай (1795) у складзе Расійскай імперыі, у Віленскай, з 1797 г. Літоўскай, з 1801 г. Гродзенскай, з 1842 г. Віленскай губернях. У 2-й пал. 19 ст. ваколіца ў Каняўскай вол. Віленскай губ., у складзе дзяржаўнага маёнтка Канява, 7 рэвізскіх душ. Паводле перапісу ў 1897 г. 4 двары, 37 жыхароў, у 1905 г. 33 жыхары, 218 дзес. зямлі. 3 1921 г. ў складзе Польшчы, у Эйшышскай гміне Лідскага павета Навагрудскага ваяв., аколіца ў Каняўскай гміне. 3 лістапада 1939 г. ў БССР. 3 12 кастрычніка 1940 г. вёска ўваходзіла ў склад [[Нацкі сельсавет (Воранаўскі раён)|Нацкага сельсавета]] Радунскага, затым Воранаўскага раёнаў, з 5 кастрычніка [[2007]] года ўваходзіць у склад [[Доцішскі сельсавет|Доцішскага сельсавета]]<ref>[http://busel.org/texts/cat5ke/id5swsyub.htm Решение Гродненского областного Совета депутатов от 5 октября 2007 г. № 48 «О решении вопросов административно-территориального устройства Вороновского района»]{{Недаступная спасылка}}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1921 — 50 жыхароў, 7 двароў * 1960 — 86 жыхароў * 1970 — 42 жыхары * 1991 — 23 жыхары, 9 гаспадарак * 2004 — 15 жыхароў, 8 гаспадарак * 2014 — 8 жыхароў, 6 гаспадарак == Славутасці == * [[Пузелі (археалагічны помнік)|Каменныя магілы]] за 0,7 км ад вёскі, на ўзвышшы ва ўрочышчы Пяцкушкі — {{ГККРБ 4|413В000138}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|9-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Доцішскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Доцішскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Воранаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Пузелі| ]] hz4ye8sh70cvfjv5lju1v1ai7dv3d30 0 250454 5122312 4909712 2026-04-06T09:38:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122312 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Шаўры |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 04|lat_sec = 57 |lon_dir = |lon_deg = 24|lon_min = 54|lon_sec = 45 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гродзенская |раён = Воранаўскі |сельсавет = Доцішскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 40 |год перапісу = 2014 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242987652 }} '''Шаўры́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Šaŭry}}, {{lang-ru|Шавры}}) — [[вёска]] ў [[Воранаўскі раён|Воранаўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Доцішскі сельсавет|Доцішскага сельсавета]]. == Гісторыя == [[Файл:Šaŭry, Narbut. Шаўры, Нарбут (N. Orda, 1877).jpg|міні|злева|Сядзіба Нарбутаў на малюнку Напалеона Орды, 1877]] Вядома з другой паловы XIX ст., уласнасць [[Нарбуты|Нарбутаў]]. Побач з вёскай існаваў маёнтак (фальварак). У 1889 годзе ў краязнаўчым часопісе «Wisła» быў апублікаваны нарыс [[Бірута (фалькларыстка)|Біруты]] «Дажынкі на Літве» з апісаннем жніўнага абраду з песнямі ў в. Шаўры. У Першую сусветную вайну з верасня 1915 года да канца 1918 года тэрыторыя акупавана германскімі войскамі. Са студзеня 1919 года ў складзе [[ССРБ|БССР]], у красавіку занята польскімі войскамі. З ліпеня да верасня 1920 года кантралявалася Чырвонай Арміяй, затым ізноў польскімі войскамі. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. З 1939 года — у БССР. З канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад нямецка-фашысцкай акупацыяй. Да [[5 кастрычніка]] [[2007]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Нацкі сельсавет (Воранаўскі раён)|Нацкага сельсавета]]<ref>[http://busel.org/texts/cat5ke/id5swsyub.htm Решение Гродненского областного Совета депутатов от 5 октября 2007 г. № 48 «О решении вопросов административно-территориального устройства Вороновского района»]{{Недаступная спасылка}}{{Ref-ru}}</ref>. == Славутасці == [[Файл:Cmentarz Szawry - Ostyk-Narbutt.jpg|міні|злева|Пахаванні Остык-Нарбутаў, у тым ліку магілы жонкі Тэадора Нарбута — Крысціны з Садоўскіх і іх сына Баляслава (1845—1889)]] * Мемарыяльны камень удзельнікам паўстання 1863-64 гг. * Сядзіба * Сямейны могільнік роду Остык-Нарбутаў. == Вядомыя асобы == * [[Тэадор Нарбут]] (1784—1864) — гісторык, інжынер. * [[Людвік Нарбут]] (1832—1863) — вайсковец, удзельнік [[Паўстанне 1863-1864|паўстання 1863—1864 гг]]. * [[Станіслаў Нарбут]] (1853—1926) — вучоны-медык. * [[Францішак Нарбут]] (1845—1892) — капітан узброеных сіл паўстанцаў 1863—1864 гг. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|9-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Доцішскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Доцішскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Воранаўскага раёна]] d15mw3nkuid1q0es1ymyrrdya842xgq 0 250467 5122307 5100834 2026-04-06T09:37:18Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122307 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Пагародна |вобласць = Гродзенская |раён = Воранаўскі |сельсавет = Пагародзенскі }} '''Пагаро́дна'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Пагаро́дня'''</ref> ({{lang-be-trans|Paharodna}}, {{lang-ru|Погородно}}) — [[аграгарадок]] у [[Беларусь|Беларусі]], у [[Воранаўскі раён|Воранаўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Цэнтр [[Пагародзенскі сельсавет|Пагародзенскага сельсавета]]. 1009 жыхароў (2014). == Геаграфія == Знаходзіцца за 18 км на паўднёвы захад ад [[Воранава]], 9 км ад чыгуначнай станцыі [[Бастуны (станцыя)|Бастуны]], каля ракі [[Каменка (прыток Дзітвы)|Каменка]]. Аўтадарогамі злучана з [[Ліда]]й, [[Воранава]]м, [[Радунь|Радунню]]. Рэльеф раўнінна-ўзгорысты, на ўсходзе штучны [[вадаём]]. == Гісторыя == [[Іпацьеўскі летапіс]] пад 1276 годам паведамляе як князь[[Трайдзен]] прыняў да сябе [[прусы|прусаў]], уцёклых ад уціску немцаў і пасадзіў частку іх у [[Гродна|Гародні]], аднак, на думку [[Ала Віктараўна Квяткоўская|Алы Квяткоўскай]] мелася на ўвазе Горадня<ref>[https://nashaziamlia.org/2009/04/17/2092/ nashaziamlia.org]</ref>. Маёнтак Горадня згадваецца з XV ст., да 1489 года велікакняжацкая ўласнасць ў Горадзенскім войтаўстве. У канцы XVI ст. Падгарадная маёнтка Горадна, уласнасць Падгарадзінскага, у [[Лідскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Лідскім павеце]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]] [[ВКЛ|Вялікага Княства Літоўскага]], пазней уласнасць М. Сапегі, 12 душ сялян. Пасля [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|3-га падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Віленская губерня|Віленскай]], з 1797 г. [[Літоўская губерня|Літоўскай]], з 1801 г. [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]], з 1842 г. [[Віленская губерня|Віленскай]] губернях. У сярэдзіне XIX ст. вёска таго маёнтка ў Аляксандраўскай воласці Лідскага павета Віленскай губерні, уладанне графа М. Патоцкага, у 1857 г. налічвалася 39 [[Рэвізская душа|рэвізскіх душ]]. [[Файл:Harodna, Tyškievič. Гародна, Тышкевіч (N. Orda, 1875-77).jpg|left|thumb|Гародна на малюнку [[Напалеон Орда|Н. Орды]], каля 1875 года]] Сядзібна-паркавы ансамбль у Гародне сфармаваўся ў другой палове XVIII ст. пры ўладальніку гетману [[Людвік Тышкевіч|Людвіку Тышкевічу]], якому маёнтак дастаўся ад бабкі Саламеі Радзівілякі. Драўляны панскі дом быў узведзены ў стылі [[класіцызм]]у ў 1780 г. паводле праекта польскага архітэктара Шымана Цуга. Праз стагоддзе сядзіба належала А. Патоцкаму, потым Ігнаткевічу, а ў пачатку XX ст. — генералу [[Кіпрыян Кандратовіч|К. Кандратовічу]]. Ад разбуранай у 1914 г. сядзібы застаўся парк і рэшткі капліцы. Паводле перапісу ў 1870 года ў вёсцы 360 жыхароў. У 1885 годзе ў вёсцы фальварак, капліца, карчма. У 1897 г. у Падгародна 18 двароў, 132 жыхары, лаўка, заезны дом, у сядзібе 59 жыхароў, у 1908 г. — 11 двароў 154 жыхары (28 сямей), 166,3 дзесяцін зямлі, 30 коней. У маёнтку 81 жыхар. 3 1921 года Пагародна ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], у [[Аляксандраўская гміна|Аляксандраўскай гміне]] [[Лідскі павет (1921—1940)|Лідскага павета]], 23 двары, 138 жыхароў. 3 лістапада 1939 г. у [[БССР]]. 3 15 студзеня 1940 г. [[Радунскі раён|Радунскім раёне]], з 12.10.1940 г. у [[Пагародзенскі сельсавет|Асаўскім сельсавеце]]. У 1940 годзе 143 жыхары. У маёнтку Гародна знаходзілася сядзіба Радунскай МТС (7 трактароў). З канца чэрвеня 1941 г. да сярэдзіны ліпеня 1944 г. вёска акупавана нацыстамі. 3 20.9.1944 г. у Гродзенскай вобласці. 24.1.1945 г. на пост 10-га асобнага батальёна паветранага назірання, апавяшчэння і сувязі, які размяшчаўся ля вёскі, напала каля 30 байцоў [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]] («лясныя браты») з мэтай захапіць зброю<ref>Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі… Гарады і вёскі Беларусі…</ref>. Баявы разлік паста — 5 дзяўчат-сувязістак — некалькі гадзін вёў бой. Нападнікі ўварваліся на пост пасля таго, як 4 сувязісткі былі забіты і 1 цяжка паранена. У 1949 г. ў былым маёнтку створаны [[калгас]]. 3 1959 г. вёска ў Воранаўскім раёне, з 1963 г. цэнтр сельсавета. У 1970 годзе 363 жыхары, швейная майстэрня, сярэдняя школа, Дом культуры, бальніца, бібліятэка, дзіцячы сад, аптэка, аддзяленне сувязі, ветучастак, сталовая, 2 магазіны. == Насельніцтва == * 1870 год — 360 жыхароў. * 1897 год — 132 жыхары. * 1908 год — 154 жыхары. * 1921 год — 138 жыхароў. * 1940 год — 143 жыхары. * 1970 год — 363 жыхары. * 2004 год — 977 жыхароў, 349 гаспадарак. * 2014 год — 1009 жыхароў, 382 гаспадаркі. * 2019 год — 801 чал. == Славутасці == === Парк === [[Файл:Пагародна парк.jpg|thumb|Парк. Уваход і алея]] Парк рэгулярнага тыпу закладзены ў канцы XVIII ст. Садоўнікам і стваральнікам сядзібнага парка, верагодна, быў І. Л. Кнакфус. Парк рэгулярнай сіметрычна-восевай планіроўкі, крыжападобны ў плане. Захаваўся часткова. [[Файл:Пагародна парк сажалка.jpg|thumb|left|Парк. Сажалка]] Цэнтрам кампазіцыі быў мураваны сядзібны дом (не збярогся), пастаўлены на невялікай тэрасе. Па падоўжнай планіровачнай восі (усход — захад) размешчаны ўязная [[брама]] ў выглядзе двух мураваных [[пілон]]аў, алея, абсаджаная дрэвамі, плошча перад домам. За будынкам знаходзяцца прамавугольны [[Партэр (садова-паркавае мастацтва)|партэр]] і вузкі штучны вадаём, абсаджаны дрэвамі мясцовых парод. Раней перспектыву завяршала мураваная капліца (не збераглася), ад якой да партэра ішла вакол сажалкі кругавая дарожка. Па баках партэра сіметрычна размяшчаліся падзеленыя алеямі [[баскет]]ы з пладовымі дрэвамі. Пасля на месцы баскетаў з’явіліся маляўнічыя паляны з дэкаратыўнымі групамі дрэў і кустоў. У паўночнай частцы парку захавалася капліца, пабудаваная ў сярэдзіне XVIII ст. === Капліца === [[Файл:Пагародна Капліца фасад.jpg|міні|Фасад капліцы]] Капліца пабудавана ў сярэдзіне XVIII ст. каля палаца Людвіка Скумін-Тышкевіча (не захаваўся) як радавая пахавальня. [[Файл:Пагародна капліца.jpg|thumb|left|Капліца, агульны выгляд]] Помнік архітэктуры [[ракако]]. 1-[[неф]]авы аб’ём з 2-павярховай квадратнай у плане пад агульным 2-схільным дахам [[плябанія]]й з боку апсіды. Увагнутая плоскасць галоўнага фасада раскрапавана шматслойнымі [[Пілястры|пілястрамі]] з ракайльнымі [[Капітэль|капітэлямі]], завершана фігурным [[Шчыт (архітэктура)|шчытом]] з выявай герба ўладальніка сядзібы. Уваход вырашаны паўавальным [[партал]]ам, над ім — фігурны аконны праём. Бакавыя фасады расчлянёны высокімі лучковымі аконнымі праёмамі і буйнымі контрфорсамі. Унутры прастора была перакрыта крыжовымі скляпеннямі на падпружных арках, якія на сценах пераходзілі ў [[Пілястра|пілястры]] з ракайльнымі капітэлямі. Пластыка-дэкаратыўным акцэнтам інтэр’ера з’яўляецца пластычны [[алтар]], кампазіцыйна падобны да галоўнага фасада будынка: пілястры з лепкай на капітэлях абрамлялі арку, над якой быў картуш з гербам уладальніка сядзібы. Над уваходам былі размешчаны [[Хор (архітэктура)|хоры]] з выпуклай агароджай на фігурных слупах. У бакавых цыліндрычных шахтах знаходзіліся вітыя лесвіцы на хоры. Дзверы абапал алтара вялі ў калідор, а з яго — у прыбудову плябаніі з авальнымі скляпеннямі на 1-м паверсе. Пад храмам — вялікая скляпеністая [[крыпта]]. === Помнік сувязісткам === Помнік сувязісткам на месцы бою 24.1.1945 пастаўлены ў 1975 годзе (аўтар В. Каравашкін) — вертыкальная стэла і 2 бетонныя блокі, скампанаваныя ў форме стылізаванай рымскай лічбы IV, па трохступеньчатым стылабаце. На плоскасцях стэлы і блокаў — барэльефная выява [[Ордэн Айчыннай вайны|ордэна Айчыннай вайны]], рэльефная выява дзяўчыны-сувязісткі і надпіс-прысвячэнне. == Страчаная спадчына == === Сядзібны дом === [[Файл:Harodna, Tyškievič. Гародна, Тышкевіч (1919-39).jpg|thumb|Сядзібны дом, пач. ХХ ст.]] Прасторны аднапавярховы сядзібны дом меў франтальна выцягнутыя [[фасад]]ы, па цэнтры якіх вылучаліся моцныя архітэктурныя акцэнты ў выглядзе [[рызаліт]]аў з чатырохкалоннымі [[дарычны ордэр|дарычнымі]] [[порцік]]амі, пад галоўны з якіх па шырокіх бакавых [[пандус]]ах уязжалі карэты. Трохкутныя [[франтон]]ы порцікаў запаўнялі пластычныя разныя картушы. Архітэктурную выразнасць будынку надаваў мерны рытм высокіх простакутных вокнаў у багатых [[ліштва]]х з сандрыкамі на фоне суцэльнай рустоўкі. Унутры дом меў парадную [[анфілада|анфіладу]] апартаментаў з вялізнай бальнай залай ў цэнтры. У падвале, у які вялі тарцовыя лесвіцы, знаходзіліся гаспадарчыя памяшканні і жыллё прыслугі. Строгі і аскетычны знешні выгляд будынка значна кантраставаў з багаццем і пышнасцю інтэр’ера дома, аформленага з выкарыстаннем палатняных [[Шпалеры|шпалер]], [[стука]]вых панэляў, пазалочаных барэльефаў, медальёнаў, гірлянд, кветак, ваз з арнаментным роспісам, [[кафля]]ных [[Грубка|грубак]] і [[камін]]аў. == Вядомыя асобы == * [[Кіпрыян Антонавіч Кандратовіч]] (1859—1932) — расійскі ваенны дзеяч, [[генерал ад інфантэрыі]], член [[Народны Сакратарыят Беларусі|Народнага сакратарыята БНР]], Галоўнакамандуючы беларускай народнай арміяй у часы [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Гродзенская вобласць / Рэд. кал.: С. Марцэлеў і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 371 с., іл. * {{Крыніцы/Страчаная спадчына (2003)}} * {{Крыніцы/ГВБ|9-1}} * {{Крыніцы/БелЭн|11|Пагародна}} — С. 476. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://radzima.org/be/miesca/pagarodna-garodna.html Фота і помнікі — radzima.org] {{Пагародзенскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Пагародзенскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Воранаўскага раёна]] o1br3ax21t2xpz4bq8ku7sgw94xoufg 0 250532 5122316 4909784 2026-04-06T09:38:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122316 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Вусава}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Вусава |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 51|lat_sec = 38 |lon_dir = |lon_deg = 23|lon_min = 34|lon_sec = 38 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гродзенская |раён = Гродзенскі |сельсавет = Сапоцкінскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = '''Вулька Даргунская''' |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 629605596 }} '''Ву́сава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref>, '''Усава'''<ref>Гарады і вёскі Беларусі…</ref> ({{lang-be-trans|Vusava}}, {{lang-ru|Усово}}) (да [[1964]] г. — '''Ву́лька Даргу́нская''') — [[вёска]] ў [[Гродзенскі раён|Гродзенскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Сапоцкінскі сельсавет|Сапоцкінскага сельсавета]]. == Гісторыя == У [[1941]] г. побач з вёскай знаходзілася 3-я памежная застава 86-га памежнага атрадв войскаў [[НКУС СССР]] пад камандаваннем лейтэнанта [[Віктар Міхайлавіч Усаў|Віктара Усава]]. Пасля пачатку [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчынна вайны]], [[22 чэрвеня]] [[1941]] г. застава лейтэнанта Усава (каля 30 чал.) абаранялася цягам 6 гадзін, пакуль памежнікі не загінулі. [[6 мая]] [[1945]] г. лейтэнанту В. Усаву было пасмяротна прысвоена званне [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]]. [[28 ліпеня]] [[1952]] г. пры раскопках заставы былі знойдзены астанкі В. Усава, якія былі перазахаваныя разам з астанкамі іншых салдат каля в. Вулька Даргунская. [[30 чэрвеня]] [[1964]] г. указам Прэзідыума [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савета БССР]] в. Вулька Даргунская была перайменавана ў Усава<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Аб перайменаванні некаторых населеных пунктаў Беларускай ССР ад 30 ліпеня 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 23 (1063).</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|9-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Сапоцкінскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Сапоцкінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Гродзенскага раёна]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] e3zamhqxx38ppf710m523dawvlf5kua 0 251306 5122154 5116228 2026-04-06T08:37:05Z Peisatai 111348 /* Назва */ не трэба лакальны украінскі суфікс прыплятаць, да яго тэрытарыяльна далёка 5122154 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Жадзейкі}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Жадзейкі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 25|lat_sec = 10 |lon_dir = |lon_deg = 25|lon_min = 22|lon_sec = 09 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гродзенская |раён = Дзятлаўскі |сельсавет = Вензавецкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242989813 }} '''Жадзе́йкі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Žadziejki}}, {{lang-ru|Жадейки}}) — [[вёска]] ў [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Вензавецкі сельсавет|Вензавецкага сельсавета]]. == Назва == Фіксавалася прозвішча Жадэйка ([[Каменка (аграгарадок, Шчучынскі раён)|Каменка]]), было віленскае Жадэйкевіч.<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-WSLV-N?cat=834470&i=869&lang=pl&cc=4166194</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSM1-V7MZ-8?i=546&cat=1712245&lang=de</ref>. Ёсць літоўскія ''Žadeika, Žadeikis''<ref>https://pavardes.lki.lt/?pv=ca1b67ae7e057f16a3602d181fb50180</ref>''.'' Як імя фігуруе ў Перапісе войска ВКЛ 1528 г. сярод літоўскага [[Упіцкі павет|ўпіцкага]] [[баярства]]: ''"Жадеико Номиковичъ".''<ref>Перапіс войска Вялікага княства Літоўскага 1528 года. Мінск, 2003. С. 102.</ref> Антрапанімічны суфікс -''eik''- у балцка-літоўскіх прозвішчах адзін з найбольш папулярны''х<ref>Daiva Sinkevičiūtė. Lietuvių dvikamienių asmenvardžių trumpiniai ir jų kilmės pavardės. Vilnius, 2006. С. 250.</ref>.'' Было лідскае прозвішча Жад''.<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSM4-9XJ8?i=755&cc=4166194&cat=741862</ref>'' Аснова ''Žad-'' выкарыстоўвалася ў старажытных балцка-літоўскіх двухасноўных імёнах''<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 166.</ref>.'' З іншага боку, на думку [[Мікалай Васілевіч Бірыла|М. Бірылы]], прозвішчы ''Жадзейка, Жадзька'' паходзяць ад слова ''жадаць'' (з'яўляюцца памяншальнымі ад асновы ''жад, жадзь'')<ref>М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. 2. Прозвішчы, утвораныя ад апелятыўный лексікі. Мінск, 1969. С. 144.</ref>.{{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Вензавецкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Вензавецкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна]] giufw94r3to579xfeuzwldt2wcwwf2l 0 251419 5122317 4910238 2026-04-06T09:38:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122317 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Глушыца}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Глушыца |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 36|lat_sec = 45 |lon_dir = |lon_deg = 25|lon_min = 26|lon_sec = 11 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гродзенская |раён = Дзятлаўскі |сельсавет2 = Жукоўшчынскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242989919 }} '''Глушы́ца'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Hlušyca}}, {{lang-ru|Глушица}}) — [[вёска]] ў [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Жукоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)|Жукоўшчынскага сельсавета]]. 1 гаспадарка, 1 жыхар (2015). == Геаграфія == Вёска знаходзіцца за 23 км на поўдзень ад [[Дзятлава]]. Абкружана лесам, на паўднёвы ўсход ад вёскі — сістэма меліярацыйных каналаў. Транспартная сувязь па мясцовай дарозе, далей — па дарозе Ліда—Дзятлава. == Гісторыя == Вопіс парафій Лідскага дэканату 1784 года згадвае, што ў той час гасцінец да [[Наваградак|Наваградка]] ішоў пушчай ад перавозу цераз [[Нёман]] праз вёску [[Руда (Навагрудскі раён)|Руда]] да трушчобы пад назвай Глушыца, дзе меўся малы не балоцісты брод і дрэнны масток, а далей дарога пясчаная і няроўная вяла пушчай, за дзве мілі знаходзілася мяжа парафіі Беліцкай і Дзятлаўскай<ref>[http://pawet.net/library/history/city_district/religion/drk1784/02/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%86%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%8F.html#_ftn1 pawet.net]</ref>. У 1897 годзе 1 двор, 23 жыхары, паселішча ў Беліцкай воласці [[Лідскі павет (Расійская імперыя)|Лідскага павета]] Расійскай імперыі. Побач знаходзілася лясная вартоўня ва ўладаннні Малькоўскага. З сакавіка 1921 — у складзе Польшчы, у Беліцкай гміне [[Лідскі павет (1921—1940)|Лідскага павета]]. У 1923 годзе засценак, 4 двары, 24 жыхары. З лістапада 1939 — у БССР, з 12.10.1940 — у [[Гезгальскі сельсавет|Гезгальскім сельсавеце]] [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскага раёна]]. У 1940 годзе тут было 15 двароў, 81 жыхар. З канца чэрвеня 1941 да сярэдзіны ліпеня 1944 пад нацысцкай акупацыяй. Акупанты загубілі 2 вяскоўцаў, на фронце загінуў 1 жыхар. З 16.7.1954 — у [[Нагародавіцкі сельсавет|Нагародавіцкім сельсавеце]]. У 1959 годзе налічвалася 48 жыхароў. З 25.12.1962 па 6.1.1965 — у [[Лідскі раён|Лідскім раёне]]. З 11.2.1972 — у [[Стрэльскі сельсавет|Стрэльскім]], з 12.11.1973 — у [[Жукоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)|Жукоўшчынскім]] сельсавеце. У 1996 годзе ў вёсцы 3 гаспадаркі, 6 жыхароў. == Дэмаграфія == Дынаміка насельніцтва: <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6) ImageSize = width:300 height:300 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:100 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:20 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1897 text:1897 bar:1923 text:1923 bar:1940 text:1940 bar:1959 text:1959 bar:1996 text:1996 bar:2015 text:2015 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1897 from:0 till: 23 bar:1923 from:0 till: 24 bar:1940 from:0 till: 81 bar:1959 from:0 till: 48 bar:1996 from:0 till: 6 bar:2015 from:0 till: 1 PlotData= bar:1897 at: 23 fontsize:S text: 23 shift:(-8,5) bar:1923 at: 24 fontsize:S text: 24 shift:(-10,5) bar:1940 at: 81 fontsize:S text: 81 shift:(-10,5) bar:1959 at: 48 fontsize:S text: 48 shift:(-10,5) bar:1996 at: 6 fontsize:S text: 6 shift:(-10,5) bar:2015 at: 1 fontsize:S text: 1 shift:(-10,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) </timeline> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|9-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Жукоўшчынскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Жукоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна]] p7llatz39t1no94vjr5gfiqlvcrn1f1 0 251562 5122320 4944435 2026-04-06T09:39:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122320 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Збляны}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Збляны |вобласць = Гродзенская |раён = Зэльвенскі |сельсавет2 = Каралінскі }} '''Збля́ны'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zbliany}}, {{lang-ru|Збляны}}) — [[вёска]] ў [[Зэльвенскі раён|Зэльвенскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Каралінскі сельсавет (Зэльвенскі раён)|Каралінскага сельсавета]]. Да 1977 года вёска ўваходзіла ў склад [[Зэльвенскі сельсавет|Зэльвенскага сельсавета]]<ref>Рашэнні выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 14, 28 лютага, 21 красавіка 1977 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1977, № 15 (1533).</ref>. == Геаграфія == Знаходзіцца за 8 км на поўдзень ад гарадскога пасёлка і чыгуначнай станцыі [[Зэльва]] на лініі Ваўкавыск — Баранавічы, 111 км ад [[Гродна]]. Рэльеф раўніна-ўзгорысты. Планіровачна складаеца з плаўна выгнутай вуліцы шыротнай арыентацыі, забудаванай двухбакова дамамі сядзібнага тыпу. Вытворчы сектар на паўночнай ускраіне. Транспартныя сувязі па мясцовай дарозе і далей па шашы Караліно-Зэльва. == Назва == Пра паходжанне назвы вёскі існуе некалькі версій. Адну з іх расказаў жыхар сённяшніх Зблян — са слоў свайго бацькі — А. М. Жабрак: «Зубры з Белавежскай пушчы аблюбавалі сабе ваколіцы вёскі. Не раз знаходзілі іх тут егеры і вярталі назад. Зубры — Зубране — Зубляне — Збляне — Збляны… Так з цягам часу трансфармавалася першапачатковая назва месца, дзе даводзілася лавіць грозных уладароў Белавежы». А ўраджэнка Зблян Людміла Шышко — са слоў сваёй маці — сцвярджае, што ўжо гатовую назву вёскі прынеслі з сабой жыхары Лідчыны. Яшчэ ў прыгонны часы лідскі памешчык за незвычайнае працалюбства і паслухмянасть даў вольную нкалькім сем’ям сваіх прыгонных сялян. І адправіў з пэўнымі паперамі да свайго добра знаёмага памешчыка ў Зэльву. Папрасіў яго па-свойму вырашыць іх лёс. Той выдзеліў прышлым людзям бясплатна самыя бедныя землі паміж Бярэжкамі і Лаўрыновічамі. Новыя гаспадары палівалі свае незрадлівыя землі кравёй і потам. А вёску, дзе пасяліліся, назвалі Зблянамі. У памяць аб той, адкуль яны прыйшлі. На карысць версіі Людмілы Шышко гаворыць такі факт. У даведніку [[В. А. Жучкевіч]]а «Чаму так названа» ёсць звесткі пра вёску з назвай [[Збляны (Лідскі раён)|Збляны]] з Лідчыны. Пра зэльвенскія Збляны ў даследчыка — ні слова. Відаць, у крыніцах, якімі ён карыстаўся, сустракаў толькі лідскую вёску. А паходжанне самой назвы Жучкевіч звязвае з рускім словам «зыбь, трясина». Здапамогай як польскай, так і беларускай моў «зыбь» стала Зыблянамі — Зблянамі. == Гісторыя і насельніцтва == У 17 ст. вёска ўмаёнтку Дзярэчын у Слонімскім павеце Навагрудскага ваяводства. ВКЛ, уласнасць Лідскага падкаморыя князя Аляксандра Палубінскага. У канцы 17 ст. вёска маёнтка Зэльва, уласнасць Сапег. У 19 ст. вёска ў Старавенскай воласці Слонімскага павета Гродзенкай губерніі. У 1832 г. вёска ў фальварку Бярэжкі, 2 двары, 14 жыхароў. У 1870 г. вёска, дзяржаўная ўласнасць, у складзе Лаўрынавіцкага сельскага таварыства Старавескай воласці, Слонімскага павета, 84 душы сялян, у тым ліку 10 душ належалі маёнтку Пляцянічы, 32 душы ў 1862 г. належалі Зэльвенскай праваслаўнай царкве. У 1897 г. 29 двароў, 170 жыхароў, школа граматы, ветраны млын. У пачатку 20 ст. 174 жыхары. У 1921 — 39 гг. у Старавескай гміне Слонімскага павета Навагрудскага ваяводства Польшчы. Дзейнічала падпольная камсамольская ячэйка. З 1939 г. ў БССР. З прыходам Савецкай улады на Зельвеншчыну ў Зблянах адкрылася пачатковая школа. Месцілася яна ў прасторных хатах вяскоўцаў. Спачатку — у доме Ракевіч. Потым, у час айны, у доме Шышко. Пасля вайны зблянскія дзеці некаторы час вучыліся ў сябе дома, а потым у Бярэжкаўскай і Лаўрыновіцкай пачатковай, Зэльвенскай сярэдняй школах. З 15.01.1940 г. ў Зельвенскім раёне баранавіцкай вобласці, з 12.10.1940 г. ў Плецяніцкім с/с, 10 двароў, 27 жыхароў. У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 г. да сярэдзіны ліпеня 1944 г. вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. З 20.09.1944 г. ў Гродзенскай вобласці. У 1959 г. вёска у Каралінскім с/с, 136 жыхароў. З 1962 г. ў Ваўкавыскім, у 1963-65 гг. У Слонімскім, з 1966 г. ў Зэльвенскім раёнах. У 1970 г. ў Зэльвенскім с/с, 192 жыхары. У 1998 г. вёска ў Каралінскім с/с, у калгасе «Караліно», 22 гаспадаркі, 44 жыхары. У 2011 г. 15 гаспадарак, 34 жыхары. У 2015 г. 11 гаспадарак, 24 жыхары. У 2016 г. ў складзе СВК «Караліно». == Вядомыя асобы == [[File:Anton Zhebrak. Memorial stone. Zbliany 2.jpg|thumb|Мемарыяльны камень у гонар А.Р.Жэбрака]] * [[Антон Раманавіч Жэбрак]] ([[1901]]—[[1965]]) — беларускі генетык, селекцыянер. Па падліках мясцовай жыхаркі Л. А. Шышко, у 60-80-я гады 20 ст. са Зблян выйшлі 8 настаўнікаў, 8 медыкаў, 3 інжынеры, 10 бухгалтараў, 3 вайскоўцы, 2 вадалазы, 3 старшыні калгасаў, 13 шафёраў, 14 будаўнікоў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Крыніцы/ГВБ|9-2||346}} * Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Зэльвенскага р-на. — Мн.: Паліграфафармленне, 2003. — 501 с. ISBN 985-6351-17-0. * Збляны / Яніна Шматко // Праца (Зэльвенскі раён) − 2010, 28 ліп. — С.4-5. * Збляны на [https://www.radzima.net/ru/miejsce/zblany-zelwa.html сайце] Radzima.net {{Commons|Category:}} {{Каралінскі сельсавет (Зэльвенскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Каралінскі сельсавет (Зэльвенскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Зэльвенскага раёна]] ayzt0wfsog8ttol6aiv4799dngum00s 0 251638 5122153 5116229 2026-04-06T08:36:07Z Peisatai 111348 /* Назва */ спачатку прозвішчы, потым вытлумачэнні, нармальна 5122153 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Жадзейкі}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Жадзейкі |вобласць = Гродзенская |раён = Зэльвенскі |сельсавет = Крамяніцкі }} '''Жадзе́йкі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Žadziejki}}, {{lang-ru|Жадейки}}) — [[вёска]] ў [[Зэльвенскі раён|Зэльвенскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Крамяніцкі сельсавет|Крамяніцкага сельсавета]]. Да 24 жніўня 1981 года вёска ўваходзіла ў склад Крамяніцкага сельсавета<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 24 жніўня 1981 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1981, № 31 (1693).</ref>, да 25 лістапада 2004 года — у склад [[Ялуцавіцкі сельсавет|Ялуцавіцкага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2004-203/2004-203(002-011).pdf Решение Гродненского областного Совета депутатов от 25 ноября 2004 г. № 94 О решении вопросов административно-территориального устройства Зельвенского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191212213327/http://pravo.by/pdf/2004-203/2004-203(002-011).pdf|date=12 снежня 2019}}</ref>. == Назва == Ёсць літоўскія прозвішчы ''Žadeika, Žadeikis.'' З асновай ''Žad-'' двухасноўныя прозвішчы ''Žad-vydas, Žad-vilis''<ref>Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. C. 1306.</ref>''.'' З іншага боку, на думку [[Мікалай Васілевіч Бірыла|М. Бірылы]], прозвішчы ''Жадзейка, Жадзька'' паходзяць ад слова ''жадаць'' (з'яўляюцца памяншальнымі ад асновы ''жад, жадзь'')<ref>М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. 2. Прозвішчы, утвораныя ад апелятыўный лексікі. Мінск, 1969. С. 144.</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Крамяніцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Крамяніцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Зэльвенскага раёна]] lndj5w09xuk35a5yka5nrxskez696ro 5122156 5122153 2026-04-06T08:37:21Z Peisatai 111348 /* Назва */ 5122156 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Жадзейкі}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Жадзейкі |вобласць = Гродзенская |раён = Зэльвенскі |сельсавет = Крамяніцкі }} '''Жадзе́йкі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Žadziejki}}, {{lang-ru|Жадейки}}) — [[вёска]] ў [[Зэльвенскі раён|Зэльвенскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Крамяніцкі сельсавет|Крамяніцкага сельсавета]]. Да 24 жніўня 1981 года вёска ўваходзіла ў склад Крамяніцкага сельсавета<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 24 жніўня 1981 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1981, № 31 (1693).</ref>, да 25 лістапада 2004 года — у склад [[Ялуцавіцкі сельсавет|Ялуцавіцкага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2004-203/2004-203(002-011).pdf Решение Гродненского областного Совета депутатов от 25 ноября 2004 г. № 94 О решении вопросов административно-территориального устройства Зельвенского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191212213327/http://pravo.by/pdf/2004-203/2004-203(002-011).pdf|date=12 снежня 2019}}</ref>. == Назва == Фіксавалася прозвішча Жадэйка ([[Каменка (аграгарадок, Шчучынскі раён)|Каменка]]), было віленскае Жадэйкевіч.<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-WSLV-N?cat=834470&i=869&lang=pl&cc=4166194</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSM1-V7MZ-8?i=546&cat=1712245&lang=de</ref>. Ёсць літоўскія ''Žadeika, Žadeikis''<ref>https://pavardes.lki.lt/?pv=ca1b67ae7e057f16a3602d181fb50180</ref>''.'' Як імя фігуруе ў Перапісе войска ВКЛ 1528 г. сярод літоўскага [[Упіцкі павет|ўпіцкага]] [[баярства]]: ''"Жадеико Номиковичъ".''<ref>Перапіс войска Вялікага княства Літоўскага 1528 года. Мінск, 2003. С. 102.</ref> Антрапанімічны суфікс -''eik''- у балцка-літоўскіх прозвішчах адзін з найбольш папулярны''х<ref>Daiva Sinkevičiūtė. Lietuvių dvikamienių asmenvardžių trumpiniai ir jų kilmės pavardės. Vilnius, 2006. С. 250.</ref>.'' Было лідскае прозвішча Жад''.<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSM4-9XJ8?i=755&cc=4166194&cat=741862</ref>'' Аснова ''Žad-'' выкарыстоўвалася ў старажытных балцка-літоўскіх двухасноўных імёнах''<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 166.</ref>.'' З іншага боку, на думку [[Мікалай Васілевіч Бірыла|М. Бірылы]], прозвішчы ''Жадзейка, Жадзька'' паходзяць ад слова ''жадаць'' (з'яўляюцца памяншальнымі ад асновы ''жад, жадзь'')<ref>М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. 2. Прозвішчы, утвораныя ад апелятыўный лексікі. Мінск, 1969. С. 144.</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Крамяніцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Крамяніцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Зэльвенскага раёна]] 2uyr7us3xsx1fdh0g0atmeqa1v8q2j9 0 252567 5122314 5034426 2026-04-06T09:38:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122314 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Ёдкі |выява = Jodki,_Lida_District_(01).jpg |подпіс = |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет = Траццякоўскі }} '''Ёдкі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Ёткі'''</ref> ({{lang-be-trans|Jodki}}, {{lang-ru|Ёдки}}) — [[аграгарадок]]<ref name=":2">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d909r0025080&q_id=9452504|title=Решение Лидского районного Совета депутатов от 7 мая 2009 года № 123 "О преобразовании некоторых населенных пунктов Лидского района в агрогородки"|access-date=31 мая 2025|archive-date=17 красавіка 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250417013246/https://etalonline.by/document/?regnum=d909r0025080&q_id=9452504|url-status=dead}}</ref> у [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Траццякоўскі сельсавет|Траццякоўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Размяшчаецца за 6 км на паўднёвы ўсход ад горада [[Ліда]]. Рэльеф раўнінны. На поўначы працякае рака [[Лідзея]]. Транспартныя сувязі па мясцовай дарозе, далей па шашы {{таблічка-by|М|11}}. == Гісторыя == У 1540 годзе сяло, уладанне Ёдкаў. Вопіс парафій Лідскага дэканата 1784 года згадвае ваколіцу Ёдкі ў кірунку паміж усходам і поўднем, за мерную мілю ад Ліды, у складзе лідскай парафіі. Дарога на [[Дакудава]], камяністая, выбоістая, потым пясчаная, цягнулася цераз брод каля Ёдкаў, цераз прыкры мост і гразкую грэблю, дзе была мокрая і выбоістая<ref>[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/drk1784/06/%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%8F_%D0%BB%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F.html pawet.net]</ref>. == Насельніцтва == Дынаміка насельніцтва: <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6) ImageSize = width:300 height:300 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:1200 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:200 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1921 text:1921 bar:1940 text:1940 bar:1960 text:1960 bar:1971 text:1971 bar:1992 text:1992 bar:2004 text:2004 bar:2012 text:2012 bar:2015 text:2015 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1921 from:0 till: 201 bar:1940 from:0 till: 279 bar:1960 from:0 till: 239 bar:1971 from:0 till: 305 bar:1992 from:0 till: 749 bar:2004 from:0 till: 970 bar:2012 from:0 till: 1001 bar:2015 from:0 till: 1045 PlotData= bar:1921 at: 201 fontsize:S text: 201 shift:(-8,5) bar:1940 at: 279 fontsize:S text: 279 shift:(-10,5) bar:1960 at: 239 fontsize:S text: 239 shift:(-10,5) bar:1971 at: 305 fontsize:S text: 305 shift:(-10,5) bar:1992 at: 749 fontsize:S text: 749 shift:(-10,5) bar:2004 at: 970 fontsize:S text: 970 shift:(-10,5) bar:2012 at: 1001 fontsize:S text: 1001 shift:(-10,5) bar:2015 at: 1045 fontsize:S text: 1045 shift:(-10,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) </timeline> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|9-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Траццякоўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Траццякоўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна]] ho9xj0qoc4y4pfs2ln9omyf67sjqlls 0 277364 5122142 5113880 2026-04-06T08:27:13Z Peisatai 111348 /* Назва */ 5122142 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Упірэвічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Upirevičy_(01).jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 08|lat_sec = 51 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 25|lon_sec = 40 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Барысаўскі |сельсавет = Перасадскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243023558 }} '''Упірэ́вічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Upirevičy}}, {{lang-ru|Упиревичи}}) — [[вёска]] ў [[Барысаўскі раён|Барысаўскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Перасадскі сельсавет|Перасадскага сельсавета]]. == Назва == Недалёка ад сучаснай латвійскай мяжы ([[Богіна]]) фіксавалася прозвішча Упіровіч<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QS7-99G3-59MT-X?i=498&cat=1397729&lang=pl</ref>. З-паблізу — латышскае ''Upirs''<ref>https://uzvardi.lv/surname/628994</ref>. З іншага боку, па-беларуску ''упір'' — тое ж самае, што і «хадзячы мярцвяк»<ref>И. И. Носович. Словарь белорусского наречия. Санкт-Петербург, 1870. С. 661.</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Перасадскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Перасадскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёна]] sw780p88aimts22924iy0jvrequpm05 0 277368 5122670 5042330 2026-04-06T11:12:25Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122670 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Вялікае Стахава |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 15|lat_sec = 34 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 23|lon_sec = 15 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Барысаўскі |сельсавет = Прыгарадны |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1870 |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = беларуская |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 230 |год перапісу = 2008 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +3 |DST = |тэлефонны код = +375 177 |паштовы індэкс = 222513 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 5 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Vialikaje Stachava |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243023561 }} '''Вялі́кае Ста́хава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}} Сустракаецца таксама варыянт '''Бальшо́е Ста́хава'''</ref> ({{lang-be-trans|Vialikaje Stachava}}, {{lang-ru|Великое Стахово}}) — [[вёска]] ў [[Барысаўскі раён|Барысаўскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Прыгарадны сельсавет|Прыгараднага сельсавета]]. == Геаграфія == Вёска знаходзіцца за 7 кіламетраў на паўночны захад ад горада і чыгуначнай станцыі [[Барысаў]], 78 кіламетраў ад Мінска. Транспартныя сувязі ажыццяўляюцца па мясцовай аўтадарозе, якая мае выхад на шашу [[Мінск]]—[[Орша]] (аўтадарога {{Таблічка-by|Н|8114}} «Барысаў — Касцюкі»).<ref name="GIVB_T8_K1">{{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі. Мінская вобласць. Кніга 1|Вялікае Стахава}}</ref> Рэльеф раўнінны. На паўночны ўсход ад вёскі цячэ рака [[Бярэзіна|Бярэзіна]] (прыток [[Днепр|Дняпра]]), а на паўднёвы ўсход — яе прыток, рака Бродня. На поўначы і поўдні вёска мяжуе з лесам.<ref name="GIVB_T8_K1"/> У планіровачнай структуры вылучаецца прамалінейная вуліца Барысаўская, што мае шыротную арыентацыю. Да яе ў цэнтры пад вуглом далучаецца другая вуліца, а на поўначы праходзяць кароткія мерыдыянальныя вуліцы. Грамадскі цэнтр сфарміраваны на скрыжаванні асноўных вуліц. Забудова вёскі шчыльная, складаецца з драўляных дамоў сядзібнага тыпу. Частка забудовы на поўдні размешчана адасоблена. На паўночна-ўсходняй ускраіне знаходзіцца гаспадарчы сектар, а на поўдні і поўначы — сады.<ref name="GIVB_T8_K1"/> == Гісторыя == === Старажытнасць === На паўночна-заходняй ускраіне вёскі, на другой надпойменнай тэрасе правага берага ракі Бярэзіна, захавалася [[археалагічны помнік|паселішча]] эпохі [[мезаліт]]у, што сведчыць пра засяленне гэтых мясцін са старажытных часоў.<ref name="GIVB_T8_K1"/> === У складзе Расійскай імперыі === У 1870 годзе вёска ўваходзіла ў Бытчанскую воласць [[Барысаўскі павет|Барысаўскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1897 годзе тут дзейнічалі царква, школа граматы (пазней пераўтвораная ў земскую) і магазін. У 1917 годзе працаваў вадзяны млын.<ref name="GIVB_T8_K1"/> === Найноўшы час === З лютага да снежня 1918 года тэрыторыя была акупіравана войскамі кайзераўскай Германіі, а са жніўня 1919 да ліпеня 1920 года — польскімі войскамі. 1 студзеня 1919 года вёска ўвайшла ў склад [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]], у лютым — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Літ.-Бел. ССР]], а 31 ліпеня 1920 года зноў вярнулася ў склад БССР. У 1921 годзе пачала працу школа па ліквідацыі непісьменнасці, а на базе земскай была адкрыта працоўная школа 1-й ступені. З 20 жніўня 1924 года вёска стала цэнтрам [[Велікастахаўскі сельсавет|Велікастахаўскага сельсавета]] ў Барысаўскім раёне [[Барысаўская акруга|Барысаўскай акругі]], а з 20 лютага 1938 года — у [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]].<ref name="GIVB_T8_K1"/> У 1928 годзе пачаў працаваць торфазавод «Чырвоны Кастрычнік», на якім у 1933 годзе быў заняты 121 рабочы. У 1931 годзе арганізаваны [[калгас]] «Іскра сацыялізму», які ў 1932 годзе аб'ядноўваў 17 гаспадарак. Таксама працавалі ваўначоска і кузня.<ref name="GIVB_T8_K1"/> === Вялікая Айчынная вайна === З 30 чэрвеня 1941 да 1 ліпеня 1944 года вёска была пад [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|нямецка-фашысцкай акупацыяй]]. З верасня 1941 да красавіка 1942 года дзейнічала [[Велікастахаўскае патрыятычнае падполле|падпольная антыфашысцкая група]] з 25 чалавек, якая ў лютым 1942 года пусціла пад адхон варожы эшалон. У сакавіку 1942 года 13 падпольшчыкаў былі арыштаваны і 25 сакавіка 1942 года расстраляны. 14 жыхароў былі вывезены на прымусовыя работы ў Германію.<ref name="GIVB_T8_K1"/><ref>Грабоўскі, С. К. Велікастахаўскае патрыятычнае падполле // {{Крыніцы/ЭГБ|2|}} — С. 243.</ref> === Пасляваенны перыяд === З 16 студзеня 1969 года вёска ўваходзіць у склад [[Прыгарадны сельсавет|Прыгараднага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 студзеня 1969 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1969, № 9 (1239)</ref>. У 1988 годзе тут працавалі комплексны прыёмны пункт, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі і магазін.<ref name="GIVB_T8_K1"/> == Насельніцтва == * '''1870 год''' — 138 жыхароў мужчынскага полу.<ref name="GIVB_T8_K1"/> * '''1897 год''' — 60 двароў, 461 жыхар.<ref name="GIVB_T8_K1"/> * '''1917 год''' — 98 двароў, 690 жыхароў.<ref name="GIVB_T8_K1"/> * '''1926 год''' — 107 двароў, 629 жыхароў.<ref name="GIVB_T8_K1"/> * '''1960 год''' — 778 жыхароў.<ref name="GIVB_T8_K1"/> * '''1988 год''' — 183 гаспадаркі, 492 жыхары.<ref name="GIVB_T8_K1"/> * '''2008 год''' — 113 гаспадарак, 230 жыхароў.<ref name="GIVB_T8_K1"/> == Эканоміка == На пачатку XX стагоддзя ў вёсцы працаваў вадзяны млын. У савецкі перыяд, у 1928 годзе, пачаў працаваць торфазавод «Чырвоны Кастрычнік», а ў 1931 годзе быў арганізаваны калгас «Іскра сацыялізму». Таксама дзейнічалі ваўначоска і кузня.<ref name="GIVB_T8_K1"/> == Інфраструктура == У 1897 годзе ў вёсцы дзейнічалі магазін, царква і школа граматы, якая пазней была пераўтвораная ў земскую. У 1921 годзе працавала крама, працоўная школа 1-й ступені (47 вучняў у 1923 годзе) і школа па ліквідацыі непісьменнасці. У 1988 годзе функцыянавалі комплексны прыёмны пункт бытавога абслугоўвання, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі і магазін.<ref name="GIVB_T8_K1"/> == Славутасці == * [[Археалагічны помнік]] — паселішча эпохі [[мезаліт]]у на паўночна-заходняй ускраіне вёскі.<ref name="GIVB_T8_K1"/> * Абеліск у гонар падпольшчыкаў, якія дзейнічалі ў гады Вялікай Айчыннай вайны (пастаўлены ў 1978 годзе).<ref name="GIVB_T8_K1"/> * Помнік на ўшанаванне 95 землякоў, якія загінулі ў барацьбе супраць фашызму (пастаўлены ў 1972 годзе).<ref name="GIVB_T8_K1"/> * На вясковых могілках знаходзіцца пахаванне 11 воінаў і 1 партызана, якія загінулі ў гады Вялікай Айчыннай вайны.<ref name="GIVB_T8_K1"/> {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-1||89—90}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Vialikaje Stachava}} {{Прыгарадны сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Прыгарадны сельсавет]] dh7j28n7f7k88x5t4avgyd3h0hernix 0 279663 5122674 5107474 2026-04-06T11:13:05Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122674 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Комсічы |вобласць = Мінская |раён = Капыльскі |сельсавет = Цімкавіцкі |каардынаты = 53°02′12″ пн. ш. 26°56′24″ у. д. |першае згадванне = канец XVIII стагоддзя |насельніцтва = 130 |год перапісу = 2010 |паштовы індэкс = 223914 |аўтамабільны код = 5 |катэгорыя ў Commons = Komsičy |OpenStreetMap = 243005490 }} '''Ко́мсічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|С. 206}}</ref> ({{lang-be-trans|Komsičy}}, {{lang-ru|Комсичи}}) — вёска ў [[Капыльскі раён|Капыльскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Цімкавіцкі сельсавет|Цімкавіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == Вёска знаходзіцца за 18 кіламетраў на паўднёвы захад ад [[Капыль|Капыля]], 138 кіламетраў ад [[Мінск]]а, 11 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі [[Цімкавічы (станцыя)|Цімкавічы]] на лініі [[Асіповічы]] I — [[Баранавічы-Палескія]]. Транспартныя сувязі ажыццяўляюцца па шашы [[Узда]]—Капыль—Цімкавічы і далей па аўтадарозе Агароднікі—Комсічы. З усходу на поўдзень ад вёскі праходзіць меліярацыйны канал<ref name="ГВБ">{{Крыніцы/ГВБ|8-2||188—189}}</ref>. == Гісторыя == У канцы [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]] вёска ўваходзіла ў склад Случарэцкага павета [[Новагародскае ваяводства|Навагрудскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Слуцкі павет|Слуцкім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1800 годзе ў вёсцы было 34 двары, пражывала 188 жыхароў; існавалі фальварак і бровар, вёска з’яўлялася шляхецкай уласнасцю. У 1880-я гады ў [[Цімкавіцкая воласць|Цімкавіцкай воласці]] таго ж павета, налічвала 41 двор, 256 жыхароў, дзейнічалі праваслаўная царква і млын<ref name="ГВБ" />. Паводле перапісу 1897 года, у вёсцы было 70 двароў, 474 жыхары, царква і млын. З 1884 года працавала школа граматы, а з 1890 года — яшчэ адна, дзе навучаліся 24 хлопчыкі. У 1917 годзе ў вёсцы было 90 двароў і 525 жыхароў<ref name="ГВБ" />. Са снежня 1920 года знаходзілася ў нейтральнай зоне падчас [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]]. З 1921 года працавала школа першай ступені. 20 жніўня 1924 года вёска ўвайшла ў склад Цімкавіцкага сельсавета [[Капыльскі раён|Капыльскага раёна]] [[Слуцкая акруга|Слуцкай акругі]]. Тады ў вёсцы было 104 двары, 520 жыхароў. У 1921–1925 гадах у школе працаваў адзін настаўнік Я. С. Аляшкевіч, які навучаў 42 вучняў. З 1926 года вёска знаходзілася ў Прускім сельсавеце таго ж раёна. З 20 лютага 1938 года — у Капыльскім раёне [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]<ref name="ГВБ" />. На пачатку 1930-х гадоў быў створаны калгас «Май», працавалі кузня і дзіцячыя яслі. У 1940 годзе ў вёсцы дзейнічала няпоўная сярэдняя школа<ref name="ГВБ" />. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] з 27 чэрвеня 1941 года да 1 ліпеня 1944 года вёска была акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. У партызанскай барацьбе і на франтах загінуў 51 жыхар вёскі<ref name="ГВБ" />. Да [[28 мая]] [[2013]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Браткаўскі сельсавет|Браткаўскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1|date=31 сакавіка 2016}}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * '''XIX стагоддзе''': 1800 — 188 жыхароў, 34 двары; 1880-я — 256 жыхароў, 41 двор; 1897 — 474 жыхары, 70 двароў. * '''XX стагоддзе''': 1917 — 525 жыхароў, 90 двароў; 1924 — 520 жыхароў, 104 двары; 1960 — 457 жыхароў; 1997 — 232 жыхары, 96 гаспадарак. * '''XXI стагоддзе''': 2007 — 167 жыхароў, 71 гаспадарка; 2010 — 130 жыхароў, 63 гаспадаркі<ref name="ГВБ" />. == Інфраструктура == У 2010 годзе ў вёсцы працавалі клуб (з 4 клубнымі фарміраваннямі), бібліятэка і магазін. Вёска знаходзіцца ў складзе ААТ «Капыльскае»<ref name="ГВБ" />. == Славутасці == * Рэшткі [[Царква Раства Багародзіцы (Комсічы)|царквы Раства Багародзіцы]] (сярэдзіна XIX стагоддзя). == Галерэя == <gallery> Файл:Komsicy Kapylski rajon Viaskovyja mohilki i chata (2022-07-08).jpg|Вясковая вуліца і хаты. 2022 год </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга | загаловак = Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 8, кн. 2. Мінская вобласць | адказны = рэдкал.: Т. У. Бялова (дырэктар) [і інш.] | выдавецтва = Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі | месца = Мінск | год = 2011 | старонак = 464 | isbn = 978-985-11-0554-6 }} == Спасылкі == * {{Commons|Komsičy}} * {{ГБ|https://globustut.by/komsichi/index.htm}} {{Цімкавіцкі сельсавет}} {{Капыльскі раён}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Капыльскага раёна]] [[Катэгорыя:Цімкавіцкі сельсавет]] 7vg0wgex8396h07wslf5wiov718lafu 5122684 5122674 2026-04-06T11:15:10Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122684 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Комсічы |вобласць = Мінская |раён = Капыльскі |сельсавет = Цімкавіцкі |каардынаты = 53°02′12″ пн. ш. 26°56′24″ у. д. |першае згадванне = канец XVIII стагоддзя |насельніцтва = 130 |год перапісу = 2010 |паштовы індэкс = 223914 |аўтамабільны код = 5 |катэгорыя ў Commons = Komsičy |OpenStreetMap = 243005490 }} '''Ко́мсічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|С. 206}}</ref> ({{lang-be-trans|Komsičy}}, {{lang-ru|Комсичи}}) — вёска ў [[Капыльскі раён|Капыльскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Цімкавіцкі сельсавет|Цімкавіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == Вёска знаходзіцца за 18 кіламетраў на паўднёвы захад ад [[Капыль|Капыля]], 138 кіламетраў ад [[Мінск]]а, 11 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі [[Цімкавічы (станцыя)|Цімкавічы]] на лініі [[Асіповічы]] I — [[Баранавічы-Палескія]]. Транспартныя сувязі ажыццяўляюцца па шашы [[Узда]]—Капыль—Цімкавічы і далей па аўтадарозе Агароднікі—Комсічы. З усходу на поўдзень ад вёскі праходзіць меліярацыйны канал<ref name="ГВБ">{{Крыніцы/ГВБ|8-2||188—189}}</ref>. == Гісторыя == У канцы [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]] вёска ўваходзіла ў склад Случарэцкага павета [[Новагародскае ваяводства|Навагрудскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Слуцкі павет|Слуцкім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1800 годзе ў вёсцы было 34 двары, пражывала 188 жыхароў; існавалі фальварак і бровар, вёска з’яўлялася шляхецкай уласнасцю. У 1880-я гады ў [[Цімкавіцкая воласць|Цімкавіцкай воласці]] таго ж павета, налічвала 41 двор, 256 жыхароў, дзейнічалі праваслаўная царква і млын<ref name="ГВБ" />. Паводле перапісу 1897 года, у вёсцы было 70 двароў, 474 жыхары, царква і млын. З 1884 года працавала школа граматы, а з 1890 года — яшчэ адна, дзе навучаліся 24 хлопчыкі. У 1917 годзе ў вёсцы было 90 двароў і 525 жыхароў<ref name="ГВБ" />. Са снежня 1920 года знаходзілася ў нейтральнай зоне падчас [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]]. З 1921 года працавала школа першай ступені. 20 жніўня 1924 года вёска ўвайшла ў склад Цімкавіцкага сельсавета [[Капыльскі раён|Капыльскага раёна]] [[Слуцкая акруга|Слуцкай акругі]]. Тады ў вёсцы было 104 двары, 520 жыхароў. У 1921–1925 гадах у школе працаваў адзін настаўнік Я. С. Аляшкевіч, які навучаў 42 вучняў. З 1926 года вёска знаходзілася ў Прускім сельсавеце таго ж раёна. З 20 лютага 1938 года — у Капыльскім раёне [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]<ref name="ГВБ" />. На пачатку 1930-х гадоў быў створаны калгас «Май», працавалі кузня і дзіцячыя яслі. У 1940 годзе ў вёсцы дзейнічала няпоўная сярэдняя школа<ref name="ГВБ" />. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] з 27 чэрвеня 1941 года да 1 ліпеня 1944 года вёска была акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. У партызанскай барацьбе і на франтах загінуў 51 жыхар вёскі<ref name="ГВБ" />. Да [[28 мая]] [[2013]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Браткаўскі сельсавет|Браткаўскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1|date=31 сакавіка 2016}}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * '''XIX стагоддзе''': 1800 — 188 жыхароў, 34 двары; 1880-я — 256 жыхароў, 41 двор; 1897 — 474 жыхары, 70 двароў. * '''XX стагоддзе''': 1917 — 525 жыхароў, 90 двароў; 1924 — 520 жыхароў, 104 двары; 1960 — 457 жыхароў; 1997 — 232 жыхары, 96 гаспадарак. * '''XXI стагоддзе''': 2007 — 167 жыхароў, 71 гаспадарка; 2010 — 130 жыхароў, 63 гаспадаркі<ref name="ГВБ" />. == Інфраструктура == У 2010 годзе ў вёсцы працавалі клуб (з 4 клубнымі фарміраваннямі), бібліятэка і магазін. Вёска знаходзіцца ў складзе ААТ «Капыльскае»<ref name="ГВБ" />. == Славутасці == * Рэшткі [[Царква Раства Багародзіцы (Комсічы)|царквы Раства Багародзіцы]] (сярэдзіна XIX стагоддзя). == Галерэя == <gallery> Файл:Komsicy Kapylski rajon Viaskovyja mohilki i chata (2022-07-08).jpg|Вясковая вуліца і хаты. 2022 год </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-2}} == Спасылкі == * {{Commons|Komsičy}} * {{ГБ|https://globustut.by/komsichi/index.htm}} {{Цімкавіцкі сельсавет}} {{Капыльскі раён}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Капыльскага раёна]] [[Катэгорыя:Цімкавіцкі сельсавет]] psl4t3wxd3ifw0poas3efyy1ywrsrg6 0 279664 5122676 5082474 2026-04-06T11:13:25Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122676 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Навасёлкі |выява = Navasiolki, Kapylski rajon, Sielski krajavid z vulicaj (2022-07-08).jpg |подпіс = Вуліца ў вёсцы |вобласць = Мінская |раён = Капыльскі |сельсавет = Цімкавіцкі |першае згадванне = XVIII стагоддзе |насельніцтва = 491 |год перапісу = 2010 |аўтамабільны код = 5 |тэлефонны код = +375 1719 |паштовы індэкс = 223912 |катэгорыя ў Commons = Navasiolki, Cimkavičy selsoviet }} '''Навасёлкі'''<ref name="nazvy">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Navasiolki}}, {{lang-ru|Новосёлки}}) — [[вёска]] ў [[Капыльскі раён|Капыльскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Цімкавіцкі сельсавет|Цімкавіцкага сельсавета]]. Знаходзіцца за 22 км на паўднёвы захад ад [[Капыль|Капыля]], за 142 км ад [[Мінск|Мінска]], за 15 км ад чыгуначнай станцыі [[Цімкавічы]] на лініі [[Асіповічы]]—[[Баранавічы]]. Транспартныя сувязі па шашы [[Узда]]—Капыль і далей па аўтадарозе Агароднікі—Комсічы—Навасёлкі<ref name="giv"/>. == Гісторыя == У XVIII стагоддзі сяло ў [[Навагрудскі павет|Навагрудскім павеце]] і ваяводстве [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]. З канца XVIII стагоддзя ў [[Слуцкі павет|Слуцкім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1800 годзе ў сяле была Петрапаўлаўская царква, вадзяны млын, шляхецкая ўласнасць. У сярэдзіне XIX стагоддзя ў складзе маёнтка Цэхава. У 1870 годзе адкрыта школа граматы (у 1890 годзе ў ёй вучыліся 12 хлопчыкаў). У 1886 годзе сяло ў Кіявіцкай воласці Слуцкага павета, дзейнічалі школа, праваслаўная царква, капліца. Паводле перапісу 1897 года знаходзілася за 4 вярсты ад Маскоўска-Варшаўскай шашы, былі царква, хлебазапасны магазін, піцейны дом. Побач з сялом існавалі фальварак (20 жыхароў) і сядзіба (3 жыхары)<ref name="giv"/>. У лістападзе 1920 года адкрыта 2-камплектная школа 1-й ступені (у 1921 годзе было 2 настаўнікі, 72 вучні). 20 жніўня 1924 года ўключана ў склад Крывасялкоўскага сельсавета Капыльскага раёна [[Слуцкая акруга|Слуцкай акругі]]. У пачатку 1930-х гадоў працавалі калгас «Чырвоны вартаўнік», вятрак. З 20 лютага 1938 года ў Мінскай вобласці<ref name="giv"/>. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] з 27 чэрвеня 1941 года да 1 ліпеня 1944 года вёска была акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. У верасні 1943 года акупанты загубілі 13 жыхароў. На фронце загінулі 93 вяскоўцы, 12 вяскоўцаў загінулі ў партызанскай барацьбе. З 20 верасня 1944 года ў [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года ў Мінскай вобласці. З 1960 года ў Браткаўскім сельсавеце<ref name="giv"/>. У 1973 годзе цэнтр калгаса «1 Мая», працавалі сярэдняя школа, клуб, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі, 2 магазіны. У 2007 годзе ў складзе ААТ «Капыльскае». Станам на 2010 год працуюць вучэбна-педагагічны комплекс дзіцячы сад—сярэдняя школа, цэнтральны Дом культуры, бібліятэка, спартыўная зала і пляцоўка, фельчарска-акушэрскі пункт, аўтаматычная тэлефонная станцыя, сталовая, магазін, аддзяленне сувязі<ref name="giv"/>. Да [[28 мая]] [[2013]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Браткаўскі сельсавет|Браткаўскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * '''XIX стагоддзе''': 1800 — 425 жыхароў, 54 двары; 1886 — 357 жыхароў, 58 двароў; 1897 — 671 жыхар, 122 двары. * '''XX стагоддзе''': пачатак XX ст. — 862 жыхары, 154 двары; 1917 — 1138 жыхароў, 210 двароў; 1924 — 987 жыхароў, 182 двары; 1960 — 854 жыхары; 1997 — 656 жыхароў, 308 гаспадарак. * '''XXI стагоддзе''': 2007 — 509 жыхароў, 245 гаспадарак; 2010 — 491 жыхар, 227 гаспадарак<ref name="giv"/>. == Славутасці == * Помнік на брацкай магіле савецкіх воінаў і партызан, якія загінулі ў 1943—1944 гадах. * Помнік землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну<ref name="giv"/>. == Зноскі == <references> <ref name="nazvy">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> <ref name="giv"> {{Крыніцы/ГВБ|8-2||464}} </ref> </references> == Спасылкі == {{Commons category|Navasiolki, Cimkavičy selsoviet}} {{Цімкавіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Цімкавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Капыльскага раёна]] cah6vxh5sqjiy9i2hqjdc5br41wlo72 0 280250 5122643 5041660 2026-04-06T10:51:51Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122643 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Дудзінка (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Дудзінка |вобласць = Мінская |раён = Крупскі |сельсавет = Халопеніцкі |Насельніцтва = 24<ref>{{Крыніцы/ГВБ|8-2}}</ref> (2010) |Тэлефонны код = +375 1796 |Паштовы індэкс = 222035 |Аўтамабільны код = 5 |lat_dir = N|lat_deg = 54|lat_min = 35|lat_sec = 57 |lon_dir = E|lon_deg = 28|lon_min = 54|lon_sec = 39 }} '''Дудзі́нка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dudzinka}}, {{lang-ru|Дудинка}}) — [[вёска]] ў [[Крупскі раён|Крупскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Халопеніцкі сельсавет|Халопеніцкага сельсавета]]. [[Файл:Dudzinka-krupski-1.jpg|thumb|вёска Дудзінка]] == Геаграфія == Вёска знаходзіцца за 40 км на паўночны захад ад горада Крупкі, за 45 км ад чыгуначнай станцыі [[Прыяміна (станцыя)|Прыяміна]] на лініі Брэст—Масква, за 145 км ад Мінска. Транспартныя сувязі ажыццяўляюцца па аўтадарозе Слабада—Дудзінка<ref>{{Крыніцы/ГВБ|8-2}}</ref>. == Гісторыя == У 1662 годзе згадваецца ў складзе [[Аршанскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Аршанскага павета]] [[Віцебскае ваяводства|Віцебскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]<ref>LVIA, f. SA, b. 1</ref>. У канцы XVIII стагоддзя як вёска ў складзе Халопеніцкага графства Аршанскага павета. У 1777 годзе тут было 6 двароў, з’яўлялася ўласнасцю Л. Храптовіча. Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай у 1793 годзе ўвайшла ў склад Расійскай імперыі. У 1800 годзе ў Барысаўскім павеце Мінскай губерні налічвалася 5 двароў і 56 жыхароў. Згодна з устаўной граматай маёнтка Халопенічы, у 1862 годзе ў вёсцы было 8 сялянскіх гаспадарак. У сакавіку 1866 года жыхары вёскі на выкупным акце набылі зямельныя надзелы ў памешчыка А. Д. Лапо, уладальніка маёнтка Халопенічы. У 1897 годзе вёска знаходзілася ў Халопеніцкай воласці таго ж павета і губерні, мела 18 двароў і 119 жыхароў. У 1917 годзе — 20 двароў, 146 жыхароў. З 20 жніўня 1924 года ў Грыцкавіцкім сельсавеце Халопеніцкага раёна Барысаўскай акругі. З 8 ліпеня 1931 года ў Крупскім раёне, з 12 лютага 1935 года — зноў у Халопеніцкім. З 20 лютага 1938 года ў складзе Мінскай вобласці. У 1926 годзе ў вёсцы налічвалася 29 двароў, 164 жыхары. У 1930 годзе вяскоўцы аб’ядналіся ў калгас імя Калініна. У студзені 1932 года налічвалася 31 гаспадарка. У 1941 годзе ў вёсцы было 47 двароў і 183 жыхары. У Вялікую Айчынную вайну з 1 ліпеня 1941 года да 28 чэрвеня 1944 года акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах загінулі 6 вяскоўцаў. З 1950 года ў калгасе «Чырвоны барацьбіт». Да 26 жніўня 1959 года вёска ўваходзіла ў склад [[Слабадскі сельсавет (Халопеніцкі раён)|Слабадскога сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 26 жніўня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 11.</ref>, пасля ў Халопеніцкім сельсавеце. З 20 студзеня 1960 года ў Крупскім раёне, у саўгасе «Халопенічы». У 1998 годзе — 33 гаспадаркі, 69 жыхароў, дзейнічала пачатковая школа. З 2001 года ў складзе РУСП «Эксперыментальная база „Эса“», працаваў магазін. З 30 снежня 2009 года ў Халопеніцкім сельсавеце<ref>{{Крыніцы/ГВБ|8-2}}</ref>. == Славутасці == * Аб засяленні тутэйшых мясцін у старажытнасці сведчыць курганны могільнік (11 насыпаў)<ref>{{Крыніцы/ГВБ|8-2}}</ref>. == Насельніцтва == * '''XIX стагоддзе''': 1800 — 56 жыхароў, 5 двароў; 1897—119 жыхароў, 18 двароў. * '''XX стагоддзе''': 1917—146 жыхароў, 20 двароў; 1926—164 жыхары, 29 двароў; 1941—183 жыхары, 47 двароў; 1960—232 жыхары; 1998 — 69 жыхароў, 33 гаспадаркі. * '''XXI стагоддзе''': 2010 — 24 жыхары, 18 гаспадарак<ref>{{Крыніцы/ГВБ|8-2}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-2}} {{Халопеніцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Крупскага раёна]] 5lvj6rmw06nixjtf3bvzz6aubllklfi 0 280260 5122678 5016670 2026-04-06T11:13:45Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122678 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Струга |вобласць = Мінская |раён = Крупскі |сельсавет = Халопеніцкі |Насельніцтва = 8<ref>{{Крыніцы/ГВБ|8-2}}</ref> (2010) |Тэлефонны код = +375 1796 |Паштовы індэкс = 222035 |Аўтамабільны код = 5 |lat_dir = N|lat_deg = 54|lat_min = 29|lat_sec = 0 |lon_dir = E|lon_deg = 28|lon_min = 32|lon_sec = 0 }} '''Стру́га'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Struha}}, {{lang-ru|Струга}}) — [[вёска]] ў [[Крупскі раён|Крупскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Халопеніцкі сельсавет|Халопеніцкага сельсавета]]. [[File:Struha-krupski-rajon-2021.jpg|thumb|Адзін з дамоў вёскі Струга]] == Геаграфія == Вёска знаходзіцца за 46 км на паўночны захад ад горада Крупкі, за 41 км ад чыгуначнай станцыі [[Прыяміна (станцыя)|Прыяміна]] на лініі Брэст—Масква, за 147 км ад Мінска. Транспартныя сувязі ажыццяўляюцца па аўтадарозе Халопенічы—Струга. На поўдні ад вёскі праходзіць меліярацыйны канал<ref>{{Крыніцы/ГВБ|8-2}}</ref>. == Гісторыя == Вёска заснавана ў першай палове XVIII стагоддзя і належала ордэну езуітаў. У 1777 годзе сяло знаходзілася ў графстве Халопенічы Аршанскага павета, з'яўляючыся ўласнасцю Л. Храптовіча. Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай у 1793 годзе вёска ўвайшла ў склад Расійскай імперыі. У 1795 годзе належала Яхіму Храптовічу, а потым памешчыцы Цітовіч. У 1800 годзе ў Барысаўскім павеце Мінскай губерні налічвалася 12 двароў і 78 жыхароў, дзейнічала ўніяцкая драўляная капліца. У 1862 годзе вёска ўваходзіла ў склад маёнтка Халопенічы Грыцкавіцкага сельскага таварыства. У сакавіку 1866 года сяляне выкупілі зямельныя надзелы ў памешчыка А. Д. Лапо, уладальніка маёнтка Халопенічы. У 1884 годзе ў вёсцы пражывала 96 жыхароў. Паводле перапісу 1897 года, вёска знаходзілася ў Халопеніцкай воласці і мела 5,2 валокі зямлі. У 1917 годзе ў вёсцы было 24 двары і 150 жыхароў. З 20 жніўня 1924 года вёска ўключана ў Грыцкавіцкі сельсавет Халопеніцкага раёна Барысаўскай акругі. Паводле перапісу 1926 года, тут было 29 двароў і 114 жыхароў. У час калектывізацыі быў арганізаваны калгас. З 8 ліпеня 1931 года вёска ў Крупскім раёне, з 12 лютага 1935 года — зноў у Халопеніцкім. З 20 лютага 1938 года ў складзе Мінскай вобласці. У 1941 годзе налічваўся 21 двор і 87 жыхароў. У Вялікую Айчынную вайну з 1 ліпеня 1941 года да 28 чэрвеня 1944 года вёска была акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 10 жыхароў вёскі. Да 26 жніўня 1959 года вёска ўваходзіла ў склад [[Слабадскі сельсавет (Халопеніцкі раён)|Слабадскога сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 26 жніўня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 11.</ref>, пасля ў складзе Халопеніцкага сельсавета. З 20 студзеня 1960 года — зноў у Крупскім раёне. У 1960 годзе насельніцтва складала 183 чалавекі. У 1965 годзе вёска ўвайшла ў склад эксперыментальнай базы «Эса». У 1998 годзе ў вёсцы было 11 гаспадарак і 19 жыхароў, яна ўваходзіла ў Халопеніцкі пасялковы савет. З 30 снежня 2009 года — у Халопеніцкім сельсавеце. У 2001 годзе вёска ў складзе РУСП «Эксперыментальная база „Эса“»<ref>{{Крыніцы/ГВБ|8-2}}</ref>. == Насельніцтва == * '''XIX стагоддзе''': 1800 — 78 жыхароў, 12 двароў; 1884 — 96 жыхароў. * '''XX стагоддзе''': 1917 — 150 жыхароў, 24 двары; 1926 — 114 жыхароў, 29 двароў; 1941 — 87 жыхароў, 21 двор; 1960 — 183 жыхары; 1998 — 19 жыхароў, 11 гаспадарак. * '''XXI стагоддзе''': 2010 — 8 жыхароў, 5 гаспадарак<ref>{{Крыніцы/ГВБ|8-2}}</ref>. == Зноскі == {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-2}} {{Халопеніцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Крупскага раёна]] beglzcyoq6123gieayh16cfmj2cxpbk 0 280844 5122192 4442873 2026-04-06T09:19:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122192 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Падгай}} {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Падгай |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 44|lat_sec = 56 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 49|lon_sec = 04 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Любанскі |сельсавет = Рачэнскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243013730 }} '''Падга́й'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Padhaj}}, {{lang-ru|Подгай}}) — [[пасёлак]] у [[Любанскі раён|Любанскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Рачэнскі сельсавет|Рачэнскага сельсавета]].<ref name=":0">{{Крыніцы/ГВБ|8-3}}</ref> За 15 км да паўднёвага захаду ад [[Любань|Любані]], за 26 км ад чыгуначнай станцыі [[Урэчча (станцыя)|Урэчча]] на лініі Асіповічы — Баранавічы, за 173 км ад [[Мінск]]а.<ref name=":0" /> У 1960 годзе пасёлак у калгасе імя Суворава. У 2009 годзе ў складзе СВК «Рачэнь».<ref name=":0" /> == Насельніцтва == * 1960 год — 119 жыхароў<ref name=":0" /> * 1997 год — 40 гаспадарак, 80 жыхароў<ref name=":0" /> * 2009 год — 24 гаспадаркі, 40 жыхароў<ref name=":0" /> * 2011 год — 21 гаспадарка, 31 жыхар<ref name=":0" /> {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Рачэнскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Рачэнскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Любанскага раёна]] idz3vuvcv853s0jqa0tewvope2denbd 0 280849 5122194 4973759 2026-04-06T09:19:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122194 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Рачэнь |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 44|lat_sec = 46 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 50|lon_sec = 30 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Любанскі |сельсавет = Рачэнскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |OpenStreetMap = 243016102 }} '''Рачэ́нь'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Račeń}}, {{lang-ru|Речень}}) — [[аграгарадок]] у [[Любанскі раён|Любанскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Рачэнскі сельсавет|Рачэнскага сельсавета]]. Цэнтр Рачэнскага сельсавета. == Геаграфія == За 15 км да паўднёвага захаду ад [[Любань|Любані]], за 40 (30{{sfn|БелЭн|2001}}) км ад чыгуначнай станцыі [[Урэчча (станцыя)|Урэчча]] на лініі Асіповічы—Баранавічы, за 167 км ад [[Мінск]]а, на аўтадарозе Любань—[[Старобін]]<ref name=":0">{{Крыніцы/ГВБ|8-3}}</ref>. == Гісторыя == Вядома з 1566 года як сяло ў Слуцкім княстве [[Алелькавічы|Алелькавічаў]] у маёнтку Ярэмічы, 46 валок зямлі. З 1589 года ўласнасць купцоў Тышэвічаў, з 1621 — [[Радзівілы|Радзівілаў]]<ref name=":0" />. З 1795 года вёска '''Рэчын''' у Забалоцкай воласці Бабруйскага павета, карчма. У 1834 годзе вёска ў маёнтку Засмужжа, уласнасць князя [[Вітгенштэйны|Л. П. Вітгенштэйна]]. У 1846 годзе 213 моргаў зямлі. У сярэдзіне ХІХ ст. дзяржаўная ўласнасць. У 1883 годзе 52 двары. Паводле перапісу 1897 года, 114 двароў, хлебазапасны магазін, піцейны дом, школа (станам на 1890 год навучалася 8 хлопчыкаў і 3 дзяўчынкі). У 1908 годзе 176 двароў, земскае народнае вучылішча (з 1911)<ref name=":0" />. З 20.08.1924 года цэнтр сельсавета Любанскага раёна Слуцкай акругі, школа (2 арэндныя будынкі, 2 настаўнікі, 116 вучняў)<ref name=":0" />. У 1931 годзе мелася тэлефонная сувязь, дзейнічалі хата-чытальня, гурток ваенных ведаў. У 1932 г. створаны калгас «Пралетарый», які ў 1935 годзе меў паравы млын, ваўначоску, кузню<ref name=":0" />. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з 28.06.1941 г. вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. З лістапада 1941 года ўваходзіла ў Акцябрска-Любанскую партызанскую зону, працаваў сельсавет. Вызвалена 30.06.1944 г.<ref name=":0" /> У 1960 годзе вёска, цэнтр калгаса Суворава. У 1980-я гады калгас меў 3959 [[Гектар|га]] сельгасугоддзяў, 43 трактары, 25 аўтамашын, 14 камбайнаў. Працавалі сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка, бальніца, ветучастак, аптэка, комплексны прыёмны пункт, сталовая, 2 магазіны, аддзяленне сувязі<ref name=":0" />. 15 кастрычніка 1976 года да вёскі далучаны пасёлак [[Глінішча (Любанскі раён)|Глінішча]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 кастрычніка 1976 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1976, № 36 (1518).</ref>. З 2008 года аграгарадок<ref name=":0" />. У 2009 года цэнтр СВК «Рачэнь». Працуюць агульнаадукацыйная сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка, амбулаторыя, комплексны прыёмны пункт, аддзяленне сувязі і «Беларусбанка», сталовая, 4 магазіны. Помнік воінам і партызанам, загінулым у Вялікай Айчыннай вайне<ref name=":0" />. У складзе сельсавета 9 вёсак, 23 пасёлкі і 1 хутар.<ref name=":0" /> == Насельніцтва == * 1566 год — 46 валок<ref name=":0" /> * 1795 год — 192 чалавекі<ref name=":0" /> * 1816 год — 96 душ<ref name=":0" /> * 1834 год — 49 рэвізскіх душ<ref name=":0" /> * 1844 год — 180 рэвізскіх душ<ref name=":0" /> * 1846 год — 44 двары, 123 чалавекі<ref name=":0" /> * 1870 год — 52 двары<ref name=":0" /> * 1897 год — 114 двароў, 889 чалавек<ref name=":0" /> * 1908 год — 176 двароў, 1141 чалавек<ref name=":0" /> * 1924 год — 213 двароў, 1145 чалавек<ref name=":0" /> * 1960 год — 789 чалавек<ref name=":0" /> * 1997 год — 300 гаспадарак, 861 чалавек<ref name=":0" /> * 2001 год — 780 жыхароў, 289 двароў{{sfn|БелЭн|2001}}. * 2009 год — 276 гаспадарак, 738 чалавек<ref name=":0" /> == Вядомыя асобы == * [[Леанід Васілевіч Кукраш]] (1938—2023) — беларускі навуковец у галіне раслінаводства і селекцыі<ref name=":0" /> * [[Сямён Барысавіч Шапіра]] (нар. 1961) — [[Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь|міністр сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь]] (2008—2010), старшыня [[Гродзенскі абласны выканаўчы камітэт|Гродзенскага абласнога выканаўчага камітэта]] (з 2010)<ref name=":0" /> == Помнікі гісторыі і культуры == * Паблізу вёскі знаходзяцца археалагічныя помнікі — [[гарадзішча]] і [[курган]]ны [[могільнік]], якія сведчаць пра засяленне гэтай тэрыторыі ў далёкім мінулым<ref name=":0" />. — {{ГККРБ 4|613В000289}} * Помнік савецкім воінам і [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|партызанам]], загінулым у Вялікай Айчыннай вайне<ref name=":0" />. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|13|Рачэнь||385}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Минская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2009|старонкі=33|старонак=60|isbn=978-985-508-174-7|тыраж=20&nbsp;000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Рачэнскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Рачэнскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Любанскага раёна]] 9qvkdaasx9vmoroef1az8zw2j5dmueu 0 281202 5122703 5120686 2026-04-06T11:50:49Z M.L.Bot 261 5122703 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Слабашчына |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Слабашчына. Мінская вобласць 2018 (02).jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 59|lat_sec = 52 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 49|lon_sec = 04 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Мінскі |сельсавет = Бараўлянскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243017900 }} '''Слабашчы́на'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Slabaščyna}}, {{lang-ru|Слобощина}}) — [[вёска]] ў [[Мінскі раён|Мінскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Бараўлянскі сельсавет|Бараўлянскага сельсавета]]. Да 9 жніўня 1979 года вёска ўваходзіла ў склад [[Калодзішчанскі сельсавет|Калодзішчанскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 9 жніўня 1979 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1979, № 27 (1617).</ref>. == Насельніцтва == * 2009 год (перапіс) — 168 чалавек * 1999 год (перапіс) — 132 чалавекі == Вядомыя асобы == * [[Вітольд Міхайлавіч Гінтаўт]] (1922—1987) — савецкі танкіст-ас, механік-кіроўца танка Т-34 часоў Вялікай Айчыннай вайне. Герой Савецкага Саюза. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бараўлянскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Бараўлянскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна]] azw6d0wby0so2xcx27xb9pueio8p4xz 0 281256 5122193 4730897 2026-04-06T09:19:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122193 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Падгор'е}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Падгор'е |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Padhorje_village.jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 56|lat_sec = 15 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 17|lon_sec = 34 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Мінскі |сельсавет = Ждановіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 27 |год перапісу = 2010 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Padhorje, Minsk District |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 1433787864 }} '''Падго́р'е'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Padhorje}}, {{lang-ru|Подгорье}}) — [[вёска]] ў [[Мінскі раён|Мінскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Ждановіцкі сельсавет|Ждановіцкага сельсавета]]. [[File:Вёска Падгор'е (заезд ад вёскі Ратамка).jpg|злева|thumb|Вёска Падгор'е (заезд ад вёскі [[аграгарадок Ратамка|Ратамка]])]] == Гісторыя == У 1858 у вёсцы жыло 5 душ мужчынскага полу, уласнасць Раскудзеўскага, у [[Мінскі павет|Мінскім павеце]]. З лютага па снежань 1918 акупавана войскамі кайзераўскай Германіі. Падчас польска-савецкай вайны з ліпеня 1919 па ліпень 1920, а таксама ў сярэдзіне кастрычніка 1920 — войскамі Польшчы. З 1919 у складзе БССР. З 20 жніўня 1924 вёска ў складзе Старасельскага сельсавета [[Заслаўскі раён|Заслаўскага раёна]] Мінскай акругі (да 26 ліпеня 1930). З 20 лютага 1938 — у Мінскай вобласці. У 1941 у вёсцы было 20 двароў, 128 жыхароў. Пад час [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] з канца чэрвеня 1941 до пачатку ліпеня 1944 акупавана [[Вермахт|нямецка-нацысцкімі войскамі]], загінулі 4 жыхары. Акупанты спалілі 2 двары. З 8 жніўня 1959 — у [[Мінскі раён|Мінскам раёне]]. З 20 лютага 1974 — у складзе [[Хацежынскі сельсавет|Хацежынскага сельсавета]], а з 1980 — у складзе [[Ждановіцкі сельсавет|Ждановіцкага сельсавета]]. У 1997 было 16 гаспадарак, 29 жыхароў. У 2010 было 20 гаспадарак, 27 жыхароў<ref>{{Крыніцы/ГВБ|8-3}}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Padhorje, Minsk District}} {{Ждановіцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Ждановіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна]] t2smzbeswif2ylgcrk620grs2xb3k63 0 281285 5122166 5118750 2026-04-06T08:42:04Z Peisatai 111348 /* Назва */ калі ласка, без удмурцій і астатніх геаграфічна на канцы свету размешчаных маргіналій 5122166 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Паздзеркі |выява = Паздерки, юго-западная сторона.jpg |подпіс = |вобласць = Мінская |раён = Мінскі |сельсавет = Крупіцкі }} '''Па́здзеркі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Pazdzierki}}, {{lang-ru|Паздерки}}), раней '''Паздзёркі''' — [[вёска]] ў [[Мінскі раён|Мінскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], на рацэ [[Грэбенка (рака)|Грэбенка]]. Уваходзіць у склад [[Крупіцкі сельсавет|Крупіцкага сельсавета]]. == Назва == З-пад [[Івянец|Івянца]] было прозвішча Паздзер, было [[Гродна|горадзенскае]] Паздзерскі<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS9Q-J9TC-5?i=193&cat=1107447 https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSM1-JS4M-4?i=253&cat=2323279</ref>. Ёсць чэшскае прозвішча [[:cs:Pazdera|Pazdera]]. Ёсць латышскае ''Pasders''<ref>https://uzvardi.lv/surname/633552</ref>. На думку даследчыка балцкай антрапаніміі [[Алесь Мікус|Алеся Мікуса]], ад старажытнага балцка-літоўскага двухасноўнага імені ''Pas-deras''<ref>Алесь Мікус. Вітаўты і Вітарты: Двухасноўныя імёны старабалцкага тыпу на ўсходзе. М., 2025. С. 27.</ref>. == Гісторыя == Вядома з другой паловы XVIII стагоддзя, належала да маёнтка [[Анопаль (вёска)|Анопаль]] уласнасці [[Радзівілы|Радзівілаў]]. Уваходзіла ў склад [[Менскі павет|Менскага павета]] [[Менскае ваяводства|Маенскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1815 годзе была [[Уніяцтва|ўніяцкая]] капліца. Пасля 1861 года ў Самахвалавіцкай воласці Мінскага павета. На 1888 год у вёсцы сярод землеўладальнікаў былі: Ігнат Паўлаў Ламак (5 і 1/6 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяціны]] зямлі), Юрый Ігнатаў Ламак (5 і 1/6 дзесяціны), Якаў Ігнатаў Ламак (5 і 1/6 дзесяціны), Міхась Піліпаў Матрунчык (15 і 1/3 дзесяціны), усе праваслаўныя сяляне{{Sfn|Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год|1889|с=34}}{{Sfn|Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год|1889|с=38}}. У другой палове XIX стагоддзя на могілках была [[Праваслаўе|праваслаўная]] царква Святой Ганны, належала да парафіі [[Пяцеўшчына]]. Паводле перапісу 1897 года ў вёсцы была кузня. У 1912 годзе адкрыта [[Народныя вучылішчы|народнае вучылішча]]. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. З 20 жніўня 1924 года ў Крупіцкім сельсавеце [[Самахвалавіцкі раён|Самахвалавіцкага раёна]] [[Менская акруга|Менскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930). З 18 студзеня 1931 года ў [[Койданаўскі раён|Койданаўскім раёне]]. З 23 сакавіка 1932 года ў падпарадкаванні Менскага гарсавета. З 26 траўня 1935 года ў Менскім раёне. З 20 лютага 1938 года ў Менскай вобласці. У часе рэпрэсій 1930-х гадоў прынамсі 1 жыхар вёскі быў расстраляны<ref>{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/2793026|title=Списки жертв — Врублевский Иосиф Вдамирович|website=base.memo.ru|access-date=2025-12-09}}</ref>. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. == Насельніцтва == * 1815 год — 92 жыхары мужчынскага полу * 1897 год — 50 двароў, 268 жыхароў * 1908 год — 48 двароў, 591 жыхар{{Sfn|Ярмоловичъ В.|1909|с=148}} * 1917 год — 44 двары, 298 жыхароў (усе [[беларусы]]){{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=150}} * 1926 год — 42 двары, 226 жыхароў * 1997 год — 43 двары, 80 жыхароў * 1999 год — 54 жыхары * 2009 год — 43 жыхары * 2019 год — 35 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2025-12-08}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-3|Паздзеркі|437—438}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|арыгінал = |спасылка = https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000200_000018_RU_NLR_A1SV_116287&name=%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%20%D0%91%D0%A1%D0%A1%D0%A0%20%D0%B1.%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B8&doc_type=pdf|адказны = Центральное Статистическое Бюро Б.С.С.Р|выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Белтрестпечать|год = 1924|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)}} * {{кніга|аўтар = Ярмоловичъ В. С.|частка = |загаловак = Списокъ населенныхъ мѣстъ Минской губерніи|арыгінал = |спасылка = http://elib.shpl.ru/ru/nodes/25877-yarmolovich-v-s-spisok-naselennyh-mest-minskoy-gubernii-minsk-1909|адказны = |выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|год = 1909|том = |старонкі = |старонак = 231|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Ярмоловичъ В.}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи [за 1888 год]|арыгінал = |спасылка = https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/46/Списокъ_Землевладѣльцевъ_Минской_Губерніи_за_1888_год.pdf|адказны = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Минская Губернская Типографія|год = 1889|том = |старонкі = |старонак = 419|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|7|926|Paździorki|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Крупіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Крупіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна]] ph45x8t13yrfbqde7j826u43bejudm6 0 281355 5122187 4729148 2026-04-06T09:18:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122187 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Вялікі Трасцянец |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Мінскі |сельсавет2 = Навадворскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 2527 |год перапісу = 2009 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Вялі́кі Трасцяне́ц'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vialiki Trascianiec}}, {{lang-ru|Великий Тростенец}}) — [[вёска]] ў [[Мінскі раён|Мінскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навадворскі сельсавет (Мінскі раён)|Навадворскага сельсавета]]. == Назва == Назва паходзіць ад ракі [[Трасцянка (прыток Свіслачы)|Трасцянка]], на якой месціцца вёска. == Гісторыя == У 1503 годзе сяло Трасцянцы, 6 службаў «бліз места Менскага» нададзенае [[Свята-Узнясенскі манастыр (Мінск)|Менскаму Уазнясенскаму манастыру]], у [[Менскі павет|Менскім павеце]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]<ref name="энцык">{{Крыніцы/ГВБ|8-3|Вялікі Трасцянец|374—375}}</ref>. У 1800 годзе вёска, 6 двароў, 44 жыхары, на левым беразе ракі [[Ельніца (рака)|Ельніцы]], на правым — [[фальварак]] і млын, уласнасць [[Станіслаў Ксаверый Прушынскі|Станіслава Ксаверыя Прушынскага]], у [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У другой палове XIX стагоддзя вёска падзялілася на Вялікі (ён жа Стары) Трасцянец і Малы (ён жа Новы) Трасцянец. У 1897 годзе вёскі Вялікі Трасцянец (32 двары, 210 жыхароў, [[хлебазапасны магазін]]), Трасцянец (14 двароў, 107 жыхароў), маёнтак Трасцянец (двор, 23 жыхары), фальварак (15 жыхароў, вадзяны млын), у [[Сеніцкая воласць|Сеніцкай воласці]] [[Мінскі павет|Мінскага павета]]<ref name="энцык"/>. У 1917 годзе вёска (45 двароў, 270 жыхароў) і 2 маёнткі (58 жыхароў). У лютым — снежні 1918 года пад акупацыяй войскаў [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] вёска ўвайшла ў склад [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У ліпені 1919 — ліпені 1920 гадоў і ў сярэдзіне кастрычніка 1920 года была пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. З 20 жніўня 1924 года вёска — цэнтр [[Трасцянецкі сельсавет|Трасцянецкага сельсавета]] [[Самахвалавіцкі раён|Самахвалавіцкага раёна]] [[Менская акруга|Менскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930 года). У 1930-я арганізаваны калгас імя Гамарніка, працавала кузня. З 18 студзеня 1931 года ўключаная ў межы горада [[Менск]]а. З 26 мая 1935 года ў [[Мінскі раён|Менскім раёне]]. З 20 лютага 1938 года ў [[Мінская вобласць|Менскай вобласці]]<ref name="энцык" />. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года акупаваная войскамі [[Трэці рэйх|Германіі]]<ref name="энцык"/>. У [[Трасцянец|Трасцянецкім лагеры смерці]] нацысты знішчылі 206 500 чалавек<ref name="энцык"/>. З 16 ліпеня 1954 года ў [[Гатаўскі сельсавет|Гатаўскім сельсавеце]], з 20 студзеня 1960 года ў Навадворскім сельсавеце. У 1997 годзе 634 гаспадаркі, 1514 жыхароў. У 2010 годзе ў вёсцы ёсць дзіцячая амбуляторыя, [[Трасцянецкая сярэдняя школа|сярэдняя школа]], яслі-сад, крамы, аптэкі. Каля вёскі помнік ахвярам фашызму на ўшанаванне памяці ахвяр Трасцянецкага лагера смерці, у 1963 годзе пастаўлены абеліск<ref name="энцык"/>. == Адукацыя == * [[Трасцянецкая сярэдняя школа]] {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навадворскі сельсавет, Мінскі раён}} [[Катэгорыя:Навадворскі сельсавет (Мінскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна]] [[Катэгорыя:Вялікі Трасцянец| ]] [[Катэгорыя:Прушынскія]] 4tgjwabm5vt8fvh4uft08j4cfuhdw20 0 281418 5122149 5115041 2026-04-06T08:33:40Z Peisatai 111348 /* Назва */ 5122149 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Ашнарава |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 05|lat_sec = 57 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 22|lon_sec = 04 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Мінскі |сельсавет = Шаршунскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243010285 }} [[Файл:Вейшнарава і Дэйнаравічы.jpg|alt=Вейшнарава і Дэйнаравічы на карце 1797 г.|міні|Вейшнарава і Дэйнаравічы на карце 1797 г.]] '''Ашна́рава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Ašnarava}}, {{lang-ru|Ошнарово}}) — [[вёска]] ў [[Мінскі раён|Мінскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Шаршунскі сельсавет|Шаршунскага сельсавета]]. == Назва == {{няма АК 2|На карце 1797 г. назва - "Вейшнарава".|24|05|2025}} З-пад Ліды ([[Белагруда]]) фіксаваліся прозвішчы Вэйшнар<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-C9BC-ZS2K-B?cat=2325345&i=728&lang=pl</ref>, Войшнар<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSM6-PT1L?cat=741862&i=70</ref>. Сучаснае літоўскае ([[Свянцяны]]) ''Veišnoras'' ад ''Vaišnoras''<ref>https://pavardes.lki.lt/?pv=7d73b5f6b2db7d988b7790f1034417c0</ref>. Ад старажытнага балцка-літоўскага двухасноўнага імя ''Vaiš-noras''<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 155.</ref>. У Перапісе войска ВКЛ 1528 г. сярод ашмянскага баярства - "''Вокшнар Адам''", у іншым месцы "''Адамъ Вокшнаровичъ''" выпраўляецца на "''Войшнарович''"<ref>Перапіс войска Вялікага княства Літоўскага 1528 года. Мінск, 2003. С. 57-58, 61.</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Шаршунскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Шаршунскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна]] qz4gbba051j010km5bm2kuot7vqezqk 5122151 5122149 2026-04-06T08:34:56Z Peisatai 111348 /* Назва */ эшнаўэр адэнаўэр, абы-чаго не трэба прыплятаць 5122151 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Ашнарава |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 05|lat_sec = 57 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 22|lon_sec = 04 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Мінскі |сельсавет = Шаршунскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243010285 }} [[Файл:Вейшнарава і Дэйнаравічы.jpg|alt=Вейшнарава і Дэйнаравічы на карце 1797 г.|міні|Вейшнарава і Дэйнаравічы на карце 1797 г.]] '''Ашна́рава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Ašnarava}}, {{lang-ru|Ошнарово}}) — [[вёска]] ў [[Мінскі раён|Мінскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Шаршунскі сельсавет|Шаршунскага сельсавета]]. == Назва == На карце 1797 г. ("ПГМ Минского уезда Минской губернии") назва - "Вейшнарава". З-пад Ліды ([[Белагруда]]) фіксаваліся прозвішчы Вэйшнар<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-C9BC-ZS2K-B?cat=2325345&i=728&lang=pl</ref>, Войшнар<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSM6-PT1L?cat=741862&i=70</ref>. Сучаснае літоўскае ([[Свянцяны]]) ''Veišnoras'' ад ''Vaišnoras''<ref>https://pavardes.lki.lt/?pv=7d73b5f6b2db7d988b7790f1034417c0</ref>. Ад старажытнага балцка-літоўскага двухасноўнага імя ''Vaiš-noras''<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 155.</ref>. У Перапісе войска ВКЛ 1528 г. сярод ашмянскага баярства - "''Вокшнар Адам''", у іншым месцы "''Адамъ Вокшнаровичъ''" выпраўляецца на "''Войшнарович''"<ref>Перапіс войска Вялікага княства Літоўскага 1528 года. Мінск, 2003. С. 57-58, 61.</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Шаршунскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Шаршунскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна]] hqzri5dcpnjka2r7pqlq82k97mzasfz 0 281425 5122189 4752744 2026-04-06T09:19:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122189 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Грыні |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Hryni.jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 07|lat_sec = 03 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 21|lon_sec = 36 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Мінскі |сельсавет = Шаршунскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1795 |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243010218 }} '''Грыні́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Hryni}}, {{lang-ru|Грини}}) — [[вёска]] ў [[Мінскі раён|Мінскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Шаршунскі сельсавет|Шаршунскага сельсавета]]. == Гісторыя == У 1858 годзе вёска маёнтка Новы Двор, 37 мужчын, уласнасць Валадковіча, у [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскім павеце]]. У 1870 годзе размяшчалася ў Галавачоўскай сельскай абшчыне. У 1897 годзе вёска (20 двароў, 152 жыхары) і сядзіба (двор, 6 жыхароў), у Радашковіцкай воласці Вілейскага павета. У 1917 годзе ў Грынях было 38 двароў, пражывала 209 чалавек. З лютага па снежань 1918 гады вёска акупавана войскам кайзераўскай Германіі, з ліпеня 1919 года па ліпень 1920 года — войскам Польшчы. З 1919 года ў складзе БССР. У 1921 годзе ў вёсцы было 38 двароў, 209 жыхароў. У 1923 годзе пачала дзейнічаць школа. З 20 жніўня 1924 года вёска ў [[Навадворскі сельсавет, Мінская вобласць|Навадворскім сельсавеце]] [[Заслаўскі раён|Заслаўскага раёна]] [[Мінская акруга|Мінскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930 года). У 1926 годзе 41 двор, 234 жыхара. З 13 чэрвеня 1929 года ў складзе Рагаўскога сельсавета. З 20 лютага 1938 года ў Мінскай вобласці. Падчас Вялікай Айчыннай вайны з канца чэрвеня 1941 года да пачатка ліпеня 1944 года акупавана войскам Нямеччыны. У баях загінулі 9 жыхароў. Акупанты спалілі 16 двароў, 13 жыхароў было забіта, 1 вывезены на прымусовыя працы ў Германіі. З 8 жніўня 1959 года ў складзе Мінскага раёна. У 1997 годзе ў Грынях было 30 гаспадарак, 77 жыхароў. Вёска ўваходзіла ў склад саўгаса «Рагаўскі» з цэнтрам у вёсцы Рагава<ref>{{Крыніцы/ГВБ|8-3||380}}</ref>. Паводле перапісу насельніцтва 2009 года, у вёсцы пражывала 45 чалавек<ref>{{Cite web |title=звесткі перапісу |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/minskaja.htm |accessdate=18 лютага 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150629200220/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/minskaja.htm |archivedate=29 чэрвеня 2015 |url-status=dead }}</ref>. Да чэрвеня 2013 г. вёска размяшчалася ў Рагаўскім сельсавеце, пасля чаго сельсавет быў пераназваны ў Шаршунскі. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://vilejski-uezd.by/xfa-blog-entry/revizskaja-skazka-derevni-griniov-grini-minskij-rajon-1795-g.190/ Ревизская сказка деревни Гриниов 1795 г.] {{Commons|Category:}} {{Шаршунскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Шаршунскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна]] qxv7orwusgutyq3rse4v6hr1og753lu 0 281427 5122134 5114996 2026-04-06T08:22:51Z Peisatai 111348 /* Назва */ 5122134 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Даўбарова |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Мінскі |сельсавет = Шаршунскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Даўбаро́ва'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Daŭbarova}}) — [[вёска]] ў [[Мінскі раён|Мінскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Шаршунскі сельсавет|Шаршунскага сельсавета]]. == Назва == Ёсць літоўскае прозвішча ''Daubaras''<ref>Lietuvių pavardžių žodynas. A-K. Vilnius, 1985. C. 465.</ref>, было балцка-літоўскае двухасноўнае імя ''Dau-baras''<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 82.</ref>''.'' Паралельна, ёсць нямецкае прозвішча ''Dauber,'' якое іншага, не балцкага паходжання<ref>[http://www.namenforschung.net/id/name/10216/1 Dauber // Digitales Familiennamenwörterbuch Deutschlands]</ref>. == Вядомыя асобы == * [[Ежы Ляскарыс]] (1828 — 1888, Даўбарова) — паэт, публіцыст, перакладчык, крытык. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Шаршунскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Шаршунскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна]] q75yoxu1ua4ft42m6aguynlf3649pqo 0 281511 5122188 5109497 2026-04-06T09:18:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122188 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Гарадзішча, значэнні}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Гарадзішча |выява = Church_of_Saint_Nicholas_on_the_Haradzišča_(2).jpg |подпіс = Мікольская царква |вобласць = Мінская |раён = Мінскі |сельсавет = Шчомысліцкі }} '''Гарадзі́шча'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Haradzišča}}, {{lang-ru|Городище}}) — [[вёска]] ў [[Мінскі раён|Мінскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Шчомысліцкі сельсавет|Шчомысліцкага сельсавета]]. Стаіць над ракой [[Пціч (рака)|Пціч]]. == Гісторыя == Упершыню згадваецца ў Метрыцы ВКЛ у 1547 годзе. У Попісу войска ВКЛ 1567 года ёсць звесткі, што з гарадзішчанскага маёнтка ставілі 2 «коні». У 1582 годзе мястэчка, панскі двор, стадола, праводзіліся таргі. Вёскай валодалі Палубінскія, Статкевічы, пазней на працягу 250 гадоў Пішчалы. У XVIII ст. у Гарадзішчы была карчма і млын. У 1756 годзе пабудавана драўляная ўніяцкая Мікалаеўская царква. У 1839 годзе царква пераведзена ў праваслаўе. Да 1864 года Гарадзішча было цэнтрам Гарадзішчанскай воласці. У 1894 годзе каля храма пабудавана званіца. Царква зачынена савецкай уладай і разбурана ў 2-ю сусветную вайну. У 2017 годзе на плошчы у вёсцы ўстаноўлены памятны знак з нагоды 470-годдзя паселішча (адлічанага ад 1547 года). == Вядомыя асобы == * [[Рудольф Пішчала]] (1788—1868) — падрадчык будаўніцтва ў 1825 годзе [[Пішчалаўскі замак|гарадской турмы ў Мінску]] (цяпер СІЗА-1), пазней вядомай пад назвамі «Пішчалаўскі замак» і «Валадарка». Памёр і пахаваны ў Гарадзішчы. * '''Станіслаў Пішчала''' (памёр 20 лістапада 1807) — харунжы коннай гвардыі войскаў ВКЛ. Памёр і пахаваны ў Гарадзішчы. * '''Дамінік Пішчала''' (нар. 1710) — оберст-лейтэнант войскаў ВКЛ. == Выдатныя мясціны == * [[Гарадзішча на Менцы]], мясцовая назва «Вал» * '''Рака Менка''', якая дала назву сталіцы Беларусі Мінску (Менску) — правы прыток ракі Пціч. Бярэ свой пачатак у Гарадзішчы. У раёне Гарадзішча на Менцы ў раку некалі ўпадаў ручай Дунай (цяпер перасох, засталося рэчышча). * '''Могілкі сярэдзіны XVI ст.''' (археалагічны аб’ект). Даследаваныя археолагамі ў 2012 годзе, аднесеныя да самага ранняга перыяду існавання вёскі. Месцяцца з супрацьлеглага ад Менскі выхаду з вала, на цяперашні час ніяк не абазначаныя на мясцовасці. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-3||377—378}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Шчомысліцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Шчомысліцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна]] nkylmgz8hdjcgjmzeavxxgpnifurs8h 0 281889 5122273 5015521 2026-04-06T09:31:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122273 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Студзёнкі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Studzionki,_Niasviž_District_(03).jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 17|lat_sec = 41 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 30|lon_sec = 10 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Нясвіжскі |сельсавет = Гарадзейскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 364 |год перапісу = 2007 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242997685 }} {{значэнні|Спасылка=Студзёнкі}} '''Студзёнкі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Сцюдзёнкі'''</ref> ({{lang-be-trans|Studzionki}}, {{lang-ru|Студёнки}}) — [[вёска]] ў [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Гарадзейскі сельсавет|Гарадзейскага сельсавета]]. Знаходзіцца за 15,5 км на паўднёвы захад ад Нясвіжа, 105 км ад Мінска, 1,5 км ад чыгуначнай станцыі [[Гарадзея (станцыя)|Гарадзея]] на лініі Баранавічы — Мінск. 175 двароў, 364 жыхары (2007){{sfn|Бялова|2013|с=91}}. == Гісторыя == [[Выява:Maria_z_Gruszeckich_Kalinowska.jpg|міні|справа|170пкс|Марыя Грушэцкая, уладальніца маёнтка Студзёнкі ў 2-й пал. ХІХ ст.]] Вёска вядома з XVI cтагоддзя ў [[Новагародскае ваяводства|Новагародскім ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1558 годзе Мікалай Глябовіч у прысутнасці [[Мікалай Радзівіл Чорны|Мікалая Радзівіла]] падараваў маёнтак Студзёнкі Якаву Красуцкаму (ці Я. Красоўскаму). У 1650 годзе маёнтак купілі ў пана Быкоўскага Радзівілы, і вёска становіцца часткай [[Нясвіжскае княства|нясвіжскай ардынацыі]] Радзівілаў. Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) вёска знаходзіцца ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] ў [[Нясвіжскі павет (Расійская імперыя)|Нясвіжскім]], а з 1796 года — у [[Слуцкі павет|Слуцкім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]{{sfn|Бялова|2013|с=91}}<ref name="Гр">{{cite web |url=https://novychas.by/poviaz/raj-adama-mickevicza-pad-njasvizam |title=Рай Адама Міцкевіча пад Нясвіжам |author=[[Алег Леанідавіч Грушэцкі|Грушэцкі А.Л.]] |date=10 мая 2020 |publisher=[[Новы Час (газета)|Новы Час]] |accessdate=2020-05-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200520153806/https://novychas.by/poviaz/raj-adama-mickevicza-pad-njasvizam |archivedate=20 мая 2020 |url-status=dead }}</ref>. Аўдавелая дачка [[Міхал Казімір Радзівіл Рыбанька|Міхаіла Казіміра Рыбанькі]], Тэафілія Канстанцыя Радзівіл (1738—1807), у 1793 годзе бярэцца шлюбам з 24-гадовым [[ротмістр]]ам Янам Тадэвушам Развадоўскім (1769—1849<ref>{{cite web| author ={{нп3|Марэк Мінакоўскі|Minakowski M.J.|pl|Marek Minakowski}}| date =| url =http://www.sejm-wielki.pl/b/dw.13963 | title = Jan Tadeusz Jordan-Rozwadowski h. Trąby|publisher =| accessdate = 2020-05-18| lang =pl}}</ref>; ротмістр кавалерыі літоўскіх войскаў, афіцэр Лістападаўскага паўстання 1830—1831, заснавальнік Баранавічаў, генерал), які па шлюбу робіцца ўладаром і арандатарам Студзёнак. У дакументах за 1805 год фальварак Студзёнкі Нясвіжскай ардынацыі Радзівілаў запісаны ў арэндзе Яна Развадоўскага (Развадойкі){{sfn|Бялова|2013|с=91}}. Па смерці Тэафіліі Ян Развадоўскі ў 1809 годзе бярэцца шлюбам з Марыяй Вангродскай. Ад шлюбу нарадзілася 7 дзяцей, сярод якіх былі Сафія (нар. к. 1809) і [[Канстанцін Іванавіч Развадоўскі|Канстанцін]] (1813—1885; генерал-лейтэнант, камендант Варшавы, атрымаў у 1872 годзе тытул графа). 8 студзеня 1833 года ў [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Ішкалдзь)|Iшкалдскiм Троіцкiм касцёле]] Сафія Развадоўская пабралася шлюбам з дваранінам Магілёўскай губерні [[паручнік]]ам Андрэем (Анджэем) Грушэцкім (нар. к. 1805), які па шлюбу становіцца новым гаспадаром маёнтка. Ад шлюбу было трое дзяцей: Уладзіслаў (1833—1850), Марыя (1834—1900) і Цэліна (1835—1863)<ref name="Гр" />. Марыя Грушэцкая пабралася шлюбам з Віктарам Каліноўскім (брат [[Юзаф Каліноўскі|святога Рафала Каліноўскага]], удзельнік [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]]). Пасля [[Грушэцкія герба «Любіч»|Грушэцкіх]] маёнтак перайшоў да Каліноўскіх. Мясцовы краязнаўца Аляксандр Абрамовіч прыходзіць да высновы што айцец Віктара і Рафала Каліноўскіх, Анджэй Каліноўскі, з’яўляецца родным братам прадзеда [[Кастусь Каліноўскі|Кастуся Каліноўскага]], Мацея<ref>{{артыкул|аўтар= Абрамовіч А.|загаловак=Студзёнскія гісторыі |арыгінал= |спасылка=http://pawet.net/files/kaet02.pdf |аўтар выдання= |выданне=Нясвіжскія каеты |тып=часопіс |месца=Нясвіж |выдавецтва=Нясвіжская раённая арганізацыя Грамадскага аб’яднання “[[Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны]]” |год=2019 |выпуск= |нумар=2 |старонкі=25—31 |isbn= |issn= |ref= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200408170438/http://pawet.net/files/kaet02.pdf |archivedate=8 красавіка 2020}}</ref>. Пра сваяцтва Каліноўскіх свярджае і айцец [[Кармеліты|кармэлін]] Аркадзь Куляха<ref name="Куляха">{{артыкул |аўтар=Куляха А. |загаловак=Жыццё святога Рафала Каліноўскага |арыгінал= |спасылка=http://media.catholic.by/nv/n42/art3.htm |аўтар выдання= |выданне=[[Наша вера (часопіс)|Наша вера]] |тып=час. |месца=Мн. |выдавецтва=[[Мінска-Магілёўская архідыяцэзія]] |год=2007 |выпуск=42 |нумар=4 |старонкі= |ref= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200530105253/http://media.catholic.by/nv/n42/art3.htm |archivedate=30 мая 2020 }}</ref>. Святы Рафал таксама нярэдка наведваў Студзёнкі, дзе жыў ягоны брат Віктар у маёнтку сваёй жонкі Марыі з Грушэцкіх<ref name="Куляха" />. Маёнтак у Студзёнках у першай палове XIX стагоддзя, калі належаў Марыі Грушэцкай, уяўляў сабой аднапавярховую трохпакаёвую рэзідэнцыю з хатняй [[Капліца|каплічкай]]. На захад ад будынка размяшчаліся дзве злучаных ракой вялікіх [[Сажалка|сажалкі]], якія [[Адам Міцкевіч]] апісаў у паэме «[[Пан Тадэвуш]]». Пра апісанне Міцкевічам у паэме Студзёнак згадваў у сваіх успамінах ксёндз Ежы Каліноўскі<ref>APKB (Archiwum Prowincji Karmelitów Bosych w Czerniej), AP 111, [Jerzy Kalinowski], Notes, s. 24-26.</ref> (1859—1930; зводны брат Рафала і Віктара Каліноўскіх) і польскі гісторык касцёла, доктар гуманітарных навук {{нп3|Ганарат Гіль|Ганарат Чэслаў Гіль|pl|Honorat Gil}}<ref name="Gil">{{кніга |аўтар =Honorat Czesław Gil |частка =Rodzieństwo |загаловак =Wychwalajcie mężów sławnych. Wspomnienie o świętym Rafale Kalinowskim |арыгінал = |спасылка =https://issuu.com/wkb-krakow/docs/gil_wklad |адказны = |выданне = |месца =Kraków |выдавецтва =Wydawnictwo Karmelitów Bosych |год =2014 |старонкі =22—23 |старонак =248 |isbn =978-83-7604-012-7 |тыраж = |ref = |archive-date =11 лістапада 2021 |archive-url =https://web.archive.org/web/20211111071036/https://issuu.com/wkb-krakow/docs/gil_wklad }}</ref>, які абраў і апрацаваў запісы Ежы Каліноўскага. Таксама звесткі пра апісанне прыгажосці Студзёнак Міцкевічам пададзены ва ўспамінах Ірыны Адоеўцавай, жонкі {{нп3|Георгій Уладзіміравіч Іваноў|Георгія Іванова|pl|Иванов, Георгий Владимирович}}<ref>{{cite web|url= https://novychas.by/kultura/znjavaha-jak-ekspertnaja-acenka|title= Знявага як экспертная ацэнка|author= Нагбомавіч Ш.|date= 25 мая 2020|publisher= Новы Час|accessdate= 30 мая 2020|archiveurl= https://web.archive.org/web/20200530153559/https://novychas.by/kultura/znjavaha-jak-ekspertnaja-acenka|archivedate= 30 мая 2020|url-status= dead}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Зенн Т. |загаловак=Георгий Иванов: легенды и документы |спасылка=https://zvezdaspb.ru/index.php?page=8&nput=2388 |аўтар выдання= |выданне=Звезда |тып= часопіс|месца= Спб|выдавецтва= |год= 2014 |нумар= 11|старонкі=137—157}}</ref> (1894—1958), аднаго з найбуйнейшых паэтаў рускай эміграцыі. Падчас адпачынку ў маёнтку Адам Міцкевіч пакінуў у альбоме гаспадыні памятны надпіс<ref name="Gil" /><ref>{{артыкул|аўтар=O. Honorat Czesław |загаловак=Święty Rafał Kalinowski – patriota |спасылка=http://wadoviana.eu/wp-content/uploads/2016/12/%C5%9Awi%C4%99ty-Rafa%C5%82-Kalinowski-patriota-H.Cz_.Gil_.pdf |мова=pl |выданне=Wadoviana. Przeglad historyczno-kulturalny |тып= часопіс|год=1998 |нумар=2 |старонкі=66 |issn=1505-0181}}</ref> (найверагодней у 1820 годзе), які пазней быў выбіты на [[Камень Міцкевіча|камяні]]<ref name="Гр" /><ref>{{cite web| author =Кіркевіч А.| date =18 мая 2020| url = https://belsat.eu/news/zgubleny-raj-mitskevicha-u-nevyalichkaj-vyostsy-na-belarusi/| title =«Згублены рай» Міцкевіча ў невялічкай вёсцы на Беларусі |publisher =[[Белсат]]| accessdate = 2020-05-18}}</ref>. У 1862 годзе ў вёсцы 31 гаспадарка, 129 душ мужчынскага полу; у іх карыстанні 307 дзесяцін 1155 сажняў зямлі. У 1889 годзе на месцы сучаснай вёсцы знаходзіліся 2 аднайменныя вёскі: 26 і 7 асад, фальварак, 39 валок зямлі, млын, вінакурня, уладанне Гагенлоэ. Адпаведна з перапісам 1897 года ў вёсцы 62 двары, 438 жыхароў, хлебзапасная крама; маёнтак, 11 двароў, 22 жыхары, крухмальны завод, сядзіба (уладанне памешчыка Шэпелера), 4 двары, 13 жыхароў, вадзяны млын. У 1909 годзе ў вёсцы 72 двары, 456 жыхароў, у маёнтку 7 жыхароў. З лютага па снежань 1918 года вёска акупавана Германіяй, з пачатка жніўня 1919 да сярэдзіны ліпеня 1920 года і з кастрычніка 1920 года — вёска пад польскім войскам. З 1919 года ў БССР, з 29 ліпеня 1920 года ў [[Нясвіжскі павет (БССР)|Нясвіжскім павеце]]. З 1921 года вёска ў складзе Польшчы, у Гарадзейскай гміне [[Нясвіжскі павет (1920—1940)|Нясвіжскага павета]] [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]; вёска 85 двароў, 468 жыхароў. З лістапада 1939 года вёска ў складзе БССР{{sfn|Бялова|2013|с=91}}. == Славутасці == * [[Камень Міцкевіча]] (XIX стагоддзе) — валун з выбітай цытатай [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]]. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Студзёнкі|91}} * {{артыкул|аўтар= Абрамовіч А.|загаловак=Студзёнскія гісторыі |арыгінал= |спасылка=http://pawet.net/files/kaet02.pdf |аўтар выдання= |выданне=[[Нясвіжскія каеты]] |тып=часопіс |месца=Нясвіж |выдавецтва=Нясвіжская раённая арганізацыя Грамадскага аб’яднання “[[Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны]]” |год=2019 |выпуск= |нумар=2 |старонкі=25—31 |isbn= |issn= |ref= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200408170438/http://pawet.net/files/kaet02.pdf |archivedate=8 красавіка 2020}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{cite web |url= https://novychas.by/poviaz/raj-adama-mickevicza-pad-njasvizam|title= Рай Адама Міцкевіча пад Нясвіжам |author=[[Алег Леанідавіч Грушэцкі|Грушэцкі А.Л.]] |date= 10 мая 2020 | publisher=[[Новы Час (газета)|Новы Час]] |accessdate=2020-05-20}} {{Гарадзейскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Гарадзейскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Нясвіжскага раёна]] [[Катэгорыя:Студзёнкі (Нясвіжскі раён)| ]] h6m0sexpvk4pv3zvfs3imqodcwwio8n 0 281970 5122221 5092754 2026-04-06T09:24:08Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122221 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Друцкаўшчына |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 13|lat_sec = 51 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 19|lon_sec = 21 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Нясвіжскі |сельсавет = Сноўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242996009 }} '''Друцкаўшчы́на'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Друцкаўшчы́зна'''</ref> ({{lang-be-trans|Druckaŭščyna}}, {{lang-ru|Друцковщина}}) — [[аграгарадок]] у [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Сноўскі сельсавет|Сноўскага сельсавета]]. Месціцца за 28 км на захад ад [[Нясвіж]]а, 111 км ад [[Мінск]]а, 3 км ад чыгуначнай станцыі [[Пагарэльцы (станцыя)|Пагарэльцы]] на лініі [[Баранавічы-Палескія|Баранавічы]]—[[Мінск-Пасажырскі|Мінск]], на рацэ [[Хмарка (рака)|Хмарцы]]. Каля вёскі маецца [[Друцкаўшчынскае радовішча балотных жалезных руд|радовішча балотных жалезных руд]]<ref>{{Крыніцы/ЭПБ|том=2|артыкул=Друцкаўшчынскае радовішча балотных жалезных руд|старонкі=216|ref=Энцыклапедыя прыроды Беларусі}}</ref>. == Гісторыя == У 1876 годзе [[маёнтак]] Друцкаўшчызна (у 1870 годзе 98 душ мужчынскага полу) і вёска, спадчыннае ўладанне [[Атон Слізень|Антона Слізня]] (у 1870 годзе 535 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]] зямлі); абодва ў Сноўскай воласці [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1897 годзе ў вёсцы быў [[хлебазапасны магазін]], у маёнтку праваслаўная капліца. У 1914 годзе ўладанне Яна Томаша Слізня. У 1912—1916 гадах у вёсцы дзейнічала аднакласнае народнае вучылішча. У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] з лютага да снежня 1918 года акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] вёска абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] ўвайшла ў склад [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Паводле вынікаў [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага мірнага дагавора]] 1921 года ўвайшла ў склад [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Сноўскай гміне [[Нясвіжскі павет (1920—1940)|Нясвіжскага павета]] [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. У выніку [[Польскі паход Чырвонай Арміі (1939)|паходу Чырвонай арміі ў Заходнюю Беларусь]] 1939 года ўвайшла ў склад БССР, з лістапада 1939 года ў [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]], з 15 студзеня 1940 года ў [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскім раёне]], з 12 кастрычніка 1940 года ў Пагарэльцаўскім сельсавеце. У жніўні 1940 года на месцы колішняга маёнтка створаны [[калгас]] імя Жданава, якому былі перададзеныя ўсе збудаванні маёнтка і жывёла (4 кані, 10 галоў буйнай рагатай жывёлы, 20 галоў маладняка, 9 авечак і г.д.). У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска акупаваная войскамі нацысцкай [[Трэці рэйх|Германіі]], 5 вяскоўцаў загінулі ці зніклі без вестак на франтах. У 1950 годзе вяскоўцаў аб’ядналі ў калгас імя Хрушчова. З 8 студзеня 1954 года вёска ў [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], з 9 жніўня 1960 года ў Сноўскім сельсавеце. З сакавіка 1959 года сядзіба [[саўгас]]а «Друцкаўшчызна» (на 1 студзеня 1998 года ўключаў 1 населены пункт), які ў 2000 годзе рэарганізаваны ў РУП «Насенняводчы саўгас „Друцкаўшчызна“». == Інфраструктура == У 2012 годзе дзейнічалі сельскі клуб, бібліятэка, дзіцячы сад, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне пошты, магазін, збожжасховішча, бульбасховішча, майстэрня па рамонце сельскагаспадарчкай тэхнікі, гараж, 2 жывёлагадоўчыя фермы. == Славутасці == [[Файл:Druckaŭščyna (03).jpg|міні|злева|[[Капліца-пахавальня Слізняў (Друцкаўшчына)|Капліца-пахавальня Слізняў]]]] * [[Капліца-пахавальня Слізняў (Друцкаўшчына)|Капліца-пахавальня Слізняў]] * Могілкі з сямейнымі пахаваннямі Слізняў, Пякарскіх, Петрашкевічаў == Насельніцтва == * 1870 — 98 душ мужчынскага полу * 1897 — 38 двароў, 246 жыхароў; маёнтак, 1 двор (9 будынкаў), 32 жыхары * 1909 — 36 двароў, 334 жыхары; маёнтак, 30 жыхароў * 1921 — 48 двароў, 303 жыхары; фальварак, 3 двары, 28 жыхароў * 1940 — 110 двароў, 357 жыхароў * 1959 — 313 жыхароў; саўгас, 147 жыхароў * 1970 — 513 жыхароў * 1998 — 184 двары, 435 жыхароў * 2001 — 177 двароў, 448 жыхароў *2010 — 424 жыхары * 2012 — 190 двароў, 471 жыхар == Спіс вуліц == * Азёрная вуліца * Зялёная вуліца * Лясная вуліца * Сонечная вуліца * Сонечны завулак * Цэнтральная вуліца * Цэнтральны завулак * Шолахава вуліца * Шолахава завулак<ref>{{cite web|url = http://gzk.nca.by/60996eb2eecdf3e549fd9e5e06311fce.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D20948%26setstreet%3D%26rand%3D0.5948178586943311|title = Спіс вуліц і іншых элементаў ўнутранага адраса|publisher = Нацыянальнае кадастравае агенцтва Рэспублікі Беларусь|accessdate = 21 верасня 2021|archiveurl = https://web.archive.org/web/20210921235654/http://gzk.nca.by/60996eb2eecdf3e549fd9e5e06311fce.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D20948%26setstreet%3D%26rand%3D0.5948178586943311|archivedate = 21 верасня 2021|url-status = dead}}</ref> {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Друцкаўшчызна|45—46}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{ГБ|https://globustut.by/druckovsch/}} {{Сноўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Сноўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Нясвіжскага раёна]] [[Катэгорыя:Друцкаўшчына]] fpvox7y3s7rvz34t830b5s37kkvr7dr 0 281991 5122195 4878383 2026-04-06T09:20:08Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122195 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Ізбішча}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Ізбішча |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Ул. Центральная, Избище.jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 29 |lat_sec = 20.3 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 10 |lon_sec = 12.5 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Блонскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Ізбі́шча'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Збі́шча'''</ref> ({{lang-be-trans|Izbišča}}, {{lang-ru|Избище}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Блонскі сельсавет|Блонскага сельсавета]]. Месціцца за 11 км на паўночны ўсход ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 56 км ад [[Мінск]]а, 14 км ад чыгуначнай станцыі [[Пухавічы (станцыя)|Пухавічы]]. == Гісторыя == У канцы XVIII стагоддзя ў [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], шляхецкая ўласнасць. У 1870 годзе ў [[Пухавіцкая воласць|Пухавіцкай воласці]] Ігуменскага павета. У 1913 годзе адкрыта [[Народныя вучылішчы|народнае вучылішча]]. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У 1922 годзе ў працоўнай школе вучыліся 34 хлопчыкі і дзяўчынкі. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. Уваходзіла ў склад [[Навасёлкаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Навасёлкаўскага сельсавета]]. З 15 сакавіка 1982 года ў адміністрацыйным падпарадкаванні Мар’інагорскага гарсавета<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 15 сакавіка 1982 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1982, № 11 (1709).</ref>, пазней у падпарадкаванні [[Пухавіцкі раённы выканаўчы камітэт|Пухавіцкага райвыканкама]]. З 2017 года ў Блонскім сельсавеце<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=12551&p0=D917n0085185&p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 8 сентября 2017 г. № 226 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Минской области]</ref>. == Насельніцтва == * 1870 год — 18 жыхароў мужчынскага полу * 1897 год — 11 двароў, 85 жыхароў * 1909 год — 24 двары, 273 жыхары * 1960 год — 74 жыхары * 2002 год — 19 двароў, 38 жыхароў * 2007 год — 8 жыхароў * 2010 год — 11 жыхароў * 2019 год — 17 жыхароў == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Ізбішча|146}} * Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — 748 с. — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9 == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Блонскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Блонскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] njmgh1f9vqgupxsq2q86ewhk89e7gjf 0 283102 5122229 5006290 2026-04-06T09:25:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122229 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Зарэчча}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Зарэчча |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir =N |lat_deg =53 |lat_min =31 |lat_sec =22.7 |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =11 |lon_sec =13.3 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Блонскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Зарэ́чча'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zarečča}}, {{lang-ru|Заречье}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Блонскі сельсавет|Блонскага сельсавета]]. Месціцца за 2 км на поўнач ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 51 км ад [[Мінск]]а, 6 км ад чыгуначнай станцыі [[Пухавічы (станцыя)|Пухавічы]], на рацэ [[Цітаўка (прыток Свіслачы)|Цітаўка]]. == Гісторыя == У канцы XVIII стагоддзя вёска ў [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], шляхецкая ўласнасць, была карчма. У сярэдзіне XIX стагоддзя ўласнасць Асоўскага. У 1889 годзе [[Маёнтак|маёнткам]] Зарэчча валодалі [[мяшчане]] рыма-каталіцкага веравызнання: Антон, Уладзіслаў і Якаў Станіслававы Крыжаноўскія, была 41 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяціна]] зямлі{{Sfn|Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год|1889|с=193}}. У другой палове XIX стагоддзя адносілася да каталіцкай парафіі [[Блонь]]{{Sfn|SgKP|1895|s=431}}. У 1897 годзе былі аднайменныя вёска і ўрочышча, у [[Пухавіцкая воласць|Пухавіцкай воласці]]. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У 1939—1954 гадах цэнтр [[Блонскі сельсавет|Блонскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Минской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У ваколіцах вёскі дзейнічала савецкая партызанская брыгада «[[Партызанская брыгада «Полымя»|Полымя]]». == Насельніцтва == * 1897 год — вёска, 22 двары, 137 жыхароў; урочышча, 6 двароў, 33 жыхары * 1908 год — 32 двары, 217 жыхароў * 1917 год — 41 двор, 276 жыхароў * 1960 год — 440 жыхароў * 2002 год — 127 двароў, 250 жыхароў * 2009 год — 283 жыхары * 2019 год — 356 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-24}}</ref> == Славутасці == * [[Зарэчча (курган)|Курган]] — за 1,5—2 км на паўднёвы ўсход ад вёскі, ва ўрочышчы Курганне, на ўскрайку лесу, каля балота. Мясцовая назва — ''Канцы''. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Зарэчча|144}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи [за 1888 год]|арыгінал = |спасылка = |адказны = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Минская Губернская Типографія|год = 1889|том = |старонкі = |старонак = 419|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|14|431|Zarzecze al. Zarecze|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Блонскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Блонскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Зарэчча (Пухавіцкі раён)| ]] px07p1j5pogxzyjkfhrs5eg85wscpdm 0 283103 5122230 4718185 2026-04-06T09:25:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122230 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Звязда |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 33|lat_sec = 21 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 07|lon_sec = 46 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Блонскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = Шарыя Мыслі, Шарамысліца, Чырвоная Звязда |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243021869 }} {{значэнні}} '''Звязда́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Каму́на'''</ref> ({{lang-be-trans|Zviazda}}, {{lang-ru|Звезда}}; раней '''Чырво́ная Звязда́'''; да 1920-х — '''Шарыя Мыслі''') — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Блонскі сельсавет|Блонскага сельсавета]]. Месціцца за 3 км на поўнач ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 46 км ад [[Мінск|Мінска]], 6 км ад чыгуначнай станцыі [[Пухавічы (станцыя)|Пухавічы]]. == Гісторыя == У 1889 годзе [[маёнтак]] Шарыя Мыслі ў [[Навасёлкаўская воласць|Навасёлкаўскай воласці]] [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], уласнасць дваранкі рыма-каталіцкага веравызнання Шабуні Ядвігі Эдуардаўны, было 222 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяціны]] зямлі{{Sfn|Памяць|2003|с=98}}. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Уласнасць нацыяналізавана, створана сельскагаспадарчая камуна Чырвоная Звязда. Мела 200 гектараў ворыва, дзейнічалі клуб, сталовая. У 1922 годзе працавала школа 1-й ступені. Пасля камуна пераўтворана ў [[калгас]], з 1935 года вёска. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. == Славутасці == Ад колішняга фальварка часткова захаваліся старыя алеі, магчыма, рэшткі саду<ref>https://globustut.by/zvezda/index.htm</ref>. == Насельніцтва == * 1908 год — 1 двор, 14 жыхароў{{Sfn|Ярмоловичъ В.|1909|с=129}} * 1917 год — 1 двор, 33 жыхары, усе беларусы{{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=101}} * 1926 год — 68 жыхароў * 1960 год — 203 жыхары * 2002 год — 22 двары, 34 жыхары * 2009 год — 20 жыхароў * 2019 год — 22 жыхары<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-24}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Звязда|145}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{кніга|аўтар = Ярмоловичъ В. С.|частка = |загаловак = Списокъ населенныхъ мѣстъ Минской губерніи|арыгінал = |спасылка = http://elib.shpl.ru/ru/nodes/25877-yarmolovich-v-s-spisok-naselennyh-mest-minskoy-gubernii-minsk-1909|адказны = |выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|год = 1909|том = |старонкі = |старонак = 231|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Ярмоловичъ В.}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|арыгінал = |спасылка = https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000200_000018_RU_NLR_A1SV_116287&name=%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%20%D0%91%D0%A1%D0%A1%D0%A0%20%D0%B1.%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B8&doc_type=pdf|адказны = Центральное Статистическое Бюро Б.С.С.Р.|выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Белтрестпечать|год = 1924|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Блонскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Блонскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] sfk9inn2auoxhp5k65nwnly4a7ibscu 0 283104 5122236 5000941 2026-04-06T09:26:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122236 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Крупка}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Крупка |выява = Крупка.jpg |подпіс = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Блонскі |ранейшыя імёны = Крупцы, Крупец, Крупкі }} '''Кру́пка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> (таксама сустракаецца '''Кру́пкі'''; {{lang-be-trans|Krupka}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Блонскі сельсавет|Блонскага сельсавета]]. Месціцца за 5 км на поўнач ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 49 км ад [[Мінск|Мінска]], 8 км ад чыгуначнай станцыі [[Пухавічы (станцыя)|Пухавічы]]. == Гісторыя == У XVIII стагоддзі ў [[Менскі павет|Менскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], уласнасць місіі [[Езуіты|езуітаў]] з цэнтрам у [[Блонь|Блоні]]. У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У сярэдзіне XIX стагоддзя вёска Крупцы ў [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1870 годзе вёска Крупец у [[Навасёлкаўская воласць|Навасёлкаўскай воласці]]. Уласнасць Русецкіх. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літбел ССР|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. == Насельніцтва == * 1870 год — 52 жыхары мужчынскага полу * 1897 год — 27 двароў, 184 жыхары * 1907 год — 22 двары, 257 жыхароў * 1917 год — 37 двароў, 212 жыхароў * 2002 год — 33 двары, 79 жыхароў * 2007 год — 33 гаспадаркі, 79 жыхароў * 2010 год — 19 гаспадарак, 43 жыхары * 2019 год — 35 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-24}}</ref> == Вядомыя асобы == * [[Сцяпан Іванавіч Журык]] (1898—1938) — дзеяч беларускага маладзёжнага руху, вучоны-аграном, публіцыст. * [[Уладзімір Сцяпанавіч Зубоўскі]] (нар. 1935) — навуковец, кандыдат сельскагаспадарчых навук == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Крупка|151}} * Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — 748 с. — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9 == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Блонскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Блонскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] ir94ff9rsme29wrwgwlfa5neol3siww 0 283105 5122246 4874474 2026-04-06T09:27:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122246 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Любін |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Блонскі }} '''Лю́бін'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Liubin}}, {{lang-ru|Любин}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Блонскі сельсавет|Блонскага сельсавета]]. Месціцца за 8 км на поўнач ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 45,5 км ад [[Мінск|Мінска]], 11 км ад чыгуначнай станцыі [[Пухавічы (станцыя)|Пухавічы]]. == Гісторыя == У першай палове XIX ст. [[маёнтак]] у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], уласнасць Фларыяна Пялікшы, пасля паводле [[Вена (права)|вена]] ўласнасць перайшла да Грэгаровічаў<ref>[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A]]. {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|5к}} S. 414</ref>. Пасля 1861 года ў [[Кліноцкая воласць|Кліноцкай воласці]] Ігуменскага павета. У 1903 годзе ўласнасць дваранкі Вікторыі Карнілеўны Грэгаровіч{{sfn|Списокъ землевладѣльцевъ Минской губерніи|1903|с=27}}. У 1913 годзе ўласнасць Ігнацыя Бароўскага, было 1312 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]] зямлі{{Sfn|Nad Świsłoczą|1914|s=98}}. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літбел ССР|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Маёмасць нацыяналізаваная, на базе маёнтка быў створаны [[саўгас]] «Любін», у 1924 годзе меў 372 дзесяціны зямлі. Паводле перапісу 1926 года пасёлак. У 1933 годзе працавалі шорная, сталярная майстэрня, цыркулярка і кузня. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. == Насельніцтва == * 1897 год — 38 жыхароў * 1917 год — 1 двор, 166 жыхароў, усе [[беларусы]]{{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=96}} * 1926 год — 9 двароў, 44 жыхары * 1960 год — 137 жыхароў * 2002 год — 6 двароў, 8 жыхароў * 2010 год — 3 гаспадаркі, 5 жыхароў * 2019 год — 0 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-24}}</ref> == Вядомыя асобы == * [[Анатоль Сцяпанавіч Крэмень]] (1929—?) — будаўнік, [[Герой Сацыялістычнай Працы]] == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Любін|155}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{кніга|аўтар = |частка = Приложеніе. Списокъ землевладѣльцевъ Минской губерніи, владѣющихъ 500 десятин. земли и болѣе|загаловак = Памятная книжка Минской губерніи на 1904 г.|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Изданіе Минскаго губернскаго статистическаго комитета|год = 1903|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Списокъ землевладѣльцевъ Минской губерніи}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|арыгінал = |спасылка = https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000200_000018_RU_NLR_A1SV_116287&name=%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%20%D0%91%D0%A1%D0%A1%D0%A0%20%D0%B1.%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B8&doc_type=pdf|адказны = Центральное Статистическое Бюро Б.С.С.Р.|выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Белтрестпечать|год = 1924|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)}} * [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]] {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|5|414|Lubin}} * {{кніга|аўтар = |частка = Spis ziemian mińskich, posiadających 100 i więcej dziesięcin ziemi|загаловак = Nad Świsłoczą : kalendarz miński informacyjny na rok 1914|арыгінал = |спасылка = https://polona.pl/preview/f2a6669f-c208-41f0-a262-d48acb2e63e3|адказны = pod redakcją W. Dworzaczka|выданне = |месца = Wilno|выдавецтва = Znicz|год = 1914|том = |старонкі = |alleseiten = 130|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Nad Świsłoczą}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Блонскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Блонскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] pivixupfabcrjq3fnn9xpeu2vafmwnj 0 283107 5122270 5008131 2026-04-06T09:31:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122270 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Скобраўка |арыгінальная назва = Слабодка Скобраўка |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 35|lat_sec = 13 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 06|lon_sec = 14 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Блонскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1738 |ранейшыя імёны = Слабодка Скобраўка |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = 222837 |паштовыя індэксы = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243021809 }}'''Ско́браўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Skobraŭka}}, {{lang-ru|Скобровка}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Блонскі сельсавет|Блонскага сельсавета]]. Месціцца за 9 км на паўночны захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 42 км ад [[Мінск]]а, 12 км ад чыгуначнай станцыі [[Пухавічы (станцыя)|Пухавічы]], на аўтамабільнай дарозе Мінск—Гомель. == Гісторыя == === Ранняя гісторыя === У XVIII стагоддзі ў [[Менскі павет|Менскі павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1774 годзе Скобраўка ўпамінаецца як [[Слабада (паселішча)|слабодка]] ('''Слабодка Скобраўка'''). Ва ўласнасці [[Езуіты|езуіцкай]] місіі з цэнтрам у [[Блонь|Блоні]], пазней ва ўласнасці [[Путкамеры|Путкамераў]], да 1863 года адносіцца да маёнтка [[Ружампаль (Пухавіцкі раён)|Ружанполь]]. У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У XIX стагоддзі ва ўладанні Русецкіх, у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1800 годзе ёсць капліца, карчма. У сярэдзіне XIX ст. у Блонскай воласці. Пасля 1861 года ў [[Навасёлкаўская воласць|Навасёлкаўскай воласці]]. У спісе землеўладальнікаў 1888 года ў вёсцы Скобраўка запісаны [[Праваслаўе|праваслаўны]] [[Мяшчане|мешчанін]] Антон Вікенцеў Зубко, было 18 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]] зямлі{{Sfn|Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год|1889|с=185}}. У 1893 годзе адкрыта школа царкоўнай граматы, у тым жа годзе для яе ўзведзены драўляны будынак. Паводле перапісу 1897 года ёсць [[хлебазапасны магазін]], капліца на могілках. У 1902 годзе пабудавана царква. === Найноўшы час === З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У 1922 годзе працавала школа 1-й ступені (2 настаўнікі, 70 вучняў). У 1933 годзе праведзена прымусовая калектывізацыя, створаны калгас імя М. І. Калініна, былі кузня, стальмашня. [[Файл:Памятный знак, Скобровка.jpg|міні|злева|Памятны знак на месцы канцэнтрацыйнага лагера]] У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. З 27 траўня 1944 года ў Скорбраўцы дзейнічаў нацысцкі [[канцэнтрацыйны лагер]] для дзяцей-донараў «[[Дзіцячае сяло Скобраўка]]» (у ім утрымлівалася каля 1500 дзяцей з [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]]). == Насельніцтва == * 1774 год — 82 жыхары * 1800 год — 20 двароў, 187 жыхароў * 1858 год — 124 жыхары * 1870 год — 132 жыхары мужчынскага полу * 1897 год — 84 двары, 488 жыхароў * 1917 год — 91 двор, 548 жыхароў * 1960 год — 359 жыхароў * 2002 год — 72 двары, 163 жыхары * 2010 год — 68 гаспадарак, 141 жыхар * 2019 год — 93 жыхары<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-24}}</ref> == Страчаная спадчына == * Царква імя Святога Апостала Евангеліста Іаана Багаслова (1789, разбурана ў 1932) * Капліца (упамінаецца ў 1887) == Вядомыя асобы == * [[Эдуард Міхайлавіч Шпілеўскі]] (нар. 1939) — навуковец-фізік, матэрыялазнавец, педагог, адзін з піянераў фулерэнавага матэрыялазнаўства * [[Віталь Віктаравіч Прышчэпчык]] (1927—1983) — савецкі беларускі дзяржаўны дзеяч * [[Уладзімір Віктаравіч Вайцяховіч]] (1924—?) — кандыдат тэхнічных навук, дацэнт == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Скобраўка|181—182}} * Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — 748 с. — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9 * {{кніга|ref=Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год|спасылка=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/46/Списокъ_Землевладѣльцевъ_Минской_Губерніи_за_1888_год.pdf|аўтар=|загаловак=Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи [за 1888 год]|адказны=Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|год=1889|частка=|арыгінал=|выданне=|месца=Минскъ|выдавецтва=Минская Губернская Типографія|том=|старонкі=|старонак=419|серыя=|isbn=|тыраж=}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Блонскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Блонскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Скобраўка| ]] op5f4uoafqsdl2mkhbkokicb7caoyja 0 283108 5122280 4825130 2026-04-06T09:33:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122280 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Уладзіміраўка}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Уладзіміраўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = 1-й пер. Карла Маркса, Владимировка.jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 31|lat_sec = 44 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 08|lon_sec = 22 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Блонскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 1410775210 }} '''Уладзі́міраўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Uladzimiraŭka}}, {{lang-ru|Владимировка}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Блонскі сельсавет|Блонскага сельсавета]]. Месціцца за 0,5 км на паўночны захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 52 км ад [[Мінск|Мінска]], 4 км ад чыгуначнай станцыі [[Пухавічы (станцыя)|Пухавічы]]. == Гісторыя == [[Пасёлак]] утвораны за часамі [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]], пазней вёска. == Насельніцтва == * 1960 год — 175 жыхароў * 2002 год — 64 гаспадаркі, 147 жыхароў * 2010 год — 62 гаспадаркі, 138 жыхароў * 2019 год — 146 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-24}}</ref> {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Уладзіміраўка|190—191}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Блонскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Блонскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] 06d6fl0cgs8g6r4tvxb216nf82og7rs 0 283109 5122199 5006275 2026-04-06T09:20:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122199 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Бабы}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Бабы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 26|lat_sec = 08 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 17|lon_sec = 36 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Блужскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243020209 }} '''Бабы́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Baby}}, {{lang-ru|Бобы}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Блужскі сельсавет|Блужскага сельсавета]]. Месціцца за 15 км на паўднёвы ўсход ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 69 км ад [[Мінск]]а, 8 км ад чыгуначнай станцыі [[Талька (станцыя)|Талька]]. == Гісторыя == У канцы XVIII стагоддзя вёска ў [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1800 годзе была карчма, побач з вёскай [[фальварак]]. У сярэдзіне XIX стагоддзя ўласнасць В. Завадскай. У 1870 годзе вёска ў [[Пухавіцкая воласць|Пухавіцкай воласці]] Ігуменскага павета. У 1883 годзе адбываліся сялянскія хваляванні. Паводле перапісу 1917 года былі аднайменныя вёска і фальварак, 2 млыны, крупадзёрка, сукнавальня, цыркулярка, лакамабіль. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У пачатку 1920-х гадоў створаны саўгас «Молат», які ў 1924 годзе меў 547,2 дзесяціны ўгоддзяў, працавала школа 1-й ступені. У пачатку 1930-х гадоў створаны калгас «Энергія», была кузня. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года тэрыторыя вёскі пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. Сама вёска ў часе вайны спалена нямецкімі войскамі. Пасля вайны вёска адноўлена. == Насельніцтва == * 1897 год — 36 двароў, 220 жыхароў * 1908 год — 48 двароў, 325 жыхароў * 1917 год — вёска, 57 двароў, 337 жыхароў; маёнтак, 149 жыхароў * 1960 год — вёска, 195 жыхароў; пасёлак, 140 жыхароў * 2002 год — 26 двароў, 55 жыхароў * 2010 год — 25 гаспадарак, 62 жыхары * 2019 год — 62 жыхары<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26}}</ref> == Славутасці == === Страчаная спадчына === * Капліца могілкавая (XIX ст.; страчана ў 2010-я) == Вядомыя асобы == * [[Аляксандр Андрэевіч Прановіч]] (1926—1999) — дарожны майстар чыгункі. Герой Сацыялістычнай Працы (1981). * [[Уладзімір Свірыдавіч Паўловіч]] (нар. 1946) — беларускі фізік, доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар. * [[Яўген Канстанцінавіч Дзятлаў]] (1923—2003) — беларускі архітэктар. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Бабы|114}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Блужскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Блужскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Бабы (Пухавіцкі раён)| ]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] 9lajb4w6ff3l3sqle2a18yqcooctgmh 0 283110 5122204 5007290 2026-04-06T09:21:28Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122204 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Берлеж |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 24|lat_sec = 52 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 18|lon_sec = 55 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Блужскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243020155 }} '''Бе́рлеж'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Bierliež}}, {{lang-ru|Берлеж}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Блужскі сельсавет|Блужскага сельсавета]]. Месціцца за 16 км па паўднёвы ўсход ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 70 км ад [[Мінск]]а, 12 км ад чыгуначнай станцыі [[Талька (станцыя)|Талька]], на рацэ [[Сіняўка (рака)|Сіняўка]]. == Гісторыя == У канцы XVIII стагоддзя вёска ў [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], уласнасць царквы. У 1800 годзе ёсць карчма, млын, шляхецкая ўласнасць. У сярэдзіне XIX стагоддзя ўласнасць В. Завадскай. У канцы XIX стагоддзя ў [[Пухавіцкая воласць|Пухавіцкай воласці]] Ігуменскага павета. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У 1920 годзе адкрыта школа 1-й ступені, у якой у 1922 годзе вучылася 38 дзяцей. У пачатку 1930-х гадоў праведзена прымусовая [[калектывізацыя]], створаны [[калгас]] «3-ці рашаючы», была кузня. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года тэрыторыя вёскі пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У 1972 годзе да вёскі далучана скасаваная вёска Прыбач. == Насельніцтва == * 1800 год — 28 двароў, 200 жыхароў * 1897 год — 63 двары, 417 жыхароў * 1908 год — 73 двары, 435 жыхароў * 1917 год — 90 двароў, 458 жыхароў * 2002 год — 40 двароў, 79 жыхароў * 2009 год — 55 жыхароў * 2012 год — 26 гаспадарак, 42 жыхары * 2019 год — 47 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26}}</ref> == Вядомыя асобы == * [[Любоў Георгіеўна Гайдучонак]] (1921—1943) — удзельніца камсамольскага падполля. У 1972 годзе на ўшанаванне памяці Гайдучонак у [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горцы]] пастаўлены помнік — стэла з барэльефам<ref>{{Cite web |url=http://pushlib.org.by/sites/default/files/36.pdf |title=ВЕЧНА Ў ПАМЯЦІ НАРОДНАЙ |access-date=18 сакавіка 2020 |archive-date=20 кастрычніка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161020002050/http://pushlib.org.by/sites/default/files/36.pdf |url-status=dead }}</ref>. == Спіс вуліц == * Прыазёрная вуліца * Прыазёрны завулак * Прыбач вуліца * Рачная вуліца<ref>{{cite web|url = https://gzk.nca.by/c556811ffadf1ee7b023d509b39293ee.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21013%26setstreet%3D%26rand%3D0.37419285638547806|title = Спіс вуліц і іншых элементаў ўнутранага адраса|publisher = Нацыянальнае кадастравае агенцтва Рэспублікі Беларусь}}{{Недаступная спасылка}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Берлеж|117}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Блужскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Блужскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] sqvnj39ijc4inzn7fdem4r7o11uqxcu 0 283111 5122209 5012970 2026-04-06T09:22:18Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122209 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Блужа}} {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Блужа |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Блужскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Блу́жа'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Bluža}}, {{lang-ru|Блужа}}) — [[пасёлак]] у [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Блужскі сельсавет|Блужскага сельсавета]]. Месціцца за 10 км на паўднёвы ўсход ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 64 км ад [[Мінск]]а, каля чыгуначнага прыпынку [[Майскі (прыпыначны пункт)|Майскі]], на рацэ [[Сіняўка (рака)|Сіняўка]]. == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Блужа (аграгарадок)}} У пачатку XX стагоддзя [[маёнтак]] у [[Пухавіцкая воласць|Пухавіцкай воласці]] [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Маёмасць нацыяналізаваная. У 1926 годзе пасёлак у Блужскім сельсавеце Пухавіцкага раёна [[Менская акруга|Менскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930). З 20 лютага 1938 года ў Менскай вобласці. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да 3 ліпеня 1944 года вёска пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. == Насельніцтва == * 1908 год — 1 двор, 38 жыхароў * 1926 год — 14 двароў, 75 жыхароў * 2002 год — 6 двароў, 23 жыхары * 2007 год — 7 двароў, 10 жыхароў * 2010 год — 8 гаспадарак, 12 жыхароў * 2019 год — 8 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Блужа|119}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} == Спасылкі == {{навігацыя}} {{Блужскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Блужскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Блужа (аграгарадок)]] j8hpz6t4xqev6lk61kb1h9sbs489p6j 0 283112 5122208 4719259 2026-04-06T09:22:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122208 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|тып=тапонім|Блужа}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Блужа |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =26 |lat_sec = 16 |lon_dir = E|lon_deg =28 |lon_min =13 |lon_sec =45 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Блужскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Блу́жа'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Bluža}}, {{lang-ru|Блужа}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Блужскі сельсавет|Блужскага сельсавета]]. Месціцца каля чыгуначнага прыпынку [[Блужа (прыпыначны пункт)|Блужа]], за 8,5 км на паўднёвы ўсход ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 62,5 км ад [[Мінск|Мінска]]. == Гісторыя == Населены пункт утвораны як чыгуначны раз’езд каля прыпынку Блужа на лініі Мінск—Асіповічы. 29 снежня 2015 года сельскі населены пункт (раз’езд) Блужа атрымаў статус вёскі<ref>[http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D916n0074765&p1=1&p5=0 «Об отнесении некоторых сельских населенных пунктов Пуховичского района к деревням». Решение Пуховичского районного Совета депутатов от 29 декабря 2015 г. № 67]{{Недаступная спасылка}}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1960 год — 40 жыхароў * 2010 год — 19 жыхароў * 2019 год — 31 жыхар<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Блужа|120}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Блужскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Блужскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] gznm8ibh93ucg3tc0jraczlubyhl8vh 0 283114 5122219 4719263 2026-04-06T09:23:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122219 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Горадзень |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 25|lat_sec = 38 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 19|lon_sec = 11 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = 300 |памер карты рэгіёна = 300 |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Блужскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243020206 }} '''Го́радзень'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Гарадзе́нь'''</ref> ({{lang-be-trans|Horadzień}}, {{lang-ru|Городень}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Блужскі сельсавет|Блужскага сельсавета]]. Месціцца за 18 км на паўднёвы ўсход ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 73 км ад [[Мінск]]а, 14 км ад чыгуначнай станцыі [[Талька (рака)|Талька]], на рацэ [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслач]]. == Гісторыя == У сярэдзіне XIX стагоддзя [[фальварак]] Горадзень у [[Пухавіцкая воласць|Пухавіцкай воласці]] [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года тэрыторыя вёскі пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. == Насельніцтва == * 1960 год — 115 жыхароў * 2002 год — 13 двароў, 24 жыхары * 2010 год — 8 гаспадарак, 9 жыхароў * 2012 год — 7 гаспадарак, 8 жыхароў * 2019 год — 11 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Горадзень|130}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Блужскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Блужскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] iyf3fmo92a5spqlj35m53t5f4e4eyfu 0 283115 5122257 4719386 2026-04-06T09:29:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122257 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Паддзягцярня |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 27|lat_sec = 08 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 15|lon_sec = 04 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Блужскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = Паддзягцярнае |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243020563 }} '''Паддзягця́рня'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Чырво́ны Май, м.. Май, м.. Ма́йскі, м.'''</ref> ({{lang-be-trans|Paddziahciarnia}}, {{lang-ru|Поддегтярня}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Блужскі сельсавет|Блужскага сельсавета]]. Месціцца за 8,5 км на паўднёвы ўсход ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 63,5 км ад [[Мінск]]а, 9,5 км ад чыгуначнай станцыі [[Пухавічы (станцыя)|Пухавічы]]. == Назва == Пасяленне заснавана каля месца, дзе калісьці выраблялі дзёгаць. == Гісторыя == У пачатку XX стагоддзя ўрочышча [[Пухавіцкая воласць|Пухавіцкай воласці]] [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У 1921 годзе створана працоўная [[школа]] 1-й ступені, у якой працаваў 1 настаўнік, займалася каля 60 хлопчыкаў і дзяўчынак, у 1922 годзе для школы быў пабудаваны драўляны будынак. У пачатку 1930-х гадоў праведзена прымусовая [[калектывізацыя]], створаны [[калгас]] «Чырвоны май», працавала кузня. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. == Насельніцтва == * 1908 год — 34 двары, 213 жыхароў * 1921 год — 47 двароў, 198 жыхароў * 1960 год — 303 жыхары * 2002 год — 48 двароў, 103 жыхары * 2010 год — 32 гаспадаркі, 62 жыхары * 2012 год — 26 гаспадарак, 56 жыхароў * 2019 год — 49 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26}}</ref> == Вядомыя асобы == * [[Алена Рыгораўна Мазанік]] (1914—1996) — савецкая выведніца, непасрэдная выканаўца забойства генеральнага камісара Беларусі [[Вільгельм Кубэ|Вільгельма Кубэ]]. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Паддзягцярня|166—167}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Блужскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Блужскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] tfh43eadnpxca044a39ay2zka5uu4te 0 283116 5122258 4719421 2026-04-06T09:29:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122258 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Плітніца}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Плітніца |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 25|lat_sec = 27 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 14|lon_sec = 32 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Блужскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243020203 }} '''Плі́тніца'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Plitnica}}, {{lang-ru|Плитница}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Блужскі сельсавет|Блужскага сельсавета]]. Месціцца за 9,5 км на паўднёвы ўсход ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 64,5 км ад [[Мінск]]а, 8 км ад чыгуначнай станцыі [[Талька (станцыя)|Талька]]. == Гісторыя == У канцы XIX стагоддзя [[Урочышча|ўрочышча]] ў [[Пухавіцкая воласць|Пухавіцкай воласці]] [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У ліпені 1944 года ўся вёска (33 дамы) была спалена, забіты 2 жыхары<ref>{{Cite web|url=http://db.narb.by/search/3577|title=Поиск - Белорусские деревни, сожжённые в годы Великой Отечественной войны|website=db.narb.by|access-date=2024-04-26}}</ref>. Пасля вайны адноўлена. У 1980 годзе ў калгасе «1 Мая». == Насельніцтва == * 1897 год — 4 двары, 33 жыхары * 1917 год — 2 двары, 12 жыхароў * 1960 год — 120 жыхароў * 2002 год — 20 двароў, 32 жыхары * 2010 год — 15 гаспадарак, 21 жыхар * 2012 год — 12 гаспадарак, 13 жыхароў * 2019 год — 13 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Плітніца|169}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Блужскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Блужскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] 5dc11758qxjs6lb4fq6inypm7mht2nu 0 283117 5122278 4719408 2026-04-06T09:32:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122278 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Угодзіна |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 23|lat_sec = 29 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 12|lon_sec = 47 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Блужскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243020267 }} '''Уго́дзіна'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Uhodzina}}, {{lang-ru|Угодино}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Блужскі сельсавет|Блужскага сельсавета]]. Месціцца за 16 км на поўдзень ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 71 км ад [[Мінск]]а, 13 км ад чыгуначнай станцыі [[Талька (станцыя)|Талька]], на рацэ [[Сіняўка (рака)|Сіняўка]]. == Гісторыя == У пачатку XX стагоддзя [[Урочышча|ўрочышча]] ў [[Амяльнянская воласць|Амяльнянскай воласці]] [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Жыхары Амяльнянскай воласці накіроўвалі звароты ў [[Народны Сакратарыят Беларусі]] са скаргамі на дзеянні нямецкіх акупацыйных улад<ref>{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У 1926 годзе мела статус [[Пасёлак|пасёлка]]. У пачатку 1930-х гадоў праведзена прымусовая [[калектывізацыя]], створаны [[калгас]], працавала кузня. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. == Насельніцтва == * 1908 год — 10 двароў, 52 жыхары * 1926 год — 10 двароў, 51 жыхар * 1960 год — 79 жыхароў * 2002 год — 3 гаспадаркі, 4 жыхары * 2010 год — 3 гаспадаркі, 3 жыхары * 2012 год — 1 гаспадарка, 1 жыхар * 2019 год — 1 жыхар<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Угодзіна|189—190}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухав. р-н: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і р-наў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Блужскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Блужскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] 4pbwtfai3z4tj8yg8xrro6d30vqiubx 0 283124 5122259 5008002 2026-04-06T09:30:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122259 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Пратасаўшчына |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Шацкі }} '''Прата́саўшчына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Pratasaŭščyna}}, {{lang-ru|Протасовщина}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Шацкі сельсавет|Шацкага сельсавета]]. Месціцца за 41,5 км на паўднёвы захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 69,5 км ад [[Мінск|Мінска]]. == Гісторыя == === Ранняя гісторыя === У XVIII стагоддзі ўваходзіла ў склад [[Менскі павет|Менскага павета]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], уласнасць [[Аскеркі|Аскерак]], адносілася да маёнтка [[Шацк (Пухавіцкі раён)|Шацк]]. У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У XIX стагоддзі 2 [[засценак|засценкі]] ў [[Шацкая воласць|Шацкай воласці]] [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], месца пражывання дробнай шляхты{{Sfn|SgKP|1888|s=67}}, побач месціўся засценак дробнай шляхты [[Котава Ляда]]. У 1860-х гадах было агулам 13 двароў<ref>{{Cite web|url=https://retromap.ru/14187211_53.372398,27.738418|title=Карта Шуберта - квадрат N-35 126K v.2 - Шацкі сельскі савет, Пухавіцкі раён, Мінская вобласць|website=retromap.ru|access-date=2025-06-11}}</ref>. Паўднёвы засценак таксама зваўся Кунавец<ref>{{Cite web|url=https://retromap.ru/1519262_53.364646,27.738590|title=Карта РККА Белоруссии в масштабе 1:42К - Шацкі сельскі савет, Пухавіцкі раён, Мінская вобласць|website=retromap.ru|access-date=2025-06-11}}</ref> або Пратасаўшчына-Кунавец{{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=125}}. У 1888 годзе сярод землеўладальнікаў у засценку Пратасаўшчына былі: [[Дваранства|дваранін]] [[Каталіцтва|рыма-каталіцкага]] веравызнання Восіп Восіпаў Дашкевіч (70 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]] зямлі), [[Праваслаўе|праваслаўны]] дваранін Лявонцій Іванаў Сакалоўскі (145 дзесяцін), дваранін рыма-каталіцкага веравызнання Іван Пятроў Татур (35 дзесяцін), дваранін рыма-каталіцкага веравызнання Франц Пятроў Татур (35 дзесяцін){{Sfn|Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год|1889|с=}}. Ва ўрочышчы Кунавец землеўладальнікамі былі: [[Мяшчане|мешчанін]] [[Іўдаізм|іўдзейскага]] веравызнання Лейба Гіршаў Пік (10 дзесяцін), праваслаўны дваранін Серафім Карпаў Сакалоўскі (26¾ дзесяціны){{Sfn|Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год|1889|с=}}. У засценку Кунавец землеўладальнікамі былі [[мяшчане]] рыма-каталіцкага веравызнання Іосіф Францавіч Багдановіч (25,5 дзесяціны) і Міхаіл Якаўлевіч Багдановіч (25,5 дзесяціны){{Sfn|Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год|1889|с=|p=164—165}}. === Найноўшы час === З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У 1929 годзе створаны [[калгас]] «13 Кастрычніка». У перыяд прымусовай [[Калектывізацыя|калектывізацыі]] 1930-х гадоў многа жыхароў было рэпрэсавана<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://by.openlist.wiki/%D0%97%D1%83%D0%B1%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86_%D0%86%D0%B3%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1882)|title=Зубовіч Франц Ігнатавіч (1882)|website=Адкрыты спіс|access-date=2025-06-11}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://by.openlist.wiki/%D0%94%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%BD_%D0%93%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_(1877)|title=Дашкевіч Антон Георгіевіч (1877)|website=Адкрыты спіс|access-date=2025-06-11}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://by.openlist.wiki/%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%96%D0%BD%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%92%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D1%80%27%D0%AF%D0%BD_%D0%86%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1881)|title=Бакіноўскі Валяр'Ян Іванавіч (1881)|website=Адкрыты спіс|access-date=2025-06-11}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://by.openlist.wiki/%D0%A2%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80_%D0%92%D0%BE%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1898)|title=Татур Восіп Аляксандравіч (1898)|website=Адкрыты спіс|access-date=2025-06-11}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://by.openlist.wiki/%D0%A1%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%86%D0%B2%D0%B0%D0%BD_%D0%9B%D1%8F%D0%B2%D0%BE%D0%BD%D1%86%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_(1865)|title=Сакалоўскі Іван Лявонцьевіч (1865)|website=Адкрыты спіс|access-date=2025-06-11}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://by.openlist.wiki/%D0%9D%D1%96%D1%87%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%86%D0%BE%D1%81%D1%96%D1%84_%D0%A0%D1%8B%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1885)|title=Нічапаровіч Іосіф Рыгоравіч (1885)|website=Адкрыты спіс|access-date=2025-06-11}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://by.openlist.wiki/%D0%94%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%92%D1%96%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%86%D1%96%D0%B9_%D0%86%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1893)|title=Дабранскі Вікенцій Іванавіч (1893)|website=Адкрыты спіс|access-date=2025-06-11}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://by.openlist.wiki/%D0%94%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1892)|title=Дабранскі Павал Аляксандравіч (1892)|website=Адкрыты спіс|access-date=2025-06-11}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://by.openlist.wiki/%D0%91%D0%B0%D0%B3%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%BD_%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1905)|title=Багдановіч Антон Антонавіч (1905)|website=Адкрыты спіс|access-date=2025-06-11}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://by.openlist.wiki/%D0%94%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%86%D1%8B%D0%B7_%D0%90%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1899)|title=Дабранскі Нарцыз Аляксандравіч (1899)|website=Адкрыты спіс|access-date=2025-06-11}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/2786328|title=Списки жертв — Богданович Петр Фелицианович|website=base.memo.ru|access-date=2025-06-11}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/2786335|title=Списки жертв — Богданович Степан Осипович|website=base.memo.ru|access-date=2025-06-11}}</ref>. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У ваколіцах вёскі дзейнічалі савецкія партызанскія брыгады [[Партызанская брыгада імя М. І. Калініна (Л. І. Сарока)|імя М. І. Калініна]], [[3-я Мінская партызанская брыгада імя С. М. Будзённага|3-я Мінская імя С. М. Будзённага]], «[[Партызанская брыгада «Буравеснік»|Буравеснік]]». Да 1 красавіка 1960 года вёска ў складзе [[Слабадскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Слабадскога сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 1 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 10.</ref>, з 1 красавіка 1960 года да 5 траўня 1962 года — у складзе [[Шацкі сельсавет|Шацкага сельсавета]], пасля — зноў у складзе Слабадскога сельсавета<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 5 мая 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 19 (978).</ref>. Да 28 траўня 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Вецярэвіцкі сельсавет|Вецярэвіцкага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1897 год — 10 двароў, 59 жыхароў * 1908 год — 17 двароў, 179 жыхароў * 1917 год — 33 двары, 162 жыхары, усе беларусы; Кунавец-Пратасаўшчына ў 1921 г. — 13 двароў, 60 жыхароў, з іх 34 беларусы і 26 яўрэяў{{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=125}} * 1960 год — 75 жыхароў * 1999 год — 36 жыхароў * 2002 год — 17 двароў, 28 жыхароў * 2009 год — 20 жыхароў<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm Итоговые данные перепеси населения Республики Беларусь 2009 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191002065531/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm |date=2 кастрычніка 2019 }}</ref> * 2019 год — 13 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2025-06-11}}</ref> == Славутасці == * [[Капліца-пахавальня Шыстоўскіх (Пратасаўшчына)|Капліца-пахавальня Шыстоўскіх]] (1860-я), уладальнікаў маёнтка [[Вяркалы]] <center><gallery caption="Капліца-пахавальня Шыстоўскіх" perrow="4" widths="150" heights="150"> Pratasaŭščyna. Пратасаўшчына (2022) 02.jpg| Pratasaŭščyna. Пратасаўшчына (2022) 05.jpg| Pratasaŭščyna. Пратасаўшчына (2022) 12.jpg| Pratasaŭščyna. Пратасаўшчына (2022) 15.jpg| </gallery></center> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Пратасаўшчына|170}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{кніга|аўтар = Ярмоловичъ В. С.|частка = |загаловак = Списокъ населенныхъ мѣстъ Минской губерніи|арыгінал = |спасылка = http://elib.shpl.ru/ru/nodes/25877-yarmolovich-v-s-spisok-naselennyh-mest-minskoy-gubernii-minsk-1909|адказны = |выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|год = 1909|том = |старонкі = |старонак = 231|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Ярмоловичъ В.}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|арыгінал = |спасылка = https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000200_000018_RU_NLR_A1SV_116287&name=%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%20%D0%91%D0%A1%D0%A1%D0%A0%20%D0%B1.%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B8&doc_type=pdf|адказны = Центральное Статистическое Бюро Б.С.С.Р.|выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Белтрестпечать|год = 1924|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи [за 1888 год]|арыгінал = |спасылка = |адказны = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Минская Губернская Типографія|год = 1889|том = |старонкі = |старонак = 419|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|9|67|Protasowszczyzna, białoruskie Pratasouszczyna|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Шацкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Шацкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] e2goe0rhxpieg5gla2wl91z1ts4vezg 0 283130 5122264 5034779 2026-04-06T09:30:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122264 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Кабылічы}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Пцічанская |арыгінальная назва = Кабылічы |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет2 = Навасёлкаўскі |першае згадванне = канец XVII ст. |ранейшыя імёны = Кабылічы (да 1964) |OpenStreetMap = 243015837 |паштовыя індэксы=222860}} '''Пціча́нская'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Пціча́нскае, н.; Пціча́нка, ж.'''</ref> ({{lang-be-trans|Pcičanskaja}}, {{lang-ru|Птичанская}}; да 1964 г. — '''Кабылічы''') — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], на правым беразе ракі [[Пціч (рака)|Пціч]] (прыток [[Прыпяць|Прыпяці]]). Уваходзіць у склад [[Навасёлкаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Навасёлкаўскага сельсавета]]. Месціцца за 23 км на паўднёвы захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 58 км ад [[Мінск]]а, 20 км ад чыгуначнай станцыі [[Рудзенск (станцыя)|Рудзенск]] на лініі [[Мінск-Пасажырскі|Мінск]] — [[Асіповічы I|Асіповічы]], каля аўтамабільнай дарогі [[Негарэлае]] — [[Пухавічы (Пухавіцкі раён)|Пухавічы]]. == Гісторыя == === Ранняя гісторыя === Пад назвай Кабылічы згадваецца ў канцы XVII ст. у складзе [[Менскі павет|Менскага павета]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У XVII ст. вёска належала [[Януш Быхавец|Янушу Быхаўцу]]. Януш Быхавец быў забіты ў маёнтку [[Таўкачэвічы 1|Таўкачэвічы]] ў часе [[Наезд (звычай)|наезду]] суседам Андрэем Вінкам з [[Шацк (Пухавіцкі раён)|Шацка]] ў 1620 годзе, фальварак быў разбураны. Маёмасць перайшла брату Януша Базылю Быхаўцу (?—1653), шляхецкага [[Быхаўцы|роду Быхаўцаў]] герба «Магіла», які паходзіў са [[Смаленскае княства|Смаленскай зямлі]]. Базыль — віленскі гродскі пісар (1623—1632), меў братоў Януша і Аляксандра Пракопа (памёр 1646). Базыль быў апекуном дзяцей Януша. Валодаў маёнткамі [[Таўкачэвічы 1|Таўкачэвічы]], [[Шацк (Пухавіцкі раён)|Шацк]], [[Грэбень (Пухавіцкі раён)|Грэбені]], [[Дудзічы (Пухавіцкі раён)|Дудзічы]] з вёскамі [[Церабель|Церабелі]], [[Сяргеевічы (Пухавіцкі раён)|Сяргеевічы]] і Кабылічы, [[Бакшты]], [[Сідаравічы|Сідаровічы]] ў Менскім ваяводстве, ды іншымі землямі ў [[Гарадзенскі павет|Гарадзенскім]], [[Троцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Троцкім]] і [[Лідскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Лідскім]] паветах. Памёр без нашчадкаў. У 1760 годзе (паводле іншых звестак у 1748) суддзя ваўкавыскі Уладзіслаў Быхавец перадаў правы на вечнае карыстанне Дудзічамі разам з фальваркамі Кавалевічы, Сяргеевічы і Кабылічы дачцэ Казіміра Аляксандры Заранак-Грабоўскай, якая разам з сястрой Альжбетай жыла ў Таўкачэвічах<ref>{{Cite web|url=https://dudutki.by/|title=Музей Дудутки|website=dudutki.by|access-date=2024-06-05}}</ref>. Належалі да маёнтка [[Сяргеевічы (Пухавіцкі раён)|Сяргеевічы]]. Праз вена належалі [[Род Прозараў|Прозарам]], {{нп5|Францішак Букаты|Францішку Букатаму|d|Q5484266}}, [[Род Ліпскіх|Ліпскім]]. Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|Другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1816 годзе уласнасць [[Жавускія|Ржавускіх]], пазней належала [[Ельскія|Ельскім]]. У пачатку XIX ст. у [[Ігуменскі павет|Ігуменскі павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], ёсць капліца і карчма. На карце Шуберта сярэдзіны XIX ст. на месцы сучаснай вёскі Пцічанская (Кабылічы) быў пазначаны [[маёнтак]] Кабылічы, а на месцы вёскі [[Прыстань (Пухавіцкі раён)|Прыстань]] была вёска Кабылічы. Пасля 1863 года валодае Пётр Папоў. У канцы XIX ст. у [[Цітвянская воласць|Цітвянскай воласці]]. У 1889 годзе маёнткам Кабылічы валодаў [[Іван Андрэевіч Бунге]], шляхціц, [[Лютэранства|лютэранін]], было 400 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]] зямлі{{Sfn|Памяць|2003|с=79}}. У 1910 годзе адкрытае [[Народныя вучылішчы|народнае вучылішча]]. === Найноўшы час === З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] воласць абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Працавала працоўная школа 1-й ступені, было 50 вучняў у 1922 годзе. У 1930-х гадах праведзена прымусовая калектывізацыя, створаны [[калгас]] «Полымя», была кузня. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У 1943 годзе вёска была спалена<ref>{{Cite web|url=http://db.narb.by/search/5643|title=Поиск - Белорусские деревни, сожжённые в годы Великой Отечественной войны|website=db.narb.by|access-date=2024-06-05}}</ref>. 30 ліпеня 1964 года вёска Кабылічы праз «немілагучнасць» была перайменавана ў вёску Пцічанская<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР ад 30 ліпеня 1964 года «Аб перайменаванні некаторых населеных пунктаў Беларускай ССР»</ref>. Да 29 чэрвеня 2006 года вёска ўваходзіла ў склад [[Гарэлецкі сельсавет|Гарэлецкага сельсавета]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d906n0222&q_id=1738332|title=Решение Минского областного Совета депутатов от 29 июня 2006 года № 222 "Об упразднении Горелецкого, Краснооктябрьского, Селецкого, Сергеевичского сельсоветов и изменении границ Новоселковского, Пуховичского, Ветеревичского сельсоветов и Правдинского поссовета Пуховичского района"|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == * 1816 год — 12 двароў, 80 жыхароў * 1858 год — 45 рэвізскіх душ * 1897 год — 75 двароў, 229 душ мужчынскага полу, 215 душ жаночага полу * 1910 год — 101 двор, 613 жыхароў * 1917 год — 112 двароў, 599 жыхароў * 2002 год — 70 двароў, 131 жыхар * 2009 год — 104 жыхары * 2012 год — 45 гаспадарак, 85 жыхароў * 2019 год — 67 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26}}</ref> == Галерэя == <center><gallery widths="250" heights="150" perrow="3"> Файл:Кабылічы. Дом.jpg|Хата на Цэнтральнай вуліцы, 2018 г. Файл:Кабылічы. Могілкі.jpg|Вясковыя могілкі Файл:Šacak. Шацак (1927).jpg|Карта ваколіц Шацка 1927 года, на якой пазначана вёска Кабылічы </gallery></center> == Спіс вуліц == * Новая вуліца * Садовая вуліца * Цэнтральная вуліца<ref>{{cite web|url = http://gzk.nca.by/faa2e399fc381802f96d8f6b7279aa2a.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21064%26setstreet%3D%26rand%3D0.16127815260203748|title = Спіс вуліц і іншых элементаў ўнутранага адраса|publisher = Нацыянальнае кадастравае агенцтва Рэспублікі Беларусь}}{{Недаступная спасылка}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Пцічанская|171}} * Вялікае княства Літоўскае: энцыклапедыя. Т. 3. Дадатак. А-Я / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал.рэд). — Мінск: Беларус. Энцыклапедыя імя П.Броўкі, 2010. — С. 91. * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{кніга|аўтар = [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A]].|частка = Kobylicze|загаловак = Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Tom IV: Kęs — Kutno|арыгінал = |спасылка = http://dir.icm.edu.pl/Slownik_geograficzny/Tom_IV/215|адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = |год = 1883|том = |старонкі = 215|старонак = 963|ref=Jelski A.}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навасёлкаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)}} [[Катэгорыя:Навасёлкаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Пцічанская| ]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] ez540vrd40k58nofw2jwh9pkjqqslwk 0 283165 5122288 4873286 2026-04-06T09:34:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122288 wikitext text/x-wiki {{Не блытаць|Ануфрова}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Шыманаў Кут |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Šymanaŭ Kut (Anufrava). Шыманаў Кут (Ануфрава) (2022) 02.jpg |подпіс = Склад вінакурні колішняй сядзібы Ануфрава |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 31|lat_sec = 52 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 55|lon_sec = 20 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Дукорскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = Ануфрава<br/>Ануфраў<br/>Анапраў |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243015806 }} '''Шы́манаў Кут'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Šymanaŭ Kut}}, {{lang-ru|Шиманов Кут}}; да 1920-х — маёнтак '''Ануфрава''') — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дукорскі сельсавет|Дукорскага сельсавета]]. Месціцца за 36 км на захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 51 км ад [[Мінск]]а, 13 км ад чыгуначнай станцыі [[Рудзенск (станцыя)|Рудзенск]]. == Гісторыя == === Ранняя гісторыя. Ануфрава === [[Фальварак]] Ануфрава (Ануфраў, Анапраў) быў уласнасцю [[Янішэўскія|Янішэўскіх]], да якіх перайшоў праз спадчыну ад [[Швыкоўскія|Швыкоўскіх]]. Адносіўся да маёнтка [[Цітва]]. У выніку падзелу фамільнай спадчыны апынуўся разам з фальваркам [[Жолудзь (Пухавіцкі раён)|Жолудзь]] (цяпер не існуе, спалены ў Другую сусветную вайну) ува ўласнасці Ігнацыя Янішэўскага{{Sfn|SgKP|1886|с=535}}. У 1889 годзе ўласнік дваранін Ігнацый Людвігавіч Янішэўскі, дваранін рыма-каталіцкага веравызнання, у маёнтку было 1400 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]] зямлі{{Sfn|Памяць|2003|с=98}}. У [[Цітвянская воласць|Цітвянскай воласці]] [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1913 годзе ўласнасць Цэзарыя Ігнатавіча Янішэўскага, было 2612 дзесяцін зямлі{{Sfn|Nad Świsłoczą|1914|s=99}}. На 1912 год дзейнічаў вінакурны завод з паравым рухавіком уласнасці Цэзарыя Янішэўскага, гадавая вытворчасць 16 002 рублі, 6 работнікаў{{Sfn|Списокъ фабрикъ и заводовъ Россійской имперіи|1912|с=200}}. === Найноўшы час === [[Файл:Шиманов Кут.jpg|міні|злева|Шыманаў Кут]] З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Праведзена [[нацыяналізацыя]] маёнтка, заснаваны [[пасёлак]] Шыманаў Кут. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Дрычынскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Дрычынскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1908 год — 1 двор, 3 жыхары{{Sfn|Ярмоловичъ В.|1909|с=114}} * 1917 год — 1 двор, 124 жыхары. З іх 109 беларусаў, 15 палякаў{{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=124}} * 1926 год — 12 двароў, 51 жыхар * 2002 год — 18 жыхароў * 2010 год — 10 жыхароў * 2019 год — 16 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-17}}</ref> == Славутасці == * Склад вінакурні сядзібы Ануфрава (пачатак XX ст.) == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Шыманаў Кут|198}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{кніга|аўтар = Ярмоловичъ В. С.|частка = |загаловак = Списокъ населенныхъ мѣстъ Минской губерніи|арыгінал = |спасылка = http://elib.shpl.ru/ru/nodes/25877-yarmolovich-v-s-spisok-naselennyh-mest-minskoy-gubernii-minsk-1909|адказны = |выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|год = 1909|том = |старонкі = |старонак = 231|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Ярмоловичъ В.}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|арыгінал = |спасылка = https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000200_000018_RU_NLR_A1SV_116287&name=%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%20%D0%91%D0%A1%D0%A1%D0%A0%20%D0%B1.%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B8&doc_type=pdf|адказны = Центральное Статистическое Бюро Б.С.С.Р.|выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Белтрестпечать|год = 1924|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Списокъ фабрикъ и заводовъ Россійской имперіи|арыгінал = |спасылка = https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_003797277/|адказны = Сост. по оффиц. свѣдѣніямъ Отд. пром-сти М-ва торговли и пром-сти подъ ред. В.Е. Варзара|выданне = |месца = С.-Петербургъ|выдавецтва = тип. В.Ѳ. Киршбаума|год = 1912|том = |старонкі = |старонак = 720|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Списокъ фабрикъ и заводовъ Россійской имперіи}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|7|535|Onufrów|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}} * {{кніга|аўтар = |частка = Spis ziemian mińskich, posiadających 100 i więcej dziesięcin ziemi|загаловак = Nad Świsłoczą : kalendarz miński informacyjny na rok 1914|арыгінал = |спасылка = https://polona.pl/preview/f2a6669f-c208-41f0-a262-d48acb2e63e3|адказны = pod redakcją W. Dworzaczka|выданне = |месца = Wilno|выдавецтва = Znicz|год = 1914|том = |старонкі = |alleseiten = 130|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Nad Świsłoczą}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дукорскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Дукорскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] b90e89z9pgs2844h0ceb3n1f6t7vhxx 0 283211 5122198 5044529 2026-04-06T09:20:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122198 wikitext text/x-wiki {{значэнні|2=Асака}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Асака |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Asaka. Асака (2022) 08.jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 34|lat_sec = 52 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 36|lon_sec = 32 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Навапольскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс =222845 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243015363 }} '''Асака́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Asaka}}, {{lang-ru|Осока}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навапольскі сельсавет|Навапольскага сельсавета]]. Месціцца за 44 км на захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 30 км ад [[Мінск]]а, 22 км ад чыгуначнай станцыі [[Рудзенск (станцыя)|Рудзенск]] на лініі [[Мінск-Пасажырскі|Мінск]] — [[Асіповічы I|Асіповічы]]. На рацэ [[Асачанка|Асачанка (Асака, прыток Пцічы)]]. == Назва == Назва паходзіць ад ракі [[Асачанка|Асачанкі]], альбо наўпрост ад назвы расліны [[асака]]. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае і Расійская імперыя === У пісьмовых крыніцах згадваецца з 1524 года, належала да маёнтка [[Ячанка]], уласнасць князя [[Канстанцін Іванавіч Астрожскі|Канстанціна Астрожскага]]. Напісанне [[Старабеларуская мова|старабеларускай мовай]]: Осока<ref name="atlas1">{{Крыніцы/ВГАБ|1к}} С. 193.</ref>. Пасля 1567 года ў [[Менскі павет|Менскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1659 годзе згадваецца як вёска<ref>НГАБ у Мінску, ф. 1769, воп. 1, спр. 8, с. 1089</ref>. У 1730 годзе ўласнасць [[А. Агінскі|А. Агінскага]]. У другой палове XVIII стагоддзя належала да маёнтка [[Цеплень]]<ref name="atlas2">{{Крыніцы/ВГАБ|2к}} С. 175.</ref>. Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|Другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1795 годзе ў [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1800 годзе сяло, ёсць царква, карчма, вадзяны млын, шляхецкая ўласнасць. Да скасавання прыгоннага права належала да [[Дамен (зямля)|дамена]] [[Цеплень]], уласнасць [[Уніхоўскія|Уніхоўскіх]]{{Sfn|Jelski A.|1886|с=648}}. Пасля 1861 года ў [[Дудзіцкая воласць|Дудзіцкай воласці]] Ігуменскага павета. У 1887 годзе адкрытая школа граматы (навучаліся 15 хлопчыкаў і 1 дзяўчынка). У 1897 годзе ёсць царква, [[хлебазапасны магазін]]. === Найноўшы час === З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У 1922 годзе адкрытая школа 1-й ступені, было 45 вучняў. У 1930-я гады настаўнікам пачатковых класаў у вёсцы быў паэт і перакладчык [[Уладзімір Марцінавіч Хадыка|Уладзімір Хадыка]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года акупаваная нацысцкай [[Трэці рэйх|Германіяй]]. == Насельніцтва == * 1800 год — 36 двароў, 196 жыхароў * 1886 год — 38 двароў, 326 жыхароў * 1897 год — 68 двароў, 413 жыхароў * 1917 год — 73 двары, 419 жыхароў * 1960 год — 297 жыхароў * 1999 год — 51 жыхароў * 2002 год — 34 двары, 48 жыхароў * 2010 год — 12 жыхароў * 2012 год — 7 гаспадарак, 10 жыхароў * 2019 год — 6 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-05-02}}</ref> == Славутасці == [[Файл:Asaka. Асака (2022) 01.jpg|міні|справа|Царква Раства Прасвятой Багародзіцы]] * [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Асака)|Царква Раства Прасвятой Багародзіцы]] (1883) == Спіс вуліц == * Зарэчная вуліца * Пасялковая вуліца * Цэнтральная вуліца<ref>{{cite web|url = http://gzk.nca.by/714f535bd33ec2a544bac5aa9b65d53b.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21116%26setstreet%3D%26rand%3D0.08565277548530248|title = Спіс вуліц і іншых элементаў ўнутранага адраса|publisher = Нацыянальнае кадастравае агенцтва Рэспублікі Беларусь|access-date = 19 лютага 2020|archive-date = 19 верасня 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210919204953/http://gzk.nca.by/714f535bd33ec2a544bac5aa9b65d53b.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21116%26setstreet%3D%26rand%3D0.08565277548530248|url-status = dead}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Асака|113—114}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{кніга|аўтар = [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A]].|частка = Osoka|загаловак = Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — T. VII Netrebka – Perepiat|арыгінал = |спасылка = http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VII/648|адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = |год = 1886|том = |старонкі = 648|старонак = 960|ref=Jelski A.}} * {{Крыніцы/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навапольскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Навапольскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Асака (Пухавіцкі раён)| ]] 7c607khrwnkodi76ccvv3y5xvhtft9n 0 283212 5122201 4915970 2026-04-06T09:21:08Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122201 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Бахаравічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 36|lat_sec = 22 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 36|lon_sec = 48 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Навапольскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 1713 |паштовы індэкс = 222845 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243015307 }} '''Ба́харавічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Bacharavičy}}, {{lang-ru|Бахаровичи}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навапольскі сельсавет|Навапольскага сельсавета]]. Месціцца за 39 км на паўночны захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 29 км ад [[Мінск]]а, 19 км ад чыгуначнай станцыі [[Рудзенск (станцыя)|Рудзенск]] на лініі [[Мінск-Пасажырскі|Мінск]] — [[Асіповічы I|Асіповічы]], на рацэ [[Пціч (рака)|Пціч]] (прыток [[Прыпяць|Прыпяці]]). == Гісторыя == === Ранняя гісторыя === Бахаравічы вядомыя з XVII ст. У 1587 годзе [[сяло]] ў [[Менскі павет|Менскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|Другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Бахаравічы каля ста гадоў былі ўласнасцю [[Род Быкоўскіх|Быкоўскіх]], у сярэдзіне XIX ст. праз [[Вена (права)|вена]] сталі ўласнасцю [[Вейсенгофы|Вейсенгофаў]]{{Sfn|Jelski A.|1880|с=76}}. Пасля 1861 года ў [[Дудзіцкая воласць|Дудзіцкай воласці]] Ігуменскага павета. У 1888 годзе ў маёнтку збудаваны паравы млын, у 1895 годзе на млыне працавалі 3 рабочыя. Маёнткам у 1889 годзе валодала Жазафіна Генрыхаўна Вейсенгоф, дваранка рыма-каталіцкага веравызнання, было 250 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]] зямлі{{Sfn|Памяць|2003|с=80}}. У 1897 годзе ў вёсцы быў [[хлебазапасны магазін]], лаўка; у [[Маёнтак|маёнтку]] паравы млын, капліца на могілках. === Найноўшы час === [[Файл:Bacharavičy. Бахаравічы (1915-17).jpg|міні|справа|250пкс|Драўляная хата ў Бахаравічах (старая сядзіба?) (1915—1917)]]З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] воласць абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У 1920-я гады адкрыта працоўная школа 1-й ступені, у якой у 1922 годзе вучылася 40 дзяцей. У пачатку 1930-х гадоў праведзена прымусовая [[калектывізацыя]], створаны [[калгас]] «Новыя Бахаравічы», працавала кузня. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. == Насельніцтва == * 1567 год — 17 двароў, 60 жыхароў * 1870 год — 106 жыхароў мужчынскага полу * 1897 год — 71 двор, 451 жыхар; маёнтак — 2 двары, 28 жыхароў * 1908 год — 74 двары, 526 жыхароў; маёнтак — 12 жыхароў * 1917 год — 92 двары, 529 жыхароў; маёнтак — 52 жыхары * 1960 год — 295 жыхароў * 1999 год — 94 жыхары * 2002 год — 38 двароў, 61 жыхар * 2009 год — 49 жыхароў<ref name=":0" /> * 2012 год — 25 гаспадарак, 36 жыхароў * 2019 год — 58 жыхароў<ref name=":0">{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26}}</ref> == Славутасці == === Страчаная спадчына === * Могілкавая капліца == Вядомыя асобы == * [[Канстанцін Андрэевіч Алексютовіч]] (1884—1943) — беларускі харэограф і [[балетмайстар]]. * [[Мікалай Астапавіч Алексютовіч]] (1921—1967) — беларускі гісторык. Кандыдат філасофскіх навук (1955). * [[Радзіслаў Васілевіч Кабердзін]] (нар. у 1930) — вучоны ў галіне арганічнай хіміі, доктар хімічных навук<ref name="БЭ7">{{Крыніцы/БелЭн|7}} — С. 386.</ref>. == Спіс вуліц == * Дачная вуліца * Цэнтральная вуліца<ref>{{cite web|url = http://gzk.nca.by/629aa0e8cc4c79cdf2b142507d24a3d6.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21107%26setstreet%3D%26rand%3D0.32197348127481895|title = Спіс вуліц і іншых элементаў ўнутранага адраса|publisher = Нацыянальнае кадастравае агенцтва Рэспублікі Беларусь}}{{Недаступная спасылка}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Бахаравічы|116}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{кніга|аўтар = [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A]].|частка = Bacharawicze|загаловак = Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom I: Aa — Dereneczna|арыгінал = |спасылка = https://wikisource.org/wiki/Page:PL_S%C5%82ownik_geograficzny_Kr%C3%B3lestwa_Polskiego_i_innych_kraj%C3%B3w_s%C5%82owia%C5%84skich._T._1.djvu/76|адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = |год = 1880|том = |старонкі = 76|старонак = 960|ref=Jelski A.}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навапольскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Навапольскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Бахаравічы| ]] j5k2nzvu8w62ixl7pxjx4usb3r0msms 0 283213 5122202 5012190 2026-04-06T09:21:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122202 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Белькавічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 36|lat_sec = 01 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 38|lon_sec = 33 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Навапольскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243015382 }} '''Бе́лькавічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Bieĺkavičy}}, {{lang-ru|Бельковичи}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навапольскі сельсавет|Навапольскага сельсавета]]. Месціцца за 38,5 км на паўночны захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 31,5 км ад [[Мінск]]а, 12 км ад чыгуначнай станцыі [[Рудзенск (станцыя)|Рудзенск]] на лініі [[Мінск-Пасажырскі|Мінск]] — [[Асіповічы I|Асіповічы]], каля ракі [[Пціч (рака)|Пціч]] (прыток [[Прыпяць|Прыпяці]]). == Гісторыя == === Ранняя гісторыя === Па другім баку ракі Пцічы месціцца вёска [[Грэбень (Пухавіцкі раён)|Грэбень]], старажытная Грэбня. Тут праходзіў адвечны [[тракт]] з [[Мінск|Менска]] ва [[Украіна|Украіну]], існаваў паром ці пераправа, а пазней умацаваны мост. На мосце бралася мыта паводле дакумента вялікага князя [[Уладзіслаў Ваза|Уладзіслава Вазы]], выдадзенага ў 1633 годзе{{Sfn|Jelski A.|1880|с=213}}. Згадваецца ў 1703 годзе як вёска ў складзе маёнтка Грэбень у [[Менскі павет|Менскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref>НГАБ у Мінску, ф. 1727, воп. 1, спр. 4, с. 116зв.</ref>. Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|Другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У канцы [[XVIII стагоддзе|XVIII ст]]. вёска ў [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], шляхецкая ўласнасць. У 1816 годзе ўласнасць [[Асоўскія|Асоўскіх]]. Пасля 1861 года вёска [[Дудзіцкая воласць|Дудзіцкай воласці]] Ігуменскага павета. У 1888 годзе адкрытая школа граматы, у 1890 годзе вучылася 5 хлопчыкаў і 2 дзяўчынкі. У 1889 годзе ўладальнікамі зямлі ў засценку Белькавічы былі: дваранін рыма-каталіцкага веравызнання Франц Іванавіч Барысевіч{{Sfn|Памяць|2003|с=78}}, дваранін рыма-каталіцкага веравызнання Дамінік Пятровіч Вянглінскі (22 дзесяціны зямлі){{Sfn|Памяць|2003|с=80}}, дваранін рыма-каталіцкага веравызнання Фларыян Максімавіч Вайцяховіч (20 дзесяцін){{Sfn|Памяць|2003|с=80}}, дваранін рыма-каталіцкага веравызнання Зендлігер Казімір Ігнацавіч (22 дзесяціны){{Sfn|Памяць|2003|с=85}}, калежскі сакратар рыма-каталіцкага веравызнання Віктар Феафілавіч Катовіч (88 дзесяцін){{Sfn|Памяць|2003|с=87}}, праваслаўны мешчанін Іосіф Іванавіч Мальчэўскі (38,5 дзесяцін){{Sfn|Памяць|2003|с=89}}. === Найноўшы час === З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] воласць абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У пачатку 1930-х гадоў праведзена прымусовая калектывізацыя, створаны [[калгас]]. У час калектывізацыі былі рэпрэсаваны прынамсі 3 жыхары вёскі<ref>{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/2784460|title=Списки жертв — Безручко Иосиф Михайлович|website=base.memo.ru|access-date=2025-06-30}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/2790614|title=Списки жертв — Венглинский Витольд Брониславович|website=base.memo.ru|access-date=2025-06-30}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/2799963|title=Списки жертв — Довнар Иосиф Викентьевич|website=base.memo.ru|access-date=2025-06-30}}</ref>. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да 4 ліпеня 1944 года акупаваная нацысцкай [[Трэці рэйх|Германіяй]]. У наваколлі вёскі дзейнічала савецкая [[партызанская брыгада «Беларусь»]]. У чэрвені 1943 года вёска была спалена і забіта 6 яе жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://db.narb.by/search/223|title=Поиск - Белорусские деревни, сожжённые в годы Великой Отечественной войны|website=db.narb.by|access-date=2024-05-02}}</ref>. Пасля вайны вёска была адноўленая. == Насельніцтва == * 1800 год — 13 двароў, 131 жыхар * 1897 год — 31 двор, 215 жыхароў * 1908 год — 36 двароў, 190 жыхароў * 1917 год — 39 двароў, 250 жыхароў * 1940 год — 34 двары, 109 жыхароў * 1960 год — 128 жыхароў * 1999 год — 32 жыхары * 2002 год — 12 двароў, 29 жыхароў * 2009 год — 17 жыхароў<ref name=":0" /> * 2012 год — 10 гаспадарак, 19 жыхароў * 2019 год — 22 жыхары<ref name=":0">{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26}}</ref> == Спіс вуліц == * Дачны завулак * Палявая вуліца * Пасечная вуліца * Цэнтральная вуліца<ref>{{cite web|url=http://gzk.nca.by/629aa0e8cc4c79cdf2b142507d24a3d6.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21108%26setstreet%3D%26rand%3D0.18884595723011488|title=Спіс вуліц і іншых элементаў ўнутранага адраса|publisher=Нацыянальнае кадастравае агенцтва Рэспублікі Беларусь}}{{Недаступная спасылка}}</ref> == Славутасці == [[Файл:Bieĺkavičy, kurhan. Белькавічы, курган (2021) 01.jpg|міні|Курганны могільнік]] * [[Белькавічы (курганны могільнік)|Курганны могільнік]] (X—XIII стст.) за 0,2 км на паўночны захад ад вёскі, 100 м ад дарогі на [[Наваполле (Навапольскі сельсавет)|Наваполле]], каля могілак. == Вядомыя асобы == * [[Аляксандр Здановіч (гісторык)|Аляксандр Здановіч]] (1805—1868) — гісторык, педагог, мемуарыст. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Белькавічы|117}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{кніга|аўтар = [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A]].|частка = Bielkowicze|загаловак = Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom I: Aa — Dereneczna|арыгінал = |спасылка = http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/213|адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = |год = 1880|том = |старонкі = 213|старонак = 960|ref=Jelski A.}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навапольскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Навапольскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Белькавічы| ]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] 9i3zji0h3r9cnmr1ggshn7domcvpli8 0 283214 5122216 5052641 2026-04-06T09:23:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122216 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Войраўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 37|lat_sec = 47 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 33|lon_sec = 36 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Навапольскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 1713 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 5 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243015454 }} '''Во́йраўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vojraŭka}}, {{lang-ru|Войровка}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навапольскі сельсавет|Навапольскага сельсавета]]. Месціцца за 45 км на паўночны захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 23 км ад [[Мінск]]а, 22 км ад чыгуначнай станцыі [[Рудзенск (станцыя)|Рудзенск]] на лініі [[Мінск-Пасажырскі|Мінск]] — [[Асіповічы I|Асіповічы]], на рацэ Пяскоўка{{Sfn|Jelski A.|1893|с=759}} (прыток [[Пціч (рака)|Пцічы]]). == Назва == Ёсць літоўскія прозвішчы ''Vaira, Vairis, Vairys''<ref>Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. C. 1135—1136.</ref>, тапонім {{нп5|Вайрышкей|Вайрышкей|d|Q16475077}} ({{lang-lt|Vairiškiai}}). == Гісторыя == У канцы XVIII ст. вёска ў [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1800 годзе былі млын, карчма, уласнасць [[Дамінік Геранім Радзівіл|Дамініка Гераніма Радзівіла]], належала да [[Дамен (зямля)|дамена]] [[Самуэлева]]{{Sfn|Jelski A.|1893|с=759}}. Пасля 1861 года ў [[Дудзіцкая воласць|Дудзіцкай воласці]] Ігуменскага павета. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] воласць абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. [[Файл:Vojraŭka (4).jpg|міні|Паказальнік і прыдарожны крыж, 2019 г.]] Паводле перапісу 1960 года мела статус [[пасёлак|пасёлка]]. == Насельніцтва == * 1800 год — 3 двары, 36 жыхароў * 1897 год — 13 двароў, 58 жыхароў * 1917 год — 15 двароў, 81 жыхар * 1960 год — 69 жыхароў * 1999 год — 8 жыхароў * 2002 год — 7 двароў, 9 жыхароў * 2010 год — 13 жыхароў * 2012 год — 11 гаспадарак, 15 жыхароў * 2019 год — 33 жыхары<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26}}</ref> == Спіс вуліц == * Зарэчная вуліца * Зялёная вуліца * Лугавая вуліца * Мінская вуліца * Набярэжная вуліца * Пагранічная вуліца * Палявая вуліца * Садовая вуліца * Сонечная вуліца * Цэнтральная вуліца * Цяністая вуліца * Шабунёўская вуліца<ref>{{cite web|url = http://gzk.nca.by/057799473eb9dc445f7ff1d3f1a2d37a.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21109%26setstreet%3D%26rand%3D0.6231165505804057|title = Спіс вуліц і іншых элементаў ўнутранага адраса|publisher = Нацыянальнае кадастравае агенцтва Рэспублікі Беларусь}}{{Недаступная спасылка}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Войраўка|126}} * {{кніга|аўтар = |частка = Населеныя пункты, якія не існуюць|загаловак = Памяць: Гіст-дакум. хроніка Мінскага р-на|арыгінал = |спасылка = |адказны = Гал. рэд. Беларус. Энцыкл.: [[Генадзь Пятровіч Пашкоў|Г. П. Пашкоў]] (гал. рэд.) і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = БелЭн|год = 1998|том = |старонкі = |старонак = 640|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Памяць. Мінскі}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі |арыгінал = |спасылка = |адказны = [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = 3000 |ref = Памяць. Пухавіцкі}} * {{кніга|аўтар = [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A]].|частка = Wojrówka|загаловак = Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom XIII: Warmbrun — Worowo|арыгінал = |спасылка = http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XIII/759|адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = |год = 1893|том = |старонкі = 759|старонак = 960|ref=Jelski A.}} * {{кніга|аўтар = Ярмоловичъ В. С.|частка = |загаловак = Списокъ населенныхъ мѣстъ Минской губерніи|арыгінал = |спасылка = http://elib.shpl.ru/ru/nodes/25877-yarmolovich-v-s-spisok-naselennyh-mest-minskoy-gubernii-minsk-1909|адказны = |выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|год = 1909|том = |старонкі = |старонак = 231|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Ярмоловичъ В.}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навапольскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Навапольскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] 47zadg82t2dy7ye72g8tryd4mx1x2ry 0 283218 5122228 5055641 2026-04-06T09:25:08Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122228 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Зарачаны}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Зарачаны |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Навапольскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = Баламутавічы (да 1964 г.) |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243015321 }} '''Зарача́ны'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Баламу́тавічы'''</ref> ({{lang-be-trans|Zaračany}}, {{lang-ru|Заречаны}}; да 1964 г. — '''Баламу́тавічы''') — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навапольскі сельсавет|Навапольскага сельсавета]]. Месціцца за 42,5 км на паўночны захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 36,5 км ад [[Мінск]]а, 19,5 км ад чыгуначнай станцыі [[Рудзенск (станцыя)|Рудзенск]] на лініі [[Мінск-Пасажырскі|Мінск]] — [[Асіповічы I|Асіповічы]], каля ракі [[Пціч (рака)|Пціч]] (прыток [[Прыпяць|Прыпяці]]). == Гісторыя == === Ранняя гісторыя === У XVIII стагоддзі ўваходзіла ў склад [[Менскі павет|Менскага павета]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Уласнасць [[Дамінік Геранім Радзівіл|Дамініка Гераніма Радзівіла]]. Дамінік Геранім Радзівіл загінуў у 1813 годзе ў войску [[Напалеон I Банапарт|Напалеона]]. Ён у шлюбе з {{нп5|Тэафілія Мараўская|Тэафіліяй Мараўскай|d|Q4302315}} меў дачку [[Стэфанія Радзівіл|Стэфанію]] і сына [[Аляксандр Дамінік Радзівіл|Аляксандра]]. Аляксандр быў пазбаўлены княжацкага тытула ў Расійскай імперыі. У 1828 годзе Стэфанія Радзівіл пабралася шлюбам з сынам героя [[Вайна 1812 года|вайны 1812 года]] {{нп5|Пётр Хрысціянавіч Вітгенштэйн|Пятра Хрысціянавіча Вітгенштэйна|d|Q432580}} [[Леў Пятровіч Вітгенштэйн|Львом (Людвігам)]]. У 1858 годзе ўласнасць князя {{нп5|Пётр Львовіч Вітгенштэйн|Пятра Львовіча Вітгенштэйна|d|Q16630486}}, сына Стэфаніі і Льва, у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Пасля 1861 года ў [[Дудзіцкая воласць|Дудзіцкай воласці]] Ігуменскага павета. У 1889 годзе землеўладальнікам 10 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]] зямлі ў Баламутавічах быў праваслаўны селянін Старынкевіч Данііл Фёдаравіч{{Sfn|Памяць|2003|с=96}}. === Найноўшы час === З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] воласць абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. 30 ліпеня 1964 года вёска Баламутавічы праз «немілагучнасць назвы» была перайменавана ў вёску Зарачаны<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР ад 30 ліпеня 1964 года «Аб перайменаванні некаторых населеных пунктаў Беларускай ССР»</ref>. == Насельніцтва == * 1800 год — 20 двароў, 115 жыхароў * 1870 год — 122 жыхары мужчынскага полу * 1897 год — 65 двароў, 418 жыхароў * 1908 год — 75 двароў, 471 жыхар * 1960 год — 207 жыхароў * 1999 год — 55 жыхароў * 2002 год — 27 двароў, 39 жыхароў * 2007 год — 14 гаспадарак, 27 жыхароў * 2010 год — 25 жыхароў * 2012 год — 18 гаспадарак, 16 жыхароў * 2019 год — 20 жыхароў == Рэлігія == [[Файл:Зарачаны Васкрасенская царква (3).jpg|міні|справа|Свята-Уваскрасенская царква]] * Праваслаўная царква, Свята-Уваскрасенскі прыход == Спіс вуліц == * Цэнтральная вуліца<ref>{{cite web|url = http://gzk.nca.by/8b93eecb953c9efab8d7616186c014c6.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21113%26setstreet%3D%26rand%3D0.0030851671144760395|title = Спіс вуліц і іншых элементаў ўнутранага адраса|publisher = Нацыянальнае кадастравае агенцтва Рэспублікі Беларусь|accessdate = 4 сакавіка 2020|archiveurl = https://web.archive.org/web/20220119033650/https://gzk.nca.by/8b93eecb953c9efab8d7616186c014c6.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21113%26setstreet%3D%26rand%3D0.0030851671144760395|archivedate = 19 студзеня 2022|url-status = dead}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Зарачаны|144}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{кніга|аўтар = [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A]].|частка = Bałamutowicze|загаловак = Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom I: Aa — Dereneczna|арыгінал = |спасылка = https://wikisource.org/wiki/Page:PL_S%C5%82ownik_geograficzny_Kr%C3%B3lestwa_Polskiego_i_innych_kraj%C3%B3w_s%C5%82owia%C5%84skich._T._1.djvu/94|адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = |год = 1880|том = |старонкі = 94|старонак = 960|ref=Jelski A.}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навапольскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Навапольскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] 40nnh9gmpk4m6pqhscmd570u8wrzwne 0 283221 5122256 4723234 2026-04-06T09:29:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122256 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Падгацце |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Навапольскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243015310 }} '''Падга́цце'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Padhaccie}}, {{lang-ru|Подгатье}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навапольскі сельсавет|Навапольскага сельсавета]]. Месціцца за 41,5 км на паўночны захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 26,5 км ад [[Мінск]]а, 18,5 км ад чыгуначнай станцыі [[Рудзенск (станцыя)|Рудзенск]] на лініі [[Мінск-Пасажырскі|Мінск]] — [[Асіповічы I|Асіповічы]], каля ракі [[Пціч (рака)|Пціч]] (прыток [[Прыпяць|Прыпяці]]). == Назва == Назва абазначае месцазнаходжанне, гэта значыць ''пад гаццю''. Гаць — насціл з бярвёнаў або галля праз топкае месца. == Гісторыя == У другой палове XIX ст. вёска ў [[Дудзіцкая воласць|Дудзіцкай воласці]] [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] (яна ж Маркаўшчына). Належала да [[Дамен (зямля)|дамена]] [[Самуэлева]], уласнасць [[Радзівілы|Радзівілаў]], потым [[Вітгенштэйны|Вітгенштэйнаў]]{{Sfn|Jelski A.|1887|с=383}}, з 1879 года ўласнасць [[Эмерык Каралевіч Чапскі|Эмерыка Чапскага]]. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] воласць абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. == Насельніцтва == * 1870 год — 11 жыхароў мужчынскага полу * 1897 год — 13 двароў, 88 жыхароў * 1917 год — 9 двароў, 59 жыхароў * 1960 год — 61 жыхар * 1999 год — 17 жыхароў * 2002 год — 5 двароў, 8 жыхароў * 2010 год — 6 жыхароў * 2012 год — 4 гаспадаркі, 6 жыхароў * 2019 год — 13 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26}}</ref> == Спіс вуліц == * Дальняя вуліца * Дачная вуліца * Лугавая вуліца * Палявая вуліца * Цэнтральная вуліца<ref>{{cite web|url = http://gzk.nca.by/172ad675f737f2420f74ff556c899940.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21117%26setstreet%3D%26rand%3D0.6187942492707059|title = Спіс вуліц і іншых элементаў ўнутранага адраса|publisher = Нацыянальнае кадастравае агенцтва Рэспублікі Беларусь}}{{Недаступная спасылка}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Падгацце|166}} * Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — 748 с. — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9 * {{Крыніцы/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі}} * {{кніга|аўтар = [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A]].|частка = Podhacie|загаловак = Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Tom VIII: Perepiatycha — Pożajście|арыгінал = |спасылка = http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VIII/383|адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = |год = 1887|том = |старонкі = 383|старонак = 960|ref=Jelski A.}} * {{кніга|аўтар = [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A]].|частка = Samuelów|загаловак = Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Tom X: Rukszenice — Sochaczew|арыгінал = |спасылка = http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_X/588|адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = |год = 1889|том = |старонкі = 259|старонак = 960|ref=Jelski A.}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навапольскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Навапольскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Падгацце| ]] [[Катэгорыя:Чапскія]] jrpx5ic23mw8umcjlmft5byothc11u9 0 283223 5122263 4757030 2026-04-06T09:30:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122263 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Пціч}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Пціч |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Навапольскі |OpenStreetMap = 243018123 }} '''Пціч'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Пціч, м. (з Пці́ча, за Пцічо́м)'''</ref> ({{lang-be-trans|Pcič}}, {{lang-ru|Птичь}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навапольскі сельсавет|Навапольскага сельсавета]]. Месціцца за 36 км на паўночны захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 33,5 км ад [[Мінск]]а, 13 км ад чыгуначнай станцыі [[Рудзенск (станцыя)|Рудзенск]] на лініі [[Мінск-Пасажырскі|Мінск]] — [[Асіповічы I|Асіповічы]], на левым беразе ракі [[Пціч (рака)|Пціч]] (прыток [[Прыпяць|Прыпяці]]). == Назва == Назва ўтвораная ад ракі, на якой стаіць населены пункт. == Гісторыя == Населены пункт заснаваны як [[пасёлак]] у 1920-я гады ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У 1926 годзе была сельскагаспадарчая [[арцель]] «Пціч». У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. == Насельніцтва == * 1960 год — 102 жыхары * 1999 год — 8 жыхароў * 2002 год — 4 двары, 4 жыхары * 2010 год — 3 жыхары * 2012 год — 2 гаспадаркі, 2 жыхары * 2019 год — 1 жыхар == Рэлігія == * Праваслаўная царква. Каля вёскі ёсць [[Царква Святога Іаана Хрысціцеля (Пціч)|царква Святога Іаана Хрысціцеля]]. == Славутасці == * Каля вёскі месціцца музей старадаўніх рамёстваў «[[Дудуткі]]» == Спіс вуліц == * Лясная вуліца * Цэнтральная вуліца<ref>{{cite web|url = http://gzk.nca.by/12a09a46501459a9f3768a609a2b9de9.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21119%26setstreet%3D%26rand%3D0.25464864704918133|title = Спіс вуліц і іншых элементаў ўнутранага адраса|publisher = Нацыянальнае кадастравае агенцтва Рэспублікі Беларусь|accessdate = 17 сакавіка 2020|archiveurl = https://web.archive.org/web/20210307092049/http://gzk.nca.by/12a09a46501459a9f3768a609a2b9de9.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21119%26setstreet%3D%26rand%3D0.25464864704918133|archivedate = 7 сакавіка 2021|url-status = dead}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Пціч|171}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навапольскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Навапольскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Пціч (Пухавіцкі раён)| ]] 9127z67i8w0wiuc6dctl3dctr6vq70d 0 283224 5122266 4723332 2026-04-06T09:30:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122266 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Распуцце |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Навапольскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243018109 }} '''Распу́цце'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Raspuccie}}, {{lang-ru|Распутье}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навапольскі сельсавет|Навапольскага сельсавета]]. Месціцца за 45,5 км на паўночны захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 58,5 км ад [[Мінск]]а, 20,5 км ад чыгуначнай станцыі [[Рудзенск (станцыя)|Рудзенск]] на лініі [[Мінск-Пасажырскі|Мінск]] — [[Асіповічы I|Асіповічы]]. == Назва == Названая паводле мясцовасці, дзе размешчана паселішча. == Геаграфія == Месціцца над балоцістымі ўрочышчамі Камароўшчына і Каты. Альтэрнатыўная назва ў канцы XIX ст. — Забалоцце{{Sfn|Jelski A.|1888|с=844}}. == Гісторыя == Да [[Сялянская рэформа ў Расійскай імперыі|сялянскай рэформы 1861 года]] належала да дамена [[Дудзічы (Пухавіцкі раён)|Дудзічы]] [[Ельскія|Ельскіх]], а ад 1857 года да дамена [[Замосце (Пухавіцкі раён)|Замосце]] [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандра Ельскага]]. Акрамя земляробства сяляне займаліся [[бондарства]]м, сталярствам, вырабам драўлянага посуду, гандлявалі вырабамі на кірмашах у Дудзічах{{Sfn|Jelski A.|1888|с=844}}. Вёска ў [[Дудзіцкая воласць|Дудзіцкай воласці]] [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Распуцце разам з суседнім [[Церабель|Церабелем]] складала адну [[Сельская грамада|сельскую грамаду]]. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] воласць абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У 1921 годзе адкрытая працоўная школа 1-й ступні, у якой ў 1922 годзе было 30 вучняў. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У ваколіцах вёскі дзейнічала савецкая [[партызанская брыгада «Беларусь»]]. У 1943 годзе ў ходзе карнай аперацыі нямецкія войскі спалілі вёску, забілі 1 жыхара. Пасля вайны вёска была адноўленая. У 1960 годзе мела статус [[Пасёлак|пасёлка]]. == Насельніцтва == * пач. XIX ст. — 7 двароў, 37 жыхароў * 1897 год — 36 двароў, 217 жыхароў * 1908 год — 38 двароў, 275 жыхароў * 1917 год — 37 двароў, 256 жыхароў * 1940 год — 28 двароў, 78 жыхароў * 1999 год — 14 жыхароў * 2002 год — 7 двароў, 9 жыхароў * 2010 год — 6 жыхароў * 2012 год — 5 гаспадарак, 9 жыхароў * 2019 год — 14 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26}}</ref> == Славутасці == * Брацкая магіла савецкіх партызан, якія загінулі ў Другую сусветную вайну. == Спіс вуліц == * Дачная вуліца * Цэнтральная вуліца<ref>{{cite web|url = http://gzk.nca.by/b4a84e82ff86fb61ab9397b2607c317e.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21120%26setstreet%3D%26rand%3D0.38319362216800057|title = Спіс вуліц і іншых элементаў ўнутранага адраса|publisher = Нацыянальнае кадастравае агенцтва Рэспублікі Беларусь}}{{Недаступная спасылка}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Распуцце|174—175}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{кніга|аўтар = [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A]].|частка = Rozpucie|загаловак = Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Tom IX: Poźajście — Ruksze|арыгінал = |спасылка = http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IX/844|адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = |год = 1888|том = |старонкі = 844|старонак = 960|ref=Jelski A.}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навапольскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Навапольскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] abbesowaulr4n99e1rzwpt4zebrkynx 0 283225 5122286 4723843 2026-04-06T09:34:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122286 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Шабуні}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Шабуні |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Навапольскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243015442 }} '''Шабуні́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Šabuni}}, {{lang-ru|Шабуни}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навапольскі сельсавет|Навапольскага сельсавета]]. Месціцца за 45 км на паўночны захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 27 км ад [[Мінск]]а, 22 км ад чыгуначнай станцыі [[Рудзенск (станцыя)|Рудзенск]] на лініі [[Мінск-Пасажырскі|Мінск]] — [[Асіповічы I|Асіповічы]], на рацэ Пяскоўка (прыток [[Пціч (рака)|Пцічы]]). == Назва == Паводле георгафа і тапаніміста [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|Вадзіма Жучкевіча]], назва паходзіць ад прозвішча Шабуня, якое, верагодна, мае [[Балтыйскія мовы|балцкую]] аснову ''šabai'' — часацца, круціцца (няўрымса). Слова ''шабуня'' ў беларускай мове звычайна абазначае жартаўніка, гарэзу. == Гісторыя == [[Файл:Шабуни.jpg|міні|злева|Шабуні, 2018 г.]] За часамі [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] Шабуні належалі [[Радзівілы|Радзівілам]], адносіліся да [[Койданаўская воласць|Койданаўскага графства]]. У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Праз [[Вена (права)|вена]] дачкі [[Дамінік Геранім Радзівіл|Дамініка Гераніма Радзівіла]] [[Стэфанія Радзівіл|Стэфаніі]] перайшлі да [[Вітгенштэйны|Вітгенштэйнаў]]. Пасля 1861 года [[засценак]] у [[Дудзіцкая воласць|Дудзіцкай воласці]] Ігуменскага павета. У 1877 годзе набыты [[Эмерык Каралевіч Чапскі|Эмерыкам Чапскім]], адносіліся да дамена [[Самуэлева]]. У канцы XIX ст. тут было 12 даўніх дамоў [[Ваколічная шляхта|загродавай шляхты]]: Паўловічаў, Булгакаў, Віктаровічаў, Шабуневічаў, Юркевічаў, Здановічаў, Каранеўскіх, Шацілаў, Бахановічаў, Пяткевічаў і Цывільскіх{{Sfn|Jelski A.|1890|с=753}}. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] воласць абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У 1960 годзе мела статус [[Пасёлак|пасёлка]]. == Насельніцтва == * 1897 год — 10 двароў, 95 жыхароў * 1905 год — 15 двароў, 107 жыхароў * 1960 год — 94 жыхары * 1999 год — 19 жыхароў * 2002 год — 10 гаспадарак, 14 жыхароў * 2007 год — 9 гаспадарак, 10 жыхароў * 2010 год — 14 жыхароў * 2012 год — 6 гаспадарак, 9 жыхароў * 2019 год — 3 жыхары<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26}}</ref> == Славутасці == [[Файл:Šabuni, kaściol. Шабуні, касцёл (2021) 01.jpg|міні|Касцёл Св. Роха, 2021 г.]] * [[Касцёл Святога Роха (Шабуні)|Касцёл Святога Роха]] (1796 год, драўляны) — помнік беларускага народнага дойлідства. == Спіс вуліц == * Цэнтральная вуліца * Цяністая вуліца<ref>{{cite web|url = http://gzk.nca.by/0dbde7750b924944142f0de66337375c.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21121%26setstreet%3D%26rand%3D0.8973728187540717|title = Спіс вуліц і іншых элементаў ўнутранага адраса|publisher = Нацыянальнае кадастравае агенцтва Рэспублікі Беларусь}}{{Недаступная спасылка}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Шабуні|195—196}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{Крыніцы/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі}} * {{кніга|аўтар = [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A]].|частка = Szabunie|загаловак = Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Tom XI: Sochaczew — Szlubowska Wola|арыгінал = |спасылка = http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XI/754|адказны = |выданне = |месца = Warszawa|выдавецтва = |год = 1890|том = |старонкі = 754|старонак = 960|ref=Jelski A.}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навапольскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Навапольскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Шабуні (Пухавіцкі раён)| ]] sofkcc470yw35ldto2dy2o5g3bodj8t 0 283297 5122226 4719268 2026-04-06T09:24:48Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122226 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Залог Пяцілеткі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 17|lat_sec = 34 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 15|lon_sec = 09 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Блужскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243020173 }} '''Зало́г Пяціле́ткі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zaloh Piacilietki}}, {{lang-ru|Залог Пятилетки}}; да 1930-х — '''Заракочча''') — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Блужскі сельсавет|Блужскага сельсавета]]. Месціцца за 30 км на поўдзень ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 85 км ад [[Мінск]]а, 11 км ад чыгуначнай станцыі [[Талька (станцыя)|Талька]], на рацэ [[Суцінка|Суцёнка]]. == Гісторыя == У пачатку 1930-х гадоў на месцы хутароў Заракочча створаны [[саўгас]] «Залог пяцілеткі», былі кузня і малочны завод. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года тэрыторыя вёскі пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У часе карных аперацый нямецкіх войскаў вёска была часткова спаленая. Пасля вайны вёска адноўленая. Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Суцінскі сельсавет|Суцінскага сельсавета]] (у 2003—2013 гадах яго цэнтр)<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области]</ref>. == Насельніцтва == * 1960 год — 645 жыхароў * 1971 год — 191 двор, 406 жыхароў * 2002 год — 180 двароў, 384 жыхары * 2007 год — 158 двароў, 350 жыхароў * 2010 год — 159 гаспадарак, 332 жыхары * 2012 год — 152 гаспадаркі, 304 жыхары * 2019 год — 238 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Залог Пяцігодкі|143}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Блужскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Блужскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] bwhwaf8b42g3h437mhda86hyc790cxl 0 283298 5122234 4719347 2026-04-06T09:26:08Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122234 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Каменка}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Каменка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 21|lat_sec = 13 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 14|lon_sec = 55 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Блужскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243020282 }} '''Ка́менка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kamienka}}, {{lang-ru|Каменка}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Блужскі сельсавет|Блужскага сельсавета]]. Месціцца за 26 км на паўднёвы ўсход ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 81 км ад [[Мінск]]а, 7 км ад чыгуначнай станцыі [[Талька (станцыя)|Талька]]. == Гісторыя == === Ранняя гісторыя === У сярэдзіне XIX стагоддзя вёска Каміенка ў Блужскай воласці [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], уласнасць Лісоўскага. У 1858 годзе 88 [[Рэвізская душа|рэвізскіх душ]]. У 1897 годзе ў [[Амяльнянская воласць|Амяльнянскай воласці]]. У жніўні 1917 года тут адбылося масавае сялянскае хваляванне, якое было падаўлена войскамі і паліцыяй === Найноўшы час === З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Жыхары Амяльнянскай воласці накіроўвалі звароты ў [[Народны Сакратарыят Беларусі]] са скаргамі на дзеянні нямецкіх акупацыйных улад<ref>{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У пачатку 1930-х гадоў працаваў [[калгас]] «Новае жыццё», была кузня. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года тэрыторыя вёскі пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. 23 студзеня 1943 года былі забіты 10 жыхароў. Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Суцінскі сельсавет|Суцінскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1897 год — 36 двароў, 199 жыхароў * 1908 год — 32 двары, 230 жыхароў * 1917 год — 40 двароў, 199 жыхароў; фальварак, 12 жыхароў * 1960 год — 168 жыхароў * 2002 год — 26 двароў, 38 жыхароў * 2010 год — 21 гаспадарка, 27 жыхароў * 2012 год — 16 гаспадарак, 21 жыхар * 2019 год — 22 жыхары<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26}}</ref> == Славутасці == * Магіла ахвяр нацызму == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Каменка|148}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Блужскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Блужскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] a5r6a8rbopbayaydm1xxpmhjyjf6gh6 0 283299 5122235 4719359 2026-04-06T09:26:18Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122235 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Красны Пасёлак |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 17|lat_sec = 20 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 12|lon_sec = 43 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Блужскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = Падаточча<br/>Воссе |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243020163 }} '''Кра́сны Пасёлак'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Krasny Pasiolak}}, {{lang-ru|Красный Посёлок}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Блужскі сельсавет|Блужскага сельсавета]]. Месціцца за 22 км на поўдзень ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 77 км ад [[Мінск]]а, 17 км ад чыгуначнай станцыі [[Талька (станцыя)|Талька]], каля ракі [[Суцінка]]. == Гісторыя == У 1920-я гады былі заснаваны [[хутар]]ы Падаточча, Воссе і Падвоссе, якія абазначаліся на карце яшчэ ў 1935 годзе<ref>Карта РККА, 1935 г.</ref>. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года тэрыторыя пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У пасляваенныя гады хутары былі аб’яднаны ў Красны Пасёлак, вядомы паводле перапісу 1960 года. Пазней вёска. Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Суцінскі сельсавет|Суцінскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1960 год — 260 жыхароў * 2002 год — 49 двароў, 99 жыхароў * 2009 год — 98 жыхароў * 2019 год — 61 жыхар<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Чырвоны Пасёлак|195}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Блужскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Блужскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] 9c5ytxn4jvmb8i92daegrfp3u18s4qh 0 283300 5122251 5008008 2026-04-06T09:28:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122251 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Мацеевічы}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Мацеевічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 21|lat_sec = 51 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 11|lon_sec = 59 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Блужскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243020161 }} '''Маце́евічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Маце́вічы'''</ref> ({{lang-be-trans|Maciejevičy}}, {{lang-ru|Матеевичи}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Блужскі сельсавет|Блужскага сельсавета]]. Месціцца за 32 км на поўдзень ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 87 км ад [[Мінск]]а, 13 км ад чыгуначнай станцыі [[Талька (станцыя)|Талька]], каля рэк [[Сіняўка (рака)|Сіняўка]] і [[Талька (рака)|Таль]]. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Мацеевічы вядомыя з канца XIV стагоддзя. Уваходзілі ў склад [[Менскі павет|Менскага павета]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага княства Літоўскага]]. У канцы XVI стагоддзя вёска ў Менскім павеце [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]], шляхецкая ўласнасць. 14 верасня 1647 года маёнтак Мацеевічы быў аддадзены ў «вечнае карыстанне» Данілу Скіндэру, 15 кастрычніка гэтага года быў складзены інвентар маёнтка. Склаў яго шляхціц Самуіл Булгак. У інвентары пералічваюцца 28 гаспадароў: Фёдар Кнайка, Сідар Весняловіч, Зміцер Грыц, Янка Мельнік, Пракоп Копач, Давід Шчурок, Ціт Падвойскі, Сідар Каліта, [?] Кургановіч, Антон Севасцей, Сямён Церашковіч і інш. У Фёдара Кнайкі ў гаспадарцы 2 валы, кабыла з жарабём, карова з падцёлкам, авечак 3, свіней 3. У астатніх гаспадароў прыкладна тое ж<ref name="taĺka">{{cite web|url = http://old.talka.info/vmazeev.html|title = Мацеевічы|publisher = old.talka.info|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180320084648/http://old.talka.info/vmazeev.html|archivedate = 20 сакавіка 2018|url-status = }}</ref>. У 1733 годзе браты Скіндэры падзялілі мацеевіцкія землі. Старэйшаму Міхаілу адышлі Мацеевічы, астатнія браты — Юзаф, Станіслаў, Іван і Браніслаў узялі сабе [[Арэшкавічы (Пухавіцкі раён)|Арэшкавічы]] і [[Слабодка (Пухавіцкі раён)|Слабодку]]<ref name="taĺka"/>. 28 лютага 1736 года Скіндэры прадалі палову Мацеевіч Раману Манціцкаму, а той яе прадаў падстолім Янішэўскім. Янішэўскія фундавалі касцёл на Сарафінавай гары і на Мацеевіцкую уніяцкую царкву<ref name="taĺka"/>. === Пад уладай Расійскай імперыі === У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У пачатку XIX стагоддзя [[сяло]] ў [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], уласнасць Серафімаўскага францысканскага манастыра і шляхціца Лісоўскага. Па рэвізіі 1811 года Лісоўскі меў 88 мужчынскіх душ. Былі Троіцкая царква, карчма, вадзяны млын на рацэ Мацееўка. У 1830—1850-я гады ўладальнікамі мацеевіцкіх зямель былі памешчык Тамаш Лісоўскі і дзяржава (нацыяналізаваныя землі кляштара). У 1859 годзе мацеевіцкі маёнтак набывае Юльян Булгак: «''Юльян Хрызастомаў Булгак купіў у 1859 годзе ў памешчыкаў Лісоўскіх Антона і Канстанціна маёнтак Каміонка, ці Мацеевічы з сялянамі па апошнім 10-м народным перапісу 41 душа мужчынскага полу і 47 душ жаночага полу''». У 1855 годзе адкрыта школа граматы (у 1890 годзе вучылася 17 хлопчыкаў). У 1888 годзе маёнткам валодаў Юльян Хрызастомаў Булгак (1593 дзесяціны зямлі){{Sfn|Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год|1889|с=167}}. У 1897 годзе сяло ў Амяльнянскай воласці, дзейнічалі царква і капліца. У 1902 годзе заснаваны вінакурны завод (у 1913 годзе 5 рабочых). У лістападзе 1917 года ў Мацеевічах адбывалася сялянскае хваляванне. === Найноўшы час === З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Жыхары Амяльнянскай воласці накіроўвалі звароты ў [[Народны Сакратарыят Беларусі]] са скаргамі на дзеянні нямецкіх акупацыйных улад<ref>{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Маёмасць [[Нацыяналізацыя|нацыяналізаваная]]. У пачатку 1920-х гадоў працавала школа 1-й ступені. У пачатку 1930-х гадоў адбылася прымусовая [[калектывізацыя]], заснаваны [[калгас]] «Мацеевічы», дзейнічала кузня. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да 3 ліпеня 1944 года вёска пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Суцінскі сельсавет|Суцінскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * пач. XIX ст. — 24 двары, 144 жыхары * 1858 год — маёнтак, 6 вольных людзей * 1859 год — 41 душа мужчынскага полу і 47 душ жаночага полу * 1886 год — 25 двароў, 155 жыхароў * 1897 год — сяло, 41 двор, 238 жыхароў; маёнтак, 3 двары, 20 жыхароў * 1908 год — сяло, 58 двароў, 314 жыхароў; маёнтак, 1 двор, 44 жыхары * 1917 год — сяло, 50 двароў, 274 жыхары; маёнтак, 1 двор, 28 жыхароў * 1960 год — 385 жыхароў * 2002 год — 44 двары, 70 жыхароў * 2009 год — 32 жыхары<ref>{{cite web|url = http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/minskaja.htm|title = Перапіс 2009 года|archiveurl = https://web.archive.org/web/20150629200220/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/minskaja.htm|archivedate = 29 чэрвеня 2015|url-status = dead}}</ref> * 2010 год — 23 гаспадаркі, 44 жыхары * 2012 год — 22 гаспадаркі, 35 жыхароў * 2019 год — 22 жыхары<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26}}</ref> == Славутасці == * [[Мацеевічы (гарадзішча)|Гарадзішча]] (V стагоддзе да н.э. — V стагоддзе н.э.). 2,3 км на поўдзень ад вёскі, на правым беразе [[Талька (рака)|ракі Таль]], на ўскраіне лесу, урочышча Гарадзішча — {{ГККРБ 4|613В000517}}. === Страчаная спадчына === * Царква * Капліца могілкавая (XIX ст.), страчана ў 2010-я гады == Школа == У вёсцы раней працавала Мацеевіцкая школа. У 1920-я гады яна была чатырохкласная і месцілася на ўскраіне вёскі Мацеевічы, на Слабадзе. У 1930-я гады яе перанеслі ў колішні маёнтак Булгака, тады настаўнікамі былі: Дылеўская, Міралевіч, Пармон, Лёва Мендэлевіч, Падзвінскі. У час Другой сусветнай вайны школа некаторы час працавала — дырэктарам быў Франц Скіндэр, а настаўніцай Ганна Якімчык. Пасля вайны школа стала сямігодкай і размяшчалася ў 13 пакоях дома Булгака. У той час у школе было каля 130 вучняў. Мацеевіцкую школу закрылі ў 1976 годзе. Мацеевіцкія дзеці пайшлі вучыцца ў Тальку, а потым у Суцін. Будынак школы цяпер у паўразбураным стане, а з 1997 года яго пачалі расцягваць людзі<ref>http://old.talka.info/smazeev.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180416225521/http://old.talka.info/smazeev.html |date=16 красавіка 2018 }}</ref>. == Вядомыя асобы == * [[Роберт Тэнісавіч Вільдфлуш]] (1906—1972) — беларускі вучоны ў галіне аграхіміі. * [[Святаслаў Усеваладавіч Лазарэвіч]] (нар. 1951) — беларускі спецыяліст у галіне батанікі і генетыкі. [[Доктар біялагічных навук]] (2003), [[дацэнт]] (1991). == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Мацеевічы|159—160}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи [за 1888 год]|арыгінал = |спасылка = https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/46/Списокъ_Землевладѣльцевъ_Минской_Губерніи_за_1888_год.pdf|адказны = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Минская Губернская Типографія|год = 1889|том = |старонкі = |старонак = 419|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://old.talka.info/vmazeev.html Мацеевічы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171116010520/http://old.talka.info/vmazeev.html |date=16 лістапада 2017 }} {{Блужскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Блужскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Мацеевічы (Пухавіцкі раён)| ]] cw8a94fvupkn3yknxnrbx9fwdar666w 0 283302 5122289 5046788 2026-04-06T09:34:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122289 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|тып=тапонім|Шэлехава}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Шэлехава |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Блужскі }} '''Шэ́лехава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Šeliechava}}, {{lang-ru|Шелехово}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Блужскі сельсавет|Блужскага сельсавета]]. Месціцца за 23 км на поўдзень ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 78 км ад [[Мінск]]а, 14 км ад чыгуначнай станцыі [[Талька (станцыя)|Талька]]. == Гісторыя == У канцы XIX стагоддзя [[Урочышча|ўрочышча]] ў [[Амяльнянская воласць|Амяльнянскай воласці]] [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1917 годзе былі аднайменныя ўрочышча, [[засценак]] і [[хутар]]. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Жыхары Амяльнянскай воласці накіроўвалі звароты ў [[Народны Сакратарыят Беларусі]] са скаргамі на дзеянні нямецкіх акупацыйных улад<ref>{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У 1926 годзе хутар Шэлехаў. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. Да 28 мая 2013 года Шэлехава ўваходзіла ў склад [[Суцінскі сельсавет|Суцінскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. У снежні 2015 года пасёлак Шэлехава атрымаў статус вёскі<ref>[http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D916n0074765&p1=1&p5=0 «Об отнесении некоторых сельских населенных пунктов Пуховичского района к деревням». Решение Пуховичского районного Совета депутатов от 29 декабря 2015 г. № 67]{{Недаступная спасылка}}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1897 год — 9 жыхароў * 1917 год — урочышча, 4 двары, 42 жыхары; засценак, 7 двароў, 30 жыхароў; хутар, 3 двары, 22 жыхары * 1926 год — 18 двароў, 89 жыхароў * 2002 год — 6 гаспадарак, 7 жыхароў * 2010 год — 3 гаспадаркі, 3 жыхары * 2012 год — 1 гаспадарка, 1 жыхар * 2019 год — 1 жыхар<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26}}</ref> == Вядомыя асобы == * [[Пётр Аляксандравіч Навасад]] (1939—1994) — спявак, заслужаны артыст Беларусі (1989). == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Шэлехава|197—198}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухав. р-н: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і р-наў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Блужскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Блужскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] fk38zr2kei9r666rm67bz7utv9hwzvr 0 283303 5122200 5006750 2026-04-06T09:20:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122200 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Барбарова}} {{значэнні|Барбароў (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Барбарова |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Барбарово.jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 29|lat_sec = 11 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 44|lon_sec = 11 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Навапольскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = кан. [[XVIII стагоддзе|XVIII ст]]. |ранейшыя імёны = Барбараў |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243017938 }} '''Барбаро́ва'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Barbarova}}, {{lang-ru|Барбарово}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навапольскі сельсавет|Навапольскага сельсавета]]. Месціцца за 32 км на захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 84 км ад [[Мінск]]а, 35 км ад чыгуначнай станцыі [[Рудзенск (станцыя)|Рудзенск]] на лініі [[Мінск-Пасажырскі|Мінск]] — [[Асіповічы I|Асіповічы]], на аўтадарозе {{таблічка-by|Р|69}} [[Смалявічы]] — [[Шацк (Пухавіцкі раён)|Шацк]]. == Назва == Назва паходзіць ад уласнага імя Барбара. Верагодна, ад імя дачкі [[Юзаф Прозар|Юзафа Прозара]], якая валодала фальваркам пасля бацькі. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае і Расійская імперыя === [[Файл:Franciszek Smuglewicz - Medalion z wizerunkiem Józefa Prozora.jpg|міні|Медальён з выявай [[Юзаф Прозар|Юзафа Прозара]], заснавальніка Барбарова. Фрагмент карціны [[Францішак Смуглевіч|Францішка Смуглевіча]] «{{нп5|Партрэт радзіны Прозараў|Партрэт радзіны Прозараў|d|Q22916470}}» (1789)|злева]] [[Фальварак]] Барбараў пры [[Гасцінец (дарога)|гасцінцы]] з [[Сяргеевічы (Пухавіцкі раён)|Сяргеевічаў]] да Шацка заклаў у [[XVIII стагоддзе|XVIII ст]]. [[Юзаф Прозар]], [[Ваяводы віцебскія|ваявода віцебскі]]{{Sfn|Jelski A.|1900|с=84}}. Уваходзіў у склад [[Менскі павет|Менскага павета]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], належаў да [[Дамен (зямля)|дамена]] Сяргеевічы. Юзаф Прозар з жонкай Аляксандрай з Заранкаў мелі дзвюх дачок: Барбару і Ружу. Фальварак Барбараў і іншыя дамены Сяргеевічаў у спадчыну атрымала Барбара (гл. [[Сяргеевічы (Пухавіцкі раён)|Сяргеевічы]]). Па [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|Другім падзеле Рэчы Паспалітай]] 1793 года ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у складзе [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Пасля 1861 года ў [[Цітвянская воласць|Цітвянскай воласці Ігуменскага павета]]. У 1863 годзе фальварак падзелены паміж дворскай службай{{Sfn|Jelski A.|1900|с=84}}. У 1888 годзе адкрытая школа граматы, у 1890 годзе вучылася 14 хлопчыкаў. === Найноўшы час === З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] воласць абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года акупаваная нацысцкай [[Трэці рэйх|Германіяй]]. Была спаленая частка вёскі і забітыя 10 яе жыхароў. Пасля вайны вёска адноўленая. Да 29 чэрвеня 2006 года вёска ўваходзіла ў склад [[Сяргеевіцкі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Сяргеевіцкага сельсавета]]<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazaby09/sbor21/text21689.htm Решение Минского областного Совета депутатов от 29 июня 2006 г. № 222 «Об упразднении Горелецкого, Краснооктябрьского, Селецкого, Сергеевичского сельсоветов и изменении границ Новоселковского, Пуховичского, Ветеревичского сельсоветов и Правдинского поссовета Пуховичского района»]{{ref-ru}}</ref>. З 2006 года па 28 мая 2013 года ў складзе [[Праўдзінскі пасялковы савет|Праўдзінскага пассавета]]<ref name="pravo.by">[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. 28 траўня 2013 года вёска перададзеная з ліквідаванага Праўдзінскага пассавета ў склад [[Навапольскі сельсавет|Навапольскага сельсавета]]<ref name="pravo.by"/>. == Насельніцтва == * 1897 год — 8 двароў, 69 жыхароў * 1908 год — 8 двароў, 50 жыхароў * 1917 год — 12 двароў, 73 жыхары * 1940 год — 18 двароў, 88 жыхароў * 1960 год — 68 жыхароў * 1999 год — 24 жыхары * 2002 год — 12 двароў, 18 жыхароў * 2010 год — 16 жыхароў * 2012 год — 9 гаспадарак, 11 жыхароў * 2019 год — 13 жыхароў == Спіс вуліц == * Цэнтральная вуліца<ref>{{cite web|url = http://gzk.nca.by/f3635e7b15a30d37017e2194def80ffd.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21199%26setstreet%3D%26rand%3D0.1335197404628612|title = Спіс вуліц і іншых элементаў ўнутранага адраса|publisher = Нацыянальнае кадастравае агенцтва Рэспублікі Беларусь|accessdate = 20 лютага 2020|archiveurl = https://web.archive.org/web/20210724224228/http://gzk.nca.by/f3635e7b15a30d37017e2194def80ffd.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21199%26setstreet%3D%26rand%3D0.1335197404628612|archivedate = 24 ліпеня 2021|url-status = dead}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Барбарова|116}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{Крыніцы/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі}} * {{кніга|аўтар = [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A]].|частка = Barbarów|загаловак = Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Tom XV, cz. 1: Abablewo — Januszowo|арыгінал = |спасылка = http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XV_cz.1/84|адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = |год = 1900|том = |старонкі = 84|старонак = 640|ref=Jelski A.}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навапольскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Навапольскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] qvo4jxxf39dwyixjpx9vlzl58cjavvk 0 283304 5122212 4757242 2026-04-06T09:22:48Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122212 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Валасач |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 30|lat_sec = 14 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 40|lon_sec = 24 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Навапольскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243017928 }} '''Валаса́ч'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Valasač}}, {{lang-ru|Волосач}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навапольскі сельсавет|Навапольскага сельсавета]]. Месціцца за 40 км на захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 65 км ад [[Мінск]]а, 27 км ад чыгуначнай станцыі [[Рудзенск (станцыя)|Рудзенск]] на лініі [[Мінск-Пасажырскі|Мінск]] — [[Асіповічы I|Асіповічы]]. Непадалёк ад азёр [[Сіняя Града]] і [[Круглае (возера)|Круглае]]. == Гісторыя == === Ранняя гісторыя === [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандр Ельскі]] пісаў, што Валасач ляжыць на беразе велізарных балот, якія ёсць адгалінаваннем меркаванага дагістарычнага «Мора Герадота» на [[Палессе|Палессі]]{{Sfn|Jelski A.|1893|с=891}}. Пазней лясное [[Урочышча|ўрочышча]] ў [[Менскі павет|Менскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], якое належала да [[Дамен (зямля)|дамена]] [[Сяргеевічы (Пухавіцкі раён)|Сяргеевічы]]. Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Пры падзеле пушчы паміж сёстрамі Барбарай з Прозараў Букатовай і Ружай з Прозараў Ельскай каля 1796 года частка ў памеры каля 4 [[Валока|валок]] адышла да дамена [[Дудзічы (Пухавіцкі раён)|Дудзічы]] Ельскай. У 1857 годзе дудзіцкая частка Валасача была падзеленая паміж даменамі Дудзічы і [[Замосце (Пухавіцкі раён)|Замосце]] братоў [[Міхал Ксаверы Зыгмунт Ельскі|Міхала]] і [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандра Ельскіх]]{{Sfn|Jelski A.|1893|с=891}}. У канцы [[XIX стагоддзе|XIX ст]]. [[урочышча]] ў [[Цітвянская воласць|Цітвянскай воласці]] [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Валасач, які адносіўся да Сяргеевічаў, быў у валоданні [[Іван Андрэевіч Бунге|Івана Андрэевіча Бунге]], цалкам ачышчаны ад лесу, стаў паселішчам, якое гаспадар здаваў у арэнду{{Sfn|Jelski A.|1893|с=891}}. У 1908 годзе [[засценак]]. === Найноўшы час === З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] воласць абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У пачатку 1930-х гадоў праведзена прымусовая калектывізацыя, у 1933 годзе працаваў [[калгас]], была кузня. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года акупаваная нацысцкай [[Трэці рэйх|Германіяй]]. У траўні 1943 года вёска была спалена, забітыя 104 жыхары. Пасля вайны вёска адноўленая. Да 29 чэрвеня 2006 года вёска ўваходзіла ў склад [[Сяргеевіцкі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Сяргеевіцкага сельсавета]]<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazaby09/sbor21/text21689.htm Решение Минского областного Совета депутатов от 29 июня 2006 г. № 222 «Об упразднении Горелецкого, Краснооктябрьского, Селецкого, Сергеевичского сельсоветов и изменении границ Новоселковского, Пуховичского, Ветеревичского сельсоветов и Правдинского поссовета Пуховичского района»]{{ref-ru}}</ref>. З 2006 года па 28 траўня 2013 года ў складзе [[Праўдзінскі пасялковы савет|Праўдзінскага пассавета]]<ref name="pravo.by">[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. 28 траўня 2013 года вёска перададзеная з ліквідаванага Праўдзінскага пасялковага савета ў склад [[Навапольскі сельсавет|Навапольскага сельсавета]]<ref name="pravo.by"/>. == Насельніцтва == * 1897 год — 7 жыхароў * 1908 год — 29 двароў, 188 жыхароў * 1917 год — 34 двары, 217 жыхароў * 1940 год — 45 двароў, 220 жыхароў * 1960 год — 90 жыхароў * 1999 год — 12 жыхароў * 2002 год — 4 двары, 4 жыхары * 2010 год — 3 жыхары * 2012 год — 2 гаспадаркі, 2 жыхары * 2019 год — 5 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26}}</ref> == Спіс вуліц == * Цэнтральная вуліца<ref>{{cite web|url = http://gzk.nca.by/ed24a202917f5761a1ffd887d8ac0f3d.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21200%26setstreet%3D%26rand%3D0.06387072464688948|title = Спіс вуліц і іншых элементаў ўнутранага адраса|publisher = Нацыянальнае кадастравае агенцтва Рэспублікі Беларусь|accessdate = 25 лютага 2020|archiveurl = https://web.archive.org/web/20210120124555/http://gzk.nca.by/ed24a202917f5761a1ffd887d8ac0f3d.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21200%26setstreet%3D%26rand%3D0.06387072464688948|archivedate = 20 студзеня 2021|url-status = dead}}</ref> == Вядомыя асобы == * [[Сямён Пятровіч Пархімовіч|Сямён Пархімовіч]] (1912—1998) — Заслужаны настаўнік прафесійна-тэхнічнай адукацыі Беларусі. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Валасач|122—123}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{кніга|аўтар = [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A]].|частка = Wołosacz|загаловак = Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom XIII: Warmbrun — Worowo|арыгінал = |спасылка = http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XIII/891|адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = |год = 1893|том = |старонкі = 891|старонак = 960|ref=Jelski A.}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навапольскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Навапольскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] ari7vgqj4ht25gjw5dat7cen9du5bfw 0 283305 5122222 4729147 2026-04-06T09:24:18Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122222 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Дубрава}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Дубрава |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Навапольскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243018127 }} '''Ду́брава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Дубра́ва, ж.'''</ref> ({{lang-be-trans|Dubrava}}, {{lang-ru|Дуброво}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навапольскі сельсавет|Навапольскага сельсавета]]. Месціцца за 52 км на захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 46 км ад [[Мінск]]а, 29 км ад чыгуначнай станцыі [[Рудзенск (станцыя)|Рудзенск]] на лініі [[Мінск-Пасажырскі|Мінск]] — [[Асіповічы I|Асіповічы]]. == Назва == У аснове назвы тэрмін, які абазначае тып лесу — дубовы лес, дубрава. == Гісторыя == Населены пункт заснаваны як [[пасёлак]] у 1920-я гады ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У 1926 годзе ў [[Сяргеевіцкі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Сяргеевіцкім сельсавеце]] [[Шацкі раён (БССР)|Шацкага]], з 1927 да 1935 года [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкага раёнаў]] [[Менская акруга|Менскай акругі]] [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. З 12 лютага 1935 года ў [[Рудзенскі раён|Рудзенскім раёне]], з 1938 года ў [[Мінская вобласць|Менскай вобласці]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У 1960 годзе ў Пухавіцкім раёне. Да 29 чэрвеня 2006 года вёска ўваходзіла ў склад [[Сяргеевіцкі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Сяргеевіцкага сельсавета]]<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazaby09/sbor21/text21689.htm Решение Минского областного Совета депутатов от 29 июня 2006 г. № 222 «Об упразднении Горелецкого, Краснооктябрьского, Селецкого, Сергеевичского сельсоветов и изменении границ Новоселковского, Пуховичского, Ветеревичского сельсоветов и Правдинского поссовета Пуховичского района»]{{ref-ru}}</ref>. З 2006 года па 28 мая 2013 года ў складзе [[Праўдзінскі пасялковы савет|Праўдзінскага пассавета]]. == Насельніцтва == * 1926 год — 11 двароў, 54 жыхары * 1999 год — 4 жыхары * 2002 год — 1 двор, 2 жыхары * 2012 год — 1 гаспадарка, 2 жыхары<ref name="энцык">{{Крыніцы/ГВБ|8-4|Дуброва|135}}</ref> * 2019 год — 1 жыхар<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26}}</ref> == Спіс вуліц == * Цэнтральная вуліца<ref>{{cite web|url = http://gzk.nca.by/d04ad54ffe21745575c60ca0d1ecd643.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21201%26setstreet%3D%26rand%3D0.4199553180511697|title = Спіс вуліц і іншых элементаў ўнутранага адраса|publisher = Нацыянальнае кадастравае агенцтва Рэспублікі Беларусь}}{{Недаступная спасылка}}</ref> {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Дуброва|135}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{Крыніцы/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навапольскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Навапольскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] 056cj8c026ehiwgeutq7w7hp185bsni 0 283306 5122231 5008009 2026-04-06T09:25:38Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122231 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Кавалевічы}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Кавалевічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Ковалевичи.jpg |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Навапольскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243018032 }} '''Кавале́вічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kavalievičy}}, {{lang-ru|Ковалевичи}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навапольскі сельсавет|Навапольскага сельсавета]]. Месціцца за 45 км па паўднёвы захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 48 км ад [[Мінск]], 22 км ад чыгуначнай станцыі [[Рудзенск (станцыя)|Рудзенск]] на лініі [[Мінск-Пасажырскі|Мінск]] — [[Асіповічы I|Асіповічы]], на аўтадарозе [[Дарога Р69|Р69]] [[Смалявічы]] — [[Шацк (Пухавіцкі раён)|Шацк]]; на рацэ [[Кавалёўка (басейн Дняпра)|Кавалёўка]] (прыток [[Шаць|Шаці]]). == Гісторыя == === Раннія часы. Вялікае Княства Літоўскае === Кавалевічы ёсць старажытным паселішчам. На поўначы вёскі, у лесе, ва ўрочышчы Маяк, або Гарадзішча, месцяцца археалагічныя помнікі — гарадзішча, 2 могільнікі, 2 курганы. [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандр Ельскі]] адзначаў, што гарадзішча мясцовыя людзі называюць таксама Замчышчам{{Sfn|Jelski A.|1883|с=507}}. У 1605 годзе вёскай валодалі [[Януш Радзівіл (1579—1620)|Януш Радзівіл]] і яго жонка [[Соф’я Слуцкая|Соф’я з Алелькавічаў]], апошняя з роду Алелькавічаў, слуцкіх князёў. У гэты час вёска ў [[Менскі павет|Менскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Дакументам ад 14 сакавіка 1606 года, засведчаным у [[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|трыбунале]] віленскім, Януш і Сафія Радзівілы аддаюць у заклад Кавалевічы разам з [[Сяргеевічы (Пухавіцкі раён)|Сяргеевічамі]] і з [[Дамен (зямля)|даменам]] [[Хатляны]], Свянтохне Акунёўне Бальцаровай Раецкай, [[Войскі|войскай]] троцкай, у суме 4000 [[Капа (лікавая адзінка)|кап]] [[Ізрой (грашовая адзінка)|грывень літоўскіх]], заклад з часам быў выплачаны. У радзівілаўскім інвентары землі згадваюцца як «бакштанскія» (г. зв. «[[Бакштанская воласць|Бакштанскае графства]]»). Пазней спадчыннікамі сталі [[Якуб Прошыц|Якуб]] і [[Ганна Прошыц]]ы, якія ў 1617 годзе прадалі Кавалевічы і суседнія вёскі [[Януш Быхавец|Янушу Быхаўцу]]. Януш Быхавец канфліктаваў з суседам [[Яндрэй Вінка|Андрэем Вінкам]], які жыў у суседнім [[Шацк (Пухавіцкі раён)|Шацку]]. Яны рабілі ўзаемныя шляхецкія [[Наезд (звычай)|наезды]], а ў 1620 годзе Вінка са збройным атрадам знішчыў Кавалевічы і суседнія [[Таўкачэвічы 1|Таўкачэвічы]] з рэзідэнцыяй Быхаўца, ды забіў апошняга{{Sfn|Jelski A.|1883|с=507}}. Гэтая справа разбіралася ў трыбуналах праз нашчадкаў забітага, скончылася ў [[Навагрудак|Навагрудку]] ў 1628 годзе. [[Быхаўцы|Быхаўцам]] былі пацверджаныя правы на зямлю, але неўзабаве яны праз доўг перайшлі да [[Заранкі|Заранкаў]] герба «[[Корчак (герб)|Корчак]]», а ў 1748 годзе былі канчаткова выкупленыя імі ва ўласнасць, належалі да дамена [[Дудзічы (Пухавіцкі раён)|Дудзічы]]. [[Казімір Заранак-Гарбоўскі|Казімір Заранак]], сын Браніслава, [[падчашы]] ваўкавыскі, з жонкай Лахоўскай меў дзвюх дачок: Елізабету і Аляксандру, для якіх у 1748 годзе набыў дадатковыя землі вакол уладанняў. Падзяліў іх на 2 часткі: дамен Хатляны ўзяла Елізабета, у шлюбе Завіша; Аляксандра, якая не была ў шлюбе, атрымала Дудзічы з прылеглымі вёскамі, у тым ліку Кавалевічы. {{частка выявы|выява= Siarhiejevičy. Сяргеевічы (1800).jpg|пазіцыя=right|подпіс=Кавалевічы на плане генеральнага межавання Мінскай губерні, 1800 г.|шырыня=350|вышыня=200|агульная=600|верх=186|права=|ніз=|лева=80|рамка=}} Каля 1760 года Казімір Заранак памёр, Дудзічамі і ваколіцамі валодала асабіста Аляксандра. 27 верасня 1767 года Аляксандра пабралася шлюбам з [[Юзаф Прозар|Юзафам Прозарам]] [[Старосты жамойцкія|старостам жмудскім]], пазней [[Ваяводы віцебскія|ваяводам віцебскім]]. Яны мелі дзвюх дачок: Барбару і Ружу. Аляксандра Прозарава памерла ў Дудзічах у 1768 годзе, дочкамі да паўналецця апекаваўся Юзаф Прозар, пазней перадаўшы апеку ксяндзу Букатаму, канцыляру віленскай кафедры. У 1785 годзе Барбара і Ружа выйшлі замуж, а пазней падзялілі маёмасць. Кавалевічы з навакольнымі вёскамі атрымала Барбара, якая пабралася шлюбам з {{нп5|Францішак Букаты|Францішкам Букатым|d|Q5484266}}, [[падкаморы]]ем надворным і шамбелянам, пазнейшым паслом [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] ў [[Каралеўства Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. Праз тое, што Францішак Букаты быў паслом у [[Лондан]]е, ён не мог даглядаць свае ўладанні на [[Вялікае Княства Літоўскае|Літве]], таму даверыў гэта [[прэлат]]у Антонію Букатаму. === Пад уладай Расійскай імперыі === У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Францішак Букаты памёр у 1797 годзе, а Барбара Букатова з Прозараў другі раз пабралася шлюбам з Ксаверыем Ліпскім герба «Грабе», кашталянам лянчыцкім, ды ўсю маёмасць перапісала яму. Каля 1830 года Кавалевічы былі адабраныя на карысць крэдытораў, потым іх купіў [[Тадэвуш Янавіч Завіша|Тадэвуш Завіша]]. [[Ян Тадэвушавіч Завіша|Ян Завіша, сын Тадэвуша]] ў 1859 годзе прадаў Кавалевічы Касперу, аднаму з сыноў Ліпскага. Па смерці бяздзетнага Каспера Ліпскага ў 1861 годзе Кавалевічы перайшлі [[Ельскія|Ельскім]], кроўным памерлага. Аднак праз даўгі Ельскія не маглі ўтрымліваць Кавалевічы, таму імі валодалі розныя асобы, пакуль не сталі ўласнасцю [[Іван Андрэевіч Бунге|Івана Андрэевіча Бунге]]. Пасля 1861 года [[сяло]] і [[маёнтак]] у [[Шацкая воласць|Шацкай воласці]] Ігуменскага павета. У 1880 годзе ў маёнтку быў заснаваны вінакурны завод, у якім у 1913 годзе працавала 7 рабочых. У 1888 годзе ўладальнікам маёнтка Кавалевічы быў дваранін [[Лютэранства|лютэранскага]] веравызнання Іван Андрэевіч Бунге (1325 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]] зямлі){{Sfn|Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год|1889|с=167}}. У 1897 годзе ў сяле быў [[хлебазапасны магазін]], капліца. У 1913 годзе адкрытае земскае народнае вучылішча. === Найноўшы час === [[Файл:Šacak. Шацак (1927).jpg|thumb|300px|злева|Карта ваколіц Шацка 1927 года, на якой пазначана вёска Кавалевічы]] З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] воласць абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. За савецкай уладай народнае вучылішча было пераўтворанае ў працоўную школу 1-й ступені, у 1922 годзе было 20 вучняў. У пачатку 1930-х гадоў праведзена прымусовая калектывізацыя, створаны [[калгас]] «Чырвоны пуцілавец», была кузня, лесапільны і вапнавы заводы, збудаваныя ў 1933 годзе. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года акупаваная нацысцкай [[Трэці рэйх|Германіяй]]. У ваколіцах вёскі дзейнічала савецкая партызанская брыгада «Беларусь». У верасні 1943 года ў ходзе нямецкай карнай аперацыі вёска была спалена, забіты 73 жыхары. Пасля вайны вёска адноўленая. Да 29 чэрвеня 2006 года вёска ўваходзіла ў склад [[Сяргеевіцкі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Сяргеевіцкага сельсавета]]<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazaby09/sbor21/text21689.htm Решение Минского областного Совета депутатов от 29 июня 2006 г. № 222 «Об упразднении Горелецкого, Краснооктябрьского, Селецкого, Сергеевичского сельсоветов и изменении границ Новоселковского, Пуховичского, Ветеревичского сельсоветов и Правдинского поссовета Пуховичского района»]{{ref-ru}}</ref>. З 2006 года па 28 мая 2013 года ў складзе [[Праўдзінскі пасялковы савет|Праўдзінскага пассавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1800 год — 26 двароў, 181 жыхар * 1870 год — 117 жыхароў мужчынскага полу * 1897 год — сяло, 56 двароў, 395 жыхароў; маёнтак, 4 двары, 59 жыхароў * 1908 год — сяло, 73 двары, 538 жыхароў; маёнтак, 17 жыхароў * 1917 год — сяло, 90 двароў, 520 жыхароў; хутар, 13 двароў, 109 жыхароў * 1940 год — 110 двароў, 430 жыхароў * 1960 год — 303 жыхары * 1999 год — 79 жыхароў * 2002 год — 44 двары, 70 жыхароў * 2010 год — 40 жыхароў * 2012 год — 24 гаспадаркі, 33 жыхары * 2019 год — 18 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26}}</ref> == Вядомыя ўраджэнцы == * [[Серафіма Паўлаўна Тарашкевіч|Серафіма Тарашкевіч]] (1913—2000) — паляводка, Герой Сацыялістычнай Працы (1951). == Славутасці == * [[Кавалевічы (археалагічныя помнікі)|Археалагічныя помнікі (гарадзішча, курганныя могільнікі, курганы)]] ** Гарадзішча перыяду ранняга жалезнага веку, ва ўрочышчы Гарадзішча (Маяк), 0,7 км ад левага берага [[Кавалёўка (вадасховішча)|вадасховішча Кавалёўка]], 1,3 км на паўночны захад ад вёскі Кавалевічы — {{ГККРБ 4|613В000515}}. === Страчаная спадчына === * Капліца == Спіс вуліц == * Цэнтральная вуліца<ref>{{cite web|url = http://gzk.nca.by/56ecbdcf708c505cd7e0e1dc2b9641d8.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21202%26setstreet%3D%26rand%3D0.2475740938642652|title = Спіс вуліц і іншых элементаў ўнутранага адраса|publisher = Нацыянальнае кадастравае агенцтва Рэспублікі Беларусь|accessdate = 8 сакавіка 2020|archiveurl = https://web.archive.org/web/20220119053826/https://gzk.nca.by/56ecbdcf708c505cd7e0e1dc2b9641d8.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21202%26setstreet%3D%26rand%3D0.2475740938642652|archivedate = 19 студзеня 2022|url-status = dead}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Кавалевічы|146—147}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{кніга|аўтар = [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A]].|частка = Kowalewicze|загаловак = Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Tom IV: Kęs — Kutno|арыгінал = |спасылка = http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IV/507|адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = |год = 1883|том = |старонкі = 507—508|старонак = 960|ref=Jelski A.}} * {{кніга|аўтар = [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A]].|частка = Sierhiejewicze|загаловак = Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Tom X: Rukszenice — Sochaczew|арыгінал = |спасылка = http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_X/588|адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = |год = 1889|том = |старонкі = 588—590|старонак = 960|ref=Jelski A.}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи [за 1888 год]|арыгінал = |спасылка = https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/46/Списокъ_Землевладѣльцевъ_Минской_Губерніи_за_1888_год.pdf|адказны = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Минская Губернская Типографія|год = 1889|том = |старонкі = |старонак = 419|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навапольскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Навапольскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Кавалевічы (Пухавіцкі раён)| ]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] 4458l6j1ng0dkm8lqrm3hx2luu3lg5k 0 283307 5122237 5009758 2026-04-06T09:26:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122237 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Крыстампалле |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Krystampallie4.jpg |подпіс = Цэнтр вёскі |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Навапольскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы =222860 |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243017948 }} '''Крыста́мпалле'''{{efn|Сустракаецца таксама варыянт '''Крыстампо́лле, Крыштампо́лле, Крыстапо́лле'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref>, '''Крыстампо́льская Слабо́дка'''<ref name="энцык"/>.}} ({{lang-be-trans|Krystampallie}}, {{lang-ru|Кристамполье}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навапольскі сельсавет|Навапольскага сельсавета]]. Месціцца за 30 км на захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 45 км ад [[Мінск]]а, 18 км ад чыгуначнай станцыі [[Рудзенск (станцыя)|Рудзенск]] на лініі [[Мінск-Пасажырскі|Мінск]] — [[Асіповічы I|Асіповічы]]. == Гісторыя == [[Файл:Кристамполье.jpg|злева|міні|200x200пкс|Дарожны паказальнік на дарозе з боку вёскі [[Церабель]]]] === Ранняя гісторыя === У [[XVIII стагоддзе|XVIII ст]]. у [[Менскі павет|Менскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], уласнасць [[Род Быкоўскіх|Быкоўскіх]], уваходзіла ў [[Дамен (зямля)|дамен]] [[Русаковічы (Пухавіцкі раён)|Русаковічы]]<ref>{{cite web|url = https://helper.archonline.by/|title = Дапаможнік|author = |authorlink = |date = |publisher = helper.archonline.by|language = |archiveurl = https://web.archive.org/web/20231203234518/https://www.helper.archonline.by/|archivedate = 3 снежня 2023|accessdate = |url-status = dead}}</ref>. На 1784 год уласнасць [[Вінцэнт Якс-Быкоўскі|Вінцэнта Якса-Быкоўскага]]. Ад прозвішча Быкоўскіх вёска таксама мела назву Быкаўская Слабада, Быкава. У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1856 годзе Юзэфа Быкоўская, што была ўнучкай Вінцэнта, выйшла замуж за [[Уладзіслаў Вайсенгоф|Уладзіслава Вайсенгофа]], да якога вёска разам з Русаковічамі адышла праз [[Вена (права)|вена]]. Пазней гэтымі землямі валодаў іх сын Ян Вайсенгоф, а далей [[Генрык Вейсенгоф|Генрых Вайсенгоф]] (1859—1922), які ажаніўся з Людвікай Сакольскай. Пасля 1861 года вёска Крысцінполь у [[Цітвянская воласць|Цітвянскай воласці]] Ігуменскага павета. У 1870 годзе вёска і [[маёнтак]] памешчыка Вайсенгофа ў [[Дудзіцкая воласць|Дудзіцкай воласці]] Ігуменскага павета<ref name="энцык">{{Крыніцы/ГВБ|8-4|Крыстамполле|151}}</ref>. У 1889 годзе маёнткам валодала Жазафіна Генрыхаўна Вейсенгоф, таксама ў яе было 15 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]] зямлі ў вёсцы{{Sfn|Памяць|2003|с=80}}. Паводле перапісу 1897 года была [[капліца]], [[хлебазапасны магазін]], пітная ўстанова. === Найноўшы час === З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] воласць абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]], маёнтак [[Нацыяналізацыя|нацыяналізаваны]]. У 1930-х гадах праведзена прымусовая [[калектывізацыя]], створаныя [[калгас]]ы «Добрая воля» і імя С. М. Будзённага, былі 2 кузні<ref name="энцык" />. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У ваколіцах вёскі дзейнічала савецкая [[партызанская брыгада «Беларусь»]]. У сакавіку 1944 года ў ходзе нямецкай карнай аперацыі вёска спалена. Пасля вайны вёска была адноўлена. 29 чэрвеня 2006 года вёска перададзеная з ліквідаванага [[Сяргеевіцкі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Сяргеевіцкага сельсавета]] ў склад [[Праўдзінскі пасялковы савет|Праўдзінскага пасялковага савета]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2006-116/2006-116(003-067).pdf «Об упразднении Горелецкого, Краснооктябрьского, Селецкого, Сергеевичского сельсоветов и изменении границ Новоселковского, Пуховичского, Ветеревичского сельсоветов и Правдинского поссовета Пуховичского района». Решение Минского областного Совета депутатов от 29 июня 2006 г. № 222] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201022172917/https://pravo.by/pdf/2006-116/2006-116(003-067).pdf |date=22 кастрычніка 2020 }}{{Ref-ru}}</ref>. Да 28 траўня 2013 года ў [[Праўдзінскі пасялковы савет|Праўдзінскім пасялковым савеце]]. Пасля скасавання Праўдзінскага пасялковага савета вёска ўключаная ў [[Навапольскі сельсавет]]<ref>[http://www.pravo.by/main.aspx?guid=3871&p0=D913n0058646&p1=1 Рашэнне мінскага абласнога савета дэпутатаў ад 28 траўня 2013] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131211214923/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=3871&p0=D913n0058646&p1=1 |date=11 снежня 2013 }} {{ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1897 год: ** вёска — 60 двароў, 332 жыхары ** маёнтак — 11 жыхароў * 1908 год: ** вёска — 74 двары, 405 жыхароў ** фальварак — 1 двор, 4 жыхары * 1917 год: ** вёска — 78 двароў, 400 жыхароў ** фальварак — 14 жыхароў * 1940 год — 80 двароў, 437 жыхароў * 1960 год — 282 жыхары * 1999 год — 90 жыхароў * 2002 год — 36 двароў, 74 жыхары * 2010 год — 41 жыхар * 2012 год — 16 гаспадарак, 38 жыхароў * 2019 год — 40 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26}}</ref> <center><gallery caption="Галерэя" widths=200 heights=200 perrow="4"> Файл:Krystampallie.jpg|Панарама з боку [[Таварскія|Таварскіх]] Файл:Krystampallie5.jpg|Уезд у вёску з боку [[Таварскія|Таварскіх]] Файл:Krystampallie2.jpg|Цэнтральная вуліца Файл:Krystampallie3.jpg|Цэнтральная вуліца </gallery></center> == Эканоміка == У 2013 годзе на тэрыторыі сельскагаспадарчай філіі «Сяргеевічы» ААТ «Пухавіцкірайаграсервіс»<ref name="энцык"/>. == Спіс вуліц == * Цэнтральная вуліца<ref>{{cite web|url = http://gzk.nca.by/172ad675f737f2420f74ff556c899940.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21203%26setstreet%3D%26rand%3D0.1599749198280822|title = Спіс вуліц і іншых элементаў ўнутранага адраса|publisher = Нацыянальнае кадастравае агенцтва Рэспублікі Беларусь|accessdate = 11 сакавіка 2020|archiveurl = https://web.archive.org/web/20211127152822/https://gzk.nca.by/172ad675f737f2420f74ff556c899940.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21203%26setstreet%3D%26rand%3D0.1599749198280822|archivedate = 27 лістапада 2021|url-status = dead}}</ref> == Вядомыя асобы == * [[Мікалай Сідаравіч Шэлег]] (нар. 1949) — беларускі эканаміст, спецыяліст у галіне сусветнай эканомікі. == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Крыстамполле|151}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{Крыніцы/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|4|762|Krystynopole|}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|15-2|177|Krystynpol|}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навапольскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Навапольскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] 1omxsiabi117wuh5szh260z8hsyltbk 0 283308 5122239 4729143 2026-04-06T09:26:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122239 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Кукіга |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Навапольскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = Закукіга }} '''Кукі́га'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kukiha}}, {{lang-ru|Кукига}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навапольскі сельсавет|Навапольскага сельсавета]]. Месціцца за 31 км на захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 57 км ад [[Мінск]]а, 19 км ад чыгуначнай станцыі [[Рудзенск (станцыя)|Рудзенск]] на лініі [[Мінск-Пасажырскі|Мінск]] — [[Асіповічы I|Асіповічы]]. == Гісторыя == Населены пункт заснаваны як [[пасёлак]] у 1920-я гады ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. На картах абазначаўся таксама як Закукіга. У 1940 годзе пасёлак у [[Сяргеевіцкі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Сяргеевіцкім сельсавеце]] [[Рудзенскі раён|Рудзенскага раёна]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У ваколіцах вёскі дзейнічала савецкая [[партызанская брыгада «Беларусь»]]. У сакавіку 1942 года ў выкіну нямецкай карнай аперацыі вёска спалена. Пасля вайны вёска была адноўлена<ref name="энцык">{{Крыніцы/ГВБ|8-4|Кукіга|152}}</ref>. 29 чэрвеня 2006 года вёска перададзеная з ліквідаванага [[Сяргеевіцкі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Сяргеевіцкага сельсавета]] ў склад [[Праўдзінскі пасялковы савет|Праўдзінскага пасялковага савета]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2006-116/2006-116(003-067).pdf «Об упразднении Горелецкого, Краснооктябрьского, Селецкого, Сергеевичского сельсоветов и изменении границ Новоселковского, Пуховичского, Ветеревичского сельсоветов и Правдинского поссовета Пуховичского района». Решение Минского областного Совета депутатов от 29 июня 2006 г. № 222] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201022172917/https://pravo.by/pdf/2006-116/2006-116(003-067).pdf |date=22 кастрычніка 2020 }}{{Ref-ru}}</ref>. Да 28 траўня 2013 года ў Праўдзінскім пасялковым савеце. Пасля скасавання Праўдзінскага пасялковага савета ўключаная ў Навапольскі сельсавет<ref>[http://www.pravo.by/main.aspx?guid=3871&p0=D913n0058646&p1=1 Рашэнне мінскага абласнога савета дэпутатаў ад 28 траўня 2013] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131211214923/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=3871&p0=D913n0058646&p1=1 |date=11 снежня 2013 }} {{ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1940 год — 10 двароў, 42 жыхары * 1960 год — 49 жыхароў * 1999 год — 18 жыхароў * 2002 год — 7 двароў, 13 жыхароў * 2010 год — 8 жыхароў * 2012 год — 6 гаспадарак, 11 жыхароў * 2019 год — 7 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26}}</ref> == Спіс вуліц == * Цэнтральная вуліца<ref>{{cite web|url = http://gzk.nca.by/172ad675f737f2420f74ff556c899940.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21204%26setstreet%3D%26rand%3D0.23860322176604476|title = Спіс вуліц і іншых элементаў ўнутранага адраса|publisher = Нацыянальнае кадастравае агенцтва Рэспублікі Беларусь}}{{Недаступная спасылка}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Кукіга|152}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навапольскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Навапольскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] 7xxz2klh6rad25codnscqlx47hfk0r9 0 283309 5122249 4723219 2026-04-06T09:28:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122249 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Малінаўка}} {{значэнні|Спасылка=Казлы}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Малінаўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Навапольскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Малі́наўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Malinaŭka}}, {{lang-ru|Малиновка}}; да 1920-х гг. — фальварак '''Казлы́''') — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навапольскі сельсавет|Навапольскага сельсавета]]. Месціцца за 50,5 км на паўночны захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 55,5 км ад [[Мінск]]а, 27,5 км ад чыгуначнай станцыі [[Рудзенск (станцыя)|Рудзенск]] на лініі [[Мінск-Пасажырскі|Мінск]] — [[Асіповічы I|Асіповічы]]. == Назва == Казлы, другая назва фальварка Казёлкі — беларускія варыянты назвы расліны ''[[Рагулькі палявыя|Consolida regalis]].'' Паводле [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|Вадзіма Жучкевіча]], назва можа паходзіць ад прозвішча Казёл. Малінаўка паходзіць ад назвы расліны, распаўсюджаны [[Тапаніміка|тапонім]], які даваўся савецкай уладай населеным пунктам з «немілагучнай назвай». == Гісторыя == У XIX ст. было два памежныя [[Фальварак|фальваркі]] Казлы ў [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], належалі да [[Дамен (зямля)|дамена]] [[Дудзічы (Пухавіцкі раён)|Дудзічы]], уласнасць [[Ельскія|Ельскіх]]. У 1857 годзе адышлі да дамена [[Замосце (Пухавіцкі раён)|Замосце]], уласнасць [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандра Ельскага]]. Другі варыянт назвы — Казёлкі{{Sfn|Jelski A.|1883|с=568}}. Пасля 1861 года ў [[Дудзіцкая воласць|Дудзіцкай воласці]] Ігуменскага павета. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] воласць абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. За савецкай уладай у 1920-х гадах фальваркі [[Нацыяналізацыя|нацыяналізаваныя]], сталі [[Пасёлак|пасёлкамі]] Малінаўка і Арэхаўка (не існуе, месцілася на паўночны захад ад Малінаўкі па дарозе на [[Церабель]], знятая з уліку ў 1993 годзе). У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. Да 29 чэрвеня 2006 года вёска ўваходзіла ў склад [[Сяргеевіцкі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Сяргеевіцкага сельсавета]]<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazaby09/sbor21/text21689.htm Решение Минского областного Совета депутатов от 29 июня 2006 г. № 222 «Об упразднении Горелецкого, Краснооктябрьского, Селецкого, Сергеевичского сельсоветов и изменении границ Новоселковского, Пуховичского, Ветеревичского сельсоветов и Правдинского поссовета Пуховичского района»]{{ref-ru}}</ref>. З 2006 года па 28 мая 2013 года ў складзе [[Праўдзінскі пасялковы савет|Праўдзінскага пассавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1897 год — 9 жыхароў * 1908 год — 1 двор, 5 жыхароў * 1926 год — 10 гаспадарак, 37 жыхароў * 1999 год — 15 жыхароў * 2002 год — 5 двароў, 7 жыхароў * 2010 год — 10 жыхароў * 2012 год — 11 жыхароў * 2019 год — 11 жыхароў == Спіс вуліц == * Цэнтральная вуліца<ref>{{cite web|url = http://gzk.nca.by/172ad675f737f2420f74ff556c899940.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21205%26setstreet%3D%26rand%3D0.0015882557087685267|title = Спіс вуліц і іншых элементаў ўнутранага адраса|publisher = Нацыянальнае кадастравае агенцтва Рэспублікі Беларусь}}{{Недаступная спасылка}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Малінаўка|157}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{Крыніцы/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі}} * {{кніга|аўтар = [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A]].|частка = Kozły|загаловак = Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Tom IV: Kęs — Kutno|арыгінал = |спасылка = http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IV/568|адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = |год = 1883|том = |старонкі = 568|старонак = 960|ref=Jelski A.}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навапольскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Навапольскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] kxwmbcuwgqzodnx2ysr5rt2fk7t3348 0 283310 5122260 5013777 2026-04-06T09:30:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122260 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Прыстань}} {{значэнні|Спасылка=Кабылічы}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Прыстань |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Навапольскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243017934 }} '''Пры́стань'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Prystań}}, {{lang-ru|Пристань}}; да XX ст. — '''Кабы́лічы''') — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навапольскі сельсавет|Навапольскага сельсавета]]. Месціцца за 26 км на захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 55 км ад [[Мінск]]а, 17 км ад чыгуначнай станцыі [[Рудзенск (станцыя)|Рудзенск]] на лініі [[Мінск-Пасажырскі|Мінск]] — [[Асіповічы I|Асіповічы]], на правым беразе ракі [[Пціч (рака)|Пціч]] (прыток [[Прыпяць|Прыпяці]]). == Гісторыя == На картах [[XIX стагоддзе|XIX ст]]. пазначана як вёска Кабылічы. Да [[Сялянская рэформа ў Расійскай імперыі|сялянскай рэформы]] вёскай валодалі [[Вітгенштэйны]], [[Ліпскія]], [[Янішэўскія]]. Было дзве вёскі — Кабылічы Горныя і Кабылічы Дольныя{{Sfn|Jelski A.|1883|с=215}}. [[Маёнтак]] Кабылічы — цяпер вёска [[Пцічанская]]. У канцы XIX ст. вёска ў [[Цітвянская воласць|Цітвянскай воласці]] [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1889 годзе маёнткам Кабылічы валодаў дваранін лютэранскага веравызнання [[Іван Андрэевіч Бунге]], было 400 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]] зямлі{{Sfn|Памяць|2003|с=79}}. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] воласць абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У 1920-я гады ў вёсцы была школа 1-й ступені. У 1929 годзе праведзена [[калектывізацыя]], створаны [[калгас]] «Чырвоная прыстань», дзейнічала кузня. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У ваколіцах вёскі дзейнічала савецкая [[партызанская брыгада «Беларусь»]]. У кастрычніку 1942 года нямецкія войскі ў ходзе карнай аперацыі спалілі вёску і забілі 261 жыхара. Пасля вайны вёска была адноўленая. Да 29 чэрвеня 2006 года вёска ўваходзіла ў склад [[Сяргеевіцкі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Сяргеевіцкага сельсавета]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d906n0222&q_id=1738332|title=Решение Минского областного Совета депутатов от 29 июня 2006 года № 222 "Об упразднении Горелецкого, Краснооктябрьского, Селецкого, Сергеевичского сельсоветов и изменении границ Новоселковского, Пуховичского, Ветеревичского сельсоветов и Правдинского поссовета Пуховичского района"|url-status=dead}}</ref>. З 2006 года па 28 мая 2013 года ў складзе [[Праўдзінскі пасялковы савет|Праўдзінскага пассавета]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234]</ref>. == Насельніцтва == * 1897 год — 54 двары, 340 жыхароў * 1917 год — 90 двароў, 543 жыхары * 1999 год — 68 жыхароў * 2002 год — 34 двары, 47 жыхароў * 2010 год — 29 жыхароў * 2012 год — 21 гаспадарка, 28 жыхароў * 2019 год — 18 жыхароў == Спіс вуліц == * Цэнтральная вуліца<ref>{{cite web|url = http://gzk.nca.by/12a09a46501459a9f3768a609a2b9de9.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21206%26setstreet%3D%26rand%3D0.2992028050975253|title = Спіс вуліц і іншых элементаў ўнутранага адраса|publisher = Нацыянальнае кадастравае агенцтва Рэспублікі Беларусь}}{{Недаступная спасылка}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Прыстань|170—171}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{кніга|аўтар = [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A]].|частка = Kobylicze|загаловак = Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Tom IV: Kęs — Kutno|арыгінал = |спасылка = http://dir.icm.edu.pl/Slownik_geograficzny/Tom_IV/215|адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = |год = 1883|том = |старонкі = 215|старонак = 963|ref=Jelski A.}} == Спасылкі == {{Commons}} {{Навапольскі сельсавет}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Навапольскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] jilp1ixo8519ypr17ytyn7cltic1063 0 283311 5122272 5015338 2026-04-06T09:31:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122272 wikitext text/x-wiki {{не блытаць|Слопішча}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Слопішчы |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Навапольскі }} '''Сло́пішчы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Сло́пішча, н.'''</ref> ({{lang-be-trans|Slopiščy}}, {{lang-ru|Слопищи}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навапольскі сельсавет|Навапольскага сельсавета]]. Месціцца за 49 км на захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 51 км ад [[Мінск]]а, 26 км ад чыгуначнай станцыі [[Рудзенск (станцыя)|Рудзенск]] на лініі [[Мінск-Пасажырскі|Мінск]] — [[Асіповічы I|Асіповічы]], каля ракі [[Кавалёўка (басейн Дняпра)|Кавалёўка]]. == Гісторыя == У XVIII ст. у [[Менскі павет|Менскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], належалі да дамена [[Сяргеевічы (Пухавіцкі раён)|Сяргеевічы]] [[Юзаф Прозар|Юзафа Прозара]]. Праз [[Вена (права)|вена]] дачкі Юзафа Прозара Барбары Слопішчы перайшлі да {{нп5|Францішак Букаты|Францішка Букатага|d|Q5484266}}. У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Вёска ўваходзіла ў [[Ігуменскі павет]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У XIX ст. належала да дамена [[Кавалевічы (Пухавіцкі раён)|Кавалевічы]] [[Ліпскія|Ліпскіх]], у другой палове XIX ст. уласнасць [[Пётр Папоў|Пятра Папова]], пазней [[Іван Андрэевіч Бунге|Івана Андрэевіча Бунге]]{{Sfn|Jelski A.|1889|с=830}}. Пасля 1861 года ў [[Шацкая воласць|Шацкай воласці]] Ігуменскага павета. У 1872 годзе заснаваны смалакурны завод, ад яго ўтварылася вёска [[Смалярны|Смаляры (Смалярня)]]{{efn-ua|Напярэдадні Другой сусветнай вайны ў пасёлку '''Смалярны''' было 8 двароў, 39 жыхароў, спалены ў ходзе нямецкай карнай аперацыі, пасля вайны не адноўлены{{Sfn|Памяць|2003|с=26}}.|}}. Акрамя Слопішча, была распаўсюджаная назва Злобішча{{Sfn|Jelski A.|1889|с=830}}. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] воласць абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У ваколіцах вёскі дзейнічала савецкая [[партызанская брыгада «Беларусь»]]. У студзені 1943 года ў ходзе карнай аперацыі нямецкія войскі спалілі вёску, забілі 6 жыхароў. Пасля вайны вёска была адноўленая. Да 29 чэрвеня 2006 года вёска ўваходзіла ў склад [[Сяргеевіцкі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Сяргеевіцкага сельсавета]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d906n0222&q_id=1567125|title=Решение Минского областного Совета депутатов от 29 июня 2006 года № 222 "Об упразднении Горелецкого, Краснооктябрьского, Селецкого, Сергеевичского сельсоветов и изменении границ Новоселковского, Пуховичского, Ветеревичского сельсоветов и Правдинского поссовета Пуховичского района"|url-status=dead}}</ref>. З 2006 года па 28 мая 2013 года ў складзе [[Праўдзінскі пасялковы савет|Праўдзінскага пассавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1800 год — 4 двары, 25 жыхароў * 1897 год — 17 двароў, 95 жыхароў * 1908 год — 15 двароў, 66 жыхароў * 1917 год — 19 двароў, 135 жыхароў * 1940 год — 25 двароў, 140 жыхароў * 1960 год — 116 жыхароў * 1999 год — 35 жыхароў * 2002 год — 15 гаспадарак, 26 жыхароў * 2010 год — 14 жыхароў * 2012 год — 9 гаспадарак, 13 жыхароў * 2019 год — 15 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26}}</ref> == Спіс вуліц == * Цэнтральная вуліца<ref>{{cite web|url = http://gzk.nca.by/33865fa1bd73baccf24d26cade409532.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21208%26setstreet%3D%26rand%3D0.49505464449785697|title = Спіс вуліц і іншых элементаў ўнутранага адраса|publisher = Нацыянальнае кадастравае агенцтва Рэспублікі Беларусь}}{{Недаступная спасылка}}</ref> == Заўвагі == {{Notelist-ua}} == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Слопішчы|184}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{кніга|аўтар = [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A]].|частка = Słopiszcze|загаловак = Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Tom X: Rukszenice — Sochaczew|арыгінал = |спасылка = http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_X/830|адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = |год = 1889|том = |старонкі = 830|старонак = 960|ref=Jelski A.}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навапольскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Навапольскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] 9xx3y1kso37kwa49aymu99rixdodkjg 0 283314 5122197 5012371 2026-04-06T09:20:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122197 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Арэшкавічы}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Арэшкавічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 23|lat_sec = 49 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 22|lon_sec = 05 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Блужскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1560 |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243020228 }} '''Арэ́шкавічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Areškavičy}}, {{lang-ru|Орешковичи}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Блужскі сельсавет|Блужскага сельсавета]]. Месціцца за 26 км на паўднёвы ўсход ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 75 км ад [[Мінск]]а, 3 км ад чыгуначнай станцыі [[Талька (станцыя)|Талька]], на рацэ [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслач]]. == Назва == Назва вёскі напэўна паходзіць ад уласнага імя Арэшка, або адпаведнага патроніма (імя па бацьку, прозвішча). Таксама ёсць версія, што назва паходзіць ад арэшніка, якога шмат расло ў ваколіцах вёскі. == Гісторыя == === Ранняя гісторыя === Упершыню Арэшкавічы, што тады належалі [[Слушкі|Слушкам]], упамінаюцца пад 1560 годам у інвентары [[Свіслач (Асіповіцкі раён)|Свіслачы]]<ref>НГАБ у Мінску, ф. 1769, воп. 1, спр. 7, с. 178</ref><ref name="talka">{{cite web|url = http://talka.info/?page_id=270|title = Першыя пісьмовыя звесткі пра Арэшкавічы|author = |authorlink = |date = |publisher = talka.info|language = |archiveurl = https://web.archive.org/web/20160322051314/http://talka.info/?page_id=270|archivedate = 2016-03-22|accessdate = }}</ref>. Прыватная вёска ўваходзіла ў склад [[Менскі павет|Менскага павета]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1599 годзе сяло, 29 [[Дым (адзінка падаткаабкладання)|дымоў]], былі бабровыя гоны на рацэ Свіслач, у тым жа годзе [[Крыштаф Слушка]] перадаваў маёнтак Адаму Храбтовічу. У 1647 годзе Арэшкавічы перайшлі ва ўладанне [[Скіндэры|Скіндэраў]]<ref name="talka"/>. У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1800 годзе ёсць царква Покрыва Багародзіцы, карчма. У 1886 годзе на базе царкоўна-прыходскай школы адкрыта школа граматы, у якой у 1890 годзе вучылася 6 хлопчыкаў. У 1897 годзе была царква, піцейны дом, у [[Пухавіцкая воласць|Пухавіцкай воласці]] Ігуменскага павета. У 1912 годзе адкрыта 1-класнае земскае народнае вучылішча. === Найноўшы час === З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літбел ССР|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У 1922 годзе працавала школа 1-й ступені (навучалася 50 хлопчыкаў, 13 дзяўчынак). У пачатку 1930-х гадоў створаны [[калгас]] «Арэшкавічы», працавала кузня. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да 3 ліпеня 1944 года вёска пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. З 1960 года да 30 кастрычніка 2009 года вёска ўваходзіла ў склад [[Талькаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Талькаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.bankzakonov.com/regional_pravo_by_2010/blockm8/rtf-n5f3l1.htm Рашэнне Мінскага абласнога савета дэпутатаў ад 30.10.2009 № 219 «Аб змяненні адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Мінскай вобласці»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131111231446/http://www.bankzakonov.com/regional_pravo_by_2010/blockm8/rtf-n5f3l1.htm |date=11 лістапада 2013 }}{{ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1800 год — 25 двароў, 188 жыхароў * 1897 год — 501 жыхар * 1908 год — 90 двароў, 572 жыхары * 1917 год — 114 двароў, 661 жыхар * 1969 год — 82 двары, 205 жыхароў * 1995 год — 96 двароў, 247 жыхароў{{sfn|БелЭн|1996}} * 2002 год — 84 двары, 233 жыхары * 2007 год — 190 жыхароў * 2010 год — 166 жыхароў * 2019 год — 148 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26}}</ref> == Інфраструктура == === Культура і грамадства === * Арэшкавіцкая сельская бібліятэка (адкрыта 1 кастрычніка 1968) * Дом культуры * У вёсцы раней працавала школа. Арэшкавіцкае аднагадовае народнае вучылішча было заснавана ў 1912 годзе. У 1923 годзе на сродкі жыхароў пачалі будаваць новую школу. За некалькі гадоў да вайны Арэшкавіцкая чатырохгадовая школа была пераведзена ў сямігодку. У пасляваенны час была сямігадовая школа, а потым васьмігадовая. У 1983 годзе школа была закрыта<ref>http://old.talka.info/sareshk.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180716200535/http://old.talka.info/sareshk.html |date=16 ліпеня 2018 }}</ref>. === Медыцына === Фельчарска-акушэрскі пункт. == Славутасці == * [[Арэшкавічы (археалагічныя помнікі)|Археалагічныя помнікі]] (курган, 2 селішчы) == Вядомыя асобы == * [[Іосіф Іосіфавіч Жыновіч]] (1907—1974) — музыкант-цымбаліст, дырыжор, кампазітар і педагог. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Арэшкавічы|113}} * {{Крыніцы/БелЭн|2|Арэ́шкавічы||16}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Блужскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Блужскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Арэшкавічы (Пухавіцкі раён)| ]] qlyb1pwr3rwhtdswi1a5gjpn34nu65y 0 283315 5122210 4944007 2026-04-06T09:22:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122210 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Блужскі Бор |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Bluzsky Bor.jpg |подпіс = Блужскі Бор, ускраіна вёскі, 2007 г. |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 27|lat_sec = 20 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 20|lon_sec = 26 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Блужскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243020573 }} '''Блу́жскі Бор'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Blužski Bor}}, {{lang-ru|Блужский Бор}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Блужскі сельсавет|Блужскага сельсавета]]. Месціцца за 15 км на паўднёвы ўсход ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 57 км ад [[Мінск]]а, 9 км ад чыгуначнай станцыі [[Талька (станцыя)|Талька]], каля ракі [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслач]]. == Назва == Назва паходзіць ад прыродных асаблівасцяў мясцовасці. == Гісторыя == [[Файл:Bluzhsky Bor, Svisloch.jpg|міні|Рака Свіслач каля Блужскага Бору|злева]] За 1,5 і 1,2 км на поўдзень ад вёскі месцяцца гарадзішча жалезнага веку і курган, што сведчыць пра даўнюю заселенасць гэтых земляў. У XIX стагоддзі ўрочышча ў [[Пухавіцкая воласць|Пухавіцкай воласці]] [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. З 20 жніўня 1924 года ў [[Талькаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Талькаўскім сельсавеце]] [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкага раёна]] [[Менская акруга|Менскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930), з 20 лютага 1938 года ў [[Мінская вобласць|Менскай вобласці]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да 3 ліпеня 1944 года вёска пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У ваколіцах вёскі дзейнічалі савецкія партызанскія брыгады «[[Партызанская брыгада «Буравеснік»|Буравеснік]]» і [[2-я Мінская партызанская брыгада|2-я Мінская]]. У траўні 1943 года нямецкія войскі спалілі 13 з 22 дамоў, забілі 23 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://db.narb.by/search/5639|title=Поиск - Белорусские деревни, сожжённые в годы Великой Отечественной войны|website=db.narb.by|access-date=2024-04-26}}</ref>. З 30 кастрычніка 2009 года вёска ўваходзіла ў складзе Блужскага сельсавета<ref>[http://www.bankzakonov.com/regional_pravo_by_2010/blockm8/rtf-n5f3l1.htm Рашэнне Мінскага абласнога савета дэпутатаў ад 30.10.2009 № 219 «Аб змяненні адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Мінскай вобласці»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131111231446/http://www.bankzakonov.com/regional_pravo_by_2010/blockm8/rtf-n5f3l1.htm |date=11 лістапада 2013 }}{{ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1897 год — 10 двароў, 75 жыхароў * 1917 год — 22 двары, 138 жыхароў * 1960 год — 49 жыхароў * 2002 год — 1 двор, 2 жыхары * 2007 год — 1 гаспадарка, 2 жыхары * 2010 год — 1 гаспадарка, 1 жыхар * 2019 год — 5 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26}}</ref> == Славутасці == * [[Блужскі Бор (археалагічныя помнікі)|Археалагічныя помнікі (гарадзішча і курган)]] ** Гарадзішча перыяду ранняга жалезнага веку» на левым беразе р. [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслач]], 1,6 км на поўдзень ад вёскі Блужскі Бор — {{ГККРБ 4|613В000508}}. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Блужскі Бор|120—121}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Блужскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Блужскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Блужскі Бор| ]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] 9f40xkg6afldjtejdv1n4lzgl33tpfp 0 283316 5122215 4719261 2026-04-06T09:23:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122215 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Весялова}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Весялова |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 20|lat_sec = 51 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 20|lon_sec = 05 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Блужскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243020158 }} '''Весяло́ва'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Viesialova}}, {{lang-ru|Веселово}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Блужскі сельсавет|Блужскага сельсавета]]. Месціцца за 23 км на паўднёвы ўсход ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 77 км ад [[Мінск]]а, 3 км ад чыгуначнай станцыі [[Талька (станцыя)|Талька]], на рацэ [[Талька (рака)|Таль (Талька)]]. == Гісторыя == У 2-й палове XIX стагоддзя [[урочышча|ўрочышча]] [[Амяльнянская воласць|Амяльнянскай воласці]] [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1917 годзе [[засценак]]. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Жыхары Амяльнянскай воласці накіроўвалі звароты ў [[Народны Сакратарыят Беларусі]] са скаргамі на дзеянні нямецкіх акупацыйных улад<ref>{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У 1926 годзе вёска. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. Да [[30 кастрычніка]] [[2009]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Талькаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Талькаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.bankzakonov.com/regional_pravo_by_2010/blockm8/rtf-n5f3l1.htm Рашэнне Мінскага абласнога савета дэпутатаў ад 30.10.2009 № 219 «Аб змяненні адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Мінскай вобласці»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131111231446/http://www.bankzakonov.com/regional_pravo_by_2010/blockm8/rtf-n5f3l1.htm |date=11 лістапада 2013 }}{{ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1897 год — 5 двароў, 33 жыхары * 1908 год — 5 двароў, 31 жыхар * 1917 год — 14 двароў, 101 жыхар * 1926 год — 18 двароў, 101 жыхар * 1960 год — 95 жыхароў * 2002 год — 19 двароў, 24 жыхары * 2010 год — 11 гаспадарак, 14 жыхароў * 2012 год — 11 гаспадарак, 13 жыхароў * 2019 год — 12 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Весялова|124}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Блужскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Блужскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] 4nfkqfcvm75grhi912a8mtkuij6ft7f 0 283317 5122217 4719262 2026-04-06T09:23:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122217 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Вялікае Поле}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Вялікае Поле |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 24|lat_sec = 09 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 23|lon_sec = 50 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Блужскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243023417 }} '''Вялі́кае По́ле'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vialikaje Polie}}, {{lang-ru|Великое Поле}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Блужскі сельсавет|Блужскага сельсавета]]. Месціцца за 25 км на паўднёвы ўсход ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 80 км ад [[Мінск]]а, 6 км ад чыгуначнай станцыі [[Талька (станцыя)|Талька]], на рацэ [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслач]]. == Назва == Назва паходзіць ад асаблівасцей мясцовасці. == Гісторыя == Населены пункт заснаваны як [[пасёлак]] у 1920-я гады ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. Да 30 кастрычніка 2009 года вёска ўваходзіла ў склад [[Талькаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Талькаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.bankzakonov.com/regional_pravo_by_2010/blockm8/rtf-n5f3l1.htm Рашэнне Мінскага абласнога савета дэпутатаў ад 30.10.2009 № 219 «Аб змяненні адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Мінскай вобласці»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131111231446/http://www.bankzakonov.com/regional_pravo_by_2010/blockm8/rtf-n5f3l1.htm |date=11 лістапада 2013 }}{{ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1926 год — 71 жыхар * 1960 год — 60 жыхароў * 2002 год — 4 двары, 4 жыхары * 2007 год — 3 жыхары * 2010 год — 2 гаспадаркі, 2 жыхары * 2012 год — 0 жыхароў * 2019 год — 1 жыхар<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26}}</ref> == Славутасці == * На левым беразе Свіслачы месціцца [[Вялікае Поле (селішча)|селішча]], якое адносіцца да II—V стагоддзяў н.э. і эпохі [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]]. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Вялікае Поле|128}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Блужскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Блужскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Вялікае Поле (Пухавіцкі раён)| ]] af1gg1piy6dzwqysv9291s4a4ltkk62 0 283318 5122220 4719265 2026-04-06T09:23:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122220 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Дзям’янаўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 22|lat_sec = 03 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 19|lon_sec = 15 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Блужскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243020297 }} '''Дзям’я́наўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dziamjanaŭka}}, {{lang-ru|Демьяновка}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Блужскі сельсавет|Блужскага сельсавета]]. Месціцца за 21,5 км на паўднёвы ўсход ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 76,5 км ад [[Мінск]]а, 2,5 км ад чыгуначнай станцыі [[Талька (станцыя)|Талька]]. == Назва == Назва вёскі паходзіць ад уласнага імя Дзям’ян. == Гісторыя == У канцы XIX стагоддзя ўрочышча [[Амяльнянская воласць|Амяльнянскай воласці]] [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Жыхары Амяльнянскай воласці накіроўвалі звароты ў [[Народны Сакратарыят Беларусі]] са скаргамі на дзеянні нямецкіх акупацыйных улад<ref>{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года тэрыторыя вёскі пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. Да 30 кастрычніка 2009 года вёска ўваходзіла ў склад [[Талькаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Талькаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.bankzakonov.com/regional_pravo_by_2010/blockm8/rtf-n5f3l1.htm Рашэнне Мінскага абласнога савета дэпутатаў ад 30.10.2009 № 219 «Аб змяненні адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Мінскай вобласці»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131111231446/http://www.bankzakonov.com/regional_pravo_by_2010/blockm8/rtf-n5f3l1.htm |date=11 лістапада 2013 }}{{ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1897 год — 2 двары, 10 жыхароў * 1908 год — 10 двароў, 44 жыхары * 1917 год — 21 двор, 132 жыхары * 1960 год — 151 жыхар * 2002 год — 26 двароў, 49 жыхароў * 2007 год — 39 жыхароў<ref>[http://www.talka.info/tcennja.html Краеведческий сайт «Талька и окрестности»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110220170157/http://www.talka.info/tcennja.html |date=20 лютага 2011 }}</ref> * 2010 год — 40 жыхароў * 2012 год — 20 гаспадарак, 40 жыхароў * 2019 год — 36 жыхароў == Вядомыя асобы == * [[Міхаіл Міхайлавіч Ляйкоўскі]] (нар. 1922) — кандыдат медыцынскіх навук (1964), Заслужаны ўрач БССР (1976). == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Дзям’янаўка|130}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Блужскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Блужскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] kni0tlshzuck388zansqzgdxifuma3d 0 283319 5122233 4719369 2026-04-06T09:25:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122233 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Калінаўка}} {{значэнні|Спасылка=Барок}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Калінаўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Блужскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = Барок |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Калі́наўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kalinaŭka}}, {{lang-ru|Калиновка}}; да 1920-х — '''Барок''') — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Блужскі сельсавет|Блужскага сельсавета]]. Месціцца за 29,5 км на паўднёвы ўсход ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 81,5 км ад [[Мінск]]а, 10,5 км ад чыгуначнай станцыі [[Талька (станцыя)|Талька]]. == Гісторыя == [[Пасёлак]] Калінаўка заснаваны на месцы [[Засценак|засценка]] Барок у 1920-я гады, таксама як [[Ленінск (Пухавіцкі раён)|Ленінск]] і [[Чароты]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года тэрыторыя вёскі пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. Да 30 кастрычніка 2009 года вёска ўваходзіла ў склад [[Талькаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Талькаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.bankzakonov.com/regional_pravo_by_2010/blockm8/rtf-n5f3l1.htm Рашэнне Мінскага абласнога савета дэпутатаў ад 30.10.2009 № 219 «Аб змяненні адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Мінскай вобласці»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131111231446/http://www.bankzakonov.com/regional_pravo_by_2010/blockm8/rtf-n5f3l1.htm |date=11 лістапада 2013 }}{{ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1926 год — 11 двароў, 76 жыхароў * 2002 год — 2 двары, 2 жыхары * 2007 год — 4 жыхары * 2009 год — 3 жыхары * 2012 год — 0 жыхароў * 2019 год — 0 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Калінаўка|147}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Блужскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Блужскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] jk1j9rxf6bsg9y21jbw18i84c0abmxc 0 283320 5122232 4719273 2026-04-06T09:25:48Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122232 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Каляюгі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 23|lat_sec = 14 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 19|lon_sec = 29 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Блужскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243020247 }} '''Каляю́гі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kaliajuhi}}, {{lang-ru|Колеюги}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Блужскі сельсавет|Блужскага сельсавета]]. Месціцца за 16 км на паўднёвы ўсход ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 71 км ад [[Мінск]]а, 2 км ад чыгуначнай станцыі [[Талька (станцыя)|Талька]]. == Назва == У аснове кораня назвы вёскі ляжыць слова «каляіна, каляюга» — выбоіна на дарозе. == Гісторыя == У 1897 годзе [[Урочышча|ўрочышча]] ў [[Амяльнянская воласць|Амяльнянскай воласці]] [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Жыхары Амяльнянскай воласці накіроўвалі звароты ў [[Народны Сакратарыят Беларусі]] са скаргамі на дзеянні нямецкіх акупацыйных улад<ref>{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года тэрыторыя вёскі пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У 1960 годзе мела статус пасёлка. Да 30 кастрычніка 2009 года вёска ўваходзіла ў склад [[Талькаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Талькаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.bankzakonov.com/regional_pravo_by_2010/blockm8/rtf-n5f3l1.htm Рашэнне Мінскага абласнога савета дэпутатаў ад 30.10.2009 № 219 «Аб змяненні адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Мінскай вобласці»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131111231446/http://www.bankzakonov.com/regional_pravo_by_2010/blockm8/rtf-n5f3l1.htm |date=11 лістапада 2013 }}{{ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1897 год — 6 двароў, 51 жыхар * 1908 год — 2 двары, 9 жыхароў * 1926 год — 11 двароў, 44 жыхары * 2002 год — 3 двары, 4 жыхары * 2007 год — 4 жыхары * 2010 год — 1 гаспадарка, 2 жыхары * 2012 год — 1 гаспадарка, 2 жыхары * 2019 год — 6 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Каляюгі|147—148}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Блужскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Блужскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] eu20oo0ww8q67xyqv76c71ut6sehw5l 0 283321 5122244 4839511 2026-04-06T09:27:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122244 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Ленінск}} {{значэнні|Спасылка=Барок}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Ленінск |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Блужскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = Барок |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Ле́нінск'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Ле́нін, Ле́нінскі'''</ref> ({{lang-be-trans|Lieninsk}}, {{lang-ru|Ленинск}}; да 1920-х — '''Барок''') — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Блужскі сельсавет|Блужскага сельсавета]]. Месціцца за 19 км на паўднёвы ўсход ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 74 км ад [[Мінск]]а, 11 км ад чыгуначнай станцыі [[Талька (станцыя)|Талька]]. == Гісторыя == [[Пасёлак]] Ленінск заснаваны на месцы [[Засценак|засценка]] Барок у 1920-я гады, таксама як [[Калінаўка (Блужскі сельсавет)|Калінаўка]] і [[Чароты]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года тэрыторыя пасёлка пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У 1960 годзе пасёлак Леніна. Да 30 кастрычніка 2009 года вёска ўваходзіла ў склад [[Талькаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Талькаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.bankzakonov.com/regional_pravo_by_2010/blockm8/rtf-n5f3l1.htm Рашэнне Мінскага абласнога савета дэпутатаў ад 30.10.2009 № 219 «Аб змяненні адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Мінскай вобласці»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131111231446/http://www.bankzakonov.com/regional_pravo_by_2010/blockm8/rtf-n5f3l1.htm |date=11 лістапада 2013 }}{{ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1926 год — 16 двароў, 79 жыхароў * 1960 год — 71 жыхар * 1999 год — 24 жыхары * 2002 год — 2 двары, 18 жыхароў * 2007 год — 19 жыхароў * 2009 год — 14 жыхароў<ref>{{cite web|url = http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/minskaja.htm|title = Перапіс 2009 года|archiveurl = https://web.archive.org/web/20150629200220/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/minskaja.htm|archivedate = 29 чэрвеня 2015|url-status = dead}}</ref> * 2010 год — 16 жыхароў * 2012 год — 10 гаспадарак, 16 жыхароў * 2019 год — 12 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26}}</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Ленінск|153}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Блужскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Блужскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] 96lsmm03smitkts1m7zjkyl8fz2lw9w 0 283322 5122247 4753276 2026-04-06T09:28:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122247 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Лявонаўка}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Лявонаўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 25|lat_sec = 11 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 21|lon_sec = 38 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Блужскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243020224 }} '''Ляво́наўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Liavonaŭka}}, {{lang-ru|Леоновка}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Блужскі сельсавет|Блужскага сельсавета]]. Месціцца за 26 км на паўднёвы ўсход ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 81 км ад [[Мінск|Мінска]], 7 км ад чыгуначнай станцыі [[Талька (станцыя)|Талька]]. == Гісторыя == [[Пасёлак]] Лявонаўка заснаваны ў 1920-я гады. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года тэрыторыя пасёлка пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. Да 30 кастрычніка 2009 года вёска ўваходзіла ў склад [[Талькаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Талькаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.bankzakonov.com/regional_pravo_by_2010/blockm8/rtf-n5f3l1.htm Рашэнне Мінскага абласнога савета дэпутатаў ад 30.10.2009 № 219 «Аб змяненні адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Мінскай вобласці»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131111231446/http://www.bankzakonov.com/regional_pravo_by_2010/blockm8/rtf-n5f3l1.htm |date=11 лістапада 2013 }}{{ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1926 год — 7 двароў, 38 жыхароў * 1960 год — 126 жыхароў * 2002 год — 21 двор, 46 жыхароў * 2007 год — 28 жыхароў * 2009 год — 16 жыхароў<ref>{{cite web|url = http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/minskaja.htm|title = Перапіс 2009 года|archiveurl = https://web.archive.org/web/20150629200220/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/minskaja.htm|archivedate = 29 чэрвеня 2015|url-status = dead}}</ref> * 2010 год — 10 гаспадарак, 17 жыхароў * 2012 год — 12 гаспадарак, 17 жыхароў * 2019 год — 12 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Лявонаўка|156}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Блужскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Блужскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] cvaumujvuis4ukv1pctchrjpe41eiwl 0 283323 5122248 4757548 2026-04-06T09:28:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122248 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Малінаўка}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Малінаўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Блужскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Малі́наўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Malinaŭka}}, {{lang-ru|Малиновка}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Блужскі сельсавет|Блужскага сельсавета]]. Месціцца за 25,5 км на паўднёвы ўсход ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 80,5 км ад [[Мінск|Мінска]], 6,5 км ад чыгуначнай станцыі [[Талька (станцыя)|Талька]]. == Гісторыя == [[Пасёлак]] Малінаўка заснаваны ў 1920-я гады. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года тэрыторыя пасёлка пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. Да 30 кастрычніка 2009 года вёска ўваходзіла ў склад [[Талькаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Талькаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.bankzakonov.com/regional_pravo_by_2010/blockm8/rtf-n5f3l1.htm Рашэнне Мінскага абласнога савета дэпутатаў ад 30.10.2009 № 219 «Аб змяненні адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Мінскай вобласці»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131111231446/http://www.bankzakonov.com/regional_pravo_by_2010/blockm8/rtf-n5f3l1.htm |date=11 лістапада 2013 }}{{ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1926 год — 17 двароў, 89 жыхароў * 1960 год — 66 жыхароў * 2002 год — 6 двароў, 9 жыхароў * 2007 год — 9 жыхароў * 2009 год — 10 жыхароў<ref>{{cite web|url = http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/minskaja.htm|title = Перапіс 2009 года|archiveurl = https://web.archive.org/web/20150629200220/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/minskaja.htm|archivedate = 29 чэрвеня 2015|url-status = dead}}</ref> * 2010 год — 6 гаспадарак, 9 жыхароў * 2012 год — 3 гаспадаркі, 4 жыхары * 2019 год — 1 жыхар<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Малінаўка|156}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Блужскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Блужскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] oqik5lfc2uttxjwgh5s44a24ty5y8up 0 283324 5122253 5006277 2026-04-06T09:29:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122253 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Насыцк |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 22|lat_sec = 52 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 18|lon_sec = 11 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Блужскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = Спасава Насыцк |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243020309 }} '''Насы́цк'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''На́сык, Насы́цэк, Насы́цак'''</ref> ({{lang-be-trans|Nasyck}}, {{lang-ru|Насыцк}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Блужскі сельсавет|Блужскага сельсавета]]. Месціцца за 17 км на паўднёвы ўсход ад Мар’інай Горкі, 71 км ад Мінска, 3 км ад чыгуначнай станцыі Талька. == Гісторыя == У канцы XIX стагоддзя [[Урочышча|ўрочышча]] ў [[Амяльнянская воласць|Амяльнянскай воласці]] [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], побач аднайменнае ўрочышча, яно ж Спасава, таксама [[фальварак]] Насыцк. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Жыхары Амяльнянскай воласці накіроўвалі звароты ў [[Народны Сакратарыят Беларусі]] са скаргамі на дзеянні нямецкіх акупацыйных улад<ref>{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У 1920 годзе адкрыта школа 1-й ступені (на базе ранейшай школы граматы). У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. Да 30 кастрычніка 2009 года вёска ўваходзіла ў склад [[Талькаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Талькаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.bankzakonov.com/regional_pravo_by_2010/blockm8/rtf-n5f3l1.htm Рашэнне Мінскага абласнога савета дэпутатаў ад 30.10.2009 № 219 «Аб змяненні адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Мінскай вобласці»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131111231446/http://www.bankzakonov.com/regional_pravo_by_2010/blockm8/rtf-n5f3l1.htm |date=11 лістапада 2013 }}{{ref-ru}}</ref>. == Транспарт == Каля вёскі праходзіць [[Мінскае аддзяленне Беларускай чыгункі]] [[Мінск]] — [[Гомель]]. Месціцца [[Весялоўскі (прыпыначны пункт)|прыпыначны пункт Весялоўскі]]. == Насельніцтва == * 1897 год — 16 двароў, 110 жыхароў; Спасава, 16 двароў * 1908 год — 31 двор, 125 жыхароў * 1926 год — 30 двароў, 159 жыхароў * 1960 год — 121 жыхар * 2002 год — 20 двароў, 29 жыхароў * 2007 год — 16 жыхароў * 2010 год — 11 гаспадарак, 13 жыхароў * 2012 год — 10 гаспадарак, 12 жыхароў * 2019 год — 18 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Насыцк|163}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Блужскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Блужскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] ga8huuz5w5m37pmc7fgp3utj6t1rgyi 0 283325 5122267 4826372 2026-04-06T09:31:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122267 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Рудня}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Рудня |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Блужскі }} '''Ру́дня'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Rudnia}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Блужскі сельсавет|Блужскага сельсавета]]. Месціцца за 21 км на паўднёвы ўсход ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 76 км ад [[Мінск]]а, 22 км ад чыгуначнай станцыі [[Талька (станцыя)|Талька]], каля ракі [[Талька (рака)|Талька]]. == Гісторыя == У XIX стагоддзі ўрочышча ў [[Амяльнянская воласць|Амяльнянскай воласці]] [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], быў млын. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Жыхары Амяльнянскай воласці накіроўвалі звароты ў [[Народны Сакратарыят Беларусі]] са скаргамі на дзеянні нямецкіх акупацыйных улад<ref>{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У сакавіку 1943 года дамы вёскі былі спалены<ref>{{Cite web|url=http://db.narb.by/search/4052|title=Поиск - Белорусские деревни, сожжённые в годы Великой Отечественной войны|website=db.narb.by|access-date=2024-04-26}}</ref>. Пасля вайны адноўлена. Да 30 кастрычніка 2009 года вёска ўваходзіла ў склад [[Талькаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Талькаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.bankzakonov.com/regional_pravo_by_2010/blockm8/rtf-n5f3l1.htm Рашэнне Мінскага абласнога савета дэпутатаў ад 30.10.2009 № 219 «Аб змяненні адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Мінскай вобласці»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131111231446/http://www.bankzakonov.com/regional_pravo_by_2010/blockm8/rtf-n5f3l1.htm |date=11 лістапада 2013 }}{{ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1897 год — 7 жыхароў * 1908 год — 4 двары, 20 жыхароў * 1926 год — 9 гаспадарак, 44 жыхары * 1960 год — 85 жыхароў * 2002 год — 12 двароў, 19 жыхароў * 2007 год — 16 жыхароў * 2010 год — 8 гаспадарак, 11 жыхароў * 2012 год — 7 гаспадарак, 10 жыхароў * 2019 год — 13 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26}}</ref> {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Рудня|177—178}} * {{кніга|ref=Памяць|спасылка=|аўтар=|загаловак=Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|адказны=Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|год=2003|частка=|арыгінал=|выданне=|месца=Мінск|выдавецтва=Беларусь|том=|старонкі=|старонак=749|серыя=|isbn=985-01-0251-9|тыраж=}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Блужскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Блужскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] jxln6icfoqb26zt8wj0xtabbnpqkcxp 0 283326 5122271 4719397 2026-04-06T09:31:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122271 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Слабодка}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Слабодка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 21|lat_sec = 38 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 20|lon_sec = 38 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Блужскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243020218 }} '''Слабо́дка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Slabodka}}, {{lang-ru|Слободка}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Блужскі сельсавет|Блужскага сельсавета]]. Месціцца за 19,5 км на паўднёвы ўсход ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 73,5 км ад [[Мінск]]а, 0,5 км ад чыгуначнай станцыі [[Талька (станцыя)|Талька]]. == Гісторыя == У XVIII стагоддзі паселішча ў [[Менскі павет|Менскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], адносілася да [[Маёнтак|маёнтка]] [[Арэшкавічы (Пухавіцкі раён)|Арэшкавічы]]. У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У сярэдзіне XIX стагоддзя ў Блужскай воласці [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]]. У канцы XIX стагоддзя ў [[Амяльнянская воласць|Амяльнянскай воласці]]. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Жыхары Амяльнянскай воласці накіроўвалі звароты ў [[Народны Сакратарыят Беларусі]] са скаргамі на дзеянні нямецкіх акупацыйных улад<ref>{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У 1920 годзе адкрыта школа 1-й ступені (у 1922 годзе было 62 вучні). У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. Да 30 кастрычніка 2009 года вёска ўваходзіла ў склад [[Талькаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Талькаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.bankzakonov.com/regional_pravo_by_2010/blockm8/rtf-n5f3l1.htm Рашэнне Мінскага абласнога савета дэпутатаў ад 30.10.2009 № 219 «Аб змяненні адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Мінскай вобласці»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131111231446/http://www.bankzakonov.com/regional_pravo_by_2010/blockm8/rtf-n5f3l1.htm |date=11 лістапада 2013 }}{{ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1800 год — 9 двароў, 72 жыхары * 1858 год — 62 жыхары * 1897 год — 51 двор, 312 жыхароў; сядзіба, 4 двары, 30 жыхароў * 1907 год — 32 двары, 148 жыхароў * 1917 год — вёска, 45 двароў, 261 жыхар; засценак, 5 двароў, 24 жыхары * 1960 год — 237 жыхароў * 2002 год — 53 гаспадаркі, 99 жыхароў * 2007 год — 83 жыхары * 2010 год — 39 гаспадарак, 69 жыхароў * 2012 год — 31 гаспадарка, 57 жыхароў * 2019 год — 57 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Слабодка|183—184}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Блужскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Блужскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] j68aqq56e8glotpg77ph80dhmztcutn 0 283328 5122283 4719410 2026-04-06T09:33:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122283 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Церабуты}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Церабуты |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 23|lat_sec = 31 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 22|lon_sec = 11 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Блужскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243020221 }} '''Це́рабуты'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Чэ́рабуты'''</ref> ({{lang-be-trans|Cierabuty}}, {{lang-ru|Теребуты}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Блужскі сельсавет|Блужскага сельсавета]]. Месціцца за 22 км на паўднёвы ўсход ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 77 км ад [[Мінск]]а, 3 км ад чыгуначнай станцыі [[Талька (станцыя)|Талька]], на рацэ [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслач]]. == Гісторыя == У ваколіцах вёскі месціцца некалькі [[Церабуты (археалагічныя помнікі)|археалагічных помнікаў]] — гарадзішча (мясцовая назва — Гарадок) і два курганныя могільнікі (мясцовыя назвы — Французскія магілы і Курганне). У XVIII стагоддзі Церабуты ўваходзілі ў склад [[Менскі павет|Менскага павета]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], адносіліся да [[Маёнтак|маёнтка]] [[Цэль (Асіповіцкі раён)|Цэль]]. У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Церабуты ўвайшлі ў склад [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], дзяржаўная ўласнасць. У 1888 годзе адкрыта царкоўна-прыходская школа, у тым жа годзе ўзведзены школьны будынак. У 1897 годзе ў [[Амяльнянская воласць|Амяльнянскай воласці]] Ігуменскага павета Мінскай губерні. У 1908 годзе была вёска і аднайменны маёнтак. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Жыхары Амяльнянскай воласці накіроўвалі звароты ў [[Народны Сакратарыят Беларусі]] са скаргамі на дзеянні нямецкіх акупацыйных улад<ref>{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. Да 30 кастрычніка 2009 года вёска ўваходзіла ў склад [[Талькаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Талькаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.bankzakonov.com/regional_pravo_by_2010/blockm8/rtf-n5f3l1.htm Рашэнне Мінскага абласнога савета дэпутатаў ад 30.10.2009 № 219 «Аб змяненні адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Мінскай вобласці»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131111231446/http://www.bankzakonov.com/regional_pravo_by_2010/blockm8/rtf-n5f3l1.htm |date=11 лістапада 2013 }}{{ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1800 год — 4 двары, 19 жыхароў * 1897 год — 6 двароў, 62 жыхары * 1908 год — 136 двароў, 974 жыхары; маёнтак, 11 жыхароў * 1960 год — 91 жыхар * 2007 год — 28 жыхароў * 2010 год — 14 гаспадарак, 23 жыхары * 2012 год — 12 гаспадарак, 17 жыхароў * 2019 год — 10 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26}}</ref> == Славутасці == * [[Церабуты (археалагічныя помнікі)|Археалагічныя помнікі (гарадзішча і 2 могільнікі)]] == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Церабуты|193}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухав. р-н: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і р-наў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Блужскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Блужскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Церабуты (Пухавіцкі раён)| ]] t49bnnxvhp17ipj8h17di1v92ggont0 0 283329 5122285 5008074 2026-04-06T09:33:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122285 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Чароты |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Блужскі |ранейшыя імёны = Барок }} '''Чаро́ты'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Čaroty}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Блужскі сельсавет|Блужскага сельсавета]]. Месціцца за 29 км на паўднёвы ўсход ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 84 км ад [[Мінск|Мінска]], 10 км ад чыгуначнай станцыі [[Талька (станцыя)|Талька]]. == Гісторыя == [[Пасёлак]] Чароты ўтвораны на месцы хутароў Барок у 1920-я гады, таксама як [[Калінаўка (Блужскі сельсавет)|Калінаўка]] і [[Ленінск (Пухавіцкі раён)|Ленінск]]. З 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Талькаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Талькаўскага сельсавета]] [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкага раёна]] [[Менская акруга|Менскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930), з 20 лютага 1938 года ў [[Мінская вобласць|Менскай вобласці]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. Да 30 кастрычніка 2009 года вёска ўваходзіла ў склад [[Талькаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Талькаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.bankzakonov.com/regional_pravo_by_2010/blockm8/rtf-n5f3l1.htm Рашэнне Мінскага абласнога савета дэпутатаў ад 30.10.2009 №219 «Аб змяненні адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Мінскай вобласці»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131111231446/http://www.bankzakonov.com/regional_pravo_by_2010/blockm8/rtf-n5f3l1.htm |date=11 лістапада 2013 }}{{ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1926 год — 17 двароў, 97 жыхароў * 1960 год — 82 жыхары * 2002 год — 6 гаспадарак, 7 жыхароў * 2007 год — 10 жыхароў * 2010 год — 7 гаспадарак, 10 жыхароў * 2012 год — 5 гаспадарак, 7 жыхароў * 2019 год — 11 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26}}</ref> == Вядомыя асобы == * [[Станіслаў Антонавіч Пілатовіч]] (1922—1986) — дзеяч камуністычнай партыі Беларусі, савецкі дыпламат. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Чароты|194}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухав. р-н: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і р-наў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Блужскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Блужскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] 9tjg0t75mlhqvjqxanjvlyi4iq4y8r0 0 283330 5122290 4719414 2026-04-06T09:34:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122290 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Яноўка}} {{значэнні|Спасылка=Янаўка}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Яноўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 24|lat_sec = 43 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 21|lon_sec = 34 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Блужскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243020215 }} '''Яно́ўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Я́наўка'''</ref> ({{lang-be-trans|Janoŭka}}, {{lang-ru|Яновка}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Блужскі сельсавет|Блужскага сельсавета]]. Месціцца за 25 км на паўднёвы ўсход ад Мар’інай Горкі, 80 км ад Мінска, 6 км ад чыгуначнай станцыі Талька. == Гісторыя == Населены пункт заснаваны як [[пасёлак]] у 1920-я гады ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. Да 30 кастрычніка 2009 года вёска ўваходзіла ў склад [[Талькаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Талькаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.bankzakonov.com/regional_pravo_by_2010/blockm8/rtf-n5f3l1.htm Рашэнне Мінскага абласнога савета дэпутатаў ад 30.10.2009 № 219 «Аб змяненні адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Мінскай вобласці»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131111231446/http://www.bankzakonov.com/regional_pravo_by_2010/blockm8/rtf-n5f3l1.htm |date=11 лістапада 2013 }}{{ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1926 год — 10 двароў, 42 жыхары * 1960 год — 34 двары * 2002 год — 8 двароў, 16 жыхароў * 2007 год — 14 жыхароў * 2010 год — 6 гаспадарак, 14 жыхароў * 2012 год — 5 гаспадарак, 13 жыхароў * 2019 год — 9 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Янаўка|198—199}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухав. р-н: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і р-наў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Блужскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Блужскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] 2xlbu5jbxcczbamf1dqolb5kekun08g 0 283354 5122205 4931395 2026-04-06T09:21:38Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122205 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Берчукі |выява = Ул._Озёрная,_Берчуки.jpg |подпіс = Вуліца Азёрная |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Пярэжырскі |ранейшыя імёны = Бірчукова, Бірчукі |OpenStreetMap = 243015400 }} '''Берчукі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Bierčuki}}, {{lang-ru|Берчуки}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Пярэжырскі сельсавет|Пярэжырскага сельсавета]]. Месціцца за 53 км на паўночны захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 44 км ад [[Мінск]]а, 18 км ад чыгуначнай станцыі [[Рудзенск (станцыя)|Рудзенск]] на лініі Мінск—Асіповічы, на рацэ [[Грэбенка (рака)|Грэбенка]] (мясцовая назва — Берчукоўка, прыток [[Пціч (рака)|Пцічы]]). == Гісторыя == Праз Берчукі калісьці праходзіў старажытны тракт з Менска да [[Слуцк]]а на [[Валынь]] і далей{{Sfn|Jelski A.|1880|с=220}}. У XVII стагоддзі вёска была ўласнасцю [[Халецкія|Халецкіх]], паводле пасагу перайшла да князёў [[Радзівілы|Радзівілаў]], пазней была спадчынай [[Ельскія|Ельскіх]]{{Sfn|Jelski A.|1880|с=220}}. У XVIII стагоддзі ўваходзіла ў склад [[Менскі павет|Менскага павета]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У канцы XVIII стагоддзя вёска Бірчукова ў [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Каля 1820 года паводле эксдывізорскага суда перайшло да [[Гласкі|Гласкаў]]{{Sfn|Jelski A.|1880|с=220}}. У сярэдзіне XIX стагоддзя вёска Бірчукі ў [[Дудзіцкая воласць|Дудзіцкай воласці]]. У 1889 годзе маёнткам Берчукі валодаў [[Дваранства|дваранін]] рыма-каталіцкага веравызнання Уладзіслаў Андрэевіч Гласка, было 270 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]] зямлі{{Sfn|Памяць|2003|с=77—99}}. У 1897 годзе быў [[хлебазапасны магазін]], капліца, асобна [[фальварак]] на 25 жыхароў. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У 1930-х гадах праведзена прымусовая [[Калектывізацыя|калектывізацыя,]] у 1933 годзе быў [[калгас]], кузня і сталярная майстэрня. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. Да 20 студзеня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад [[Навапольскі сельсавет|Навапольскага сельсавета]] [[Рудзенскі раён|Рудзенскага раёна]], пасля скасавання якога перададзена ў склад [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкага раёна]]<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР Аб ліквідаванні некаторых раёнаў Беларускай ССР ад 20 студзеня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 2.</ref>. 1 красавіка 1960 года ўключана ў склад [[Пярэжырскі сельсавет|Пярэжырскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 1 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 10.</ref>. Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Узлянскі сельсавет|Узлянскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1800 год — 14 двароў, 98 жыхароў * 1858 год — 78 жыхароў * 1897 год — 40 двароў, 271 жыхар; фальварак — 25 жыхароў * 1908 год — 53 двары, 357 жыхароў * 1917 год — 52 двары, 281 жыхар; маёнтак — 57 жыхароў * 1960 год — 160 жыхароў * 1999 год — 56 жыхароў * 2002 год — 27 двароў, 46 жыхароў * 2010 год — 42 жыхары * 2019 год — 21 жыхар<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-09-13}}</ref> == Вядомыя асобы == * [[Лідзія Андрэеўна Жукоўская]] (1920—1999) — настаўніца, [[Заслужаны настаўнік БССР]] (1968). == Спіс вуліц == * Азёрная вуліца<ref>{{cite web|url = http://gzk.nca.by/bbbe7cc41bf683c53d9d6e6d30ed1ce3.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21272%26setstreet%3D%26rand%3D0.01808913759228048|title = Спіс вуліц і іншых элементаў ўнутранага адраса|publisher = Нацыянальнае кадастравае агенцтва Рэспублікі Беларусь}}{{Недаступная спасылка}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Берчукі|118}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{кніга|аўтар = [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A]].|частка = Bierczuki|загаловак = Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — T. I Aa – Dereneczna|арыгінал = |спасылка = http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/220|адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = |год = 1880|том = |старонкі = 220|старонак = 960|ref=Jelski A.}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Пярэжырскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Пярэжырскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] 6oalz0g8kksag83x6v1zqyscl7m4no4 0 283355 5122211 4721772 2026-04-06T09:22:38Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122211 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Будзёнаўка}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Будзёнаўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 33|lat_sec = 48 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 46|lon_sec = 14 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Навапольскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243017965 }} '''Будзёнаўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Budzionaŭka}}, {{lang-ru|Будёновка}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навапольскі сельсавет|Навапольскага сельсавета]]. Месціцца за 38 км на паўночны захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 54 км ад [[Мінск]]а, 16 км ад чыгуначнай станцыі [[Рудзенск (станцыя)|Рудзенск]] на лініі Мінск — Асіповічы. == Назва == Назва дадзеная ў рамках савецкай ідэалогіі 1920-х гадоў, у гонар [[Сямён Міхайлавіч Будзённы|Сямёна Будзённага]], военачальніка, актыўнага ўдзельніка барацьбы за ўсталяванне савецкай улады. == Гісторыя == [[Файл:Budzionaŭka, Puchavicki rajon. Будзёнаўка, Пухавіцкі раён (2021) 03.jpg|міні|злева|Будзёнаўка, 2021 г.]] Населены пункт заснаваны як [[пасёлак]] у 1920-я гады ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]], месца пасялення жыхароў [[Азярычына]]{{Sfn|Слаўнае сяло Азярычына|2019|с=332}}. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У ваколіцах дзейнічала савецкая [[партызанская брыгада «Беларусь»]]. У сакавіку 1944 года ў ходзе нямецкай карнай аперацыі былі спаленыя ўсе дамы вёскі, забітыя 3 жыхары<ref>{{Cite web|url=http://db.narb.by/search/492|title=Поиск - Белорусские деревни, сожжённые в годы Великой Отечественной войны|website=db.narb.by|access-date=2024-05-02}}</ref>. Пасля вайны вёска была адноўленая. Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Узлянскі сельсавет|Узлянскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1999 год — 21 жыхар * 2002 год — 12 двароў, 19 жыхароў * 2010 год — 14 жыхароў * 2019 год — 7 жыхароў == Спіс вуліц == * Дружная вуліца<ref>{{cite web|url = http://gzk.nca.by/bbbe7cc41bf683c53d9d6e6d30ed1ce3.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21274%26setstreet%3D%26rand%3D0.561980739325783|title = Спіс вуліц і іншых элементаў ўнутранага адраса|publisher = Нацыянальнае кадастравае агенцтва Рэспублікі Беларусь}}{{Недаступная спасылка}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Будзёнаўка|122}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{кніга|аўтар = [[Зміцер Санько|Санько З]]., Санько Ю.|частка = |загаловак = Слаўнае сяло Азярычына: Свет нашых продкаў|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = [[Тэхналогія (выдавецтва)|Тэхналогія]]|год = 2019|том = |старонкі = |старонак = 352|серыя = |isbn = 978-985-458-302-0|тыраж = |ref = Слаўнае сяло Азярычына}} * {{Крыніцы/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навапольскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Навапольскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] glj8do2645oivqk2pt2fxqwc2l7lsaq 0 283356 5122213 4722399 2026-04-06T09:22:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122213 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Вераб’ёўка}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Вераб’ёўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 33|lat_sec = 09 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 48|lon_sec = 13 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Навапольскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243017973 }} '''Вераб’ёўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vierabjoŭka}}, {{lang-ru|Веробьёвка}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навапольскі сельсавет|Навапольскага сельсавета]]. Месціцца за 36,5 км на паўночны захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 52,5 км ад [[Мінск]]а, 14,5 км ад чыгуначнай станцыі [[Рудзенск (станцыя)|Рудзенск]] на лініі Мінск — Асіповічы. == Назва == [[Патронім|Патранамічная]] назва, утвораная ад асновы ''верабей''. == Гісторыя == [[Файл:Vierabjoŭka. Вераб’ёўка (1867).jpg|міні|злева|Урочышча Вераб’еўка на плане [[Азярычына]] 1867 года.]] [[Урочышча]] Вераб’ёўка вядома прынамсі з сярэдзіны XIX стагоддзя. Населены пункт заснаваны як [[пасёлак]] у 1920-я гады ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]], месца пасялення жыхароў [[Азярычына]]{{Sfn|Слаўнае сяло Азярычына|2019|с=332}}. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У ваколіцах дзейнічала савецкая [[партызанская брыгада «Беларусь»]]. У лютым—сакавіку 1944 года ў ходзе нямецкай карнай аперацыі былі спалены ўсе 47 дамоў вёскі<ref>{{Cite web|url=http://db.narb.by/search/766|title=Поиск - Белорусские деревни, сожжённые в годы Великой Отечественной войны|website=db.narb.by|access-date=2024-05-02}}</ref>. Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Узлянскі сельсавет|Узлянскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1999 год — 68 жыхароў * 2002 год — 38 двароў, 68 жыхароў * 2010 год — 52 жыхары * 2012 год — 47 жыхароў * 2019 год — 34 жыхары<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26}}</ref> == Спіс вуліц == * Садовая вуліца<ref>{{cite web|url = http://gzk.nca.by/bbbe7cc41bf683c53d9d6e6d30ed1ce3.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21275%26setstreet%3D%26rand%3D0.5962913419024676|title = Спіс вуліц і іншых элементаў ўнутранага адраса|publisher = Нацыянальнае кадастравае агенцтва Рэспублікі Беларусь}}{{Недаступная спасылка}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Вераб’ёўка|124}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{кніга|аўтар = [[Зміцер Санько|Санько З]]., Санько Ю.|частка = |загаловак = Слаўнае сяло Азярычына: Свет нашых продкаў|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = [[Тэхналогія (выдавецтва)|Тэхналогія]]|год = 2019|том = |старонкі = |старонак = 352|серыя = |isbn = 978-985-458-302-0|тыраж = |ref = Слаўнае сяло Азярычына}} * {{Крыніцы/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навапольскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Навапольскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] 04ujukez9oo2s9tdncgdjm6kgou3btd 0 283357 5122224 4839072 2026-04-06T09:24:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122224 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Едліна |выява = Jedlina_(01).jpg |подпіс = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Пярэжырскі |ранейшыя імёны = Едлін |тэлефонны код = +375 1713 |паштовы індэкс = 222851 |OpenStreetMap = 243018045 }} '''Е́дліна'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Jedlina}}, {{lang-ru|Едлино}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Пярэжырскі сельсавет|Пярэжырскага сельсавета]]. Месціцца за 37,5 км на паўночны захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 33,5 км ад [[Мінск]]а, 14,5 км ад чыгуначнай станцыі [[Рудзенск (станцыя)|Рудзенск]] на лініі Мінск—Асіповічы. == Назва == Назва паходзіць ад дыялектнай назвы [[Елка|елкі]] — ёдла<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://slounik.org/215065.html|title=елка · Slounik.org|website=slounik.org|access-date=2024-09-13}}</ref>, альбо ад адной з назваў [[Ядловец|ядлоўца]] — едлянец, ядленец<ref>{{Cite web|url=https://bydialects.org/dicts/raslinny-sviet-tematycny-slounik-2001-r/48?hl=%D1%8F%D0%B4%D0%BB%D1%96%D0%BD|title=Ст. 48 — Раслінны свет: тэматычны слоўнік (2001) — Беларускія дыялектныя слоўнікі|website=bydialects.org|access-date=2024-09-13}}</ref>. Падобная назва ў Беларусі — [[Ядліна]] ў [[Бярэзінскі раён|Бярэзінскім раёне]]. == Гісторыя == У 1858 годзе [[фальварак]] у [[Мінскі павет|Мінскім павеце]], уласнасць [[Ю. Адамовіч]]а, 2 [[Рэвізская душа|рэвізскія душы]]. У 1875 годзе на пасеках, што належалі да [[Берчукі|Берчукоў]], фальварак закладзены ізноў. Непадалёк ад возера Доўгага, спадчынная ўласнасць [[Гласкі|Гласкаў]]{{Sfn|Jelski A.|1882|с=545}}. У канцы XIX стагоддзя фальварак Едлін у [[Дудзіцкая воласць|Дудзіцкай воласці]] [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. Да 20 студзеня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад [[Навапольскі сельсавет|Навапольскага сельсавета]] [[Рудзенскі раён|Рудзенскага раёна]], пасля скасавання якога перададзена ў склад [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкага раёна]]<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР Аб ліквідаванні некаторых раёнаў Беларускай ССР ад 20 студзеня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 2.</ref>. 1 красавіка 1960 года ўключана ў склад [[Пярэжырскі сельсавет|Пярэжырскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 1 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 10.</ref>. Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Узлянскі сельсавет|Узлянскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1858 год — 2 рэвізскія душы * кан. XIX ст. — 23 жыхары * 1917 год — 1 двор, 24 жыхары * 1999 год — 71 жыхар * 2002 год — 21 двор, 56 жыхароў * 2010 год — 45 жыхароў * 2019 год — 44 жыхары<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-09-13}}</ref> == Спіс вуліц == * Раздольная вуліца<ref>{{cite web|url = http://gzk.nca.by/c6f4c788b60e273e92d55850f4da5462.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21276%26setstreet%3D%26rand%3D0.755176729283753|title = Спіс вуліц і іншых элементаў ўнутранага адраса|publisher = Нацыянальнае кадастравае агенцтва Рэспублікі Беларусь}}{{Недаступная спасылка}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Едліна|139}} * Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — 748 с. — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9 * {{кніга|аўтар = [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A]].|частка = Jedlin|загаловак = Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Tom III: Haag — Kępy|арыгінал = |спасылка = http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_III/545|адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = |год = 1882|том = |старонкі = 545|старонак = 960|ref=Jelski A.}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Пярэжырскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Пярэжырскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] j48ngakfmyyjobmg85mjmuc8o077l2j 0 283358 5122225 5006402 2026-04-06T09:24:38Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122225 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Залессе}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Залессе |выява = Zaliessie,_Puchavičy_District_(3).jpg |подпіс = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Пярэжырскі }} '''Зале́ссе'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zaliessie}}, {{lang-ru|Залесье}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Пярэжырскі сельсавет|Пярэжырскага сельсавета]]. Месціцца за 36 км на паўночны захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 32 км ад [[Мінск]]а, 14 км ад чыгуначнай станцыі [[Рудзенск (станцыя)|Рудзенск]] на лініі Мінск—Асіповічы. == Гісторыя == [[Файл:Новы Двор (Навадворскі сельсавет, Мінскі раён). Могілкі. Алімпіяда Андэеўна Бунгэ (1912) 06.jpg|міні|злева|Магіла Алімпіяды Бунге з Іскрыцкіх, уладальніцы Такарні, на могілках у [[Новы Двор (Навадворскі сельсавет, Мінскі раён)|Новым Двары]].]] У XIX стагоддзі [[фальварак]] у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], уласнасць генерала [[Аляксандр Іскрыцкі|Аляксандра Іскрыцкага]], адносіўся да маёнтка [[Такарня]]. Пасля 1861 года ў [[Пярэжырская воласць|Пярэжырскай воласці]] Ігуменскага павета. [[Аляксандр Іскрыцкі]] меў з жонкай Антанінай Мянжынскай сына Андрэя. Дачка Андрэя Іскрыцкага, Алімпіяда Жылінская<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.geni.com/people/%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%B0%D0%B4%D0%B0-%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0-%D0%91%D1%83%D0%BD%D0%B3%D0%B5/6000000071443818903|title=Олимпиада Андреевна Бунге|website=geni_family_tree|date=|access-date=2023-12-06}}</ref>, выйшла замуж за Івана<ref>{{Cite web|lang=|url=http://baranavickikrajaznaviec.blogspot.com/2016/10/|title=Генерал Яўген Андрэевіч Іскрыцкі, украінска-беларускія карані|access-date=2023-12-06}}</ref> Бунге, такім чынам маёнтак праз [[Вена (права)|вена]] перайшоў да [[Бунге]]{{Sfn|SgKP|1892|с=358}}. У 1889 годзе фальварак ва ўласнасці ў [[Праваслаўе|праваслаўнай]] [[Дваранства|дваранкі]] Алімпіяды Бунге, было 140 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]] зямлі{{Sfn|Памяць|2003|с=79}}. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Фальварак [[Нацыяналізацыя|нацыяналізаваны]], населены пункт меў статус [[Пасёлак|пасёлка]]. Пазней створаны [[калгас]] імя Леніна. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. Да 20 студзеня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад [[Навапольскі сельсавет|Навапольскага сельсавета]] [[Рудзенскі раён|Рудзенскага раёна]], пасля скасавання якога перададзена ў склад [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкага раёна]]<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР Аб ліквідаванні некаторых раёнаў Беларускай ССР ад 20 студзеня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 2.</ref>. 1 красавіка 1960 года ўключана ў склад [[Пярэжырскі сельсавет|Пярэжырскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 1 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 10.</ref>. У 1968 годзе да Залесся быў далучаны пасёлак [[Паляны (Пухавіцкі раён, пасёлак)|Паляны]]. Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Узлянскі сельсавет|Узлянскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1908 год — 3 двары, 49 жыхароў * 1917 год — 1 двор, 66 жыхароў, сярод іх 50 [[Беларусы|беларусаў]] і 16 «іншай нацыянальнасці» (не [[рускія|вялікаросы]], палякі, украінцы ці яўрэі){{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=102}} * 1999 год — 72 жыхары * 2002 год — 26 двароў, 54 жыхары * 2010 год — 37 жыхароў * 2019 год — 45 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-09-15}}</ref> == Спіс вуліц == * Бэзавая вуліца * Дачны завулак * Завулак Матэматыкаў * Мінская вуліца * Сонечная вуліца<ref>{{cite web|url = http://gzk.nca.by/385c95be56d54fa4d06990bdb7ea3f94.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21277%26setstreet%3D%26rand%3D0.27271653868960244|title = Спіс вуліц і іншых элементаў ўнутранага адраса|publisher = Нацыянальнае кадастравае агенцтва Рэспублікі Беларусь}}{{Недаступная спасылка}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Залессе|142—143}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|14|338|Zalesie|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|12|358|Tokarnia|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|арыгінал = |спасылка = https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000200_000018_RU_NLR_A1SV_116287&name=%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%20%D0%91%D0%A1%D0%A1%D0%A0%20%D0%B1.%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B8&doc_type=pdf|адказны = Центральное Статистическое Бюро Б.С.С.Р.|выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Белтрестпечать|год = 1924|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Пярэжырскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Пярэжырскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] sj2iv3h3xkqkve24irxyt62xsnfkse8 0 283359 5122241 4729144 2026-04-06T09:27:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122241 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Кухараўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Навапольскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243018135 }} '''Ку́хараўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kucharaŭka}}, {{lang-ru|Кухаревка}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навапольскі сельсавет|Навапольскага сельсавета]]. Месціцца за 28 км на паўночны захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 44 км ад [[Мінск]]а, 6 км ад чыгуначнай станцыі [[Рудзенск (станцыя)|Рудзенск]] на лініі Мінск — Асіповічы, каля ракі [[Пціч (рака)|Пціч]]. == Назва == Назва ўтвораная ад прозвішча Кухар, Кухарэвіч, якое мае ў аснове слова ''кухар''. == Гісторыя == [[Файл:Kucharaŭka. Кухараўка (1867).jpg|міні|злева|Урочышча Кухараўка на плане Азярычына 1867 года.]] Пераход Кухараўка ўпамінаецца ў [[інвентары]] вёскі [[Азярычына]] 1701 года{{Sfn|Слаўнае сяло Азярычына|2019|с=29}}. Пад пераходам, верагодна, маецца на ўвазе брод на [[Пціч (рака)|Пцічы]]. Таксама [[Урочышча|ўрочышча]] Кухараўка пазначана на плане Азярычына 1867 года. Населены пункт заснаваны як [[пасёлак]] у 1920-я гады ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]], месца рассялення жыхароў Азярычына{{Sfn|Слаўнае сяло Азярычына|2019|с=335}}. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У ваколіцах дзейнічала савецкая [[партызанская брыгада «Беларусь»]]. У траўні 1944 года ў выніку нямецкай карнай аперацыі пасёлак быў спалены, забіты 5 жыхароў. Пасля вайны населены пункт быў адноўлены<ref name="энцык">{{Крыніцы/ГВБ|8-4|Кухараўка|152}}</ref>. Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Узлянскі сельсавет|Узлянскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1940 год — 30 двароў, 123 жыхары * 1999 год — жыхароў * 2002 год — 8 двароў, 13 жыхароў * 2010 год — 14 жыхароў * 2019 год — 14 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26}}</ref> == Спіс вуліц == * Зарэчная вуліца * Набярэжная вуліца<ref>{{cite web|url = http://gzk.nca.by/385c95be56d54fa4d06990bdb7ea3f94.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21278%26setstreet%3D%26rand%3D0.24244939468633442|title = Спіс вуліц і іншых элементаў ўнутранага адраса|publisher = Нацыянальнае кадастравае агенцтва Рэспублікі Беларусь}}{{Недаступная спасылка}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Кухараўка|152}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{Крыніцы/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі}} * {{кніга|аўтар = [[Зміцер Санько|Санько З]]., Санько Ю.|частка = |загаловак = Слаўнае сяло Азярычына: Свет нашых продкаў|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = [[Тэхналогія (выдавецтва)|Тэхналогія]]|год = 2019|том = |старонкі = |старонак = 352|серыя = |isbn = 978-985-458-302-0|тыраж = |ref = Слаўнае сяло Азярычына}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навапольскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Навапольскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] ge7ke97lhpo6miluxh5xb1fmk54ullu 0 283360 5122245 5069649 2026-04-06T09:27:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122245 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Ленінскі}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Ленінскі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Lieninski (Puchavicki rajon).JPG |подпіс = Прыдарожная капліца да 2000-годдзя хрысціянства |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Навапольскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = Азярычына |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = 222844 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Ле́нінскі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Lieninski}}, {{lang-ru|Ленинский}}; да 1920-х гадоў — частка вёскі '''Азяры́чына''') — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], на правым беразе ракі [[Пціч (рака)|Пціч]] (прыток [[Прыпяць|Прыпяці]]). Уваходзіць у склад [[Навапольскі сельсавет|Навапольскага сельсавета]]. == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Азярычына}} [[Файл:Aziaryčyna. Азярычына (1867) (cropped).jpg|міні|злева|[[Азярычына]] на плане 1867 года.]] [[Файл:Rečki (Lieninski)2.jpg|міні|злева|Скасаваны пасёлак Рэчкі.]] [[Файл:Lieninski, Puchavicki rajon. Centraĺnaja.jpg|міні|злева|Цэнтральная вуліца.]] Вёска заснаваная ў 1920-я гады праз падзел вёскі [[Азярычына]], першапачаткова мела статус [[Пасёлак|пасёлка]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года акупаваная нацысцкай [[Трэці рэйх|Германіяй]]. Дзейнічала савецкае падполле, савецкая [[партызанская брыгада «Беларусь»]]. У часе карных нямецкіх аперацый у ліпені 1943 года і сакавіку 1944 года былі спаленыя ўсе 40 дамоў. Пасля вайны пасёлак адноўлены. 24 лістапада 1966 года да вёскі далучаныя тэрыторыі скасаваных пасёлкаў Рэчкі і вёскі Астраўкі Узлянскага сельсавета. Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Узлянскі сельсавет|Узлянскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1999 год — 83 жыхары * 2002 год — 41 двор, 68 жыхароў * 2010 год — 43 жыхары * 2019 год — 37 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26}}</ref> == Славутасці == * '''Капліца'''. Месціцца пры ўездзе ў вёску. Збудаваная [[Алесь Гуркоў|Алесем Гурковым]] у гонар 2000-годдзя хрысціянства. == Спіс вуліц == * Кічкі вуліца * Няміга вуліца * Рэчкі вуліца * Салаўіная вуліца<ref>{{cite web|url = http://gzk.nca.by/4f4895771932785bf877a7b2b46e1248.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21279%26setstreet%3D%26rand%3D0.6393510062448653|title = Спіс вуліц і іншых элементаў ўнутранага адраса|publisher = Нацыянальнае кадастравае агенцтва Рэспублікі Беларусь}}{{Недаступная спасылка}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Ленінскі|153}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навапольскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Навапольскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] 3zy8dna14mw46vlf19ed954es6wv2o1 0 283361 5122250 4723223 2026-04-06T09:28:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122250 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Махоўка |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Навапольскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243018138 }} '''Махо́ўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Machoŭka}}, {{lang-ru|Маховка}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навапольскі сельсавет|Навапольскага сельсавета]]. Месціцца за 34,5 км на паўночны захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 34,5 км ад [[Мінск]]а, 11,5 км ад чыгуначнай станцыі [[Рудзенск (станцыя)|Рудзенск]] на лініі Мінск — Асіповічы. == Гісторыя == У канцы XIX стагоддзя [[фальварак]] Махаўшчына ў [[Дудзіцкая воласць|Дудзіцкай воласці]] [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]]<ref name="энцык">{{Крыніцы/ГВБ|8-4|Махоўка|159}}</ref>. У 1908 годзе былі аднайменныя фальварак, урочышча, і хутар<ref name="энцык"/>. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] воласць абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. 24 лістапада 1966 года да Махоўкі былі далучаны вёскі Дубінкі і Чырвоны Бераг. Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Узлянскі сельсавет|Узлянскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1897 год — 12 жыхароў; урочышча, 11 жыхароў * 1908 год — фальварак, 12 жыхароў; урочышча, 7 жыхароў; хутар, 7 жыхароў * 1917 год — фальварак 11 жыхароў; на хутары 2 двары, 11 жыхароў; леснічоўка, 5 жыхароў * 1999 год — 9 жыхароў * 2002 год — 7 двароў, 8 жыхароў * 2010 год — 6 жыхароў * 2012 год — 5 гаспадарак, 5 жыхароў * 2019 год — 9 жыхароў == Спіс вуліц == [[Файл:Machoŭka. Махоўка.jpg|міні|Махоўка, 2017 г.]] * Азёрная вуліца * Лясная вуліца * Сонечны завулак * 1-ы Азёрны завулак * 2-і Азёрны завулак<ref>{{cite web|url = http://gzk.nca.by/385c95be56d54fa4d06990bdb7ea3f94.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21280%26setstreet%3D%26rand%3D0.1577370800661957|title = Спіс вуліц і іншых элементаў ўнутранага адраса|publisher = Нацыянальнае кадастравае агенцтва Рэспублікі Беларусь}}{{Недаступная спасылка}}</ref> == Вядомыя асобы == * [[Фёдар Сяргеевіч Ладуцька]] (нар. 1943) — мастак-графік == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Махоўка|159}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навапольскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Навапольскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] qhz7xkg9b3y7h08zkooc7ltu7bkkel9 0 283362 5122252 4842585 2026-04-06T09:28:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122252 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Навасады}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Навасады |выява = Navasady,_Puchavičy_District_(01).jpg |подпіс = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Пярэжырскі |OpenStreetMap = 1435023356 }} '''Наваса́ды'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Navasady}}, {{lang-ru|Новосады}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Пярэжырскі сельсавет|Пярэжырскага сельсавета]]. Месціцца за 39 км на паўночны захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 35 км ад [[Мінск]]а, каля ракі [[Грэбенка (рака)|Грэбенка]]. == Гісторыя == Верагодна, населены пункт заснаваны як [[пасёлак]] у 1920-я гады ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. Да 20 студзеня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад [[Навапольскі сельсавет|Навапольскага сельсавета]] [[Рудзенскі раён|Рудзенскага раёна]], пасля скасавання якога перададзена ў склад [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкага раёна]]<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР Аб ліквідаванні некаторых раёнаў Беларускай ССР ад 20 студзеня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 2.</ref>. 1 красавіка 1960 года ўключана ў склад [[Пярэжырскі сельсавет|Пярэжырскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 1 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 10.</ref>. Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Узлянскі сельсавет|Узлянскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1999 год — 10 жыхароў * 2002 год — 6 двароў, 11 жыхароў * 2010 год — 11 жыхароў * 2012 год — 3 гаспадаркі, 6 жыхароў * 2019 год — 7 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-09-19}}</ref> == Спіс вуліц == * Зялёная вуліца<ref>{{cite web|url = http://gzk.nca.by/ca19bf6144bd08fb2f7def7e80b0c46c.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21281%26setstreet%3D%26rand%3D0.24744644841594288|title = Спіс вуліц і іншых элементаў ўнутранага адраса|publisher = Нацыянальнае кадастравае агенцтва Рэспублікі Беларусь}}{{Недаступная спасылка}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Навасады|162}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Пярэжырскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Пярэжырскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] f6m7xhg47cbgoo8kdz5gunia9ypzsmy 0 283363 5122254 5060631 2026-04-06T09:29:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122254 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Пагуляйка |выява = Pahuliajka_(03).jpg |подпіс = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Пярэжырскі |ранейшыя імёны = Пагулянка<br/>Пагуляй<br/>Падгуляйка<br/>Пагуляйка Грабенская |OpenStreetMap = 243015397 }} '''Пагуля́йка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Pahuliajka}}, {{lang-ru|Погуляйка}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Пярэжырскі сельсавет|Пярэжырскага сельсавета]]. Месціцца за 39 км на паўночны захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 22,5 км ад [[Мінск]]а, 16 км ад чыгуначнай станцыі [[Рудзенск (станцыя)|Рудзенск]] на лініі Мінск—Асіповічы, каля ракі [[Грэбенка (рака)|Грэбенка]] (мясцовая назва — Берчукоўка{{Sfn|Jelski A.|1887|с=529}}, прыток [[Пціч (рака)|Пцічы]]). == Назва == Назва Пагуляйка (Пагулянка) сустракаецца на Беларусі ў значэнні «аблога, пакінутае поле»{{sfn|Яшкін І. Я.|1971}}. == Гісторыя == Згадваецца ў 1703 годзе як Пагуляй-Слабада ў складзе маёнтка [[Грэбень (Пухавіцкі раён)|Грэбень]], уваходзіла ў склад [[Менскі павет|Менскага павета]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref name="atlas">{{Крыніцы/ВГАБ|2к}} С. 284.</ref><ref>НГАБ у Мінску, ф. 1727, воп. 1, спр. 4, с. 116зв.</ref>. У XVIII стагоддзі вёска Пагуляй належала [[Радзівілы|Радзівілам]]. У канцы XVIII стагоддзя разам з Грэбенем куплена [[Станіслаў Ельскі|Станіславам Ельскім]]. У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Па [[Эксдывізія|эксдывізіі]] каля 1820 года перайшла ад Ельскіх да іншых гаспадароў разам з фальваркамі [[Берчукі]], [[Грэбень (Пухавіцкі раён)|Грэбень]] і [[Яскавічы]]{{Sfn|Jelski A.|1887|с=529}}. Пасля 1861 года ў [[Пярэжырская воласць|Пярэжырскай воласці]] [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]]. У 1889 годзе землеўладальнікамі ў фальварку Падгуляйка былі (усе — [[Праваслаўе|праваслаўныя]] [[Сялянства|сяляне]]): Усцін Рыгоравіч Бягун (6 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]] зямлі), Вікенцій Данілавіч Войтка (28 дзесяцін), Сямён Іванавіч Грыб (16 дзесяцін), Іосіф Клімавіч Івановіч (12 дзесяцін), Афанасій Васілевіч Каленік (10 дзесяцін), Кірык Паўлавіч Крук (6 дзесяцін), Архіп Малы (12 і 3/4 дзесяціны), Парфён Сямёнавіч Моўчан (30 дзесяцін), Еўдакім Андрэевіч Станішэўскі (56 дзесяцін), Сава Рыгоравіч Тажоўка (12 дзесяцін), Яфім Францавіч Чумак (10 дзесяцін){{Sfn|Памяць|2003|с=77—99}}. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У 1920 годзе адкрытая школа першай ступені (памяшканне наёмнае). У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года акупаваная нацысцкай [[Трэці рэйх|Германіяй]]. Да 20 студзеня 1960 года Пагуляйка ўваходзіла ў склад [[Навапольскі сельсавет|Навапольскага сельсавета]] [[Рудзенскі раён|Рудзенскага раёна]], пасля скасавання якога перададзена ў склад [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкага раёна]]<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР Аб ліквідаванні некаторых раёнаў Беларускай ССР ад 20 студзеня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 2.</ref>. 1 красавіка 1960 года ўключана ў склад [[Пярэжырскі сельсавет|Пярэжырскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 1 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 10.</ref>. Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Узлянскі сельсавет|Узлянскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1897 — вёска, 14 двароў, 96 жыхароў; хутар, 11 жыхароў * 1908 — вёска, 13 двароў, 116 жыхароў; [[урочышча]], 3 двары, 46 жыхароў * 1917 — вёска, 20 двароў, 143 жыхары; Пагуляйка Грабенская, 4 двары, 24 жыхары * 1960 — 114 жыхароў * 1999 — 44 жыхары * 2002 — 18 гаспадарак, 30 жыхароў * 2010 — 26 жыхароў * 2019 — 19 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-09-19}}</ref> == Спіс вуліц == * Цяністая вуліца<ref>{{cite web|url = http://gzk.nca.by/ca19bf6144bd08fb2f7def7e80b0c46c.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21284%26setstreet%3D%26rand%3D0.812563578384004|title = Спіс вуліц і іншых элементаў ўнутранага адраса|publisher = Нацыянальнае кадастравае агенцтва Рэспублікі Беларусь}}{{Недаступная спасылка}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Пагуляйка|165}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{кніга|аўтар = [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A]].|частка = Pohulajka|загаловак = Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Tom VIII: Perepiatycha — Pożajście. — Warszawa|арыгінал = |спасылка = http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VIII/529|адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = |год = 1887|том = |старонкі = 529|старонак = 960|ref=Jelski A.}} * {{Крыніцы/Беларускія геаграфічныя назвы|Пагулянка|125}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Пярэжырскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Пярэжырскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] hygp9n6qmd1jpotcbmo4eqpo44r63zu 0 283364 5122255 4842902 2026-04-06T09:29:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122255 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Падбор’е}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Падбор’е |выява = Padborje,_Puchavičy_District_(1).jpg |подпіс = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Пярэжырскі |OpenStreetMap = 243018063 }} '''Падбо́р’е'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''По́дбар, м.'''</ref> ({{lang-be-trans|Padborje}}, {{lang-ru|Подборье}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Пярэжырскі сельсавет|Пярэжырскага сельсавета]]. Месціцца за 38 км на паўночны захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 30 км ад [[Мінск]]а. == Гісторыя == Населены пункт заснаваны як [[пасёлак]] у 1920-я гады ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. Да 20 студзеня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад [[Навапольскі сельсавет|Навапольскага сельсавета]] [[Рудзенскі раён|Рудзенскага раёна]], пасля скасавання якога перададзена ў склад [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкага раёна]]<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР Аб ліквідаванні некаторых раёнаў Беларускай ССР ад 20 студзеня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 2.</ref>. 1 красавіка 1960 года ўключана ў склад [[Пярэжырскі сельсавет|Пярэжырскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 1 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 10.</ref>. Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Узлянскі сельсавет|Узлянскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1999 год — 9 жыхароў * 2002 год — 1 гаспадарка, 2 жыхары * 2010 год — 5 жыхароў * 2012 год — 1 гаспадарка, 1 жыхар * 2019 год — 2 жыхары<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-09-20}}</ref> == Спіс вуліц == * Народная вуліца<ref>{{cite web|url = http://gzk.nca.by/ca19bf6144bd08fb2f7def7e80b0c46c.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21285%26setstreet%3D%26rand%3D0.5302304776080227|title = Спіс вуліц і іншых элементаў ўнутранага адраса|publisher = Нацыянальнае кадастравае агенцтва Рэспублікі Беларусь}}{{Недаступная спасылка}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Падбор’е|165}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Пярэжырскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Пярэжырскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] rlvci3cqd6ey9ybvf7o8t4jaj2pifxd 0 283365 5122265 5075390 2026-04-06T09:30:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122265 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Пяскі}} {{значэнні|Спасылка=Альхоўка}} {{значэнні|Спасылка=Альхова}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Пяскі |выява = Н9342,_Пески_(Ольховка).jpg |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Пярэжырскі }} '''Пяскі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Альхоўка''', '''Пя́скі'''</ref>, таксама вядомыя як '''Альхо́ўка'''<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26}}</ref> ({{lang-be-trans|Piaski, Aĺchoŭka}}, {{lang-ru|Пески, Ольховка}}; да 1920-х гг. — маёнтак '''Альхо́ва''') — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Пярэжырскі сельсавет|Пярэжырскага сельсавета]]. Месціцца за 31 км на паўночны захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 46 км ад [[Мінск]]а, 8 км ад чыгуначнай станцыі [[Рудзенск (станцыя)|Рудзенск]] на лініі Мінск—Асіповічы, каля ракі [[Вуж (рака)|Вушанка]] (прыток [[Пціч (рака)|Пцічы]]). == Гісторыя == === Ранняя гісторыя === У XVIII стагоддзі [[Слабада (паселішча)|слабодка]] ў [[Менскі павет|Менскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1744 годзе 5 двароў, 18 жыхароў мужчынскага полу, уласнасць [[С. Кернажыцкі|С. Кернажыцкага]], потым Ярушэўскага. [[Файл:Maciej Dijakiewicz, Uzliany. Мацей Дыякевіч, Узляны.jpg|200px|міні|злева|Магіла [[Мацей Дыякевіч|Мацея Дыякевіча]] (1803/1804—1880), уладальніка Альхова ў другой палове XIX стагоддзя, мужа Браніславы з Шышкаў. [[Узляны|Узлянскія]] могілкі]] У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1800 годзе вёска ў [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], уласнасць А. Шышкі, належала да маёнтка [[Варонічы (Пухавіцкі раён)|Варонічы]]. У 1858 годзе вёска ў [[Маёнтак|маёнтку]] Альхова, уласнасць [[Мацей Дыякевіч|Мацея Дыякевіча]], да якога перайшла праз [[Вена (права)|вена]] ад Браніславы з Шышкаў{{Sfn|SgKP|1886|s=448}}. Пасля 1861 года ў [[Цітвянская воласць|Цітвянскай воласці]] Ігуменскага павета. 22 лютага (12 сакавіка) 1877 года ў маёнтку Альхове памёр культурны дзеяч [[Міхал Богуш-Шышка|Міхал Богуш Шышка]], пахаваны на мясцовых могілках каля [[Узляны|Узлянаў]]{{Sfn|SgKP|1886|s=448}}. Станам на 1877 год уладальнікам маёнтка быў [[стацкі саветнік]] Мацвей Казіміраў Дыякевіч, 533 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяціны]] зямлі{{Sfn|Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1876 годъ|1877|с=49}}. У 1889 годзе маёнткам Альхова валодаў дваранін рыма-каталіцкага веравызнання Іван Мацвеевіч Дыякевіч, было 582 дзесяціны{{Sfn|Памяць|2003|с=83}}. У 1890 годзе адкрыта школа граматы, якая ў 1912 годзе стала 1-класным [[Народныя вучылішчы|народным вучылішчам]]. У 1897 годзе ёсць [[хлебазапасны магазін]], капліца на могілках. У 1913 годзе маёнткам валодаў Аляксандр Дыякевіч, 568 дзесяцін{{Sfn|Nad Świsłoczą|1914|s=99}}. === Найноўшы час === З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] воласць абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Маёнтак [[Нацыяналізацыя|нацыяналізаваны]], створаны [[пасёлак]] Альхоўка. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. Да 20 студзеня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад [[Навапольскі сельсавет|Навапольскага сельсавета]] [[Рудзенскі раён|Рудзенскага раёна]], пасля скасавання якога перададзена ў склад [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкага раёна]]<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР Аб ліквідаванні некаторых раёнаў Беларускай ССР ад 20 студзеня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 2.</ref>. 1 красавіка 1960 года ўключана ў склад [[Пярэжырскі сельсавет|Пярэжырскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 1 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 10.</ref>. У 1968 годзе да Пяскоў была далучаная вёска [[Альхоўка (Пухавіцкі раён)|Альхоўка]]. У наш час Пяскамі пераважна завецца гістарычная Альхоўка, а гістарычныя Пяскі (ля ўпадзення Вушанкі ў Пціч) адміністрацыйна падпарадкаваныя вёсцы [[Шалягі (Пухавіцкі раён)|Шалягі]], на вуліцы Паднёвыя Пяскі. Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Узлянскі сельсавет|Узлянскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. [[Файл:Пески_(Ольховка),_вид_с_Н9342.jpg|міні|злева|Выгляд з шашы Н9342]] == Насельніцтва == * 1744 год — 5 двароў, 18 жыхароў мужчынскага полу * 1800 год — 6 двароў, 37 жыхароў * 1897 год — 35 двароў, 242 жыхары * 1917 год — 24 двары, 150 жыхароў * 1960 год — 63 жыхары * 1999 год — 25 жыхароў * 2002 год — 11 двароў, 21 жыхар * 2010 год — 26 жыхар * 2012 год — 8 гаспадарак, 19 жыхароў * 2019 год — 15 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26}}</ref> == Вядомыя выхадцы == * [[Мікалай Іосіфавіч Хадыка]] — народны музыкант, майстар-рэстаўратар народных музычных інструментаў. == Спіс вуліц == * Дарожная вуліца * Дружны завулак * Надзеі вуліца * Надзеі завулак<ref>{{cite web|url = http://gzk.nca.by/9fcbe0e156ae67eab183dae52bab5d16.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21283%26setstreet%3D%26rand%3D0.8970158368418724|title = Спіс вуліц і іншых элементаў ўнутранага адраса|publisher = Нацыянальнае кадастравае агенцтва Рэспублікі Беларусь}}{{Недаступная спасылка}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Пяскі|173}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|7|447|Olchów|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}} * {{кніга|аўтар = [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A]].|частка = Piaski|загаловак = Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Tom Tom VIII: Perepiatycha — Pożajście|арыгінал = |спасылка = http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VIII/52|адказны = |выданне = |месца = Warszawa|выдавецтва = |год = 1887|том = |старонкі = 52|старонак = 960|ref=Jelski A.}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1876 годъ|арыгінал = |спасылка = |адказны = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Типографія Губернскаго Правленія|год = 1877|том = |старонкі = |старонак = 187|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1876 годъ}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи [за 1888 год]|арыгінал = |спасылка = https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/46/Списокъ_Землевладѣльцевъ_Минской_Губерніи_за_1888_год.pdf|адказны = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Минская Губернская Типографія|год = 1889|том = |старонкі = |старонак = 419|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год}} * {{кніга|аўтар = |частка = Spis ziemian mińskich, posiadających 100 i więcej dziesięcin ziemi|загаловак = Nad Świsłoczą : kalendarz miński informacyjny na rok 1914|арыгінал = |спасылка = https://polona.pl/preview/f2a6669f-c208-41f0-a262-d48acb2e63e3|адказны = pod redakcją W. Dworzaczka|выданне = |месца = Wilno|выдавецтва = Znicz|год = 1914|том = |старонкі = |alleseiten = 130|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Nad Świsłoczą}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Пярэжырскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Пярэжырскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] 3bsbs0i04e4ea861hsbwo8z4fkg2vjh 0 283366 5122276 5095915 2026-04-06T09:32:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122276 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Таварскія |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Tavarskija.JPG |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Навапольскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243018101 }} '''Тава́рскія'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Tavarskija}}, {{lang-ru|Товарские}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навапольскі сельсавет|Навапольскага сельсавета]]. Месціцца за 41 км на паўночны захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 43 км ад [[Мінск]]а<ref name="энцык">{{Крыніцы/ГВБ|8-4|Таварскія|187}}</ref>. == Геаграфія == Месціцца за 1,9 км на паўднёвы захад ад [[Азярычына]], 1,5 км на поўнач ад вёскі Кічка (Кічкі, цяпер вуліца ў межах вёскі [[Ленінскі (Пухавіцкі раён)|Ленінскі]]), 1,6 км на поўнач ад [[Крыстампалле|Крыстампалля]]. У пачатку вёскі, ва ўсходняй частцы, месціцца балота Камяное. На поўдні ад вёскі поле Калюга, на паўночным захадзе [[Урочышча|ўрочышча]] Лядцо, на захадзе паша Ля Таварскіх, на поўначы поле Пагноі, на паўночным ўсходзе паша Гаць{{Sfn|Слаўнае сяло Азярычына|2019|с=336—337}}. == Гісторыя == [[Файл:Tavarskija. Таварскія (1867).jpg|міні|злева|Урочышчы Таварскія, Камяное і Ласіная Гара на плане Азярычына 1867 года. Урочышча Таварскія пазначана на поўдзень ад цяперашняй вёскі.]] Поле Таварскія ўпамінаецца ў інвентары Азярычына 1701 года{{Sfn|Слаўнае сяло Азярычына|2019|с=339}}. Таксама [[Урочышча|ўрочышча]] Таварскія пазначана на плане Азярычына 1867 года. Населены пункт заснаваны як [[пасёлак]] у 1920-я гады ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]], месца рассялення жыхароў [[Азярычына]]{{Sfn|Слаўнае сяло Азярычына|2019|с=339}}. Да [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў Таварскіх быў 41 дом, 167 жыхароў. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У ваколіцах вёскі дзейнічала савецкая [[партызанская брыгада «Беларусь»]]. У 1943 годзе ў часе нямецкай карнай аперацыі спаленыя ўсе дамы, забітыя 9 чалавек<ref>[http://db.narb.by/search/4693 Беларускія вёскі, знішчаныя ў гады Вялікай Айчыннай вайны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306080812/http://db.narb.by/search/4693 |date=6 сакавіка 2016 }}//db.narb.by {{ref-ru}}</ref>. Пасля вайны пасёлак быў адноўлены. У 1960 годзе пасёлак у [[Цітвянскі сельсавет|Цітвянскім сельсавеце]], з 31 сакавіка 1977 года пасёлак ва [[Узлянскі сельсавет|Узлянскім сельсавеце]], у [[калгас]]е «Перамога»<ref name="энцык" />. Пасля скасавання Узлянскага сельсавета 28 траўня 2013 года ўключаная ў [[Навапольскі сельсавет]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }} {{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1941 год — 41 дом, 167 жыхароў * 1960 год — 172 жыхары * 1999 год — 41 жыхар * 2002 год — 31 жыхар, 20 гаспадарак * 2007 год — 22 жыхары, 13 гаспадарак * 2010 год — 21 жыхар * 2012 год — 14 жыхароў * 2019 год — 12 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26}}</ref> == Спіс вуліц == * Сонечная вуліца * Ціхі завулак<ref>{{cite web|url = http://gzk.nca.by/4f4895771932785bf877a7b2b46e1248.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21286%26setstreet%3D%26rand%3D0.6311376867181979|title = Спіс вуліц і іншых элементаў ўнутранага адраса|publisher = Нацыянальнае кадастравае агенцтва Рэспублікі Беларусь}}{{Недаступная спасылка}}</ref> == Панарама == {{Панарама|Tavarskija, panarama.jpg|1200px|Панарама вёскі}} == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Таварскія|187}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{кніга|аўтар = [[Зміцер Санько|Санько З]]., Санько Ю.|частка = |загаловак = Слаўнае сяло Азярычына: Свет нашых продкаў|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = [[Тэхналогія (выдавецтва)|Тэхналогія]]|год = 2019|том = |старонкі = |старонак = 352|серыя = |isbn = 978-985-458-302-0|тыраж = |ref = Слаўнае сяло Азярычына}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навапольскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Навапольскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] s14ewf0k4njrvnajfv5khv3tyxnwu4i 0 283367 5122279 5055658 2026-04-06T09:32:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122279 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Узляны |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Пярэжырскі |першае згадванне = 1582 г. |ранейшыя імёны = Паляны, Вузляны }} '''Узля́ны'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Вузля́ны'''</ref> ({{lang-be-trans|Uzliany}}; часта '''Вузля́ны'''{{Sfn|Памяць|2003|с=692}}, раней таксама '''Паля́ны''') — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], на левым беразе ракі [[Вуж (рака)|Вушанка]]. Уваходзіць у склад [[Пярэжырскі сельсавет|Пярэжырскага сельсавета]]. Месціцца за 35 км на паўночны захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 6 км ад [[Чыгуначная станцыя|чыгуначнага]] [[Седча (прыпыначны пункт)|прыпынку Седча]] на лініі [[Мінск]] — [[Асіповічы]]. == Назва == [[Файл:Vuzliany (1).jpg|міні|злева|Узляны.]] Паселішча стаіць на рацэ Вуж (Вужанка, Вушанка), назва паходзіць ад яе. Часам паселішча называлі Ужляны<ref name="atlas">{{Крыніцы/ВГАБ|1к}} С. 200.</ref>. Паводле географа [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|Вадзіма Жучкевіча]], тапонім Узляны мае балцкае паходжанне і адпавядае [[Літоўская мова|літоўскаму]] ''uzlos'' — гаць, насціл з жэрдак на гразкай дарозе<ref>{{Крыніцы/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі|к}} С. 383.</ref>. == Геаграфія і экалогія == Знаходзіцца на паўночна-заходнім ускрайку [[Пухавіцкая раўніна|Пухавіцкай раўніны]] на яе мяжы з [[Мінскае ўзвышша|Мінскім узвышшам]]. Па ўсходзе тэрыторыя населенага пункту абмежаваная меліяраванай нізінай уздоўж ракі [[Вуж (рака)|Вушанка]], па поўначы і паўднёвым захадзе ― раней забалочанымі нізінамі з меліярацыйнымі каналамі. На паўднёвым захадзе дамінуючыя вышыні да 180 ― 190 м з гарой Селішчы (196&nbsp;м) ва ўрочышчы Цагельня. На поўдні ― былая забалочаная нізіна, на якой да 1990-х гадоў вялася торфараспрацоўка. На месцы ранейшай здабычы торфу праведзена рэкультывацыя кар’ера з яго абвадненнем. У выніку ў непасрэднай блізкасці ад вёскі на паўднёвым кірунку ад вуліцы Дамавая ўтвораны разліў «Узляны-Маліннікі» ці Узлянскі разліў плошчай 145 га, які з’яўляецца трэцім паводле велічыні вадаёмам Пухавіцкага раёна і адным з аб’ектаў, які, дзякуючы сваёй фаўне, карыстаецца папулярнасцю сярод рыбаловаў і паляўнічых. На паўднева-ўсходнім ускрайку вёскі знаходзіцца копанка Узляны з абсталяваным пляжам, якая амаль штогод уключаецца ў пералік паверхневых водных аб’ектаў, якія выкарыстоўваюцца для адпачынку<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://gorka.by/ne-znaya-brodu-ne-sujsya-v-vodu-neskolko-prostyx-rekomendacij-lyubitelyam-otdoxnut-vblizi-vodoemov/|title=«Не зная броду, не суйся в воду»: несколько простых рекомендаций любителям отдохнуть вблизи водоемов — Пухавiцкiя навiны. Пуховичские новости. Марьина Горка. Новости Марьиной Горки|date=2021-05-04|access-date=2024-09-26|archive-date=29 мая 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529132647/http://www.gorka.by/ne-znaya-brodu-ne-sujsya-v-vodu-neskolko-prostyx-rekomendacij-lyubitelyam-otdoxnut-vblizi-vodoemov/|url-status=dead}}</ref>. На ўсход ад вёскі па правым беразе ракі Вушанка раней размяшчаўся кар’ер для здабычы пяску і пясочна-гравійнай сумесі, які быў рэкультываваны з высадкай на яго месцы хвойных дрэваў. Разам з суседні лесам Барок былы кар’ер уключаны ў паляўніча-гаспадарчую зону<ref>{{Cite web|url=https://rgooboor.by/f/puhovichskaya_2020-1.jpg|title=БООР|website=rgooboor.by|access-date=2024-09-26}}</ref>. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === У 1-й палове XV стагоддзя Узляны ўваходзілі ў склад [[Бакштанская воласць|Бакштанскай воласці]], якая належала заможнаму магнацкаму роду [[Кезгайлы|Кезгайлаў]]. У 1447 годзе частка гэтых уладанняў з [[Чэрвень (горад)|Ігуменам]] і 2000 жыхарамі воласці, а таксама з Узлянамі і суседнімі [[Азярычына]]м, [[Пярэжыр]]амі, [[Лешніца (Пухавіцкі раён)|Лешніцай]] і [[Такарня]]й, перададзена [[Віленскае біскупства|Віленскаму біскупству]]<ref>''Jelski A.'' Ozieryczyn. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. T. VII. — Warszawa, 1892. — С. 788.</ref>. У афіцыйных дакументах Узляны ўпершыню ўпамінаюцца ў 1582 годзе, тады яны адносіліся да маёнтка Пярэжыр, уваходзілі ў склад [[Менскі павет|Менскага павета]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref name="atlas" />. Не пазней за другую палову XVII стагоддзя ва Узлянах утварылася [[Яўрэі ў Беларусі|яўрэйская]] супольнасць, тады паселішча было падзелена на мястэчка Узляны з пераважна яўрэйскім насельніцтвам і вёску Паляны з [[Хрысціянства|хрысціянскім]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://club.berkovich-zametki.com/?p=54226|title=Леонид Смиловицкий: По следам еврейских кладбищ Беларуси. Узляны — Мастерская|date=2020-03-05|access-date=2024-11-02}}</ref>. У 1-м дзесяцігоддзі XVIII стагоддзя ўзлянскай яўрэйскай супольнасцю пабудавана драўляная сінагога<ref>Wooden Synagogues of Poland in the 17th and 18th Century. Uzlyany (англ.). ''WE REMEMBER! SHALOM!'' (1 марта 2003).</ref>, асаблівасцю якой быў выраблены рэзчыкам па дрэве Баерам Бен Ісраэлем Арон-ха-Кодэш, дзе захоўвалася Тора супольнасці<ref name=":0" />. У 1771 годзе біскуп віленскі [[Ігнацы Якуб Масальскі]] аддзяліў Узляны ад парафіі [[Пярэжыр]]скай, фундаваў тут [[Уніяцтва|уніяцкую]] царкву Покрыва Багародзіцы, святаром быў Тэадор Дылеўскі{{Sfn|SgKP|1892|s=869}}. === Пад уладай Расійскай імперыі === [[Файл:Uzliany, vioska. Узляны, вёска (1866).jpg|міні|злева|План вёскі Узляны, 1866 г.]] У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Расійскія ўлады адабралі маёнтак у віленскага біскупства і [[Падараванні сялян|падаравалі яго]] ў 1795 годзе генералу-паручніку Пятру Аляксеевічу Ісленьеву. Пётр Ісленьеў атрымаў мястэчка Паляны (альтэрнатыўная назва Узляны) з некалькімі вёскамі і 1200 падданых мужчынскага полу{{Sfn|SgKP|1892|s=869}}. Генерал тут не жыў і ў 1803 годзе саступіў маёмасць генералу войск польскіх Адаму Длускаму. Апошні ў 1805 годзе перадаў Узляны Паўлу Сакеру, які быў родам з [[Курляндыя|Курляндыі]]. У 1829 годзе ў Міхала, сына Паўла Сакера, маёнтак набыў Ежы Стрэнкоўскі. У 1840 годзе ўдава Катарына Стрэнкоўская падзяліла Узляны паміж сваімі дочкамі — Зузанай, жонкай [[Ян Лапа|Яна Лапы]], і Юліяй, жонкай Багуслава Копця герба «[[Любіч (герб)|Любіч]]». Копцям дасталіся Узляны, а другая палова, названая ў [[Зузанполь (Пухавіцкі раён)|Зузанполем]] (у гонар Зузаны Лапы з Стрэнкоўскіх) ад пабудаванага фальварка, належала Лапам{{Sfn|SgKP|1892|s=869}}. Пазней маёнтак Узляны перайшоў сыну Багуслава і Юліі, Аляксандру Копцю, жонкай якога была Філіпіна з Дыякевічаў. Пасля 1861 года ў [[Пярэжырская воласць|Пярэжырскай воласці]] Ігуменскага павета. У гэты ж час каля 200 яўрэяў «аселі» ў гэтай мясцовасці. Займаліся яны пераважна рознічным гандлем, бо мястэчка атрымала прывілей на нядзельны торг{{Sfn|SgKP|1892|s=869}}. У сярэдзіне XIX стагоддзя рабінам ва Узлянах быў Шалом Штылбанс, адзін з найбольш шанаваных іўдзейскіх святароў, які меў афіцыйны тытул «гаон»<ref name=":0" />. Пасля яго смерці ў 1870 годзе іўдзейскую супольнасць узначаліў яго сын Пінхас Штылбанс (1848―?). У 1886 годзе ёсць праваслаўная царква, у мястэчку вінакурны завод, яўрэйская малітоўная школа. У 1889 годзе ўладальніцай маёнтка Узляны была Філіпіна Мацвееўна Копець, было 300 дзесяцін зямлі; маёнткам [[Зузанполь (Пухавіцкі раён)|Сузанполь (Зузанполе)]] валодаў Міхал Паўлавіч Трафімаў, ганаровы грамадзянін, праваслаўны, было 200 дзесяцін зямлі<ref>Список землевладельцев Минской губернии, Мн., 1889</ref>. Пасля Філіпіны Копець маёнткам Узляны валодаў яе сын Артур, капітан гвардыі, потым дачка Эвеліна{{Sfn|SgKP|1892|s=869}}. У 1897 годзе ў вёсцы былі 2 [[Хлебазапасны магазін|хлебазапасныя магазіны]]; таксама было сяло, другая вёска і маёнтак. У 1898 годзе пабудаваная новая (драўляная) Пакроўская царква. У 1903 годзе адкрытая царкоўна-прыходская школа<ref name="vioski">{{Крыніцы/ГВБ|8-4|Узляны|190}}</ref>. У 1909 годзе ў мястэчку была праваслаўная царква, сінагога, паштова-тэлеграфнае аддзяленне, праводзіліся штотыднёвыя таржкі. У 1914 годзе ва Узлянах дзейнічала Дзяржаўная ашчадная каса № 117 пры Мінскім аддзяленні Дзяржаўнага банка. === Найноўшы час === [[Файл:Uzliany (3).jpg|міні|Помнік загінулым яўрэям.]] З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Створана працоўная школа 1-й ступені, у якой у 1922 годзе вучылася каля 70 дзяцей, працавалі 2 настаўнікі. 3 20 жніўня 1924 года цэнтр [[Узлянскі сельсавет|Узлянскага сельсавета]] [[Самахвалавіцкі раён|Самахвалавіцкага раёна]] [[Менская акруга|Менскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930 года); з 18 студзеня 1931 года ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім]], з 12 лютага 1935 года ў [[Рудзенскі раён|Рудзенскім]], з 6 ліпеня 1935 года ў [[Смілавіцкі раён|Смілавіцкім]], з 11 лютага 1938 года ў Рудзенскім раёнах<ref name="vioski" />. У пачатку 1930-х гадоў праведзена прымусовая [[калектывізацыя]]. У 1933 годзе былі [[калгас]]ы імя Сталіна і імя Леніна, 2 млыны, шавецкая майстэрня, 2 кузні. З 20 лютага 1938 года ў [[Мінская вобласць|Менскай вобласці]]<ref name="vioski" />. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з 28 чэрвеня 1941 года была акупавана войскамі [[Трэці рэйх|Германіі]]. 8 кастрычніка 1941 года нямецкая адміністрацыя здзейсніла забойства 375 мірных жыхароў — яўрэяў, якія жылі ва Узлянах. Дзейнічала антыфашысцкае падполле, у ваколіцах вёскі — савецкая [[партызанская брыгада «Беларусь»]]. 4 ліпеня 1944 года пры савецкім вызваленні раёна каля вёскі ў баі адзначыліся салдаты 5-й батарэі 220-га знішчальна-супрацьтанкавага артылерыйскага палка 48-й арміі пад камандаваннем гвардыі капітана [[Антон Канстанцінавіч Леанцюк|Антона Леанцюка]], якія, паводле савецкай гістарыяграфіі, з узводам прыдадзеных танкаў у ходзе 3-гадзіннага бою адбілі 6 варожых атак, забілі больш за 600 салдат і афіцэраў, 2 самаходна-артылерыйскія ўстаноўкі, 4 мінамёты, 9 аўтамашын і бронетранспарцёраў, 6 кулямётаў. Антону Леанцюку, гвардыі сяржантам Дзмітрыю Чапусаву, [[Афанасій Рыгоравіч Чарняк|Афанасію Чарняку]], {{нп5|Яфрэм Рыгоравіч Курачкін|Яфрэму Курачкіну|d|Q15207244}} і гвардыі малодшаму сяржанту [[Васіль Фёдаравіч Токараў|Васілю Токараву]] (пасмяротна) прысвоена званне [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]]<ref name="vioski" />. З 8 красавіка 1957 года ў [[Навапольскі сельсавет|Навапольскім сельсавеце]] Рудзенскага раёна<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 красавіка 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 5.</ref>. З 20 студзеня 1960 года ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]]<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР Аб ліквідаванні некаторых раёнаў Беларускай ССР ад 20 студзеня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 2.</ref>, з 1 красавіка 1960 года ў [[Пярэжырскі сельсавет|Пярэжырскім сельсавеце]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 1 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 10.</ref>. У 1968 годзе да Узлян была далучана вёска Паляны{{Sfn|Памяць|2003|с=25}}. У 1970 годзе цэнтр калгаса імя Куйбышава<ref name="vioski"/>. У 1980-х гадах і пазней дзейнічалі базавая школа, дзіцячы яслі-сад, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі, ашчадная каса, дом культуры з музеем, магазін раённага спажывецкага таварыства і комплексны пункт бытавога абслугоўвання<ref name="vioski" />. Мясцовая сельскагаспадарчая вытворчасць ажыццяўляецца калгасам (з 2003 года ― калгасам-камбінатам) «Барацьба» з цэнтрам у [[Зазерка|Зазерцы]], пераўтвораным у 2010 годзе ў ААТ «Зазерка»<ref>''Кацярына Вернікоўская.'' ААТ «Зазерка» адзначае 90-гадовы юбілей. ''Пухавіцкія навіны'' (20 марта 2020).</ref>. З 2005 года ва Узлянах зарэгістравана і функцыянуе ТАА «Ліцейны двор», якое займаецца вытворчасцю мастацкіх кампазіцый з каляровых і чорных металаў. Да 28 мая 2013 года вёска была цэнтрам [[Узлянскі сельсавет|Узлянскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }} {{Ref-ru}}</ref>. У 2000-х ― 2010-х гадах у вёсцы спыніў сваю работу шэраг устаноў. У 2016 годзе адбылося закрыццё дзіцячага сада і школы, адукацыйныя паслугі насельніцтву аказваюцца на базе дзяржаўнай установы адукацыі «[[Грэбенская базавая школа]]». У 2020 годзе двухпавярховы цагляны будынак узлянскай базавай школы прададзены на аўкцыёне<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://belta.by/regions/view/zdanie-byvshej-shkoly-prodano-na-auktsione-v-puhovichskom-rajone-399322-2020/|title=Здание бывшей школы продано на аукционе в Пуховичском районе|website=belta.by|date=2020-07-20|access-date=2024-09-26}}</ref>. <center><gallery caption="Старыя выявы мястэчка" widths="215" heights="180" perrow="4"> Synahoha ŭ Vuźlanach.jpg|Сінагога ва Узлянах, малюнак канца XIX ст. Synahoha ŭ Vuźlanach 2.jpg|Інтэр’ер сінагогі Vuźlanskaja synagoga. Вузьлянская сынагога (1901-17) (2).jpg|Інтэр’ер сінагогі Vuźlanskaja synagoga. Вузьлянская сынагога (1901-17).jpg|Інтэр’ер сінагогі </gallery></center> == Насельніцтва == * 1800 год — вёска, 62 двары, 532 жыхары; мястэчка, 15 двароў, 87 жыхароў * 1886 год — 73 двары, 624 жыхары * 1897 год — мястэчка, 135 двароў, 805 жыхароў; сяло, 76 двароў, 570 жыхароў; вёска, 75 двароў, 562 жыхары; маёнтак, 3 двары, 67 жыхароў * 1908 год — вёска, 75 двароў, 502 жыхары; другая вёска, 76 двароў, 570 жыхароў; мястэчка, 105 двароў, 867 жыхароў; маёнтак, 3 двары, 67 жыхароў * 1917 год{{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=103}} — мястэчка, 102 двары, 690 жыхароў (89 [[Беларусы|беларусаў]], 12 [[Палякі|палякаў]], 589 [[Яўрэі|яўрэяў]]); сяло, 78 двароў, 438 жыхароў (434 беларусы, 4 «іншай нацыянальнасці» — не беларусы, палякі, яўрэі ці ўкраінцы); вёска, 103 двары, 521 жыхар (515 беларусаў, 6 палякаў); маёнтак, 39 жыхароў (34 беларусы, 5 палякаў) * 1960 год — 120 жыхароў * 1970 год — 166 двароў, 447 жыхароў * 1999 год — 436 жыхароў * 2002 год — 151 двор, 399 жыхароў * 2009 год — 375 жыхароў * 2019 год — 321 жыхар<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-09-26}}</ref> == Славутасці == [[Файл:Michal Bohuš-Šyška (Michał Bohusz Szyszko), Uzliany. Міхал Богуш-Шышка, Узляны (2024).jpg|міні|Магіла Міхала Богуша-Шышкі, 2024 г.]] * Магіла [[Міхал Богуш-Шышка|Міхала Богуша-Шышкі]] (1811, [[Варонічы (Пухавіцкі раён)|Варонічы]] — 1877, [[Пяскі (Пярэжырскі сельсавет)|Альхова]]), культурнага дзеяча, архівіста, перакладчыка, гісторыка і лінгвіста. * Помнік загінулым яўрэям * Яўрэйскія могілкі * [[Брацкая магіла (Узляны)|Брацкая магіла савецкіх войнаў і партызан]] (1941—1944 гады) * Помнік на месцы бою воінаў-артылерыстаў 4 ліпеня 1944 года <gallery caption="Яўрэйскія могілкі" widths="215" heights="180" perrow="3"> Uzliany (6).jpg| Uzliany (11).jpg| Uzliany (10).jpg| </gallery> === Страчаная спадчына === * [[Сінагога (Узляны)|Сінагога]] (XVIII ст. —XX?) * [[Царква Пакрова Прасвятой Багародзіцы (Узляны)|Царква Покрыва Прасвятой Багародзіцы]] (1880) == Вядомыя асобы == * [[Давід Сарноў]] (1891—1971) — амерыканскі сувязіст і бізнесмен, адзін з заснавальнікаў радыё і тэлевяшчання ў ЗША. * [[Юджын Лаянс]] (1898—1985) — амерыканскі журналіст і пісьменнік, стрыечны брат Давіда Сарнова. * [[Міхаіл Львовіч Гебелеў|Міхаіл Гебелеў]] (1905—1942) — кіраўнік падполля ў [[Мінскае гета|Мінскім гета]]. * [[Васіль Сцяпанавіч Барташэвіч|Васіль Барташэвіч]] (1915—2009) — жывапісец. * [[Давід Яўхімавіч Гершановіч|Давід Гершановіч]] (1920—2007) — доктар геолага-мінералагічных навук. * [[Соф’я Купрыянаўна Наркевіч|Соф’я Наркевіч]], дзяв. Паўловіч (1928—2009) — свінарка калгаса імя Куйбышава, Герой Сацыялістычнай Працы (1966), дэпутатка Вярхоўнага Савета БССР. * Дзмітрый Плышэўскі (?—1937) — святар, у 1999 годзе як святамучанік прылічаны Беларускім экзархатам Рускай праваслаўнай царквы да мясцовашанаваных святых, уключаны ў спіс навамучанікаў i спаведнікаў Расійскіх. Пасля [[Кастрычніцкая рэвалюцыя на Беларусі|Кастрычніцкай рэвалюцыі]] 1917 года быў прызначаны святаром у Палянскую (Узлянскую) царкву Покрыва Прасвятой Багародзіцы, падчас узмацнення антырэлігійнай палітыкі быў упершыню арыштаваны ў 1930 годзе ва Узлянах, а пасля закрыцця храма і пераводу ў Смалявічы арыштаваны ў верасні 1937 года i рэпрэсаваны за «контррэвалюцыйную дзейнасць». == Спіс вуліц == [[Файл:Uzliany (19).jpg|міні|Цэнтральная вуліца.]] * Давіда Сарнова вуліца * Дамавая вуліца * Новы завулак * Палявая вуліца * Садовая вуліца * Цэнтральная вуліца<ref>{{cite web|url = http://gzk.nca.by/1df87ed1763d472782a1d67d02621cd2.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21287%26setstreet%3D%26rand%3D0.9233759280521243|title = Спіс вуліц і іншых элементаў ўнутранага адраса|publisher = Нацыянальнае кадастравае агенцтва Рэспублікі Беларусь|accessdate = 12 лютага 2020|archiveurl = https://web.archive.org/web/20210411062432/http://gzk.nca.by/1df87ed1763d472782a1d67d02621cd2.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21287%26setstreet%3D%26rand%3D0.9233759280521243|archivedate = 11 красавіка 2021|url-status = dead}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Узляны|190}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|12|868|Uźlany|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|14|678|Zuzanpol|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|арыгінал = |спасылка = https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000200_000018_RU_NLR_A1SV_116287&name=%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%20%D0%91%D0%A1%D0%A1%D0%A0%20%D0%B1.%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B8&doc_type=pdf|адказны = Центральное Статистическое Бюро Б.С.С.Р.|выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Белтрестпечать|год = 1924|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Пярэжырскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Пярэжырскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Узляны| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства]] pz4u9qoqb2dv53xziq7rhzpfg37ler3 0 283368 5122281 4847198 2026-04-06T09:33:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122281 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Ушанка |выява = Ušanka_(02).jpg |подпіс = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Пярэжырскі }} '''Уша́нка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Вуша́нка'''</ref> ({{lang-be-trans|Ušanka}}, таксама '''Вуша́нка''') — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], на рацэ [[Вуж (рака)|Вушанка]]. Уваходзіць у склад [[Пярэжырскі сельсавет|Пярэжырскага сельсавета]]. Месціцца за 32 км на паўночны захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 47 км ад [[Мінск]]а, 9 км ад чыгуначнай станцыі [[Рудзенск]] на лініі Мінск—Асіповічы. == Гісторыя == У 1593 годзе Ушанка адносілася да маёнтка [[Зазер’е (Пухавіцкі раён)|Зазер’е]], уласнасць [[Слушкі|Служкаў]], у складзе [[Менскі павет|Менскага павета]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref name="atlas1">{{Крыніцы/ВГАБ|1к}} С.239.</ref>. У канцы XVIII стагоддзя ўладанне [[Быкоўскія (род)|Быкоўскіх]]<ref name="atlas">{{Крыніцы/ВГАБ|2к}} С.199.</ref>. У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У XIX стагоддзі ўладанне [[Ваньковічы|Ваньковічаў]]. Пасля 1861 года ў [[Пярэжырская воласць|Пярэжырскай воласці]] Ігуменскага павета. У другой палове XIX стагоддзе сустракаюцца варыянты назвы Ужанка і Ушонка{{Sfn|SgKP|1892|с=871}}. Паводле перапісу 1897 года [[фальварак]]. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. Да 20 студзеня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад [[Навапольскі сельсавет|Навапольскага сельсавета]] [[Рудзенскі раён|Рудзенскага раёна]], пасля скасавання якога перададзена ў склад [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкага раёна]]<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР Аб ліквідаванні некаторых раёнаў Беларускай ССР ад 20 студзеня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 2.</ref>. 1 красавіка 1960 года ўключана ў склад [[Пярэжырскі сельсавет|Пярэжырскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 1 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 10.</ref>. Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Узлянскі сельсавет|Узлянскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1897 — 8 жыхароў * 1908 — 3 двары, 31 жыхар * 1917 — 44 жыхары * 1966 — 76 жыхароў * 1999 — 30 жыхар * 2002 — 13 двароў, 25 жыхароў * 2010 — 18 жыхароў * 2012 — 8 гаспадарак, 12 жыхароў * 2019 — 10 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-09-28}}</ref> == Спіс вуліц == * Глыбоцкі завулак * Лясная вуліца * Музыкальная вуліца * Палявая вуліца<ref>{{cite web|url = http://gzk.nca.by/bbbe7cc41bf683c53d9d6e6d30ed1ce3.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21288%26setstreet%3D%26rand%3D0.818015106777934|title = Спіс вуліц і іншых элементаў ўнутранага адраса|publisher = Нацыянальнае кадастравае агенцтва Рэспублікі Беларусь}}{{Недаступная спасылка}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Ушанка|191}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|12|871|Użanka|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Пярэжырскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Пярэжырскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] b207pcvmfqw5jqj2z0ipcw6qpo3p9k9 0 283429 5122141 5113878 2026-04-06T08:26:05Z Peisatai 111348 /* Назва */ татарскія адсылкі без сувязі з татарскімі перасяленцамі ў гэтай мясцовасці не маюць вагі, гэта як новазеландскія мовы прыцягваць. 5122141 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Ушаловічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 04|lat_sec = 31 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 30|lon_sec = 39 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Слуцкі |сельсавет = Бокшыцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243015141 }} '''Ушало́вічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Ušalovičy}}, {{lang-ru|Ушаловичи}}) — [[вёска]] ў [[Слуцкі раён|Слуцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Бокшыцкі сельсавет|Бокшыцкага сельсавета]]. == Назва == На думку беларускага савецкага географа [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|В. Жучкевіча]], назвы вёсак Ушалы, Ушаловічы ўтвораны ад прозвішчаў Ушал, Ушаловіч<ref>В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 387.</ref>. Фіксавалася старое літоўскае прозвішча Ушаль, было падвіленскае Ушаловіч<ref>https://familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSM1-F9RG-T?i=454</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS9S-G3Y6-M?i=488&cat=1566392</ref>. Ёсць латышскае ''Ušals''<ref>https://uzvardi.lv/surname/613343</ref>. == Вядомыя асобы == * [[Міхась Лазарук]] ([[1926]]-[[2000]]) — беларускі літаратуразнавец, крытык, педагог. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бокшыцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Бокшыцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Слуцкага раёна]] 8r2roq9xun3cwuypfed59bvtq2mfkgn 0 283567 5122284 4730552 2026-04-06T09:33:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122284 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Чайчыцы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Слуцкі |сельсавет = Рачкавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243009428 }} '''Ча́йчыцы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Čajčycy}}, {{lang-ru|Чайчицы}}) — [[пасёлак]] у [[Слуцкі раён|Слуцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Рачкавіцкі сельсавет|Рачкавіцкага сельсавета]]. Меціцца за 19 км на захад ад [[Слуцк]]а, 117 км ад [[Мінск]]а. == Геаграфія == Рэльеф раўнінны, на поўначы праходзіць меліярацыйны канал, злучаны з ракой [[Волка (прыток Морачы)|Волка]] (прыток ракі [[Морач (рака)|Морач]]). Транспартныя сувязі па шашы Слуцк—Брэст, якая праходзіць каля вёскі. Кароткая вуліца блізкай да шыротнай арыентацыі забудаваная з паўднёвага боку традыцыйнымі драўлянымі сялянскімі сядзібамі{{Sfn|Гарады і вёскі Беларусі|2013|с=412}}. == Гісторыя == Чайчыцы вядомыя з [[1897]] года як [[засценак]] у Чапліцкай воласці [[Слуцкі павет|Слуцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], 11 двароў, 80 жыхароў. У [[1917]] годзе 14 двароў, 82 жыхары{{Sfn|Гарады і вёскі Беларусі|2013|с=412}}. З лютага па снежань [[1918]] года [[Мяцеж Доўбар-Мусніцкага|акупаваныя польскім корпусам]] [[Юзаф Доўбар-Мусніцкі|Доўбар-Мусніцкага]] і войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. Паводле [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматы]] ад 25 сакавіка 1918 года ў складзе [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. З 1 студзеня 1919 года ў складзе [[Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка Беларусі|ССРБ]]. У жніўні 1919 года — ліпені 1920 года і ў кастрычніку—лістападзе 1920 года [[Польска-савецкая вайна|акупаваныя]] войскамі [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]{{Sfn|Гарады і вёскі Беларусі|2013|с=412}}. З 17 ліпеня 1924 года ў [[Чырвонаслабодскі раён|Чырвонаслабодскім раёне]] [[Слуцкая акруга|Слуцкай акругі]] [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. З 20 жніўня 1924 года ў Малышэвіцкім сельсавеце. У 1926 годзе засценак, 15 двароў, 60 жыхароў. З 9 чэрвеня 1927 года па 26 ліпеня 1930 года ў [[Бабруйская акруга|Бабруйскай]], з 21 ліпеня 1935 года зноў у Слуцкай акругах. З 20 лютага 1938 года ў [[Мінская вобласць|Менскай вобласці]]{{Sfn|Гарады і вёскі Беларусі|2013|с=412}}. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года па 30 чэрвеня 1944 года акупаваныя войскамі [[Трэці рэйх|нацысцкай Германіі]]{{Sfn|Гарады і вёскі Беларусі|2013|с=412}}. З 20 верасня па 8 студзеня 1954 года ў [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай вобласці]]. З 8 жніўня 1959 года ў [[Слуцкі раён|Слуцкім раёне]]. З 1 снежня 1959 года ў Рачкавіцкім сельсавеце. У 1970 годзе 18 жыхароў. У 1986 годзе 5 гаспадарак, 6 жыхароў{{Sfn|Гарады і вёскі Беларусі|2013|с=412}}. == Насельніцтва == * 1897 — 11 двароў, 80 жыхароў * 1917 — 14 двароў, 82 жыхары * 1926 — 15 двароў, 60 жыхароў * 1970 — 18 жыхароў * 1986 — 5 гаспадарак, 6 жыхароў * 1999 — 2 жыхары * 2010 — 1 жыхар<ref>{{cite web|url = http://maps.by/viewate/22188|title = Дзяржкартгеацэнтр|author = |authorlink = |date = |publisher = |language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}{{Недаступная спасылка}}</ref> * 2012 — 2 гаспадаркі, 2 жыхары{{Sfn|Гарады і вёскі Беларусі|2013|с=412}} {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Чайчыцы|412}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Рачкавіцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Рачкавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Слуцкага раёна]] 6c4o0qhpjg7u71eu97cmxs033vaua95 0 284856 5122269 5006920 2026-04-06T09:31:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122269 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Скаўшын |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 32|lat_sec = 06 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 50|lon_sec = 22 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Салігорскі |сельсавет2 = Даманавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243016217 }} '''Скаўшы́н'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Бу́насы, мн.. Бунасы́, мн.'''</ref> ({{lang-be-trans|Skaŭšyn}}, {{lang-ru|Сковшин}}) — [[аграгарадок]] у [[Салігорскі раён|Салігорскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Даманавіцкі сельсавет (Салігорскі раён)|Даманавіцкага сельсавета]]. Колькасць насельніцтва паводле перапісу 2019 года — 301 чалавек. Знаходзіцца за 53 км на паўднёвым усходзе ад горада Салігорск і аднайменнай чыгуначнай станцыі на ветцы [[Слуцк]] — Салігорск ад лініі [[Баранавічы]] — [[Асіповічы]], і за 186 км ад Мінска<ref>{{Крыніцы/ГВБ|8-4||275—277}}</ref>. == Гісторыя == === У перыяд ВКЛ === Упершыню згадваецца ў [[1514]] як вёска пад назвай '''Скавышын'''. Тут Глеб Юр’евіч Домант <blockquote>«погоней идучи за неприятелем, войско татарское за Слуцком в лесах Сковышинских побил и много людей литовских у неволю полоном забраных отгромил».</blockquote>У 1566 — сяло, цэнтр воласці ў [[Слуцкае княства|Слуцкім княстве]]. У XVII ст. Скавышын знаходзіўся ў шляхецкай уласнасці, быў цэнтрам воласці ў [[Новагародскае ваяводства|Навагрудскім ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]. У 1677 належаў [[Радзівілы|Радзівілам]]. Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|Другога падзелу Рэчы Паспалітай]] аказаўся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. === У Расійскай імперыі === У 1815 быў часткай [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Тут жыло 126 чалавек мужчынскага полу. У гэты час Скаўшын належаў князю Д. Радзівілу, але значыўся ў секвестры за казённы доўг. У другой палове XIX ст. — вёска ў складзе маёнтка Дзякавічы, належала князю [[Леў Пятровіч Вітгенштэйн|Льву Вітгенштэйну]], галоўнаму землеўладальніку на Случчыне<ref>{{Cite web|url=https://nasledie-sluck.by/ru/sluchina/114/220/640/|title=Леў Пятровіч Вітгенштэйн (1799–1866)|website=nasledie-sluck.by|access-date=2025-06-14}}</ref>. У 1870 — у складзе Дзякавіцкай воласці Мазырскага павета, цэнтр [[Сельская грамада|сельскай грамады]]. Тут налічвалася 113 [[Рэвізская душа|рэвізскіх душ]] мужчынскага полу. У 1890 у Скаўшыне з’явілася школа пісьменнасці, у якой у першы год вучылася 16 хлопчыкаў. У 1909 тут ужо налічвалася 748 жыхароў. У 1912 мясцовая школа была рэарганізавана ў аднакласнае народнае вучылішча. На 1917 колькасць жыхароў зменшылася да 374 жыхароў. === У XX—XXI стагоддзі === У 1920-х вучылішча ў Скаўшыне стала пачатковай школай, у якой у 1922 вучыліся дзеці з 7 навакольных вёсак. З 20 жніўня 1924 — у [[Даманавіцкі сельсавет (Салігорскі раён)|Даманавіцкім сельскім]] савеце [[Старобінскі раён|Старобінскага раёна]] [[Слуцкая акруга|Слуцкай]] [[Слуцкая акруга|вобласці]]. Затым была ў складзе [[Бабруйская акруга|Бабруйскай]] [[Бабруйская акруга|акругі]], потым ізноў у Слуцкай, з 1938 — у [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. У 1926 у Скаўшыне налічвалася 526 жыхароў. У 1930 тут быў створаны калгас «Чырвоны Скаўшын». На 1 студзеня 1941 налічвалася 1010 жыхароў. З сярэдзіны ліпеня 1941 па канец чэрвеня 1944 — пад [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|нямецкай акупацыяй]]. У гэты час каля вёскі знаходзіўся штаб 37-й партызанскай брыгады імя [[Аляксандр Якаўлевіч Пархоменка|А. Я. Пархоменкі]]. 18—27 траўня 1944 у выніку карнай аперацыі нацыстаў было забіта 14 мясцовых жыхароў, 250 двароў і 20 грамадскіх пабудоў былі спалены. Усяго падчас вайны акупанты знішчылі 55 вяскоўцаў, 96 загінулі на фронце<ref>Трагедия белорусских деревень, 1941—1944: Документы и материалы /Сост. Н. В. Кириллова, В. Д. Селеменев и др.; Редкол. В. И. Адамушко и др. М.: Фонд «Историческая память», 2011. — 536 с.: илл. — С. 273.</ref>. Вядомы імёны 84 ураджэнцаў Скаўшына, якія былі партызанамі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://partizany.by/search/?search=advanced&is_advanced=y&name=&surname=&name_middle=&date_birthday=&place_birthday=%D0%A1%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%88%D0%B8%D0%BD&national=&geolocation=&brigade=&group=&works_in_group=&honors=|title=Найдено 84 партизана из Сковшин|website=Партизаны Беларуси}}</ref>. Сярод іх трое былі ўзнагароджаны медалямі і ордэнамі: * Аляксандр Пятровіч Лагун — медаль «[[Медаль «Партызану Айчыннай вайны»|Партызану Айчыннай вайны]]» I-й ступені<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://partizany.by/partisans/71832/|title=Лагун Александр Петрович|website=Партизаны Беларуси}}</ref>. * Гаўрыіл Абрамавіч Пісецкі — медаль «[[Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»|За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.]]» і медаль «[[Медаль «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»|За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://partizany.by/partisans/72921/|title=Писецкий Гавриил Абрамович|website=Партизаны Беларуси}}</ref> * Гардзей Сямёнавіч Крывальцэвіч — медаль «Партызану Айчыннай вайны» I-й ступені, медаль «[[Медаль «За адвагу» (СССР)|За адвагу]]» і [[Ордэн Чырвонай Зоркі]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://partizany.by/partisans/33072/|title=Кривальцевич Гордей Семенович|website=Партизаны Беларуси}}</ref>. У 1944 быў у складзе [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай вобласці]], з 1954 у Мінскай. У савецкі час мясцовы калгас атрымаў назву «Радзіма», да яго далучылі суседнія калгасы з вёсак [[Запераходнае]] і [[Завыхад]]. У наш час — сельскагаспадарчы вытворчы кааператыў «Скаўшын», зараз — ААТ «Скаўшын». З 1962 Скаўшын — вёска ў [[Любанскі раён|Любанскім раёне]], з 1965 — у Салігорскім. У 1965 у гонар 37-й партызанскай брыгады імя А. Я. Пархоменкі ў Скаўшыне паставілі стэлу. У 1967 — у мясцовым скверы з’явілася скульптура воіна ў жалобе ў памяць пра землякоў, што загінулі ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]]. У 1969 тут жыло 1243 чалавекі. У 2004—247 двароў, 572 жыхары. У 2007 у Скаўшыне была пабудавана праваслаўная царква [[Ефрасіння Полацкая|Прападобнай Ефрасінні Полацкай]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://hram.by/%D0%95%D1%84%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%86%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0_%D0%A1%D0%BA%D0%B0%D1%9E%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%96%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%A0%D0%B0%D1%91%D0%BD|title=Храм прападобнай Ефрасінні Полацкай|website=Беларускі экзархат РПЦ|date=ліпень 2007}}</ref>. Па стане на 2013 у Скаўшыне працуе сярэдняя школа-сад, крама, фельчарска-акушэрскі пункт, Дом культуры, філіял «[[Беларусбанк]]», аддзяленне сувязі, комплексны прыёмны пункт, лясніцтва. Працуе пакой-музей, у якім дэманструюцца мясцовыя прадметы традыцыйнага побыту<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://living-heritage.by/events/3119/|title=Нематэрыяльная культурная спадчына Салігоршчыны|author=Алена Ляшкевіч|website=Жывая спадчына Беларусі}}</ref>. == Насельніцтва == {{Колькасць насельніцтва|1815=126|1870=113|1909=748|1917=374|1926=526|1941=1010|1969=1243|2004=572|2019=301|1999=541|2009=410}} == Помнікі і архітэктура == * Стэла ў гонар 37-й партызанскай брыгады імя А. Я. Пархоменкі. * Скульптура воіна ў жалобе ў памяць пра землякоў, што загінулі ў Вялікую Айчынную вайну. * Праваслаўная царква Прападобнай Ефрасінні Полацкай. == Цікавыя факты == Сярод старажылаў Скаўшына і [[Даманавічы (Салігорскі раён)|Даманавічаў]] зафіксавана паданне пра «дзедаўскі шлях» з [[Тураў|Турава]] ў Слуцк. Гэта водны шлях з [[Палессе|Палесся]] на [[Панямонне]]. Лічыцца, што ён праходзіў па [[Пціч (рака)|Пцічы]], з яе ў раку [[Шаць]], далей каля сучасных [[Валяр’яны|Валяр’янаў]] у раку [[Лоша (прыток Нёмана)|Лошу]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://lyban2009.narod.ru/Zemla/Zemla_2.htm|title=Любаншчына|author=Крывальцэвіч М. М.|website=lyban2009.narod.ru|access-date=2025-06-14}}</ref>. ''Н. Волчык'' і ''У. Беглік'' запісалі ў Скаўшыне ад ''Аніссі Андрэеўны Крывальцэвіч'' (1923 года нараджэння) народную баладу<ref>[https://bsu.by/upload/pdf/40713.pdf Баладныя песні (балады)] : метад. указанні і іл. матэрыял да правядзення фальк. практыкі студэнтаў І курса філал. фак. / аўт.-уклад. : Р. М. Кавалѐва і інш.; пад рэд. Р. М. Кавалѐвай. — Мінск : БДУ, 2010. — ISBN 978—985 — С. 66.</ref>: <poem> У лузе, у лузе каліна стаяла, А на той каліне зязюля кукавала. Гэта не зязюля, а родная маці, Катора ўладжала сына ваяваці: Ідзі, ідзі, сынку, нідзе не шатайся, Цераз год, цераз два дамоў вазврашчайся. Вот прайшоў гадок, прайшоў і другенькі, Вазвраціўся з войска сынку маладзенькі. Ой, ці рада, маці, ці рада ты мною, Ці рада ты мною, маею жаною? Ох, я рада, сынку, рада я табою, Толькі я не рада твоею жаною. Я свайму сыночку навару піці-есці, А чужой нявестцы — на парозе сесці. Я свайму сыночку навару солодко піво, А чужой нявестцы — горкую атраву. Ён жа мое піва пад столік выліў, А тую атраву напалам выпіў. </poem> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Даманавіцкі сельсавет (Салігорскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Даманавіцкі сельсавет (Салігорскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Салігорскага раёна]] cfs77wacorvup52q2zfbk3rnit1kbnz 0 286139 5122291 4420083 2026-04-06T09:34:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122291 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Гарадок, значэнні}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Гарадок |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 38|lat_sec = 04 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 48|lon_sec = 12 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Чэрвеньскі |сельсавет2 = Лядскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243025773 }} '''Гарадо́к'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Haradok}}, {{lang-ru|Городок}}) — [[вёска]] ў [[Чэрвеньскі раён|Чэрвеньскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Лядскі сельсавет (Чэрвеньскі раён)|Лядскага сельсавета]]. == Гісторыя == За 1 км на паўднёвы усход ад вёскі знаходзіцца [[гарадзішча]] [[Жалезны век на Беларусі|жалезнага веку]], што сведчыць аб засяленні тутэйшых мясцін у старажытнасці. Вядома ў 18 стагоддзі як [[мястэчка]] [[Менскае ваяводства|Мінскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]. У 1730 г. царква, карчма, млын, у маёмасці І. Язерскага. Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзела Рэчы Паспалітай]] (1793) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1799 г. [[мястэчка]] [[Мінскі павет|Мінскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], [[Уніяцкая царква на Беларусі|уніяцкая царква]], у маёмасці А. Хмары. У 1917 г. вёска ў Якшыцкай воласці [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], 12 двароў. З 20.08.1924 г. ў Стара-Лядзенскім (Лядзенскім) с/с [[Чэрвеньскі раён|Чэрвеньскага раёна]] [[Менская акруга|Мінскай акругі]] (да 26.07.1930 г.), з 20.02.1938 г. ў [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. У 1929 г. створаны калгас «Чырвоны Гарадок», які ў 1932 г. аб’ядноўваў 13 двароў. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з пачатку ліпеня 1941 г. да пачатку ліпеня 1944 г. вёска была акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі, у наваколлі вёскі дзейнічалі партызаны брыгады «Чырвоны Сцяг»; на франтах загінулі 8 вяскоўцаў. У 1980-я гг. уваходзіла ў склад саўгаса «Ляды». == Насельніцтва == * 1730 г — 11 двароў, 29 мужчынскіх душ * 1799 г. — 12 двароў, 141 жыхар * 1917 г. — 12 двароў, 90 жыхароў (перапіс) * 1926 г. — 17 двароў, 115 жыхароў * 1960 г. — 112 жыхароў * 1997 г. — 9 гаспадарак, 12 жыхароў * 2013 г. — 2 гаспадаркі, 2 жыхары {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-5}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Лядскі сельсавет (Чэрвеньскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Лядскі сельсавет (Чэрвеньскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Чэрвеньскага раёна]] 78rk346zr457vkabuma4ylntd52kwsf 0 293017 5122535 5084195 2026-04-06T10:11:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122535 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Тышкавічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Тышкавічы. Царква (01).jpg |подпіс = [[Царква ў гонар Казанскага абраза Маці Божай (Тышкавічы)|Царква ў гонар Казанскага абраза Маці Божай]] |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 21|lat_sec = 22 |lon_dir = |lon_deg = 25|lon_min = 36|lon_sec = 44 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Іванаўскі |сельсавет = Мотальскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1520 |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 1425 |год перапісу = 2005 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Tyškavičy |сайт = |мова сайта = |OpenStreetMap = 242991003 }} '''Ты́шкавічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Тышко́вічы'''</ref> ({{lang-be-trans|Tyškavičy}}, {{lang-ru|Тышковичи}}) — [[аграгарадок]] у [[Іванаўскі раён|Іванаўскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Мотальскі сельсавет|Мотальскага сельсавета]]. Размешчаны за 28 км на паўночны захад ад горада і чыгуначнай станцыі [[Іванава (Брэсцкая вобласць)|Іванава]], 30 км ад чыгуначнай станцыі [[Янаў-Палескі]]<ref name="GB">{{Крыніцы/ГВБ|3-1||487—488}}</ref>. == Геаграфія == Аграгарадок знаходзіцца каля левага берага ракі [[Ясельда]]. Каля паўночнай ускраіны ў Ясельду ўпадае канава Духлянка. За 3 км у напрамку на захад ад ускраіны аграгарадка [[вадасховішча]] (да 1983 г. — возера) [[Джыдзінне]]<ref name="bel6">{{Крыніцы/БелЭн|6}} — С. 86.</ref>, прыкладна за 0,6 км на паўночны ўсход — возера [[Мульнае]], за 0,4 км на поўдзень — возера [[Скупое]]<ref name="map">Ліст карты N-35-124. Выданне 1991 г. Стан мясцовасці на 1986 г.{{ref-ru}}</ref>. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц Тышкавічы вядомы з 1520 года. Пасля прыняцця «[[Устава на валокі]]» ў 1557 годзе, вёска з'яўлялася паселішчам для служылых людзей — шляхціцаў у [[Пінскі павет|Пінскім павеце]] [[Трокскае ваяводства|Трокскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]<ref name="GB"/>. З 1795 года ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. З 1801 года ў [[Кобрынскі павет|Кобрынскім павеце]] [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. У дакументах 1833 года згадваецца як фальварак. На 1866 год вёска ў Дружылавіцкай воласці. У 1905 годзе ў Мотальскай воласці<ref name="GB"/>. У 1915—1918 гадах акупіравана германскімі войскамі, у 1919 годзе — польскімі. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка|Польшчы]], у [[Мотальская гміна|Мотальскай гміне]] [[Драгічынскі павет|Драгічынскага павета]] [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. Працавала школа, у 1934 годзе налічвалася 275 вучняў<ref name="GB"/>. З 1939 года ў [[БССР]]. У 1940 годзе вёска стала цэнтрам Тышкавіцкага сельсавета [[Іванаўскі раён|Іванаўскага раёна]] [[Пінская вобласць|Пінскай вобласці]]. У вёсцы працавалі руская школа, капліца, гандлёвы пункт. Каля вёскі былі выяўлены залежы торфу. У сельсавеце на той час быў толькі адзін населены пункт<ref name="GB"/>. [[Файл:Тышкавічы. Каплічка.jpg|міні|Помнік загінуўшым у Вялікай Айчыннай вайне землякам]] У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з 1941 па 1944 гады акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Акупанты загубілі ў вёсцы 38 мірных жыхароў, у партызанах загінулі 5 жыхароў, на франтах Другой сусветнай вайны ў 1939—1945 гадах загінулі 56 воінаў-землякоў. Ушаноўваючы памяць аднавяскоўцаў, загінуўшых у гады вайны, у 1974 годзе ў вёсцы пастаўлены помнік землякам<ref name="GB"/>. Пасля вайны, у 1949 годзе, пачатковая школа пераўтворана ў 7-гадовую. У 1961 годзе ў вёсцы дзейнічалі асабныя класы вячэрняй школы сельскай моладзі, дзе навучалася 256 вучняў. Тышкавіцкі сельсавет быў скасаваны 9 сакавіка 1959 года<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 9 сакавіка 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 4.</ref>, тэрыторыя далучана да [[Моладаўскі сельсавет|Моладаўскага сельсавета]], а з 1962 года<ref>Рашэнні выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 студзеня і 22 сакавіка 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 19 (978).</ref> вёска перайшла ў склад [[Мотальскі сельсавет|Мотальскага сельсавета]]. З 8 студзеня 1954 года ў [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. У 1962—1965 гадах у [[Драгічынскі раён|Драгічынскім раёне]]<ref name="GB"/>. 29 снежня 1949 года ў вёсцы быў утвораны калгас імя Свярдлова, які 4 лютага 1958 года быў далучаны да калгаса імя Сталіна з цэнтрам у вёсцы Моладава. 31 мая 1961 года вёска ўвайшла ў склад калгаса «XXII партз'езд» (цэнтр — [[Моталь]]). 29 жніўня 1987 года быў створаны самастойны калгас імя І. А. Паліўкі. З 2003 года вёска знаходзіцца ва ўгоддзях СВК «Агра-Моталь»<ref name="GB"/>. == Насельніцтва == * '''XX стагоддзе''': 1905 — 652 жыхары; 1924 — 180 будынкаў, 1019 жыхароў; 1940 — 255 двароў, 1456 жыхароў; 1959 — 1612 жыхароў (паводле перапісу); 1979 — 1698 жыхароў (паводле перапісу)<ref name="GB"/>. * '''XXI стагоддзе''': 2005 — 553 гаспадаркі, 1425 жыхароў<ref name="GB"/>. == Інфраструктура == [[Файл:Tyškavičy, Ivanava District, Bus stop (2022-07-10).jpg|міні|Аўтобусны прыпынак з мастацкім афармленнем]] На пачатак 2000-х гадоў у вёсцы дзейнічалі сярэдняя школа, дзіцячы сад, клуб, бібліятэка, аддзяленне сувязі, 3 магазіны, амбулаторыя<ref name="GB"/>. == Славутасці == [[Файл:Tyškavičy, Ivanava District, Cemetery (2022-07-10).jpg|міні|Мясцовыя могілкі]] * За 1 км ад вёскі знаходзяцца 2 археалагічныя стаянкі, выяўленыя ў 1962 годзе і даследаваныя ў 1971 годзе У. Ф. Ісаенкам. Стаянка-1 адносіцца да [[Нёманская культура|нёманскай культуры]], стаянка-2 — да [[неаліт]]у і [[бронзавы век|бронзавага веку]], што сведчыць аб засяленні тутэйшых мясцін у далёкай старажытнасці<ref name="GB"/>. * [[Царква ў гонар Казанскага абраза Маці Божай (Тышкавічы)|Царква ў гонар Казанскага абраза Маці Божай]]. * Мясцовыя могілкі з традыцыйнымі драўлянымі крыжамі. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1||487—488}} * Ліст карты N-35-124. Выданне 1991 г. Стан мясцовасці на 1986 г.{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Tyškavičy}} {{Мотальскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Мотальскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іванаўскага раёна]] ay1aet798vil3o3k2r9hyqmemcfb0ez 0 294495 5122573 4410960 2026-04-06T10:17:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122573 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Асмолавічы}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Асмолавічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 15|lat_sec = 13 |lon_dir = |lon_deg = 24|lon_min = 42|lon_sec = 27 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = 250 |памер карты рэгіёна = 250 |памер карты раёна = 250 |вобласць = Брэсцкая |раён = Кобрынскі |сельсавет2 = Гарадзецкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242985394 }} '''Асмо́лавічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Asmolavičy}}, {{lang-ru|Осмоловичи}}) — [[вёска]] ў [[Кобрынскі раён|Кобрынскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Гарадзецкі сельсавет (Кобрынскі раён)|Гарадзецкага сельсавета]]. Па даных на 1 студзеня 2016 года складалася з 13 чалавек і 11 гаспадарак<ref name="sels">[https://web.archive.org/web/20160424075325/http://kobrin.brest-region.gov.by/index.php?option=com_content&view=article&id=33147%3A2016-03-02-05-55-26&catid=1007%3A2016-03-02-05-49-05&Itemid=3146&lang=ru Городецкий сельсовет] на сайте Кобринского райисполкома.</ref>. == Геаграфія == Вёска размешчана за 28 км на паўночны-ўсход ад [[Кобрын]]а, за 9 км ад чыгуначнай станцыі [[Гарадзец (станцыя)|Гарадзец]] і за 72 км на ўсход ад [[Брэст]]а. На [[2012]] год плошча вёскі складала 0,51 км² (51 га). == Гісторыя == Населены пункт вядомы з 1786 года. Насельніцтва ў розныя часы: * [[1897]] год: 33 двары, 198 чалавек; * [[1905]] год: 194 чалавека; * [[1921]] год: 25 двароў, 97 чалавек; * [[1940]] год: 210 чалавек; * [[1970]] год: 136 чалавек; * [[1999]] год: 28 гаспадарак, 52 чалавекі; * [[2005]] год: 22 гаспадаркі, 33 чалавекі; * [[2009]] год: 19 чалавек; * [[2016]] год: 11 гаспадарак, 13 чалавек. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|4-2|Асмолавічы}} {{Commons|Category:}} {{Гарадзецкі сельсавет, Кобрынскі раён}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Гарадзецкі сельсавет (Кобрынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Кобрынскага раёна]] llakghmdn5uzj1ys4eo7tufo4rgmw5t 0 294901 5122574 4819677 2026-04-06T10:17:18Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122574 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Бярозавічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 09|lat_sec = 30 |lon_dir = |lon_deg = 25|lon_min = 52|lon_sec = 06 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Пінскі |сельсавет = Бярозавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = '''Паршавічы''' |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242993637 }} '''Бяро́завічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Паршэ́вічы, Па́ршывічы'''</ref> ({{lang-be-trans|Biarozavičy}}, {{lang-ru|Берёзовичи}}; да 1964 года '''Па́ршавічы''') — [[вёска]] ў [[Пінскі раён|Пінскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Цэнтр [[Бярозавіцкі сельсавет|Бярозавіцкага сельсавета]]. Насельніцтва 686 чал. (2005)<ref name=":0">{{Крыніцы/ГВБ|4-2||386}}</ref>. Вёска знаходзіцца за 20 км на захад ад [[Пінск]]а, 170 км ад [[Брэст]]а, 9 км ад чыгуначнай станцыі «Малоткавічы» на лініі [[Брэст]]—[[Лунінец]], каля шашы [[Гомель]]—[[Кобрын]] ({{Таблічка-by|М|10}}). == Гісторыя == * 1492 г. — упамінаецца ў дарчай грамаце пінскай княгіні Мар'і Сямёнавай на дварышча Фурсу Іванавічу<ref name=":0" />. * Сярэдзіна XVI ст. — у складзе Пінскага староства каралевы [[Бона Сфорца|Боны Сфорцы]], цэнтр войтаўства, у складзе Ставецкага двара<ref name=":0" />. * 1596 г. — у складзе Пінскага павета Берасцейскага ваяводства [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]], цэнтр войтаўства<ref name=":0" />. * 1793 г. — пасля другога падзелу [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] вёска ўвайшла ў склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]<ref name=":0" />. * 1796 г. — у складзе Пінскага павета Мінскай губерніі<ref name=":0" />. * 1878 г. — пабудавана [[Свята-Пакроўская царква (Бярозавічы)|Пакроўская царква]]<ref>Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь / склад. В. Я. Абламскі [і інш.]. — Мн.: БЕЛТА, 2009. — С. 89. <nowiki>ISBN 978-985-6828-35-8</nowiki>.</ref>. * 1921—1939 гг. — у складзе [[Польшча|Польшчы]], вёска ў Жабчыцкай гміне Пінскага павета Палескага ваяводства<ref name=":0" />. * 1939 г. — у складзе [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]<ref name=":0" />. * 1940 г. — у складзе Жабчыцкага раёна [[Пінская вобласць|Пінскай вобласці]], цэнтр сельсавета<ref name=":0" />. * Ліпень 1941 — ліпень 1944 г. — вёска акупіравана нямецкімі захопнікамі<ref name=":0" />. * 1957 г. — у складзе [[Пінскі раён|Пінскага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]<ref name=":0" />. * 30 ліпеня 1964 г. — вёска Паршавічы перайменавана ў Бярозавічы<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Аб перайменаванні некаторых населеных пунктаў Беларускай ССР ад 30 ліпеня 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 23 (1063).</ref>. * 1 жніўня 1964 г. — Паршавіцкі сельсавет перайменаваны ў Бярозавіцкі<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 1 жніўня 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 31 (1071).</ref>. == Насельніцтва == * 1886 год — 431 чал.<ref name=":0" /> * 1921 год — 750 чал.<ref name=":0" /> * 1940 год — 1 048 чал.<ref name=":0" /> * 1957 год — 1 833 чал.<ref name=":0" /> * 1970 год — 1 042 чал.<ref name=":0" /> * 1995 год — 738 жыхароў, 309 двароў{{sfn|БелЭн|1996}}. * 2005 год — 686 чал.<ref name=":0" /> == Адукацыя == У вёсцы знаходзяцца яслі-сад<ref>[http://roo.pinsk.edu.by/ru/main.aspx?guid=1571 Отдел по образованию Пинского районного исполнительного комитета. Учреждения дошкольного образования] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180805184940/http://roo.pinsk.edu.by/ru/main.aspx?guid=1571 |date=5 жніўня 2018 }}</ref> і сярэдняя школа<ref>[http://berozovichi.pinsk.edu.by Государственное учреждение образования "Берёзовичская средняя школа" Пинского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190503065719/http://berozovichi.pinsk.edu.by/ |date=3 мая 2019 }}</ref>. == Славутасці== * [[Свята-Пакроўская царква (Бярозавічы)|Пакроўская царква]] (1878) — {{ГККРБ 4|112Г000552}} == Выбітныя асобы == * [[Васіль Аляксеевіч Філанюк|В. А. Філанюк]] — беларускі ўрач-гігіеніст. * [[А. С. Якубчык]] — заслужаны настаўнік Беларускай ССР (1957)<ref name=":0" />. * [[Уладзімір Адамавіч Галаўко]] (нар. 1960) — беларускі спецыяліст у галіне сістэмнага аналізу, кіравання і апрацоўкі інфармацыі. {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|3|Бяро́завічы||409}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.radzima.org/be/miesca/byarozavichy-parshavichy.html Бярозавічы] на сайце [[Radzima.org]] * {{ГБ|http://globustut.by/berezovich/index.htm}} {{Бярозавіцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Бярозавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пінскага раёна]] [[Катэгорыя:Бярозавічы| ]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] hyij8kensc8cvoc5equp6f7647nfs8a 0 307691 5121440 5116760 2026-04-05T16:34:41Z Plaga med 116903 /* Акцыі памяці */ 5121440 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |conflict=Аблога Сараева |partof=[[Баснійская вайна]] і [[Югаслаўскія войны]] |image=Siege of Sarajevo.png |caption=Злева па гадзіннікавай стрэлцы:<br> Разбіты цывільны аўтамабіль пасля абстрэлу ручной зброяй; Сілы [[UNPROFOR]] у горадзе; Дзяржаўны будынак, падбіты танкавым снарадам; Авіяўдар [[Ваенна-паветраныя сілы ЗША|ЗША]] па пазіцыях [[Армія Рэспублікі Сербскай|ВРС]]; Від горада ў 1996; Салдаты [[Армія Рэспублікі Сербскай|ВРС]] забаўляюцца перад абменам вязнямі. |date=2 красавіка 1992{{efn|5 красавіка 1992 была датай першай атакі, якая была разгорнута ў Сараеве сіламі БНА і сербскімі ўзброенымі фарміраваннямі. Гэта дата была прызнана пачаткам аблогі. Так ці інакш, яшчэ раней, 2 сакавіка 1992, на вуліцах горада пачалі з’яўляцца барыкады і людзі са зброяй.}} – 29 лютага 1996{{efn|29 лютага 1996 з’яўляецца датай афіцыйнага абвяшчэння аб заканчэнні аблогі баснійскім урадам. Вайна скончылася падпісаннем Дэйтанскіга пагаднення 21 лістапада 1995 і падпісаннем Парыжскага пратакола 14 снежня 1995. Аднак, сербы не адразу пачалі ажыццяўляць Дэйтанскае пагадненне, якое прадугледжвала іх адыход з раёнаў на поўначы і захадзе Сараева, так жа сама, як і з іншых частак горада, і як вынік, баснійскае кіраўніцтва не абвяшчала аб заканчэнні аблогі. Сербы таксама парушылі Дэйтанскі Мір, {{нп3|Атака на трамвай у Сараева 1996|абстраляўшы з РПГ трамвай у Сараеве 9 студзеня 1996, забіўшы 1 і параніўшы 19 чалавек||1996 Sarajevo tram attack}}.}}<br>(3 гады, 10 месяцаў, 3 тыдні і 3 дні) |place=[[Сараева]], [[Рэспубліка Боснія і Герцагавіна]] |result=Тупіковая сітуацыя *Спыненне агню *[[Дэйтанскае пагадненне]] |combatant1={{Сцяг|Рэспубліка Боснія і Герцагавіна}} [[Рэспубліка Боснія і Герцагавіна|Боснія і Герцагавіна]]<br><small>(1992—1996)</small><br>{{Сцягафікацыя|Герцаг-Босна}}<br><small>(1992—1996)</small><br> ---- '''Падтрымана:''' <br>{{Сцягафікацыя|Харватыя}}{{efn|Асабліва на пачатку вайны. Адносіны пагоршыліся з пачаткам [[Харвацка-баснійскі канфлікт|Харвацка-баснійскага канфлікту]].}}<br>{{Сцяг|ААН}} [[ААН]]<br>{{Сцяг|НАТА}} [[НАТА]]<br><sup>('''з 1995''')<ref name="siege lifted">{{cite web|title=''1996: Siege of Sarajevo is lifted''|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/february/29/newsid_4667000/4667292.stm |publisher=[[BBC News]]|date=29.02.2006|access-date=27.03.2023}}</ref> |combatant2={{Сцягафікацыя|Сацыялістычная Федэратыўная Рэспубліка Югаславія}} <small>(красавік—май 1992)</small><hr/>{{Сцягафікацыя|Рэспубліка Сербская}}<br><small>(1992—1996)</small><br> ---- '''Падтрымана:''' <br>{{Сцягафікацыя|СР Югаславія}}<br>{{Сцяг|Расія|1858}} [[Рускія добраахвотніцкія атрады ў Югаславіі|Рускія добраахвотнікі]]<ref name="ReferenceA">{{кніга |аўтар = Dr N Thomas & K Mikulan |загаловак = The Yugoslav Wars (2). Bosnia, Kosovo and Macedonia 1992—2001 |выдавецтва = Osprey publishing |мова = en |старонкі = 8 |isbn = 1-84176-964-9 }}</ref><ref name="srpska.ru">{{cite web|title=''Большая помощь маленьких отрядов''|url=https://www.srpska.ru/article.php?nid=429&sq=&crypt= |publisher=српска.ру|date=21.08.2004|access-date=27.03.2023}}</ref> |commander1={{Сцяг|Рэспубліка Боснія і Герцагавіна}} [[Алія Ізетбегавіч]] (красавік—май 1992)<br> {{Сцяг|Рэспубліка Боснія і Герцагавіна}} {{нп3|Хакія Турайліч|||Hakija Turajlić}}{{KIA}}<br> {{flagicon image|Flag of the Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina.svg}} {{нп3|Сэфер Галілавіч|||Sefer Halilović}}<br> {{flagicon image|Flag of the Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina.svg}} {{нп3|Расім Дэліч|||Rasim Delić}}<br> {{flagicon image|Flag of the Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina.svg}} {{нп3|Ёван Дзівяк|||Jovan Divjak}}<br> {{flagicon image|Flag of the Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina.svg}} {{нп3|Драган Вікіч|||Dragan Vikić}}<br> {{flagicon image|Flag of the Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina.svg}} {{нп3|Энвер Гаджыгасанавіч|||Enver Hadžihasanović}}<br> {{flagicon image|Flag of the Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina.svg}} {{нп3|Мустафа Гайрулагавіч Таліян|Мустафа Гайрулагавіч||Mustafa Hajrulahović Talijan}}<br> {{flagicon image|Flag of the Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina.svg}} Вахід Каравеліч<br> {{flagicon image|Flag of the Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina.svg}} Неджад Айнаджыч<br> {{flagicon image|Flag of the Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina.svg}} {{нп3|Мушан Тапаловіч|Мушан «Caco» Тапаловіч||Mušan Topalović}}{{KIA}}<br> {{flagicon image|Flag of the Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina.svg}} {{нп3|Ісмет Байрамовіч|Ісмет «Ćelo» Байрамовіч||Ismet Bajramović}}{{WIA}}<br> {{flagicon image|Flag of the Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina.svg}} [[Юсуф Празіна|Юсуф «Juka» Празіна]]<br> {{flagicon image|Flag of the Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina.svg}} [[Раміз Дэлаліч]]<br> {{flagicon image|Flag of the Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina.svg}} {{нп3|Заім Імамавіч (афіцэр)|Заім Імамавіч||Zaim Imamović (officer)}}<br> {{flagicon image|Flag of Croatian Defence Council.svg}} Уладзімір Шаф<br> {{flagicon image|Flag of Croatian Defence Council.svg}} Іван Вуліч ---- {{Сцяг|ААН}} {{нп3|Бернар Жанвье|||Bernard Janvier}}<br>{{Сцяг|ААН}} {{нп3|Льюіс Макензі|||Lewis MacKenzie}}<br>{{Сцяг|Францыя|1974}} [[Франсуа Мітэран]] ---- {{Сцяг|НАТА}} {{Сцяг|ЗША}} {{нп3|Лэйтан У. Сміт|||Leighton W. Smith}} |commander2={{flagicon image|Helmet decal of the Yugoslav People's Army (1991-1992).svg}} {{нп3|Мілуцін Куканяц|||Milutin Kukanjac}} <small>(красавік—май 1992)</small> ---- {{flagicon image|Flag of the President of Republika Srpska (1995–2007).svg}} [[Радаван Караджыч]]<br> {{flagicon image|Patch of the Army of Republika Srpska.svg}} [[Ратка Младзіч]]<br> {{flagicon image|Patch of the Army of Republika Srpska.svg}} Таміслаў Шыпчыч<br> {{flagicon image|Patch of the Army of Republika Srpska.svg}} {{нп3|Станіслаў Галіч|||Stanislav Galić}}<br /> {{flagicon image|Patch of the Army of Republika Srpska.svg}} {{нп3|Драгамір Мілошавіч|||Dragomir Milošević}} |strength1={{flagicon image|Flag of the Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina.svg}} 70 000 салдат |strength2={{flagicon image|border=|Patch of the Army of Republika Srpska.svg}} 13 000 салдат |casualties1=6 137 салдатаў забіта |casualties2=2 241 салдатаў забіта |casualties3= |overall_casualties=5 434 цывільных забіта }} '''Аблога Сара́ева''' ({{lang-sh|Opsada Sarajeva/Опсада Сарајева}}) — падзея [[Баснійская вайна|баснійскай вайны]], працяглая аблога [[Сараева]], сталіцы [[Рэспубліка Боснія і Герцагавіна|Босніі і Герцагавіны]]. З 5 красавіка 1992 года па 29 лютага 1996 года (1425 дзён) горад спачатку быў абложаны войскамі [[Югаслаўская народная армія|Югаслаўскай народнай арміі]], а потым — [[Узброеныя сілы Рэспублікі Сербскай|арміяй Рэспублікі Сербскай]]. Гэта працягвалася больш як на год даўжэй, чым [[блакада Ленінграда]] і на некалькі месяцаў даўжэй, чым [[Абарона Мадрыда|блакада Мадрыда]]<ref>[http://theharvardadvocate.com/article/68/sarajevo-rose/ Spencer Burke, Sarajevo Rose] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160731003851/http://theharvardadvocate.com/article/68/sarajevo-rose/|date=31 July 2016}}</ref> і [[Бітва за Дэйр-эз-Зор (2012—2017)|блакада Дэйр-эз-Зора]], стала самай працяглай [[аблога]]й сталіцы ў гісторыі [[Сучасная вайна|сучасных войн]].<ref>{{cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article575571.ece|title=The new siege of Sarajevo|last=Connelly|first=Charlie|date=8 October 2005|work=The Times|location=UK|access-date=10 May 2010|archive-date=5 мая 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200505131350/https://www.thetimes.co.uk/|url-status=dead}}</ref> Калі Боснія і Герцагавіна абвясціла незалежнасць ад [[Сацыялістычная Федэратыўная Рэспубліка Югаславія|Югаславіі]] пасля {{Нп3|Рэферэндум аб незалежнасці Босніі і Герцагавіны|рэферэндуму 1992 года|4=1992 Bosnian independence referendum}}, {{Нп3|Сербы Босніі і Герцагавіны|баснійскія сербы|4=Serbs of Bosnia and Herzegovina}}, стратэгічнай мэтай якіх было стварэнне новай дзяржавы [[Рэспубліка Сербская|Рэспублікі Сербскай]] (РС)<ref>{{Cite web|url=http://www.helsinki.org.rs/tjgenocide_t01.html|title=A statement at the seventh biennial meeting of the International Association of Genocide Scholars|last=Hartmann|first=Florence|date=July 2007|publisher=Helsinki}}</ref>, акружылі Сараева з асаднымі сіламі ў 13 000 чалавек{{Sfn|Даклад ААН VI}}<ref>{{Cite web|publisher=Associated Press|url=http://www.apnewsarchive.com/1995/Bosnian-Army-Says-Battle-for-Sarajevo-Will-Last-Months/id-69dc92c01508282f3e55c0a1aaa4e843|last=Srećko Latal|title=Bosnian Army Says Battle for Sarajevo Will Last Months|date=25 June 1995}}</ref><ref>{{Cite web|publisher=The Northern Echo|title=The Siege of Sarajevo: 'The blood of children has a different texture on white snow' – a survivor speaks, 20 years on|url=http://www.thenorthernecho.co.uk/features/13380084.The_Siege_of_Sarajevo___The_blood_of_children_has_a_different_texture_on_white_snow____a_survivor_speaks__20_years_on/?ref=rss|date=9 July 2015}}</ref>. Яны штурмавалі горад з артылерыі, танкаў і стралковай зброі<ref name="Times">{{Cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article3039582.ece|title=Serb general Dragomir Milosevic convicted over Sarajevo siege|last=Strange|first=Hannah|date=12 December 2007|url-status=dead}}</ref>. З 2 мая 1992 года сербы [[ваенная блакада|блакіравалі]] горад. {{нп3|Армія Рэспублікі Боснія і Герцагавіна|Сілы абароны баснійскага ўрада (ARBiH)||Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina}} у Сараеве, каля 70 000 вайскоўцаў<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1993/12/06/world/stalemate-like-a-victory-for-sarajevo.html|last=John Kifner|title=Stalemate Like a Victory for Sarajevo|date=6 December 1993}}</ref>, былі дрэнна абсталяваныя і не маглі прарваць аблогу.{{Пераход|Раннія баі за кантроль над горадам|1}} Усяго па горадзе было выпушчана каля 50 тысяч тон артылерыйскіх снарадаў<ref>«''20 godina od opsade Sarajeva''», Večernji list, 2012-04-04., str 24.</ref>. Падчас блакады горад быў амаль цалкам адрэзаны ад знешняга свету, не працавалі камунальныя службы, а вуліцы былі пад пастаянным абстрэлам артылерыі і снайпераў<ref name=":9">{{Cite web|title=''Small Miracle in a Siege: Safe Water for Sarajevo''|url=http://www.nytimes.com/1994/01/10/world/small-miracle-in-a-siege-safe-water-for-sarajevo.html?scp=7&sq=siege%20sarajevo&st=cse|publisher=[[New York Times]]|access-date=29. 08. 2010.}}</ref>. Сараеўцам прыходзілася выжываць без ацяплення, электрычнасці і водазабеспячэння да шасці месяцаў запар<ref name=CSMonitor>{{cite news| title=Lights, Water, Action: Life in Sarajevo Returns to the Basics|author=Stacy Sullivan| date=12 October 1995|work=CSMonitor.com |url=https://www.csmonitor.com/1995/1012/12012.html| access-date= 15 April 2013}}</ref>. Усяго падчас блакады загінула 13 952 чалавекі, у тым ліку 5 434 мірныя жыхары. Са складу ARBiH загінула 6 137 чалавек, у той час як страты баснійскіх сербаў склалі 2 241 забітых салдат.{{Пераход|Ахвяры|1}} Перапіс 1991 года паказвае, што да блакады ў горадзе і ваколіцах пражывала 525 980 чалавек. Агульная колькасць насельніцтва ўласна горада да аблогі складала каля 435 000 чалавек. Паводле ацэнак насельніцтва Сараева пасля аблогі вагалася ад 300 000 да 380 000 чалавек{{Sfn|Даклад ААН VI}}. Пасля вайны [[Міжнародны трыбунал па былой Югаславіі]] (МТБЮ) асудзіў чатырох сербскіх чыноўнікаў па шматлікіх пунктах абвінавачвання ў [[Злачынствы супраць чалавецтва|злачынствах супраць чалавечнасці]], якія яны здзейснілі падчас блакады, у тым ліку за [[тэрарызм]]. {{нп3|Станіслаў Галіч|||Stanislav Galić}}<ref name="galic">{{Cite web|url=http://www.icty.org/x/cases/galic/acjug/en/gal-acjud061130.pdf|title=ICTY: Stanislav Galić judgement|date=30 November 2006|publisher=[[МТБЮ]]}}</ref> і {{нп3|Драгамір Мілошавіч|||Dragomir Milošević}}<ref name="milosevic">{{Cite web|url=http://www.icty.org/x/cases/dragomir_milosevic/acjug/en/091112.pdf|title=ICTY: Dragomir Milošević judgement|date=12 November 2009|publisher=[[МТБЮ]]}}</ref> былі асуджаныя да [[Пажыццёвае зняволенне|пажыццёвага зняволення]] і 29 гадоў пазбаўлення волі адпаведна. Іх начальнікі [[Радаван Караджыч]]<ref name="tran">{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2010/mar/02/radovan-karadzic-siege-sarajevo-myth|title=Radovan Karadzic claims Bosnian Muslims 'killed own people' in Sarajevo|date=2 March 2010}}</ref> і [[Ратка Младзіч]] таксама былі прызнаныя вінаватымі і асуджаныя да пажыццёвага зняволення<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/pb/world/un-appeals-court-increases-radovan-karadzics-sentence-to-life-imprisonment/2019/03/20/ece3a78e-4b18-11e9-8cfc-2c5d0999c21e_story.html?nid=menu_nav_accessibilityforscreenreader&outputType=accessibility|title=UN appeals court increases Radovan Karadzic's sentence to life imprisonment|archive-date=2019-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20190322075741/https://www.washingtonpost.com/world/un-appeals-court-increases-radovan-karadzics-sentence-to-life-imprisonment/2019/03/20/ece3a78e-4b18-11e9-8cfc-2c5d0999c21e_story.html}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2017/nov/22/ratko-mladic-convicted-of-genocide-and-war-crimes-at-un-tribunal|title=Ratko Mladic found guilty|date=22 November 2017}}</ref>. == Перадгісторыя == {{Асноўны артыкул|Распад Югаславіі|Баснійская вайна}} [[Файл:Sarajevo_-_Etnicki_sastav_po_naseljima_1991_1.gif|злева|міні|Этнічная карта Сараева 1991 года.]] З моманту свайго стварэння пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ўрад [[Сацыялістычная Федэратыўная Рэспубліка Югаславія|Сацыялістычнай Федэратыўнай Рэспублікі Югаславія]] падаўляў [[Нацыяналізм|нацыяналістычныя]] настроі, якія існавалі сярод этнічных і рэлігійных груп, што складалі насельніцтва краіны. Пасля смерці ў 1980 годзе лідара Югаславіі [[Іосіп Броз Ціта|Іосіпа Броз Ціта]] палітыка змянілася<ref name="Pavkovic">{{Cite book|last=Pavkovic|first=Aleksandar|title=The fragmentation of Yugoslavia: nationalism and war in the Balkans|publisher=MacMillan Press|year=1997|page=85|isbn=0-312-23084-2}}</ref>, у той час як мэтай {{Нп3|Сербскі нацыяналізм|сербскіх нацыяналістаў|4=Serbian nationalism}} была цэнтралізацыя Югаславіі, дзе дамінавалі сербы, іншыя нацыянальнасці імкнуліся да федэралізацыі і дэцэнтралізацыі<ref>{{Cite book|last=Krieger|first=Joel|title=The Oxford Companion to Politics of the World 2nd ed.|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2001|page=476}}</ref><ref name="Crnobanja">{{Cite book|last=Crnobrnja|first=Mihailo|title=The Yugoslav drama|publisher=I. B. Tauris & Co|year=1994|page=107|isbn=1-86064-126-1}}</ref>. Паводле апошняга даваеннага перапісу насельніцтва Босніі і Герцагавіны мусульман было 1 905 829 чалавек (43,7 %), сербаў — 1 369 258 чалавек (31,4 %), харватаў — 755 892 чалавекі (17,3 %). З 106 абшчын БіГ [[Баснійцы|мусульмане]] (баснякі) складалі большасць у 35 абшчынах, у асноўным у цэнтральнай Босніі, а [[сербы]] — у 32 заходніх і ўсходніх абшчынах Рэспублікі. [[Харваты]] складалі большасць на поўдні БіГ і ў некаторых цэнтральных абшчынах. Каля 240 тысяч жыхароў БіГ самавызначыліся як «югаславы». Большасць з іх былі сербамі або дзецьмі ад змяшаных шлюбаў. У 1991 годзе 27 % шлюбаў былі змяшанымі. Па тэрыторыі рассялення сербы апярэджвалі іншыя баснійскія народы. Яны прадстаўлялі абсалютную большасць насельніцтва на 53,3 % тэрыторыі БіГ{{Sfn|Югославия в XX веке|2011|p=805}}. 18 лістапада 1990 года ў [[Боснія і Герцагавіна|Босніі і Герцагавіне]] адбыліся першыя шматпартыйныя парламенцкія выбары (25 лістапада — другі тур). Яны прывялі да [[Нацыянальная асамблея|нацыянальнай асамблеі]], у якой дамінавалі тры партыі, заснаваныя на этнічным прынцыпе, якія стварылі слабазвязаную кааліцыю, каб адхіліць [[Камунізм|камуністаў]] ад улады<ref name="phron12">{{cite web|url=http://phron.org/Reference/Books/Balkans%20-%20post%20communist%20history.pdf|title=The Balkans: A post-Communist History|access-date=14 June 2006|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140701210204/http://phron.org/Reference/Books/Balkans%20-%20post%20communist%20history.pdf|archive-date=1 July 2014}}</ref>. Пасля абвяшчэння незалежнасці [[Харватыя|Харватыі]] і [[Славенія|Славеніі]] сярод народаў Босніі і Герцагавіны адбыўся раскол па пытанні пра тое, ці варта заставацца ў Югаслаўскай федэрацыі (пераважная большасць прыхільнікаў сярод [[Сербы|сербаў]]) або дамагацца незалежнасці (пераважная большасць прыхільнікаў сярод [[Баснякі|баснякоў]] і [[Харваты|харватаў]]). Сербы ў парламенце, якія ў асноўным з’яўляліся членамі {{Нп3|Сербская дэмакратычная партыя (Боснія і Герцагавіна)|Сербскай дэмакратычнай партыі|4=Serb Democratic Party (Bosnia and Herzegovina)}} (СДП), пакінулі цэнтральны парламент у Сараеве і 24 кастрычніка 1991 г. стварылі [[Народная скупшчына Рэспублікі Сербскай|Асамблею сербскага народа Босніі і Герцагавіны]], што паклала канец трохэтнічнай партыйнай кааліцыі. Гэты орган заснаваў Сербскую Рэспубліку Босніі і Герцагавіны 9 студзеня 1992 года, якая ў жніўні 1992 года стала [[Рэспубліка Сербская|Рэспублікай Сербскай]]. На працягу 1990 года {{Нп3|план РАМ|4=RAM Plan}} распрацоўваўся [[СДБ (Югаславія)|Службай дзяржаўнай бяспекі]] (СДБ) і групай выбраных сербскіх афіцэраў [[Югаслаўская народная армія|Югаслаўскай народнай арміі]] (ЮНА) з мэтай арганізацыі сербаў за межамі [[Сербія|Сербіі]], умацавання кантролю над новаспечанай СДП і размяшчэнне зброі і боепрыпасаў.<ref name="Judah1">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KxQaCAAAQBAJ&pg=PT273|title=The Serbs: History, Myth and the Destruction of Yugoslavia|first=Tim|last=Judah|publisher=Yale University Press|year=2008|isbn=9780300147841|page=273}}</ref> План меў на мэце падрыхтаваць падмурак для трэцяй Югаславіі, у якой усе сербы з іх тэрыторыямі жылі б разам у адной дзяржаве. Устрывожаны, урад Босніі і Герцагавіны абвясціў незалежнасць ад Югаславіі 15 кастрычніка 1991 года, пасля чаго неўзабаве баснійскія сербы стварылі [[Народная скупшчына Рэспублікі Сербскай|Нацыянальны сход]] Сербіі.<ref name="Reneo">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=WPhhLfp8huIC&pg=PA204|title=Europe from the Balkans to the Urals: The Disintegration of Yugoslavia and the Soviet Union|first=Reneo|last=Lukic|publisher=SIPRI, Oxford University Press|year=1996|isbn=9780198292005|page=204}}</ref> Пасля абвяшчэння суверэнітэту Босніі 29 лютага і 1 сакавіка 1992 года адбыўся {{Нп3|Рэферэндум аб незалежнасці Босніі і Герцагавіны|рэферэндум аб незалежнасці|4=1992 Bosnian independence referendum}}, які байкатавала пераважная большасць сербаў. Яўка на [[рэферэндум]]е склала 63,4 % пры 99,7 % выбаршчыкаў, якія выказаліся за незалежнасць.<ref name="CSCE">{{Cite web|url=http://csce.gov/index.cfm?FuseAction=UserGroups.Home&ContentRecord_id=250&ContentType=G&ContentRecordType=G&UserGroup_id=5&Subaction=ByDate|title=The Referendum on Independence in Bosnia-Herzegovina: February 29 – March 1, 1992|year=1992|publisher=Commission on Security and Cooperation in Europe|subtitle=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110522132353/http://csce.gov/index.cfm?FuseAction=UserGroups.Home&ContentRecord_id=250&ContentType=G&ContentRecordType=G&UserGroup_id=5&Subaction=ByDate|archive-date=22 May 2011}}</ref> == Ход падзей == === 1992 год === ==== Пачатак вайны ==== Падчас і пасля рэферэндуму аб незалежнасці ў многіх месцах Босніі і Герцагавіны ўспыхнуў гвалт. Так, 1 сакавіка ўзброены [[Забойства на вяселлі ў Сараеве|чалавек адкрыў агонь]] па вясельнай працэсіі баснійскіх сербаў у [[Башчаршыя|Башчаршыі]], гістарычным цэнтры Сараева і [[Баснякі|басняцкай]] частцы горада. Госці неслі і размахвалі сербскімі сцягамі, што баснякі, якія пераважна выступалі за незалежнасць, расцанілі як наўмысную правакацыю. Бацька жаніха быў забіты, праваслаўны святар паранены.<ref name="Radha">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=wHEXb81jRMcC&pg=PA38|title=Divide and Fall? Bosnia in the Annals of Partition|publisher=Verso|year=1999|page=38}}</ref><ref name="Judah">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KxQaCAAAQBAJ&pg=PT321|title=The Serbs: History, Myth and the Destruction of Yugoslavia|publisher=Yale University Press|year=2008}}</ref> Некаторыя сведкі апазналі стралка як басняцкага бандыта [[Раміз Дэлаліч|Раміза Дэлаліча]]. На яго і яшчэ аднаго зламысніка былі выдадзены [[Ордэр на арышт|ордары на арышт]], але паліцыя Сараева прыклала мала намаганняў для іх затрымання. Забойства было асуджана [[УДБА|СДБ]], які абвінаваціў {{Нп3|Партыя дэмакратычнага дзеяння|партыю SDA|4=Party of Democratic Action}} (басняцкія нацыяналісты) або ўрад у саўдзеле ў стральбе, пра што сведчыць іх няздольнасць арыштаваць падазраваных.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FrpUBAAAQBAJ&pg=PA162|title=Radovan Karadzic: Architect of the Bosnian Genocide|publisher=Cambridge University Press|year=2014}}</ref> Прадстаўнік СДБ заявіў, што напад на вяселле сведчыць пра смяротную небяспеку, якой пагражаюць сербы ў незалежнай Босніі. Гэтую заяву адхіліў заснавальнік {{Нп3|Патрыятычная ліга (Боснія і Герцагавіна)|Патрыятычнай лігі|4=Patriotic League (Bosnia and Herzegovina)}} {{Нп3|Сэфер Халілавіч|4=Sefer Halilović}}, заявіўшы, што шэсце не было вяселлем, а насамрэч было задумана як правакацыя.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=s2FBDAAAQBAJ&pg=PA88|title=Sarajevo's Holiday Inn on the Frontline of Politics and War|publisher=Springer|year=2016}}</ref> 2 сакавіка [[сербскія ваенізаваныя фарміраванні]] ўсталявалі барыкады і выставілі [[снайпер]]аў каля будынка парламента, але іх ''[[дзяржаўны пераварот]]'' быў сарваны тысячамі грамадзян Сараева, якія выйшлі на вуліцы і сталі перад снайперамі<ref name=Malcolm>{{cite book |last=Malcolm |first=Noel |title=Bosnia: A Short History |url=https://archive.org/details/bosniashorthisto0000malc_i7r9 |publisher=New York University Press |year=1996 |pages=[https://archive.org/details/bosniashorthisto0000malc_i7r9/page/231 231] |isbn=0-8147-5561-5}}</ref>. Узброеныя баснійцы, вядомыя як «[[Зялёныя берэты (Боснія і Герцагавіна)|Зялёныя берэты]]», таксама ўзвялі барыкады ў Сараеве і ваколіцах. Каля [[Баня-Лука|Баня-Лукі]] з’явіліся дадатковыя ўмацаванні, а ў [[Добай|Дабаі]] ўзброеныя сербы забілі аўтамабіліста. Да канца дня ў баях загінулі дванаццаць чалавек.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=nltdtAo38K0C&pg=PA19| title=War Crimes in Bosnia-Hercegovina, Volume 1| publisher=Human Rights Watch |year=1992| isbn=978-1-56432-083-4| pages=18–19}}</ref> Пасля афіцыйнага абвяшчэння незалежнасці Босніі і Герцагавіны ад Югаславіі 3 сакавіка 1992 г. на ўсёй тэрыторыі ўспыхвалі спарадычныя баі паміж сербамі і ўрадавымі войскамі<ref>Cannon, P., The Third Balkan War and Political Disunity: Creating A Cantonal Constitutional System for Bosnia-Herzegovina, Jrnl.</ref>. Гэта цягнулася і на этапе падрыхтоўкі да прызнання Босніі і Герцагавіны незалежнай дзяржавай<ref name="Helsinki Watch">{{cite book |last=Nizich |first=Ivana |title=War Crimes in Bosnia-Hercegovina |publisher=Helsinki Watch |year=1992 |pages=18–20 |isbn=1-56432-083-9}}</ref>. 3 сакавіка прэзідэнт Босніі, басняк [[Алія Ізетбегавіч]], заявіў, што сербы з [[Пале, Боснія і Герцагавіна|Пале]] ідуць на Сараева. Неўзабаве разгарнуліся баі ў мястэчку {{Нп3|Басанскі Брод||4=Brod, Bosnia and Herzegovina}}. Адзінаццаць сербаў былі [[Забойствы ў Сіекавацы|забітыя]] ў вёсцы [[Сіекавац]] за межамі Брода 26 сакавіка. СДБ сцвярджала, што яны былі забітыя харвацка-басняцкім апалчэннем. 29 сакавіка горад быў абложаны і абстраляны ЮНА і сербскімі ваенізаванымі фарміраваннямі.<ref name="Judah"/> Далей адбыліся сутыкненні ў [[Біеліна|Біеліне]], на якую напалі сербскія сілы на чале з [[Сербская добраахвотніцкая гвардыя|Сербскай добраахвотніцкай гвардыяй]]. 4 красавіка, калі стала вядома пра [[Разня ў Біеліне|забойствы]] ў Біеліне, урад Босніі абвясціў усеагульную мабілізацыю рэзервістаў і паліцыі ў Сараеве, а СДБ заклікала да эвакуацыі сербаў з горада, адбыўся «канчатковы разрыў паміж баснійскім урадам і сербамі»{{Sfn|Burg Shoup|1999}}. СДБ таксама заяўляла, што гэты заклік наблізіў Сараева на крок да вайны.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=s2FBDAAAQBAJ&pg=PA103|title=Sarajevo's Holiday Inn on the Frontline of Politics and War|first=Kenneth|last=Morrison|publisher=Springer|year=2016|isbn=9781137577184|pages=103}}</ref> На наступны дзень паліцэйскія з этнічных сербаў напалі на паліцэйскія пастарункі і вучэльню МУС. У выніку нападу загінулі двое афіцэраў і адзін мірны жыхар. На наступны дзень прэзідэнт Босніі і Герцагавіны абвясціў [[надзвычайнае становішча]]<ref name="Helsinki Watch" />. Пазней у той жа дзень сербскія ваенізаваныя фармаванні ў Сараеве паўтарылі спробу перавароту, пасля чаго вялікі натоўп удзельнікаў маршу міру, ад 50 000 да 100 000 чалавек усіх этнічных груп, {{Нп3|Антываенныя пратэсты ў Сараеве (1992)|сабраўся ў знак пратэсту|4=1992 anti-war protests in Sarajevo}}<ref name="Malcolm" />. Калі мітынгуючыя падышлі да барыкады перад будынкам Рэспубліканскай скупшчыны яны былі разагнаны стрэламі з суседняга [[Холідэй Ін|гатэлю Holiday Inn]]<ref name="galic" />, дзе размяшчалася СДП. Снайпер забіў аднаго з дэманстрантаў.{{Sfn|Donia|2006}} Шэсць сербскіх снайпераў былі арыштаваныя, але іх абмянялі, калі сербы пагражалі забіць каменданта баснійскай паліцэйскай акадэміі, арыштаванага напярэдадні пры захопе акадэміі<ref name="Cass2005">{{Cite book|title=The Modern Yugoslav Conflict 1991–1995: Perception, Deception and Dishonesty|last=O'Shea, B.|publisher=Frank Cass|isbn=9780415357050}}</ref><ref name="Kurspahić2003">{{Cite book|last=Kemal Kurspahić|title=Prime Time Crime: Balkan Media in War and Peace|year=2003|publisher=US Institute of Peace Press|isbn=978-1-929223-39-8}}</ref>. Боснія і Герцагавіна атрымала міжнароднае прызнанне 6 красавіка 1992 г<ref>{{Cite web|title=43. Bosnia-Herzegovina (1990-present)|url=https://uca.edu/politicalscience/dadm-project/europerussiacentral-asia-region/bosnia-herzegovina-1990-present/|language=en|access-date=9.04.2023|publisher=University of Central Arkansas}}</ref>. Урад Босніі абвясціў «''надзвычайнае становішча ў сувязі з магчымай вайной''» і заклікаў да барацьбы з ЮНА і ваенізаванымі фарміраваннямі{{Sfn|Даклад ААН VI|loc=зноска 89}}. У той жа дзень сербскія войскі пачалі абстрэльваць Сараева, а ў наступныя два дні перайшлі [[Дрына|Дрыну]] з уласна Сербіі і аблажылі населеныя большасцю баснякоў [[Зворнік]], [[Вішаград|Вышаград]] і [[Фоча|Фочу]]{{Sfn|Burg Shoup|1999|p=129}}. Да сярэдзіны красавіка ўся Боснія была ахоплена вайной{{Sfn|Burg Shoup|1999|p=129}}, хоць былі і пэўныя спробы спыніць гвалт{{Sfn|Burg Shoup|1999}}. ==== Баі за кантроль над горадам ==== [[Файл:Siege of Sarajevo street map.JPG|злева|міні|Карты асаднай артылерыі ў 1992 годзе і руху лініі абароны з 1992 па 1995 г.]] 10 красавіка вяліся бамбёжкі горада, таксама снайперы адкрылі агонь па пажарных, якія хацелі патушыць агонь у пастарунку{{Sfn|Даклад ААН VI|loc=зноска 94}} і ў доме састарэлых{{Sfn|Даклад ААН VI|loc=зноска 96}}. [[11 красавіка]] палітычныя партыі БіГ, уключаючы і СДП, падпісалі Дэкларацыю аб адзіным Сараеве<ref name="autogenerated20130506-12">{{cite web|url=http://www.bhdani.com/arhiva/251/t25156.shtml|title=Hronologija opsade|access-date=2013-04-30|lang=sr|archive-url=https://www.webcitation.org/6GXU7Xs2P?url=http://www.bhdani.com/arhiva/251/t25156.shtml|archive-date=2013-05-11|url-status=dead}}</ref>. 13 красавіка паліцыя сутыкнулася з сербскімі ваенізаванымі фарміраваннямі, калі тыя спрабавалі ліквідаваць барыкады ў раёнах Мойміла і Дабрыня{{Sfn|Даклад ААН VI|loc=зноска 101}}. У той жа дзень ЮНА задзейнічала авіяцыю{{Sfn|Даклад ААН VI|loc=зноска 102}}. З прыбыццём [[Сайрус Вэнс|Сайруса Вэнса]] і назіральнікаў [[Еўрапейская эканамічная супольнасць|ЕЭС]] баі сціхлі 14 красавіка, але ненадоўга{{Sfn|Даклад ААН VI|loc=зноска 103}}. 15 красавіка ЮНА перадыслакавалася ў прыгарады, у той час як сербскія ваенныя абстралялі стаянкі і аўтобусныя станцыі, знішчыўшы або пашкодзіўшы 24 аўтобусы і 14 трамваяў{{Sfn|Даклад ААН VI|loc=зноска 108}}. ''[[The New York Times|New York Times]]'' пісала, што Сараева пачынае выглядаць як «''лабірынт з барыкад, блокпастоў і пастак для танкаў''»{{Sfn|Даклад ААН VI|loc=зноска 117}}. 18 красавіка, пасля таго як тэлебачанне Сараева адмовілася спыніць вяшчанне — суседняя трамвайная станцыя была абстраляна{{Sfn|Даклад ААН VI|loc=зноска 120}}. Армія Босніі і Герцагавіны змагалася з сербскімі ваенізаванымі вакол фабрыкі боепрыпасаў ЮНА. 7 мірных жыхароў зноў былі забітыя ў той жа дзень{{Sfn|Даклад ААН VI|loc=зноска 124}}. 21 красавіка дзевяць [[мінамёт]]ных снарадаў трапілі ў цэнтральны офіс радыё і тэлебачання Сараева{{Sfn|Даклад ААН VI|loc=зноска 131}}. Адначасова з гэтым, упершыню быў абстраляны шпіталь, машыны хуткай дапамогі не змаглі дабрацца да параненых з-за снайпераў{{Sfn|Даклад ААН VI|loc=зноскі 133-134}}. 22 красавіка баснійская артылерыя абстраляла сербскі прыгарад — Іліджу{{Sfn|Югославия в XX веке|2011}}. У адказ сербская артылерыя нанесла ўдар па Бутміры, Храсніцы і Сакаловіч-Калоніі{{Sfn|Гуськова|2001|p=249}}. Неўзабаве мясцовыя сербы сфарміравалі Іліджынскую брыгаду, якая ўвайшла ў склад {{Нп3|Сараеўска-Раманійскі корпус|Сараеўска-Раманійскага корпуса ВРС|ru|Сараевско-Романийский корпус}}{{Sfn|Даклад ААН VI}}. 27 красавіка ўрад Босніі загадаў паставіць ЮНА пад грамадзянскі кантроль або выгнаць яе, за чым у пачатку мая адбылася серыя канфліктаў паміж імі{{Sfn|Burg Shoup|1999|p=131}}. [[30 красавіка]] Югаслаўская армія была абвешчана акупацыйнай<ref name="autogenerated20130506-12"/>. 2 мая «Зялёныя берэты» і члены мясцовых груповак адбілі сербскую атаку, скіраваную каб разрэзаць Сараева на дзве часткі{{Sfn|Burg Shoup|1999|p=131}}. 3 мая Ізетбегавіч быў выкрадзены ў [[Міжнародны аэрапорт Сараева|аэрапорце Сараева]] афіцэрамі ЮНА і выкарыстаны для здзяйснення бяспечнага праезду войскаў ЮНА з цэнтра Сараева{{Sfn|Burg Shoup|1999|p=131}}. Аднак баснійскія войскі насуперак пагадненню зрабілі [[1992 Інцыдэнт з калонай Югаслаўскай народнай арміі ў Сараева|засаду на канвой ЮНА]], што выклікала азлобленасць усіх бакоў{{Sfn|Burg Shoup|1999|p=131}}. 18 мая было падпісана пагадненне аб [[Спыненне агню|спыненні агню]] і эвакуацыі ЮНА, а 20 мая прэзідэнт Босніі абвясціў ЮНА акупацыйнымі сіламі{{Sfn|Burg Shoup|1999|p=131}}. [[Файл:Serbia_in_the_Yugoslav_Wars.png|справа|міні|Тэрыторыі, кантраляваныя сербскімі сіламі.]] Войскі баснійскіх сербаў і ЮНА перасягалі слаба абсталяваныя і непадрыхтаваныя баснійскія сілы бяспекі, што дазволіла ім узяць пад кантроль тэрыторыі на ўсходзе Босніі. Сербскія вайскоўцы, паліцыя і ваенізаваныя сілы нападалі на гарады і вёскі, а затым, часам пры дапамозе мясцовых сербскіх жыхароў, выконвалі тое, што неўзабаве стала іх стандартнай аперацыйнай працэдурай: дамы мусульман і кватэры сістэматычна рабаваліся або спальваліся; мірных жыхароў зганялі, некаторых збівалі або забівалі; мужчыны аддзяляліся ад жанчын. Многія мужчыны былі прымусова вывезены ў [[Інтэрніраванне|канцлагеры]]. Жанчыны знаходзіліся ў ізалятарах у надзвычай негігіенічных умовах. Многія былі неаднаразова [[Згвалтаванне|згвалтаваныя]]. Ацалелыя сведчылі, што сербскія салдаты і паліцыя наведвалі цэнтры зняволення, выбіралі адну або некалькіх жанчын, вывозілі іх і гвалцілі<ref name="ICTY: Kunarac, Kovač and Vuković judgement – Foča">{{Cite web|title=ICTY: The attack against the civilian population and related requirements.|url=https://www.un.org/icty/kunarac/trialc2/judgement/kun-tj010222e-5.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070316004530/http://www.un.org/icty/kunarac/trialc2/judgement/kun-tj010222e-5.htm|archive-date=2007-03-16}}</ref>. [[Файл:Sarajevo_May_2_1992.JPG|міні| Карта нападу ЮНА 2 мая 1992 года, зробленая [[Цэнтральнае разведвальнае ўпраўленне|ЦРУ]].]] За некалькі месяцаў да пачатку вайны сілы ЮНА на пагорках вакол Сараева разгарнулі артылерыю, а таксама іншае ўзбраенне і абсталяванне. У красавіку 1992 года ўрад Босніі пад кіраўніцтвам прэзідэнта [[Алія Ізетбегавіч|Аліі Ізетбегавіча]] запатрабаваў ад югаслаўскага ўрада вывесці гэтыя сілы. [[Слабадан Мілошавіч]], прэзідэнт Сербіі, пагадзіўся толькі адклікаць нязначную колькасць байцоў{{Sfn|Даклад ААН VI}}. Салдаты ЮНА, якія з’яўляліся этнічнымі сербамі з Босніі, былі пераведзены ў ВРС пад камандаваннем генерала [[Ратка Младзіч|Раткі Младзіча]]. У маі 1992 г. часці ЮНА, што знаходзіліся ў Сараеве, неаднаразова падвяргаліся нападам. 2 мая баснійскія сілы, складзеныя з «Зялёных берэтаў» і «Патрыятычнай лігі», адкрылі агонь па калоне з васьмі машын [[МЕДЭВАКВАЦЫЯ|МЕДЭВАК]] ЮНА на вуліцы Ваяводы Стэпе<ref>{{Cite web|url=https://borackars.org/srpski-borac-120-121/|title=Српски борац 120 -121|date=28 January 2015}}</ref>. Гэта атака прымусіла ЮНА адступіць на сербскія пазіцыі ў раёне [[Лукавіца (Боснія і Герцагавіна)|Лукавіца]]. [[Файл:Evstafiev-bosnia-SARAJEVO.jpg|міні|Ахвяра абстрэлу прывезена ў сараеўскі шпіталь.]] 2 мая 1992 года войскі баснійскіх сербаў усталявалі поўную блакаду горада. Яны перакрылі асноўныя пад’язныя дарогі, спыніўшы пастаўкі прадуктаў харчавання і медыкаментаў, а таксама перарвалі пастаўку камунальных паслуг у горадзе (напр., вады, электрычнасці і ацяплення). Яны валодалі лепшай зброяй, але іх значна перасягалі па колькасці салдаты ARBiH, якія абаранялі горад. Пасля таго, як шматлікія браніраваныя калоны ЮНА не змаглі ўзяць горад, сербы пачалі засяроджваць свае намаганні на яго аслабленні, выкарыстоўваючы бесперапынныя [[Бамбардзіроўка|бамбардзіроўкі]] як мінімум з 200 умацаваных пазіцый і [[бункер]]аў на навакольных пагорках.<ref name=":7">{{Cite web|title=the siege of sarajevo summary|url=https://ninaspezzaferro.com/a2eq4m/the-siege-of-sarajevo-summary|access-date=2022-12-14|website=ninaspezzaferro.com}}</ref> 3 мая 1992 года члены ARBiH напалі на калону салдат ЮНА, якія адступалі, на [[1992 Інцыдэнт з калонай Югаслаўскай народнай арміі ў Сараеве|вуліцы Дабраволячка]] ў Сараеве<ref name="b92">{{Cite web|publisher=B92|url=http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2011&mm=03&dd=05&nav_category=64&nav_id=497006|title=Sarajevo ogorčeno zbog Divjaka|date=5 March 2011}}</ref>. Мяркуецца, што напад стаў адплатай за арышт Ізетбегавіча, які напярэдадні быў затрыманы югаслаўскай паліцыяй у аэрапорце Сараева і якога планавалася абмяняць на палонных ваенных<ref>{{Cite web|publisher=New York Times|url=http://www.nytimes.com/1992/05/03/world/sarajevo-s-center-erupts-in-war-weakening-yugoslav-truce-effort.html?scp=1&sq=sarajevo%20may%203%201992&st=cse|title=Sarajevo's Center Erupts in War, Weakening Yugoslav Truce Effort|date=3 мая 1992|access-date=7 сакавіка 2011}}</ref>. Атака пачалася з раздзялення калоны, калі ў яе ўехаў аўтамабіль. Затым у калоне і вакол яе некалькі хвілін адбываліся спарадычныя і неарганізаваныя баі. У выніку інцыдэнту загінулі ад 6-ці да 42 салдатаў<ref>{{Cite news|date=4 May 2010|title=О Ганићевој одговорности|url=https://www.rts.rs/page/stories/ci/story/134/%D0%A5%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0/543301/%D0%9E+%D0%93%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%9B%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D1%98+%D0%BE%D0%B4%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8.html}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|date=5 May 2011|title=Sarajevo ogorčeno zbog Divjaka|url=https://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2011&mm=03&dd=05&nav_category=64&nav_id=497006}}</ref><ref>{{Cite news|date=2 February 2012|title=Slučaj Dobrovoljačka: Falsifikovanje istine|url=https://balkans.aljazeera.net/opinions/2012/2/2/slucaj-dobrovoljacka-falsifikovanje-istine}}</ref>. Генерал {{нп3|Мілуцін Куканяц|||Milutin Kukanjac}}, камандуючы ЮНА ў Сараеве, пацвердзіў, што толькі на вуліцы Дабраволячка ў выніку нападу загінулі 4 афіцэры, адзін вайсковец і адзін цывільны<ref name=":0" />. Генерал [[Льюіс Макензі]], міратворац ААН у Сараеве, які быў у калоне, апісаў тое, што ён убачыў: «''Я мог бачыць, як салдаты Тэрытарыяльнай абароны высоўвалі вінтоўкі праз вокны цывільных аўтамабіляў, якія былі часткай канвою, і стралялі […] Я бачыў, як кроў цячэ па лабавым шкле. Безумоўна, гэта быў найгоршы дзень у маім жыцці''»<ref>{{Cite book|title=Peacekeeper: The Road to Sarajevo|publisher=[[LewisMacKenzie]]|date=January 1, 1993}}</ref>. У дакументальным фільме ''«Смерць Югаславіі»'' Льюіс Макензі апісаў, як калона раскалолася напалову<ref name="youtube.com2">{{Citation|title=The Death Of Yugoslavia Part 4 The Gates Of Hell 5|url=https://www.youtube.com/watch?v=28ixEP9dY6Y|language=en|access-date=2022-09-05}}</ref>. Генерал {{нп3|Ёван Дзівяк|||Jovan Divjak}}, камандуючы ARBiH у Сараеве, спрабаваў спыніць стральбу і супакоіць сітуацыю<ref name="youtube.com2" />. У выніку нападу баснійскімі войскамі было ўзята ў палон 215 членаў ЮНА<ref name="reuters">{{Cite web|publisher=[[Reuters]]|url=http://in.reuters.com/article/2011/03/07/idINIndia-55380420110307|title=Austria won't send Bosnia general to Serbia|date=7. ožujka 2011|access-date=7. ožujka 2011|archive-date=2012-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20121003023842/http://in.reuters.com/article/2011/03/07/idINIndia-55380420110307|url-status=dead}}</ref>. ==== Міжнародная рэакцыя і звествы ў горадзе ==== 10 мая ''New York Times'' паведаміла, што перашкоды харчовым канвоям спустошылі крамы Сараева і што людзі выстройваюцца ў чаргу, каб купіць хлеб з тых грузавікоў, якім удалося дабрацца да месца прызначэння{{Sfn|Даклад ААН VI|loc=зноска 224}}. Гімназіі былі зачыненыя для пераўтварэння ў цэнтры для састарэлых і нямоглых{{Sfn|Даклад ААН VI|loc=зноска 226}}. У той жа час сілы ВРС пачалі спыняць патрулі ААН і МКЧК і канфіскоўваць іх грузавікі{{Sfn|Даклад ААН VI|loc=зноска 231}}. 18 мая ў Враніку разбамбілі канвой [[Міжнародны камітэт Чырвонага Крыжа|Міжнароднага камітэту Чырвонага Крыжа]], знішчыўшы 4,5 тоны ежы і медыкаментаў і забіўшы прадстаўніка гэтай арганізацыі Фрэдэрыка Морыса. У нападзе зноў абвінавацілі сілы ВРС{{sfn|Human Rights Watch|1993|p=78}}. 11 мая ЕЭК адклікала ўсіх сваіх паслоў з Бялграда і асудзіла «забойства і выгнанне насельніцтва з Сараева», а таксама захоп аэрапорта Сараева, які перашкодзіў гуманітарнай дапамозе{{Sfn|Даклад ААН VI|loc=зноска 232}}. На наступны дзень сілы ВРС адкрылі агонь па раёне Дабрыне, забіўшы трох мірных жыхароў{{Sfn|Даклад ААН VI|loc=зноска 234}}. [[16 мая]] члены ваенізаваных атрадаў баснійцаў здзейснілі [[Разня ў Пафалічах|разню ў Пафалічах]] — прыгарадзе Сараева, населеным пераважна сербамі і з красавіка блакаваным баснійскімі атрадамі, якія забаранялі праход сербам. Колькасць ахвяр склала да 200 чалавек<ref>{{Cite web|url=http://www.glassrpske.com/novosti/vijesti_dana/Lesevi-sa-Pofalica-zavrsili-na-deponiji/lat/23049.html|title=Leševi sa Pofalića završili na deponiji|access-date=2013-04-30|lang=sr|archive-url=https://www.webcitation.org/6GXU8ABYD?url=http://www.glassrpske.com/novosti/vijesti_dana/Lesevi-sa-Pofalica-zavrsili-na-deponiji/lat/23049.html|archive-date=2013-05-11|url-status=live}}</ref>, 3000 сербаў збеглі з Пафалічаў<ref>{{Cite web|url=http://www.nezavisne.com/novosti/bih/Tusevljak-Zlocin-u-Pofalicima-jedno-od-prvih-etnickih-cisenja-Srba-89690.html|title=Tuševljak: Zločin u Pofalićima jedno od prvih etničkih čišenja Srba|access-date=2013-04-30|lang=sr|archive-url=https://www.webcitation.org/6GXU90Bet?url=http://www.nezavisne.com/novosti/bih/Tusevljak-Zlocin-u-Pofalicima-jedno-od-prvih-etnickih-cisenja-Srba-89690.html|archive-date=2013-05-11|url-status=live}}</ref>. Тыя, хто не паспеў збегчы, трапілі ў лагеры, дзе пазней былі забітыя<ref>{{Cite web|url=http://www.kurir-info.rs/jos-se-ceka-optuznica-za-zlocin-nad-srbima-u-pofalicima-1992-clanak-33905|title=Još se čeka optužnica za zločin nad Srbima u Pofalićima 1992|access-date=2013-04-30|lang=sr|archive-url=https://www.webcitation.org/6GXUAAb8D?url=http://www.kurir-info.rs/jos-se-ceka-optuznica-za-zlocin-nad-srbima-u-pofalicima-1992-clanak-33905|archive-date=2013-05-11|url-status=dead}}</ref>. Былі спалены 500 дамоў, якія належалі сербам<ref>{{Cite web|url=http://pressrs.ba/sr/vesti/vesti_dana/story/15930/Đerić%3A+Još+nema+optužnica+za+zločine+u+Pofalićima.html|title=Đerić: Još nema optužnica za zločine u Pofalićima|access-date=2013-04-30|lang=sr|archive-url=https://www.webcitation.org/6GXUBsrU2?url=http://pressrs.ba/sr/vesti/vesti_dana/story/15930/%C4%90eri%C4%87%3A+Jo%C5%A1+nema+optu%C5%BEnica+za+zlo%C4%8Dine+u+Pofali%C4%87ima.html|archive-date=2013-05-11|url-status=dead}}</ref>. Новаствораная Армія Рэспублікі Сербскай стала пад камандаванне генерала [[Ратка Младзіч]]а ў новай фазе вайны{{Sfn|Burg Shoup|1999|p=131}}. Камандуючы сіламі ВРС генерал [[Ратка Младзіч]] аддаў загад нанесці ўдары па ўсіх несербскіх цывільных аб’ектах у Сараеве{{Sfn|Даклад ААН IV|loc=зноска 298}}. Генеральны сакратар ААН [[Бутрас Бутрас-Галі]] прыпісаў Младзічу абстрэлы Сараева 24, 26, 28 і 29 мая{{Sfn|Burg Shoup|1999|p=132}}. Ахвяры сярод цывільнага насельніцтва ў выніку абстрэлаў горада 27 мая прывялі да міжнароднага ўмяшання ў выглядзе санкцый, уведзеных 30 мая {{Нп3|Рэзалюцыя 757 Савета Бяспекі Арганізацыі Аб’яднаных Нацый|рэзалюцыяй 757 Савета Бяспекі ААН|4=United Nations Security Council Resolution 757}}{{Sfn|Burg Shoup|1999|p=132}}. У той жа дзень баснійскія войскі напалі на казармы ЮНА ў горадзе, што суправаджалася моцным абстрэлам{{Sfn|Burg Shoup|1999|p=132}}. Абстрэлам падвергліся гарадская бальніца (асабліва яна абстрэльвалася ў прыёмныя гадзіны ў другой палове дня), мячэці, цэрквы і многія іншыя аб’екты. Нават машыны хуткай дапамогі не былі ў бяспецы: 24 чэрвеня ВРС адкрылі агонь па адной такой машыне і забілі ўсіх шасцярых чалавек, у тым ліку параненых{{sfn|Human Rights Watch|1993|p=79}}. ВРС часта адкрывалі агонь па людзях, якія ішлі на [[пахаванне]]. Некаторыя былі параненыя, некаторыя загінулі<ref>{{cite news|last=Burns|first=John F.|url=http://www.nytimes.com/1992/08/05/world/shellfire-hits-sarajevo-funeral-for-slain-children.html?pagewanted=all&src=pm|title=''Shellfire Hits Sarajevo Funeral for Slain Children''|publisher=New York Times|date=1992-08-05|access-date=2012-04-09}}</ref>. 5 і 6 чэрвеня апошні персанал ЮНА пакінуў горад падчас цяжкіх вулічных баёў і абстрэлаў{{Sfn|Burg Shoup|1999|p=132}}. Спыненне агню ад 20 чэрвеня, якое дазволіла ААН узяць пад кантроль аэрапорт Сараева для гуманітарных рэйсаў, было парушана, калі абодва бакі змагаліся за кантроль над тэрыторыяй паміж горадам і аэрапортам{{Sfn|Burg Shoup|1999|p=132}}. Крызіс у аэрапорце прывёў да ўльтыматуму Бутраса-Галі 26 чэрвеня, каб сербы спынілі напады на горад, дазволілі ААН узяць пад кантроль аэрапорт і паставілі сваё цяжкае ўзбраенне пад нагляд ААН{{Sfn|Burg Shoup|1999|p=132}}. Тым часам СМІ паведамлялі, што прэзідэнт ЗША [[Джордж Уокер Буш]] разглядаў магчымасць прымянення сілы ў Босніі{{Sfn|Burg Shoup|1999|p=132}}. Прэзідэнт Францыі [[Франсуа Мітэран]] наведаў Сараева 28-29 чэрвеня{{Sfn|Burg Shoup|1999|p=132}}. 29 чэрвеня сербы перадалі аэрапорт UNPROFOR{{Sfn|Burg Shoup|1999|p=132}}. З 25 па 26 жніўня пад камандаваннем палкоўніка Таміслава Шыпчыча гарадская ратуша Сараева была спалена гарматным агнём з сербскіх пазіцый<ref>{{Cite news|date=10 February 2022|title=Tomislav Šipčić: General koji je spalio vijecnicu|url=https://www.sarajevo.ba/en/article/10160/tomislav-sipcic-general-koji-je-spalio-vijecnicu?adlt=strict&toWww=1&redig=EFA57BA1BFEF4C0CA6BCE14239D7366F}}</ref><ref>{{Cite news|date=10 February 2022|title=Umro Tomislav Šipčić, general koji je ubijao sarajevsku djecu, spalio Vijećnicu i tvrdio da "muslimani bacaju Srbe lavovima"|url=https://stav.ba/vijest/umro-tomislav-sipcic-general-koji-je-ubijao-sarajevsku-djecu-spalio-vijecnicu-i-tvrdio-da-muslimani-bacaju-srbe-lavovima/11399?adlt=strict&toWww=1&redig=CC34279A480A413D8E9A83AE608ACF5B}}</ref><ref name=":43">{{Citation|title=Bosnians fear another war three decades on|url=https://www.youtube.com/watch?v=ca2KuTtaqQc|language=en|access-date=2022-10-01}}</ref>. Таксама ў 25 жніўня па Нацыянальнай бібліятэцы ў Сараеве быў адкрыты танкавы і артылерыйскі агонь. Будынку быў нанесены вялікі ўрон, у ім адбыўся пажар. Было знішчана больш за мільён кніг і дакументаў, якія тут захоўваліся, у тым ліку ўнікальныя старажытныя рукапісы<ref>{{cite web|url=http://archive.ifla.org/IV/ifla61/61-riea.htm|title=''Libraries Are Not for Burning: International Librarianship and the Recovery of the Destroyed Heritage of Bosnia and Herzegovina''|publisher=Sveučilište Harvard|first=Andrea|last=Riedlmayer|access-date=2012-04-09|archive-date=12 ліпеня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180712222716/https://archive.ifla.org/IV/ifla61/61-riea.htm|url-status=dead}}</ref>. 30 жніўня 1992 года артылерыйскі снарад упаў на шматлюдны рынак на заходняй ускраіне Сараева. У выніку выбуху загінула 15 чалавек і 100 атрымала раненні.<ref name=":3">{{Cite news|date=31 August 1992|title=Shell Kills 15 in Sarajevo Marketplace : Balkans: Dozens are wounded in one of the bloodiest attacks of the Serbian siege of the Bosnian capital.|pages=1|work=[[Los Angeles Times]]|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1992-08-31-mn-5905-story.html#:~:text=A%20howitzer%20shell%20crashed%20into%20a%20crowded%20marketplace,bodies%20into%20pickup%20trucks%20parked%20on%20bloodstained%20ground.?adlt=strict&toWww=1&redig=DC0BB06A869446D8919CAF5EDA202035}}</ref><ref name=":5">{{Cite news|date=31 August 1992|title=15 Killed by Artillery Shell In a Busy Sarajevo Market|pages=6|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/1992/08/31/world/15-killed-by-artillery-shell-in-a-busy-sarajevo-market.html#:~:text=An%20artillery%20shell%20crashed%20and%20exploded%20in%20a,were%20ending%20a%20siege%20of%20another%20Bosnian%20town.?adlt=strict&toWww=1&redig=EAB5E67BC09D4E0BA3CC84319B5F3127}}</ref><ref name=":6">{{Cite news|date=31 August 1992|title=Shelling at marketplace kills 15, injures dozens in Sarajevo|pages=6|work=[[Tampa Bay Times]]|url=https://www.tampabay.com/archive/1992/08/31/shelling-at-marketplace-kills-15-injures-dozens-in-sarajevo/?adlt=strict&toWww=1&redig=5BEB1BC52ED942AA85B83D7E5C8C8386}}</ref> 31 снежня горад наведаў генеральны сакратар ААН [[Бутрас Бутрас-Галі]], якога ля будынку Прэзідыума сустрэлі незадаволеныя пратэстоўцы{{Sfn|Даклад ААН VI4|loc=зноска 1769}}{{Sfn|Даклад ААН VI4|loc=зноска 1770}}. === 1993 год === 1 студзеня 1993 года жыхары Сараева сустракалі ў аблозе. У тую ноч па горадзе зноў быў адкрыты агонь, сілы Арміі БіГ і ВРС зноў сутыкнуліся{{Sfn|Даклад ААН VI4|loc=зноска 1775}}. Другая палова 1992 і першая палова 1993 года ўяўлялі сабой пік блакады горада Сараева. Супраць жыхароў былі здзейснены розныя зверствы з вялікімі стратамі. Некаторыя вуліцы называлі «шляхамі снайпераў»<ref name="Bell">{{Cite news|publisher=BBC News|url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-17390057|title=''Sarajevo: Inside 'sniper alley'''|date=2012-04-04|last=Bell|first=Martin|access-date=2012-04-09}}</ref>. Многія часткі горада, такія як [[Новае Сараева|Нова-Сараева]], знаходзіліся пад кантролем ВРС. [[Файл:Sarajevo_Siege_Turajlic_grave.jpg|міні| Нідэрландскі рэпарцёр [[Роберт Далмерс|Роберт Дулмерс]] на магіле Хакіі Турайліча ў [[Мячэць Алі-пашы (Сараева)|мячэці Алі-пашы]], сакавік 1993 г.]] 8 студзеня 1993 года {{нп3|Хакія Турайліч|||Hakija Turajlić}}, віцэ-прэм’ер-міністр Босніі і Герцагавіны, быў забіты салдатам баснійскіх сербаў<ref>{{Cite news|url=http://www.csmonitor.com/1993/0111/11032.html|title=Bosnia Talks Resume in Geneva|date=11 January 1993}}</ref>. Калі Турайліч, які адправіўся ў аэрапорт Сараева, каб сустрэць турэцкую дэлегацыю, вяртаўся ў горад на бронемашыне Арганізацыі Аб’яднаных Нацый, сіла з двух танкаў і 40-50 салдат баснійскіх сербаў заблакіравала дарогу. Сербы дзейнічалі на падставе інфармацыі, перададзенай па радыё з аэрапорта, куды нібыта прыбывалі «турэцкія знішчальнікі» на падмацаванне баснійскіх абаронцаў. Пасля таго як сербскі афіцэр апазнаў пасажыра як Турайліча, адзін з сербаў забіў яго.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1993/01/10/world/bosnian-muslims-criticize-un-over-official-s-killing.html?pagewanted=all&src=pm|title=Bosnian Muslims Criticize U.N. Over Official's Killing|date=10 January 1993}}</ref> У забойстве быў абвінавачаны вайсковец Горан Васіч, які ў 2002 годзе па гэтым абвінавачванні быў апраўданы<ref>{{Cite web |title=WORLD; In Brief. |url=https://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/98024384.html?dids=98024384:98024384&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&fmac=&date=Jan+4%2C+2002&author=&desc=WORLD%3B+In+Brief |access-date=23 сакавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121015075242/https://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/98024384.html?dids=98024384:98024384&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&fmac=&date=Jan+4%2C+2002&author=&desc=WORLD%3B+In+Brief |archive-date=2012-10-15|url-status=dead }}</ref>. [[Файл:APC_passes_Presidency_Sarajevo.jpg|міні|250x250пкс|Машына UNPROFOR едзе па вуліцах падчас блакады, 1993 год.|злева]] У канцы кастрычніка баснійская армія правяла аперацыю «Трэбевіч-1», накіраваную супраць крымінальных палявых камандзіраў «Ćelo» Дэлаліча і {{нп3|Мушан Тапаловіч|«Caco» Тапаловіча||Mušan Topalović}}. Новы камандуючы {{нп3|Расім Дэліч|||Rasim Delić}} імкнуўся ўмацаваць дысцыпліну, што прадугледжвала ліквідацыю ваенізаваных банд. Аперацыя пачалася 26 кастрычніка, да ўдзелу ў ёй былі прыцягнуты каля 3000 салдат і паліцэйскіх<ref name="автоссылка52">{{кніга|аўтар=Dr N Thomas & K Mikulan|загаловак=The Yugoslav Wars (2). Bosnia, Kosovo and Macedonia 1992—2001|выдавецтва=Osprey publishing|старонкі=24|мова=en|isbn=1-84176-964-9}}</ref>. Мушан Тапаловіч паспеў узяць у палон і пакараць смерцю некалькіх спецназаўцаў, аднак затым быў схоплены. Раміз Дэлаліч узяў у закладнікі 25 мірных жыхароў, але пазней адпусціў іх і здаўся. Усяго падчас аперацыі загінула прыкладна 20 чалавек, сярод іх 6 былі цывільнымі асобамі<ref name="autogenerated20130506-62">{{cite web|url=http://artofwar.ru/i/ionow_a_a/text_0010.shtml|title=Очерки военной истории конфликта в Югославии (1991—1995)|publisher=ArtOfWar|access-date=2013-03-30|lang=ru|url-status=live|archive-date=2013-04-05|archive-url=https://www.webcitation.org/6FdyMLF1l?url=http://artofwar.ru/i/ionow_a_a/text_0010.shtml}}</ref>. Паралельна з атакай на лідараў банд была праведзена аперацыя «Трэбевіч-2» супраць брыгады «Кароль Твртко». Яе камандаванне было арыштавана, а брыгада раззброеная і расфармаваная. 6 лістапада баснійскае камандаванне прызначыла брыгадзе лаяльнага сабе камандзіра — Нядзельку Верая, а брыгаду ўключыла ў склад 1-га корпуса. Ад яе першапачатковага складу засталася толькі палова байцоў<ref name="autogenerated20130506-62" />. 6 мая 1993 года ў {{Нп3|Рэзалюцыя 824 Савета Бяспекі Арганізацыі Аб’яднаных Нацый|рэзалюцыі 824 Савета Бяспекі ААН|4=United Nations Security Council Resolution 824}} горад Сараева быў абвешчаны бяспечнай зонай ААН (разам з [[Жэпа]]й, [[Гораждзе]], [[Тузла (горад)|Тузлай]] і [[Біхач]]ам). Гэтыя гарады і тэрыторыі былі перададзены пад ахову міратворчых падраздзяленняў ААН [[UNPROFOR]]. У тым жа месяцы 17-гадовая на той момант Інэла Ногіч была абраная Міс абложанага Сараева і стала сімвалам супраціву гэтага горада. Ногіч упершыню выйшла на сцэну, дзе атрымала тытул міс, і замест пажаданняў «''міру ва ўсім свеце''» заклікала: «''Не дазвольце ім забіць нас''».<ref name=":8">{{Cite news|url=http://www.guardian.co.uk/world/1993/jun/02/warcrimes.fromthearchive|title=''Blood and tears end a soccer game which no one could win''|publisher=Guardian|date=1993-06-02|access-date=2012-04-09}}</ref> {| class="wikitable" style="float: right;" |+Гадавы ўзровень кішэчных захворванняў у Сараеве падчас вайны{{sfn|Mann|Drucker|Tarantola|McCabe|1994|p=11}} !Хвароба !у 1992 годзе !у 1993 годзе !Павелічэнне |- |[[Гепатыт А]] |72 |644 |89 разоў |- |{{Нп3|Энтэракаліт|3=ru|4=Энтероколит}} |3,718 |12 612 |34 разы |- |[[Дызентэрыя|Бактэрыяльная дызентэрыя]] |110 |218 |2 разы |} Дэфіцыт вады прывёў да 750 зарэгістраваных выпадкаў [[Брушны тыф|тыфу]] тым летам{{Sfn|Bethlehem|loc=С. xlviii|1997}}. З-за адмовы ўрада БіГ адрамантаваць электрычную сетку, якая забяспечвае завод боепрыпасаў у {{Нп3|Вогашча|Вогашчы|4=Vogošća}}, ВРС спыніла падачу электраэнергіі і газу ў Сараева{{Sfn|Даклад ААН VI7|loc=зноска 2880}}. 15 ліпеня каля 8500 баснійскіх бежанцаў схаваліся ў раёне Белашніцы пасля падзення Трнава{{Sfn|Даклад ААН VI7|loc=зноска 2890}}. Праз некалькі дзён ВРС прапусцілі калону гаручага. Спачатку быў забяспечаны гарадскі хлебазавод, затым помпа галоўнага водазабеспячэння і шпіталь, які меў патрэбу ў паліве для генератараў{{Sfn|Даклад ААН VI7|loc=зноска 2894}}. 15 жніўня, амаль праз тры месяцы, у некаторых раёнах горада аднавілі электрычнасць і ваду{{Sfn|Bethlehem|loc=С. xlvix|1997}}. 6 верасня ў горадзе аднавіліся заняткі ў гаражах, падвалах і на лесвіцах, бо ўлады не маглі гарантаваць бяспеку вучняў у школах{{Sfn|Даклад ААН VI8|loc=зноска 3303}}. Пасля таго, як у кастрычніку 1993 года з арміі БіГ былі выключаны злачынцы і злачынцы, Дзіўяк заявіў, што армія палепшыла дысцыпліну і баяздольнасць{{Sfn|Даклад ААН VI9|loc=зноска 4016}}. Па даных УВКБ ААН, да кастрычніка 1993 года ў горадзе знаходзілася 68 200 [[Бежанцы|бежанцаў]], што складае 21 % ад агульнай колькасці насельніцтва Сараева{{Sfn|Mann|Drucker|Tarantola|McCabe|1994|p=4}}. На [[Нараджэнне Хрыстова|Каляды]] па горадзе было выпушчана 689 ракет, некалькі ўпалі каля бальніцы Кошэва{{Sfn|Даклад ААН VI9|loc=зноска 4016}}. 27 снежня ВРС захапілі траншэі Арміі Босніі і Герцагавіны ў Вогашчы, пасля чаго баснійскія сілы перайшлі ў контратаку: 321 ракета была выпушчана па Сараева і 70 па пазіцыях пад кантролем Сербіі{{Sfn|Даклад ААН VI9|loc=зноска 4033}}. Быў абстраляны раён Грбавіцы{{Sfn|Даклад ААН VI9|loc=зноска 4037}}. За некалькі дзён да новага года каля тысячы жыхароў Сараева былі эвакуяваныя з горада на аўтобусах, а др. Ісмет Цэрыч упершыню ўвёў новы тэрмін «Сараеўскі сіндром», каб апісаць стан страху жыхароў гэтага горада{{Sfn|Даклад ААН VI9|loc=зноскі 4059-4060}}. 31 снежня тры снарады ўпалі на вуліцу Васе Мішкіна, забіўшы трох і параніўшы каля 20 чалавек{{Sfn|Даклад ААН VI9|loc=зноска 4065}}. === 1994 год === Нягледзячы на тэндэнцыю да зніжэння, забойствы працягваліся. 1 студзеня па горадзе было выпушчана 93 ракеты{{Sfn|Даклад ААН VI10|loc=зноска 4069}}. Абстрэл пачаўся апоўначы, у жа той час амерыканская спявачка [[Барбара Хендрыкс]] давала канцэрт у будынку тэлебачання БіГ, дзе сабралася каля 200 гледачоў. Некаторых з іх эвакуіравалі супрацоўнікі ААН{{Sfn|Даклад ААН VI10|loc=зноска 4074}}. Адна асоба была пахавана пад заваламі пасля таго, як дзве ракеты трапілі ў будынак{{Sfn|Даклад ААН VI10|loc=зноска 4076}}. На наступны дзень снарад, выпушчаны ў кватэру на вуліцы Амладзінскай — прыкладна ў 500 метрах ад прэзідэнцтва БіГ — забіў шэсць чалавек{{Sfn|Даклад ААН VI10|loc=зноска 4088}}. У той жа дзень снарад упаў на натоўп дзяцей, якія выходзілі са школы ў заходнім Сараева, забіўшы адно дзіця{{Sfn|Даклад ААН VI10|loc=зноска 4089}}. 5 студзеня горад зноў быў адрэзаны ад вады. UNPROFOR абвясціла, што асноўнае электразабеспячэнне было адключана паміж Рэлевава і [[Buća Potok|Буч-Патокам]] падчас Каляд, яно не будзе адноўлена да сярэдзіны месяца з-за неабходнасці зацвярджэння рамонту электразабеспячэння паміж Вогашчам і [[Velešići|Велешычам]]{{Sfn|Даклад ААН VI10|loc=зноскі 4121-4122}}. 11 студзеня ракета ўпала перад уваходам у будынак Міжнароднага камітэта Чырвонага Крыжа, побач з тэлевізійным цэнтрам і забіўшы адну асобу{{Sfn|Даклад ААН VI10|loc=зноска 4199}}. 11 студзеня былі абстраляныя ўваходная і пасадачная палосы аэрапорта, у выніку чаго на некалькі дзён не дастаўлялася харчаванне ад ААН{{Sfn|Даклад ААН VI10|loc=зноскі 4200-4202}}. 18 студзеня ў Сараеве быў першы дзень без зарэгістраванай смерці з пачатку года — моцны [[снег]] пагоршыў бачнасць і таму снайперская дзейнасць была перапыненая{{Sfn|Даклад ААН VI10|loc=зноскі 4250-4251}}. 22 студзеня ў раёне Аліпашынага поля ўпалі тры мінамётныя снарады, два з іх упалі перад гэтымі дамамі, дзе гулялі дзеці. Шасцёра дзяцей загінулі, пяцёра дарослых атрымалі раненні{{Sfn|Даклад ААН VI10|loc=зноска 4273}}. Агонь вёўся з тэрыторыі, падкантрольнай ВРС. Жыхары Сараева спрабавалі весці больш-менш нармальнае жыццё: адметным эпізодам стаў тэатральны паказ антываеннага мюзікла «{{Нп3|Валасы (мюзікл)|Валасы|4=Hair (musical)}}» з паралелямі паміж вайной у В’етнаме і аблогай горада, ён сабраў шмат гледачоў{{Sfn|Maček|2009|p=56}}. 4 лютага снарад быў выпушчаны ў чарзе па муку ў Дабрыні (пятніца была «мучным днём») і забіў дзевяць чалавек{{Sfn|Даклад ААН VI10|loc=зноска 4365}}. 5 лютага 1994 года 120-міліметровы мінамётны снарад упаў у цэнтр шматлюднага рынку Маркале<ref>{{Cite news|title=Sarajevo: 1994 market massacre|url=https://www.bbc.com/news/av/uk-17439158}}</ref>, забіўшы 68 і параніўшы 144 чалавекі<ref name="ICTY: Stanislav Galić judgement, para 438-496">{{Cite web|url=http://www.icty.org/x/cases/galic/acjug/en/gal-acjud061130.pdf|title=ICTY: Stanislav Galić judgement, зноскі 438–496}}</ref><ref name="ICTY:Dragomir Milošević judgement">{{Cite web|url=http://www.icty.org/x/cases/dragomir_milosevic/tjug/en/071212.pdf|title=ICTY: Dragomir Milošević judgement}}</ref>. У снежні 2003 года МТБЮ асудзіў баснійскага сербскага генерала {{нп3|Станіслаў Галіч|Станіслава Галіча||Stanislav Galić}}, заключыўшы, што сербскія сілы вакол Сараева ўчынілі бойню<ref name="ICTY: Stanislav Galić judgement, para 438-496" /><ref name="ICTY:Dragomir Milošević judgement" />. Тым часам [[Радаван Караджыч]] запрасіў расійскага пісьменніка і палітыка [[Эдуард Лімонаў|Эдуарда Лімонава]] ў Пале на экскурсію па горадзе. Журналіст Славенка Дракуліч так апісаў сустрэчу:{{Цытата|На працягу многіх гадоў, калі я думаў пра Караджыча, я не мог выкінуць з галавы адзін эпізод. Эпізод з дакументальнага фільма, знятага падчас аблогі Сараева, калі той прыбывае ў Пале на пагорках над сталіцай, дзе армія Рэспублікі Сербскай абстрэльвала горад снарадамі і снайперскім агнём. Караджыч прыязджае з госцем, расійскім драматургам Эдуардам Лімонавым. Сараева ляжыць у аблозе ў даліне пад імі, яны добра бачаць кожны будынак, кожную вуліцу, кожнае дрэва. Ідэальная пазіцыя для снайперскай стральбы. Апрануты ў чорнае паліто, з шалем на шыі, бо была тады зіма, Караджыч галантна і з усмешкай на вуснах прапануе свайму госцю і калезе-паэту «асаблівы гасцінец», які належыць каралю, валадару жыцця і смерці. Ён прапануе Лімонаву паспрабаваць страляць з наведзенага на горад аўтамата. Проста так, дзеля забавы. «Паспрабуй», дзёрзка кажа ён, кідаючы выклік Лімонаву. Як у фільме, калі кароль прапануе госцю стрэльбу каб пастраляць у дзікіх жывёл. Толькі што ўнізе, у тым абложаным горадзе, жывуць людзі, а не жывёлы. Лімонаў прымае выклік, становіцца на калені за зброяй і страляе. Усе ў захапленні, Лімонаў — адзін з іх, ён такі ж, як яны! Нягледзячы на тое, што ён мастак, ён не баязлівец. <ref>{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/commentisfree/2008/jul/23/radovankaradzic.warcrimes2|last=Drakulić|first=Slavenka|title=''First justice. Next, truth. Only then is reconciliation possible''|publisher=Guardian|date=2008-07-23|access-date=2012-04-09}}</ref> {{арыгінальны тэкст|en|For years, whenever I thought of Karadzic, I couldn't get one image out of my mind. It is from a documentary shot during the siege of Sarajevo, when he arrives to Pale in the hills above the capital, where the army of the Republika Srpska strafed the city with shells and sniper fire. Karadzic arrives with a guest, the Russian playwright Edvard Limonov. Sarajevo lies besieged in the valley below them, they can clearly see every building, every street, every tree. An ideal position for sniping. Dressed in a black coat, with a shawl around his neck for it is winter, Karadzic gallantly and with a smile on his face offers his guest and fellow poet a "special treat" befitting a king, a ruler of life and death. He offers Limonov to try a shot from a machine-gun pointed at the city. Just like that, for fun. "Try it," he says cockily, challenging Limonov. It's like in a movie when the king offers his gun to his guest to shoot at wild animals. Only that down in that besieged city live people, not animals. Limonov takes the challenge, kneels behind the weapon, and shoots. Everyone is delighted, Limonov is one of them, he's just like them! In spite of the fact that he is an artist, he is not a coward.}}}} У лютым 1994 г. (калі першапачаткова была пагроза авіяўдараў) НАТА стварыла вакол Сараева зону адчужэння з забаронай цяжкага ўзбраення і сабрала зброю ў шэрагу месцаў. 5 жніўня [[Узброеныя сілы Рэспублікі Сербскай|ВРС]] канфіскавала некалькі адзінак зброі з месца збору зброі ў Іліджы, дапусціўшы відавочнае парушэнне пагаднення пра зону адчужэння. Падчас захопу сербскія сілы паранілі ўкраінскага міратворца UNPROFOR. У адказ на атаку, ААН запрасіла падтрымку з паветра ў [[НАТА]]. Два амерыканскія самалёты [[Fairchild Republic A-10 Thunderbolt II|A-10]] неаднаразова абстрэльвалі сербскія цэлі, і сербы вярнулі захопленую зброю{{Sfn|Bucknam|2003|p=163}}. 14 жніўня пры пасрэдніцтве UNPROFOR было падпісана «''Антыснайперскае пагадненне''» паміж Вахідам Каравелічам, прадстаўніком Арміі БіГ, і Драгамірам Мілошавічам, прадстаўніком ВРС{{Sfn|МТБЮ Мілошавіч|loc=зноска 53}}. Гэта скараціла снайперскія атакі на шэсць тыдняў, але пасля гэтага UNPROFOR абвясцілі, што абодва бакі парушылі пагадненне і працягнулі снайперскія атакі{{Sfn|МТБЮ Мілошавіч|loc=зноска 55}}. 22 верасня UNPROFOR зноў папрасілі падтрымку з паветра НАТА ў раёне Сараева пасля таго, як сербскія сілы атакавалі французскі [[бронетранспарцёр]]. У адказ, два брытанскія самалёты [[SEPECAT Jaguar]] нанеслі ўдар па сербскім танку, знішчыўшы яго<ref name="AFSOUTH2">AFSOUTH Fact Sheet</ref>. 24 верасня [[Савет Бяспекі ААН]] прыняў рэзалюцыю 942, рашуча асудзіўшы РС за адмову ад тэрытарыяльнага пагаднення, якое пакладзе канец вайне ў Босніі, і ўвёў санкцыі на любую эканамічную дзейнасць пад кантролем баснійскіх сербаў, замарозіў сродкі і забараніў ім выезд<ref>{{Cite web|url=http://www.unhcr.org/refworld/docid/3b00f1504.html|title=''Resolution 942 (1994) Adopted by the Security Council at its 3428th meeting, on 23 September 1994''|publisher=UNHCR|date=24. rujna 1994|access-date=2012-04-25}}</ref>. 23 снежня было падпісана новае пагадненне аб перамір’і. UNPROFOR абвясцілі, што пасля гэтага колькасць узброеных інцыдэнтаў скарацілася на 90 %, але ўжо ў сакавіку наступнага года сілы ВРС зноў актывізавалі ваенную дзейнасць{{Sfn|МТБЮ Мілошавіч|loc=зноскі 57-59}}. === 1995 год === Вясной ВРС здзейснілі некалькі моцных абстрэлаў горада з ахвярамі сярод мірных жыхароў і разбурэннямі будынкаў{{Sfn|МТБЮ Караджыч|pp=21-22}}. З 15 па 22 чэрвеня ARBiH пачала наступ у рэгіёне Сараева, каб паспрабаваць вярнуць у сербаў страчаныя тэрыторыі. На поўначы 16-я дывізія [[1-ы корпус (Армія Рэспублікі Боснія і Герцагавіна)|1-га корпуса]] атакавала Чэмерскія пагоркі і адбіла іх. Пазней сербы вярнулі іх. З цэнтра 12-я дывізія атакавала сербскую пазіцыю ў [[Debelo Brdo mountian|Дэбела Брда]]. На поўдні 14-я дывізія здолела адціснуць сербаў да шляху Выпер і захапіла значныя тэрыторыі ў выніку наступу. [[Файл:Sarajevo_june_1995.jpg|міні|Наступальныя аперацыі баснійскай арміі ў раёне Сараева, 15-22 чэрвеня 1995 г.]] Па меры паступовага пашырэння баёў у 1995 годзе сілы баснійцаў пачалі шырокамаштабнае наступленне ў раёне Сараева. У адказ на атаку баснійскія сербы захапілі цяжкае ўзбраенне са складу, які ахоўваецца ААН, і пачалі абстрэл пазіцый.<ref>{{Кніга|год=2004|аўтар=Michael O. Beale|загаловак=Bombs Over Bosnia: The Role of Airpower in Bosnia-Herzegovina|ref=Beale|старонак=76|isbn=1410217930|выдавецтва=University Press of the Pacific|мова=en|старонкі=33}}</ref> У якасці адплаты за гэтыя дзеянні камандуючы ААН генерал-лейтэнант {{нп3|Руперт Сміт|||Rupert Smith}} запытаў авіяўдары НАТА. НАТА выканала гэты запыт 25 і 26 мая 1995 г., разбамбіўшы сербскі склад боепрыпасаў каля [[Пале, Боснія і Герцагавіна|Пале]].<ref name="AFSOUTH2" /> Місія выконвалася самалётамі [[General Dynamics F-16 Fighting Falcon|F-16]] ВПС ЗША і знішчальнікамі [[McDonnell Douglas F/A-18 Hornet|EF-18A]] ВПС Іспаніі, узброенымі бомбамі з лазерным навядзеннем<ref>{{Кніга|год=2013|аўтар=Tim Ripley|загаловак=Conflict in the Balkans 1991–2000|ref=Ripley|старонак=96|выдавецтва=Bloomsbury Publishing|мова=en|старонкі=23|спасылка частка=https://books.google.pl/books/about/Conflict_in_the_Balkans_1991_2000.html?id=Jkq1CwAAQBAJ&redir_esc=y}}</ref>. Пасля гэтага сербы захапілі 377 закладнікаў UNPROFOR і выкарыстоўвалі іх у якасці жывых шчытоў для розных мэт у Босніі, што прымусіла НАТА спыніць свае ўдары{{Sfn|Bucknam|2003|p=215}}. 27 мая 1995 г. сербскія салдаты, якія выдавалі сябе за французскіх вайскоўцаў, захапілі два назіральныя пасты ААН на абодвух канцах прыфрантавога моста Врбаня, не зрабіўшы ніводнага стрэлу. Яны былі апранутыя ў французскую форму, бронекамізэлькі і каскі, былі ўзброеныя французскай зброяй і кіравалі французскім бронетранспарцёрам (БТР) — усё гэта было выкрадзена ў войскаў ААН, затрыманых за горадам. Салдаты пад пагрозай зброі раззброілі 12 міратворцаў. Дзесяць павезлі ў невядомым напрамку, двое засталіся на мосце ў жывым шчыце. Французы ў адказ накіравалі 30 вайскоўцаў пры падтрымцы шасці лёгкіх танкаў для штурму паўночнага канца моста. У [[Бітва на мосце Врбанджа|сутычцы]] загінулі двое французскіх вайскоўцаў і пяцёра атрымалі раненні, чацвёра сербскіх вайскоўцаў загінулі і чацвёра трапілі ў палон. У канцы дня сербы захоўвалі кантроль над паўднёвай часткай моста, а французы занялі паўночную частку<ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/french-humiliation-sparks-battle-of-vrbanja-bridge-1621353.html|title=French humiliation sparks battle of Vrbanja|date=28 May 1995}}</ref>. Пазней сербы пакінулі паўднёвую частку моста. 28 жніўня 1995 г. 5 снарадаў былі выпушчаныя па рынку Маркале, што прывяло да чарговай бойні. У гэты раз загінула 43 чалавекі<ref>{{Cite web|publisher=RTS|url=http://www.rts.rs/page/stories/sr/story/135/Hronika/1252690/Svedok%3A+Markale+nisu+inscenirane.html|title=Svedok: Markale nisu inscenirane|date=23 January 2013}}</ref>, а 73 атрымалі раненні. Пры тым за некалькі гадзін да нападу ўлады баснійскіх сербаў выказваалі жаданне прыняць мірны план [[Рычард Холбрук|Рычарда Холбрука]]<ref>{{Cite book|title=Rozbicie Jugosławii|publisher=Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR}}</ref>. МТБЮ ў гэтым выпадку таксама прызнаў злачынцам Армію Рэспублікі Сербскай<ref name="ICTY: Stanislav Galić judgement, para 438-496" /><ref name="ICTY:Dragomir Milošević judgement" />. 30 жніўня [[генеральны сакратар НАТА]] абвясціў пачатак авіяўдараў пры падтрымцы артылерыйскіх атак сіл хуткага рэагавання UNPROFOR<ref name="changing69">{{Cite book|title=The changing rules on the use of force in international law|first=Tarcisio|last=Gazzini|year=2005|page=69|publisher=[[Manchester University]] Press|isbn=978-0-7190-7325-0|url=https://books.google.com/books?id=fDimGeTLOLkC&pg=PA69}}</ref>. У той жа дзень французскі [[Mirage 2000]] быў збіты каля [[Пале, Боснія і Герцагавіна|Пале]] ЗРК баснійскіх сербаў для стральбы з пляча<ref>Central Intelligence Agency. (2002).</ref>. 1 верасня НАТА і ААН запатрабавалі зняць блакаду, вывесці цяжкае ўзбраенне з зоны адчужэння вакол Сараева і ўсталяваць поўны кантроль над іншымі бяспечнымі раёнамі ААН. Кіраўнікам баснійскіх сербаў быў дадзены крайні тэрмін — 4 верасня, а бамбардзіровачная аперацыя «[[Аперацыя «Абдуманая сіла»|Абдуманая сіла]]» была прыпынена. Цяжкае ўзбраенне не было выведзена да заканчэння тэрміну. 5 верасня аднавіліся авіяўдары па пазіцыях баснійскіх сербаў вакол Сараева і каля штаба баснійскіх сербаў у Пале. 14 верасня яны былі спыненыя, на гэты раз, каб дазволіць выкананне пагаднення з баснійскімі сербамі, якое прадугледжвала вывад цяжкага ўзбраення з зоны адчужэння. Баі на зямлі абвастрыліся, калі сумесныя баснійскія і харвацкія сілы перайшлі ў наступ. Сербаў павольна адцяснялі, што ў выніку дазволіла аднавіць ацяпленне, электра- і водазабеспячэнне горада<ref name=":7" />. У кастрычніку 1995 года было дасягнута [[Спыненне агню|перамір’е]]<ref name=":7" />, а 14 снежня падпісана мірнае [[Дэйтанскае пагадненне]]. == Гуманітарная катастрофа і зверствы == [[Файл:Evstafiev-bosnia-sarajevo-water-line.jpg|злева|міні| Жыхары Сараева ў чарзе па ваду.]] Аблога Сараева стала цяжкім выпрабаваннем для жыхароў. У розныя перыяды горад быў адрэзаны ад паставак прадуктаў, тавараў, вады, электрычнасці, ацяплення. Жыхары горада пастаянна прыходзілі па ваду да ракі [[Міляцка|Міляцкі]]<ref name=":9" />. Гарадскія службы сутыкаліся з сур’ёзнымі перашкодамі ў сваёй працы. Абстрэлы горада закраналі як ваенную, так і цывільную інфраструктуру (у тым ліку такія ўразлівыя аб’екты як шпіталі) і жылыя дамы, а таксама культурныя, гістарычныя і іншыя неваенныя аб’екты.{{Sfn|Даклад ААН VI}} З-за адсутнасці электрычнасці ў шпіталях даводзілася рабіць аперацыі пры свечках і дактарам з халоднымі рукамі. Таксама не хапала перавязачнага матэрыялу, медыкаментаў, пратэзаў і іншага абсталявання.{{sfn|Mann|Drucker|Tarantola|McCabe|1994|p=8}} Гарадскія службы не паспявалі рамантаваць водаправод{{sfn|Mann|Drucker|Tarantola|McCabe|1994|p=7}}, а пашкоджанні ў газавых камунікацыях прыводзілі да частых выбухаў у жылых дамах, якія загубілі жыцці каля 2 000 сараеўцаў<ref name="CSMonitor" />. Аднаўленнем падачы электрычнасці і вады займаліся ў тым ліку інжынеры камунікацыйных служб міратворцаў ААН. Міратворцамі ў горад былі дастаўленыя тысячы тон харчавання, медыкаментаў, адзення, гаручага, будаўнічых матэрыялаў.{{Sfn|Гуськова|2001|p=264}} [[Файл:Sarajevo_Siege_Collecting_Firewood_2.jpg|міні|Жыхары Сараева збіраюць дровы, зіма 1992—1993 гг.]] 9 ліпеня 1993 года [[Упраўленне Вярхоўнага камісара Арганізацыі Аб’яднаных Нацый па справах бежанцаў|Вярхоўны камісар ААН па справах бежанцаў]] {{Нп3|Садака Агата|3=ru|4=Огата, Садако}} адзначала, што ў Сараеве больш за 300 000 людзей знаходзяцца на мяжы жыцця і смерці, прычым пагроза жыццю была не толькі з боку сербскіх абстрэлаў, але і ад голаду і хвароб{{Sfn|Гуськова|2001|p=255}}. У горадзе адбываліся рабаванні кватэр, іх самавольны захоп. У прыватнасці, была занятая кватэра вядомага кінарэжысёра [[Эмір Кустурыца|Эміра Кустурыцы]], які пакінуў Сараева.{{Sfn|Гуськова|2001|p=263}} Паводле загаду ўрада горад маглі пакідаць толькі старыя і дзеці ў канвоях, арганізаваных ААН. Спісы для выезду складаліся ўладамі, прычым канвоі часта адкладаліся ці не хадзілі. Працаздольнае насельніцтва горада павінна было выконваць працоўную павіннасць або служыць у баснійскай арміі{{Sfn|Гуськова|2001|p=263}}. Пры гэтым сербам і харватам пакідаць горад было забаронена{{Sfn|Гуськова|2001|p=288}}. === Снайперы === [[Файл:Pazi Snajper.jpg|міні|Папярэджанне пра снайпераў у Сараеве.]] Другая палова 1992 і першая палова 1993 былі пікам аблогі Сараева, і падчас цяжкіх баёў адбываліся зверствы. Сербскія сілы за горадам бесперапынна абстрэльвалі абаронцаў урада. Унутры горада сербы кантралявалі большасць асноўных ваенных пазіцый і пастаўкі зброі. Калі [[снайпер]]ы занялі пазіцыі ў горадзе, шыльды з надпісам «''<span dir="ltr" lang="sh">Pazite, Snajper!</span>''» («''Сцеражыцеся, снайпер!''») сталі звычайнай з’явай, а некаторыя асабліва небяспечныя вуліцы называліся «шляхамі снайпераў». Лекары галоўнай гарадской бальніцы паведамлялі, што ў дзень прымалі ад пяці да пятнаццаці параненых снайперамі{{Sfn|Даклад ААН VI|loc=зноска 240}}. {{Цытата|Бывала я паводзіў сябе па-дурному, напрыклад, перабягаў вуліцу, дзе быў снайпер. Дык тады людзі мне пляскалі. А я сам рабіў гэта для іх, каб падняць ім маральны дух.<ref name="dalje">{{cite web|url=http://dalje.com/hr-svijet/ja-nisam-srbin-ja-sam-bosanac/29869|title=''Ja nisam Srbin, ja sam Bosanac''|publisher=Dalje|date=27. ožujka 2007.|access-date=08. 11. 2010.|archive-date=2010-11-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20101119145926/http://dalje.com/hr-svijet/ja-nisam-srbin-ja-sam-bosanac/29869|url-status=dead}}</ref> {{арыгінальны тэкст|bs|Nekada sam se glupo ponašao, recimo pretrčavao ulicu gdje je bio snajper. Pa bi mi onda ljudi pljeskali. A ja sam to radio zbog njih, da im dignem moral.}}}} Вуліца Цмока з Босніі (''<span dir="ltr" lang="bs">Ulica Zmaja od Bosne</span>''), галоўная вуліца, якая ў канчатковым выніку вядзе да аэрапорта, стала вядома свету як «{{Нп3|Алея снайпераў||4=Sniper Alley}}» (''<span dir="ltr" lang="bs">Snajperska aleja</span>'').<ref name="Bell"/> Забойства снайперам Адміры Ісміч і Бошка Бркіча, змешанай басняцка-сербскай пары, якая спрабавала перасекчы лінію, стала сімвалам пакут у горадзе і асновай ''[[Рамэа і Джульета ў Сараеве|Рамэа і Джульеты ў Сараеве]]'', але невядома, снайперы з якога боку адкрывалі агонь<ref name=":1">{{Cite news|url=http://www.cnn.com/WORLD/Bosnia/updates/9604/10/|publisher=CNN|title='Only a bullet' could separate them|date=10 April 1996}}</ref>. === Урбіцыд === [[Файл:Sarajevo_19.3.1996_war.JPG|міні|Агульны від на цэнтр горада Грбавіца, прыгарад Сараева. Сакавік 1996 года.]] Нацыянальная бібліятэка Сараева (цяпер Сараеўская ратуша) была спалена ў выніку нападу сербаў; каля ~2 мільёнаў кніг было страчана. Атаку праводзіў палкоўнік Таміслаў Шыпчыч. Каля 20 гадоў пайшло на рамонт бібліятэкі.<ref name=":43"/> У справаздачах адзначалася ў сярэднім каля 329 удараў снарадамі ў дзень падчас аблогі, з максімумам у 3777 на 22 ліпеня 1993 года{{Sfn|Даклад ААН VI}}. Гэты [[урбіцыд]] у выніку абстрэлу моцна пашкодзіў гарадскія структуры, як жылыя, так і культурныя. Да верасня 1993 г. было ацэнена, што практычна ўсе будынкі ў Сараеве пацярпелі ў той ці іншай ступені пашкоджання, а 35 000 будынкаў былі цалкам разбураны{{Sfn|Даклад ААН VI}}. Сярод будынкаў, пацярпелых і знішчаных, былі бальніцы і медыцынскія комплексы, медыяцэнтры і камунікацыйныя цэнтры, прамысловыя комплексы, дзяржаўныя будынкі, ваенныя аб’екты і аб’екты ААН. Іншыя значныя будынкі, пашкоджаныя або разбураныя, уключалі [[прэзідыум Босніі і Герцагавіны]] і [[Нацыянальная і універсітэцкая бібліятэка Босніі і Герцагавіны|Нацыянальную бібліятэку]], якая была падпалена і згарэла дашчэнту, знішчыўшы больш за 1 500 000 тамоў і 600 000 серыйных выданняў.<ref>{{Cite journal|date=1996-07-01|title=The National and University Library of Bosnia and Herzegovina during the Current War}}</ref><ref name="erasingthepast">{{Cite web|url=http://fp.arizona.edu/mesassoc/Bulletin/bosnia.htm|title=Erasing the Past: The Destruction of Libraries and Archives in Bosnia-Herzegovina|first=András|last=Riedlmayer|archive-url=https://web.archive.org/web/20120118204551/http://fp.arizona.edu/mesassoc/Bulletin/bosnia.htm|archive-date=2012-01-18}}</ref> === Абстрэлы мірных жыхароў === [[Файл:Shells_-_Sarajevo_Tunnel_Museum.jpg|злева|міні| Прыклады зброі, якую выкарыстоўвалі супраць [[Сараева|сараеўцаў]], выстаўленая ў музеі {{Нп3|Сараеўскі тунэль|Сараеўскага тунэлю|4=Sarajevo Tunnel}}.]] [[Масавае забойства|Масавыя забойствы]] мірных жыхароў былі ў першую чаргу вынікам мінамётных абстрэлаў. 1 чэрвеня 1993 падчас [[Курбан-байрам]]у на футбольным матчы ў Дабрыні, дзе сабралася 200 гледачоў, былі выпушчаныя дзве ракеты. У выніку выбуху загінулі 15 чалавек<ref name=":8" /> і больш за 100 былі параненыя<ref name="bbc">{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/june/1/newsid_2493000/2493441.stm|title=On this day: 1993: Serb attack on football match kills 11|date=1 June 1993|work=BBC News}}</ref>. 12 ліпеня ў чарзе па ваду загінулі 12 чалавек. Самым вялікім злачынствам ВРС стала першая {{Нп3|Бойні на Маркале|бойня на рынку Маркале|4=Markale massacres}} 5 лютага 1994 года, падчас якой 68 мірных жыхароў былі забітыя і 200 былі параненыя. Медыцынскія ўстановы былі перапоўнены ад маштабу ахвяр сярод цывільнага насельніцтва, і толькі невялікая колькасць параненых змагла атрымаць дапамогу па праграмах [[Медыцынская эвакуацыя|медыцынскай эвакуацыі]], такіх як [[Аперацыя Ірма|аперацыя «Ірма»]] ў 1993 годзе.<ref>{{Cite news|publisher=Keesing's Record of World Events|title=Geneva talks (Bosnia)|date=August 1993|url=http://www.keesings.com/search?kssp_search_phrase=%22operation+irma%22&x=0&y=0&kssp_a_id=39603n05xxx&kssp_selected_tab=article&kssp_rspn=1&kssp_v_id=39}}</ref> [[Радаван Караджыч]] заяўляў, што ВРС не мае ніякага дачынення да Маркале, а наадварот, «''баснійцы нацэліліся на ўласны народ, каб пачаць дзеянні НАТА''». Ён таксама сцвярджаў, што «''баснійцы ператварылі школы і бальніцы ў ваенныя аб’екты і таму яны былі легітымнымі мішэнямі''»<ref name="guardian">{{Cite web|title=Radovan Karadzic claims Bosnian Muslims 'killed own people' in Sarajevo|url=http://www.guardian.co.uk/world/2010/mar/02/radovan-karadzic-siege-sarajevo-myth|publisher=Guardian|access-date=29. 08. 2010.}}</ref>. === Ганенні супраць сербаў === [[Файл:Сербские_беженцы_из_Грбавицы.jpg|злева|міні|Сербскія ўцекачы пакідаюць Грбавіцу (раён Сараева).]] У раёнах Сараева, якія кантраляваліся баснійцамі, узровень злачыннасці рэзка ўзрос. У першы год аблогі 10-я горная дывізія ARBiH на чале з камандзірам [[Мушан Тапалавіч|Мушанам Тапалавічам]] пачала кампанію масавых пакаранняў смерцю сербскіх мірных жыхароў, якія ўсё яшчэ жылі ў раёнах, што кантралююцца баснійцамі. Многія ахвяры былі перавезены ў [[Казанская яма забойстваў|яму Казані]] каля Сараева, дзе былі забіты і пахаваны ў брацкай магіле<ref>{{Cite web|url=https://zurnal.info/novost/18413/casno-novinarstvo-kako-su-sarajevski-mediji-tokom-rata-pisali-o-zlocinu-u-kazanima|title=ČASNO NOVINARSTVO: Kako su sarajevski mediji tokom rata pisali o zločinu u Kazanima|website=zurnal.info}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sarajevotimes.com/performance-in-memory-of-kazani-pay-tribute-to-all-victims/|title=Performance in Memory of Kazani: Pay Tribute to all Victims!}}</ref>. У горадзе супраць сербаў дзейнічалі ад 10 да 15 узброеных груп, якія, на думку расійскага гісторыка і сербскага сенатара [[Гуськова, Алена Юр'еўна|Алены Гуськовай]], пазней ператварыліся ў банды. Акрамя баёў яны займаліся рабаваннем. Сярод лідараў такіх атрадаў быў [[Юсуф Празіна|Юсуф «Юка» Празіна]]{{Sfn|Гуськова|2001|p=259}}, даваенны крымінальны аўтарытэт<ref>{{cite web|url=http://pressrs.ba/sr/vesti/vesti_dana/story/16442/Juka+Prazina+1992.+pucao+na+mitingaše.html|title=Juka Prazina 1992. pucao na mitingaše|access-date=2013-04-30|lang=sr|archive-url=https://www.webcitation.org/6GXUGtJAa?url=http://pressrs.ba/sr/vesti/vesti_dana/story/16442/Juka+Prazina+1992.+pucao+na+mitinga%C5%A1e.html|archive-date=2013-05-11|url-status=dead}}</ref><ref name="Kriminalci kao ratni junaci">{{cite web|url=http://pescanik.net/2000/01/kriminalci-kao-ratni-junaci/|title=Kriminalci kao ratni junaci|access-date=2013-04-30|lang=sr|archive-date=2013-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20130503222551/http://pescanik.net/2000/01/kriminalci-kao-ratni-junaci/|url-status=live}}</ref><ref name="Kriminalci kao ratni junaci"/><ref>{{cite web|url=http://www.scc.rutgers.edu/serbian_digest/120/t120-5.htm|title=January 10, 1994 Vreme News Digest Agency No 120|publisher=ArtOfWar|access-date=2013-03-30|lang=en|archive-url=https://www.webcitation.org/6GXUIkdcL?url=http://www.scc.rutgers.edu/serbian_digest/120/t120-5.htm|archive-date=2013-05-11|url-status=live}}</ref>. Гуськова сцвярджае, што імі ж былі створаны ад 10 да 20 прыватных турмаў{{Sfn|Гуськова|2001|p=259}}. Па сцвярджэннях баснійскай газеты «Дані», за час аблогі горада некалькі соцень сербаў у горадзе былі забітыя з-за свайго этнічнага паходжання. Пасля вайны былі эксгумаваныя целы прыкладна 400 сербаў, аднак, па сцвярджэнні афіцыйнага боку, сярод іх былі ў тым ліку і памерлыя ад натуральных прычын або сербскіх абстрэлаў<ref>{{cite web|url=http://www.bhdani.com/arhiva/165/t16513.htm|title=Masovne grobnice u Sarajevu|access-date=2013-03-30|lang=sr|archive-url=https://www.webcitation.org/6GXUKKZNU?url=http://www.bhdani.com/arhiva/165/t16513.htm|archive-date=2013-05-11|url-status=dead}}</ref>. Старшыня сербскага грамадзянскага веча Босніі і Герцагавіны Мірка Пеянавіч адзначаў, што з амаль 12 000 загінулых у Сараеве чвэрць ахвяр этнічна былі сербамі. Паводле яго слоў, становішча сербаў у горадзе палепшылася пасля таго, як рэгулярная баснійская армія правяла аперацыю па барацьбе з крымінальнымі атрадамі ў сваіх шэрагах, у выніку чаго была знішчана банда Мушана Тапалавіча, якая здзяйсняла злачынствы ў адносінах да цывільнага насельніцтва<ref>{{cite web|url=http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2005&mm=03&dd=28&nav_category=167&nav_id=165242|title=Čemu služe izjave o poginulima|publisher=B92|access-date=2013-03-30|lang=sr|archive-url=https://www.webcitation.org/6GXUKlbW4?url=http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2005|archive-date=2013-05-11|url-status=live}}</ref>. Паводле даных прэзідэнта Рэспублікі Сербскай [[Міларад Додзік|Міларада Додзіка]], усяго за гады вайны з Сараева і наваколляў былі вымушаны бегчы 150 000 сербаў<ref name="vidovdan.org">{{cite web|url=http://www.vidovdan.org/index.php?option=com_content&view=article&id=27355:2012-04-07-14-32-59&catid=48:vesti&Itemid=103|title=Додик: Фашизам отерао Србе из Сарајева|access-date=2013-03-30|lang=sr|archive-url=https://www.webcitation.org/6GXU0bcEg?url=http://www.vidovdan.org/index.php?option=com_content|archive-date=2013-05-11|url-status=live}}</ref>. За пакаранні сербаў ваенны суд акругі Сараева ў снежні 1994 года асудзіў 14 чалавек{{Sfn|Гуськова|2001|p=263}}. У 1997 годзе сараеўская газета «Дані» апублікавала судовыя дасье пра забойствы сараеўскіх сербаў падчас вайны і катаваннях, якія здзяйсняліся над імі салдатамі 10-й горнай брыгады Мушана Тапалавіча{{Sfn|Югославия в XX веке|2011|p=813}}{{Sfn|Миротворцы|2007|p=17}}. Целы загінулых былі выяўленыя ў шахце Казані{{Sfn|Гуськова|2001|p=263}}.{{некалькі выяў|width=120|image1=Sarajevo - Udeo Srba po naseljima 1991 L.gif|alt1=1991 census|image2=Sarajevo - Udeo Srba po naseljima 2013 L.gif|alt2=2013 census|footer=Змяненне колькасці сербаў у Сараеве на прыкладзе перапісаў 1991 і 2013.}}Акрамя прыватных турмаў у Сараеве для сербаў існавалі і ўрадавыя турмы і лагеры. Па сцвярджэнні баснійскай пракуратуры, у іх адпраўлялі як ваеннапалонных, так і цывільных асоб<ref>{{cite web|url=http://www.vesti-online.com/Vesti/Ex-YU/191232/Bosanski-muslimani-optuzeni-za-ratni-zlocin|title=Bosanski muslimani optuženi za ratni zločin|access-date=2013-03-30|lang=sr|archive-url=https://www.webcitation.org/6GXUNS3Df?url=http://www.vesti-online.com/Vesti/Ex-YU/191232/Bosanski-muslimani-optuzeni-za-ratni-zlocin|archive-date=2013-05-11|url-status=live}}</ref>. Сярод іх вядомыя акруговая турма ў пераабсталяванай казарме ЮНА «Віктар Бубань»<ref>{{cite web|url=http://www.vesti-online.com/Vesti/Ex-YU/299562/Srbe-u-logor-dovodio-ko-je-hteo-|title=Srbe u logor dovodio ko je hteo|access-date=2013-03-30|lang=sr|archive-url=https://www.webcitation.org/6GXUQeOOA?url=http://www.vesti-online.com/Vesti/Ex-YU/299562/Srbe-u-logor-dovodio-ko-je-hteo-|archive-date=2013-05-11|url-status=live}}</ref> і [[Сілас (лагер)|лагер «Сілас»]]. У «Сіласе» ўтрымліваліся не толькі сербы. Паводле ўспамінаў былых зняволеных лагера з ліку членаў Харвацкіх абарончых сіл, у «Сілас» яны былі адпраўленыя за адмову ўдзельнічаць у забойствах сербаў<ref>{{cite web|url=http://www.vesti-online.com/Vesti/Ex-YU/189002/Odbio-da-strelja-Srbe-pa-zavrsio-u-logoru-Silos|title=Odbio da strelja Srbe pa završio u logoru "Silos"|access-date=2013-03-30|lang=sr|archive-url=https://www.webcitation.org/6GXUTNmbM?url=http://www.vesti-online.com/Vesti/Ex-YU/189002/Odbio-da-strelja-Srbe-pa-zavrsio-u-logoru-Silos|archive-date=2013-05-11|url-status=live}}</ref>, а па сцвярджэнні сербскага боку, пра існаванне лагера ведала і вышэйшае палітычнае кіраўніцтва баснійцаў<ref>{{cite web|url=http://www.vesti-online.com/Vesti/Ex-YU/182223/I-Ganic-znao-za-logor-smrti|title=I Ganić znao za logor smrti|access-date=2013-03-30|lang=sr|archive-url=https://www.webcitation.org/6GXUWWVvD?url=http://www.vesti-online.com/Vesti/Ex-YU/182223/I-Ganic-znao-za-logor-smrti|archive-date=2013-05-11|url-status=live}}</ref>. Пасля вайны дзясяткі тысяч сербаў пад страхам ганенняў {{Нп3|Выгнанне сербаў з Сараева|пакінулі Сараева|4=Exodus of Sarajevo Serbs}} (і іншыя землі ў складзе [[Федэрацыя Босніі і Герцагавіны|Федэрацыі Босніі і Герцагавіны]]) і пераязджалі на тэрыторыі, кантраляваныя [[Рэспубліка Сербская|Рэспублікі Сербскай]] (у прыватнасці [[Усходняе Сараева]]). == Умяшанне НАТА == [[Файл:Sarajevo_Tower.jpg|злева|міні| Рэшткі будынку сараеўскай газеты ''[[Oslobođenje]]'', які захоўваўся як помнік на працягу некалькіх гадоў пасля аблогі.]] 6 лютага 1994 года, праз дзень пасля першай бойні на рынку Маркале, [[Генеральны сакратар ААН]] [[Бутрас Бутрас-Галі]] афіцыйна запытаў НАТА пацвярджэнне таго, што авіяўдары будуць нанесены неадкладна<ref name="Bethlehem1997pliii">{{Cite book|title=The 'Yugoslav' Crisis in International Law|last1=Bethlehem|first1=Daniel L.|last2=Weller|first2=Marc|year=1997|page=liii|series=Cambridge International Documents Series|volume=5|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-46304-1|url=https://books.google.com/books?id=7SczBzxA6-IC&pg=PR53}}</ref>. 9 лютага 1994 года, пагадзіўшыся з просьбай ААН, [[Паўночнаатлантычны савет]] [[НАТА]] ўпаўнаважыў камандуючага аб’яднанымі сіламі ў Паўднёвай Еўропе (CINCSOUTH), адмірала ЗША Джэрэмі Бурду, нанесці авіяўдары па артылерыйскім і мінамётным пазіцыям унутры і вакол Сараева, якія былі вызначаны UNPROFOR адказнымі за напады на цывільныя аб’екты<ref name="nh-ev2">{{citation|title=NATO Handbook: Evolution of the Conflict|publisher=NATO|url=http://www.nato.int/docu/handbook/2001/hb050102.htm}} {{Cite web |url=http://www.nato.int/docu/handbook/2001/hb050102.htm |title=Архіўная копія |access-date=23 сакавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20011107101023/http://www.nato.int/docu/handbook/2001/hb050102.htm |archive-date=2001-11-07 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite book|title=American national biography|first1=Mark Christopher|last1=Carnes|page=29|volume=29|publisher=Oxford University Press|year=2005|isbn=9780195222029|url=https://books.google.com/books?id=wZczV8ZxgL4C&pg=PA29}}</ref>. Толькі [[Грэцыя]] не падтрымала выкарыстанне авіяўдараў, але не наклала вета на прапанову<ref name="Bethlehem1997pliii" />. На пасяджэнні 9 лютага Савет таксама выставіў ультыматум баснійскім сербам, запатрабаваўшы або вывесці цяжкае ўзбраенне вакол Сараева да поўначы з 20 на 21 лютага, або сутыкнуцца з авіяўдарамі<ref name="Bethlehem1997pliii" />. Вакол выканання ўльтыматуму ўзнікла пэўная блытаніна, і [[прэм’ер-міністр Венгрыі]] [[Петэр Бораш|Петэр Барос]] абвясціў, што паветраная прастора яго краіны будзе закрыта для самалётаў НАТА ў выпадку авіяўдараў<ref name="Bethlehem1997pliii" />. [[Файл:Bombing_republika_srpska.jpg|міні|Пазіцыі баснійскіх сербаў, падбітыя авіяцыяй ЗША.]] У авіякампаніі ўдзельнічала каля 400 самалётаў НАТА<ref>{{Cite book|last=Mahnken|first=Thomas G.|url=https://archive.org/details/technologyameric1945mahn/page/n194|title=Technology and the American Way of War Since 1945|publisher=Columbia University Press|year=2010|isbn=978-0-231-12337-2|location=New York|page=182}}</ref>. Нарэшце 20 верасня 1995 года французскі генерал [[Бернар Жанвье]] (камандуючы UNPROFOR) і амерыканскі адмірал {{нп3|Лейтан У. Сміт-малодшы|||Leighton W. Smith Jr.}} (CINCSOUTH) пагадзіліся, што няма неабходнасці аднаўляць удары, паколькі баснійскія сербы выканалі ўмовы ААН.<ref>{{Cite web|url=https://planken.org/balkans/chronology/unprofor/1995|archive-url=https://web.archive.org/web/20160314010216/http://planken.org/balkans/chronology/unprofor/1995|url-status=dead|title=1995 &#124; planken.org|archive-date=14 March 2016|website=planken.org}}</ref> == Аэрапорт Сараева і Сараеўскі тунэль == 5 красавіка 1992 года падраздзяленні Югаслаўскай народнай арміі (ЮНА) захапілі аэрапорт Сараева<ref name="galic"/><ref name=":12">{{Citation|title=The Death Of Yugoslavia [4/6] The Gates Of Hell -BBC Documentary|url=https://www.youtube.com/watch?v=hY7BwM952ZY|language=en|access-date=2022-09-20}}.</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=8 January 2017|title=Sarajevo International Airport|url=https://sarajevo.travel/en/text/sarajevo-international-airport/560#:~:text=On%20the%20night%20of%20April%205%2C%201992%2C%20the,in%20modern%20history%2C%20lasting%20an%20unbelievable%201%2C425%20days.?adlt=strict&toWww=1&redig=48472935B41D4AB8A7A3807319867D05}}</ref>, затым ён знаходзіўся пад кантролем ААН з 28 чэрвеня 1992 года<ref name=":2" /><ref>{{Cite news|date=30 June 1992|title=CONFLICT IN THE BALKANS; U.N. Takes Control of Airport At Sarajevo as Serbs Pull Back|url=https://www.nytimes.com/1992/06/30/world/conflict-balkans-un-takes-control-airport-sarajevo-serbs-pull-back.html?adlt=strict&toWww=1&redig=A764DF8A71724215A1E476D17126691A}}</ref> UNPROFOR пачалі свае гуманітарныя аперацыі па [[паветраны мост|паветраных перавозках]]. Да пачатку 1995 года было выканана звыш 13 тысяч рэйсаў<ref name=":2"/>. Гэта была найбольшая колькасць авіяперакіданняў у сталіцу з часоў Берлінскіх авіяпаставак<ref name=":2" />. Некалькі соцень асоб загінулі, перабягаючы ўзлётна-пасадачную паласу, якая была адзіным спосабам пераходу ўнутр або з абложанага Сараева, пакуль не быў пракапаны Сараеўскі ваенны тунэль.<ref name=":2" /> [[Файл:Sarajevo_(8745531436).jpg|міні|200px|Сараеўскі тунэль.]] Карыстаючыся тым, што аэрапорт знаходзіўся пад кантролем UNPROFOR, абаронцы Сараева пачалі капаць тунэль пад узлётна-пасадачнай паласой, якая праходзіла паміж сараеўскімі кварталамі [[Дабрыня]] і [[Бутмір]]. Ён стане вядомым як «{{Нп3|Сараеўскі тунэль|4=Sarajevo Tunnel}}» (''<span style="font-style:italic;" lang="bs">Tunel spasa</span>''). Будаўніцтва было завершана 30 чэрвеня, а выкарыстанне гэтага шляху пачалося 1 ліпеня. Тунэль выкарыстоўвалі для транспарціроўкі прадуктаў харчавання, паліва, газет і зброі, агулам да 30 тон<ref>[http://lenta.ru/articles/2016/03/16/saraevo/ Что делать на мусульманском Востоке в центре Европы: Мир: Путешествия] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160316172010/http://lenta.ru/articles/2016/03/16/saraevo/ |date=16 сакавіка 2016 }} Lenta.ru</ref> штодня. Кожны дзень да 4000 асоб маглі прайсці праз тунэль<ref>{{Cite web|url=http://www.balcanicaucaso.org/eng/Regions-and-countries/Bosnia-Herzegovina/The-Sarajevo-Tunnel-101624|title=The Sarajevo Tunnel|access-date=2016-03-16|archive-date=2016-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20160321101440/http://www.balcanicaucaso.org/eng/Regions-and-countries/Bosnia-Herzegovina/The-Sarajevo-Tunnel-101624|url-status=live}}</ref>. Уваходы знаходзіліся пад аховай баснійскіх войск. У далейшым праклалі чыгуначныя шляхі і выкарыстоўваліся невялікія вагоны ўмяшчальнасцю 400 кг. У канчатковым выглядзе тунэль меў асвятленне, адпампоўванне грунтавых вод, нафтаправод, былі праведзены электрычныя кабелі і тэлефонныя лініі сувязі. == Зняцце аблогі == {{Асноўны артыкул|Дэйтанскае пагадненне}} [[Дэйтанскае пагадненне]] прынесла мір у краіну і прывяло да стабілізацыі<ref>{{cite web|date=30 March 1996|title=Dayton Accords|url=https://2009-2017.state.gov/p/eur/rls/or/dayton|access-date=5 May 2014|publisher=US Department of State}}</ref>. Аднак, сербы не адразу пачалі ажыццяўляць Дэйтанскае пагадненне, якое прадугледжвала іх адыход з раёнаў на поўначы і захадзе Сараева, так жа сама, як і з іншых частак горада, і як вынік, баснійскае кіраўніцтва не абвяшчала пра заканчэнне аблогі. Адзін з апошніх варожых актаў адбыўся ўвечары 9 студзеня 1996 года, калі [[Рэактыўны гранатамёт|рэактыўная граната]] была выпушчана па трамваю, які рухаўся па галоўнай вуліцы Сараева, забіўшы адну асобу і параніўшы 19 чалавек<ref name="NewYorkTimes">«[https://www.nytimes.com/1996/01/10/world/sarajevo-grenade-leaves-one-dead-and-19-wounded.html Sarajevo Grenade Leaves One Dead And 19 Wounded] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306120413/http://www.nytimes.com/1996/01/10/world/sarajevo-grenade-leaves-one-dead-and-19-wounded.html|date=6 March 2016}}» (10 January 1996).</ref>. Граната была выпушчана з мікрараёна [[Грбавіца (Сараева)|Грбавіца]], які ў той час утрымліваўся сербамі. Пасля нападу французскія вайскоўцы з [[Сілы рэалізацыі|IFOR]] абшукалі будынак, з якога была выпушчана граната<ref name=":7" />, але ні адзін чалавек не быў арыштаваны за напад. Баснійскі ўрад афіцыйна абвясціў спыненне аблогі Сараева 29 лютага 1996 года, калі войскі баснійскіх сербаў пакінулі пазіцыі ў горадзе і ваколіцах<ref>{{cite news|last1=Kidd|first1=James|title=The ghosts of Sarajevo: a journalist looks back at the enduring tragedy of the Balkan wars|url=https://www.thenationalnews.com/arts-culture/the-ghosts-of-sarajevo-a-journalist-looks-back-at-the-enduring-tragedy-of-the-balkan-wars-1.76494|access-date=17 September 2021|work=[[The National (Abu Dhabi)|The National]]|date=30 March 2017}}</ref>. Пасля гэтага больш за 70 000 сараеўскіх сербаў пакінулі кантраляваныя баснійцамі раёны горада і пераехалі ў Рэспубліку Сербскую, забраўшы з сабой усю сваю маёмасць<ref>{{Cite book|last1=Dubinsky|first1=Alex|last2=Djukić|first2=Slavoljub|title=Milosevic and Markovic: A Lust for Power|publisher=McGill-Queen's Press|year=2001|isbn=978-0-7735-6939-3|pages=83–84}}</ref>. Дэйтанскае пагадненне зафіксавала новы адміністрацыйны падзел, згодна з якім горад распаўся на два гарады: Сараева ([[Федэрацыя Босніі і Герцагавіны|Федэрацыя БіГ]]) і [[Усходняе Сараева]] ([[Рэспубліка Сербская]]). == Наступствы == === Ахвяры === [[Файл:Sarajevo_martyrs_memorial_cemetery_2009_2.jpg|міні|злева|Мемарыяльныя могілкі пакутнікаў Ковачы для ахвяраў вайны ў [[Стары Град, Сараева|Старым Градзе]].]] [[Файл:Sarajevo – Kovači memorial 2.jpg|міні|злева|Імёны ўсіх ахвяраў на сцяне каля могілак Ковачы.]] Абложанае насельніцтва складалася не толькі з [[Баснякі|баснякоў]] і [[харваты Босніі і Герцагавіны|харватаў]], але і з [[сербаў Босніі і Герцагавіны|сербаў]], якія засталіся ў горадзе і былі забітыя агнём асадных сіл ВРС. Перапіс 1991 года паказвае, што да блакады ў горадзе і ваколіцах пражывала 525 980 чалавек. Ёсць падлікі, што да пачатку аблогі насельніцтва ўласна горада складала 435 000 чалавек. Ацэнкі сучаснага насельніцтва вагаюцца паміж 300 000 і 380 000. У 1994 годзе ў справаздачы пра агульную колькасць смерцяў за 315 дзён была зроблена выснова пра тое, што памерлі 2474 чалавекі, у сярэднім каля васьмі забітых у горадзе за дзень. Са справаздачы пра агульную колькасць параненых за 306 дзён вынікае, што 13 472 былі параненыя — прыкладна 44 чалавекі ў дзень. У гэтым жа дакладзе колькасць забітых або прапаўшых без вестак у горадзе склала амаль 10 000 чалавек, у тым ліку больш за 1500 дзяцей. Яшчэ 56 000 чалавек атрымалі раненні, у тым ліку амаль 15 000 дзяцей.{{Sfn|Даклад ААН VI}} У дакладзе, падрыхтаваным МТБЮ пасля вайны, колькасць загінулых у выніку блакады склала 4 548 салдат {{нп3|Армія Рэспублікі Боснія і Герцагавіна|ARBiH||Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina}} і 4 954 мірных жыхары Сараева<ref>{{Cite web|publisher=[[МТБЮ]]|url=http://www.icty.org/x/file/About/OTP/War_Demographics/en/slobodan_milosevic_sarajevo_030818.pdf|last=Demographic Unit, OTP|title=Death Toll in the Siege of Sarajevo, April 1992 to December 1995: A Study of Mortality Based on Eight Large Data Sources|date=18 August 2003}}</ref><ref>{{Cite web|publisher=BBC|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-13561407|title=Ratko Mladic arrested: Bosnia war crimes suspect held|date=26 May 2011}}</ref>. Цэнтр даследаванняў і дакументацыі ў Сараеве (RDC) выявіў, што ў выніку аблогі загінулі 13 952 чалавекі: 9 429 баснякоў, 3 573 серба, 810 харватаў і 140 іншых. З іх 6137 былі салдатамі ARBiH і 2241 салдатамі, якія ваявалі на баку ЮНА або ВРС. З забітых салдат ARBiH 235 былі сербамі, 328 — харватамі, а астатнія — баснякамі. Шэсцьдзясят працэнтаў усіх людзей, забітых у Сараеве падчас аблогі, былі салдатамі. У прыватнасці, 44 працэнты ўсіх загінуўшых былі вайскоўцамі ARBiH. Усяго падчас аблогі загінулі 5434 мірныя жыхары, у тым ліку 3855 баснякоў, 1097 сербаў і 482 харваты. Больш за 66 % забітых падчас аблогі былі баснякамі, 25,6 % — сербамі, 5,8 % — харватамі і 1 % — іншымі. Каля 14,5 % усіх смерцяў у баснійскай вайне адбыліся ў абложаным Сараеве.<ref>{{Cite web|publisher=Prometej.ba|last=Ivan Tučić|title=Pojedinačan popis broja ratnih žrtava u svim općinama BiH|url=http://www.prometej.ba/clanak/drustvo-i-znanost/pojedinacan-popis-broja-ratnih-zrtava-u-svim-opcinama-bih-997|date=February 2013}}</ref> Афіцыйныя асобы [[Федэрацыя Босніі і Герцагавіны|Федэрацыі Босніі і Герцагавіны]] падлічылі, што па меншай меры 150 сараеўскіх сербскіх мірных жыхароў былі забітыя ўрадавымі сіламі, у той час як некаторыя нацыяналістычныя групы сярод сербаў і прадстаўнікі Рэспублікі Сербскай назвалі «многія тысячы». Аднак спробы абгрунтаваць прэтэнзіі баснійскіх сербаў былі непераканаўчымі{{Sfn|Donia|2006}}. {| class="wikitable" style="float: right;" |+Колькасць загінулых у Сараеве (цывільных асоб і вайскоўцаў) з 1991 па 1995 год<ref name="idc2">{{cite web|title=''Rezultati istraživanja "Ljudski gubici '91-'95" (Sarajevo)''|url=http://www.idc.org.ba/index.php?option=com_content&view=section&id=35&Itemid=126&lang=bs|publisher=''Istraživačko dokumentacijski centar (IDC)''|date=2007|access-date=2010-08-29|archive-date=2009-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20091108152023/http://www.idc.org.ba/index.php?option=com_content&view=section&id=35&Itemid=126&lang=bs|url-status=dead}}</ref> !Год !бяснякі !сербы !харваты !іншыя |- |1991 |9 |8 |1 |0 |- |1992 |5 199 |2,043 |458 |108 |- |1993 |2,473 |698 |184 |37 |- |1994 |809 |376 |50 |10 |- |1995 |799 |343 |43 |5 |- |Агулам |9 289 |3468 |736 |160 |} У якасці могілак выкарыстоўваліся паркі, спартыўныя пляцоўкі і іншыя адкрытыя прасторы. Адным з такіх аб’ектаў з’яўляецца спартыўны комплекс, пабудаваны да [[Зімовыя Алімпійскія гульні 1984|зімовых Алімпійскіх гульняў 1984 года]]. [[Дзіцячы фонд ААН|ЮНІСЕФ]] паведаміў, што ў горадзе заставалася ад 65 000 да 80 000 дзяцей, па меншай меры 40 % з іх абстрэльваліся снайперамі; 51 % бачылі, як кагосьці забілі; 39 % бачылі забойства аднаго або некалькіх членаў сям’і; 19 % былі сведкамі расправы; у 48 % дом быў заняты кімсьці іншым; у 73 % дом быў атакаваны або абстраляны; і 89 % жылі ў падземных сховішчах. У выніку вялікай колькасці ахвяр і ўмоў ваеннага часу па ўсім Сараева і ваколіцах ёсць імправізаваныя могілкі. У справаздачы за 1994 год гаварылася, што «''аблога таксама моцна паўплывала на псіхіку і будучыню насельніцтва горада.'' ''Урад Босніі паведаміў пра рэзкі рост самагубстваў сярод сараеўцаў, амаль удвая павялічанай колькасці абортаў і зніжэнні нараджальнасці на 50 % з пачатку блакады''»{{Sfn|Даклад ААН VI}}. Мемарыял з імёнамі 521 дзіцяці, забітых падчас блакады, быў адкрыты 9 мая 2010 года. Справы яшчэ 500 дзяцей на той час яшчэ правяраліся.<ref>{{Cite news|url=https://nationalpost.com/news/story.html?id=3006345|title=Sarajevo unveils memorial for children killed during siege|website=National Post}}{{Недаступная спасылка}}</ref> [[Файл:Mezarje_Stadion_Cemetery.jpg|цэнтр|міні|640пкс|Могілкі ''Стадыён Межар’е'', ''Ліга патрыётаў'', [[Сараева]].]] === Пашкоджанні і разбурэнне забудовы і маёмасці === [[Файл:Sarajevo_Grbavica.JPG|злева|міні| Цяжка пашкоджаныя жылыя дамы каля моста Врбаня ў раёне [[Грбавіца (Сараева)|Грбавіца]] на левым беразе ракі [[Міляцка]].]] Структурны і матэрыяльны ўрон у Сараеве ў выніку аблогі ўключаў асабліва крытычныя аб’екты, такія як бальніцы і медыцынскія комплексы, медыцынскія ўстановы (уключаючы машыны хуткай дапамогі), медыцынскі персанал, а таксама культурныя каштоўнасці, як напр. калекцыя рукапісаў [[Усходні інстытут у Сараева|Усходняга інстытута ў Сараеве]], адзін з найбагацейшых збораў усходніх рукапісаў у свеце<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=wjfBaNW1i4EC&pg=PA62|title=Libraries in open societies&nbsp;... – Google Books|isbn=9780789019684|access-date=5 August 2010|last1=Leich|first1=Harold M.|year=2002}}</ref>. У ноч на 25 жніўня 1992 года сербскі бок правёў бамбардзіроўка запальнымі снарадамі, якая прывяла да поўнага знішчэння незаменнай [[Нацыянальная і універсітэцкая бібліятэка Босніі і Герцагавіны|Нацыянальнай і ўніверсітэцкай бібліятэкі Босніі і Герцагавіны]], цэнтральнага сховішча баснійскай пісьмовай культуры і галоўнага культурнага цэнтра для ўсіх Балкан. Сярод страт было каля 700 рукапісаў і інкунабул, а таксама ўнікальная калекцыя баснійскіх перыядычных выданняў, некаторыя з якіх адносіліся да сярэдзіны XIX стагоддзя баснійскага культурнага адраджэння. Бібліятэкі ўсяго свету пасля супрацоўнічалі, каб аднавіць частку страчанай спадчыны праз ахвяраванні і электронныя тэксты ў кіберпрасторы. [[Файл:Evstafiev-bosnia-cello.jpg|справа|міні| [[Ведран Смайловіч|Ведран Смаілавіч]] грае ў часткова разбуранай [[Нацыянальная і універсітэцкая бібліятэка Босніі і Герцагавіны|Нацыянальнай бібліятэцы]] ў Сараеве ў 1992 годзе.]] [[Файл:Dobrinja_in_1996.JPEG|міні| Разбурэнні ў сараеўскім раёне [[Дабрыня (Сараева)|Дабрыня]], сфатаграфаваныя пасля аблогі.]] Таксама неапраўданымі былі напады на цывільную маёмасць. Баснійскі ўрад падлічыў, што абстрэлы разбурылі больш за 10 000 кватэр і пашкодзілі больш за 100 000 іншых. З іншых будынкаў у горадзе 23 % былі пашкоджаны сур’ёзна, 64 % былі часткова пашкоджаны і 10 % — нязначна. У сваёй справаздачы Камітэт па культуры і адукацыі [[Савет Еўропы|Савета Еўропы]] пракаментаваў структурныя пашкоджанні ў горадзе{{Sfn|Даклад ААН VI}}. Камітэт заявіў:{{Цытата|Відавочна, што Сараева цяжка пацярпела ад рук нападнікаў. Апрача вядомых чалавечых страт у працяглых пакутах і складанасці выжывання ад дня да дня, мелі месца сур’ёзныя пашкоджанні гарадскога палатна. Інфраструктура (вадасток, электрычнасць, тэлефонныя сэрвісы і г.д.) была надзвычай пашкоджана. Большасць будынкаў былі значна разбіты і напэўна ўсе будынкі ў цэлым былі паражоны ў большай ці меншай меры (пабітае шкло і г.д.). Некаторыя будынкі былі цалкам зруйнаваны, уключаючы манументы старажытнасці (такія, як Бібліятэка) і шэраг сучасных стальных каркасных будынкаў (такіх як будынак Unis), якія ў некаторых выпадках проста абрынуліся. Таксама ацэньваецца, што за апошні год было зруйнавана 35 000 месцаў для жыхарства.{{Sfn|Даклад ААН VI}} {{арыгінальны тэкст|en|It is plain that Sarajevo has suffered badly at the hands of its attackers. Apart from the obvious human cost in the continued suffering and difficulties of day to day living, there has been serious damage to the urban fabric. The infrastructure (drainage, electricity, telephone services, etc.) is badly damaged. Most buildings are damaged significantly and probably all buildings are damaged to a greater or lesser degree (broken glass etc.). Some buildings have been completely destroyed including ancient monuments (such as the Library) and including a number of modern steel framed buildings (such as the Unis Building) which in some cases have simply collapsed. 35,000 dwellings are also assessed to have been destroyed during the past year.}}}}Сараева істотна аднавілася з пункту гледжання колькасці будынкаў, якія былі цалкам адрэстаўраваны і зноў заселены. Аднак па стане на 2017 год многія будынкі заставаліся моцна пашкоджанымі і зрубцаванымі<ref>{{Cite web|title=A City that Doesn't Forget: Sarajevo Thirty Years after the War|url=https://www.sah.org/community/sah-blog/sah-blog/2022/07/08/a-city-that-doesn-t-forget-sarajevo-thirty-years-after-the-war|access-date=2022-12-13|website=Default|url-status=dead|archive-date=18 сакавіка 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230318125548/https://www.sah.org/community/sah-blog/sah-blog/2022/07/08/a-city-that-doesn-t-forget-sarajevo-thirty-years-after-the-war}}</ref>. Нягледзячы на тое, што горад быў узорам міжэтнічных адносін<ref>Так горад апісваецца ў {{Нп3|Рэзалюцыя Савета Бяспекі ААН 824|Рэзалюцыі 824 СБ ААН|4=United Nations Security Council Resolution 824}}</ref>, аблога прынесла драматычныя змены ў насельніцтве. У дадатак да тысяч бежанцаў, якія пакінулі горад, многія сараеўскія сербы з’ехалі ў Рэспубліку Сербскую, а доля сербаў у Сараеве знізілася ў 3 разы з {{Нп3|Перапіс насельніцтва Босніі і Герцагавіны 1991|1991|4=1991 population census in Bosnia and Herzegovina}} па {{Нп3|Перапіс насельніцтва Босніі і Герцагавіны 2013|2013|4=2013 population census in Bosnia and Herzegovina}} год. Рэгіёны [[Нова Сараева|Нова-Сараева]], якія цяпер з’яўляюцца часткай Рэспублікі Сербскай, утварылі [[Усходняе Сараева]], дзе сёння жыве вялікая частка даваеннага сербскага насельніцтва. Новыя будаўнічыя праекты і інвестыцыі замежнага капіталу зрабілі Сараева, магчыма, самым хуткарослым горадам у [[Сацыялістычная Федэратыўная Рэспубліка Югаславія|былой Югаславіі]]. Колькасць насельніцтва ў 2002 годзе вырасла да 401 000 чалавек<ref name=":7" />, што толькі на 20 000 менш, чым ацэнка перапісу да 1991 года. У 2009 годзе горад і яго найбліжэйшыя аколіцы насяляла больш за 435,5 тыс. жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://www.fzs.ba/saopcenja/2009/14.2.1.pdf|title=Procjena ukupnog broja prisutnih stanovnika po starosnoj i spolnoj strukturi, 30.06.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924020446/http://www.fzs.ba/saopcenja/2009/14.2.1.pdf|archive-date=2015-09-24|language=bs}}</ref>. [[Файл:Robna_kuća_Sarajka_(today_BBI_Centar).jpg|цэнтр|міні|640пкс| Знакавым будынкам да вайны быў ''Універмаг Сарайка''. Сёння на яго месцы стаіць BBI Centar.]] == Абвінаваўчыя прысуды МТБЮ == 5 снежня 2003 года [[Міжнародны трыбунал па былой Югаславіі]] (МТБЮ) прызнаў першага камандзіра Сараеўска-Раманійскага корпуса генерала {{нп3|Станіслаў Галіч|Станіслава Галіча||Stanislav Galić}} вінаватым у абстрэле і снайперскай тэрарыстычнай кампаніі супраць Сараева, у тым ліку ў першай {{Нп3|Бойні на Маркале|бойні на Маркале|4=Markale massacres}}. Галіч быў прысуджаны да пажыццёвага зняволення за [[Злачынствы супраць чалавецтва|злачынствы супраць чалавечнасці]] падчас блакады.<ref name="galic"/> У справе супраць Станіслава Галіча абвінавачанне ва ўступным слове сцвярджала, што:{{Цытата|Аблога Сараева, як стала шырока вядома грамадскасці, была эпізодам такой благой славы падчас канфлікту ў былой Югаславіі, што іншаму прыйдзецца звярнуцца да Другой сусветнай вайны, каб знайсці падабенствы ў еўрапейскай гісторыі. Ніколі пасля гэтага прафесійная армія не праводзіла кампанію па бязлітасным гвалце супраць жыхароў еўрапейскага горада, каб тых завалачы ў стан сярэднявечнай абяздоленасці, у якой іх бы пастаянна прыгнятаў страх смерці. У перыяд, пакрыты гэтым абвінавачвальным актам, не было для сараеўца месца, бяспечнага ад наўмыснай атакі, ні дома, ні ў школе, ні ў шпіталі. {{арыгінальны тэкст|en|The siege of Sarajevo, as it came to be popularly known, was an episode of such notoriety in the conflict in the former Yugoslavia that one must go back to World War II to find a parallel in European history. Not since then had a professional army conducted a campaign of unrelenting violence against the inhabitants of a European city so as to reduce them to a state of medieval deprivation in which they were in constant fear of death. In the period covered in this Indictment, there was nowhere safe for a Sarajevan, not at home, at school, in a hospital, from deliberate attack.}}|Уступная заява абвінавачання, МТБЮ супраць Станіслава Галіча, 2003<ref>{{cite web |url=http://sim.law.uu.nl/sim/caselaw/tribunalen.nsf/6c3f0d5286f9bf3cc12571b500329d62/31f622000d199e48c12571fe004be26e?OpenDocument |title=ICTY: Stanislav Galić judgement and opinion |date=5 December 2003 |publisher=[[МТБЮ]] |access-date=3 March 2010 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120716103929/http://sim.law.uu.nl/sim/caselaw/tribunalen.nsf/6c3f0d5286f9bf3cc12571b500329d62/31f622000d199e48c12571fe004be26e?OpenDocument |archive-date=16 July 2012}}</ref>}} [[Файл:Initial_appearance_Radovan_Karadžić_at_his_trial_-_31_July_2008.jpg|міні|[[Радаван Караджыч]] на [[Суд над Радаванам Караджычам|судзе]] ў ліпені 2008 года.]] У 2007 годзе генерал {{нп3|Драгамір Мілошавіч|||Dragomir Milošević}}, які змяніў Галіча на пасадзе камандзіра Сараеўска-Раманійскага корпуса, быў прызнаны вінаватым у абстрэлах і снайперскай тэрарыстычнай кампаніі супраць Сараева і яго грамадзян са жніўня 1994 да канца 1995 года, уключаючы {{Нп3|Бойні на Маркале|другую бойню на Маркале|4=Markale massacres}}. Яго прысудзілі да 29 гадоў пазбаўлення волі. МТБЮ прыйшоў да высновы, што 28 жніўня 1995 года на гарадскі рынак Маркале быў здзейснены 120 мм мінамётны абстрэл з пазіцый Сараеўска-Раманійскага корпуса. У 2011 годзе былы начальнік [[Штаб|Генеральнага штаба]] [[Югаслаўская армія|югаслаўскай арміі]] генерал [[Момчыла Перышыч]] быў прысуджаны да 27 гадоў пазбаўлення волі за саўдзел і падбухторванне да забойства, таму што югаслаўская армія пад яго кіраўніцтвам аказвала «''вялікую матэрыяльна-тэхнічную падтрымку [[боепрыпас]]амі, палівам і [[Запасная частка|запчасткамі]]''», а таксама «''неабходную экспертную дапамогу''» [[Узброеныя сілы Рэспублікі Сербскай|ВРС]] падчас аблогі<ref name="Perisic Verdict2">{{cite web|url=http://www.icty.org/x/cases/perisic/tjug/en/110906_summary.pdf|title=Summary of the Judgement in the Case of Prosecutor v. Momčilo Perišić|date=6 September 2011|publisher=[[МТБЮ]]|access-date=7 September 2011|location=The Hague}}</ref>. Па ацэнцы Галоўнага штаба ад 1994 года, для вядзення вайны ў Босніі ВРС атрымала ад югаслаўскай арміі каля 25 мільёнаў куль і больш за 7500 снарадаў. Аднак суддзі пастанавілі, што Перышыч не меў эфектыўнага кантролю над афіцэрамі ВРС, якія ў асноўным ваявалі незалежна ад яго інструкцый, але ўсё роўна атрымлівалі грошы і льготы з [[Бялград]]а<ref name="Perisic Verdict2" /><ref>{{cite web|url=http://www.sense-agency.com/icty/perisic-sentenced-to-27-years-for-crimes-in-bh-and-croatia.29.html?cat_id=1&news_id=13151|title=PERISIC SENTENCED TO 27 YEARS FOR CRIMES IN BH AND CROATIA|date=6 September 2011|publisher=Sense-Agency|access-date=7 September 2011|location=The Hague|archive-date=28 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328212556/http://www.sense-agency.com/icty/perisic-sentenced-to-27-years-for-crimes-in-bh-and-croatia.29.html%3Fcat_id%3D1%26news_id%3D13151|url-status=dead}}</ref>. У 2013 годзе прысуд Перышычу быў адменены, і ён быў вызвалены з турмы<ref name="Perisic2">{{cite web|publisher=[[BBC]]|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-21621242|title=Momcilo Perisic: Yugoslav army chief conviction overturned|date=28 February 2013|access-date=28 February 2013}}</ref>. Да [[Пажыццёвае зняволенне|пажыццёвага зняволення]] быў прысуджаны лідар баснійскіх сербаў [[Радаван Караджыч]]<ref>{{Cite web|title=Bosnia-Herzegovina: Karadžić life sentence sends powerful message to the world|publisher=Amnesty International|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2019/03/bosnia-herzegovina-karadzic-life-sentence-sends-powerful-message-to-the-world/|date=20 March 2019}}</ref>. Яго прызналі вінаватым у тым ліку па эпізодзе з аблогай горада Сараева. Нарэшце, 22 лістапада 2017 года генерал [[Ратка Младзіч]] быў таксама асуджаны да [[Пажыццёвае зняволенне|пажыццёвага зняволення]]<ref>{{Cite web|url=http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=58143#.WhadpdLiXIU|title=UN hails conviction of Mladic, the 'epitome of evil,' a momentous victory for justice|date=22 November 2017|publisher=UN News Centre}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2017/nov/22/ratko-mladic-convicted-of-genocide-and-war-crimes-at-un-tribunal|title=Ratko Mladić convicted of war crimes and genocide at UN tribunal|date=22 November 2017}}</ref>. == Памяць пра трагедыю == {{Некалькі выяў|direction=horizontal|width=150|footer=Сараеўскія ружы на месцы Маркальскіх боень.|align=left|image1=Markale_1.jpg|image2=Markale 2.jpg}}Аблога Сараева пакінула шрамы на целе горада, якія застаюцца і сёння заўважнымі на некаторых будынках і вуліцах горада. Імі сталі шматлікія могілкі, мемарыялы, пашкоджанні на будынках і вуліцах. === Сараеўскія ружы === Адной з формаў увекавечання памяці пра загінулых сталі {{Нп3|сараеўскія ружы|4=Sarajevo Rose}}, якія можна спаткаць на вуліцах горада. Гэтыя сляды ад бомб, пасля заканчэння вайны былі запоўнены чырвонай смалой у тых месцах, дзе яны забралі адно ці болей чалавечых жыццяў<ref>[http://www.flickr.com/search/?q=sarajevo+rose Фотаздымкі сараеўскіх руж на сэрвісе Flickr].</ref><ref>Greg Campbell — ''The Road to Kosovo: A Balkan Diary''. Boulder, Colo.: Westview Press, 1999. {{ISBN|0-8133-3767-4}}.</ref>. === Акцыі памяці === [[Файл:Sarajevo_Red_Line.jpg|справа|міні|У памяць пра ахвяр блакады ў 2012 годзе ў Сараеве было пастаўлена 11 тысяч чырвоных крэслаў.]] 5 красавіка 2012 г., у 20-ю гадавіну пачатку блакады горада, на галоўнай дарозе ў Сараеве агульнай працягласцю 800 метраў было ўстаноўлена 11 541 чырвонае крэсла ў памяць пра ахвяры. Праект называецца «Сараева Чырвоная лінія»<ref>{{Cite news|publisher=Jutarnji list|title=''Rijeka crvenih stolaca u središtu Sarajeva: 11.541, po jedan za svakog poginulog''|url=http://www.jutarnji.hr/rijeka-crvenih-stolaca-u-sredistu-sarajeva--11-541--po-jedan-za-svakog-poginulog/1020011/|access-date=2012-04-09}} {{Cite web |url=http://www.jutarnji.hr/rijeka-crvenih-stolaca-u-sredistu-sarajeva--11-541--po-jedan-za-svakog-poginulog/1020011 |title=Архіўная копія |access-date=23 сакавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120409012801/http://www.jutarnji.hr/rijeka-crvenih-stolaca-u-sredistu-sarajeva--11-541--po-jedan-za-svakog-poginulog/1020011 |archive-date=2012-04-09 }}{{Cite web |url=http://www.jutarnji.hr/rijeka-crvenih-stolaca-u-sredistu-sarajeva--11-541--po-jedan-za-svakog-poginulog/1020011 |title=Архіўная копія |access-date=23 сакавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120409012801/http://www.jutarnji.hr/rijeka-crvenih-stolaca-u-sredistu-sarajeva--11-541--po-jedan-za-svakog-poginulog/1020011 |archive-date=2012-04-09 |url-status=dead }}</ref>. У той жа дзень [[жанчыны ў чорным]] арганізавалі акцыю памяці ахвяраў блакады на Плошчы Рэспублікі ў Бялградзе<ref name="žene u crnom">{{Cite web|url=http://www.zeneucrnom.org/index.php?option=com_content&task=view&id=783|publisher=Žene u crnom|title=''20 godina OD AGRESIJE NA BOSNU I HERCEGOVINU''|access-date=2012-04-09}}</ref>. У тым жа годзе быў адкрыты «Музей аблогі» пад назвай «Мастацтва жыць 1992—1996»<ref>{{Cite news|url=http://www.dnevniavaz.ba/vijesti/sarajevo/88867-predstavljen-muzej-opsade-umijece-zivljenja-1992-1996-video.html|publisher=Dnevni Avaz|title="Muzej opsade - Umijeće življenja 1992-1996" (VIDEO)|author=Redakcija Dnevnog Avaza|date=2012-04-04|access-date=2012-04-09}}</ref>. === У масавай культуры === * Падзеі аблогі Сараева згадваюцца ў песні U2 ''[[Міс Сараева|Miss Sarajevo]]'', якую група запісала з прадзюсарам [[Браян Іна|Браянам Іна]] ў 1995 годзе пад псеўданімам [[Арыгінальныя саўндтрэкі 1|Passengers]]. У запісе песні прымаў удзел тэнар [[Лучана Павароці]]<ref>{{Cite web|url=http://www.rp.pl/artykul/66821.html|language=pl|title=Rzeczpospolita: Kiedy Bono śpiewał na żywo „Miss Sarajewo”|access-date=23 сакавіка 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20120127140212/http://www.rp.pl/artykul/66821.html|archive-date=2012-01-27|url-status=dead}}</ref>. Песню напісаў фронтмэн U2 Бона, натхніўшыся дакументальным фільмам журналіста [[Bill Carter|Біла Картэра]], які правёў паўгода ў абложаным горадзе. Фільм паказвае конкурс «Міс Сараева», які праходзіў падчас блакады ў 1993 годзе ў гарадскіх падвалах. Гэты конкурс выйграла [[Інэла Ногіч]]. * Падчас блакады ў горадзе з канцэртамі выступілі, між іншым, [[Брус Дзікінсан|Брус Дыкінсан]] у снежні 1994 года (удастоены за гэта праз 25 гадоў звання ганаровага жыхара Сараева<ref>{{Cite web|url=https://www.thejakartapost.com/life/2019/04/07/iron-maidens-singer-bruce-dickinson-honored-in-sarajevo.html|title=Iron Maiden's singer Bruce Dickinson honored in Sarajevo|language=en|publisher=The Jakarta Post|access-date=2019-11-04}}</ref>) і [[Славенія|славенскі]] [[Laibach]] 20 і 21 лістапада 1995 года<ref>{{Cite web|url=http://www.laibach.nsk.si/react.htm|date=2008-01-18|title=Laibach [NATO]|access-date=23 сакавіка 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20080118171028/http://www.laibach.nsk.si/react.htm|archive-date=2008-01-18|url-status=dead}}</ref>. * Неўзабаве пасля заканчэння блакады, 23 верасня 1997 года, на [[Стадыён Асім Ферхатавіч Хасэ|стадыёне Кошэва]] ў Сараеве адбыўся канцэрт [[U2]], на які прыйшло 50 000 гледачоў<ref name="autonazwa1">{{Cite web|url=http://www.charnas.pl/glosy.php?subaction=showfull&id=1220306445&archive=&start_from=&ucat=4|title=Tomasz Charnas: POP 4 U 2|access-date=2010-02-28|language=en}}</ref>. * Адміра Ісміч і Бошка Бркіч сталі героямі дакументальных фільмаў пад назвай «''[[Рамэа і Джульета з Сараева]]»<ref name=":1" />'' і «''Сараева, маё каханне''»<ref>{{Cite web|publisher=PriMed|title=Sarajevo mon amour|language=en|url=https://primed.tv/sarajevo-mon-amour-2/?lang=en|access-date=2020-10-31|date=2013-02-20}}</ref>. * Заснаваны на рэальных падзеях, графічны раман [[Joe Kubert|Джо Куберта]] «{{Нп3|Факс з Сараева|4=Fax from Sarajevo}}», апублікаваны [[Dark Horse Comics]] у 1996 годзе, апавядае гісторыю [[Ervin Rustemagić|Эрвіна Рустэмаджыка]], які паўтара гады спрабаваў уцячы з абложанага горада разам са сваёй сям’ёй<ref>Kubert, Joe. "This book is dedicated to Karim Zaimovic, " ''Fax From Sarajevo: A Story of Survival'' softcover (Dark Horse Comics, 1996/1998).</ref>. * Камп’ютарная гульня «{{Нп3|This War of Mine|4=This War of Mine}}» была натхнёная аблогай Сараева<ref>{{Cite web|date=14 лістапада 2014|access-date=2014-12-05|publisher=11 bit studios|title=This War of Mine Launch Trailer – The Survivor|url=https://www.youtube.com/watch?v=gotK5DLdVvI}}</ref>. * Песня «''Bosnia''» [[The Cranberries]] адносіцца да аблогі Сараева і агульнай сітуацыі ў Босніі. == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{cite book|first=Daniel|last=Bethlehem|url=http://books.google.hr/books?id=7SczBzxA6-IC&dq=The+%22Yugoslav%22+crisis+in+international+law:+General+issues&hl=hr&source=gbs_navlinks_s|title=The "Yugoslav" crisis in international law: General issues|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=1997|isbn=9780521463041|language=en}} * {{кніга|аўтар=David C. Isby|загаловак=Balkan Battlegrounds: A Military History of the Yugoslav Conflict, 1990-1995|спасылка=https://books.google.ru/books?id=0AoPAAAACAAJ&redir_esc=y|месца=Washington|выдавецтва=Diane Publishing Company|год=2003|volume=1|allpages=501|isbn=978-0-7567-2930-1|мова=en}} * {{cite book|ref={{sfnref|Donia|2006}}|last=Donia|first=Robert J.|title=Sarajevo: A Biography|year=2006|url=http://books.google.hr/books?id=ACvJHam2_-oC&dq=sarajevo+siege&hl=hr&source=gbs_navlinks_s|publisher=[[University of Michigan Press]]|isbn=9780472115570}} * {{кніга|аўтар=Dr N Thomas & K Mikulan|загаловак=The Yugoslav Wars (2). Bosnia, Kosovo and Macedonia 1992—2001|выдавецтва=Osprey publishing|isbn=1-84176-964-9|мова=en}} * {{cite book|last=Forsythe|first=David P.|url=http://books.google.hr/books?id=-2FPAAllJEMC&dq=srebrenica+after+world+war+II&hl=hr&source=gbs_navlinks_s|title=The International Committee of the Red Cross: a neutral humanitarian actor|publisher=Taylor & Francis|location=Oxford|year=2007|isbn=9780415341516}} * {{cite book|last=Goldstein|first=Ivo|title=Kronologija: Hrvatska, Europa, Svijet|publisher=Novi Liber|year=1996|location=Zagreb|isbn=9536045125}} * {{cite book|last=Maček|first=Ivana|title=Sarajevo Under Siege: Anthropology in Wartime|year=2009|url=http://books.google.hr/books?id=1DHDVf2ITy0C&dq=sarajevo+school+siege&hl=hr&source=gbs_navlinks_s|isbn=9780812241266|publisher=[[University of Pennsylvania Press]]}} * {{Кніга|год=2003|аўтар=Mark A. Bucknam|загаловак=Responsibility of Command: How UN and NATO Commanders Influenced Airpower Over Bosnia|ref=Bucknam|старонак=407|isbn=9781585661152|выдавецтва=Air University Press|мова=en}} * {{кніга|аўтар=Milutinović M.|загаловак=Rat je poćeo rijećima|месца=Banja Luka|выдавецтва=Grafid|год=2010|allpages=495|isbn=978-99955-41-15-6|тыраж=1000|мова=sh}} * {{cite book|last1=Mann|last2=Drucker|last3=Tarantola|last4=McCabe|first1=Jonathan|first2=Ernest|first3=Daniel|first4=Mary Pat|title=Bosnia: The War Against Public Health|year=1994|url=http://www.ippnw.org/pdf/mgs/1-3-mann.pdf|publisher=Medicine & Global Survival|volume=1|access-date=2013-02-28|archive-date=2019-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20190621012838/https://www.ippnw.org/pdf/mgs/1-3-mann.pdf|url-status=dead}} * {{cite book|last=Preez Bezdrob|first=Anne Marie du|title=Sarajevo Roses: War Memoir of a Peacekeeper|year=2006|publisher=Oshun|isbn=9781770070318}} * {{cite book|ref={{sfnref|Human Rights Watch|1993}}|first=Ivana|last=Nizich|title=War Crimes in Bosnia-Hercegovina: A Helsinki Watch Report, Opseg 1|url=http://books.google.hr/books?id=nltdtAo38K0C&dq=Red+Cross+Convoy+Attacked+En+Route+to+Sarajevo+1992&hl=hr&source=gbs_navlinks_s|location=New York City|publisher=Human Rights Watch|year=1993|isbn=9781564320834}} * {{кніга|аўтар=Radinović R.|загаловак=Laži o sarajevskom ratištu|месца=Beograd|выдавецтва=Svet knjige|год=2004|allpages=261|isbn=86-7396-076-2|тыраж=1000|мова=sh}} * {{кніга|аўтар=R. Craig Nation.|загаловак=War in the Balkans 1991-2002|выдавецтва=U.S. Army War College|год=2003|allpages=388|isbn=1-58487-134-2|мова=en}} * {{Cite book|author=Sense Agency|ref=Sense-Karadžić|url=http://sense-agency.com/tv_tribunal.27.html?vid=89|title=''TV Tribunal 429''|date=30 October 2009|publisher=Sense-Agency.com|access-date=2013-02-28|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304233823/http://sense-agency.com/tv_tribunal.27.html?vid=89|url-status=dead}} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304233823/http://sense-agency.com/tv_tribunal.27.html?vid=89 |date=4 сакавіка 2016 }} * {{Кніга|загаловак=The War in Bosnia-Herzegovina: Ethnic Conflict and International Intervention|ref=Burg Shoup|год=1999|аўтар=Steven L. Burg, Paul S. Shoup|старонак=499|isbn=1-56324-308-3|выдавецтва=M. E. Sharpe, Inc.|мова=en|месца=New York}} * {{cite book|ref=Vulliamy|last=Vulliamy|first=Ed|title=Seasons in hell: understanding Bosnia's war|year=1994|publisher=Simon & Schuster|location=New York City|isbn=9780671713454}} * {{кніга|аўтар=Булатович Лиляна.|загаловак=Сербский генерал Младич. Судьба защитника Отечества|месца=Москва|выдавецтва=ИППК «ИХТИОС»|год=2013|старонак=556|isbn=978-5-8402-0348-3|ref=Булатович|мова=ru}} * {{кніга|аўтар=[[Гуськова, Елена Юрьевна|Гуськова Е.Ю.]]|загаловак=История югославского кризиса (1990-2000)|месца=М.|выдавецтва=Русское право/Русский Национальный Фонд|год=2001|старонак=720|isbn=5941910037|ref=Гуськова|мова=ru}} * {{кніга|аўтар=Макартур С.|загаловак=Когда к штыку приравняли перо. Деятельность СМИ по освещению боснийского кризиса (1992-1995 гг.)|месца=Москва|выдавецтва=Институт славяноведения РАН|год=2007|старонак=164|мова=ru}} * {{кніга|загаловак=Наши миротворцы на Балканах|адказны=Гуськова Е.Ю|месца=Москва|выдавецтва=Индрик|год=2007|старонак=360|isbn=5-85759-397-2|мова=ru|ref=Миротворцы}} * {{кніга|загаловак=Югославия в XX веке: очерки политической истории|адказны=К. В. Никифоров (отв. ред.), А. И. Филимонова, А. Л. Шемякин и др|месца=М.|выдавецтва=Индрик|год=2011|старонак=888|isbn=9785916741216|ref=Югославия в XX веке|мова=ru}} === Даклады === {{refbegin}} * {{cite book|ref={{sfnref|Даклад ААН IV}}|last=Bassiouni|first=M. Cherif|title=Final report of the United Nations Commission of Experts established pursuant to security council resolution 780 (1992), Annex IV – The policy of ethnic cleansing|date=28 снежня 1994|url=http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/IV.htm|publisher=[[ААН]]|access-date=9 сакавіка 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604020502/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/IV.htm|archive-date=2011-06-04}} * {{cite book|ref={{sfnref|Даклад ААН VI}}|title=Final report of the United Nations Commission of Experts established pursuant to security council resolution 780 (1992), Annex VI part 1 – Study of the battle and siege of Sarajevo|last=Bassiouni|first=M. Cherif|publisher=[[ААН]]|date=28 снежня 1994|url=http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-01.htm|access-date=9 красавіка 2012|archive-date=2011-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604023055/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-01.htm|url-status=dead}} {{Cite web |url=http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-01.htm |title=Архіўная копія |access-date=23 сакавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140302163248/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-01.htm |archive-date=2014-03-02 |url-status=dead }}{{Cite web |url=http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-01.htm |title=Архіўная копія |access-date=23 сакавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010222115037/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-01.htm |archive-date=2001-02-22 |url-status=dead }} * {{cite book|ref={{sfnref|Даклад ААН VI4}}|title=Final report of the United Nations Commission of Experts established pursuant to security council resolution 780 (1992), Annex VI – Study of the battle and siege of Sarajevo (04/10)|last=Bassiouni|first=M. Cherif|publisher=[[ААН]]|date=28 снежня 1994|url=http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-04.htm|access-date=9 красавіка 2012|archive-date=2011-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629015256/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-04.htm}} {{Cite web |url=http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-04.htm |title=Архіўная копія |access-date=5 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629015256/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-04.htm |archive-date=2011-06-29 |url-status=dead }}{{Cite web |url=http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-04.htm |title=Архіўная копія |access-date=5 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629015256/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-04.htm |archive-date=2011-06-29 |url-status=dead }} * {{cite book|ref={{sfnref|Даклад ААН VI7}}|title=Final report of the United Nations Commission of Experts established pursuant to security council resolution 780 (1992), Annex VI – Study of the battle and siege of Sarajevo (07/10)|last=Bassiouni|first=M. Cherif|publisher=[[ААН]]|date=28 снежня 1994|url=http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-07.htm|access-date=9 красавіка 2012|archive-date=2011-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629022355/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-07.htm}} * {{cite book|ref={{sfnref|Даклад ААН VI8}}|title=Final report of the United Nations Commission of Experts established pursuant to security council resolution 780 (1992), Annex VI – Study of the battle and siege of Sarajevo (08/10)|last=Bassiouni|first=M. Cherif|publisher=[[ААН]]|date=28 снежня 1994|url=http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-08.htm|access-date=9 красавіка 2012|archive-date=2011-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629022434/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-08.htm}} * {{cite book|ref={{sfnref|Даклад ААН VI9}}|title=Final report of the United Nations Commission of Experts established pursuant to security council resolution 780 (1992), Annex VI – Study of the battle and siege of Sarajevo (09/10)|last=Bassiouni|first=M. Cherif|publisher=[[ААН]]|date=28 снежня 1994|url=http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-09.htm|access-date=9 красавіка 2012|archive-date=2011-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629022325/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-09.htm}} {{Cite web |url=http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/anx/VI-09.htm |title=Архіўная копія |access-date=21 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120426211010/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/anx/VI-09.htm |archive-date=2012-04-26 |url-status=dead }}{{Cite web |url=http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/anx/VI-09.htm |title=Архіўная копія |access-date=21 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120426211010/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/anx/VI-09.htm |archive-date=2012-04-26 |url-status=dead }} * {{cite book|ref={{sfnref|Даклад ААН VI10}}|title=Final report of the United Nations Commission of Experts established pursuant to security council resolution 780 (1992), Annex VI – Study of the battle and siege of Sarajevo (10/10)|last=Bassiouni|first=M. Cherif|publisher=[[ААН]]|date=28 снежня 1994|url=http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-10.htm|access-date=9 красавіка 2012|archive-date=2011-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629022408/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-10.htm}} {{refend}} === Іншыя крыніцы === {{refbegin}} * {{Cite book|url=http://www.icty.org/x/cases/galic/tjug/en/gal-tj031205e.pdf|title=The Prosecutor vs. Stanislav Galić - Judgement and Opinion|publisher=[[МТБЮ]]|access-date=9 красавіка 2012|ref={{sfnref|МТБЮ Галіч}}|date=5 снежня 2003}} * {{Cite book|access-date=9 красавіка 2012|ref={{sfnref|МТБЮ Караджыч}}|url=http://www.icty.org/x/cases/karadzic/ind/bcs/090227.pdf|publisher=[[МТБЮ]]|title=''Tužitelj Međunarodnog suda protiv Radovana Karadžića - Treća izmijenjena optužnica''|date=27 лютага 2009}} * {{Cite book|url=http://www.icty.org/x/cases/dragomir_milosevic/tjug/en/071212.pdf|title=The Prosecutor vs. Dragomir Milošević - Judgement|publisher=[[МТБЮ]]|access-date=9 красавіка 2012|ref={{sfnref|МТБЮ Мілошавіч}}|date=12 снежня 2007}} * {{Cite book|url=http://www.icty.org/x/cases/perisic/tjug/en/110906_judgement.pdf|title=The Prosecutor vs. Momčilo Perišić - Judgement|publisher=[[МТБЮ]]|access-date=9 красавіка 2012|ref={{sfnref|МТБЮ Перышыч}}|date=6 верасня 2011}} {{refend}} == Спасылкі == * {{Commonscat-inline|Siege of Sarajevo|Аблога Сараева}} * [http://www.digitaljournalist.org/issue0405/remember_sarajevo.pdf «Remember Sarajevo» by Roger M. Richards], is an eBook of photographs and text from the siege of Sarajevo. * [https://meetbosnia.com/sarajevo-siege-4-devastating-years-longest-siege/ Sarajevo Siege | 4 Devastating Years of Longest Siege.] {{Бібліяінфармацыя}} {{Добры артыкул}} [[Катэгорыя:Канфлікты 1996 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1995 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1994 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1993 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1992 года]] [[Катэгорыя:Гісторыя Сараева]] [[Катэгорыя:Баснійская вайна]] lequ7hcxw4nigpcmntl5z69mflcof1a 5121443 5121440 2026-04-05T16:41:18Z Plaga med 116903 5121443 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |conflict=Аблога Сараева |partof=[[Баснійская вайна]] і [[Югаслаўскія войны]] |image=Siege of Sarajevo.png |caption=Злева па гадзіннікавай стрэлцы:<br> Разбіты цывільны аўтамабіль пасля абстрэлу ручной зброяй; Сілы [[UNPROFOR]] у горадзе; Дзяржаўны будынак, падбіты танкавым снарадам; Авіяўдар [[Ваенна-паветраныя сілы ЗША|ЗША]] па пазіцыях [[Армія Рэспублікі Сербскай|ВРС]]; Від горада ў 1996; Салдаты [[Армія Рэспублікі Сербскай|ВРС]] забаўляюцца перад абменам вязнямі. |date=2 красавіка 1992{{efn|5 красавіка 1992 была датай першай атакі, якая была разгорнута ў Сараеве сіламі БНА і сербскімі ўзброенымі фарміраваннямі. Гэта дата была прызнана пачаткам аблогі. Так ці інакш, яшчэ раней, 2 сакавіка 1992, на вуліцах горада пачалі з’яўляцца барыкады і людзі са зброяй.}} – 29 лютага 1996{{efn|29 лютага 1996 з’яўляецца датай афіцыйнага абвяшчэння аб заканчэнні аблогі баснійскім урадам. Вайна скончылася падпісаннем Дэйтанскіга пагаднення 21 лістапада 1995 і падпісаннем Парыжскага пратакола 14 снежня 1995. Аднак, сербы не адразу пачалі ажыццяўляць Дэйтанскае пагадненне, якое прадугледжвала іх адыход з раёнаў на поўначы і захадзе Сараева, так жа сама, як і з іншых частак горада, і як вынік, баснійскае кіраўніцтва не абвяшчала аб заканчэнні аблогі. Сербы таксама парушылі Дэйтанскі Мір, {{нп3|Атака на трамвай у Сараева 1996|абстраляўшы з РПГ трамвай у Сараеве 9 студзеня 1996, забіўшы 1 і параніўшы 19 чалавек||1996 Sarajevo tram attack}}.}}<br>(3 гады, 10 месяцаў, 3 тыдні і 3 дні) |place=[[Сараева]], [[Рэспубліка Боснія і Герцагавіна]] |result=Тупіковая сітуацыя *Спыненне агню *[[Дэйтанскае пагадненне]] |combatant1={{Сцяг|Рэспубліка Боснія і Герцагавіна}} [[Рэспубліка Боснія і Герцагавіна|Боснія і Герцагавіна]]<br><small>(1992—1996)</small><br>{{Сцягафікацыя|Герцаг-Босна}}<br><small>(1992—1996)</small><br> ---- '''Падтрымана:''' <br>{{Сцягафікацыя|Харватыя}}{{efn|Асабліва на пачатку вайны. Адносіны пагоршыліся з пачаткам [[Харвацка-баснійскі канфлікт|Харвацка-баснійскага канфлікту]].}}<br>{{Сцяг|ААН}} [[ААН]]<br>{{Сцяг|НАТА}} [[НАТА]]<br><sup>('''з 1995''')<ref name="siege lifted">{{cite web|title=''1996: Siege of Sarajevo is lifted''|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/february/29/newsid_4667000/4667292.stm |publisher=[[BBC News]]|date=29.02.2006|access-date=27.03.2023}}</ref> |combatant2={{Сцягафікацыя|Сацыялістычная Федэратыўная Рэспубліка Югаславія}} <small>(красавік—май 1992)</small><hr/>{{Сцягафікацыя|Рэспубліка Сербская}}<br><small>(1992—1996)</small><br> ---- '''Падтрымана:''' <br>{{Сцягафікацыя|СР Югаславія}}<br>{{Сцяг|Расія|1858}} [[Рускія добраахвотніцкія атрады ў Югаславіі|Рускія добраахвотнікі]]<ref name="ReferenceA">{{кніга |аўтар = Dr N Thomas & K Mikulan |загаловак = The Yugoslav Wars (2). Bosnia, Kosovo and Macedonia 1992—2001 |выдавецтва = Osprey publishing |мова = en |старонкі = 8 |isbn = 1-84176-964-9 }}</ref><ref name="srpska.ru">{{cite web|title=''Большая помощь маленьких отрядов''|url=https://www.srpska.ru/article.php?nid=429&sq=&crypt= |publisher=српска.ру|date=21.08.2004|access-date=27.03.2023}}</ref> |commander1={{Сцяг|Рэспубліка Боснія і Герцагавіна}} [[Алія Ізетбегавіч]] (красавік—май 1992)<br> {{Сцяг|Рэспубліка Боснія і Герцагавіна}} {{нп3|Хакія Турайліч|||Hakija Turajlić}}{{KIA}}<br> {{flagicon image|Flag of the Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina.svg}} {{нп3|Сэфер Галілавіч|||Sefer Halilović}}<br> {{flagicon image|Flag of the Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina.svg}} {{нп3|Расім Дэліч|||Rasim Delić}}<br> {{flagicon image|Flag of the Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina.svg}} {{нп3|Ёван Дзівяк|||Jovan Divjak}}<br> {{flagicon image|Flag of the Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina.svg}} {{нп3|Драган Вікіч|||Dragan Vikić}}<br> {{flagicon image|Flag of the Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina.svg}} {{нп3|Энвер Гаджыгасанавіч|||Enver Hadžihasanović}}<br> {{flagicon image|Flag of the Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina.svg}} {{нп3|Мустафа Гайрулагавіч Таліян|Мустафа Гайрулагавіч||Mustafa Hajrulahović Talijan}}<br> {{flagicon image|Flag of the Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina.svg}} Вахід Каравеліч<br> {{flagicon image|Flag of the Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina.svg}} Неджад Айнаджыч<br> {{flagicon image|Flag of the Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina.svg}} {{нп3|Мушан Тапаловіч|Мушан «Caco» Тапаловіч||Mušan Topalović}}{{KIA}}<br> {{flagicon image|Flag of the Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina.svg}} {{нп3|Ісмет Байрамовіч|Ісмет «Ćelo» Байрамовіч||Ismet Bajramović}}{{WIA}}<br> {{flagicon image|Flag of the Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina.svg}} [[Юсуф Празіна|Юсуф «Juka» Празіна]]<br> {{flagicon image|Flag of the Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina.svg}} [[Раміз Дэлаліч]]<br> {{flagicon image|Flag of the Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina.svg}} {{нп3|Заім Імамавіч (афіцэр)|Заім Імамавіч||Zaim Imamović (officer)}}<br> {{flagicon image|Flag of Croatian Defence Council.svg}} Уладзімір Шаф<br> {{flagicon image|Flag of Croatian Defence Council.svg}} Іван Вуліч ---- {{Сцяг|ААН}} {{нп3|Бернар Жанвье|||Bernard Janvier}}<br>{{Сцяг|ААН}} {{нп3|Льюіс Макензі|||Lewis MacKenzie}}<br>{{Сцяг|Францыя|1974}} [[Франсуа Мітэран]] ---- {{Сцяг|НАТА}} {{Сцяг|ЗША}} {{нп3|Лэйтан У. Сміт|||Leighton W. Smith}} |commander2={{flagicon image|Helmet decal of the Yugoslav People's Army (1991-1992).svg}} {{нп3|Мілуцін Куканяц|||Milutin Kukanjac}} <small>(красавік—май 1992)</small> ---- {{flagicon image|Flag of the President of Republika Srpska (1995–2007).svg}} [[Радаван Караджыч]]<br> {{flagicon image|Patch of the Army of Republika Srpska.svg}} [[Ратка Младзіч]]<br> {{flagicon image|Patch of the Army of Republika Srpska.svg}} Таміслаў Шыпчыч<br> {{flagicon image|Patch of the Army of Republika Srpska.svg}} {{нп3|Станіслаў Галіч|||Stanislav Galić}}<br /> {{flagicon image|Patch of the Army of Republika Srpska.svg}} {{нп3|Драгамір Мілошавіч|||Dragomir Milošević}} |strength1={{flagicon image|Flag of the Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina.svg}} 70 000 салдат |strength2={{flagicon image|border=|Patch of the Army of Republika Srpska.svg}} 13 000 салдат |casualties1=6 137 салдатаў забіта |casualties2=2 241 салдатаў забіта |casualties3= |overall_casualties=5 434 цывільных забіта }} '''Аблога Сара́ева''' ({{lang-sh|Opsada Sarajeva/Опсада Сарајева}}) — падзея [[Баснійская вайна|баснійскай вайны]], працяглая аблога [[Сараева]], сталіцы [[Рэспубліка Боснія і Герцагавіна|Босніі і Герцагавіны]]. З 5 красавіка 1992 года па 29 лютага 1996 года (1425 дзён) горад спачатку быў абложаны войскамі [[Югаслаўская народная армія|Югаслаўскай народнай арміі]], а потым — [[Узброеныя сілы Рэспублікі Сербскай|арміяй Рэспублікі Сербскай]]. Гэта працягвалася больш як на год даўжэй, чым [[блакада Ленінграда]] і на некалькі месяцаў даўжэй, чым [[Абарона Мадрыда|блакада Мадрыда]]<ref>[http://theharvardadvocate.com/article/68/sarajevo-rose/ Spencer Burke, Sarajevo Rose] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160731003851/http://theharvardadvocate.com/article/68/sarajevo-rose/|date=31 July 2016}}</ref> і [[Бітва за Дэйр-эз-Зор (2012—2017)|блакада Дэйр-эз-Зора]], стала самай працяглай [[аблога]]й сталіцы ў гісторыі [[Сучасная вайна|сучасных войн]].<ref>{{cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article575571.ece|title=The new siege of Sarajevo|last=Connelly|first=Charlie|date=8 October 2005|work=The Times|location=UK|access-date=10 May 2010|archive-date=5 мая 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200505131350/https://www.thetimes.co.uk/|url-status=dead}}</ref> Калі Боснія і Герцагавіна абвясціла незалежнасць ад [[Сацыялістычная Федэратыўная Рэспубліка Югаславія|Югаславіі]] пасля {{Нп3|Рэферэндум аб незалежнасці Босніі і Герцагавіны|рэферэндуму 1992 года|4=1992 Bosnian independence referendum}}, {{Нп3|Сербы Босніі і Герцагавіны|баснійскія сербы|4=Serbs of Bosnia and Herzegovina}}, стратэгічнай мэтай якіх было стварэнне новай дзяржавы [[Рэспубліка Сербская|Рэспублікі Сербскай]] (РС)<ref>{{Cite web|url=http://www.helsinki.org.rs/tjgenocide_t01.html|title=A statement at the seventh biennial meeting of the International Association of Genocide Scholars|last=Hartmann|first=Florence|date=July 2007|publisher=Helsinki}}</ref>, акружылі Сараева з асаднымі сіламі ў 13 000 чалавек{{Sfn|Даклад ААН VI}}<ref>{{Cite web|publisher=Associated Press|url=http://www.apnewsarchive.com/1995/Bosnian-Army-Says-Battle-for-Sarajevo-Will-Last-Months/id-69dc92c01508282f3e55c0a1aaa4e843|last=Srećko Latal|title=Bosnian Army Says Battle for Sarajevo Will Last Months|date=25 June 1995}}</ref><ref>{{Cite web|publisher=The Northern Echo|title=The Siege of Sarajevo: 'The blood of children has a different texture on white snow' – a survivor speaks, 20 years on|url=http://www.thenorthernecho.co.uk/features/13380084.The_Siege_of_Sarajevo___The_blood_of_children_has_a_different_texture_on_white_snow____a_survivor_speaks__20_years_on/?ref=rss|date=9 July 2015}}</ref>. Яны штурмавалі горад з артылерыі, танкаў і стралковай зброі<ref name="Times">{{Cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article3039582.ece|title=Serb general Dragomir Milosevic convicted over Sarajevo siege|last=Strange|first=Hannah|date=12 December 2007|url-status=dead}}</ref>. З 2 мая 1992 года сербы [[ваенная блакада|блакіравалі]] горад. {{нп3|Армія Рэспублікі Боснія і Герцагавіна|Сілы абароны баснійскага ўрада (ARBiH)||Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina}} у Сараеве, каля 70 000 вайскоўцаў<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1993/12/06/world/stalemate-like-a-victory-for-sarajevo.html|last=John Kifner|title=Stalemate Like a Victory for Sarajevo|date=6 December 1993}}</ref>, былі дрэнна абсталяваныя і не маглі прарваць аблогі.{{Пераход|Раннія баі за кантроль над горадам|1}} Усяго па горадзе было выпушчана каля 50 тысяч тон артылерыйскіх снарадаў<ref>«''20 godina od opsade Sarajeva''», Večernji list, 2012-04-04., str 24.</ref>. Падчас блакады горад быў амаль цалкам адрэзаны ад знешняга свету, не працавалі камунальныя службы, а вуліцы былі пад пастаянным абстрэлам артылерыі і снайпераў<ref name=":9">{{Cite web|title=''Small Miracle in a Siege: Safe Water for Sarajevo''|url=http://www.nytimes.com/1994/01/10/world/small-miracle-in-a-siege-safe-water-for-sarajevo.html?scp=7&sq=siege%20sarajevo&st=cse|publisher=[[New York Times]]|access-date=29. 08. 2010.}}</ref>. Сараеўцам прыходзілася выжываць без ацяплення, электрычнасці і водазабеспячэння да шасці месяцаў запар<ref name=CSMonitor>{{cite news| title=Lights, Water, Action: Life in Sarajevo Returns to the Basics|author=Stacy Sullivan| date=12 October 1995|work=CSMonitor.com |url=https://www.csmonitor.com/1995/1012/12012.html| access-date= 15 April 2013}}</ref>. Усяго падчас блакады загінула 13 952 чалавекі, у тым ліку 5 434 мірныя жыхары. Са складу ARBiH загінула 6 137 чалавек, у той час як страты баснійскіх сербаў склалі 2 241 забітых салдат.{{Пераход|Ахвяры|1}} Перапіс 1991 года паказвае, што да блакады ў горадзе і ваколіцах пражывала 525 980 чалавек. Агульная колькасць насельніцтва ўласна горада да аблогі складала каля 435 000 чалавек. Паводле ацэнак насельніцтва Сараева пасля аблогі вагалася ад 300 000 да 380 000 чалавек{{Sfn|Даклад ААН VI}}. Пасля вайны [[Міжнародны трыбунал па былой Югаславіі]] (МТБЮ) асудзіў чатырох сербскіх чыноўнікаў па шматлікіх пунктах абвінавачвання ў [[Злачынствы супраць чалавецтва|злачынствах супраць чалавечнасці]], якія яны здзейснілі падчас блакады, у тым ліку за [[тэрарызм]]. {{нп3|Станіслаў Галіч|||Stanislav Galić}}<ref name="galic">{{Cite web|url=http://www.icty.org/x/cases/galic/acjug/en/gal-acjud061130.pdf|title=ICTY: Stanislav Galić judgement|date=30 November 2006|publisher=[[МТБЮ]]}}</ref> і {{нп3|Драгамір Мілошавіч|||Dragomir Milošević}}<ref name="milosevic">{{Cite web|url=http://www.icty.org/x/cases/dragomir_milosevic/acjug/en/091112.pdf|title=ICTY: Dragomir Milošević judgement|date=12 November 2009|publisher=[[МТБЮ]]}}</ref> былі асуджаныя да [[Пажыццёвае зняволенне|пажыццёвага зняволення]] і 29 гадоў пазбаўлення волі адпаведна. Іх начальнікі [[Радаван Караджыч]]<ref name="tran">{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2010/mar/02/radovan-karadzic-siege-sarajevo-myth|title=Radovan Karadzic claims Bosnian Muslims 'killed own people' in Sarajevo|date=2 March 2010}}</ref> і [[Ратка Младзіч]] таксама былі прызнаныя вінаватымі і асуджаныя да пажыццёвага зняволення<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/pb/world/un-appeals-court-increases-radovan-karadzics-sentence-to-life-imprisonment/2019/03/20/ece3a78e-4b18-11e9-8cfc-2c5d0999c21e_story.html?nid=menu_nav_accessibilityforscreenreader&outputType=accessibility|title=UN appeals court increases Radovan Karadzic's sentence to life imprisonment|archive-date=2019-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20190322075741/https://www.washingtonpost.com/world/un-appeals-court-increases-radovan-karadzics-sentence-to-life-imprisonment/2019/03/20/ece3a78e-4b18-11e9-8cfc-2c5d0999c21e_story.html}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2017/nov/22/ratko-mladic-convicted-of-genocide-and-war-crimes-at-un-tribunal|title=Ratko Mladic found guilty|date=22 November 2017}}</ref>. == Перадгісторыя == {{Асноўны артыкул|Распад Югаславіі|Баснійская вайна}} [[Файл:Sarajevo_-_Etnicki_sastav_po_naseljima_1991_1.gif|злева|міні|Этнічная карта Сараева 1991 года.]] З моманту свайго стварэння пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ўрад [[Сацыялістычная Федэратыўная Рэспубліка Югаславія|Сацыялістычнай Федэратыўнай Рэспублікі Югаславія]] падаўляў [[Нацыяналізм|нацыяналістычныя]] настроі, якія існавалі сярод этнічных і рэлігійных груп, што складалі насельніцтва краіны. Пасля смерці ў 1980 годзе лідара Югаславіі [[Іосіп Броз Ціта|Іосіпа Броз Ціта]] палітыка змянілася<ref name="Pavkovic">{{Cite book|last=Pavkovic|first=Aleksandar|title=The fragmentation of Yugoslavia: nationalism and war in the Balkans|publisher=MacMillan Press|year=1997|page=85|isbn=0-312-23084-2}}</ref>, у той час як мэтай {{Нп3|Сербскі нацыяналізм|сербскіх нацыяналістаў|4=Serbian nationalism}} была цэнтралізацыя Югаславіі, дзе дамінавалі сербы, іншыя нацыянальнасці імкнуліся да федэралізацыі і дэцэнтралізацыі<ref>{{Cite book|last=Krieger|first=Joel|title=The Oxford Companion to Politics of the World 2nd ed.|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2001|page=476}}</ref><ref name="Crnobanja">{{Cite book|last=Crnobrnja|first=Mihailo|title=The Yugoslav drama|publisher=I. B. Tauris & Co|year=1994|page=107|isbn=1-86064-126-1}}</ref>. Паводле апошняга даваеннага перапісу насельніцтва Босніі і Герцагавіны мусульман было 1 905 829 чалавек (43,7 %), сербаў — 1 369 258 чалавек (31,4 %), харватаў — 755 892 чалавекі (17,3 %). З 106 абшчын БіГ [[Баснійцы|мусульмане]] (баснякі) складалі большасць у 35 абшчынах, у асноўным у цэнтральнай Босніі, а [[сербы]] — у 32 заходніх і ўсходніх абшчынах Рэспублікі. [[Харваты]] складалі большасць на поўдні БіГ і ў некаторых цэнтральных абшчынах. Каля 240 тысяч жыхароў БіГ самавызначыліся як «югаславы». Большасць з іх былі сербамі або дзецьмі ад змяшаных шлюбаў. У 1991 годзе 27 % шлюбаў былі змяшанымі. Па тэрыторыі рассялення сербы апярэджвалі іншыя баснійскія народы. Яны прадстаўлялі абсалютную большасць насельніцтва на 53,3 % тэрыторыі БіГ{{Sfn|Югославия в XX веке|2011|p=805}}. 18 лістапада 1990 года ў [[Боснія і Герцагавіна|Босніі і Герцагавіне]] адбыліся першыя шматпартыйныя парламенцкія выбары (25 лістапада — другі тур). Яны прывялі да складання нацыянальнай асамблеі, у якой дамінавалі тры партыі, заснаваныя на этнічным прынцыпе, якія стварылі слабазвязаную кааліцыю, каб адхіліць [[Камунізм|камуністаў]] ад улады<ref name="phron12">{{cite web|url=http://phron.org/Reference/Books/Balkans%20-%20post%20communist%20history.pdf|title=The Balkans: A post-Communist History|access-date=14 June 2006|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140701210204/http://phron.org/Reference/Books/Balkans%20-%20post%20communist%20history.pdf|archive-date=1 July 2014}}</ref>. Пасля абвяшчэння незалежнасці [[Харватыя|Харватыі]] і [[Славенія|Славеніі]] сярод народаў Босніі і Герцагавіны адбыўся раскол па пытанні пра тое, ці варта заставацца ў Югаслаўскай федэрацыі (пераважная большасць прыхільнікаў сярод [[Сербы|сербаў]]) або дамагацца незалежнасці (пераважная большасць прыхільнікаў сярод [[Баснякі|баснякоў]] і [[Харваты|харватаў]]). Сербы ў парламенце, якія ў асноўным з’яўляліся членамі {{Нп3|Сербская дэмакратычная партыя (Боснія і Герцагавіна)|Сербскай дэмакратычнай партыі|4=Serb Democratic Party (Bosnia and Herzegovina)}} (СДП), пакінулі цэнтральны парламент у Сараеве і 24 кастрычніка 1991 г. стварылі [[Народная скупшчына Рэспублікі Сербскай|Асамблею сербскага народа Босніі і Герцагавіны]], што паклала канец трохэтнічнай партыйнай кааліцыі. Гэты орган заснаваў Сербскую Рэспубліку Босніі і Герцагавіны 9 студзеня 1992 года, якая ў жніўні 1992 года стала [[Рэспубліка Сербская|Рэспублікай Сербскай]]. На працягу 1990 года {{Нп3|план РАМ|4=RAM Plan}} распрацоўваўся [[СДБ (Югаславія)|Службай дзяржаўнай бяспекі]] (СДБ) і групай выбраных сербскіх афіцэраў [[Югаслаўская народная армія|Югаслаўскай народнай арміі]] (ЮНА) з мэтай арганізацыі сербаў за межамі [[Сербія|Сербіі]], умацавання кантролю над новаспечанай СДП і размяшчэнне зброі і боепрыпасаў.<ref name="Judah1">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KxQaCAAAQBAJ&pg=PT273|title=The Serbs: History, Myth and the Destruction of Yugoslavia|first=Tim|last=Judah|publisher=Yale University Press|year=2008|isbn=9780300147841|page=273}}</ref> План меў на мэце падрыхтаваць падмурак для трэцяй Югаславіі, у якой усе сербы з іх тэрыторыямі жылі б разам у адной дзяржаве. Устрывожаны, урад Босніі і Герцагавіны абвясціў незалежнасць ад Югаславіі 15 кастрычніка 1991 года, пасля чаго неўзабаве баснійскія сербы стварылі [[Народная скупшчына Рэспублікі Сербскай|Нацыянальны сход]] Сербіі.<ref name="Reneo">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=WPhhLfp8huIC&pg=PA204|title=Europe from the Balkans to the Urals: The Disintegration of Yugoslavia and the Soviet Union|first=Reneo|last=Lukic|publisher=SIPRI, Oxford University Press|year=1996|isbn=9780198292005|page=204}}</ref> Пасля абвяшчэння суверэнітэту Босніі 29 лютага і 1 сакавіка 1992 года адбыўся {{Нп3|Рэферэндум аб незалежнасці Босніі і Герцагавіны|рэферэндум аб незалежнасці|4=1992 Bosnian independence referendum}}, які байкатавала пераважная большасць сербаў. Яўка на [[рэферэндум]]е склала 63,4 % пры 99,7 % выбаршчыкаў, якія выказаліся за незалежнасць.<ref name="CSCE">{{Cite web|url=http://csce.gov/index.cfm?FuseAction=UserGroups.Home&ContentRecord_id=250&ContentType=G&ContentRecordType=G&UserGroup_id=5&Subaction=ByDate|title=The Referendum on Independence in Bosnia-Herzegovina: February 29 – March 1, 1992|year=1992|publisher=Commission on Security and Cooperation in Europe|subtitle=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110522132353/http://csce.gov/index.cfm?FuseAction=UserGroups.Home&ContentRecord_id=250&ContentType=G&ContentRecordType=G&UserGroup_id=5&Subaction=ByDate|archive-date=22 May 2011}}</ref> == Ход падзей == === 1992 год === ==== Пачатак вайны ==== Падчас і пасля рэферэндуму аб незалежнасці ў многіх месцах Босніі і Герцагавіны ўспыхнуў гвалт. Так, 1 сакавіка ўзброены [[Забойства на вяселлі ў Сараеве|чалавек адкрыў агонь]] па вясельнай працэсіі баснійскіх сербаў у [[Башчаршыя|Башчаршыі]], гістарычным цэнтры Сараева і [[Баснякі|басняцкай]] частцы горада. Госці неслі і размахвалі сербскімі сцягамі, што баснякі, якія пераважна выступалі за незалежнасць, расцанілі як наўмысную правакацыю. Бацька жаніха быў забіты, праваслаўны святар паранены.<ref name="Radha">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=wHEXb81jRMcC&pg=PA38|title=Divide and Fall? Bosnia in the Annals of Partition|publisher=Verso|year=1999|page=38}}</ref><ref name="Judah">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KxQaCAAAQBAJ&pg=PT321|title=The Serbs: History, Myth and the Destruction of Yugoslavia|publisher=Yale University Press|year=2008}}</ref> Некаторыя сведкі апазналі стралка як басняцкага бандыта [[Раміз Дэлаліч|Раміза Дэлаліча]]. На яго і яшчэ аднаго зламысніка былі выдадзены [[Ордэр на арышт|ордары на арышт]], але паліцыя Сараева прыклала мала намаганняў для іх затрымання. Забойства было асуджана [[УДБА|СДБ]], які абвінаваціў {{Нп3|Партыя дэмакратычнага дзеяння|партыю SDA|4=Party of Democratic Action}} (басняцкія нацыяналісты) або ўрад у саўдзеле ў стральбе, пра што сведчыць іх няздольнасць арыштаваць падазраваных.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FrpUBAAAQBAJ&pg=PA162|title=Radovan Karadzic: Architect of the Bosnian Genocide|publisher=Cambridge University Press|year=2014}}</ref> Прадстаўнік СДБ заявіў, што напад на вяселле сведчыць пра смяротную небяспеку, якой пагражаюць сербы ў незалежнай Босніі. Гэтую заяву адхіліў заснавальнік {{Нп3|Патрыятычная ліга (Боснія і Герцагавіна)|Патрыятычнай лігі|4=Patriotic League (Bosnia and Herzegovina)}} {{Нп3|Сэфер Халілавіч|4=Sefer Halilović}}, заявіўшы, што шэсце не было вяселлем, а насамрэч было задумана як правакацыя.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=s2FBDAAAQBAJ&pg=PA88|title=Sarajevo's Holiday Inn on the Frontline of Politics and War|publisher=Springer|year=2016}}</ref> 2 сакавіка [[сербскія ваенізаваныя фарміраванні]] ўсталявалі барыкады і выставілі [[снайпер]]аў каля будынка парламента, але іх ''[[дзяржаўны пераварот]]'' быў сарваны тысячамі грамадзян Сараева, якія выйшлі на вуліцы і сталі перад снайперамі<ref name=Malcolm>{{cite book |last=Malcolm |first=Noel |title=Bosnia: A Short History |url=https://archive.org/details/bosniashorthisto0000malc_i7r9 |publisher=New York University Press |year=1996 |pages=[https://archive.org/details/bosniashorthisto0000malc_i7r9/page/231 231] |isbn=0-8147-5561-5}}</ref>. Узброеныя баснійцы, вядомыя як «[[Зялёныя берэты (Боснія і Герцагавіна)|Зялёныя берэты]]», таксама ўзвялі барыкады ў Сараеве і ваколіцах. Каля [[Баня-Лука|Баня-Лукі]] з’явіліся дадатковыя ўмацаванні, а ў [[Добай|Дабаі]] ўзброеныя сербы забілі аўтамабіліста. Да канца дня ў баях загінулі дванаццаць чалавек.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=nltdtAo38K0C&pg=PA19| title=War Crimes in Bosnia-Hercegovina, Volume 1| publisher=Human Rights Watch |year=1992| isbn=978-1-56432-083-4| pages=18–19}}</ref> Пасля афіцыйнага абвяшчэння незалежнасці Босніі і Герцагавіны ад Югаславіі 3 сакавіка 1992 г. на ўсёй тэрыторыі ўспыхвалі спарадычныя баі паміж сербамі і ўрадавымі войскамі<ref>Cannon, P., The Third Balkan War and Political Disunity: Creating A Cantonal Constitutional System for Bosnia-Herzegovina, Jrnl.</ref>. Гэта цягнулася і на этапе падрыхтоўкі да прызнання Босніі і Герцагавіны незалежнай дзяржавай<ref name="Helsinki Watch">{{cite book |last=Nizich |first=Ivana |title=War Crimes in Bosnia-Hercegovina |publisher=Helsinki Watch |year=1992 |pages=18–20 |isbn=1-56432-083-9}}</ref>. 3 сакавіка прэзідэнт Босніі, басняк [[Алія Ізетбегавіч]], заявіў, што сербы з [[Пале, Боснія і Герцагавіна|Пале]] ідуць на Сараева. Неўзабаве разгарнуліся баі ў мястэчку {{Нп3|Басанскі Брод||4=Brod, Bosnia and Herzegovina}}. Адзінаццаць сербаў былі [[Забойствы ў Сіекавацы|забітыя]] ў вёсцы [[Сіекавац]] за межамі Брода 26 сакавіка. СДБ сцвярджала, што яны былі забітыя харвацка-басняцкім апалчэннем. 29 сакавіка горад быў абложаны і абстраляны ЮНА і сербскімі ваенізаванымі фарміраваннямі.<ref name="Judah"/> Далей адбыліся сутыкненні ў [[Біеліна|Біеліне]], на якую напалі сербскія сілы на чале з [[Сербская добраахвотніцкая гвардыя|Сербскай добраахвотніцкай гвардыяй]]. 4 красавіка, калі стала вядома пра [[Разня ў Біеліне|забойствы]] ў Біеліне, урад Босніі абвясціў усеагульную мабілізацыю рэзервістаў і паліцыі ў Сараеве, а СДБ заклікала да эвакуацыі сербаў з горада, адбыўся «канчатковы разрыў паміж баснійскім урадам і сербамі»{{Sfn|Burg Shoup|1999}}. СДБ таксама заяўляла, што гэты заклік наблізіў Сараева на крок да вайны.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=s2FBDAAAQBAJ&pg=PA103|title=Sarajevo's Holiday Inn on the Frontline of Politics and War|first=Kenneth|last=Morrison|publisher=Springer|year=2016|isbn=9781137577184|pages=103}}</ref> На наступны дзень паліцэйскія з этнічных сербаў напалі на паліцэйскія пастарункі і вучэльню МУС. У выніку нападу загінулі двое афіцэраў і адзін мірны жыхар. На наступны дзень прэзідэнт Босніі і Герцагавіны абвясціў [[надзвычайнае становішча]]<ref name="Helsinki Watch" />. Пазней у той жа дзень сербскія ваенізаваныя фармаванні ў Сараеве паўтарылі спробу перавароту, пасля чаго вялікі натоўп удзельнікаў маршу міру, ад 50 000 да 100 000 чалавек усіх этнічных груп, {{Нп3|Антываенныя пратэсты ў Сараеве (1992)|сабраўся ў знак пратэсту|4=1992 anti-war protests in Sarajevo}}<ref name="Malcolm" />. Калі мітынгуючыя падышлі да барыкады перад будынкам Рэспубліканскай скупшчыны яны былі разагнаны стрэламі з суседняга [[Холідэй Ін|гатэлю Holiday Inn]]<ref name="galic" />, дзе размяшчалася СДП. Снайпер забіў аднаго з дэманстрантаў.{{Sfn|Donia|2006}} Шэсць сербскіх снайпераў былі арыштаваныя, але іх абмянялі, калі сербы пагражалі забіць каменданта баснійскай паліцэйскай акадэміі, арыштаванага напярэдадні пры захопе акадэміі<ref name="Cass2005">{{Cite book|title=The Modern Yugoslav Conflict 1991–1995: Perception, Deception and Dishonesty|last=O'Shea, B.|publisher=Frank Cass|isbn=9780415357050}}</ref><ref name="Kurspahić2003">{{Cite book|last=Kemal Kurspahić|title=Prime Time Crime: Balkan Media in War and Peace|year=2003|publisher=US Institute of Peace Press|isbn=978-1-929223-39-8}}</ref>. Боснія і Герцагавіна атрымала міжнароднае прызнанне 6 красавіка 1992 г<ref>{{Cite web|title=43. Bosnia-Herzegovina (1990-present)|url=https://uca.edu/politicalscience/dadm-project/europerussiacentral-asia-region/bosnia-herzegovina-1990-present/|language=en|access-date=9.04.2023|publisher=University of Central Arkansas}}</ref>. Урад Босніі абвясціў «''надзвычайнае становішча ў сувязі з магчымай вайной''» і заклікаў да барацьбы з ЮНА і ваенізаванымі фарміраваннямі{{Sfn|Даклад ААН VI|loc=зноска 89}}. У той жа дзень сербскія войскі пачалі абстрэльваць Сараева, а ў наступныя два дні перайшлі [[Дрына|Дрыну]] з уласна Сербіі і аблажылі населеныя большасцю баснякоў [[Зворнік]], [[Вішаград|Вышаград]] і [[Фоча|Фочу]]{{Sfn|Burg Shoup|1999|p=129}}. Да сярэдзіны красавіка ўся Боснія была ахоплена вайной{{Sfn|Burg Shoup|1999|p=129}}, хоць былі і пэўныя спробы спыніць гвалт{{Sfn|Burg Shoup|1999}}. ==== Баі за кантроль над горадам ==== [[Файл:Siege of Sarajevo street map.JPG|злева|міні|Карты асаднай артылерыі ў 1992 годзе і руху лініі абароны з 1992 па 1995 г.]] 10 красавіка вяліся бамбёжкі горада, таксама снайперы адкрылі агонь па пажарных, якія хацелі патушыць агонь у пастарунку{{Sfn|Даклад ААН VI|loc=зноска 94}} і ў доме састарэлых{{Sfn|Даклад ААН VI|loc=зноска 96}}. [[11 красавіка]] палітычныя партыі БіГ, уключаючы і СДП, падпісалі Дэкларацыю аб адзіным Сараеве<ref name="autogenerated20130506-12">{{cite web|url=http://www.bhdani.com/arhiva/251/t25156.shtml|title=Hronologija opsade|access-date=2013-04-30|lang=sr|archive-url=https://www.webcitation.org/6GXU7Xs2P?url=http://www.bhdani.com/arhiva/251/t25156.shtml|archive-date=2013-05-11|url-status=dead}}</ref>. 13 красавіка паліцыя сутыкнулася з сербскімі ваенізаванымі фарміраваннямі, калі тыя спрабавалі ліквідаваць барыкады ў раёнах Мойміла і Дабрыня{{Sfn|Даклад ААН VI|loc=зноска 101}}. У той жа дзень ЮНА задзейнічала авіяцыю{{Sfn|Даклад ААН VI|loc=зноска 102}}. З прыбыццём [[Сайрус Вэнс|Сайруса Вэнса]] і назіральнікаў [[Еўрапейская эканамічная супольнасць|ЕЭС]] баі сціхлі 14 красавіка, але ненадоўга{{Sfn|Даклад ААН VI|loc=зноска 103}}. 15 красавіка ЮНА перадыслакавалася ў прыгарады, у той час як сербскія ваенныя абстралялі стаянкі і аўтобусныя станцыі, знішчыўшы або пашкодзіўшы 24 аўтобусы і 14 трамваяў{{Sfn|Даклад ААН VI|loc=зноска 108}}. ''[[The New York Times|New York Times]]'' пісала, што Сараева пачынае выглядаць як «''лабірынт з барыкад, блокпастоў і пастак для танкаў''»{{Sfn|Даклад ААН VI|loc=зноска 117}}. 18 красавіка, пасля таго як тэлебачанне Сараева адмовілася спыніць вяшчанне — суседняя трамвайная станцыя была абстраляна{{Sfn|Даклад ААН VI|loc=зноска 120}}. Армія Босніі і Герцагавіны змагалася з сербскімі ваенізаванымі вакол фабрыкі боепрыпасаў ЮНА. 7 мірных жыхароў зноў былі забітыя ў той жа дзень{{Sfn|Даклад ААН VI|loc=зноска 124}}. 21 красавіка дзевяць [[мінамёт]]ных снарадаў трапілі ў цэнтральны офіс радыё і тэлебачання Сараева{{Sfn|Даклад ААН VI|loc=зноска 131}}. Адначасова з гэтым, упершыню быў абстраляны шпіталь, машыны хуткай дапамогі не змаглі дабрацца да параненых з-за снайпераў{{Sfn|Даклад ААН VI|loc=зноскі 133-134}}. 22 красавіка баснійская артылерыя абстраляла сербскі прыгарад — Іліджу{{Sfn|Югославия в XX веке|2011}}. У адказ сербская артылерыя нанесла ўдар па Бутміры, Храсніцы і Сакаловіч-Калоніі{{Sfn|Гуськова|2001|p=249}}. Неўзабаве мясцовыя сербы сфарміравалі Іліджынскую брыгаду, якая ўвайшла ў склад {{Нп3|Сараеўска-Раманійскі корпус|Сараеўска-Раманійскага корпуса ВРС|ru|Сараевско-Романийский корпус}}{{Sfn|Даклад ААН VI}}. 27 красавіка ўрад Босніі загадаў паставіць ЮНА пад грамадзянскі кантроль або выгнаць яе, за чым у пачатку мая адбылася серыя канфліктаў паміж імі{{Sfn|Burg Shoup|1999|p=131}}. [[30 красавіка]] Югаслаўская армія была абвешчана акупацыйнай<ref name="autogenerated20130506-12"/>. 2 мая «Зялёныя берэты» і члены мясцовых груповак адбілі сербскую атаку, скіраваную каб разрэзаць Сараева на дзве часткі{{Sfn|Burg Shoup|1999|p=131}}. 3 мая Ізетбегавіч быў выкрадзены ў [[Міжнародны аэрапорт Сараева|аэрапорце Сараева]] афіцэрамі ЮНА і выкарыстаны для здзяйснення бяспечнага праезду войскаў ЮНА з цэнтра Сараева{{Sfn|Burg Shoup|1999|p=131}}. Аднак баснійскія войскі насуперак пагадненню зрабілі [[1992 Інцыдэнт з калонай Югаслаўскай народнай арміі ў Сараева|засаду на канвой ЮНА]], што выклікала азлобленасць усіх бакоў{{Sfn|Burg Shoup|1999|p=131}}. 18 мая было падпісана пагадненне аб [[Спыненне агню|спыненні агню]] і эвакуацыі ЮНА, а 20 мая прэзідэнт Босніі абвясціў ЮНА акупацыйнымі сіламі{{Sfn|Burg Shoup|1999|p=131}}. [[Файл:Serbia_in_the_Yugoslav_Wars.png|справа|міні|Тэрыторыі, кантраляваныя сербскімі сіламі.]] Войскі баснійскіх сербаў і ЮНА перасягалі слаба абсталяваныя і непадрыхтаваныя баснійскія сілы бяспекі, што дазволіла ім узяць пад кантроль тэрыторыі на ўсходзе Босніі. Сербскія вайскоўцы, паліцыя і ваенізаваныя сілы нападалі на гарады і вёскі, а затым, часам пры дапамозе мясцовых сербскіх жыхароў, выконвалі тое, што неўзабаве стала іх стандартнай аперацыйнай працэдурай: дамы мусульман і кватэры сістэматычна рабаваліся або спальваліся; мірных жыхароў зганялі, некаторых збівалі або забівалі; мужчыны аддзяляліся ад жанчын. Многія мужчыны былі прымусова вывезены ў [[Інтэрніраванне|канцлагеры]]. Жанчыны знаходзіліся ў ізалятарах у надзвычай негігіенічных умовах. Многія былі неаднаразова [[Згвалтаванне|згвалтаваныя]]. Ацалелыя сведчылі, што сербскія салдаты і паліцыя наведвалі цэнтры зняволення, выбіралі адну або некалькіх жанчын, вывозілі іх і гвалцілі<ref name="ICTY: Kunarac, Kovač and Vuković judgement – Foča">{{Cite web|title=ICTY: The attack against the civilian population and related requirements.|url=https://www.un.org/icty/kunarac/trialc2/judgement/kun-tj010222e-5.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070316004530/http://www.un.org/icty/kunarac/trialc2/judgement/kun-tj010222e-5.htm|archive-date=2007-03-16}}</ref>. [[Файл:Sarajevo_May_2_1992.JPG|міні| Карта нападу ЮНА 2 мая 1992 года, зробленая [[Цэнтральнае разведвальнае ўпраўленне|ЦРУ]].]] За некалькі месяцаў да пачатку вайны сілы ЮНА на пагорках вакол Сараева разгарнулі артылерыю, а таксама іншае ўзбраенне і абсталяванне. У красавіку 1992 года ўрад Босніі пад кіраўніцтвам прэзідэнта [[Алія Ізетбегавіч|Аліі Ізетбегавіча]] запатрабаваў ад югаслаўскага ўрада вывесці гэтыя сілы. [[Слабадан Мілошавіч]], прэзідэнт Сербіі, пагадзіўся толькі адклікаць нязначную колькасць байцоў{{Sfn|Даклад ААН VI}}. Салдаты ЮНА, якія з’яўляліся этнічнымі сербамі з Босніі, былі пераведзены ў ВРС пад камандаваннем генерала [[Ратка Младзіч|Раткі Младзіча]]. У маі 1992 г. часці ЮНА, што знаходзіліся ў Сараеве, неаднаразова падвяргаліся нападам. 2 мая баснійскія сілы, складзеныя з «Зялёных берэтаў» і «Патрыятычнай лігі», адкрылі агонь па калоне з васьмі машын [[МЕДЭВАКВАЦЫЯ|МЕДЭВАК]] ЮНА на вуліцы Ваяводы Стэпе<ref>{{Cite web|url=https://borackars.org/srpski-borac-120-121/|title=Српски борац 120 -121|date=28 January 2015}}</ref>. Гэта атака прымусіла ЮНА адступіць на сербскія пазіцыі ў раёне [[Лукавіца (Боснія і Герцагавіна)|Лукавіца]]. [[Файл:Evstafiev-bosnia-SARAJEVO.jpg|міні|Ахвяра абстрэлу прывезена ў сараеўскі шпіталь.]] 2 мая 1992 года войскі баснійскіх сербаў усталявалі поўную блакаду горада. Яны перакрылі асноўныя пад’язныя дарогі, спыніўшы пастаўкі прадуктаў харчавання і медыкаментаў, а таксама перарвалі пастаўку камунальных паслуг у горадзе (напр., вады, электрычнасці і ацяплення). Яны валодалі лепшай зброяй, але іх значна перасягалі па колькасці салдаты ARBiH, якія абаранялі горад. Пасля таго, як шматлікія браніраваныя калоны ЮНА не змаглі ўзяць горад, сербы пачалі засяроджваць свае намаганні на яго аслабленні, выкарыстоўваючы бесперапынныя [[Бамбардзіроўка|бамбардзіроўкі]] як мінімум з 200 умацаваных пазіцый і [[бункер]]аў на навакольных пагорках.<ref name=":7">{{Cite web|title=the siege of sarajevo summary|url=https://ninaspezzaferro.com/a2eq4m/the-siege-of-sarajevo-summary|access-date=2022-12-14|website=ninaspezzaferro.com}}</ref> 3 мая 1992 года члены ARBiH напалі на калону салдат ЮНА, якія адступалі, на [[1992 Інцыдэнт з калонай Югаслаўскай народнай арміі ў Сараеве|вуліцы Дабраволячка]] ў Сараеве<ref name="b92">{{Cite web|publisher=B92|url=http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2011&mm=03&dd=05&nav_category=64&nav_id=497006|title=Sarajevo ogorčeno zbog Divjaka|date=5 March 2011}}</ref>. Мяркуецца, што напад стаў адплатай за арышт Ізетбегавіча, які напярэдадні быў затрыманы югаслаўскай паліцыяй у аэрапорце Сараева і якога планавалася абмяняць на палонных ваенных<ref>{{Cite web|publisher=New York Times|url=http://www.nytimes.com/1992/05/03/world/sarajevo-s-center-erupts-in-war-weakening-yugoslav-truce-effort.html?scp=1&sq=sarajevo%20may%203%201992&st=cse|title=Sarajevo's Center Erupts in War, Weakening Yugoslav Truce Effort|date=3 мая 1992|access-date=7 сакавіка 2011}}</ref>. Атака пачалася з раздзялення калоны, калі ў яе ўехаў аўтамабіль. Затым у калоне і вакол яе некалькі хвілін адбываліся спарадычныя і неарганізаваныя баі. У выніку інцыдэнту загінулі ад 6-ці да 42 салдатаў<ref>{{Cite news|date=4 May 2010|title=О Ганићевој одговорности|url=https://www.rts.rs/page/stories/ci/story/134/%D0%A5%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0/543301/%D0%9E+%D0%93%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%9B%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D1%98+%D0%BE%D0%B4%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8.html}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|date=5 May 2011|title=Sarajevo ogorčeno zbog Divjaka|url=https://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2011&mm=03&dd=05&nav_category=64&nav_id=497006}}</ref><ref>{{Cite news|date=2 February 2012|title=Slučaj Dobrovoljačka: Falsifikovanje istine|url=https://balkans.aljazeera.net/opinions/2012/2/2/slucaj-dobrovoljacka-falsifikovanje-istine}}</ref>. Генерал {{нп3|Мілуцін Куканяц|||Milutin Kukanjac}}, камандуючы ЮНА ў Сараеве, пацвердзіў, што толькі на вуліцы Дабраволячка ў выніку нападу загінулі 4 афіцэры, адзін вайсковец і адзін цывільны<ref name=":0" />. Генерал [[Льюіс Макензі]], міратворац ААН у Сараеве, які быў у калоне, апісаў тое, што ён убачыў: «''Я мог бачыць, як салдаты Тэрытарыяльнай абароны высоўвалі вінтоўкі праз вокны цывільных аўтамабіляў, якія былі часткай канвою, і стралялі […] Я бачыў, як кроў цячэ па лабавым шкле. Безумоўна, гэта быў найгоршы дзень у маім жыцці''»<ref>{{Cite book|title=Peacekeeper: The Road to Sarajevo|publisher=[[LewisMacKenzie]]|date=January 1, 1993}}</ref>. У дакументальным фільме ''«Смерць Югаславіі»'' Льюіс Макензі апісаў, як калона раскалолася напалову<ref name="youtube.com2">{{Citation|title=The Death Of Yugoslavia Part 4 The Gates Of Hell 5|url=https://www.youtube.com/watch?v=28ixEP9dY6Y|language=en|access-date=2022-09-05}}</ref>. Генерал {{нп3|Ёван Дзівяк|||Jovan Divjak}}, камандуючы ARBiH у Сараеве, спрабаваў спыніць стральбу і супакоіць сітуацыю<ref name="youtube.com2" />. У выніку нападу баснійскімі войскамі было ўзята ў палон 215 членаў ЮНА<ref name="reuters">{{Cite web|publisher=[[Reuters]]|url=http://in.reuters.com/article/2011/03/07/idINIndia-55380420110307|title=Austria won't send Bosnia general to Serbia|date=7. ožujka 2011|access-date=7. ožujka 2011|archive-date=2012-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20121003023842/http://in.reuters.com/article/2011/03/07/idINIndia-55380420110307|url-status=dead}}</ref>. ==== Міжнародная рэакцыя і звествы ў горадзе ==== 10 мая ''New York Times'' паведаміла, што перашкоды харчовым канвоям спустошылі крамы Сараева і што людзі выстройваюцца ў чаргу, каб купіць хлеб з тых грузавікоў, якім удалося дабрацца да месца прызначэння{{Sfn|Даклад ААН VI|loc=зноска 224}}. Гімназіі былі зачыненыя для пераўтварэння ў цэнтры для састарэлых і нямоглых{{Sfn|Даклад ААН VI|loc=зноска 226}}. У той жа час сілы ВРС пачалі спыняць патрулі ААН і МКЧК і канфіскоўваць іх грузавікі{{Sfn|Даклад ААН VI|loc=зноска 231}}. 18 мая ў Враніку разбамбілі канвой [[Міжнародны камітэт Чырвонага Крыжа|Міжнароднага камітэту Чырвонага Крыжа]], знішчыўшы 4,5 тоны ежы і медыкаментаў і забіўшы прадстаўніка гэтай арганізацыі Фрэдэрыка Морыса. У нападзе зноў абвінавацілі сілы ВРС{{sfn|Human Rights Watch|1993|p=78}}. 11 мая ЕЭК адклікала ўсіх сваіх паслоў з Бялграда і асудзіла «забойства і выгнанне насельніцтва з Сараева», а таксама захоп аэрапорта Сараева, які перашкодзіў гуманітарнай дапамозе{{Sfn|Даклад ААН VI|loc=зноска 232}}. На наступны дзень сілы ВРС адкрылі агонь па раёне Дабрыне, забіўшы трох мірных жыхароў{{Sfn|Даклад ААН VI|loc=зноска 234}}. [[16 мая]] члены ваенізаваных атрадаў баснійцаў здзейснілі [[Разня ў Пафалічах|разню ў Пафалічах]] — прыгарадзе Сараева, населеным пераважна сербамі і з красавіка блакаваным баснійскімі атрадамі, якія забаранялі праход сербам. Колькасць ахвяр склала да 200 чалавек<ref>{{Cite web|url=http://www.glassrpske.com/novosti/vijesti_dana/Lesevi-sa-Pofalica-zavrsili-na-deponiji/lat/23049.html|title=Leševi sa Pofalića završili na deponiji|access-date=2013-04-30|lang=sr|archive-url=https://www.webcitation.org/6GXU8ABYD?url=http://www.glassrpske.com/novosti/vijesti_dana/Lesevi-sa-Pofalica-zavrsili-na-deponiji/lat/23049.html|archive-date=2013-05-11|url-status=live}}</ref>, 3000 сербаў збеглі з Пафалічаў<ref>{{Cite web|url=http://www.nezavisne.com/novosti/bih/Tusevljak-Zlocin-u-Pofalicima-jedno-od-prvih-etnickih-cisenja-Srba-89690.html|title=Tuševljak: Zločin u Pofalićima jedno od prvih etničkih čišenja Srba|access-date=2013-04-30|lang=sr|archive-url=https://www.webcitation.org/6GXU90Bet?url=http://www.nezavisne.com/novosti/bih/Tusevljak-Zlocin-u-Pofalicima-jedno-od-prvih-etnickih-cisenja-Srba-89690.html|archive-date=2013-05-11|url-status=live}}</ref>. Тыя, хто не паспеў збегчы, трапілі ў лагеры, дзе пазней былі забітыя<ref>{{Cite web|url=http://www.kurir-info.rs/jos-se-ceka-optuznica-za-zlocin-nad-srbima-u-pofalicima-1992-clanak-33905|title=Još se čeka optužnica za zločin nad Srbima u Pofalićima 1992|access-date=2013-04-30|lang=sr|archive-url=https://www.webcitation.org/6GXUAAb8D?url=http://www.kurir-info.rs/jos-se-ceka-optuznica-za-zlocin-nad-srbima-u-pofalicima-1992-clanak-33905|archive-date=2013-05-11|url-status=dead}}</ref>. Былі спалены 500 дамоў, якія належалі сербам<ref>{{Cite web|url=http://pressrs.ba/sr/vesti/vesti_dana/story/15930/Đerić%3A+Još+nema+optužnica+za+zločine+u+Pofalićima.html|title=Đerić: Još nema optužnica za zločine u Pofalićima|access-date=2013-04-30|lang=sr|archive-url=https://www.webcitation.org/6GXUBsrU2?url=http://pressrs.ba/sr/vesti/vesti_dana/story/15930/%C4%90eri%C4%87%3A+Jo%C5%A1+nema+optu%C5%BEnica+za+zlo%C4%8Dine+u+Pofali%C4%87ima.html|archive-date=2013-05-11|url-status=dead}}</ref>. Новаствораная Армія Рэспублікі Сербскай стала пад камандаванне генерала [[Ратка Младзіч]]а ў новай фазе вайны{{Sfn|Burg Shoup|1999|p=131}}. Камандуючы сіламі ВРС генерал Ратка Младзіч аддаў загад нанесці ўдары па ўсіх несербскіх цывільных аб’ектах у Сараеве{{Sfn|Даклад ААН IV|loc=зноска 298}}. Генеральны сакратар ААН [[Бутрас Бутрас-Галі]] прыпісаў Младзічу абстрэлы Сараева 24, 26, 28 і 29 мая{{Sfn|Burg Shoup|1999|p=132}}. Ахвяры сярод цывільнага насельніцтва ў выніку абстрэлаў горада 27 мая прывялі да міжнароднага ўмяшання ў выглядзе санкцый, уведзеных 30 мая {{Нп3|Рэзалюцыя 757 Савета Бяспекі Арганізацыі Аб’яднаных Нацый|рэзалюцыяй 757 Савета Бяспекі ААН|4=United Nations Security Council Resolution 757}}{{Sfn|Burg Shoup|1999|p=132}}. У той жа дзень баснійскія войскі напалі на казармы ЮНА ў горадзе, што суправаджалася моцным абстрэлам{{Sfn|Burg Shoup|1999|p=132}}. Абстрэлам падвергліся гарадская бальніца (асабліва яна абстрэльвалася ў прыёмныя гадзіны ў другой палове дня), мячэці, цэрквы і многія іншыя аб’екты. Нават машыны хуткай дапамогі не былі ў бяспецы: 24 чэрвеня ВРС адкрылі агонь па адной такой машыне і забілі ўсіх шасцярых чалавек, у тым ліку параненых{{sfn|Human Rights Watch|1993|p=79}}. ВРС часта адкрывалі агонь па людзях, якія ішлі на [[пахаванне]]. Некаторыя былі параненыя, некаторыя загінулі<ref>{{cite news|last=Burns|first=John F.|url=http://www.nytimes.com/1992/08/05/world/shellfire-hits-sarajevo-funeral-for-slain-children.html?pagewanted=all&src=pm|title=''Shellfire Hits Sarajevo Funeral for Slain Children''|publisher=New York Times|date=1992-08-05|access-date=2012-04-09}}</ref>. 5 і 6 чэрвеня апошні персанал ЮНА пакінуў горад падчас цяжкіх вулічных баёў і абстрэлаў{{Sfn|Burg Shoup|1999|p=132}}. Спыненне агню ад 20 чэрвеня, якое дазволіла ААН узяць пад кантроль аэрапорт Сараева для гуманітарных рэйсаў, было парушана, калі абодва бакі змагаліся за кантроль над тэрыторыяй паміж горадам і аэрапортам{{Sfn|Burg Shoup|1999|p=132}}. Крызіс у аэрапорце прывёў да ўльтыматуму Бутраса-Галі 26 чэрвеня, каб сербы спынілі напады на горад, дазволілі ААН узяць пад кантроль аэрапорт і паставілі сваё цяжкае ўзбраенне пад нагляд ААН{{Sfn|Burg Shoup|1999|p=132}}. Тым часам СМІ паведамлялі, што прэзідэнт ЗША [[Джордж Уокер Буш]] разглядаў магчымасць прымянення сілы ў Босніі{{Sfn|Burg Shoup|1999|p=132}}. Прэзідэнт Францыі [[Франсуа Мітэран]] наведаў Сараева 28-29 чэрвеня{{Sfn|Burg Shoup|1999|p=132}}. 29 чэрвеня сербы перадалі аэрапорт UNPROFOR{{Sfn|Burg Shoup|1999|p=132}}. З 25 па 26 жніўня пад камандаваннем палкоўніка Таміслава Шыпчыча гарадская ратуша Сараева была спалена гарматным агнём з сербскіх пазіцый<ref>{{Cite news|date=10 February 2022|title=Tomislav Šipčić: General koji je spalio vijecnicu|url=https://www.sarajevo.ba/en/article/10160/tomislav-sipcic-general-koji-je-spalio-vijecnicu?adlt=strict&toWww=1&redig=EFA57BA1BFEF4C0CA6BCE14239D7366F}}</ref><ref>{{Cite news|date=10 February 2022|title=Umro Tomislav Šipčić, general koji je ubijao sarajevsku djecu, spalio Vijećnicu i tvrdio da "muslimani bacaju Srbe lavovima"|url=https://stav.ba/vijest/umro-tomislav-sipcic-general-koji-je-ubijao-sarajevsku-djecu-spalio-vijecnicu-i-tvrdio-da-muslimani-bacaju-srbe-lavovima/11399?adlt=strict&toWww=1&redig=CC34279A480A413D8E9A83AE608ACF5B}}</ref><ref name=":43">{{Citation|title=Bosnians fear another war three decades on|url=https://www.youtube.com/watch?v=ca2KuTtaqQc|language=en|access-date=2022-10-01}}</ref>. Таксама ў 25 жніўня па Нацыянальнай бібліятэцы ў Сараеве быў адкрыты танкавы і артылерыйскі агонь. Будынку быў нанесены вялікі ўрон, у ім адбыўся пажар. Было знішчана больш за мільён кніг і дакументаў, якія тут захоўваліся, у тым ліку ўнікальныя старажытныя рукапісы<ref>{{cite web|url=http://archive.ifla.org/IV/ifla61/61-riea.htm|title=''Libraries Are Not for Burning: International Librarianship and the Recovery of the Destroyed Heritage of Bosnia and Herzegovina''|publisher=Sveučilište Harvard|first=Andrea|last=Riedlmayer|access-date=2012-04-09|archive-date=12 ліпеня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180712222716/https://archive.ifla.org/IV/ifla61/61-riea.htm|url-status=dead}}</ref>. 30 жніўня 1992 года артылерыйскі снарад упаў на шматлюдны рынак на заходняй ускраіне Сараева. У выніку выбуху загінула 15 чалавек і 100 атрымала раненні.<ref name=":3">{{Cite news|date=31 August 1992|title=Shell Kills 15 in Sarajevo Marketplace : Balkans: Dozens are wounded in one of the bloodiest attacks of the Serbian siege of the Bosnian capital.|pages=1|work=[[Los Angeles Times]]|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1992-08-31-mn-5905-story.html#:~:text=A%20howitzer%20shell%20crashed%20into%20a%20crowded%20marketplace,bodies%20into%20pickup%20trucks%20parked%20on%20bloodstained%20ground.?adlt=strict&toWww=1&redig=DC0BB06A869446D8919CAF5EDA202035}}</ref><ref name=":5">{{Cite news|date=31 August 1992|title=15 Killed by Artillery Shell In a Busy Sarajevo Market|pages=6|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/1992/08/31/world/15-killed-by-artillery-shell-in-a-busy-sarajevo-market.html#:~:text=An%20artillery%20shell%20crashed%20and%20exploded%20in%20a,were%20ending%20a%20siege%20of%20another%20Bosnian%20town.?adlt=strict&toWww=1&redig=EAB5E67BC09D4E0BA3CC84319B5F3127}}</ref><ref name=":6">{{Cite news|date=31 August 1992|title=Shelling at marketplace kills 15, injures dozens in Sarajevo|pages=6|work=[[Tampa Bay Times]]|url=https://www.tampabay.com/archive/1992/08/31/shelling-at-marketplace-kills-15-injures-dozens-in-sarajevo/?adlt=strict&toWww=1&redig=5BEB1BC52ED942AA85B83D7E5C8C8386}}</ref> 31 снежня горад наведаў генеральны сакратар ААН [[Бутрас Бутрас-Галі]], якога ля будынку Прэзідыума сустрэлі незадаволеныя пратэстоўцы{{Sfn|Даклад ААН VI4|loc=зноска 1769}}{{Sfn|Даклад ААН VI4|loc=зноска 1770}}. === 1993 год === 1 студзеня 1993 года жыхары Сараева сустракалі ў аблозе. У тую ноч па горадзе зноў быў адкрыты агонь, сілы Арміі БіГ і ВРС зноў сутыкнуліся{{Sfn|Даклад ААН VI4|loc=зноска 1775}}. Другая палова 1992 і першая палова 1993 года ўяўлялі сабой пік блакады горада Сараева. Супраць жыхароў былі здзейснены розныя зверствы з вялікімі стратамі. Некаторыя вуліцы называлі «шляхамі снайпераў»<ref name="Bell">{{Cite news|publisher=BBC News|url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-17390057|title=''Sarajevo: Inside 'sniper alley'''|date=2012-04-04|last=Bell|first=Martin|access-date=2012-04-09}}</ref>. Многія часткі горада, такія як [[Новае Сараева|Нова-Сараева]], знаходзіліся пад кантролем ВРС. [[Файл:Sarajevo_Siege_Turajlic_grave.jpg|міні| Нідэрландскі рэпарцёр [[Роберт Далмерс|Роберт Дулмерс]] на магіле Хакіі Турайліча ў [[Мячэць Алі-пашы (Сараева)|мячэці Алі-пашы]], сакавік 1993 г.]] 8 студзеня 1993 года {{нп3|Хакія Турайліч|||Hakija Turajlić}}, віцэ-прэм’ер-міністр Босніі і Герцагавіны, быў забіты салдатам баснійскіх сербаў<ref>{{Cite news|url=http://www.csmonitor.com/1993/0111/11032.html|title=Bosnia Talks Resume in Geneva|date=11 January 1993}}</ref>. Калі Турайліч, які адправіўся ў аэрапорт Сараева, каб сустрэць турэцкую дэлегацыю, вяртаўся ў горад на бронемашыне Арганізацыі Аб’яднаных Нацый, сіла з двух танкаў і 40-50 салдат баснійскіх сербаў заблакіравала дарогу. Сербы дзейнічалі на падставе інфармацыі, перададзенай па радыё з аэрапорта, куды нібыта прыбывалі «турэцкія знішчальнікі» на падмацаванне баснійскіх абаронцаў. Пасля таго як сербскі афіцэр апазнаў пасажыра як Турайліча, адзін з сербаў забіў яго.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1993/01/10/world/bosnian-muslims-criticize-un-over-official-s-killing.html?pagewanted=all&src=pm|title=Bosnian Muslims Criticize U.N. Over Official's Killing|date=10 January 1993}}</ref> У забойстве быў абвінавачаны вайсковец Горан Васіч, які ў 2002 годзе па гэтым абвінавачванні быў апраўданы<ref>{{Cite web |title=WORLD; In Brief. |url=https://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/98024384.html?dids=98024384:98024384&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&fmac=&date=Jan+4%2C+2002&author=&desc=WORLD%3B+In+Brief |access-date=23 сакавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121015075242/https://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/98024384.html?dids=98024384:98024384&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&fmac=&date=Jan+4%2C+2002&author=&desc=WORLD%3B+In+Brief |archive-date=2012-10-15|url-status=dead }}</ref>. [[Файл:APC_passes_Presidency_Sarajevo.jpg|міні|250x250пкс|Машына UNPROFOR едзе па вуліцах падчас блакады, 1993 год.|злева]] У канцы кастрычніка баснійская армія правяла аперацыю «Трэбевіч-1», накіраваную супраць крымінальных палявых камандзіраў «Ćelo» Дэлаліча і {{нп3|Мушан Тапаловіч|«Caco» Тапаловіча||Mušan Topalović}}. Новы камандуючы {{нп3|Расім Дэліч|||Rasim Delić}} імкнуўся ўмацаваць дысцыпліну, што прадугледжвала ліквідацыю ваенізаваных банд. Аперацыя пачалася 26 кастрычніка, да ўдзелу ў ёй былі прыцягнуты каля 3000 салдат і паліцэйскіх<ref name="автоссылка52">{{кніга|аўтар=Dr N Thomas & K Mikulan|загаловак=The Yugoslav Wars (2). Bosnia, Kosovo and Macedonia 1992—2001|выдавецтва=Osprey publishing|старонкі=24|мова=en|isbn=1-84176-964-9}}</ref>. Мушан Тапаловіч паспеў узяць у палон і пакараць смерцю некалькіх спецназаўцаў, аднак затым быў схоплены. Раміз Дэлаліч узяў у закладнікі 25 мірных жыхароў, але пазней адпусціў іх і здаўся. Усяго падчас аперацыі загінула прыкладна 20 чалавек, сярод іх 6 былі цывільнымі асобамі<ref name="autogenerated20130506-62">{{cite web|url=http://artofwar.ru/i/ionow_a_a/text_0010.shtml|title=Очерки военной истории конфликта в Югославии (1991—1995)|publisher=ArtOfWar|access-date=2013-03-30|lang=ru|url-status=live|archive-date=2013-04-05|archive-url=https://www.webcitation.org/6FdyMLF1l?url=http://artofwar.ru/i/ionow_a_a/text_0010.shtml}}</ref>. Паралельна з атакай на лідараў банд была праведзена аперацыя «Трэбевіч-2» супраць брыгады «Кароль Твртко». Яе камандаванне было арыштавана, а брыгада раззброеная і расфармаваная. 6 лістапада баснійскае камандаванне прызначыла брыгадзе лаяльнага сабе камандзіра — Нядзельку Верая, а брыгаду ўключыла ў склад 1-га корпуса. Ад яе першапачатковага складу засталася толькі палова байцоў<ref name="autogenerated20130506-62" />. 6 мая 1993 года ў {{Нп3|Рэзалюцыя 824 Савета Бяспекі Арганізацыі Аб’яднаных Нацый|рэзалюцыі 824 Савета Бяспекі ААН|4=United Nations Security Council Resolution 824}} горад Сараева быў абвешчаны бяспечнай зонай ААН (разам з [[Жэпа]]й, [[Гораждзе]], [[Тузла (горад)|Тузлай]] і [[Біхач]]ам). Гэтыя гарады і тэрыторыі былі перададзены пад ахову міратворчых падраздзяленняў ААН [[UNPROFOR]]. У тым жа месяцы 17-гадовая на той момант Інэла Ногіч была абраная Міс абложанага Сараева і стала сімвалам супраціву гэтага горада. Ногіч упершыню выйшла на сцэну, дзе атрымала тытул міс, і замест пажаданняў «''міру ва ўсім свеце''» заклікала: «''Не дазвольце ім забіць нас''».<ref name=":8">{{Cite news|url=http://www.guardian.co.uk/world/1993/jun/02/warcrimes.fromthearchive|title=''Blood and tears end a soccer game which no one could win''|publisher=Guardian|date=1993-06-02|access-date=2012-04-09}}</ref> {| class="wikitable" style="float: right;" |+Гадавы ўзровень кішэчных захворванняў у Сараеве падчас вайны{{sfn|Mann|Drucker|Tarantola|McCabe|1994|p=11}} !Хвароба !у 1992 годзе !у 1993 годзе !Павелічэнне |- |[[Гепатыт А]] |72 |644 |89 разоў |- |{{Нп3|Энтэракаліт|3=ru|4=Энтероколит}} |3,718 |12 612 |34 разы |- |[[Дызентэрыя|Бактэрыяльная дызентэрыя]] |110 |218 |2 разы |} Дэфіцыт вады прывёў да 750 зарэгістраваных выпадкаў [[Брушны тыф|тыфу]] тым летам{{Sfn|Bethlehem|loc=С. xlviii|1997}}. З-за адмовы ўрада БіГ адрамантаваць электрычную сетку, якая забяспечвае завод боепрыпасаў у {{Нп3|Вогашча|Вогашчы|4=Vogošća}}, ВРС спыніла падачу электраэнергіі і газу ў Сараева{{Sfn|Даклад ААН VI7|loc=зноска 2880}}. 15 ліпеня каля 8500 баснійскіх бежанцаў схаваліся ў раёне Белашніцы пасля падзення Трнава{{Sfn|Даклад ААН VI7|loc=зноска 2890}}. Праз некалькі дзён ВРС прапусцілі калону гаручага. Спачатку быў забяспечаны гарадскі хлебазавод, затым помпа галоўнага водазабеспячэння і шпіталь, які меў патрэбу ў паліве для генератараў{{Sfn|Даклад ААН VI7|loc=зноска 2894}}. 15 жніўня, амаль праз тры месяцы, у некаторых раёнах горада аднавілі электрычнасць і ваду{{Sfn|Bethlehem|loc=С. xlvix|1997}}. 6 верасня ў горадзе аднавіліся заняткі ў гаражах, падвалах і на лесвіцах, бо ўлады не маглі гарантаваць бяспекі вучням у школах{{Sfn|Даклад ААН VI8|loc=зноска 3303}}. Пасля таго, як у кастрычніку 1993 года з арміі БіГ былі выключаны злачынцы і злачынцы, Дзіўяк заявіў, што армія палепшыла дысцыпліну і баяздольнасць{{Sfn|Даклад ААН VI9|loc=зноска 4016}}. Па даных УВКБ ААН, да кастрычніка 1993 года ў горадзе знаходзілася 68 200 [[Бежанцы|бежанцаў]], што складае 21 % ад агульнай колькасці насельніцтва Сараева{{Sfn|Mann|Drucker|Tarantola|McCabe|1994|p=4}}. На [[Нараджэнне Хрыстова|Каляды]] па горадзе было выпушчана 689 ракет, некалькі ўпалі каля бальніцы Кошэва{{Sfn|Даклад ААН VI9|loc=зноска 4016}}. 27 снежня ВРС захапілі траншэі Арміі Босніі і Герцагавіны ў Вогашчы, пасля чаго баснійскія сілы перайшлі ў контратаку: 321 ракета была выпушчана па Сараева і 70 па пазіцыях пад кантролем Сербіі{{Sfn|Даклад ААН VI9|loc=зноска 4033}}. Быў абстраляны раён Грбавіцы{{Sfn|Даклад ААН VI9|loc=зноска 4037}}. За некалькі дзён да новага года каля тысячы жыхароў Сараева былі эвакуяваныя з горада на аўтобусах, а др. Ісмет Цэрыч упершыню ўвёў новы тэрмін «Сараеўскі сіндром», каб апісаць стан страху жыхароў гэтага горада{{Sfn|Даклад ААН VI9|loc=зноскі 4059-4060}}. 31 снежня тры снарады ўпалі на вуліцу Васе Мішкіна, забіўшы трох і параніўшы каля 20 чалавек{{Sfn|Даклад ААН VI9|loc=зноска 4065}}. === 1994 год === Нягледзячы на тэндэнцыю да зніжэння, забойствы працягваліся. 1 студзеня па горадзе было выпушчана 93 ракеты{{Sfn|Даклад ААН VI10|loc=зноска 4069}}. Абстрэл пачаўся апоўначы, у жа той час амерыканская спявачка [[Барбара Хендрыкс]] давала канцэрт у будынку тэлебачання БіГ, дзе сабралася каля 200 гледачоў. Некаторых з іх эвакуіравалі супрацоўнікі ААН{{Sfn|Даклад ААН VI10|loc=зноска 4074}}. Адна асоба была пахавана пад заваламі пасля таго, як дзве ракеты трапілі ў будынак{{Sfn|Даклад ААН VI10|loc=зноска 4076}}. На наступны дзень снарад, выпушчаны ў кватэру на вуліцы Амладзінскай — прыкладна ў 500 метрах ад прэзідэнцтва БіГ — забіў шэсць чалавек{{Sfn|Даклад ААН VI10|loc=зноска 4088}}. У той жа дзень снарад упаў на натоўп дзяцей, якія выходзілі са школы ў заходнім Сараева, забіўшы адно дзіця{{Sfn|Даклад ААН VI10|loc=зноска 4089}}. 5 студзеня горад зноў быў адрэзаны ад вады. UNPROFOR абвясціла, што асноўнае электразабеспячэнне было адключана паміж Рэлевава і [[Buća Potok|Буч-Патокам]] падчас Каляд, яно не будзе адноўлена да сярэдзіны месяца з-за неабходнасці зацвярджэння рамонту электразабеспячэння паміж Вогашчам і [[Velešići|Велешычам]]{{Sfn|Даклад ААН VI10|loc=зноскі 4121-4122}}. 11 студзеня ракета ўпала перад уваходам у будынак Міжнароднага камітэта Чырвонага Крыжа, побач з тэлевізійным цэнтрам і забіўшы адну асобу{{Sfn|Даклад ААН VI10|loc=зноска 4199}}. 11 студзеня былі абстраляныя ўваходная і пасадачная палосы аэрапорта, у выніку чаго на некалькі дзён не дастаўлялася харчавання ад ААН{{Sfn|Даклад ААН VI10|loc=зноскі 4200-4202}}. 18 студзеня ў Сараеве быў першы дзень без зарэгістраванай смерці з пачатку года — моцны [[снег]] пагоршыў бачнасць і таму снайперская дзейнасць была перапыненая{{Sfn|Даклад ААН VI10|loc=зноскі 4250-4251}}. 22 студзеня ў раёне Аліпашынага поля ўпалі тры мінамётныя снарады, два з іх упалі перад гэтымі дамамі, дзе гулялі дзеці. Шасцёра дзяцей загінулі, пяцёра дарослых атрымалі раненні{{Sfn|Даклад ААН VI10|loc=зноска 4273}}. Агонь вёўся з тэрыторыі, падкантрольнай ВРС. Жыхары Сараева спрабавалі весці больш-менш нармальнае жыццё: адметным эпізодам стаў тэатральны паказ антываеннага мюзікла «{{Нп3|Валасы (мюзікл)|Валасы|4=Hair (musical)}}» з паралелямі паміж вайной у В’етнаме і аблогай горада, ён сабраў шмат гледачоў{{Sfn|Maček|2009|p=56}}. 4 лютага снарад быў выпушчаны ў чарзе па муку ў Дабрыні (пятніца была «мучным днём») і забіў дзевяць чалавек{{Sfn|Даклад ААН VI10|loc=зноска 4365}}. 5 лютага 1994 года 120-міліметровы мінамётны снарад упаў у цэнтр шматлюднага рынку Маркале<ref>{{Cite news|title=Sarajevo: 1994 market massacre|url=https://www.bbc.com/news/av/uk-17439158}}</ref>, забіўшы 68 і параніўшы 144 чалавекі<ref name="ICTY: Stanislav Galić judgement, para 438-496">{{Cite web|url=http://www.icty.org/x/cases/galic/acjug/en/gal-acjud061130.pdf|title=ICTY: Stanislav Galić judgement, зноскі 438–496}}</ref><ref name="ICTY:Dragomir Milošević judgement">{{Cite web|url=http://www.icty.org/x/cases/dragomir_milosevic/tjug/en/071212.pdf|title=ICTY: Dragomir Milošević judgement}}</ref>. У снежні 2003 года МТБЮ асудзіў баснійскага сербскага генерала {{нп3|Станіслаў Галіч|Станіслава Галіча||Stanislav Galić}}, заключыўшы, што сербскія сілы вакол Сараева ўчынілі бойню<ref name="ICTY: Stanislav Galić judgement, para 438-496" /><ref name="ICTY:Dragomir Milošević judgement" />. Тым часам [[Радаван Караджыч]] запрасіў расійскага пісьменніка і палітыка [[Эдуард Лімонаў|Эдуарда Лімонава]] ў Пале на экскурсію па горадзе. Журналіст Славенка Дракуліч так апісаў сустрэчу:{{Цытата|На працягу многіх гадоў, калі я думаў пра Караджыча, я не мог выкінуць з галавы адзін эпізод. Эпізод з дакументальнага фільма, знятага падчас аблогі Сараева, калі той прыбывае ў Пале на пагорках над сталіцай, дзе армія Рэспублікі Сербскай абстрэльвала горад снарадамі і снайперскім агнём. Караджыч прыязджае з госцем, расійскім драматургам Эдуардам Лімонавым. Сараева ляжыць у аблозе ў даліне пад імі, яны добра бачаць кожны будынак, кожную вуліцу, кожнае дрэва. Ідэальная пазіцыя для снайперскай стральбы. Апрануты ў чорнае паліто, з шалем на шыі, бо была тады зіма, Караджыч галантна і з усмешкай на вуснах прапануе свайму госцю і калезе-паэту «асаблівы гасцінец», які належыць каралю, валадару жыцця і смерці. Ён прапануе Лімонаву паспрабаваць страляць з наведзенага на горад аўтамата. Проста так, дзеля забавы. «Паспрабуй», дзёрзка кажа ён, кідаючы выклік Лімонаву. Як у фільме, калі кароль прапануе госцю стрэльбу каб пастраляць у дзікіх жывёл. Толькі што ўнізе, у тым абложаным горадзе, жывуць людзі, а не жывёлы. Лімонаў прымае выклік, становіцца на калені за зброяй і страляе. Усе ў захапленні, Лімонаў — адзін з іх, ён такі ж, як яны! Нягледзячы на тое, што ён мастак, ён не баязлівец. <ref>{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/commentisfree/2008/jul/23/radovankaradzic.warcrimes2|last=Drakulić|first=Slavenka|title=''First justice. Next, truth. Only then is reconciliation possible''|publisher=Guardian|date=2008-07-23|access-date=2012-04-09}}</ref> {{арыгінальны тэкст|en|For years, whenever I thought of Karadzic, I couldn't get one image out of my mind. It is from a documentary shot during the siege of Sarajevo, when he arrives to Pale in the hills above the capital, where the army of the Republika Srpska strafed the city with shells and sniper fire. Karadzic arrives with a guest, the Russian playwright Edvard Limonov. Sarajevo lies besieged in the valley below them, they can clearly see every building, every street, every tree. An ideal position for sniping. Dressed in a black coat, with a shawl around his neck for it is winter, Karadzic gallantly and with a smile on his face offers his guest and fellow poet a "special treat" befitting a king, a ruler of life and death. He offers Limonov to try a shot from a machine-gun pointed at the city. Just like that, for fun. "Try it," he says cockily, challenging Limonov. It's like in a movie when the king offers his gun to his guest to shoot at wild animals. Only that down in that besieged city live people, not animals. Limonov takes the challenge, kneels behind the weapon, and shoots. Everyone is delighted, Limonov is one of them, he's just like them! In spite of the fact that he is an artist, he is not a coward.}}}} У лютым 1994 г. (калі першапачаткова была пагроза авіяўдараў) НАТА стварыла вакол Сараева зону адчужэння з забаронай цяжкага ўзбраення і сабрала зброю ў шэрагу месцаў. 5 жніўня [[Узброеныя сілы Рэспублікі Сербскай|ВРС]] канфіскавала некалькі адзінак зброі з месца збору зброі ў Іліджы, дапусціўшы відавочнае парушэнне пагаднення пра зону адчужэння. Падчас захопу сербскія сілы паранілі ўкраінскага міратворца UNPROFOR. У адказ на атаку, ААН запрасіла падтрымку з паветра ў [[НАТА]]. Два амерыканскія самалёты [[Fairchild Republic A-10 Thunderbolt II|A-10]] неаднаразова абстрэльвалі сербскія цэлі, і сербы вярнулі захопленую зброю{{Sfn|Bucknam|2003|p=163}}. 14 жніўня пры пасрэдніцтве UNPROFOR было падпісана «''Антыснайперскае пагадненне''» паміж Вахідам Каравелічам, прадстаўніком Арміі БіГ, і Драгамірам Мілошавічам, прадстаўніком ВРС{{Sfn|МТБЮ Мілошавіч|loc=зноска 53}}. Гэта скараціла снайперскія атакі на шэсць тыдняў, але пасля гэтага UNPROFOR абвясцілі, што абодва бакі парушылі пагадненне і працягнулі снайперскія атакі{{Sfn|МТБЮ Мілошавіч|loc=зноска 55}}. 22 верасня UNPROFOR зноў папрасілі падтрымку з паветра НАТА ў раёне Сараева пасля таго, як сербскія сілы атакавалі французскі [[бронетранспарцёр]]. У адказ, два брытанскія самалёты [[SEPECAT Jaguar]] нанеслі ўдар па сербскім танку, знішчыўшы яго<ref name="AFSOUTH2">AFSOUTH Fact Sheet</ref>. 24 верасня [[Савет Бяспекі ААН]] прыняў рэзалюцыю 942, рашуча асудзіўшы РС за адмову ад тэрытарыяльнага пагаднення, якое пакладзе канец вайне ў Босніі, і ўвёў санкцыі на любую эканамічную дзейнасць пад кантролем баснійскіх сербаў, замарозіў сродкі і забараніў ім выезд<ref>{{Cite web|url=http://www.unhcr.org/refworld/docid/3b00f1504.html|title=''Resolution 942 (1994) Adopted by the Security Council at its 3428th meeting, on 23 September 1994''|publisher=UNHCR|date=24. rujna 1994|access-date=2012-04-25}}</ref>. 23 снежня было падпісана новае пагадненне аб перамір’і. UNPROFOR абвясцілі, што пасля гэтага колькасць узброеных інцыдэнтаў скарацілася на 90 %, але ўжо ў сакавіку наступнага года сілы ВРС зноў актывізавалі ваенную дзейнасць{{Sfn|МТБЮ Мілошавіч|loc=зноскі 57-59}}. === 1995 год === Вясной ВРС здзейснілі некалькі моцных абстрэлаў горада з ахвярамі сярод мірных жыхароў і разбурэннямі будынкаў{{Sfn|МТБЮ Караджыч|pp=21-22}}. З 15 па 22 чэрвеня ARBiH пачала наступ у рэгіёне Сараева, каб паспрабаваць вярнуць у сербаў страчаныя тэрыторыі. На поўначы 16-я дывізія [[1-ы корпус (Армія Рэспублікі Боснія і Герцагавіна)|1-га корпуса]] атакавала Чэмерскія пагоркі і адбіла іх. Пазней сербы вярнулі іх. З цэнтра 12-я дывізія атакавала сербскую пазіцыю ў [[Debelo Brdo mountian|Дэбела Брда]]. На поўдні 14-я дывізія здолела адціснуць сербаў да шляху Выпер і захапіла значныя тэрыторыі ў выніку наступу. [[Файл:Sarajevo_june_1995.jpg|міні|Наступальныя аперацыі баснійскай арміі ў раёне Сараева, 15-22 чэрвеня 1995 г.]] Па меры паступовага пашырэння баёў у 1995 годзе сілы баснійцаў пачалі шырокамаштабнае наступленне ў раёне Сараева. У адказ на атаку баснійскія сербы захапілі цяжкае ўзбраенне са складу, які ахоўваецца ААН, і пачалі абстрэл пазіцый.<ref>{{Кніга|год=2004|аўтар=Michael O. Beale|загаловак=Bombs Over Bosnia: The Role of Airpower in Bosnia-Herzegovina|ref=Beale|старонак=76|isbn=1410217930|выдавецтва=University Press of the Pacific|мова=en|старонкі=33}}</ref> У якасці адплаты за гэтыя дзеянні камандуючы ААН генерал-лейтэнант {{нп3|Руперт Сміт|||Rupert Smith}} запытаў авіяўдары НАТА. НАТА выканала гэты запыт 25 і 26 мая 1995 г., разбамбіўшы сербскі склад боепрыпасаў каля [[Пале, Боснія і Герцагавіна|Пале]].<ref name="AFSOUTH2" /> Місія выконвалася самалётамі [[General Dynamics F-16 Fighting Falcon|F-16]] ВПС ЗША і знішчальнікамі [[McDonnell Douglas F/A-18 Hornet|EF-18A]] ВПС Іспаніі, узброенымі бомбамі з лазерным навядзеннем<ref>{{Кніга|год=2013|аўтар=Tim Ripley|загаловак=Conflict in the Balkans 1991–2000|ref=Ripley|старонак=96|выдавецтва=Bloomsbury Publishing|мова=en|старонкі=23|спасылка частка=https://books.google.pl/books/about/Conflict_in_the_Balkans_1991_2000.html?id=Jkq1CwAAQBAJ&redir_esc=y}}</ref>. Пасля гэтага сербы захапілі 377 закладнікаў UNPROFOR і выкарыстоўвалі іх у якасці жывых шчытоў для розных мэт у Босніі, што прымусіла НАТА спыніць свае ўдары{{Sfn|Bucknam|2003|p=215}}. 27 мая 1995 г. сербскія салдаты, якія выдавалі сябе за французскіх вайскоўцаў, захапілі два назіральныя пасты ААН на абодвух канцах прыфрантавога моста Врбаня, не зрабіўшы ніводнага стрэлу. Яны былі апранутыя ў французскую форму, бронекамізэлькі і каскі, былі ўзброеныя французскай зброяй і кіравалі французскім бронетранспарцёрам (БТР) — усё гэта было выкрадзена ў войскаў ААН, затрыманых за горадам. Салдаты пад пагрозай зброі раззброілі 12 міратворцаў. Дзесяць павезлі ў невядомым напрамку, двое засталіся на мосце ў жывым шчыце. Французы ў адказ накіравалі 30 вайскоўцаў пры падтрымцы шасці лёгкіх танкаў для штурму паўночнага канца моста. У [[Бітва на мосце Врбанджа|сутычцы]] загінулі двое французскіх вайскоўцаў і пяцёра атрымалі раненні, чацвёра сербскіх вайскоўцаў загінулі і чацвёра трапілі ў палон. У канцы дня сербы захоўвалі кантроль над паўднёвай часткай моста, а французы занялі паўночную частку<ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/french-humiliation-sparks-battle-of-vrbanja-bridge-1621353.html|title=French humiliation sparks battle of Vrbanja|date=28 May 1995}}</ref>. Пазней сербы пакінулі паўднёвую частку моста. 28 жніўня 1995 г. 5 снарадаў былі выпушчаныя па рынку Маркале, што прывяло да чарговай бойні. У гэты раз загінула 43 чалавекі<ref>{{Cite web|publisher=RTS|url=http://www.rts.rs/page/stories/sr/story/135/Hronika/1252690/Svedok%3A+Markale+nisu+inscenirane.html|title=Svedok: Markale nisu inscenirane|date=23 January 2013}}</ref>, а 73 атрымалі раненні. Пры тым за некалькі гадзін да нападу ўлады баснійскіх сербаў выказваалі жаданне прыняць мірны план [[Рычард Холбрук|Рычарда Холбрука]]<ref>{{Cite book|title=Rozbicie Jugosławii|publisher=Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR}}</ref>. МТБЮ ў гэтым выпадку таксама прызнаў злачынцам Армію Рэспублікі Сербскай<ref name="ICTY: Stanislav Galić judgement, para 438-496" /><ref name="ICTY:Dragomir Milošević judgement" />. 30 жніўня [[генеральны сакратар НАТА]] абвясціў пачатак авіяўдараў пры падтрымцы артылерыйскіх атак сіл хуткага рэагавання UNPROFOR<ref name="changing69">{{Cite book|title=The changing rules on the use of force in international law|first=Tarcisio|last=Gazzini|year=2005|page=69|publisher=[[Manchester University]] Press|isbn=978-0-7190-7325-0|url=https://books.google.com/books?id=fDimGeTLOLkC&pg=PA69}}</ref>. У той жа дзень французскі [[Mirage 2000]] быў збіты каля [[Пале, Боснія і Герцагавіна|Пале]] ЗРК баснійскіх сербаў для стральбы з пляча<ref>Central Intelligence Agency. (2002).</ref>. 1 верасня НАТА і ААН запатрабавалі зняць блакаду, вывесці цяжкае ўзбраенне з зоны адчужэння вакол Сараева і ўсталяваць поўны кантроль над іншымі бяспечнымі раёнамі ААН. Кіраўнікам баснійскіх сербаў быў дадзены крайні тэрмін — 4 верасня, а бамбардзіровачная аперацыя «[[Аперацыя «Абдуманая сіла»|Абдуманая сіла]]» была прыпынена. Цяжкага ўзбраення не было выведзена да заканчэння тэрміну. 5 верасня аднавіліся авіяўдары па пазіцыях баснійскіх сербаў вакол Сараева і каля штаба баснійскіх сербаў у Пале. 14 верасня яны былі спыненыя, на гэты раз, каб дазволіць выкананне пагаднення з баснійскімі сербамі, якое прадугледжвала вывад цяжкага ўзбраення з зоны адчужэння. Баі на зямлі абвастрыліся, калі сумесныя баснійскія і харвацкія сілы перайшлі ў наступ. Сербаў павольна адцяснялі, што ў выніку дазволіла аднавіць ацяпленне, электра- і водазабеспячэнне горада<ref name=":7" />. У кастрычніку 1995 года было дасягнута [[Спыненне агню|перамір’е]]<ref name=":7" />, а 14 снежня падпісана мірнае [[Дэйтанскае пагадненне]]. == Гуманітарная катастрофа і зверствы == [[Файл:Evstafiev-bosnia-sarajevo-water-line.jpg|злева|міні| Жыхары Сараева ў чарзе па ваду.]] Аблога Сараева стала цяжкім выпрабаваннем для жыхароў. У розныя перыяды горад быў адрэзаны ад паставак прадуктаў, тавараў, вады, электрычнасці, ацяплення. Жыхары горада пастаянна прыходзілі па ваду да ракі [[Міляцка|Міляцкі]]<ref name=":9" />. Гарадскія службы сутыкаліся з сур’ёзнымі перашкодамі ў сваёй працы. Абстрэлы горада закраналі як ваенную, так і цывільную інфраструктуру (у тым ліку такія ўразлівыя аб’екты як шпіталі) і жылыя дамы, а таксама культурныя, гістарычныя і іншыя неваенныя аб’екты.{{Sfn|Даклад ААН VI}} З-за адсутнасці электрычнасці ў шпіталях даводзілася рабіць аперацыі пры свечках і дактарам з халоднымі рукамі. Таксама не хапала перавязачнага матэрыялу, медыкаментаў, пратэзаў і іншага абсталявання.{{sfn|Mann|Drucker|Tarantola|McCabe|1994|p=8}} Гарадскія службы не паспявалі рамантаваць водаправод{{sfn|Mann|Drucker|Tarantola|McCabe|1994|p=7}}, а пашкоджанні ў газавых камунікацыях прыводзілі да частых выбухаў у жылых дамах, якія загубілі жыцці каля 2 000 сараеўцаў<ref name="CSMonitor" />. Аднаўленнем падачы электрычнасці і вады займаліся ў тым ліку інжынеры камунікацыйных служб міратворцаў ААН. Міратворцамі ў горад былі дастаўленыя тысячы тон харчавання, медыкаментаў, адзення, гаручага, будаўнічых матэрыялаў.{{Sfn|Гуськова|2001|p=264}} [[Файл:Sarajevo_Siege_Collecting_Firewood_2.jpg|міні|Жыхары Сараева збіраюць дровы, зіма 1992—1993 гг.]] 9 ліпеня 1993 года [[Упраўленне Вярхоўнага камісара Арганізацыі Аб’яднаных Нацый па справах бежанцаў|Вярхоўны камісар ААН па справах бежанцаў]] {{Нп3|Садака Агата|3=ru|4=Огата, Садако}} адзначала, што ў Сараеве больш за 300 000 людзей знаходзяцца на мяжы жыцця і смерці, прычым пагроза жыццю была не толькі з боку сербскіх абстрэлаў, але і ад голаду і хвароб{{Sfn|Гуськова|2001|p=255}}. У горадзе адбываліся рабаванні кватэр, іх самавольны захоп. У прыватнасці, была занятая кватэра вядомага кінарэжысёра [[Эмір Кустурыца|Эміра Кустурыцы]], які пакінуў Сараева.{{Sfn|Гуськова|2001|p=263}} Паводле загаду ўрада горад маглі пакідаць толькі старыя і дзеці ў канвоях, арганізаваных ААН. Спісы для выезду складаліся ўладамі, прычым канвоі часта адкладаліся ці не хадзілі. Працаздольнае насельніцтва горада павінна было выконваць працоўную павіннасць або служыць у баснійскай арміі{{Sfn|Гуськова|2001|p=263}}. Пры гэтым сербам і харватам пакідаць горад было забаронена{{Sfn|Гуськова|2001|p=288}}. === Снайперы === [[Файл:Pazi Snajper.jpg|міні|Папярэджанне пра снайпераў у Сараеве.]] Другая палова 1992 і першая палова 1993 былі пікам аблогі Сараева, і падчас цяжкіх баёў адбываліся зверствы. Сербскія сілы за горадам бесперапынна абстрэльвалі абаронцаў урада. Унутры горада сербы кантралявалі большасць асноўных ваенных пазіцый і пастаўкі зброі. Калі [[снайпер]]ы занялі пазіцыі ў горадзе, шыльды з надпісам «''<span dir="ltr" lang="sh">Pazite, Snajper!</span>''» («''Сцеражыцеся, снайпер!''») сталі звычайнай з’явай, а некаторыя асабліва небяспечныя вуліцы называліся «шляхамі снайпераў». Лекары галоўнай гарадской бальніцы паведамлялі, што ў дзень прымалі ад пяці да пятнаццаці параненых снайперамі{{Sfn|Даклад ААН VI|loc=зноска 240}}. {{Цытата|Бывала я паводзіў сябе па-дурному, напрыклад, перабягаў вуліцу, дзе быў снайпер. Дык тады людзі мне пляскалі. А я сам рабіў гэта для іх, каб падняць ім маральны дух.<ref name="dalje">{{cite web|url=http://dalje.com/hr-svijet/ja-nisam-srbin-ja-sam-bosanac/29869|title=''Ja nisam Srbin, ja sam Bosanac''|publisher=Dalje|date=27. ožujka 2007.|access-date=08. 11. 2010.|archive-date=2010-11-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20101119145926/http://dalje.com/hr-svijet/ja-nisam-srbin-ja-sam-bosanac/29869|url-status=dead}}</ref> {{арыгінальны тэкст|bs|Nekada sam se glupo ponašao, recimo pretrčavao ulicu gdje je bio snajper. Pa bi mi onda ljudi pljeskali. A ja sam to radio zbog njih, da im dignem moral.}}}} Вуліца Цмока з Босніі (''<span dir="ltr" lang="bs">Ulica Zmaja od Bosne</span>''), галоўная вуліца, якая ў канчатковым выніку вядзе да аэрапорта, стала вядома свету як «{{Нп3|Алея снайпераў||4=Sniper Alley}}» (''<span dir="ltr" lang="bs">Snajperska aleja</span>'').<ref name="Bell"/> Забойства снайперам Адміры Ісміч і Бошка Бркіча, змешанай басняцка-сербскай пары, якая спрабавала перасекчы лінію, стала сімвалам пакут у горадзе і асновай ''[[Рамэа і Джульета ў Сараеве|Рамэа і Джульеты ў Сараеве]]'', але невядома, снайперы з якога боку адкрывалі агонь<ref name=":1">{{Cite news|url=http://www.cnn.com/WORLD/Bosnia/updates/9604/10/|publisher=CNN|title='Only a bullet' could separate them|date=10 April 1996}}</ref>. === Урбіцыд === [[Файл:Sarajevo_19.3.1996_war.JPG|міні|Агульны від на цэнтр горада Грбавіца, прыгарад Сараева. Сакавік 1996 года.]] Нацыянальная бібліятэка Сараева (цяпер Сараеўская ратуша) была спалена ў выніку нападу сербаў; каля ~2 мільёнаў кніг было страчана. Атаку праводзіў палкоўнік Таміслаў Шыпчыч. Каля 20 гадоў пайшло на рамонт бібліятэкі.<ref name=":43"/> У справаздачах адзначалася ў сярэднім каля 329 удараў снарадамі ў дзень падчас аблогі, з максімумам у 3777 на 22 ліпеня 1993 года{{Sfn|Даклад ААН VI}}. Гэты [[урбіцыд]] у выніку абстрэлу моцна пашкодзіў гарадскія структуры, як жылыя, так і культурныя. Да верасня 1993 г. было ацэнена, што практычна ўсе будынкі ў Сараеве пацярпелі ў той ці іншай ступені пашкоджання, а 35 000 будынкаў былі цалкам разбураны{{Sfn|Даклад ААН VI}}. Сярод будынкаў, пацярпелых і знішчаных, былі бальніцы і медыцынскія комплексы, медыяцэнтры і камунікацыйныя цэнтры, прамысловыя комплексы, дзяржаўныя будынкі, ваенныя аб’екты і аб’екты ААН. Іншыя значныя будынкі, пашкоджаныя або разбураныя, уключалі [[прэзідыум Босніі і Герцагавіны]] і [[Нацыянальная і універсітэцкая бібліятэка Босніі і Герцагавіны|Нацыянальную бібліятэку]], якая была падпалена і згарэла дашчэнту, знішчыўшы больш за 1 500 000 тамоў і 600 000 серыйных выданняў.<ref>{{Cite journal|date=1996-07-01|title=The National and University Library of Bosnia and Herzegovina during the Current War}}</ref><ref name="erasingthepast">{{Cite web|url=http://fp.arizona.edu/mesassoc/Bulletin/bosnia.htm|title=Erasing the Past: The Destruction of Libraries and Archives in Bosnia-Herzegovina|first=András|last=Riedlmayer|archive-url=https://web.archive.org/web/20120118204551/http://fp.arizona.edu/mesassoc/Bulletin/bosnia.htm|archive-date=2012-01-18}}</ref> === Абстрэлы мірных жыхароў === [[Файл:Shells_-_Sarajevo_Tunnel_Museum.jpg|злева|міні| Прыклады зброі, якую выкарыстоўвалі супраць [[Сараева|сараеўцаў]], выстаўленая ў музеі {{Нп3|Сараеўскі тунэль|Сараеўскага тунэлю|4=Sarajevo Tunnel}}.]] [[Масавае забойства|Масавыя забойствы]] мірных жыхароў былі ў першую чаргу вынікам мінамётных абстрэлаў. 1 чэрвеня 1993 падчас [[Курбан-байрам]]у на футбольным матчы ў Дабрыні, дзе сабралася 200 гледачоў, былі выпушчаныя дзве ракеты. У выніку выбуху загінулі 15 чалавек<ref name=":8" /> і больш за 100 былі параненыя<ref name="bbc">{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/june/1/newsid_2493000/2493441.stm|title=On this day: 1993: Serb attack on football match kills 11|date=1 June 1993|work=BBC News}}</ref>. 12 ліпеня ў чарзе па ваду загінулі 12 чалавек. Самым вялікім злачынствам ВРС стала першая {{Нп3|Бойні на Маркале|бойня на рынку Маркале|4=Markale massacres}} 5 лютага 1994 года, падчас якой 68 мірных жыхароў былі забітыя і 200 былі параненыя. Медыцынскія ўстановы былі перапоўнены ад маштабу ахвяр сярод цывільнага насельніцтва, і толькі невялікая колькасць параненых змагла атрымаць дапамогу па праграмах [[Медыцынская эвакуацыя|медыцынскай эвакуацыі]], такіх як [[Аперацыя Ірма|аперацыя «Ірма»]] ў 1993 годзе.<ref>{{Cite news|publisher=Keesing's Record of World Events|title=Geneva talks (Bosnia)|date=August 1993|url=http://www.keesings.com/search?kssp_search_phrase=%22operation+irma%22&x=0&y=0&kssp_a_id=39603n05xxx&kssp_selected_tab=article&kssp_rspn=1&kssp_v_id=39}}</ref> [[Радаван Караджыч]] заяўляў, што ВРС не мае ніякага дачынення да Маркале, а наадварот, «''баснійцы нацэліліся на ўласны народ, каб пачаць дзеянні НАТА''». Ён таксама сцвярджаў, што «''баснійцы ператварылі школы і бальніцы ў ваенныя аб’екты і таму яны былі легітымнымі мішэнямі''»<ref name="guardian">{{Cite web|title=Radovan Karadzic claims Bosnian Muslims 'killed own people' in Sarajevo|url=http://www.guardian.co.uk/world/2010/mar/02/radovan-karadzic-siege-sarajevo-myth|publisher=Guardian|access-date=29. 08. 2010.}}</ref>. === Ганенні супраць сербаў === [[Файл:Сербские_беженцы_из_Грбавицы.jpg|злева|міні|Сербскія ўцекачы пакідаюць Грбавіцу (раён Сараева).]] У раёнах Сараева, якія кантраляваліся баснійцамі, узровень злачыннасці рэзка ўзрос. У першы год аблогі 10-я горная дывізія ARBiH на чале з камандзірам [[Мушан Тапалавіч|Мушанам Тапалавічам]] пачала кампанію масавых пакаранняў смерцю сербскіх мірных жыхароў, якія ўсё яшчэ жылі ў раёнах, што кантралююцца баснійцамі. Многія ахвяры былі перавезены ў [[Казанская яма забойстваў|яму Казані]] каля Сараева, дзе былі забіты і пахаваны ў брацкай магіле<ref>{{Cite web|url=https://zurnal.info/novost/18413/casno-novinarstvo-kako-su-sarajevski-mediji-tokom-rata-pisali-o-zlocinu-u-kazanima|title=ČASNO NOVINARSTVO: Kako su sarajevski mediji tokom rata pisali o zločinu u Kazanima|website=zurnal.info}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sarajevotimes.com/performance-in-memory-of-kazani-pay-tribute-to-all-victims/|title=Performance in Memory of Kazani: Pay Tribute to all Victims!}}</ref>. У горадзе супраць сербаў дзейнічалі ад 10 да 15 узброеных груп, якія, на думку расійскага гісторыка і сербскага сенатара [[Гуськова, Алена Юр'еўна|Алены Гуськовай]], пазней ператварыліся ў банды. Акрамя баёў яны займаліся рабаваннем. Сярод лідараў такіх атрадаў быў [[Юсуф Празіна|Юсуф «Юка» Празіна]]{{Sfn|Гуськова|2001|p=259}}, даваенны крымінальны аўтарытэт<ref>{{cite web|url=http://pressrs.ba/sr/vesti/vesti_dana/story/16442/Juka+Prazina+1992.+pucao+na+mitingaše.html|title=Juka Prazina 1992. pucao na mitingaše|access-date=2013-04-30|lang=sr|archive-url=https://www.webcitation.org/6GXUGtJAa?url=http://pressrs.ba/sr/vesti/vesti_dana/story/16442/Juka+Prazina+1992.+pucao+na+mitinga%C5%A1e.html|archive-date=2013-05-11|url-status=dead}}</ref><ref name="Kriminalci kao ratni junaci">{{cite web|url=http://pescanik.net/2000/01/kriminalci-kao-ratni-junaci/|title=Kriminalci kao ratni junaci|access-date=2013-04-30|lang=sr|archive-date=2013-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20130503222551/http://pescanik.net/2000/01/kriminalci-kao-ratni-junaci/|url-status=live}}</ref><ref name="Kriminalci kao ratni junaci"/><ref>{{cite web|url=http://www.scc.rutgers.edu/serbian_digest/120/t120-5.htm|title=January 10, 1994 Vreme News Digest Agency No 120|publisher=ArtOfWar|access-date=2013-03-30|lang=en|archive-url=https://www.webcitation.org/6GXUIkdcL?url=http://www.scc.rutgers.edu/serbian_digest/120/t120-5.htm|archive-date=2013-05-11|url-status=live}}</ref>. Гуськова сцвярджае, што імі ж былі створаны ад 10 да 20 прыватных турмаў{{Sfn|Гуськова|2001|p=259}}. Па сцвярджэннях баснійскай газеты «Дані», за час аблогі горада некалькі соцень сербаў у горадзе былі забітыя з-за свайго этнічнага паходжання. Пасля вайны былі эксгумаваныя целы прыкладна 400 сербаў, аднак, па сцвярджэнні афіцыйнага боку, сярод іх былі ў тым ліку і памерлыя ад натуральных прычын або сербскіх абстрэлаў<ref>{{cite web|url=http://www.bhdani.com/arhiva/165/t16513.htm|title=Masovne grobnice u Sarajevu|access-date=2013-03-30|lang=sr|archive-url=https://www.webcitation.org/6GXUKKZNU?url=http://www.bhdani.com/arhiva/165/t16513.htm|archive-date=2013-05-11|url-status=dead}}</ref>. Старшыня сербскага грамадзянскага веча Босніі і Герцагавіны Мірка Пеянавіч адзначаў, што з амаль 12 000 загінулых у Сараеве чвэрць ахвяр этнічна былі сербамі. Паводле яго слоў, становішча сербаў у горадзе палепшылася пасля таго, як рэгулярная баснійская армія правяла аперацыю па барацьбе з крымінальнымі атрадамі ў сваіх шэрагах, у выніку чаго была знішчана банда Мушана Тапалавіча, якая здзяйсняла злачынствы ў адносінах да цывільнага насельніцтва<ref>{{cite web|url=http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2005&mm=03&dd=28&nav_category=167&nav_id=165242|title=Čemu služe izjave o poginulima|publisher=B92|access-date=2013-03-30|lang=sr|archive-url=https://www.webcitation.org/6GXUKlbW4?url=http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2005|archive-date=2013-05-11|url-status=live}}</ref>. Паводле даных прэзідэнта Рэспублікі Сербскай [[Міларад Додзік|Міларада Додзіка]], усяго за гады вайны з Сараева і наваколляў былі вымушаны бегчы 150 000 сербаў<ref name="vidovdan.org">{{cite web|url=http://www.vidovdan.org/index.php?option=com_content&view=article&id=27355:2012-04-07-14-32-59&catid=48:vesti&Itemid=103|title=Додик: Фашизам отерао Србе из Сарајева|access-date=2013-03-30|lang=sr|archive-url=https://www.webcitation.org/6GXU0bcEg?url=http://www.vidovdan.org/index.php?option=com_content|archive-date=2013-05-11|url-status=live}}</ref>. За пакаранні сербаў ваенны суд акругі Сараева ў снежні 1994 года асудзіў 14 чалавек{{Sfn|Гуськова|2001|p=263}}. У 1997 годзе сараеўская газета «Дані» апублікавала судовыя дасье пра забойствы сараеўскіх сербаў падчас вайны і катаваннях, якія здзяйсняліся над імі салдатамі 10-й горнай брыгады Мушана Тапалавіча{{Sfn|Югославия в XX веке|2011|p=813}}{{Sfn|Миротворцы|2007|p=17}}. Целы загінулых былі выяўленыя ў шахце Казані{{Sfn|Гуськова|2001|p=263}}.{{некалькі выяў|width=120|image1=Sarajevo - Udeo Srba po naseljima 1991 L.gif|alt1=1991 census|image2=Sarajevo - Udeo Srba po naseljima 2013 L.gif|alt2=2013 census|footer=Змяненне колькасці сербаў у Сараеве на прыкладзе перапісаў 1991 і 2013.}}Акрамя прыватных турмаў у Сараеве для сербаў існавалі і ўрадавыя турмы і лагеры. Па сцвярджэнні баснійскай пракуратуры, у іх адпраўлялі як ваеннапалонных, так і цывільных асоб<ref>{{cite web|url=http://www.vesti-online.com/Vesti/Ex-YU/191232/Bosanski-muslimani-optuzeni-za-ratni-zlocin|title=Bosanski muslimani optuženi za ratni zločin|access-date=2013-03-30|lang=sr|archive-url=https://www.webcitation.org/6GXUNS3Df?url=http://www.vesti-online.com/Vesti/Ex-YU/191232/Bosanski-muslimani-optuzeni-za-ratni-zlocin|archive-date=2013-05-11|url-status=live}}</ref>. Сярод іх вядомыя акруговая турма ў пераабсталяванай казарме ЮНА «Віктар Бубань»<ref>{{cite web|url=http://www.vesti-online.com/Vesti/Ex-YU/299562/Srbe-u-logor-dovodio-ko-je-hteo-|title=Srbe u logor dovodio ko je hteo|access-date=2013-03-30|lang=sr|archive-url=https://www.webcitation.org/6GXUQeOOA?url=http://www.vesti-online.com/Vesti/Ex-YU/299562/Srbe-u-logor-dovodio-ko-je-hteo-|archive-date=2013-05-11|url-status=live}}</ref> і [[Сілас (лагер)|лагер «Сілас»]]. У «Сіласе» ўтрымліваліся не толькі сербы. Паводле ўспамінаў былых зняволеных лагера з ліку членаў Харвацкіх абарончых сіл, у «Сілас» яны былі адпраўленыя за адмову ўдзельнічаць у забойствах сербаў<ref>{{cite web|url=http://www.vesti-online.com/Vesti/Ex-YU/189002/Odbio-da-strelja-Srbe-pa-zavrsio-u-logoru-Silos|title=Odbio da strelja Srbe pa završio u logoru "Silos"|access-date=2013-03-30|lang=sr|archive-url=https://www.webcitation.org/6GXUTNmbM?url=http://www.vesti-online.com/Vesti/Ex-YU/189002/Odbio-da-strelja-Srbe-pa-zavrsio-u-logoru-Silos|archive-date=2013-05-11|url-status=live}}</ref>, а па сцвярджэнні сербскага боку, пра існаванне лагера ведала і вышэйшае палітычнае кіраўніцтва баснійцаў<ref>{{cite web|url=http://www.vesti-online.com/Vesti/Ex-YU/182223/I-Ganic-znao-za-logor-smrti|title=I Ganić znao za logor smrti|access-date=2013-03-30|lang=sr|archive-url=https://www.webcitation.org/6GXUWWVvD?url=http://www.vesti-online.com/Vesti/Ex-YU/182223/I-Ganic-znao-za-logor-smrti|archive-date=2013-05-11|url-status=live}}</ref>. Пасля вайны дзясяткі тысяч сербаў пад страхам ганенняў {{Нп3|Выгнанне сербаў з Сараева|пакінулі Сараева|4=Exodus of Sarajevo Serbs}} (і іншыя землі ў складзе [[Федэрацыя Босніі і Герцагавіны|Федэрацыі Босніі і Герцагавіны]]) і пераязджалі на тэрыторыі, кантраляваныя [[Рэспубліка Сербская|Рэспублікі Сербскай]] (у прыватнасці [[Усходняе Сараева]]). == Умяшанне НАТА == [[Файл:Sarajevo_Tower.jpg|злева|міні| Рэшткі будынку сараеўскай газеты ''[[Oslobođenje]]'', які захоўваўся як помнік на працягу некалькіх гадоў пасля аблогі.]] 6 лютага 1994 года, праз дзень пасля першай бойні на рынку Маркале, [[Генеральны сакратар ААН]] [[Бутрас Бутрас-Галі]] афіцыйна запытаў НАТА пацвярджэнне таго, што авіяўдары будуць нанесены неадкладна<ref name="Bethlehem1997pliii">{{Cite book|title=The 'Yugoslav' Crisis in International Law|last1=Bethlehem|first1=Daniel L.|last2=Weller|first2=Marc|year=1997|page=liii|series=Cambridge International Documents Series|volume=5|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-46304-1|url=https://books.google.com/books?id=7SczBzxA6-IC&pg=PR53}}</ref>. 9 лютага 1994 года, пагадзіўшыся з просьбай ААН, [[Паўночнаатлантычны савет]] [[НАТА]] ўпаўнаважыў камандуючага аб’яднанымі сіламі ў Паўднёвай Еўропе (CINCSOUTH), адмірала ЗША Джэрэмі Бурду, нанесці авіяўдары па артылерыйскім і мінамётным пазіцыям унутры і вакол Сараева, якія былі вызначаны UNPROFOR адказнымі за напады на цывільныя аб’екты<ref name="nh-ev2">{{citation|title=NATO Handbook: Evolution of the Conflict|publisher=NATO|url=http://www.nato.int/docu/handbook/2001/hb050102.htm}} {{Cite web |url=http://www.nato.int/docu/handbook/2001/hb050102.htm |title=Архіўная копія |access-date=23 сакавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20011107101023/http://www.nato.int/docu/handbook/2001/hb050102.htm |archive-date=2001-11-07 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite book|title=American national biography|first1=Mark Christopher|last1=Carnes|page=29|volume=29|publisher=Oxford University Press|year=2005|isbn=9780195222029|url=https://books.google.com/books?id=wZczV8ZxgL4C&pg=PA29}}</ref>. Толькі [[Грэцыя]] не падтрымала выкарыстання авіяўдараў, але не наклала вета на прапанову<ref name="Bethlehem1997pliii" />. На пасяджэнні 9 лютага Савет таксама выставіў ультыматум баснійскім сербам, запатрабаваўшы або вывесці цяжкае ўзбраенне вакол Сараева да поўначы з 20 на 21 лютага, або сутыкнуцца з авіяўдарамі<ref name="Bethlehem1997pliii" />. Вакол выканання ўльтыматуму ўзнікла пэўная блытаніна, і [[прэм’ер-міністр Венгрыі]] [[Петэр Бораш|Петэр Барос]] абвясціў, што паветраная прастора яго краіны будзе закрыта для самалётаў НАТА ў выпадку авіяўдараў<ref name="Bethlehem1997pliii" />. [[Файл:Bombing_republika_srpska.jpg|міні|Пазіцыі баснійскіх сербаў, падбітыя авіяцыяй ЗША.]] У авіякампаніі ўдзельнічала каля 400 самалётаў НАТА<ref>{{Cite book|last=Mahnken|first=Thomas G.|url=https://archive.org/details/technologyameric1945mahn/page/n194|title=Technology and the American Way of War Since 1945|publisher=Columbia University Press|year=2010|isbn=978-0-231-12337-2|location=New York|page=182}}</ref>. Нарэшце 20 верасня 1995 года французскі генерал [[Бернар Жанвье]] (камандуючы UNPROFOR) і амерыканскі адмірал {{нп3|Лейтан У. Сміт-малодшы|||Leighton W. Smith Jr.}} (CINCSOUTH) пагадзіліся, што няма неабходнасці аднаўляць удары, паколькі баснійскія сербы выканалі ўмовы ААН.<ref>{{Cite web|url=https://planken.org/balkans/chronology/unprofor/1995|archive-url=https://web.archive.org/web/20160314010216/http://planken.org/balkans/chronology/unprofor/1995|url-status=dead|title=1995 &#124; planken.org|archive-date=14 March 2016|website=planken.org}}</ref> == Аэрапорт Сараева і Сараеўскі тунэль == 5 красавіка 1992 года падраздзяленні Югаслаўскай народнай арміі (ЮНА) захапілі аэрапорт Сараева<ref name="galic"/><ref name=":12">{{Citation|title=The Death Of Yugoslavia [4/6] The Gates Of Hell -BBC Documentary|url=https://www.youtube.com/watch?v=hY7BwM952ZY|language=en|access-date=2022-09-20}}.</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=8 January 2017|title=Sarajevo International Airport|url=https://sarajevo.travel/en/text/sarajevo-international-airport/560#:~:text=On%20the%20night%20of%20April%205%2C%201992%2C%20the,in%20modern%20history%2C%20lasting%20an%20unbelievable%201%2C425%20days.?adlt=strict&toWww=1&redig=48472935B41D4AB8A7A3807319867D05}}</ref>, затым ён знаходзіўся пад кантролем ААН з 28 чэрвеня 1992 года<ref name=":2" /><ref>{{Cite news|date=30 June 1992|title=CONFLICT IN THE BALKANS; U.N. Takes Control of Airport At Sarajevo as Serbs Pull Back|url=https://www.nytimes.com/1992/06/30/world/conflict-balkans-un-takes-control-airport-sarajevo-serbs-pull-back.html?adlt=strict&toWww=1&redig=A764DF8A71724215A1E476D17126691A}}</ref> UNPROFOR пачалі свае гуманітарныя аперацыі па [[паветраны мост|паветраных перавозках]]. Да пачатку 1995 года было выканана звыш 13 тысяч рэйсаў<ref name=":2"/>. Гэта была найбольшая колькасць авіяперакіданняў у сталіцу з часоў Берлінскіх авіяпаставак<ref name=":2" />. Некалькі соцень асоб загінулі, перабягаючы ўзлётна-пасадачную паласу, якая была адзіным спосабам пераходу ўнутр або з абложанага Сараева, пакуль не быў пракапаны Сараеўскі ваенны тунэль.<ref name=":2" /> [[Файл:Sarajevo_(8745531436).jpg|міні|200px|Сараеўскі тунэль.]] Карыстаючыся тым, што аэрапорт знаходзіўся пад кантролем UNPROFOR, абаронцы Сараева пачалі капаць тунэль пад узлётна-пасадачнай паласой, якая праходзіла паміж сараеўскімі кварталамі [[Дабрыня]] і [[Бутмір]]. Ён стане вядомым як «{{Нп3|Сараеўскі тунэль|4=Sarajevo Tunnel}}» (''<span style="font-style:italic;" lang="bs">Tunel spasa</span>''). Будаўніцтва было завершана 30 чэрвеня, а выкарыстанне гэтага шляху пачалося 1 ліпеня. Тунэль выкарыстоўвалі для транспарціроўкі прадуктаў харчавання, паліва, газет і зброі, агулам да 30 тон<ref>[http://lenta.ru/articles/2016/03/16/saraevo/ Что делать на мусульманском Востоке в центре Европы: Мир: Путешествия] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160316172010/http://lenta.ru/articles/2016/03/16/saraevo/ |date=16 сакавіка 2016 }} Lenta.ru</ref> штодня. Кожны дзень да 4000 асоб маглі прайсці праз тунэль<ref>{{Cite web|url=http://www.balcanicaucaso.org/eng/Regions-and-countries/Bosnia-Herzegovina/The-Sarajevo-Tunnel-101624|title=The Sarajevo Tunnel|access-date=2016-03-16|archive-date=2016-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20160321101440/http://www.balcanicaucaso.org/eng/Regions-and-countries/Bosnia-Herzegovina/The-Sarajevo-Tunnel-101624|url-status=live}}</ref>. Уваходы знаходзіліся пад аховай баснійскіх войск. У далейшым праклалі чыгуначныя шляхі і выкарыстоўваліся невялікія вагоны ўмяшчальнасцю 400 кг. У канчатковым выглядзе тунэль меў асвятленне, адпампоўванне грунтавых вод, нафтаправод, былі праведзены электрычныя кабелі і тэлефонныя лініі сувязі. == Зняцце аблогі == {{Асноўны артыкул|Дэйтанскае пагадненне}} [[Дэйтанскае пагадненне]] прынесла мір у краіну і прывяло да стабілізацыі<ref>{{cite web|date=30 March 1996|title=Dayton Accords|url=https://2009-2017.state.gov/p/eur/rls/or/dayton|access-date=5 May 2014|publisher=US Department of State}}</ref>. Аднак, сербы не адразу пачалі ажыццяўляць Дэйтанскае пагадненне, якое прадугледжвала іх адыход з раёнаў на поўначы і захадзе Сараева, так жа сама, як і з іншых частак горада, і як вынік, баснійскае кіраўніцтва не абвяшчала пра заканчэнне аблогі. Адзін з апошніх варожых актаў адбыўся ўвечары 9 студзеня 1996 года, калі [[Рэактыўны гранатамёт|рэактыўная граната]] была выпушчана па трамваю, які рухаўся па галоўнай вуліцы Сараева, забіўшы адну асобу і параніўшы 19 чалавек<ref name="NewYorkTimes">«[https://www.nytimes.com/1996/01/10/world/sarajevo-grenade-leaves-one-dead-and-19-wounded.html Sarajevo Grenade Leaves One Dead And 19 Wounded] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306120413/http://www.nytimes.com/1996/01/10/world/sarajevo-grenade-leaves-one-dead-and-19-wounded.html|date=6 March 2016}}» (10 January 1996).</ref>. Граната была выпушчана з мікрараёна [[Грбавіца (Сараева)|Грбавіца]], які ў той час утрымліваўся сербамі. Пасля нападу французскія вайскоўцы з [[Сілы рэалізацыі|IFOR]] абшукалі будынак, з якога была выпушчана граната<ref name=":7" />, але ні адзін чалавек не быў арыштаваны за напад. Баснійскі ўрад афіцыйна абвясціў спыненне аблогі Сараева 29 лютага 1996 года, калі войскі баснійскіх сербаў пакінулі пазіцыі ў горадзе і ваколіцах<ref>{{cite news|last1=Kidd|first1=James|title=The ghosts of Sarajevo: a journalist looks back at the enduring tragedy of the Balkan wars|url=https://www.thenationalnews.com/arts-culture/the-ghosts-of-sarajevo-a-journalist-looks-back-at-the-enduring-tragedy-of-the-balkan-wars-1.76494|access-date=17 September 2021|work=[[The National (Abu Dhabi)|The National]]|date=30 March 2017}}</ref>. Пасля гэтага больш за 70 000 сараеўскіх сербаў пакінулі кантраляваныя баснійцамі раёны горада і пераехалі ў Рэспубліку Сербскую, забраўшы з сабой усю сваю маёмасць<ref>{{Cite book|last1=Dubinsky|first1=Alex|last2=Djukić|first2=Slavoljub|title=Milosevic and Markovic: A Lust for Power|publisher=McGill-Queen's Press|year=2001|isbn=978-0-7735-6939-3|pages=83–84}}</ref>. Дэйтанскае пагадненне зафіксавала новы адміністрацыйны падзел, згодна з якім горад распаўся на два гарады: Сараева ([[Федэрацыя Босніі і Герцагавіны|Федэрацыя БіГ]]) і [[Усходняе Сараева]] ([[Рэспубліка Сербская]]). == Наступствы == === Ахвяры === [[Файл:Sarajevo_martyrs_memorial_cemetery_2009_2.jpg|міні|злева|Мемарыяльныя могілкі пакутнікаў Ковачы для ахвяраў вайны ў [[Стары Град, Сараева|Старым Градзе]].]] [[Файл:Sarajevo – Kovači memorial 2.jpg|міні|злева|Імёны ўсіх ахвяраў на сцяне каля могілак Ковачы.]] Абложанае насельніцтва складалася не толькі з [[Баснякі|баснякоў]] і [[харваты Босніі і Герцагавіны|харватаў]], але і з [[сербаў Босніі і Герцагавіны|сербаў]], якія засталіся ў горадзе і былі забітыя агнём асадных сіл ВРС. Перапіс 1991 года паказвае, што да блакады ў горадзе і ваколіцах пражывала 525 980 чалавек. Ёсць падлікі, што да пачатку аблогі насельніцтва ўласна горада складала 435 000 чалавек. Ацэнкі сучаснага насельніцтва вагаюцца паміж 300 000 і 380 000. У 1994 годзе ў справаздачы пра агульную колькасць смерцяў за 315 дзён была зроблена выснова пра тое, што памерлі 2474 чалавекі, у сярэднім каля васьмі забітых у горадзе за дзень. Са справаздачы пра агульную колькасць параненых за 306 дзён вынікае, што 13 472 былі параненыя — прыкладна 44 чалавекі ў дзень. У гэтым жа дакладзе колькасць забітых або прапаўшых без вестак у горадзе склала амаль 10 000 чалавек, у тым ліку больш за 1500 дзяцей. Яшчэ 56 000 чалавек атрымалі раненні, у тым ліку амаль 15 000 дзяцей.{{Sfn|Даклад ААН VI}} У дакладзе, падрыхтаваным МТБЮ пасля вайны, колькасць загінулых у выніку блакады склала 4 548 салдат {{нп3|Армія Рэспублікі Боснія і Герцагавіна|ARBiH||Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina}} і 4 954 мірных жыхары Сараева<ref>{{Cite web|publisher=[[МТБЮ]]|url=http://www.icty.org/x/file/About/OTP/War_Demographics/en/slobodan_milosevic_sarajevo_030818.pdf|last=Demographic Unit, OTP|title=Death Toll in the Siege of Sarajevo, April 1992 to December 1995: A Study of Mortality Based on Eight Large Data Sources|date=18 August 2003}}</ref><ref>{{Cite web|publisher=BBC|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-13561407|title=Ratko Mladic arrested: Bosnia war crimes suspect held|date=26 May 2011}}</ref>. Цэнтр даследаванняў і дакументацыі ў Сараеве (RDC) выявіў, што ў выніку аблогі загінулі 13 952 чалавекі: 9 429 баснякоў, 3 573 серба, 810 харватаў і 140 іншых. З іх 6137 былі салдатамі ARBiH і 2241 салдатамі, якія ваявалі на баку ЮНА або ВРС. З забітых салдат ARBiH 235 былі сербамі, 328 — харватамі, а астатнія — баснякамі. Шэсцьдзясят працэнтаў усіх людзей, забітых у Сараеве падчас аблогі, былі салдатамі. У прыватнасці, 44 працэнты ўсіх загінуўшых былі вайскоўцамі ARBiH. Усяго падчас аблогі загінулі 5434 мірныя жыхары, у тым ліку 3855 баснякоў, 1097 сербаў і 482 харваты. Больш за 66 % забітых падчас аблогі былі баснякамі, 25,6 % — сербамі, 5,8 % — харватамі і 1 % — іншымі. Каля 14,5 % усіх смерцяў у баснійскай вайне адбыліся ў абложаным Сараеве.<ref>{{Cite web|publisher=Prometej.ba|last=Ivan Tučić|title=Pojedinačan popis broja ratnih žrtava u svim općinama BiH|url=http://www.prometej.ba/clanak/drustvo-i-znanost/pojedinacan-popis-broja-ratnih-zrtava-u-svim-opcinama-bih-997|date=February 2013}}</ref> Афіцыйныя асобы [[Федэрацыя Босніі і Герцагавіны|Федэрацыі Босніі і Герцагавіны]] падлічылі, што па меншай меры 150 сараеўскіх сербскіх мірных жыхароў былі забітыя ўрадавымі сіламі, у той час як некаторыя нацыяналістычныя групы сярод сербаў і прадстаўнікі Рэспублікі Сербскай назвалі «многія тысячы». Аднак спробы абгрунтаваць прэтэнзіі баснійскіх сербаў былі непераканаўчымі{{Sfn|Donia|2006}}. {| class="wikitable" style="float: right;" |+Колькасць загінулых у Сараеве (цывільных асоб і вайскоўцаў) з 1991 па 1995 год<ref name="idc2">{{cite web|title=''Rezultati istraživanja "Ljudski gubici '91-'95" (Sarajevo)''|url=http://www.idc.org.ba/index.php?option=com_content&view=section&id=35&Itemid=126&lang=bs|publisher=''Istraživačko dokumentacijski centar (IDC)''|date=2007|access-date=2010-08-29|archive-date=2009-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20091108152023/http://www.idc.org.ba/index.php?option=com_content&view=section&id=35&Itemid=126&lang=bs|url-status=dead}}</ref> !Год !бяснякі !сербы !харваты !іншыя |- |1991 |9 |8 |1 |0 |- |1992 |5 199 |2,043 |458 |108 |- |1993 |2,473 |698 |184 |37 |- |1994 |809 |376 |50 |10 |- |1995 |799 |343 |43 |5 |- |Агулам |9 289 |3468 |736 |160 |} У якасці могілак выкарыстоўваліся паркі, спартыўныя пляцоўкі і іншыя адкрытыя прасторы. Адным з такіх аб’ектаў з’яўляецца спартыўны комплекс, пабудаваны да [[Зімовыя Алімпійскія гульні 1984|зімовых Алімпійскіх гульняў 1984 года]]. [[Дзіцячы фонд ААН|ЮНІСЕФ]] паведаміў, што ў горадзе заставалася ад 65 000 да 80 000 дзяцей, па меншай меры 40 % з іх абстрэльваліся снайперамі; 51 % бачылі, як кагосьці забілі; 39 % бачылі забойства аднаго або некалькіх членаў сям’і; 19 % былі сведкамі расправы; у 48 % дом быў заняты кімсьці іншым; у 73 % дом быў атакаваны або абстраляны; і 89 % жылі ў падземных сховішчах. У выніку вялікай колькасці ахвяр і ўмоў ваеннага часу па ўсім Сараева і ваколіцах ёсць імправізаваныя могілкі. У справаздачы за 1994 год гаварылася, што «''аблога таксама моцна паўплывала на псіхіку і будучыню насельніцтва горада.'' ''Урад Босніі паведаміў пра рэзкі рост самагубстваў сярод сараеўцаў, амаль удвая павялічанай колькасці абортаў і зніжэнні нараджальнасці на 50 % з пачатку блакады''»{{Sfn|Даклад ААН VI}}. Мемарыял з імёнамі 521 дзіцяці, забітых падчас блакады, быў адкрыты 9 мая 2010 года. Справы яшчэ 500 дзяцей на той час яшчэ правяраліся.<ref>{{Cite news|url=https://nationalpost.com/news/story.html?id=3006345|title=Sarajevo unveils memorial for children killed during siege|website=National Post}}{{Недаступная спасылка}}</ref> [[Файл:Mezarje_Stadion_Cemetery.jpg|цэнтр|міні|640пкс|Могілкі ''Стадыён Межар’е'', ''Ліга патрыётаў'', [[Сараева]].]] === Пашкоджанні і разбурэнне забудовы і маёмасці === [[Файл:Sarajevo_Grbavica.JPG|злева|міні| Цяжка пашкоджаныя жылыя дамы каля моста Врбаня ў раёне [[Грбавіца (Сараева)|Грбавіца]] на левым беразе ракі [[Міляцка]].]] Структурны і матэрыяльны ўрон у Сараеве ў выніку аблогі ўключаў асабліва крытычныя аб’екты, такія як бальніцы і медыцынскія комплексы, медыцынскія ўстановы (уключаючы машыны хуткай дапамогі), медыцынскі персанал, а таксама культурныя каштоўнасці, як напр. калекцыя рукапісаў [[Усходні інстытут у Сараева|Усходняга інстытута ў Сараеве]], адзін з найбагацейшых збораў усходніх рукапісаў у свеце<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=wjfBaNW1i4EC&pg=PA62|title=Libraries in open societies&nbsp;... – Google Books|isbn=9780789019684|access-date=5 August 2010|last1=Leich|first1=Harold M.|year=2002}}</ref>. У ноч на 25 жніўня 1992 года сербскі бок правёў бамбардзіроўка запальнымі снарадамі, якая прывяла да поўнага знішчэння незаменнай [[Нацыянальная і універсітэцкая бібліятэка Босніі і Герцагавіны|Нацыянальнай і ўніверсітэцкай бібліятэкі Босніі і Герцагавіны]], цэнтральнага сховішча баснійскай пісьмовай культуры і галоўнага культурнага цэнтра для ўсіх Балкан. Сярод страт было каля 700 рукапісаў і інкунабул, а таксама ўнікальная калекцыя баснійскіх перыядычных выданняў, некаторыя з якіх адносіліся да сярэдзіны XIX стагоддзя баснійскага культурнага адраджэння. Бібліятэкі ўсяго свету пасля супрацоўнічалі, каб аднавіць частку страчанай спадчыны праз ахвяраванні і электронныя тэксты ў кіберпрасторы. [[Файл:Evstafiev-bosnia-cello.jpg|справа|міні| [[Ведран Смайловіч|Ведран Смаілавіч]] грае ў часткова разбуранай [[Нацыянальная і універсітэцкая бібліятэка Босніі і Герцагавіны|Нацыянальнай бібліятэцы]] ў Сараеве ў 1992 годзе.]] [[Файл:Dobrinja_in_1996.JPEG|міні| Разбурэнні ў сараеўскім раёне [[Дабрыня (Сараева)|Дабрыня]], сфатаграфаваныя пасля аблогі.]] Таксама неапраўданымі былі напады на цывільную маёмасць. Баснійскі ўрад падлічыў, што абстрэлы разбурылі больш за 10 000 кватэр і пашкодзілі больш за 100 000 іншых. З іншых будынкаў у горадзе 23 % былі пашкоджаны сур’ёзна, 64 % былі часткова пашкоджаны і 10 % — нязначна. У сваёй справаздачы Камітэт па культуры і адукацыі [[Савет Еўропы|Савета Еўропы]] пракаментаваў структурныя пашкоджанні ў горадзе{{Sfn|Даклад ААН VI}}. Камітэт заявіў:{{Цытата|Відавочна, што Сараева цяжка пацярпела ад рук нападнікаў. Апрача вядомых чалавечых страт у працяглых пакутах і складанасці выжывання ад дня да дня, мелі месца сур’ёзныя пашкоджанні гарадскога палатна. Інфраструктура (вадасток, электрычнасць, тэлефонныя сэрвісы і г.д.) была надзвычай пашкоджана. Большасць будынкаў былі значна разбіты і напэўна ўсе будынкі ў цэлым былі паражоны ў большай ці меншай меры (пабітае шкло і г.д.). Некаторыя будынкі былі цалкам зруйнаваны, уключаючы манументы старажытнасці (такія, як Бібліятэка) і шэраг сучасных стальных каркасных будынкаў (такіх як будынак Unis), якія ў некаторых выпадках проста абрынуліся. Таксама ацэньваецца, што за апошні год было зруйнавана 35 000 месцаў для жыхарства.{{Sfn|Даклад ААН VI}} {{арыгінальны тэкст|en|It is plain that Sarajevo has suffered badly at the hands of its attackers. Apart from the obvious human cost in the continued suffering and difficulties of day to day living, there has been serious damage to the urban fabric. The infrastructure (drainage, electricity, telephone services, etc.) is badly damaged. Most buildings are damaged significantly and probably all buildings are damaged to a greater or lesser degree (broken glass etc.). Some buildings have been completely destroyed including ancient monuments (such as the Library) and including a number of modern steel framed buildings (such as the Unis Building) which in some cases have simply collapsed. 35,000 dwellings are also assessed to have been destroyed during the past year.}}}}Сараева істотна аднавілася з пункту гледжання колькасці будынкаў, якія былі цалкам адрэстаўраваны і зноў заселены. Аднак па стане на 2017 год многія будынкі заставаліся моцна пашкоджанымі і зрубцаванымі<ref>{{Cite web|title=A City that Doesn't Forget: Sarajevo Thirty Years after the War|url=https://www.sah.org/community/sah-blog/sah-blog/2022/07/08/a-city-that-doesn-t-forget-sarajevo-thirty-years-after-the-war|access-date=2022-12-13|website=Default|url-status=dead|archive-date=18 сакавіка 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230318125548/https://www.sah.org/community/sah-blog/sah-blog/2022/07/08/a-city-that-doesn-t-forget-sarajevo-thirty-years-after-the-war}}</ref>. Нягледзячы на тое, што горад быў узорам міжэтнічных адносін<ref>Так горад апісваецца ў {{Нп3|Рэзалюцыя Савета Бяспекі ААН 824|Рэзалюцыі 824 СБ ААН|4=United Nations Security Council Resolution 824}}</ref>, аблога прынесла драматычныя змены ў насельніцтве. У дадатак да тысяч бежанцаў, якія пакінулі горад, многія сараеўскія сербы з’ехалі ў Рэспубліку Сербскую, а доля сербаў у Сараеве знізілася ў 3 разы з {{Нп3|Перапіс насельніцтва Босніі і Герцагавіны 1991|1991|4=1991 population census in Bosnia and Herzegovina}} па {{Нп3|Перапіс насельніцтва Босніі і Герцагавіны 2013|2013|4=2013 population census in Bosnia and Herzegovina}} год. Рэгіёны [[Нова Сараева|Нова-Сараева]], якія цяпер з’яўляюцца часткай Рэспублікі Сербскай, утварылі [[Усходняе Сараева]], дзе сёння жыве вялікая частка даваеннага сербскага насельніцтва. Новыя будаўнічыя праекты і інвестыцыі замежнага капіталу зрабілі Сараева, магчыма, самым хуткарослым горадам у [[Сацыялістычная Федэратыўная Рэспубліка Югаславія|былой Югаславіі]]. Колькасць насельніцтва ў 2002 годзе вырасла да 401 000 чалавек<ref name=":7" />, што толькі на 20 000 менш, чым ацэнка перапісу да 1991 года. У 2009 годзе горад і яго найбліжэйшыя аколіцы насяляла больш за 435,5 тыс. жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://www.fzs.ba/saopcenja/2009/14.2.1.pdf|title=Procjena ukupnog broja prisutnih stanovnika po starosnoj i spolnoj strukturi, 30.06.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924020446/http://www.fzs.ba/saopcenja/2009/14.2.1.pdf|archive-date=2015-09-24|language=bs}}</ref>. [[Файл:Robna_kuća_Sarajka_(today_BBI_Centar).jpg|цэнтр|міні|640пкс| Знакавым будынкам да вайны быў ''Універмаг Сарайка''. Сёння на яго месцы стаіць BBI Centar.]] == Абвінаваўчыя прысуды МТБЮ == 5 снежня 2003 года [[Міжнародны трыбунал па былой Югаславіі]] (МТБЮ) прызнаў першага камандзіра Сараеўска-Раманійскага корпуса генерала {{нп3|Станіслаў Галіч|Станіслава Галіча||Stanislav Galić}} вінаватым у абстрэле і снайперскай тэрарыстычнай кампаніі супраць Сараева, у тым ліку ў першай {{Нп3|Бойні на Маркале|бойні на Маркале|4=Markale massacres}}. Галіч быў прысуджаны да пажыццёвага зняволення за [[Злачынствы супраць чалавецтва|злачынствы супраць чалавечнасці]] падчас блакады.<ref name="galic"/> У справе супраць Станіслава Галіча абвінавачанне ва ўступным слове сцвярджала, што:{{Цытата|Аблога Сараева, як стала шырока вядома грамадскасці, была эпізодам такой благой славы падчас канфлікту ў былой Югаславіі, што іншаму прыйдзецца звярнуцца да Другой сусветнай вайны, каб знайсці падабенствы ў еўрапейскай гісторыі. Ніколі пасля гэтага прафесійная армія не праводзіла кампанію па бязлітасным гвалце супраць жыхароў еўрапейскага горада, каб тых завалачы ў стан сярэднявечнай абяздоленасці, у якой іх бы пастаянна прыгнятаў страх смерці. У перыяд, пакрыты гэтым абвінавачвальным актам, не было для сараеўца месца, бяспечнага ад наўмыснай атакі, ні дома, ні ў школе, ні ў шпіталі. {{арыгінальны тэкст|en|The siege of Sarajevo, as it came to be popularly known, was an episode of such notoriety in the conflict in the former Yugoslavia that one must go back to World War II to find a parallel in European history. Not since then had a professional army conducted a campaign of unrelenting violence against the inhabitants of a European city so as to reduce them to a state of medieval deprivation in which they were in constant fear of death. In the period covered in this Indictment, there was nowhere safe for a Sarajevan, not at home, at school, in a hospital, from deliberate attack.}}|Уступная заява абвінавачання, МТБЮ супраць Станіслава Галіча, 2003<ref>{{cite web |url=http://sim.law.uu.nl/sim/caselaw/tribunalen.nsf/6c3f0d5286f9bf3cc12571b500329d62/31f622000d199e48c12571fe004be26e?OpenDocument |title=ICTY: Stanislav Galić judgement and opinion |date=5 December 2003 |publisher=[[МТБЮ]] |access-date=3 March 2010 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120716103929/http://sim.law.uu.nl/sim/caselaw/tribunalen.nsf/6c3f0d5286f9bf3cc12571b500329d62/31f622000d199e48c12571fe004be26e?OpenDocument |archive-date=16 July 2012}}</ref>}} [[Файл:Initial_appearance_Radovan_Karadžić_at_his_trial_-_31_July_2008.jpg|міні|[[Радаван Караджыч]] на [[Суд над Радаванам Караджычам|судзе]] ў ліпені 2008 года.]] У 2007 годзе генерал {{нп3|Драгамір Мілошавіч|||Dragomir Milošević}}, які змяніў Галіча на пасадзе камандзіра Сараеўска-Раманійскага корпуса, быў прызнаны вінаватым у абстрэлах і снайперскай тэрарыстычнай кампаніі супраць Сараева і яго грамадзян са жніўня 1994 да канца 1995 года, уключаючы {{Нп3|Бойні на Маркале|другую бойню на Маркале|4=Markale massacres}}. Яго прысудзілі да 29 гадоў пазбаўлення волі. МТБЮ прыйшоў да высновы, што 28 жніўня 1995 года на гарадскі рынак Маркале быў здзейснены 120 мм мінамётны абстрэл з пазіцый Сараеўска-Раманійскага корпуса. У 2011 годзе былы начальнік [[Штаб|Генеральнага штаба]] [[Югаслаўская армія|югаслаўскай арміі]] генерал [[Момчыла Перышыч]] быў прысуджаны да 27 гадоў пазбаўлення волі за саўдзел і падбухторванне да забойства, таму што югаслаўская армія пад яго кіраўніцтвам аказвала «''вялікую матэрыяльна-тэхнічную падтрымку [[боепрыпас]]амі, палівам і [[Запасная частка|запчасткамі]]''», а таксама «''неабходную экспертную дапамогу''» [[Узброеныя сілы Рэспублікі Сербскай|ВРС]] падчас аблогі<ref name="Perisic Verdict2">{{cite web|url=http://www.icty.org/x/cases/perisic/tjug/en/110906_summary.pdf|title=Summary of the Judgement in the Case of Prosecutor v. Momčilo Perišić|date=6 September 2011|publisher=[[МТБЮ]]|access-date=7 September 2011|location=The Hague}}</ref>. Па ацэнцы Галоўнага штаба ад 1994 года, для вядзення вайны ў Босніі ВРС атрымала ад югаслаўскай арміі каля 25 мільёнаў куль і больш за 7500 снарадаў. Аднак суддзі пастанавілі, што Перышыч не меў эфектыўнага кантролю над афіцэрамі ВРС, якія ў асноўным ваявалі незалежна ад яго інструкцый, але ўсё роўна атрымлівалі грошы і льготы з [[Бялград]]а<ref name="Perisic Verdict2" /><ref>{{cite web|url=http://www.sense-agency.com/icty/perisic-sentenced-to-27-years-for-crimes-in-bh-and-croatia.29.html?cat_id=1&news_id=13151|title=PERISIC SENTENCED TO 27 YEARS FOR CRIMES IN BH AND CROATIA|date=6 September 2011|publisher=Sense-Agency|access-date=7 September 2011|location=The Hague|archive-date=28 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328212556/http://www.sense-agency.com/icty/perisic-sentenced-to-27-years-for-crimes-in-bh-and-croatia.29.html%3Fcat_id%3D1%26news_id%3D13151|url-status=dead}}</ref>. У 2013 годзе прысуд Перышычу быў адменены, і ён быў вызвалены з турмы<ref name="Perisic2">{{cite web|publisher=[[BBC]]|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-21621242|title=Momcilo Perisic: Yugoslav army chief conviction overturned|date=28 February 2013|access-date=28 February 2013}}</ref>. Да [[Пажыццёвае зняволенне|пажыццёвага зняволення]] быў прысуджаны лідар баснійскіх сербаў [[Радаван Караджыч]]<ref>{{Cite web|title=Bosnia-Herzegovina: Karadžić life sentence sends powerful message to the world|publisher=Amnesty International|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2019/03/bosnia-herzegovina-karadzic-life-sentence-sends-powerful-message-to-the-world/|date=20 March 2019}}</ref>. Яго прызналі вінаватым у тым ліку па эпізодзе з аблогай горада Сараева. Нарэшце, 22 лістапада 2017 года генерал [[Ратка Младзіч]] быў таксама асуджаны да [[Пажыццёвае зняволенне|пажыццёвага зняволення]]<ref>{{Cite web|url=http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=58143#.WhadpdLiXIU|title=UN hails conviction of Mladic, the 'epitome of evil,' a momentous victory for justice|date=22 November 2017|publisher=UN News Centre}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2017/nov/22/ratko-mladic-convicted-of-genocide-and-war-crimes-at-un-tribunal|title=Ratko Mladić convicted of war crimes and genocide at UN tribunal|date=22 November 2017}}</ref>. == Памяць пра трагедыю == {{Некалькі выяў|direction=horizontal|width=150|footer=Сараеўскія ружы на месцы Маркальскіх боень.|align=left|image1=Markale_1.jpg|image2=Markale 2.jpg}}Аблога Сараева пакінула шрамы на целе горада, якія застаюцца і сёння заўважнымі на некаторых будынках і вуліцах горада. Імі сталі шматлікія могілкі, мемарыялы, пашкоджанні на будынках і вуліцах. === Сараеўскія ружы === Адной з формаў увекавечання памяці пра загінулых сталі {{Нп3|сараеўскія ружы|4=Sarajevo Rose}}, якія можна спаткаць на вуліцах горада. Гэтыя сляды ад бомб, пасля заканчэння вайны былі запоўнены чырвонай смалой у тых месцах, дзе яны забралі адно ці болей чалавечых жыццяў<ref>[http://www.flickr.com/search/?q=sarajevo+rose Фотаздымкі сараеўскіх руж на сэрвісе Flickr].</ref><ref>Greg Campbell — ''The Road to Kosovo: A Balkan Diary''. Boulder, Colo.: Westview Press, 1999. {{ISBN|0-8133-3767-4}}.</ref>. === Акцыі памяці === [[Файл:Sarajevo_Red_Line.jpg|справа|міні|У памяць пра ахвяр блакады ў 2012 годзе ў Сараеве было пастаўлена 11 тысяч чырвоных крэслаў.]] 5 красавіка 2012 г., у 20-ю гадавіну пачатку блакады горада, на галоўнай дарозе ў Сараеве агульнай працягласцю 800 метраў было ўстаноўлена 11 541 чырвонае крэсла ў памяць пра ахвяры. Праект называецца «Сараева Чырвоная лінія»<ref>{{Cite news|publisher=Jutarnji list|title=''Rijeka crvenih stolaca u središtu Sarajeva: 11.541, po jedan za svakog poginulog''|url=http://www.jutarnji.hr/rijeka-crvenih-stolaca-u-sredistu-sarajeva--11-541--po-jedan-za-svakog-poginulog/1020011/|access-date=2012-04-09}} {{Cite web |url=http://www.jutarnji.hr/rijeka-crvenih-stolaca-u-sredistu-sarajeva--11-541--po-jedan-za-svakog-poginulog/1020011 |title=Архіўная копія |access-date=23 сакавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120409012801/http://www.jutarnji.hr/rijeka-crvenih-stolaca-u-sredistu-sarajeva--11-541--po-jedan-za-svakog-poginulog/1020011 |archive-date=2012-04-09 }}{{Cite web |url=http://www.jutarnji.hr/rijeka-crvenih-stolaca-u-sredistu-sarajeva--11-541--po-jedan-za-svakog-poginulog/1020011 |title=Архіўная копія |access-date=23 сакавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120409012801/http://www.jutarnji.hr/rijeka-crvenih-stolaca-u-sredistu-sarajeva--11-541--po-jedan-za-svakog-poginulog/1020011 |archive-date=2012-04-09 |url-status=dead }}</ref>. У той жа дзень [[жанчыны ў чорным]] арганізавалі акцыю памяці ахвяраў блакады на Плошчы Рэспублікі ў Бялградзе<ref name="žene u crnom">{{Cite web|url=http://www.zeneucrnom.org/index.php?option=com_content&task=view&id=783|publisher=Žene u crnom|title=''20 godina OD AGRESIJE NA BOSNU I HERCEGOVINU''|access-date=2012-04-09}}</ref>. У тым жа годзе быў адкрыты «Музей аблогі» пад назвай «Мастацтва жыць 1992—1996»<ref>{{Cite news|url=http://www.dnevniavaz.ba/vijesti/sarajevo/88867-predstavljen-muzej-opsade-umijece-zivljenja-1992-1996-video.html|publisher=Dnevni Avaz|title="Muzej opsade - Umijeće življenja 1992-1996" (VIDEO)|author=Redakcija Dnevnog Avaza|date=2012-04-04|access-date=2012-04-09}}</ref>. === У масавай культуры === * Падзеі аблогі Сараева згадваюцца ў песні U2 ''[[Міс Сараева|Miss Sarajevo]]'', якую група запісала з прадзюсарам [[Браян Іна|Браянам Іна]] ў 1995 годзе пад псеўданімам [[Арыгінальныя саўндтрэкі 1|Passengers]]. У запісе песні прымаў удзел тэнар [[Лучана Павароці]]<ref>{{Cite web|url=http://www.rp.pl/artykul/66821.html|language=pl|title=Rzeczpospolita: Kiedy Bono śpiewał na żywo „Miss Sarajewo”|access-date=23 сакавіка 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20120127140212/http://www.rp.pl/artykul/66821.html|archive-date=2012-01-27|url-status=dead}}</ref>. Песню напісаў фронтмэн U2 Бона, натхніўшыся дакументальным фільмам журналіста [[Bill Carter|Біла Картэра]], які правёў паўгода ў абложаным горадзе. Фільм паказвае конкурс «Міс Сараева», які праходзіў падчас блакады ў 1993 годзе ў гарадскіх падвалах. Гэты конкурс выйграла [[Інэла Ногіч]]. * Падчас блакады ў горадзе з канцэртамі выступілі, між іншым, [[Брус Дзікінсан|Брус Дыкінсан]] у снежні 1994 года (удастоены за гэта праз 25 гадоў звання ганаровага жыхара Сараева<ref>{{Cite web|url=https://www.thejakartapost.com/life/2019/04/07/iron-maidens-singer-bruce-dickinson-honored-in-sarajevo.html|title=Iron Maiden's singer Bruce Dickinson honored in Sarajevo|language=en|publisher=The Jakarta Post|access-date=2019-11-04}}</ref>) і [[Славенія|славенскі]] [[Laibach]] 20 і 21 лістапада 1995 года<ref>{{Cite web|url=http://www.laibach.nsk.si/react.htm|date=2008-01-18|title=Laibach [NATO]|access-date=23 сакавіка 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20080118171028/http://www.laibach.nsk.si/react.htm|archive-date=2008-01-18|url-status=dead}}</ref>. * Неўзабаве пасля заканчэння блакады, 23 верасня 1997 года, на [[Стадыён Асім Ферхатавіч Хасэ|стадыёне Кошэва]] ў Сараеве адбыўся канцэрт [[U2]], на які прыйшло 50 000 гледачоў<ref name="autonazwa1">{{Cite web|url=http://www.charnas.pl/glosy.php?subaction=showfull&id=1220306445&archive=&start_from=&ucat=4|title=Tomasz Charnas: POP 4 U 2|access-date=2010-02-28|language=en}}</ref>. * Адміра Ісміч і Бошка Бркіч сталі героямі дакументальных фільмаў пад назвай «''[[Рамэа і Джульета з Сараева]]»<ref name=":1" />'' і «''Сараева, маё каханне''»<ref>{{Cite web|publisher=PriMed|title=Sarajevo mon amour|language=en|url=https://primed.tv/sarajevo-mon-amour-2/?lang=en|access-date=2020-10-31|date=2013-02-20}}</ref>. * Заснаваны на рэальных падзеях, графічны раман [[Joe Kubert|Джо Куберта]] «{{Нп3|Факс з Сараева|4=Fax from Sarajevo}}», апублікаваны [[Dark Horse Comics]] у 1996 годзе, апавядае гісторыю [[Ervin Rustemagić|Эрвіна Рустэмаджыка]], які паўтара гады спрабаваў уцячы з абложанага горада разам са сваёй сям’ёй<ref>Kubert, Joe. "This book is dedicated to Karim Zaimovic, " ''Fax From Sarajevo: A Story of Survival'' softcover (Dark Horse Comics, 1996/1998).</ref>. * Камп’ютарная гульня «{{Нп3|This War of Mine|4=This War of Mine}}» была натхнёная аблогай Сараева<ref>{{Cite web|date=14 лістапада 2014|access-date=2014-12-05|publisher=11 bit studios|title=This War of Mine Launch Trailer – The Survivor|url=https://www.youtube.com/watch?v=gotK5DLdVvI}}</ref>. * Песня «''Bosnia''» [[The Cranberries]] адносіцца да аблогі Сараева і агульнай сітуацыі ў Босніі. == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{cite book|first=Daniel|last=Bethlehem|url=http://books.google.hr/books?id=7SczBzxA6-IC&dq=The+%22Yugoslav%22+crisis+in+international+law:+General+issues&hl=hr&source=gbs_navlinks_s|title=The "Yugoslav" crisis in international law: General issues|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=1997|isbn=9780521463041|language=en}} * {{кніга|аўтар=David C. Isby|загаловак=Balkan Battlegrounds: A Military History of the Yugoslav Conflict, 1990-1995|спасылка=https://books.google.ru/books?id=0AoPAAAACAAJ&redir_esc=y|месца=Washington|выдавецтва=Diane Publishing Company|год=2003|volume=1|allpages=501|isbn=978-0-7567-2930-1|мова=en}} * {{cite book|ref={{sfnref|Donia|2006}}|last=Donia|first=Robert J.|title=Sarajevo: A Biography|year=2006|url=http://books.google.hr/books?id=ACvJHam2_-oC&dq=sarajevo+siege&hl=hr&source=gbs_navlinks_s|publisher=[[University of Michigan Press]]|isbn=9780472115570}} * {{кніга|аўтар=Dr N Thomas & K Mikulan|загаловак=The Yugoslav Wars (2). Bosnia, Kosovo and Macedonia 1992—2001|выдавецтва=Osprey publishing|isbn=1-84176-964-9|мова=en}} * {{cite book|last=Forsythe|first=David P.|url=http://books.google.hr/books?id=-2FPAAllJEMC&dq=srebrenica+after+world+war+II&hl=hr&source=gbs_navlinks_s|title=The International Committee of the Red Cross: a neutral humanitarian actor|publisher=Taylor & Francis|location=Oxford|year=2007|isbn=9780415341516}} * {{cite book|last=Goldstein|first=Ivo|title=Kronologija: Hrvatska, Europa, Svijet|publisher=Novi Liber|year=1996|location=Zagreb|isbn=9536045125}} * {{cite book|last=Maček|first=Ivana|title=Sarajevo Under Siege: Anthropology in Wartime|year=2009|url=http://books.google.hr/books?id=1DHDVf2ITy0C&dq=sarajevo+school+siege&hl=hr&source=gbs_navlinks_s|isbn=9780812241266|publisher=[[University of Pennsylvania Press]]}} * {{Кніга|год=2003|аўтар=Mark A. Bucknam|загаловак=Responsibility of Command: How UN and NATO Commanders Influenced Airpower Over Bosnia|ref=Bucknam|старонак=407|isbn=9781585661152|выдавецтва=Air University Press|мова=en}} * {{кніга|аўтар=Milutinović M.|загаловак=Rat je poćeo rijećima|месца=Banja Luka|выдавецтва=Grafid|год=2010|allpages=495|isbn=978-99955-41-15-6|тыраж=1000|мова=sh}} * {{cite book|last1=Mann|last2=Drucker|last3=Tarantola|last4=McCabe|first1=Jonathan|first2=Ernest|first3=Daniel|first4=Mary Pat|title=Bosnia: The War Against Public Health|year=1994|url=http://www.ippnw.org/pdf/mgs/1-3-mann.pdf|publisher=Medicine & Global Survival|volume=1|access-date=2013-02-28|archive-date=2019-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20190621012838/https://www.ippnw.org/pdf/mgs/1-3-mann.pdf|url-status=dead}} * {{cite book|last=Preez Bezdrob|first=Anne Marie du|title=Sarajevo Roses: War Memoir of a Peacekeeper|year=2006|publisher=Oshun|isbn=9781770070318}} * {{cite book|ref={{sfnref|Human Rights Watch|1993}}|first=Ivana|last=Nizich|title=War Crimes in Bosnia-Hercegovina: A Helsinki Watch Report, Opseg 1|url=http://books.google.hr/books?id=nltdtAo38K0C&dq=Red+Cross+Convoy+Attacked+En+Route+to+Sarajevo+1992&hl=hr&source=gbs_navlinks_s|location=New York City|publisher=Human Rights Watch|year=1993|isbn=9781564320834}} * {{кніга|аўтар=Radinović R.|загаловак=Laži o sarajevskom ratištu|месца=Beograd|выдавецтва=Svet knjige|год=2004|allpages=261|isbn=86-7396-076-2|тыраж=1000|мова=sh}} * {{кніга|аўтар=R. Craig Nation.|загаловак=War in the Balkans 1991-2002|выдавецтва=U.S. Army War College|год=2003|allpages=388|isbn=1-58487-134-2|мова=en}} * {{Cite book|author=Sense Agency|ref=Sense-Karadžić|url=http://sense-agency.com/tv_tribunal.27.html?vid=89|title=''TV Tribunal 429''|date=30 October 2009|publisher=Sense-Agency.com|access-date=2013-02-28|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304233823/http://sense-agency.com/tv_tribunal.27.html?vid=89|url-status=dead}} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304233823/http://sense-agency.com/tv_tribunal.27.html?vid=89 |date=4 сакавіка 2016 }} * {{Кніга|загаловак=The War in Bosnia-Herzegovina: Ethnic Conflict and International Intervention|ref=Burg Shoup|год=1999|аўтар=Steven L. Burg, Paul S. Shoup|старонак=499|isbn=1-56324-308-3|выдавецтва=M. E. Sharpe, Inc.|мова=en|месца=New York}} * {{cite book|ref=Vulliamy|last=Vulliamy|first=Ed|title=Seasons in hell: understanding Bosnia's war|year=1994|publisher=Simon & Schuster|location=New York City|isbn=9780671713454}} * {{кніга|аўтар=Булатович Лиляна.|загаловак=Сербский генерал Младич. Судьба защитника Отечества|месца=Москва|выдавецтва=ИППК «ИХТИОС»|год=2013|старонак=556|isbn=978-5-8402-0348-3|ref=Булатович|мова=ru}} * {{кніга|аўтар=[[Гуськова, Елена Юрьевна|Гуськова Е.Ю.]]|загаловак=История югославского кризиса (1990-2000)|месца=М.|выдавецтва=Русское право/Русский Национальный Фонд|год=2001|старонак=720|isbn=5941910037|ref=Гуськова|мова=ru}} * {{кніга|аўтар=Макартур С.|загаловак=Когда к штыку приравняли перо. Деятельность СМИ по освещению боснийского кризиса (1992-1995 гг.)|месца=Москва|выдавецтва=Институт славяноведения РАН|год=2007|старонак=164|мова=ru}} * {{кніга|загаловак=Наши миротворцы на Балканах|адказны=Гуськова Е.Ю|месца=Москва|выдавецтва=Индрик|год=2007|старонак=360|isbn=5-85759-397-2|мова=ru|ref=Миротворцы}} * {{кніга|загаловак=Югославия в XX веке: очерки политической истории|адказны=К. В. Никифоров (отв. ред.), А. И. Филимонова, А. Л. Шемякин и др|месца=М.|выдавецтва=Индрик|год=2011|старонак=888|isbn=9785916741216|ref=Югославия в XX веке|мова=ru}} === Даклады === {{refbegin}} * {{cite book|ref={{sfnref|Даклад ААН IV}}|last=Bassiouni|first=M. Cherif|title=Final report of the United Nations Commission of Experts established pursuant to security council resolution 780 (1992), Annex IV – The policy of ethnic cleansing|date=28 снежня 1994|url=http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/IV.htm|publisher=[[ААН]]|access-date=9 сакавіка 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604020502/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/IV.htm|archive-date=2011-06-04}} * {{cite book|ref={{sfnref|Даклад ААН VI}}|title=Final report of the United Nations Commission of Experts established pursuant to security council resolution 780 (1992), Annex VI part 1 – Study of the battle and siege of Sarajevo|last=Bassiouni|first=M. Cherif|publisher=[[ААН]]|date=28 снежня 1994|url=http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-01.htm|access-date=9 красавіка 2012|archive-date=2011-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604023055/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-01.htm|url-status=dead}} {{Cite web |url=http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-01.htm |title=Архіўная копія |access-date=23 сакавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140302163248/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-01.htm |archive-date=2014-03-02 |url-status=dead }}{{Cite web |url=http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-01.htm |title=Архіўная копія |access-date=23 сакавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010222115037/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-01.htm |archive-date=2001-02-22 |url-status=dead }} * {{cite book|ref={{sfnref|Даклад ААН VI4}}|title=Final report of the United Nations Commission of Experts established pursuant to security council resolution 780 (1992), Annex VI – Study of the battle and siege of Sarajevo (04/10)|last=Bassiouni|first=M. Cherif|publisher=[[ААН]]|date=28 снежня 1994|url=http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-04.htm|access-date=9 красавіка 2012|archive-date=2011-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629015256/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-04.htm}} {{Cite web |url=http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-04.htm |title=Архіўная копія |access-date=5 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629015256/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-04.htm |archive-date=2011-06-29 |url-status=dead }}{{Cite web |url=http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-04.htm |title=Архіўная копія |access-date=5 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629015256/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-04.htm |archive-date=2011-06-29 |url-status=dead }} * {{cite book|ref={{sfnref|Даклад ААН VI7}}|title=Final report of the United Nations Commission of Experts established pursuant to security council resolution 780 (1992), Annex VI – Study of the battle and siege of Sarajevo (07/10)|last=Bassiouni|first=M. Cherif|publisher=[[ААН]]|date=28 снежня 1994|url=http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-07.htm|access-date=9 красавіка 2012|archive-date=2011-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629022355/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-07.htm}} * {{cite book|ref={{sfnref|Даклад ААН VI8}}|title=Final report of the United Nations Commission of Experts established pursuant to security council resolution 780 (1992), Annex VI – Study of the battle and siege of Sarajevo (08/10)|last=Bassiouni|first=M. Cherif|publisher=[[ААН]]|date=28 снежня 1994|url=http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-08.htm|access-date=9 красавіка 2012|archive-date=2011-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629022434/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-08.htm}} * {{cite book|ref={{sfnref|Даклад ААН VI9}}|title=Final report of the United Nations Commission of Experts established pursuant to security council resolution 780 (1992), Annex VI – Study of the battle and siege of Sarajevo (09/10)|last=Bassiouni|first=M. Cherif|publisher=[[ААН]]|date=28 снежня 1994|url=http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-09.htm|access-date=9 красавіка 2012|archive-date=2011-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629022325/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-09.htm}} {{Cite web |url=http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/anx/VI-09.htm |title=Архіўная копія |access-date=21 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120426211010/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/anx/VI-09.htm |archive-date=2012-04-26 |url-status=dead }}{{Cite web |url=http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/anx/VI-09.htm |title=Архіўная копія |access-date=21 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120426211010/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/anx/VI-09.htm |archive-date=2012-04-26 |url-status=dead }} * {{cite book|ref={{sfnref|Даклад ААН VI10}}|title=Final report of the United Nations Commission of Experts established pursuant to security council resolution 780 (1992), Annex VI – Study of the battle and siege of Sarajevo (10/10)|last=Bassiouni|first=M. Cherif|publisher=[[ААН]]|date=28 снежня 1994|url=http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-10.htm|access-date=9 красавіка 2012|archive-date=2011-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629022408/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-10.htm}} {{refend}} === Іншыя крыніцы === {{refbegin}} * {{Cite book|url=http://www.icty.org/x/cases/galic/tjug/en/gal-tj031205e.pdf|title=The Prosecutor vs. Stanislav Galić - Judgement and Opinion|publisher=[[МТБЮ]]|access-date=9 красавіка 2012|ref={{sfnref|МТБЮ Галіч}}|date=5 снежня 2003}} * {{Cite book|access-date=9 красавіка 2012|ref={{sfnref|МТБЮ Караджыч}}|url=http://www.icty.org/x/cases/karadzic/ind/bcs/090227.pdf|publisher=[[МТБЮ]]|title=''Tužitelj Međunarodnog suda protiv Radovana Karadžića - Treća izmijenjena optužnica''|date=27 лютага 2009}} * {{Cite book|url=http://www.icty.org/x/cases/dragomir_milosevic/tjug/en/071212.pdf|title=The Prosecutor vs. Dragomir Milošević - Judgement|publisher=[[МТБЮ]]|access-date=9 красавіка 2012|ref={{sfnref|МТБЮ Мілошавіч}}|date=12 снежня 2007}} * {{Cite book|url=http://www.icty.org/x/cases/perisic/tjug/en/110906_judgement.pdf|title=The Prosecutor vs. Momčilo Perišić - Judgement|publisher=[[МТБЮ]]|access-date=9 красавіка 2012|ref={{sfnref|МТБЮ Перышыч}}|date=6 верасня 2011}} {{refend}} == Спасылкі == * {{Commonscat-inline|Siege of Sarajevo|Аблога Сараева}} * [http://www.digitaljournalist.org/issue0405/remember_sarajevo.pdf «Remember Sarajevo» by Roger M. Richards], is an eBook of photographs and text from the siege of Sarajevo. * [https://meetbosnia.com/sarajevo-siege-4-devastating-years-longest-siege/ Sarajevo Siege | 4 Devastating Years of Longest Siege.] {{Бібліяінфармацыя}} {{Добры артыкул}} [[Катэгорыя:Канфлікты 1996 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1995 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1994 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1993 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1992 года]] [[Катэгорыя:Гісторыя Сараева]] [[Катэгорыя:Баснійская вайна]] 19k7xcpd5wdkumw6ja5kbhhg83j38ye 5121444 5121443 2026-04-05T16:46:24Z Plaga med 116903 5121444 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |conflict=Аблога Сараева |partof=[[Баснійская вайна]] і [[Югаслаўскія войны]] |image=Siege of Sarajevo.png |caption=Злева па гадзіннікавай стрэлцы:<br> Разбіты цывільны аўтамабіль пасля абстрэлу ручной зброяй; Сілы [[UNPROFOR]] у горадзе; Дзяржаўны будынак, падбіты танкавым снарадам; Авіяўдар [[Ваенна-паветраныя сілы ЗША|ЗША]] па пазіцыях [[Армія Рэспублікі Сербскай|ВРС]]; Від горада ў 1996; Салдаты [[Армія Рэспублікі Сербскай|ВРС]] забаўляюцца перад абменам вязнямі. |date=2 красавіка 1992{{efn|5 красавіка 1992 была датай першай атакі, якая была разгорнута ў Сараеве сіламі БНА і сербскімі ўзброенымі фарміраваннямі. Гэта дата была прызнана пачаткам аблогі. Так ці інакш, яшчэ раней, 2 сакавіка 1992, на вуліцах горада пачалі з’яўляцца барыкады і людзі са зброяй.}} – 29 лютага 1996{{efn|29 лютага 1996 з’яўляецца датай афіцыйнага абвяшчэння аб заканчэнні аблогі баснійскім урадам. Вайна скончылася падпісаннем Дэйтанскіга пагаднення 21 лістапада 1995 і падпісаннем Парыжскага пратакола 14 снежня 1995. Аднак, сербы не адразу пачалі ажыццяўляць Дэйтанскае пагадненне, якое прадугледжвала іх адыход з раёнаў на поўначы і захадзе Сараева, так жа сама, як і з іншых частак горада, і як вынік, баснійскае кіраўніцтва не абвяшчала аб заканчэнні аблогі. Сербы таксама парушылі Дэйтанскі Мір, {{нп3|Атака на трамвай у Сараева 1996|абстраляўшы з РПГ трамвай у Сараеве 9 студзеня 1996, забіўшы 1 і параніўшы 19 чалавек||1996 Sarajevo tram attack}}.}}<br>(3 гады, 10 месяцаў, 3 тыдні і 3 дні) |place=[[Сараева]], [[Рэспубліка Боснія і Герцагавіна]] |result=Тупіковая сітуацыя *Спыненне агню *[[Дэйтанскае пагадненне]] |combatant1={{Сцяг|Рэспубліка Боснія і Герцагавіна}} [[Рэспубліка Боснія і Герцагавіна|Боснія і Герцагавіна]]<br><small>(1992—1996)</small><br>{{Сцягафікацыя|Герцаг-Босна}}<br><small>(1992—1996)</small><br> ---- '''Падтрымана:''' <br>{{Сцягафікацыя|Харватыя}}{{efn|Асабліва на пачатку вайны. Адносіны пагоршыліся з пачаткам [[Харвацка-баснійскі канфлікт|Харвацка-баснійскага канфлікту]].}}<br>{{Сцяг|ААН}} [[ААН]]<br>{{Сцяг|НАТА}} [[НАТА]]<br><sup>('''з 1995''')<ref name="siege lifted">{{cite web|title=''1996: Siege of Sarajevo is lifted''|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/february/29/newsid_4667000/4667292.stm |publisher=[[BBC News]]|date=29.02.2006|access-date=27.03.2023}}</ref> |combatant2={{Сцягафікацыя|Сацыялістычная Федэратыўная Рэспубліка Югаславія}} <small>(красавік—май 1992)</small><hr/>{{Сцягафікацыя|Рэспубліка Сербская}}<br><small>(1992—1996)</small><br> ---- '''Падтрымана:''' <br>{{Сцягафікацыя|СР Югаславія}}<br>{{Сцяг|Расія|1858}} [[Рускія добраахвотніцкія атрады ў Югаславіі|Рускія добраахвотнікі]]<ref name="ReferenceA">{{кніга |аўтар = Dr N Thomas & K Mikulan |загаловак = The Yugoslav Wars (2). Bosnia, Kosovo and Macedonia 1992—2001 |выдавецтва = Osprey publishing |мова = en |старонкі = 8 |isbn = 1-84176-964-9 }}</ref><ref name="srpska.ru">{{cite web|title=''Большая помощь маленьких отрядов''|url=https://www.srpska.ru/article.php?nid=429&sq=&crypt= |publisher=српска.ру|date=21.08.2004|access-date=27.03.2023}}</ref> |commander1={{Сцяг|Рэспубліка Боснія і Герцагавіна}} [[Алія Ізетбегавіч]] (красавік—май 1992)<br> {{Сцяг|Рэспубліка Боснія і Герцагавіна}} {{нп3|Хакія Турайліч|||Hakija Turajlić}}{{KIA}}<br> {{flagicon image|Flag of the Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina.svg}} {{нп3|Сэфер Галілавіч|||Sefer Halilović}}<br> {{flagicon image|Flag of the Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina.svg}} {{нп3|Расім Дэліч|||Rasim Delić}}<br> {{flagicon image|Flag of the Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina.svg}} {{нп3|Ёван Дзівяк|||Jovan Divjak}}<br> {{flagicon image|Flag of the Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina.svg}} {{нп3|Драган Вікіч|||Dragan Vikić}}<br> {{flagicon image|Flag of the Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina.svg}} {{нп3|Энвер Гаджыгасанавіч|||Enver Hadžihasanović}}<br> {{flagicon image|Flag of the Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina.svg}} {{нп3|Мустафа Гайрулагавіч Таліян|Мустафа Гайрулагавіч||Mustafa Hajrulahović Talijan}}<br> {{flagicon image|Flag of the Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina.svg}} Вахід Каравеліч<br> {{flagicon image|Flag of the Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina.svg}} Неджад Айнаджыч<br> {{flagicon image|Flag of the Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina.svg}} {{нп3|Мушан Тапаловіч|Мушан «Caco» Тапаловіч||Mušan Topalović}}{{KIA}}<br> {{flagicon image|Flag of the Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina.svg}} {{нп3|Ісмет Байрамовіч|Ісмет «Ćelo» Байрамовіч||Ismet Bajramović}}{{WIA}}<br> {{flagicon image|Flag of the Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina.svg}} [[Юсуф Празіна|Юсуф «Juka» Празіна]]<br> {{flagicon image|Flag of the Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina.svg}} [[Раміз Дэлаліч]]<br> {{flagicon image|Flag of the Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina.svg}} {{нп3|Заім Імамавіч (афіцэр)|Заім Імамавіч||Zaim Imamović (officer)}}<br> {{flagicon image|Flag of Croatian Defence Council.svg}} Уладзімір Шаф<br> {{flagicon image|Flag of Croatian Defence Council.svg}} Іван Вуліч ---- {{Сцяг|ААН}} {{нп3|Бернар Жанвье|||Bernard Janvier}}<br>{{Сцяг|ААН}} {{нп3|Льюіс Макензі|||Lewis MacKenzie}}<br>{{Сцяг|Францыя|1974}} [[Франсуа Мітэран]] ---- {{Сцяг|НАТА}} {{Сцяг|ЗША}} {{нп3|Лэйтан У. Сміт|||Leighton W. Smith}} |commander2={{flagicon image|Helmet decal of the Yugoslav People's Army (1991-1992).svg}} {{нп3|Мілуцін Куканяц|||Milutin Kukanjac}} <small>(красавік—май 1992)</small> ---- {{flagicon image|Flag of the President of Republika Srpska (1995–2007).svg}} [[Радаван Караджыч]]<br> {{flagicon image|Patch of the Army of Republika Srpska.svg}} [[Ратка Младзіч]]<br> {{flagicon image|Patch of the Army of Republika Srpska.svg}} Таміслаў Шыпчыч<br> {{flagicon image|Patch of the Army of Republika Srpska.svg}} {{нп3|Станіслаў Галіч|||Stanislav Galić}}<br /> {{flagicon image|Patch of the Army of Republika Srpska.svg}} {{нп3|Драгамір Мілошавіч|||Dragomir Milošević}} |strength1={{flagicon image|Flag of the Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina.svg}} 70 000 салдат |strength2={{flagicon image|border=|Patch of the Army of Republika Srpska.svg}} 13 000 салдат |casualties1=6 137 салдатаў забіта |casualties2=2 241 салдатаў забіта |casualties3= |overall_casualties=5 434 цывільных забіта }} '''Аблога Сара́ева''' ({{lang-sh|Opsada Sarajeva/Опсада Сарајева}}) — падзея [[Баснійская вайна|баснійскай вайны]], працяглая аблога [[Сараева]], сталіцы [[Рэспубліка Боснія і Герцагавіна|Босніі і Герцагавіны]]. З 5 красавіка 1992 года па 29 лютага 1996 года (1425 дзён) горад спачатку быў абложаны войскамі [[Югаслаўская народная армія|Югаслаўскай народнай арміі]], а потым — [[Узброеныя сілы Рэспублікі Сербскай|арміяй Рэспублікі Сербскай]]. Гэта працягвалася больш як на год даўжэй, чым [[блакада Ленінграда]] і на некалькі месяцаў даўжэй, чым [[Абарона Мадрыда|блакада Мадрыда]]<ref>[http://theharvardadvocate.com/article/68/sarajevo-rose/ Spencer Burke, Sarajevo Rose] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160731003851/http://theharvardadvocate.com/article/68/sarajevo-rose/|date=31 July 2016}}</ref> і [[Бітва за Дэйр-эз-Зор (2012—2017)|блакада Дэйр-эз-Зора]], стала самай працяглай [[аблога]]й сталіцы ў гісторыі [[Сучасная вайна|сучасных войн]].<ref>{{cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article575571.ece|title=The new siege of Sarajevo|last=Connelly|first=Charlie|date=8 October 2005|work=The Times|location=UK|access-date=10 May 2010|archive-date=5 мая 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200505131350/https://www.thetimes.co.uk/|url-status=dead}}</ref> Калі Боснія і Герцагавіна абвясціла незалежнасць ад [[Сацыялістычная Федэратыўная Рэспубліка Югаславія|Югаславіі]] пасля {{Нп3|Рэферэндум аб незалежнасці Босніі і Герцагавіны|рэферэндуму 1992 года|4=1992 Bosnian independence referendum}}, {{Нп3|Сербы Босніі і Герцагавіны|баснійскія сербы|4=Serbs of Bosnia and Herzegovina}}, стратэгічнай мэтай якіх было стварэнне новай дзяржавы [[Рэспубліка Сербская|Рэспублікі Сербскай]] (РС)<ref>{{Cite web|url=http://www.helsinki.org.rs/tjgenocide_t01.html|title=A statement at the seventh biennial meeting of the International Association of Genocide Scholars|last=Hartmann|first=Florence|date=July 2007|publisher=Helsinki}}</ref>, акружылі Сараева з асаднымі сіламі ў 13 000 чалавек{{Sfn|Даклад ААН VI}}<ref>{{Cite web|publisher=Associated Press|url=http://www.apnewsarchive.com/1995/Bosnian-Army-Says-Battle-for-Sarajevo-Will-Last-Months/id-69dc92c01508282f3e55c0a1aaa4e843|last=Srećko Latal|title=Bosnian Army Says Battle for Sarajevo Will Last Months|date=25 June 1995}}</ref><ref>{{Cite web|publisher=The Northern Echo|title=The Siege of Sarajevo: 'The blood of children has a different texture on white snow' – a survivor speaks, 20 years on|url=http://www.thenorthernecho.co.uk/features/13380084.The_Siege_of_Sarajevo___The_blood_of_children_has_a_different_texture_on_white_snow____a_survivor_speaks__20_years_on/?ref=rss|date=9 July 2015}}</ref>. Яны штурмавалі горад з артылерыі, танкаў і стралковай зброі<ref name="Times">{{Cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article3039582.ece|title=Serb general Dragomir Milosevic convicted over Sarajevo siege|last=Strange|first=Hannah|date=12 December 2007|url-status=dead}}</ref>. З 2 мая 1992 года сербы [[ваенная блакада|блакіравалі]] горад. {{нп3|Армія Рэспублікі Боснія і Герцагавіна|Сілы абароны баснійскага ўрада (ARBiH)||Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina}} у Сараеве, каля 70 000 вайскоўцаў<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1993/12/06/world/stalemate-like-a-victory-for-sarajevo.html|last=John Kifner|title=Stalemate Like a Victory for Sarajevo|date=6 December 1993}}</ref>, былі дрэнна абсталяваныя і не маглі прарваць аблогі.{{Пераход|Раннія баі за кантроль над горадам|1}} Усяго па горадзе было выпушчана каля 50 тысяч тон артылерыйскіх снарадаў<ref>«''20 godina od opsade Sarajeva''», Večernji list, 2012-04-04., str 24.</ref>. Падчас блакады горад быў амаль цалкам адрэзаны ад знешняга свету, не працавалі камунальныя службы, а вуліцы былі пад пастаянным абстрэлам артылерыі і снайпераў<ref name=":9">{{Cite web|title=''Small Miracle in a Siege: Safe Water for Sarajevo''|url=http://www.nytimes.com/1994/01/10/world/small-miracle-in-a-siege-safe-water-for-sarajevo.html?scp=7&sq=siege%20sarajevo&st=cse|publisher=[[New York Times]]|access-date=29. 08. 2010.}}</ref>. Сараеўцам прыходзілася выжываць без ацяплення, электрычнасці і водазабеспячэння да шасці месяцаў запар<ref name=CSMonitor>{{cite news| title=Lights, Water, Action: Life in Sarajevo Returns to the Basics|author=Stacy Sullivan| date=12 October 1995|work=CSMonitor.com |url=https://www.csmonitor.com/1995/1012/12012.html| access-date= 15 April 2013}}</ref>. Усяго падчас блакады загінула 13 952 чалавекі, у тым ліку 5 434 мірныя жыхары. Са складу ARBiH загінула 6 137 чалавек, у той час як страты баснійскіх сербаў склалі 2 241 забітых салдат.{{Пераход|Ахвяры|1}} Перапіс 1991 года паказвае, што да блакады ў горадзе і ваколіцах пражывала 525 980 чалавек. Агульная колькасць насельніцтва ўласна горада да аблогі складала каля 435 000 чалавек. Паводле ацэнак насельніцтва Сараева пасля аблогі вагалася ад 300 000 да 380 000 чалавек{{Sfn|Даклад ААН VI}}. Пасля вайны [[Міжнародны трыбунал па былой Югаславіі]] (МТБЮ) асудзіў чатырох сербскіх чыноўнікаў па шматлікіх пунктах абвінавачвання ў [[Злачынствы супраць чалавецтва|злачынствах супраць чалавечнасці]], якія яны здзейснілі падчас блакады, у тым ліку за [[тэрарызм]]. {{нп3|Станіслаў Галіч|||Stanislav Galić}}<ref name="galic">{{Cite web|url=http://www.icty.org/x/cases/galic/acjug/en/gal-acjud061130.pdf|title=ICTY: Stanislav Galić judgement|date=30 November 2006|publisher=[[МТБЮ]]}}</ref> і {{нп3|Драгамір Мілошавіч|||Dragomir Milošević}}<ref name="milosevic">{{Cite web|url=http://www.icty.org/x/cases/dragomir_milosevic/acjug/en/091112.pdf|title=ICTY: Dragomir Milošević judgement|date=12 November 2009|publisher=[[МТБЮ]]}}</ref> былі асуджаныя да [[Пажыццёвае зняволенне|пажыццёвага зняволення]] і 29 гадоў пазбаўлення волі адпаведна. Іх начальнікі [[Радаван Караджыч]]<ref name="tran">{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2010/mar/02/radovan-karadzic-siege-sarajevo-myth|title=Radovan Karadzic claims Bosnian Muslims 'killed own people' in Sarajevo|date=2 March 2010}}</ref> і [[Ратка Младзіч]] таксама былі прызнаныя вінаватымі і асуджаныя да пажыццёвага зняволення<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/pb/world/un-appeals-court-increases-radovan-karadzics-sentence-to-life-imprisonment/2019/03/20/ece3a78e-4b18-11e9-8cfc-2c5d0999c21e_story.html?nid=menu_nav_accessibilityforscreenreader&outputType=accessibility|title=UN appeals court increases Radovan Karadzic's sentence to life imprisonment|archive-date=2019-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20190322075741/https://www.washingtonpost.com/world/un-appeals-court-increases-radovan-karadzics-sentence-to-life-imprisonment/2019/03/20/ece3a78e-4b18-11e9-8cfc-2c5d0999c21e_story.html}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2017/nov/22/ratko-mladic-convicted-of-genocide-and-war-crimes-at-un-tribunal|title=Ratko Mladic found guilty|date=22 November 2017}}</ref>. == Перадгісторыя == {{Асноўны артыкул|Распад Югаславіі|Баснійская вайна}} [[Файл:Sarajevo_-_Etnicki_sastav_po_naseljima_1991_1.gif|злева|міні|Этнічная карта Сараева 1991 года.]] З моманту свайго стварэння пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ўрад [[Сацыялістычная Федэратыўная Рэспубліка Югаславія|Сацыялістычнай Федэратыўнай Рэспублікі Югаславія]] падаўляў [[Нацыяналізм|нацыяналістычныя]] настроі, якія існавалі сярод этнічных і рэлігійных груп, што складалі насельніцтва краіны. Пасля смерці ў 1980 годзе лідара Югаславіі [[Іосіп Броз Ціта|Іосіпа Броз Ціта]] палітыка змянілася<ref name="Pavkovic">{{Cite book|last=Pavkovic|first=Aleksandar|title=The fragmentation of Yugoslavia: nationalism and war in the Balkans|publisher=MacMillan Press|year=1997|page=85|isbn=0-312-23084-2}}</ref>, у той час як мэтай {{Нп3|Сербскі нацыяналізм|сербскіх нацыяналістаў|4=Serbian nationalism}} была цэнтралізацыя Югаславіі, дзе дамінавалі сербы, іншыя нацыянальнасці імкнуліся да федэралізацыі і дэцэнтралізацыі<ref>{{Cite book|last=Krieger|first=Joel|title=The Oxford Companion to Politics of the World 2nd ed.|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2001|page=476}}</ref><ref name="Crnobanja">{{Cite book|last=Crnobrnja|first=Mihailo|title=The Yugoslav drama|publisher=I. B. Tauris & Co|year=1994|page=107|isbn=1-86064-126-1}}</ref>. Паводле апошняга даваеннага перапісу насельніцтва Босніі і Герцагавіны мусульман было 1 905 829 чалавек (43,7 %), сербаў — 1 369 258 чалавек (31,4 %), харватаў — 755 892 чалавекі (17,3 %). З 106 абшчын БіГ [[Баснійцы|мусульмане]] (баснякі) складалі большасць у 35 абшчынах, у асноўным у цэнтральнай Босніі, а [[сербы]] — у 32 заходніх і ўсходніх абшчынах Рэспублікі. [[Харваты]] складалі большасць на поўдні БіГ і ў некаторых цэнтральных абшчынах. Каля 240 тысяч жыхароў БіГ самавызначыліся як «югаславы». Большасць з іх былі сербамі або дзецьмі ад змяшаных шлюбаў. У 1991 годзе 27 % шлюбаў былі змяшанымі. Па тэрыторыі рассялення сербы апярэджвалі іншыя баснійскія народы. Яны прадстаўлялі абсалютную большасць насельніцтва на 53,3 % тэрыторыі БіГ{{Sfn|Югославия в XX веке|2011|p=805}}. 18 лістапада 1990 года ў [[Боснія і Герцагавіна|Босніі і Герцагавіне]] адбыліся першыя шматпартыйныя парламенцкія выбары (25 лістапада — другі тур). Яны прывялі да складання нацыянальнай асамблеі, у якой дамінавалі тры партыі, заснаваныя на этнічным прынцыпе, якія стварылі слабазвязаную кааліцыю, каб адхіліць [[Камунізм|камуністаў]] ад улады<ref name="phron12">{{cite web|url=http://phron.org/Reference/Books/Balkans%20-%20post%20communist%20history.pdf|title=The Balkans: A post-Communist History|access-date=14 June 2006|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140701210204/http://phron.org/Reference/Books/Balkans%20-%20post%20communist%20history.pdf|archive-date=1 July 2014}}</ref>. Пасля абвяшчэння незалежнасці [[Харватыя|Харватыі]] і [[Славенія|Славеніі]] сярод народаў Босніі і Герцагавіны адбыўся раскол па пытанні пра тое, ці варта заставацца ў Югаслаўскай федэрацыі (пераважная большасць прыхільнікаў сярод [[Сербы|сербаў]]) або дамагацца незалежнасці (пераважная большасць прыхільнікаў сярод [[Баснякі|баснякоў]] і [[Харваты|харватаў]]). Сербы ў парламенце, якія ў асноўным з’яўляліся членамі {{Нп3|Сербская дэмакратычная партыя (Боснія і Герцагавіна)|Сербскай дэмакратычнай партыі|4=Serb Democratic Party (Bosnia and Herzegovina)}} (СДП), пакінулі цэнтральны парламент у Сараеве і 24 кастрычніка 1991 г. стварылі [[Народная скупшчына Рэспублікі Сербскай|Асамблею сербскага народа Босніі і Герцагавіны]], што паклала канец трохэтнічнай партыйнай кааліцыі. Гэты орган заснаваў Сербскую Рэспубліку Босніі і Герцагавіны 9 студзеня 1992 года, якая ў жніўні 1992 года стала [[Рэспубліка Сербская|Рэспублікай Сербскай]]. На працягу 1990 года {{Нп3|план РАМ|4=RAM Plan}} распрацоўваўся [[СДБ (Югаславія)|Службай дзяржаўнай бяспекі]] (СДБ) і групай выбраных сербскіх афіцэраў [[Югаслаўская народная армія|Югаслаўскай народнай арміі]] (ЮНА) з мэтай арганізацыі сербаў за межамі [[Сербія|Сербіі]], умацавання кантролю над новаспечанай СДП і размяшчэнне зброі і боепрыпасаў.<ref name="Judah1">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KxQaCAAAQBAJ&pg=PT273|title=The Serbs: History, Myth and the Destruction of Yugoslavia|first=Tim|last=Judah|publisher=Yale University Press|year=2008|isbn=9780300147841|page=273}}</ref> План меў на мэце падрыхтаваць падмурак для трэцяй Югаславіі, у якой усе сербы з іх тэрыторыямі жылі б разам у адной дзяржаве. Устрывожаны, урад Босніі і Герцагавіны абвясціў незалежнасць ад Югаславіі 15 кастрычніка 1991 года, пасля чаго неўзабаве баснійскія сербы стварылі [[Народная скупшчына Рэспублікі Сербскай|Нацыянальны сход]] Сербіі.<ref name="Reneo">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=WPhhLfp8huIC&pg=PA204|title=Europe from the Balkans to the Urals: The Disintegration of Yugoslavia and the Soviet Union|first=Reneo|last=Lukic|publisher=SIPRI, Oxford University Press|year=1996|isbn=9780198292005|page=204}}</ref> Пасля абвяшчэння суверэнітэту Босніі 29 лютага і 1 сакавіка 1992 года адбыўся {{Нп3|Рэферэндум аб незалежнасці Босніі і Герцагавіны|рэферэндум аб незалежнасці|4=1992 Bosnian independence referendum}}, які байкатавала пераважная большасць сербаў. Яўка на [[рэферэндум]]е склала 63,4 % пры 99,7 % выбаршчыкаў, якія выказаліся за незалежнасць.<ref name="CSCE">{{Cite web|url=http://csce.gov/index.cfm?FuseAction=UserGroups.Home&ContentRecord_id=250&ContentType=G&ContentRecordType=G&UserGroup_id=5&Subaction=ByDate|title=The Referendum on Independence in Bosnia-Herzegovina: February 29 – March 1, 1992|year=1992|publisher=Commission on Security and Cooperation in Europe|subtitle=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110522132353/http://csce.gov/index.cfm?FuseAction=UserGroups.Home&ContentRecord_id=250&ContentType=G&ContentRecordType=G&UserGroup_id=5&Subaction=ByDate|archive-date=22 May 2011}}</ref> == Ход падзей == === 1992 год === ==== Пачатак вайны ==== Падчас і пасля рэферэндуму аб незалежнасці ў многіх месцах Босніі і Герцагавіны ўспыхнуў гвалт. Так, 1 сакавіка ўзброены [[Забойства на вяселлі ў Сараеве|чалавек адкрыў агонь]] па вясельнай працэсіі баснійскіх сербаў у [[Башчаршыя|Башчаршыі]], гістарычным цэнтры Сараева і [[Баснякі|басняцкай]] частцы горада. Госці неслі і размахвалі сербскімі сцягамі, што баснякі, якія пераважна выступалі за незалежнасць, расцанілі як наўмысную правакацыю. Бацька жаніха быў забіты, праваслаўны святар паранены.<ref name="Radha">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=wHEXb81jRMcC&pg=PA38|title=Divide and Fall? Bosnia in the Annals of Partition|publisher=Verso|year=1999|page=38}}</ref><ref name="Judah">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KxQaCAAAQBAJ&pg=PT321|title=The Serbs: History, Myth and the Destruction of Yugoslavia|publisher=Yale University Press|year=2008}}</ref> Некаторыя сведкі апазналі стралка як басняцкага бандыта [[Раміз Дэлаліч|Раміза Дэлаліча]]. На яго і яшчэ аднаго зламысніка былі выдадзены [[Ордэр на арышт|ордары на арышт]], але паліцыя Сараева прыклала мала намаганняў для іх затрымання. Забойства было асуджана [[УДБА|СДБ]], які абвінаваціў {{Нп3|Партыя дэмакратычнага дзеяння|партыю SDA|4=Party of Democratic Action}} (басняцкія нацыяналісты) або ўрад у саўдзеле ў стральбе, пра што сведчыць іх няздольнасць арыштаваць падазраваных.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FrpUBAAAQBAJ&pg=PA162|title=Radovan Karadzic: Architect of the Bosnian Genocide|publisher=Cambridge University Press|year=2014}}</ref> Прадстаўнік СДБ заявіў, што напад на вяселле сведчыць пра смяротную небяспеку, якой пагражаюць сербы ў незалежнай Босніі. Гэтую заяву адхіліў заснавальнік {{Нп3|Патрыятычная ліга (Боснія і Герцагавіна)|Патрыятычнай лігі|4=Patriotic League (Bosnia and Herzegovina)}} {{Нп3|Сэфер Халілавіч|4=Sefer Halilović}}, заявіўшы, што шэсце не было вяселлем, а насамрэч было задумана як правакацыя.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=s2FBDAAAQBAJ&pg=PA88|title=Sarajevo's Holiday Inn on the Frontline of Politics and War|publisher=Springer|year=2016}}</ref> 2 сакавіка [[сербскія ваенізаваныя фарміраванні]] ўсталявалі барыкады і выставілі [[снайпер]]аў каля будынка парламента, але іх ''[[дзяржаўны пераварот]]'' быў сарваны тысячамі грамадзян Сараева, якія выйшлі на вуліцы і сталі перад снайперамі<ref name=Malcolm>{{cite book |last=Malcolm |first=Noel |title=Bosnia: A Short History |url=https://archive.org/details/bosniashorthisto0000malc_i7r9 |publisher=New York University Press |year=1996 |pages=[https://archive.org/details/bosniashorthisto0000malc_i7r9/page/231 231] |isbn=0-8147-5561-5}}</ref>. Узброеныя баснійцы, вядомыя як «[[Зялёныя берэты (Боснія і Герцагавіна)|Зялёныя берэты]]», таксама ўзвялі барыкады ў Сараеве і ваколіцах. Каля [[Баня-Лука|Баня-Лукі]] з’явіліся дадатковыя ўмацаванні, а ў [[Добай|Дабаі]] ўзброеныя сербы забілі аўтамабіліста. Да канца дня ў баях загінулі дванаццаць чалавек.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=nltdtAo38K0C&pg=PA19| title=War Crimes in Bosnia-Hercegovina, Volume 1| publisher=Human Rights Watch |year=1992| isbn=978-1-56432-083-4| pages=18–19}}</ref> Пасля афіцыйнага абвяшчэння незалежнасці Босніі і Герцагавіны ад Югаславіі 3 сакавіка 1992 г. на ўсёй тэрыторыі ўспыхвалі спарадычныя баі паміж сербамі і ўрадавымі войскамі<ref>Cannon, P., The Third Balkan War and Political Disunity: Creating A Cantonal Constitutional System for Bosnia-Herzegovina, Jrnl.</ref>. Гэта цягнулася і на этапе падрыхтоўкі да прызнання Босніі і Герцагавіны незалежнай дзяржавай<ref name="Helsinki Watch">{{cite book |last=Nizich |first=Ivana |title=War Crimes in Bosnia-Hercegovina |publisher=Helsinki Watch |year=1992 |pages=18–20 |isbn=1-56432-083-9}}</ref>. 3 сакавіка прэзідэнт Босніі, басняк [[Алія Ізетбегавіч]], заявіў, што сербы з [[Пале, Боснія і Герцагавіна|Пале]] ідуць на Сараева. Неўзабаве разгарнуліся баі ў мястэчку {{Нп3|Басанскі Брод||4=Brod, Bosnia and Herzegovina}}. Адзінаццаць сербаў былі [[Забойствы ў Сіекавацы|забітыя]] ў вёсцы [[Сіекавац]] за межамі Брода 26 сакавіка. СДБ сцвярджала, што яны былі забітыя харвацка-басняцкім апалчэннем. 29 сакавіка горад быў абложаны і абстраляны ЮНА і сербскімі ваенізаванымі фарміраваннямі.<ref name="Judah"/> Далей адбыліся сутыкненні ў [[Біеліна|Біеліне]], на якую напалі сербскія сілы на чале з [[Сербская добраахвотніцкая гвардыя|Сербскай добраахвотніцкай гвардыяй]]. 4 красавіка, калі стала вядома пра [[Разня ў Біеліне|забойствы]] ў Біеліне, урад Босніі абвясціў усеагульную мабілізацыю рэзервістаў і паліцыі ў Сараеве, а СДБ заклікала да эвакуацыі сербаў з горада, адбыўся «канчатковы разрыў паміж баснійскім урадам і сербамі»{{Sfn|Burg Shoup|1999}}. СДБ таксама заяўляла, што гэты заклік наблізіў Сараева на крок да вайны.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=s2FBDAAAQBAJ&pg=PA103|title=Sarajevo's Holiday Inn on the Frontline of Politics and War|first=Kenneth|last=Morrison|publisher=Springer|year=2016|isbn=9781137577184|pages=103}}</ref> На наступны дзень паліцэйскія з этнічных сербаў напалі на паліцэйскія пастарункі і вучэльню МУС. У выніку нападу загінулі двое афіцэраў і адзін мірны жыхар. На наступны дзень прэзідэнт Босніі і Герцагавіны абвясціў [[надзвычайнае становішча]]<ref name="Helsinki Watch" />. Пазней у той жа дзень сербскія ваенізаваныя фармаванні ў Сараеве паўтарылі спробу перавароту, пасля чаго вялікі натоўп удзельнікаў маршу міру, ад 50 000 да 100 000 чалавек усіх этнічных груп, {{Нп3|Антываенныя пратэсты ў Сараеве (1992)|сабраўся ў знак пратэсту|4=1992 anti-war protests in Sarajevo}}<ref name="Malcolm" />. Калі мітынгуючыя падышлі да барыкады перад будынкам Рэспубліканскай скупшчыны яны былі разагнаны стрэламі з суседняга [[Холідэй Ін|гатэлю Holiday Inn]]<ref name="galic" />, дзе размяшчалася СДП. Снайпер забіў аднаго з дэманстрантаў.{{Sfn|Donia|2006}} Шэсць сербскіх снайпераў былі арыштаваныя, але іх абмянялі, калі сербы пагражалі забіць каменданта баснійскай паліцэйскай акадэміі, арыштаванага напярэдадні пры захопе акадэміі<ref name="Cass2005">{{Cite book|title=The Modern Yugoslav Conflict 1991–1995: Perception, Deception and Dishonesty|last=O'Shea, B.|publisher=Frank Cass|isbn=9780415357050}}</ref><ref name="Kurspahić2003">{{Cite book|last=Kemal Kurspahić|title=Prime Time Crime: Balkan Media in War and Peace|year=2003|publisher=US Institute of Peace Press|isbn=978-1-929223-39-8}}</ref>. Боснія і Герцагавіна атрымала міжнароднае прызнанне 6 красавіка 1992 г<ref>{{Cite web|title=43. Bosnia-Herzegovina (1990-present)|url=https://uca.edu/politicalscience/dadm-project/europerussiacentral-asia-region/bosnia-herzegovina-1990-present/|language=en|access-date=9.04.2023|publisher=University of Central Arkansas}}</ref>. Урад Босніі абвясціў «''надзвычайнае становішча ў сувязі з магчымай вайной''» і заклікаў да барацьбы з ЮНА і ваенізаванымі фарміраваннямі{{Sfn|Даклад ААН VI|loc=зноска 89}}. У той жа дзень сербскія войскі пачалі абстрэльваць Сараева, а ў наступныя два дні перайшлі [[Дрына|Дрыну]] з уласна Сербіі і аблажылі населеныя большасцю баснякоў [[Зворнік]], [[Вішаград|Вышаград]] і [[Фоча|Фочу]]{{Sfn|Burg Shoup|1999|p=129}}. Да сярэдзіны красавіка ўся Боснія была ахоплена вайной{{Sfn|Burg Shoup|1999|p=129}}, хоць былі і пэўныя спробы спыніць гвалт{{Sfn|Burg Shoup|1999}}. ==== Баі за кантроль над горадам ==== [[Файл:Siege of Sarajevo street map.JPG|злева|міні|Карты асаднай артылерыі ў 1992 годзе і руху лініі абароны з 1992 па 1995 г.]] 10 красавіка вяліся бамбёжкі горада, таксама снайперы адкрылі агонь па пажарных, якія хацелі патушыць агонь у пастарунку{{Sfn|Даклад ААН VI|loc=зноска 94}} і ў доме састарэлых{{Sfn|Даклад ААН VI|loc=зноска 96}}. [[11 красавіка]] палітычныя партыі БіГ, уключаючы і СДП, падпісалі Дэкларацыю аб адзіным Сараеве<ref name="autogenerated20130506-12">{{cite web|url=http://www.bhdani.com/arhiva/251/t25156.shtml|title=Hronologija opsade|access-date=2013-04-30|lang=sr|archive-url=https://www.webcitation.org/6GXU7Xs2P?url=http://www.bhdani.com/arhiva/251/t25156.shtml|archive-date=2013-05-11|url-status=dead}}</ref>. 13 красавіка паліцыя сутыкнулася з сербскімі ваенізаванымі фарміраваннямі, калі тыя спрабавалі ліквідаваць барыкады ў раёнах Мойміла і Дабрыня{{Sfn|Даклад ААН VI|loc=зноска 101}}. У той жа дзень ЮНА задзейнічала авіяцыю{{Sfn|Даклад ААН VI|loc=зноска 102}}. З прыбыццём [[Сайрус Вэнс|Сайруса Вэнса]] і назіральнікаў [[Еўрапейская эканамічная супольнасць|ЕЭС]] баі сціхлі 14 красавіка, але ненадоўга{{Sfn|Даклад ААН VI|loc=зноска 103}}. 15 красавіка ЮНА перадыслакавалася ў прыгарады, у той час як сербскія ваенныя абстралялі стаянкі і аўтобусныя станцыі, знішчыўшы або пашкодзіўшы 24 аўтобусы і 14 трамваяў{{Sfn|Даклад ААН VI|loc=зноска 108}}. ''[[The New York Times|New York Times]]'' пісала, што Сараева пачынае выглядаць як «''лабірынт з барыкад, блокпастоў і пастак для танкаў''»{{Sfn|Даклад ААН VI|loc=зноска 117}}. 18 красавіка, пасля таго як тэлебачанне Сараева адмовілася спыніць вяшчанне — суседняя трамвайная станцыя была абстраляна{{Sfn|Даклад ААН VI|loc=зноска 120}}. Армія Босніі і Герцагавіны змагалася з сербскімі ваенізаванымі вакол фабрыкі боепрыпасаў ЮНА. 7 мірных жыхароў зноў былі забітыя ў той жа дзень{{Sfn|Даклад ААН VI|loc=зноска 124}}. 21 красавіка дзевяць [[мінамёт]]ных снарадаў трапілі ў цэнтральны офіс радыё і тэлебачання Сараева{{Sfn|Даклад ААН VI|loc=зноска 131}}. Адначасова з гэтым, упершыню быў абстраляны шпіталь, машыны хуткай дапамогі не змаглі дабрацца да параненых з-за снайпераў{{Sfn|Даклад ААН VI|loc=зноскі 133-134}}. 22 красавіка баснійская артылерыя абстраляла сербскі прыгарад — Іліджу{{Sfn|Югославия в XX веке|2011}}. У адказ сербская артылерыя нанесла ўдар па Бутміры, Храсніцы і Сакаловіч-Калоніі{{Sfn|Гуськова|2001|p=249}}. Неўзабаве мясцовыя сербы сфарміравалі Іліджынскую брыгаду, якая ўвайшла ў склад {{Нп3|Сараеўска-Раманійскі корпус|Сараеўска-Раманійскага корпуса ВРС|ru|Сараевско-Романийский корпус}}{{Sfn|Даклад ААН VI}}. 27 красавіка ўрад Босніі загадаў паставіць ЮНА пад грамадзянскі кантроль або выгнаць яе, за чым у пачатку мая адбылася серыя канфліктаў паміж імі{{Sfn|Burg Shoup|1999|p=131}}. [[30 красавіка]] Югаслаўская армія была абвешчана акупацыйнай<ref name="autogenerated20130506-12"/>. 2 мая «Зялёныя берэты» і члены мясцовых груповак адбілі сербскую атаку, скіраваную каб разрэзаць Сараева на дзве часткі{{Sfn|Burg Shoup|1999|p=131}}. 3 мая Ізетбегавіч быў выкрадзены ў [[Міжнародны аэрапорт Сараева|аэрапорце Сараева]] афіцэрамі ЮНА і выкарыстаны для здзяйснення бяспечнага праезду войскаў ЮНА з цэнтра Сараева{{Sfn|Burg Shoup|1999|p=131}}. Аднак баснійскія войскі насуперак пагадненню зрабілі [[1992 Інцыдэнт з калонай Югаслаўскай народнай арміі ў Сараева|засаду на канвой ЮНА]], што выклікала азлобленасць усіх бакоў{{Sfn|Burg Shoup|1999|p=131}}. 18 мая было падпісана пагадненне аб [[Спыненне агню|спыненні агню]] і эвакуацыі ЮНА, а 20 мая прэзідэнт Босніі абвясціў ЮНА акупацыйнымі сіламі{{Sfn|Burg Shoup|1999|p=131}}. [[Файл:Serbia_in_the_Yugoslav_Wars.png|справа|міні|Тэрыторыі, кантраляваныя сербскімі сіламі.]] Войскі баснійскіх сербаў і ЮНА перасягалі слаба абсталяваныя і непадрыхтаваныя баснійскія сілы бяспекі, што дазволіла ім узяць пад кантроль тэрыторыі на ўсходзе Босніі. Сербскія вайскоўцы, паліцыя і ваенізаваныя сілы нападалі на гарады і вёскі, а затым, часам пры дапамозе мясцовых сербскіх жыхароў, выконвалі тое, што неўзабаве стала іх стандартнай аперацыйнай працэдурай: дамы мусульман і кватэры сістэматычна рабаваліся або спальваліся; мірных жыхароў зганялі, некаторых збівалі або забівалі; мужчыны аддзяляліся ад жанчын. Многія мужчыны былі прымусова вывезены ў [[Інтэрніраванне|канцлагеры]]. Жанчыны знаходзіліся ў ізалятарах у надзвычай негігіенічных умовах. Многія былі неаднаразова [[Згвалтаванне|згвалтаваныя]]. Ацалелыя сведчылі, што сербскія салдаты і паліцыя наведвалі цэнтры зняволення, выбіралі адну або некалькіх жанчын, вывозілі іх і гвалцілі<ref name="ICTY: Kunarac, Kovač and Vuković judgement – Foča">{{Cite web|title=ICTY: The attack against the civilian population and related requirements.|url=https://www.un.org/icty/kunarac/trialc2/judgement/kun-tj010222e-5.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070316004530/http://www.un.org/icty/kunarac/trialc2/judgement/kun-tj010222e-5.htm|archive-date=2007-03-16}}</ref>. [[Файл:Sarajevo_May_2_1992.JPG|міні| Карта нападу ЮНА 2 мая 1992 года, зробленая [[Цэнтральнае разведвальнае ўпраўленне|ЦРУ]].]] За некалькі месяцаў да пачатку вайны сілы ЮНА на пагорках вакол Сараева разгарнулі артылерыю, а таксама іншае ўзбраенне і абсталяванне. У красавіку 1992 года ўрад Босніі пад кіраўніцтвам прэзідэнта [[Алія Ізетбегавіч|Аліі Ізетбегавіча]] запатрабаваў ад югаслаўскага ўрада вывесці гэтыя сілы. [[Слабадан Мілошавіч]], прэзідэнт Сербіі, пагадзіўся толькі адклікаць нязначную колькасць байцоў{{Sfn|Даклад ААН VI}}. Салдаты ЮНА, якія з’яўляліся этнічнымі сербамі з Босніі, былі пераведзены ў ВРС пад камандаваннем генерала [[Ратка Младзіч|Раткі Младзіча]]. У маі 1992 г. часці ЮНА, што знаходзіліся ў Сараеве, неаднаразова падвяргаліся нападам. 2 мая баснійскія сілы, складзеныя з «Зялёных берэтаў» і «Патрыятычнай лігі», адкрылі агонь па калоне з васьмі машын [[МЕДЭВАКВАЦЫЯ|МЕДЭВАК]] ЮНА на вуліцы Ваяводы Стэпе<ref>{{Cite web|url=https://borackars.org/srpski-borac-120-121/|title=Српски борац 120 -121|date=28 January 2015}}</ref>. Гэта атака прымусіла ЮНА адступіць на сербскія пазіцыі ў раёне [[Лукавіца (Боснія і Герцагавіна)|Лукавіца]]. [[Файл:Evstafiev-bosnia-SARAJEVO.jpg|міні|Ахвяра абстрэлу прывезена ў сараеўскі шпіталь.]] 2 мая 1992 года войскі баснійскіх сербаў усталявалі поўную блакаду горада. Яны перакрылі асноўныя пад’язныя дарогі, спыніўшы пастаўкі прадуктаў харчавання і медыкаментаў, а таксама перарвалі пастаўку камунальных паслуг у горадзе (напр., вады, электрычнасці і ацяплення). Яны валодалі лепшай зброяй, але іх значна перасягалі па колькасці салдаты ARBiH, якія абаранялі горад. Пасля таго, як шматлікія браніраваныя калоны ЮНА не змаглі ўзяць горад, сербы пачалі засяроджваць свае намаганні на яго аслабленні, выкарыстоўваючы бесперапынныя [[Бамбардзіроўка|бамбардзіроўкі]] як мінімум з 200 умацаваных пазіцый і [[бункер]]аў на навакольных пагорках.<ref name=":7">{{Cite web|title=the siege of sarajevo summary|url=https://ninaspezzaferro.com/a2eq4m/the-siege-of-sarajevo-summary|access-date=2022-12-14|website=ninaspezzaferro.com}}</ref> 3 мая 1992 года члены ARBiH напалі на калону салдат ЮНА, якія адступалі, на [[1992 Інцыдэнт з калонай Югаслаўскай народнай арміі ў Сараеве|вуліцы Дабраволячка]] ў Сараеве<ref name="b92">{{Cite web|publisher=B92|url=http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2011&mm=03&dd=05&nav_category=64&nav_id=497006|title=Sarajevo ogorčeno zbog Divjaka|date=5 March 2011}}</ref>. Мяркуецца, што напад стаў адплатай за арышт Ізетбегавіча, які напярэдадні быў затрыманы югаслаўскай паліцыяй у аэрапорце Сараева і якога планавалася абмяняць на палонных ваенных<ref>{{Cite web|publisher=New York Times|url=http://www.nytimes.com/1992/05/03/world/sarajevo-s-center-erupts-in-war-weakening-yugoslav-truce-effort.html?scp=1&sq=sarajevo%20may%203%201992&st=cse|title=Sarajevo's Center Erupts in War, Weakening Yugoslav Truce Effort|date=3 мая 1992|access-date=7 сакавіка 2011}}</ref>. Атака пачалася з раздзялення калоны, калі ў яе ўехаў аўтамабіль. Затым у калоне і вакол яе некалькі хвілін адбываліся спарадычныя і неарганізаваныя баі. У выніку інцыдэнту загінулі ад 6-ці да 42 салдатаў<ref>{{Cite news|date=4 May 2010|title=О Ганићевој одговорности|url=https://www.rts.rs/page/stories/ci/story/134/%D0%A5%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0/543301/%D0%9E+%D0%93%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%9B%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D1%98+%D0%BE%D0%B4%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8.html}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|date=5 May 2011|title=Sarajevo ogorčeno zbog Divjaka|url=https://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2011&mm=03&dd=05&nav_category=64&nav_id=497006}}</ref><ref>{{Cite news|date=2 February 2012|title=Slučaj Dobrovoljačka: Falsifikovanje istine|url=https://balkans.aljazeera.net/opinions/2012/2/2/slucaj-dobrovoljacka-falsifikovanje-istine}}</ref>. Генерал {{нп3|Мілуцін Куканяц|||Milutin Kukanjac}}, камандуючы ЮНА ў Сараеве, пацвердзіў, што толькі на вуліцы Дабраволячка ў выніку нападу загінулі 4 афіцэры, адзін вайсковец і адзін цывільны<ref name=":0" />. Генерал [[Льюіс Макензі]], міратворац ААН у Сараеве, які быў у калоне, апісаў тое, што ён убачыў: «''Я мог бачыць, як салдаты Тэрытарыяльнай абароны высоўвалі вінтоўкі праз вокны цывільных аўтамабіляў, якія былі часткай канвою, і стралялі […] Я бачыў, як кроў цячэ па лабавым шкле. Безумоўна, гэта быў найгоршы дзень у маім жыцці''»<ref>{{Cite book|title=Peacekeeper: The Road to Sarajevo|publisher=[[LewisMacKenzie]]|date=January 1, 1993}}</ref>. У дакументальным фільме ''«Смерць Югаславіі»'' Льюіс Макензі апісаў, як калона раскалолася напалову<ref name="youtube.com2">{{Citation|title=The Death Of Yugoslavia Part 4 The Gates Of Hell 5|url=https://www.youtube.com/watch?v=28ixEP9dY6Y|language=en|access-date=2022-09-05}}</ref>. Генерал {{нп3|Ёван Дзівяк|||Jovan Divjak}}, камандуючы ARBiH у Сараеве, спрабаваў спыніць стральбу і супакоіць сітуацыю<ref name="youtube.com2" />. У выніку нападу баснійскімі войскамі было ўзята ў палон 215 членаў ЮНА<ref name="reuters">{{Cite web|publisher=[[Reuters]]|url=http://in.reuters.com/article/2011/03/07/idINIndia-55380420110307|title=Austria won't send Bosnia general to Serbia|date=7. ožujka 2011|access-date=7. ožujka 2011|archive-date=2012-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20121003023842/http://in.reuters.com/article/2011/03/07/idINIndia-55380420110307|url-status=dead}}</ref>. ==== Міжнародная рэакцыя і звествы ў горадзе ==== 10 мая ''New York Times'' паведаміла, што перашкоды харчовым канвоям спустошылі крамы Сараева і што людзі выстройваюцца ў чаргу, каб купіць хлеб з тых грузавікоў, якім удалося дабрацца да месца прызначэння{{Sfn|Даклад ААН VI|loc=зноска 224}}. Гімназіі былі зачыненыя для пераўтварэння ў цэнтры для састарэлых і нямоглых{{Sfn|Даклад ААН VI|loc=зноска 226}}. У той жа час сілы ВРС пачалі спыняць патрулі ААН і МКЧК і канфіскоўваць іх грузавікі{{Sfn|Даклад ААН VI|loc=зноска 231}}. 18 мая ў Враніку разбамбілі канвой [[Міжнародны камітэт Чырвонага Крыжа|Міжнароднага камітэту Чырвонага Крыжа]], знішчыўшы 4,5 тоны ежы і медыкаментаў і забіўшы прадстаўніка гэтай арганізацыі Фрэдэрыка Морыса. У нападзе зноў абвінавацілі сілы ВРС{{sfn|Human Rights Watch|1993|p=78}}. 11 мая ЕЭК адклікала ўсіх сваіх паслоў з Бялграда і асудзіла «забойства і выгнанне насельніцтва з Сараева», а таксама захоп аэрапорта Сараева, які перашкодзіў гуманітарнай дапамозе{{Sfn|Даклад ААН VI|loc=зноска 232}}. На наступны дзень сілы ВРС адкрылі агонь па раёне Дабрыне, забіўшы трох мірных жыхароў{{Sfn|Даклад ААН VI|loc=зноска 234}}. [[16 мая]] члены ваенізаваных атрадаў баснійцаў здзейснілі [[Разня ў Пафалічах|разню ў Пафалічах]] — прыгарадзе Сараева, населеным пераважна сербамі і з красавіка блакаваным баснійскімі атрадамі, якія забаранялі праход сербам. Колькасць ахвяр склала да 200 чалавек<ref>{{Cite web|url=http://www.glassrpske.com/novosti/vijesti_dana/Lesevi-sa-Pofalica-zavrsili-na-deponiji/lat/23049.html|title=Leševi sa Pofalića završili na deponiji|access-date=2013-04-30|lang=sr|archive-url=https://www.webcitation.org/6GXU8ABYD?url=http://www.glassrpske.com/novosti/vijesti_dana/Lesevi-sa-Pofalica-zavrsili-na-deponiji/lat/23049.html|archive-date=2013-05-11|url-status=live}}</ref>, 3000 сербаў збеглі з Пафалічаў<ref>{{Cite web|url=http://www.nezavisne.com/novosti/bih/Tusevljak-Zlocin-u-Pofalicima-jedno-od-prvih-etnickih-cisenja-Srba-89690.html|title=Tuševljak: Zločin u Pofalićima jedno od prvih etničkih čišenja Srba|access-date=2013-04-30|lang=sr|archive-url=https://www.webcitation.org/6GXU90Bet?url=http://www.nezavisne.com/novosti/bih/Tusevljak-Zlocin-u-Pofalicima-jedno-od-prvih-etnickih-cisenja-Srba-89690.html|archive-date=2013-05-11|url-status=live}}</ref>. Тыя, хто не паспеў збегчы, трапілі ў лагеры, дзе пазней былі забітыя<ref>{{Cite web|url=http://www.kurir-info.rs/jos-se-ceka-optuznica-za-zlocin-nad-srbima-u-pofalicima-1992-clanak-33905|title=Još se čeka optužnica za zločin nad Srbima u Pofalićima 1992|access-date=2013-04-30|lang=sr|archive-url=https://www.webcitation.org/6GXUAAb8D?url=http://www.kurir-info.rs/jos-se-ceka-optuznica-za-zlocin-nad-srbima-u-pofalicima-1992-clanak-33905|archive-date=2013-05-11|url-status=dead}}</ref>. Былі спалены 500 дамоў, якія належалі сербам<ref>{{Cite web|url=http://pressrs.ba/sr/vesti/vesti_dana/story/15930/Đerić%3A+Još+nema+optužnica+za+zločine+u+Pofalićima.html|title=Đerić: Još nema optužnica za zločine u Pofalićima|access-date=2013-04-30|lang=sr|archive-url=https://www.webcitation.org/6GXUBsrU2?url=http://pressrs.ba/sr/vesti/vesti_dana/story/15930/%C4%90eri%C4%87%3A+Jo%C5%A1+nema+optu%C5%BEnica+za+zlo%C4%8Dine+u+Pofali%C4%87ima.html|archive-date=2013-05-11|url-status=dead}}</ref>. Новаствораная Армія Рэспублікі Сербскай стала пад камандаванне генерала [[Ратка Младзіч]]а ў новай фазе вайны{{Sfn|Burg Shoup|1999|p=131}}. Камандуючы сіламі ВРС генерал Ратка Младзіч аддаў загад нанесці ўдары па ўсіх несербскіх цывільных аб’ектах у Сараеве{{Sfn|Даклад ААН IV|loc=зноска 298}}. Генеральны сакратар ААН [[Бутрас Бутрас-Галі]] прыпісаў Младзічу абстрэлы Сараева 24, 26, 28 і 29 мая{{Sfn|Burg Shoup|1999|p=132}}. Ахвяры сярод цывільнага насельніцтва ў выніку абстрэлаў горада 27 мая прывялі да міжнароднага ўмяшання ў выглядзе санкцый, уведзеных 30 мая {{Нп3|Рэзалюцыя 757 Савета Бяспекі Арганізацыі Аб’яднаных Нацый|рэзалюцыяй 757 Савета Бяспекі ААН|4=United Nations Security Council Resolution 757}}{{Sfn|Burg Shoup|1999|p=132}}. У той жа дзень баснійскія войскі напалі на казармы ЮНА ў горадзе, што суправаджалася моцным абстрэлам{{Sfn|Burg Shoup|1999|p=132}}. Абстрэлам падвергліся гарадская бальніца (асабліва яна абстрэльвалася ў прыёмныя гадзіны ў другой палове дня), мячэці, цэрквы і многія іншыя аб’екты. Нават машыны хуткай дапамогі не былі ў бяспецы: 24 чэрвеня ВРС адкрылі агонь па адной такой машыне і забілі ўсіх шасцярых чалавек, у тым ліку параненых{{sfn|Human Rights Watch|1993|p=79}}. ВРС часта адкрывалі агонь па людзях, якія ішлі на [[пахаванне]]. Некаторыя былі параненыя, некаторыя загінулі<ref>{{cite news|last=Burns|first=John F.|url=http://www.nytimes.com/1992/08/05/world/shellfire-hits-sarajevo-funeral-for-slain-children.html?pagewanted=all&src=pm|title=''Shellfire Hits Sarajevo Funeral for Slain Children''|publisher=New York Times|date=1992-08-05|access-date=2012-04-09}}</ref>. 5 і 6 чэрвеня апошні персанал ЮНА пакінуў горад падчас цяжкіх вулічных баёў і абстрэлаў{{Sfn|Burg Shoup|1999|p=132}}. Спыненне агню ад 20 чэрвеня, якое дазволіла ААН узяць пад кантроль аэрапорт Сараева для гуманітарных рэйсаў, было парушана, калі абодва бакі змагаліся за кантроль над тэрыторыяй паміж горадам і аэрапортам{{Sfn|Burg Shoup|1999|p=132}}. Крызіс у аэрапорце прывёў да ўльтыматуму Бутраса-Галі 26 чэрвеня, каб сербы спынілі напады на горад, дазволілі ААН узяць пад кантроль аэрапорт і паставілі сваё цяжкае ўзбраенне пад нагляд ААН{{Sfn|Burg Shoup|1999|p=132}}. Тым часам СМІ паведамлялі, што прэзідэнт ЗША [[Джордж Уокер Буш]] разглядаў магчымасць прымянення сілы ў Босніі{{Sfn|Burg Shoup|1999|p=132}}. Прэзідэнт Францыі [[Франсуа Мітэран]] наведаў Сараева 28-29 чэрвеня{{Sfn|Burg Shoup|1999|p=132}}. 29 чэрвеня сербы перадалі аэрапорт UNPROFOR{{Sfn|Burg Shoup|1999|p=132}}. З 25 па 26 жніўня пад камандаваннем палкоўніка Таміслава Шыпчыча гарадская ратуша Сараева была спалена гарматным агнём з сербскіх пазіцый<ref>{{Cite news|date=10 February 2022|title=Tomislav Šipčić: General koji je spalio vijecnicu|url=https://www.sarajevo.ba/en/article/10160/tomislav-sipcic-general-koji-je-spalio-vijecnicu?adlt=strict&toWww=1&redig=EFA57BA1BFEF4C0CA6BCE14239D7366F}}</ref><ref>{{Cite news|date=10 February 2022|title=Umro Tomislav Šipčić, general koji je ubijao sarajevsku djecu, spalio Vijećnicu i tvrdio da "muslimani bacaju Srbe lavovima"|url=https://stav.ba/vijest/umro-tomislav-sipcic-general-koji-je-ubijao-sarajevsku-djecu-spalio-vijecnicu-i-tvrdio-da-muslimani-bacaju-srbe-lavovima/11399?adlt=strict&toWww=1&redig=CC34279A480A413D8E9A83AE608ACF5B}}</ref><ref name=":43">{{Citation|title=Bosnians fear another war three decades on|url=https://www.youtube.com/watch?v=ca2KuTtaqQc|language=en|access-date=2022-10-01}}</ref>. Таксама ў 25 жніўня па Нацыянальнай бібліятэцы ў Сараеве быў адкрыты танкавы і артылерыйскі агонь. Будынку быў нанесены вялікі ўрон, у ім адбыўся пажар. Было знішчана больш за мільён кніг і дакументаў, якія тут захоўваліся, у тым ліку ўнікальныя старажытныя рукапісы<ref>{{cite web|url=http://archive.ifla.org/IV/ifla61/61-riea.htm|title=''Libraries Are Not for Burning: International Librarianship and the Recovery of the Destroyed Heritage of Bosnia and Herzegovina''|publisher=Sveučilište Harvard|first=Andrea|last=Riedlmayer|access-date=2012-04-09|archive-date=12 ліпеня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180712222716/https://archive.ifla.org/IV/ifla61/61-riea.htm|url-status=dead}}</ref>. 30 жніўня 1992 года артылерыйскі снарад упаў на шматлюдны рынак на заходняй ускраіне Сараева. У выніку выбуху загінула 15 чалавек і 100 атрымала раненні.<ref name=":3">{{Cite news|date=31 August 1992|title=Shell Kills 15 in Sarajevo Marketplace : Balkans: Dozens are wounded in one of the bloodiest attacks of the Serbian siege of the Bosnian capital.|pages=1|work=[[Los Angeles Times]]|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1992-08-31-mn-5905-story.html#:~:text=A%20howitzer%20shell%20crashed%20into%20a%20crowded%20marketplace,bodies%20into%20pickup%20trucks%20parked%20on%20bloodstained%20ground.?adlt=strict&toWww=1&redig=DC0BB06A869446D8919CAF5EDA202035}}</ref><ref name=":5">{{Cite news|date=31 August 1992|title=15 Killed by Artillery Shell In a Busy Sarajevo Market|pages=6|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/1992/08/31/world/15-killed-by-artillery-shell-in-a-busy-sarajevo-market.html#:~:text=An%20artillery%20shell%20crashed%20and%20exploded%20in%20a,were%20ending%20a%20siege%20of%20another%20Bosnian%20town.?adlt=strict&toWww=1&redig=EAB5E67BC09D4E0BA3CC84319B5F3127}}</ref><ref name=":6">{{Cite news|date=31 August 1992|title=Shelling at marketplace kills 15, injures dozens in Sarajevo|pages=6|work=[[Tampa Bay Times]]|url=https://www.tampabay.com/archive/1992/08/31/shelling-at-marketplace-kills-15-injures-dozens-in-sarajevo/?adlt=strict&toWww=1&redig=5BEB1BC52ED942AA85B83D7E5C8C8386}}</ref> 31 снежня горад наведаў генеральны сакратар ААН [[Бутрас Бутрас-Галі]], якога ля будынку Прэзідыума сустрэлі незадаволеныя пратэстоўцы{{Sfn|Даклад ААН VI4|loc=зноска 1769}}{{Sfn|Даклад ААН VI4|loc=зноска 1770}}. === 1993 год === 1 студзеня 1993 года жыхары Сараева сустракалі ў аблозе. У тую ноч па горадзе зноў быў адкрыты агонь, сілы Арміі БіГ і ВРС зноў сутыкнуліся{{Sfn|Даклад ААН VI4|loc=зноска 1775}}. Другая палова 1992 і першая палова 1993 года ўяўлялі сабой пік блакады горада Сараева. Супраць жыхароў былі здзейснены розныя зверствы з вялікімі стратамі. Некаторыя вуліцы называлі «шляхамі снайпераў»<ref name="Bell">{{Cite news|publisher=BBC News|url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-17390057|title=''Sarajevo: Inside 'sniper alley'''|date=2012-04-04|last=Bell|first=Martin|access-date=2012-04-09}}</ref>. Многія часткі горада, такія як [[Новае Сараева|Нова-Сараева]], знаходзіліся пад кантролем ВРС. [[Файл:Sarajevo_Siege_Turajlic_grave.jpg|міні| Нідэрландскі рэпарцёр [[Роберт Далмерс|Роберт Дулмерс]] на магіле Хакіі Турайліча ў [[Мячэць Алі-пашы (Сараева)|мячэці Алі-пашы]], сакавік 1993 г.]] 8 студзеня 1993 года {{нп3|Хакія Турайліч|||Hakija Turajlić}}, віцэ-прэм’ер-міністр Босніі і Герцагавіны, быў забіты салдатам баснійскіх сербаў<ref>{{Cite news|url=http://www.csmonitor.com/1993/0111/11032.html|title=Bosnia Talks Resume in Geneva|date=11 January 1993}}</ref>. Калі Турайліч, які адправіўся ў аэрапорт Сараева, каб сустрэць турэцкую дэлегацыю, вяртаўся ў горад на бронемашыне Арганізацыі Аб’яднаных Нацый, сіла з двух танкаў і 40-50 салдат баснійскіх сербаў заблакіравала дарогу. Сербы дзейнічалі на падставе інфармацыі, перададзенай па радыё з аэрапорта, куды нібыта прыбывалі «турэцкія знішчальнікі» на падмацаванне баснійскіх абаронцаў. Пасля таго як сербскі афіцэр апазнаў пасажыра як Турайліча, адзін з сербаў забіў яго.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1993/01/10/world/bosnian-muslims-criticize-un-over-official-s-killing.html?pagewanted=all&src=pm|title=Bosnian Muslims Criticize U.N. Over Official's Killing|date=10 January 1993}}</ref> У забойстве быў абвінавачаны вайсковец Горан Васіч, які ў 2002 годзе па гэтым абвінавачванні быў апраўданы<ref>{{Cite web |title=WORLD; In Brief. |url=https://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/98024384.html?dids=98024384:98024384&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&fmac=&date=Jan+4%2C+2002&author=&desc=WORLD%3B+In+Brief |access-date=23 сакавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121015075242/https://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/98024384.html?dids=98024384:98024384&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&fmac=&date=Jan+4%2C+2002&author=&desc=WORLD%3B+In+Brief |archive-date=2012-10-15|url-status=dead }}</ref>. [[Файл:APC_passes_Presidency_Sarajevo.jpg|міні|250x250пкс|Машына UNPROFOR едзе па вуліцах падчас блакады, 1993 год.|злева]] У канцы кастрычніка баснійская армія правяла аперацыю «Трэбевіч-1», накіраваную супраць крымінальных палявых камандзіраў «Ćelo» Дэлаліча і {{нп3|Мушан Тапаловіч|«Caco» Тапаловіча||Mušan Topalović}}. Новы камандуючы {{нп3|Расім Дэліч|||Rasim Delić}} імкнуўся ўмацаваць дысцыпліну, што прадугледжвала ліквідацыю ваенізаваных банд. Аперацыя пачалася 26 кастрычніка, да ўдзелу ў ёй былі прыцягнуты каля 3000 салдат і паліцэйскіх<ref name="автоссылка52">{{кніга|аўтар=Dr N Thomas & K Mikulan|загаловак=The Yugoslav Wars (2). Bosnia, Kosovo and Macedonia 1992—2001|выдавецтва=Osprey publishing|старонкі=24|мова=en|isbn=1-84176-964-9}}</ref>. Мушан Тапаловіч паспеў узяць у палон і пакараць смерцю некалькіх спецназаўцаў, аднак затым быў схоплены. Раміз Дэлаліч узяў у закладнікі 25 мірных жыхароў, але пазней адпусціў іх і здаўся. Усяго падчас аперацыі загінула прыкладна 20 чалавек, сярод іх 6 былі цывільнымі асобамі<ref name="autogenerated20130506-62">{{cite web|url=http://artofwar.ru/i/ionow_a_a/text_0010.shtml|title=Очерки военной истории конфликта в Югославии (1991—1995)|publisher=ArtOfWar|access-date=2013-03-30|lang=ru|url-status=live|archive-date=2013-04-05|archive-url=https://www.webcitation.org/6FdyMLF1l?url=http://artofwar.ru/i/ionow_a_a/text_0010.shtml}}</ref>. Паралельна з атакай на лідараў банд была праведзена аперацыя «Трэбевіч-2» супраць брыгады «Кароль Твртко». Яе камандаванне было арыштавана, а брыгада раззброеная і расфармаваная. 6 лістапада баснійскае камандаванне прызначыла брыгадзе лаяльнага сабе камандзіра — Нядзельку Верая, а брыгаду ўключыла ў склад 1-га корпуса. Ад яе першапачатковага складу засталася толькі палова байцоў<ref name="autogenerated20130506-62" />. 6 мая 1993 года ў {{Нп3|Рэзалюцыя 824 Савета Бяспекі Арганізацыі Аб’яднаных Нацый|рэзалюцыі 824 Савета Бяспекі ААН|4=United Nations Security Council Resolution 824}} горад Сараева быў абвешчаны бяспечнай зонай ААН (разам з [[Жэпа]]й, [[Гораждзе]], [[Тузла (горад)|Тузлай]] і [[Біхач]]ам). Гэтыя гарады і тэрыторыі былі перададзены пад ахову міратворчых падраздзяленняў ААН [[UNPROFOR]]. У тым жа месяцы 17-гадовая на той момант Інэла Ногіч была абраная Міс абложанага Сараева і стала сімвалам супраціву гэтага горада. Ногіч упершыню выйшла на сцэну, дзе атрымала тытул міс, і замест пажаданняў «''міру ва ўсім свеце''» заклікала: «''Не дазвольце ім забіць нас''».<ref name=":8">{{Cite news|url=http://www.guardian.co.uk/world/1993/jun/02/warcrimes.fromthearchive|title=''Blood and tears end a soccer game which no one could win''|publisher=Guardian|date=1993-06-02|access-date=2012-04-09}}</ref> {| class="wikitable" style="float: right;" |+Гадавы ўзровень кішэчных захворванняў у Сараеве падчас вайны{{sfn|Mann|Drucker|Tarantola|McCabe|1994|p=11}} !Хвароба !у 1992 годзе !у 1993 годзе !Павелічэнне |- |[[Гепатыт А]] |72 |644 |89 разоў |- |{{Нп3|Энтэракаліт|3=ru|4=Энтероколит}} |3,718 |12 612 |34 разы |- |[[Дызентэрыя|Бактэрыяльная дызентэрыя]] |110 |218 |2 разы |} Дэфіцыт вады прывёў да 750 зарэгістраваных выпадкаў [[Брушны тыф|тыфу]] тым летам{{Sfn|Bethlehem|loc=С. xlviii|1997}}. З-за адмовы ўрада БіГ адрамантаваць электрычную сетку, якая забяспечвае завод боепрыпасаў у {{Нп3|Вогашча|Вогашчы|4=Vogošća}}, ВРС спыніла падачу электраэнергіі і газу ў Сараева{{Sfn|Даклад ААН VI7|loc=зноска 2880}}. 15 ліпеня каля 8500 баснійскіх бежанцаў схаваліся ў раёне Белашніцы пасля падзення Трнава{{Sfn|Даклад ААН VI7|loc=зноска 2890}}. Праз некалькі дзён ВРС прапусцілі калону гаручага. Спачатку быў забяспечаны гарадскі хлебазавод, затым помпа галоўнага водазабеспячэння і шпіталь, які меў патрэбу ў паліве для генератараў{{Sfn|Даклад ААН VI7|loc=зноска 2894}}. 15 жніўня, амаль праз тры месяцы, у некаторых раёнах горада аднавілі электрычнасць і ваду{{Sfn|Bethlehem|loc=С. xlvix|1997}}. 6 верасня ў горадзе аднавіліся заняткі ў гаражах, падвалах і на лесвіцах, бо ўлады не маглі гарантаваць бяспекі вучням у школах{{Sfn|Даклад ААН VI8|loc=зноска 3303}}. Пасля таго, як у кастрычніку 1993 года з арміі БіГ былі выключаны злачынцы і злачынцы, Дзіўяк заявіў, што армія палепшыла дысцыпліну і баяздольнасць{{Sfn|Даклад ААН VI9|loc=зноска 4016}}. Па даных УВКБ ААН, да кастрычніка 1993 года ў горадзе знаходзілася 68 200 [[Бежанцы|бежанцаў]], што складае 21 % ад агульнай колькасці насельніцтва Сараева{{Sfn|Mann|Drucker|Tarantola|McCabe|1994|p=4}}. На [[Нараджэнне Хрыстова|Каляды]] па горадзе было выпушчана 689 ракет, некалькі ўпалі каля бальніцы Кошэва{{Sfn|Даклад ААН VI9|loc=зноска 4016}}. 27 снежня ВРС захапілі траншэі Арміі Босніі і Герцагавіны ў Вогашчы, пасля чаго баснійскія сілы перайшлі ў контратаку: 321 ракета была выпушчана па Сараева і 70 па пазіцыях пад кантролем Сербіі{{Sfn|Даклад ААН VI9|loc=зноска 4033}}. Быў абстраляны раён Грбавіцы{{Sfn|Даклад ААН VI9|loc=зноска 4037}}. За некалькі дзён да новага года каля тысячы жыхароў Сараева былі эвакуяваныя з горада на аўтобусах, а др. Ісмет Цэрыч упершыню ўвёў новы тэрмін «Сараеўскі сіндром», каб апісаць стан страху жыхароў гэтага горада{{Sfn|Даклад ААН VI9|loc=зноскі 4059-4060}}. 31 снежня тры снарады ўпалі на вуліцу Васе Мішкіна, забіўшы трох і параніўшы каля 20 чалавек{{Sfn|Даклад ААН VI9|loc=зноска 4065}}. === 1994 год === Нягледзячы на тэндэнцыю да зніжэння, забойствы працягваліся. 1 студзеня па горадзе было выпушчана 93 ракеты{{Sfn|Даклад ААН VI10|loc=зноска 4069}}. Абстрэл пачаўся апоўначы, у жа той час амерыканская спявачка [[Барбара Хендрыкс]] давала канцэрт у будынку тэлебачання БіГ, дзе сабралася каля 200 гледачоў. Некаторых з іх эвакуіравалі супрацоўнікі ААН{{Sfn|Даклад ААН VI10|loc=зноска 4074}}. Адна асоба была пахавана пад заваламі пасля таго, як дзве ракеты трапілі ў будынак{{Sfn|Даклад ААН VI10|loc=зноска 4076}}. На наступны дзень снарад, выпушчаны ў кватэру на вуліцы Амладзінскай — прыкладна ў 500 метрах ад прэзідэнцтва БіГ — забіў шэсць чалавек{{Sfn|Даклад ААН VI10|loc=зноска 4088}}. У той жа дзень снарад упаў на натоўп дзяцей, якія выходзілі са школы ў заходнім Сараева, забіўшы адно дзіця{{Sfn|Даклад ААН VI10|loc=зноска 4089}}. 5 студзеня горад зноў быў адрэзаны ад вады. UNPROFOR абвясціла, што асноўнае электразабеспячэнне было адключана паміж Рэлевава і [[Buća Potok|Буч-Патокам]] падчас Каляд, яно не будзе адноўлена да сярэдзіны месяца з-за неабходнасці зацвярджэння рамонту электразабеспячэння паміж Вогашчам і [[Velešići|Велешычам]]{{Sfn|Даклад ААН VI10|loc=зноскі 4121-4122}}. 11 студзеня ракета ўпала перад уваходам у будынак Міжнароднага камітэта Чырвонага Крыжа, побач з тэлевізійным цэнтрам і забіўшы адну асобу{{Sfn|Даклад ААН VI10|loc=зноска 4199}}. 11 студзеня былі абстраляныя ўваходная і пасадачная палосы аэрапорта, у выніку чаго на некалькі дзён не дастаўлялася харчавання ад ААН{{Sfn|Даклад ААН VI10|loc=зноскі 4200-4202}}. 18 студзеня ў Сараеве быў першы дзень без зарэгістраванай смерці з пачатку года — моцны [[снег]] пагоршыў бачнасць і таму снайперская дзейнасць была перапыненая{{Sfn|Даклад ААН VI10|loc=зноскі 4250-4251}}. 22 студзеня ў раёне Аліпашынага поля ўпалі тры мінамётныя снарады, два з іх упалі перад гэтымі дамамі, дзе гулялі дзеці. Шасцёра дзяцей загінулі, пяцёра дарослых атрымалі раненні{{Sfn|Даклад ААН VI10|loc=зноска 4273}}. Агонь вёўся з тэрыторыі, падкантрольнай ВРС. Жыхары Сараева спрабавалі весці больш-менш нармальнае жыццё: адметным эпізодам стаў тэатральны паказ антываеннага мюзікла «{{Нп3|Валасы (мюзікл)|Валасы|4=Hair (musical)}}» з паралелямі паміж вайной у В’етнаме і аблогай горада, ён сабраў шмат гледачоў{{Sfn|Maček|2009|p=56}}. 4 лютага снарад быў выпушчаны ў чарзе па муку ў Дабрыні (пятніца была «мучным днём») і забіў дзевяць чалавек{{Sfn|Даклад ААН VI10|loc=зноска 4365}}. 5 лютага 1994 года 120-міліметровы мінамётны снарад упаў у цэнтр шматлюднага рынку Маркале<ref>{{Cite news|title=Sarajevo: 1994 market massacre|url=https://www.bbc.com/news/av/uk-17439158}}</ref>, забіўшы 68 і параніўшы 144 чалавекі<ref name="ICTY: Stanislav Galić judgement, para 438-496">{{Cite web|url=http://www.icty.org/x/cases/galic/acjug/en/gal-acjud061130.pdf|title=ICTY: Stanislav Galić judgement, зноскі 438–496}}</ref><ref name="ICTY:Dragomir Milošević judgement">{{Cite web|url=http://www.icty.org/x/cases/dragomir_milosevic/tjug/en/071212.pdf|title=ICTY: Dragomir Milošević judgement}}</ref>. У снежні 2003 года МТБЮ асудзіў баснійскага сербскага генерала {{нп3|Станіслаў Галіч|Станіслава Галіча||Stanislav Galić}}, заключыўшы, што сербскія сілы вакол Сараева ўчынілі бойню<ref name="ICTY: Stanislav Galić judgement, para 438-496" /><ref name="ICTY:Dragomir Milošević judgement" />. Тым часам [[Радаван Караджыч]] запрасіў расійскага пісьменніка і палітыка [[Эдуард Лімонаў|Эдуарда Лімонава]] ў Пале на экскурсію па горадзе. Журналіст Славенка Дракуліч так апісаў сустрэчу:{{Цытата|На працягу многіх гадоў, калі я думаў пра Караджыча, я не мог выкінуць з галавы аднаго эпізоду. Гэта эпізод з дакументальнага фільма, знятага падчас аблогі Сараева, калі той прыбывае ў Пале на пагорках над сталіцай, дзе армія Рэспублікі Сербскай абстрэльвала горад снарадамі і снайперскім агнём. Караджыч прыязджае з госцем, расійскім драматургам Эдуардам Лімонавым. Сараева ляжыць у аблозе ў даліне пад імі, яны добра бачаць кожны будынак, кожную вуліцу, кожнае дрэва. Ідэальная пазіцыя для снайперскай стральбы. Апрануты ў чорнае паліто, з шалем на шыі, бо была тады зіма, Караджыч галантна і з усмешкай на вуснах прапануе свайму госцю і калезе-паэту «асаблівы гасцінец», які належыць каралю, валадару жыцця і смерці. Ён прапануе Лімонаву паспрабаваць страляць з наведзенага на горад аўтамата. Проста так, дзеля забавы. «Паспрабуй», дзёрзка кажа ён, кідаючы выклік Лімонаву. Як у фільме, калі кароль прапануе госцю стрэльбу каб пастраляць у дзікіх жывёл. Толькі што ўнізе, у тым абложаным горадзе, жывуць людзі, а не жывёлы. Лімонаў прымае выклік, становіцца на калені за зброяй і страляе. Усе ў захапленні, Лімонаў — адзін з іх, ён такі ж, як яны! Нягледзячы на тое, што ён мастак, ён не баязлівец. <ref>{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/commentisfree/2008/jul/23/radovankaradzic.warcrimes2|last=Drakulić|first=Slavenka|title=''First justice. Next, truth. Only then is reconciliation possible''|publisher=Guardian|date=2008-07-23|access-date=2012-04-09}}</ref> {{арыгінальны тэкст|en|For years, whenever I thought of Karadzic, I couldn't get one image out of my mind. It is from a documentary shot during the siege of Sarajevo, when he arrives to Pale in the hills above the capital, where the army of the Republika Srpska strafed the city with shells and sniper fire. Karadzic arrives with a guest, the Russian playwright Edvard Limonov. Sarajevo lies besieged in the valley below them, they can clearly see every building, every street, every tree. An ideal position for sniping. Dressed in a black coat, with a shawl around his neck for it is winter, Karadzic gallantly and with a smile on his face offers his guest and fellow poet a "special treat" befitting a king, a ruler of life and death. He offers Limonov to try a shot from a machine-gun pointed at the city. Just like that, for fun. "Try it," he says cockily, challenging Limonov. It's like in a movie when the king offers his gun to his guest to shoot at wild animals. Only that down in that besieged city live people, not animals. Limonov takes the challenge, kneels behind the weapon, and shoots. Everyone is delighted, Limonov is one of them, he's just like them! In spite of the fact that he is an artist, he is not a coward.}}}} У лютым 1994 г. (калі першапачаткова была пагроза авіяўдараў) НАТА стварыла вакол Сараева зону адчужэння з забаронай цяжкага ўзбраення і сабрала зброю ў шэрагу месцаў. 5 жніўня [[Узброеныя сілы Рэспублікі Сербскай|ВРС]] канфіскавала некалькі адзінак зброі з месца збору зброі ў Іліджы, дапусціўшы відавочнае парушэнне пагаднення пра зону адчужэння. Падчас захопу сербскія сілы паранілі ўкраінскага міратворца UNPROFOR. У адказ на атаку, ААН запрасіла падтрымку з паветра ў [[НАТА]]. Два амерыканскія самалёты [[Fairchild Republic A-10 Thunderbolt II|A-10]] неаднаразова абстрэльвалі сербскія цэлі, і сербы вярнулі захопленую зброю{{Sfn|Bucknam|2003|p=163}}. 14 жніўня пры пасрэдніцтве UNPROFOR было падпісана «''Антыснайперскае пагадненне''» паміж Вахідам Каравелічам, прадстаўніком Арміі БіГ, і Драгамірам Мілошавічам, прадстаўніком ВРС{{Sfn|МТБЮ Мілошавіч|loc=зноска 53}}. Гэта скараціла снайперскія атакі на шэсць тыдняў, але пасля гэтага UNPROFOR абвясцілі, што абодва бакі парушылі пагадненне і працягнулі снайперскія атакі{{Sfn|МТБЮ Мілошавіч|loc=зноска 55}}. 22 верасня UNPROFOR зноў папрасілі падтрымку з паветра НАТА ў раёне Сараева пасля таго, як сербскія сілы атакавалі французскі [[бронетранспарцёр]]. У адказ, два брытанскія самалёты [[SEPECAT Jaguar]] нанеслі ўдар па сербскім танку, знішчыўшы яго<ref name="AFSOUTH2">AFSOUTH Fact Sheet</ref>. 24 верасня [[Савет Бяспекі ААН]] прыняў рэзалюцыю 942, рашуча асудзіўшы РС за адмову ад тэрытарыяльнага пагаднення, якое пакладзе канец вайне ў Босніі, і ўвёў санкцыі на любую эканамічную дзейнасць пад кантролем баснійскіх сербаў, замарозіў сродкі і забараніў ім выезд<ref>{{Cite web|url=http://www.unhcr.org/refworld/docid/3b00f1504.html|title=''Resolution 942 (1994) Adopted by the Security Council at its 3428th meeting, on 23 September 1994''|publisher=UNHCR|date=24. rujna 1994|access-date=2012-04-25}}</ref>. 23 снежня было падпісана новае пагадненне аб перамір’і. UNPROFOR абвясцілі, што пасля гэтага колькасць узброеных інцыдэнтаў скарацілася на 90 %, але ўжо ў сакавіку наступнага года сілы ВРС зноў актывізавалі ваенную дзейнасць{{Sfn|МТБЮ Мілошавіч|loc=зноскі 57-59}}. === 1995 год === Вясной ВРС здзейснілі некалькі моцных абстрэлаў горада з ахвярамі сярод мірных жыхароў і разбурэннямі будынкаў{{Sfn|МТБЮ Караджыч|pp=21-22}}. З 15 па 22 чэрвеня ARBiH пачала наступ у рэгіёне Сараева, каб паспрабаваць вярнуць у сербаў страчаныя тэрыторыі. На поўначы 16-я дывізія [[1-ы корпус (Армія Рэспублікі Боснія і Герцагавіна)|1-га корпуса]] атакавала Чэмерскія пагоркі і адбіла іх. Пазней сербы вярнулі іх. З цэнтра 12-я дывізія атакавала сербскую пазіцыю ў [[Debelo Brdo mountian|Дэбела Брда]]. На поўдні 14-я дывізія здолела адціснуць сербаў да шляху Выпер і захапіла значныя тэрыторыі ў выніку наступу. [[Файл:Sarajevo_june_1995.jpg|міні|Наступальныя аперацыі баснійскай арміі ў раёне Сараева, 15-22 чэрвеня 1995 г.]] Па меры паступовага пашырэння баёў у 1995 годзе сілы баснійцаў пачалі шырокамаштабнае наступленне ў раёне Сараева. У адказ на атаку баснійскія сербы захапілі цяжкае ўзбраенне са складу, які ахоўваецца ААН, і пачалі абстрэл пазіцый.<ref>{{Кніга|год=2004|аўтар=Michael O. Beale|загаловак=Bombs Over Bosnia: The Role of Airpower in Bosnia-Herzegovina|ref=Beale|старонак=76|isbn=1410217930|выдавецтва=University Press of the Pacific|мова=en|старонкі=33}}</ref> У якасці адплаты за гэтыя дзеянні камандуючы ААН генерал-лейтэнант {{нп3|Руперт Сміт|||Rupert Smith}} запытаў авіяўдары НАТА. НАТА выканала гэты запыт 25 і 26 мая 1995 г., разбамбіўшы сербскі склад боепрыпасаў каля [[Пале, Боснія і Герцагавіна|Пале]].<ref name="AFSOUTH2" /> Місія выконвалася самалётамі [[General Dynamics F-16 Fighting Falcon|F-16]] ВПС ЗША і знішчальнікамі [[McDonnell Douglas F/A-18 Hornet|EF-18A]] ВПС Іспаніі, узброенымі бомбамі з лазерным навядзеннем<ref>{{Кніга|год=2013|аўтар=Tim Ripley|загаловак=Conflict in the Balkans 1991–2000|ref=Ripley|старонак=96|выдавецтва=Bloomsbury Publishing|мова=en|старонкі=23|спасылка частка=https://books.google.pl/books/about/Conflict_in_the_Balkans_1991_2000.html?id=Jkq1CwAAQBAJ&redir_esc=y}}</ref>. Пасля гэтага сербы захапілі 377 закладнікаў UNPROFOR і выкарыстоўвалі іх у якасці жывых шчытоў для розных мэт у Босніі, што прымусіла НАТА спыніць свае ўдары{{Sfn|Bucknam|2003|p=215}}. 27 мая 1995 г. сербскія салдаты, якія выдавалі сябе за французскіх вайскоўцаў, захапілі два назіральныя пасты ААН на абодвух канцах прыфрантавога моста Врбаня, не зрабіўшы ніводнага стрэлу. Яны былі апранутыя ў французскую форму, бронекамізэлькі і каскі, былі ўзброеныя французскай зброяй і кіравалі французскім бронетранспарцёрам (БТР) — усё гэта было выкрадзена ў войскаў ААН, затрыманых за горадам. Салдаты пад пагрозай зброі раззброілі 12 міратворцаў. Дзесяць павезлі ў невядомым напрамку, двое засталіся на мосце ў жывым шчыце. Французы ў адказ накіравалі 30 вайскоўцаў пры падтрымцы шасці лёгкіх танкаў для штурму паўночнага канца моста. У [[Бітва на мосце Врбанджа|сутычцы]] загінулі двое французскіх вайскоўцаў і пяцёра атрымалі раненні, чацвёра сербскіх вайскоўцаў загінулі і чацвёра трапілі ў палон. У канцы дня сербы захоўвалі кантроль над паўднёвай часткай моста, а французы занялі паўночную частку<ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/french-humiliation-sparks-battle-of-vrbanja-bridge-1621353.html|title=French humiliation sparks battle of Vrbanja|date=28 May 1995}}</ref>. Пазней сербы пакінулі паўднёвую частку моста. 28 жніўня 1995 г. 5 снарадаў былі выпушчаныя па рынку Маркале, што прывяло да чарговай бойні. У гэты раз загінула 43 чалавекі<ref>{{Cite web|publisher=RTS|url=http://www.rts.rs/page/stories/sr/story/135/Hronika/1252690/Svedok%3A+Markale+nisu+inscenirane.html|title=Svedok: Markale nisu inscenirane|date=23 January 2013}}</ref>, а 73 атрымалі раненні. Пры тым за некалькі гадзін да нападу ўлады баснійскіх сербаў выказваалі жаданне прыняць мірны план [[Рычард Холбрук|Рычарда Холбрука]]<ref>{{Cite book|title=Rozbicie Jugosławii|publisher=Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR}}</ref>. МТБЮ ў гэтым выпадку таксама прызнаў злачынцам Армію Рэспублікі Сербскай<ref name="ICTY: Stanislav Galić judgement, para 438-496" /><ref name="ICTY:Dragomir Milošević judgement" />. 30 жніўня [[генеральны сакратар НАТА]] абвясціў пачатак авіяўдараў пры падтрымцы артылерыйскіх атак сіл хуткага рэагавання UNPROFOR<ref name="changing69">{{Cite book|title=The changing rules on the use of force in international law|first=Tarcisio|last=Gazzini|year=2005|page=69|publisher=[[Manchester University]] Press|isbn=978-0-7190-7325-0|url=https://books.google.com/books?id=fDimGeTLOLkC&pg=PA69}}</ref>. У той жа дзень французскі [[Mirage 2000]] быў збіты каля [[Пале, Боснія і Герцагавіна|Пале]] ЗРК баснійскіх сербаў для стральбы з пляча<ref>Central Intelligence Agency. (2002).</ref>. 1 верасня НАТА і ААН запатрабавалі зняць блакаду, вывесці цяжкае ўзбраенне з зоны адчужэння вакол Сараева і ўсталяваць поўны кантроль над іншымі бяспечнымі раёнамі ААН. Кіраўнікам баснійскіх сербаў быў дадзены крайні тэрмін — 4 верасня, а бамбардзіровачная аперацыя «[[Аперацыя «Абдуманая сіла»|Абдуманая сіла]]» была прыпынена. Цяжкага ўзбраення не было выведзена да заканчэння тэрміну. 5 верасня аднавіліся авіяўдары па пазіцыях баснійскіх сербаў вакол Сараева і каля штаба баснійскіх сербаў у Пале. 14 верасня яны былі спыненыя, на гэты раз, каб дазволіць выкананне пагаднення з баснійскімі сербамі, якое прадугледжвала вывад цяжкага ўзбраення з зоны адчужэння. Баі на зямлі абвастрыліся, калі сумесныя баснійскія і харвацкія сілы перайшлі ў наступ. Сербаў павольна адцяснялі, што ў выніку дазволіла аднавіць ацяпленне, электра- і водазабеспячэнне горада<ref name=":7" />. У кастрычніку 1995 года было дасягнута [[Спыненне агню|перамір’е]]<ref name=":7" />, а 14 снежня падпісана мірнае [[Дэйтанскае пагадненне]]. == Гуманітарная катастрофа і зверствы == [[Файл:Evstafiev-bosnia-sarajevo-water-line.jpg|злева|міні| Жыхары Сараева ў чарзе па ваду.]] Аблога Сараева стала цяжкім выпрабаваннем для жыхароў. У розныя перыяды горад быў адрэзаны ад паставак прадуктаў, тавараў, вады, электрычнасці, ацяплення. Жыхары горада пастаянна прыходзілі па ваду да ракі [[Міляцка|Міляцкі]]<ref name=":9" />. Гарадскія службы сутыкаліся з сур’ёзнымі перашкодамі ў сваёй працы. Абстрэлы горада закраналі як ваенную, так і цывільную інфраструктуру (у тым ліку такія ўразлівыя аб’екты як шпіталі) і жылыя дамы, а таксама культурныя, гістарычныя і іншыя неваенныя аб’екты.{{Sfn|Даклад ААН VI}} З-за адсутнасці электрычнасці ў шпіталях даводзілася рабіць аперацыі пры свечках і дактарам з халоднымі рукамі. Таксама не хапала перавязачнага матэрыялу, медыкаментаў, пратэзаў і іншага абсталявання.{{sfn|Mann|Drucker|Tarantola|McCabe|1994|p=8}} Гарадскія службы не паспявалі рамантаваць водаправод{{sfn|Mann|Drucker|Tarantola|McCabe|1994|p=7}}, а пашкоджанні ў газавых камунікацыях прыводзілі да частых выбухаў у жылых дамах, якія загубілі жыцці каля 2 000 сараеўцаў<ref name="CSMonitor" />. Аднаўленнем падачы электрычнасці і вады займаліся ў тым ліку інжынеры камунікацыйных служб міратворцаў ААН. Міратворцамі ў горад былі дастаўленыя тысячы тон харчавання, медыкаментаў, адзення, гаручага, будаўнічых матэрыялаў.{{Sfn|Гуськова|2001|p=264}} [[Файл:Sarajevo_Siege_Collecting_Firewood_2.jpg|міні|Жыхары Сараева збіраюць дровы, зіма 1992—1993 гг.]] 9 ліпеня 1993 года [[Упраўленне Вярхоўнага камісара Арганізацыі Аб’яднаных Нацый па справах бежанцаў|Вярхоўны камісар ААН па справах бежанцаў]] {{Нп3|Садака Агата|3=ru|4=Огата, Садако}} адзначала, што ў Сараеве больш за 300 000 людзей знаходзяцца на мяжы жыцця і смерці, прычым пагроза жыццю была не толькі з боку сербскіх абстрэлаў, але і ад голаду і хвароб{{Sfn|Гуськова|2001|p=255}}. У горадзе адбываліся рабаванні кватэр, іх самавольны захоп. У прыватнасці, была занятая кватэра вядомага кінарэжысёра [[Эмір Кустурыца|Эміра Кустурыцы]], які пакінуў Сараева.{{Sfn|Гуськова|2001|p=263}} Паводле загаду ўрада горад маглі пакідаць толькі старыя і дзеці ў канвоях, арганізаваных ААН. Спісы для выезду складаліся ўладамі, прычым канвоі часта адкладаліся ці не хадзілі. Працаздольнае насельніцтва горада павінна было выконваць працоўную павіннасць або служыць у баснійскай арміі{{Sfn|Гуськова|2001|p=263}}. Пры гэтым сербам і харватам пакідаць горад было забаронена{{Sfn|Гуськова|2001|p=288}}. === Снайперы === [[Файл:Pazi Snajper.jpg|міні|Папярэджанне пра снайпераў у Сараеве.]] Другая палова 1992 і першая палова 1993 былі пікам аблогі Сараева, і падчас цяжкіх баёў адбываліся зверствы. Сербскія сілы за горадам бесперапынна абстрэльвалі абаронцаў урада. Унутры горада сербы кантралявалі большасць асноўных ваенных пазіцый і пастаўкі зброі. Калі [[снайпер]]ы занялі пазіцыі ў горадзе, шыльды з надпісам «''<span dir="ltr" lang="sh">Pazite, Snajper!</span>''» («''Сцеражыцеся, снайпер!''») сталі звычайнай з’явай, а некаторыя асабліва небяспечныя вуліцы называліся «шляхамі снайпераў». Лекары галоўнай гарадской бальніцы паведамлялі, што ў дзень прымалі ад пяці да пятнаццаці параненых снайперамі{{Sfn|Даклад ААН VI|loc=зноска 240}}. {{Цытата|Бывала я паводзіў сябе па-дурному, напрыклад, перабягаў вуліцу, дзе быў снайпер. Дык тады людзі мне пляскалі. А я сам рабіў гэта для іх, каб падняць ім маральны дух.<ref name="dalje">{{cite web|url=http://dalje.com/hr-svijet/ja-nisam-srbin-ja-sam-bosanac/29869|title=''Ja nisam Srbin, ja sam Bosanac''|publisher=Dalje|date=27. ožujka 2007.|access-date=08. 11. 2010.|archive-date=2010-11-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20101119145926/http://dalje.com/hr-svijet/ja-nisam-srbin-ja-sam-bosanac/29869|url-status=dead}}</ref> {{арыгінальны тэкст|bs|Nekada sam se glupo ponašao, recimo pretrčavao ulicu gdje je bio snajper. Pa bi mi onda ljudi pljeskali. A ja sam to radio zbog njih, da im dignem moral.}}}} Вуліца Цмока з Босніі (''<span dir="ltr" lang="bs">Ulica Zmaja od Bosne</span>''), галоўная вуліца, якая ў канчатковым выніку вядзе да аэрапорта, стала вядома свету як «{{Нп3|Алея снайпераў||4=Sniper Alley}}» (''<span dir="ltr" lang="bs">Snajperska aleja</span>'').<ref name="Bell"/> Забойства снайперам Адміры Ісміч і Бошка Бркіча, змешанай басняцка-сербскай пары, якая спрабавала перасекчы лінію, стала сімвалам пакут у горадзе і асновай ''[[Рамэа і Джульета ў Сараеве|Рамэа і Джульеты ў Сараеве]]'', але невядома, снайперы з якога боку адкрывалі агонь<ref name=":1">{{Cite news|url=http://www.cnn.com/WORLD/Bosnia/updates/9604/10/|publisher=CNN|title='Only a bullet' could separate them|date=10 April 1996}}</ref>. === Урбіцыд === [[Файл:Sarajevo_19.3.1996_war.JPG|міні|Агульны від на цэнтр горада Грбавіца, прыгарад Сараева. Сакавік 1996 года.]] Нацыянальная бібліятэка Сараева (цяпер Сараеўская ратуша) была спалена ў выніку нападу сербаў; каля ~2 мільёнаў кніг было страчана. Атаку праводзіў палкоўнік Таміслаў Шыпчыч. Каля 20 гадоў пайшло на рамонт бібліятэкі.<ref name=":43"/> У справаздачах адзначалася ў сярэднім каля 329 удараў снарадамі ў дзень падчас аблогі, з максімумам у 3777 на 22 ліпеня 1993 года{{Sfn|Даклад ААН VI}}. Гэты [[урбіцыд]] у выніку абстрэлу моцна пашкодзіў гарадскія структуры, як жылыя, так і культурныя. Да верасня 1993 г. было ацэнена, што практычна ўсе будынкі ў Сараеве пацярпелі ў той ці іншай ступені пашкоджання, а 35 000 будынкаў былі цалкам разбураны{{Sfn|Даклад ААН VI}}. Сярод будынкаў, пацярпелых і знішчаных, былі бальніцы і медыцынскія комплексы, медыяцэнтры і камунікацыйныя цэнтры, прамысловыя комплексы, дзяржаўныя будынкі, ваенныя аб’екты і аб’екты ААН. Іншыя значныя будынкі, пашкоджаныя або разбураныя, уключалі [[прэзідыум Босніі і Герцагавіны]] і [[Нацыянальная і універсітэцкая бібліятэка Босніі і Герцагавіны|Нацыянальную бібліятэку]], якая была падпалена і згарэла дашчэнту, знішчыўшы больш за 1 500 000 тамоў і 600 000 серыйных выданняў.<ref>{{Cite journal|date=1996-07-01|title=The National and University Library of Bosnia and Herzegovina during the Current War}}</ref><ref name="erasingthepast">{{Cite web|url=http://fp.arizona.edu/mesassoc/Bulletin/bosnia.htm|title=Erasing the Past: The Destruction of Libraries and Archives in Bosnia-Herzegovina|first=András|last=Riedlmayer|archive-url=https://web.archive.org/web/20120118204551/http://fp.arizona.edu/mesassoc/Bulletin/bosnia.htm|archive-date=2012-01-18}}</ref> === Абстрэлы мірных жыхароў === [[Файл:Shells_-_Sarajevo_Tunnel_Museum.jpg|злева|міні| Прыклады зброі, якую выкарыстоўвалі супраць [[Сараева|сараеўцаў]], выстаўленая ў музеі {{Нп3|Сараеўскі тунэль|Сараеўскага тунэлю|4=Sarajevo Tunnel}}.]] [[Масавае забойства|Масавыя забойствы]] мірных жыхароў былі ў першую чаргу вынікам мінамётных абстрэлаў. 1 чэрвеня 1993 падчас [[Курбан-байрам]]у на футбольным матчы ў Дабрыні, дзе сабралася 200 гледачоў, былі выпушчаныя дзве ракеты. У выніку выбуху загінулі 15 чалавек<ref name=":8" /> і больш за 100 былі параненыя<ref name="bbc">{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/june/1/newsid_2493000/2493441.stm|title=On this day: 1993: Serb attack on football match kills 11|date=1 June 1993|work=BBC News}}</ref>. 12 ліпеня ў чарзе па ваду загінулі 12 чалавек. Самым вялікім злачынствам ВРС стала першая {{Нп3|Бойні на Маркале|бойня на рынку Маркале|4=Markale massacres}} 5 лютага 1994 года, падчас якой 68 мірных жыхароў былі забітыя і 200 былі параненыя. Медыцынскія ўстановы былі перапоўнены ад маштабу ахвяр сярод цывільнага насельніцтва, і толькі невялікая колькасць параненых змагла атрымаць дапамогу па праграмах [[Медыцынская эвакуацыя|медыцынскай эвакуацыі]], такіх як [[Аперацыя Ірма|аперацыя «Ірма»]] ў 1993 годзе.<ref>{{Cite news|publisher=Keesing's Record of World Events|title=Geneva talks (Bosnia)|date=August 1993|url=http://www.keesings.com/search?kssp_search_phrase=%22operation+irma%22&x=0&y=0&kssp_a_id=39603n05xxx&kssp_selected_tab=article&kssp_rspn=1&kssp_v_id=39}}</ref> [[Радаван Караджыч]] заяўляў, што ВРС не мае ніякага дачынення да Маркале, а наадварот, «''баснійцы нацэліліся на ўласны народ, каб пачаць дзеянні НАТА''». Ён таксама сцвярджаў, што «''баснійцы ператварылі школы і бальніцы ў ваенныя аб’екты і таму яны былі легітымнымі мішэнямі''»<ref name="guardian">{{Cite web|title=Radovan Karadzic claims Bosnian Muslims 'killed own people' in Sarajevo|url=http://www.guardian.co.uk/world/2010/mar/02/radovan-karadzic-siege-sarajevo-myth|publisher=Guardian|access-date=29. 08. 2010.}}</ref>. === Ганенні супраць сербаў === [[Файл:Сербские_беженцы_из_Грбавицы.jpg|злева|міні|Сербскія ўцекачы пакідаюць Грбавіцу (раён Сараева).]] У раёнах Сараева, якія кантраляваліся баснійцамі, узровень злачыннасці рэзка ўзрос. У першы год аблогі 10-я горная дывізія ARBiH на чале з камандзірам [[Мушан Тапалавіч|Мушанам Тапалавічам]] пачала кампанію масавых пакаранняў смерцю сербскіх мірных жыхароў, якія ўсё яшчэ жылі ў раёнах, што кантралююцца баснійцамі. Многія ахвяры былі перавезены ў [[Казанская яма забойстваў|яму Казані]] каля Сараева, дзе былі забіты і пахаваны ў брацкай магіле<ref>{{Cite web|url=https://zurnal.info/novost/18413/casno-novinarstvo-kako-su-sarajevski-mediji-tokom-rata-pisali-o-zlocinu-u-kazanima|title=ČASNO NOVINARSTVO: Kako su sarajevski mediji tokom rata pisali o zločinu u Kazanima|website=zurnal.info}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sarajevotimes.com/performance-in-memory-of-kazani-pay-tribute-to-all-victims/|title=Performance in Memory of Kazani: Pay Tribute to all Victims!}}</ref>. У горадзе супраць сербаў дзейнічалі ад 10 да 15 узброеных груп, якія, на думку расійскага гісторыка і сербскага сенатара [[Гуськова, Алена Юр'еўна|Алены Гуськовай]], пазней ператварыліся ў банды. Акрамя баёў яны займаліся рабаваннем. Сярод лідараў такіх атрадаў быў [[Юсуф Празіна|Юсуф «Юка» Празіна]]{{Sfn|Гуськова|2001|p=259}}, даваенны крымінальны аўтарытэт<ref>{{cite web|url=http://pressrs.ba/sr/vesti/vesti_dana/story/16442/Juka+Prazina+1992.+pucao+na+mitingaše.html|title=Juka Prazina 1992. pucao na mitingaše|access-date=2013-04-30|lang=sr|archive-url=https://www.webcitation.org/6GXUGtJAa?url=http://pressrs.ba/sr/vesti/vesti_dana/story/16442/Juka+Prazina+1992.+pucao+na+mitinga%C5%A1e.html|archive-date=2013-05-11|url-status=dead}}</ref><ref name="Kriminalci kao ratni junaci">{{cite web|url=http://pescanik.net/2000/01/kriminalci-kao-ratni-junaci/|title=Kriminalci kao ratni junaci|access-date=2013-04-30|lang=sr|archive-date=2013-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20130503222551/http://pescanik.net/2000/01/kriminalci-kao-ratni-junaci/|url-status=live}}</ref><ref name="Kriminalci kao ratni junaci"/><ref>{{cite web|url=http://www.scc.rutgers.edu/serbian_digest/120/t120-5.htm|title=January 10, 1994 Vreme News Digest Agency No 120|publisher=ArtOfWar|access-date=2013-03-30|lang=en|archive-url=https://www.webcitation.org/6GXUIkdcL?url=http://www.scc.rutgers.edu/serbian_digest/120/t120-5.htm|archive-date=2013-05-11|url-status=live}}</ref>. Гуськова сцвярджае, што імі ж былі створаны ад 10 да 20 прыватных турмаў{{Sfn|Гуськова|2001|p=259}}. Па сцвярджэннях баснійскай газеты «Дані», за час аблогі горада некалькі соцень сербаў у горадзе былі забітыя з-за свайго этнічнага паходжання. Пасля вайны былі эксгумаваныя целы прыкладна 400 сербаў, аднак, па сцвярджэнні афіцыйнага боку, сярод іх былі ў тым ліку і памерлыя ад натуральных прычын або сербскіх абстрэлаў<ref>{{cite web|url=http://www.bhdani.com/arhiva/165/t16513.htm|title=Masovne grobnice u Sarajevu|access-date=2013-03-30|lang=sr|archive-url=https://www.webcitation.org/6GXUKKZNU?url=http://www.bhdani.com/arhiva/165/t16513.htm|archive-date=2013-05-11|url-status=dead}}</ref>. Старшыня сербскага грамадзянскага веча Босніі і Герцагавіны Мірка Пеянавіч адзначаў, што з амаль 12 000 загінулых у Сараеве чвэрць ахвяр этнічна былі сербамі. Паводле яго слоў, становішча сербаў у горадзе палепшылася пасля таго, як рэгулярная баснійская армія правяла аперацыю па барацьбе з крымінальнымі атрадамі ў сваіх шэрагах, у выніку чаго была знішчана банда Мушана Тапалавіча, якая здзяйсняла злачынствы ў адносінах да цывільнага насельніцтва<ref>{{cite web|url=http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2005&mm=03&dd=28&nav_category=167&nav_id=165242|title=Čemu služe izjave o poginulima|publisher=B92|access-date=2013-03-30|lang=sr|archive-url=https://www.webcitation.org/6GXUKlbW4?url=http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2005|archive-date=2013-05-11|url-status=live}}</ref>. Паводле даных прэзідэнта Рэспублікі Сербскай [[Міларад Додзік|Міларада Додзіка]], усяго за гады вайны з Сараева і наваколляў былі вымушаны бегчы 150 000 сербаў<ref name="vidovdan.org">{{cite web|url=http://www.vidovdan.org/index.php?option=com_content&view=article&id=27355:2012-04-07-14-32-59&catid=48:vesti&Itemid=103|title=Додик: Фашизам отерао Србе из Сарајева|access-date=2013-03-30|lang=sr|archive-url=https://www.webcitation.org/6GXU0bcEg?url=http://www.vidovdan.org/index.php?option=com_content|archive-date=2013-05-11|url-status=live}}</ref>. За пакаранні сербаў ваенны суд акругі Сараева ў снежні 1994 года асудзіў 14 чалавек{{Sfn|Гуськова|2001|p=263}}. У 1997 годзе сараеўская газета «Дані» апублікавала судовыя дасье пра забойствы сараеўскіх сербаў падчас вайны і катаваннях, якія здзяйсняліся над імі салдатамі 10-й горнай брыгады Мушана Тапалавіча{{Sfn|Югославия в XX веке|2011|p=813}}{{Sfn|Миротворцы|2007|p=17}}. Целы загінулых былі выяўленыя ў шахце Казані{{Sfn|Гуськова|2001|p=263}}.{{некалькі выяў|width=120|image1=Sarajevo - Udeo Srba po naseljima 1991 L.gif|alt1=1991 census|image2=Sarajevo - Udeo Srba po naseljima 2013 L.gif|alt2=2013 census|footer=Змяненне колькасці сербаў у Сараеве на прыкладзе перапісаў 1991 і 2013.}}Акрамя прыватных турмаў у Сараеве для сербаў існавалі і ўрадавыя турмы і лагеры. Па сцвярджэнні баснійскай пракуратуры, у іх адпраўлялі як ваеннапалонных, так і цывільных асоб<ref>{{cite web|url=http://www.vesti-online.com/Vesti/Ex-YU/191232/Bosanski-muslimani-optuzeni-za-ratni-zlocin|title=Bosanski muslimani optuženi za ratni zločin|access-date=2013-03-30|lang=sr|archive-url=https://www.webcitation.org/6GXUNS3Df?url=http://www.vesti-online.com/Vesti/Ex-YU/191232/Bosanski-muslimani-optuzeni-za-ratni-zlocin|archive-date=2013-05-11|url-status=live}}</ref>. Сярод іх вядомыя акруговая турма ў пераабсталяванай казарме ЮНА «Віктар Бубань»<ref>{{cite web|url=http://www.vesti-online.com/Vesti/Ex-YU/299562/Srbe-u-logor-dovodio-ko-je-hteo-|title=Srbe u logor dovodio ko je hteo|access-date=2013-03-30|lang=sr|archive-url=https://www.webcitation.org/6GXUQeOOA?url=http://www.vesti-online.com/Vesti/Ex-YU/299562/Srbe-u-logor-dovodio-ko-je-hteo-|archive-date=2013-05-11|url-status=live}}</ref> і [[Сілас (лагер)|лагер «Сілас»]]. У «Сіласе» ўтрымліваліся не толькі сербы. Паводле ўспамінаў былых зняволеных лагера з ліку членаў Харвацкіх абарончых сіл, у «Сілас» яны былі адпраўленыя за адмову ўдзельнічаць у забойствах сербаў<ref>{{cite web|url=http://www.vesti-online.com/Vesti/Ex-YU/189002/Odbio-da-strelja-Srbe-pa-zavrsio-u-logoru-Silos|title=Odbio da strelja Srbe pa završio u logoru "Silos"|access-date=2013-03-30|lang=sr|archive-url=https://www.webcitation.org/6GXUTNmbM?url=http://www.vesti-online.com/Vesti/Ex-YU/189002/Odbio-da-strelja-Srbe-pa-zavrsio-u-logoru-Silos|archive-date=2013-05-11|url-status=live}}</ref>, а па сцвярджэнні сербскага боку, пра існаванне лагера ведала і вышэйшае палітычнае кіраўніцтва баснійцаў<ref>{{cite web|url=http://www.vesti-online.com/Vesti/Ex-YU/182223/I-Ganic-znao-za-logor-smrti|title=I Ganić znao za logor smrti|access-date=2013-03-30|lang=sr|archive-url=https://www.webcitation.org/6GXUWWVvD?url=http://www.vesti-online.com/Vesti/Ex-YU/182223/I-Ganic-znao-za-logor-smrti|archive-date=2013-05-11|url-status=live}}</ref>. Пасля вайны дзясяткі тысяч сербаў пад страхам ганенняў {{Нп3|Выгнанне сербаў з Сараева|пакінулі Сараева|4=Exodus of Sarajevo Serbs}} (і іншыя землі ў складзе [[Федэрацыя Босніі і Герцагавіны|Федэрацыі Босніі і Герцагавіны]]) і пераязджалі на тэрыторыі, кантраляваныя [[Рэспубліка Сербская|Рэспублікі Сербскай]] (у прыватнасці [[Усходняе Сараева]]). == Умяшанне НАТА == [[Файл:Sarajevo_Tower.jpg|злева|міні| Рэшткі будынку сараеўскай газеты ''[[Oslobođenje]]'', які захоўваўся як помнік на працягу некалькіх гадоў пасля аблогі.]] 6 лютага 1994 года, праз дзень пасля першай бойні на рынку Маркале, [[Генеральны сакратар ААН]] [[Бутрас Бутрас-Галі]] афіцыйна запытаў НАТА пацвярджэнне таго, што авіяўдары будуць нанесены неадкладна<ref name="Bethlehem1997pliii">{{Cite book|title=The 'Yugoslav' Crisis in International Law|last1=Bethlehem|first1=Daniel L.|last2=Weller|first2=Marc|year=1997|page=liii|series=Cambridge International Documents Series|volume=5|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-46304-1|url=https://books.google.com/books?id=7SczBzxA6-IC&pg=PR53}}</ref>. 9 лютага 1994 года, пагадзіўшыся з просьбай ААН, [[Паўночнаатлантычны савет]] [[НАТА]] ўпаўнаважыў камандуючага аб’яднанымі сіламі ў Паўднёвай Еўропе (CINCSOUTH), адмірала ЗША Джэрэмі Бурду, нанесці авіяўдары па артылерыйскім і мінамётным пазіцыям унутры і вакол Сараева, якія былі вызначаны UNPROFOR адказнымі за напады на цывільныя аб’екты<ref name="nh-ev2">{{citation|title=NATO Handbook: Evolution of the Conflict|publisher=NATO|url=http://www.nato.int/docu/handbook/2001/hb050102.htm}} {{Cite web |url=http://www.nato.int/docu/handbook/2001/hb050102.htm |title=Архіўная копія |access-date=23 сакавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20011107101023/http://www.nato.int/docu/handbook/2001/hb050102.htm |archive-date=2001-11-07 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite book|title=American national biography|first1=Mark Christopher|last1=Carnes|page=29|volume=29|publisher=Oxford University Press|year=2005|isbn=9780195222029|url=https://books.google.com/books?id=wZczV8ZxgL4C&pg=PA29}}</ref>. Толькі [[Грэцыя]] не падтрымала выкарыстання авіяўдараў, але не наклала вета на прапанову<ref name="Bethlehem1997pliii" />. На пасяджэнні 9 лютага Савет таксама выставіў ультыматум баснійскім сербам, запатрабаваўшы або вывесці цяжкае ўзбраенне вакол Сараева да поўначы з 20 на 21 лютага, або сутыкнуцца з авіяўдарамі<ref name="Bethlehem1997pliii" />. Вакол выканання ўльтыматуму ўзнікла пэўная блытаніна, і [[прэм’ер-міністр Венгрыі]] [[Петэр Бораш|Петэр Барос]] абвясціў, што паветраная прастора яго краіны будзе закрыта для самалётаў НАТА ў выпадку авіяўдараў<ref name="Bethlehem1997pliii" />. [[Файл:Bombing_republika_srpska.jpg|міні|Пазіцыі баснійскіх сербаў, падбітыя авіяцыяй ЗША.]] У авіякампаніі ўдзельнічала каля 400 самалётаў НАТА<ref>{{Cite book|last=Mahnken|first=Thomas G.|url=https://archive.org/details/technologyameric1945mahn/page/n194|title=Technology and the American Way of War Since 1945|publisher=Columbia University Press|year=2010|isbn=978-0-231-12337-2|location=New York|page=182}}</ref>. Нарэшце 20 верасня 1995 года французскі генерал [[Бернар Жанвье]] (камандуючы UNPROFOR) і амерыканскі адмірал {{нп3|Лейтан У. Сміт-малодшы|||Leighton W. Smith Jr.}} (CINCSOUTH) пагадзіліся, што няма неабходнасці аднаўляць удары, паколькі баснійскія сербы выканалі ўмовы ААН.<ref>{{Cite web|url=https://planken.org/balkans/chronology/unprofor/1995|archive-url=https://web.archive.org/web/20160314010216/http://planken.org/balkans/chronology/unprofor/1995|url-status=dead|title=1995 &#124; planken.org|archive-date=14 March 2016|website=planken.org}}</ref> == Аэрапорт Сараева і Сараеўскі тунэль == 5 красавіка 1992 года падраздзяленні Югаслаўскай народнай арміі (ЮНА) захапілі аэрапорт Сараева<ref name="galic"/><ref name=":12">{{Citation|title=The Death Of Yugoslavia [4/6] The Gates Of Hell -BBC Documentary|url=https://www.youtube.com/watch?v=hY7BwM952ZY|language=en|access-date=2022-09-20}}.</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=8 January 2017|title=Sarajevo International Airport|url=https://sarajevo.travel/en/text/sarajevo-international-airport/560#:~:text=On%20the%20night%20of%20April%205%2C%201992%2C%20the,in%20modern%20history%2C%20lasting%20an%20unbelievable%201%2C425%20days.?adlt=strict&toWww=1&redig=48472935B41D4AB8A7A3807319867D05}}</ref>, затым ён знаходзіўся пад кантролем ААН з 28 чэрвеня 1992 года<ref name=":2" /><ref>{{Cite news|date=30 June 1992|title=CONFLICT IN THE BALKANS; U.N. Takes Control of Airport At Sarajevo as Serbs Pull Back|url=https://www.nytimes.com/1992/06/30/world/conflict-balkans-un-takes-control-airport-sarajevo-serbs-pull-back.html?adlt=strict&toWww=1&redig=A764DF8A71724215A1E476D17126691A}}</ref> UNPROFOR пачалі свае гуманітарныя аперацыі па [[паветраны мост|паветраных перавозках]]. Да пачатку 1995 года было выканана звыш 13 тысяч рэйсаў<ref name=":2"/>. Гэта была найбольшая колькасць авіяперакіданняў у сталіцу з часоў Берлінскіх авіяпаставак<ref name=":2" />. Некалькі соцень асоб загінулі, перабягаючы ўзлётна-пасадачную паласу, якая была адзіным спосабам пераходу ўнутр або з абложанага Сараева, пакуль не быў пракапаны Сараеўскі ваенны тунэль.<ref name=":2" /> [[Файл:Sarajevo_(8745531436).jpg|міні|200px|Сараеўскі тунэль.]] Карыстаючыся тым, што аэрапорт знаходзіўся пад кантролем UNPROFOR, абаронцы Сараева пачалі капаць тунэль пад узлётна-пасадачнай паласой, якая праходзіла паміж сараеўскімі кварталамі [[Дабрыня]] і [[Бутмір]]. Ён стане вядомым як «{{Нп3|Сараеўскі тунэль|4=Sarajevo Tunnel}}» (''<span style="font-style:italic;" lang="bs">Tunel spasa</span>''). Будаўніцтва было завершана 30 чэрвеня, а выкарыстанне гэтага шляху пачалося 1 ліпеня. Тунэль выкарыстоўвалі для транспарціроўкі прадуктаў харчавання, паліва, газет і зброі, агулам да 30 тон<ref>[http://lenta.ru/articles/2016/03/16/saraevo/ Что делать на мусульманском Востоке в центре Европы: Мир: Путешествия] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160316172010/http://lenta.ru/articles/2016/03/16/saraevo/ |date=16 сакавіка 2016 }} Lenta.ru</ref> штодня. Кожны дзень да 4000 асоб маглі прайсці праз тунэль<ref>{{Cite web|url=http://www.balcanicaucaso.org/eng/Regions-and-countries/Bosnia-Herzegovina/The-Sarajevo-Tunnel-101624|title=The Sarajevo Tunnel|access-date=2016-03-16|archive-date=2016-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20160321101440/http://www.balcanicaucaso.org/eng/Regions-and-countries/Bosnia-Herzegovina/The-Sarajevo-Tunnel-101624|url-status=live}}</ref>. Уваходы знаходзіліся пад аховай баснійскіх войск. У далейшым праклалі чыгуначныя шляхі і выкарыстоўваліся невялікія вагоны ўмяшчальнасцю 400 кг. У канчатковым выглядзе тунэль меў асвятленне, адпампоўванне грунтавых вод, нафтаправод, былі праведзены электрычныя кабелі і тэлефонныя лініі сувязі. == Зняцце аблогі == {{Асноўны артыкул|Дэйтанскае пагадненне}} [[Дэйтанскае пагадненне]] прынесла мір у краіну і прывяло да стабілізацыі<ref>{{cite web|date=30 March 1996|title=Dayton Accords|url=https://2009-2017.state.gov/p/eur/rls/or/dayton|access-date=5 May 2014|publisher=US Department of State}}</ref>. Аднак, сербы не адразу пачалі ажыццяўляць Дэйтанскае пагадненне, якое прадугледжвала іх адыход з раёнаў на поўначы і захадзе Сараева, так жа сама, як і з іншых частак горада, і як вынік, баснійскае кіраўніцтва не абвяшчала пра заканчэнне аблогі. Адзін з апошніх варожых актаў адбыўся ўвечары 9 студзеня 1996 года, калі [[Рэактыўны гранатамёт|рэактыўная граната]] была выпушчана па трамваю, які рухаўся па галоўнай вуліцы Сараева, забіўшы адну асобу і параніўшы 19 чалавек<ref name="NewYorkTimes">«[https://www.nytimes.com/1996/01/10/world/sarajevo-grenade-leaves-one-dead-and-19-wounded.html Sarajevo Grenade Leaves One Dead And 19 Wounded] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306120413/http://www.nytimes.com/1996/01/10/world/sarajevo-grenade-leaves-one-dead-and-19-wounded.html|date=6 March 2016}}» (10 January 1996).</ref>. Граната была выпушчана з мікрараёна [[Грбавіца (Сараева)|Грбавіца]], які ў той час утрымліваўся сербамі. Пасля нападу французскія вайскоўцы з [[Сілы рэалізацыі|IFOR]] абшукалі будынак, з якога была выпушчана граната<ref name=":7" />, але ні адзін чалавек не быў арыштаваны за напад. Баснійскі ўрад афіцыйна абвясціў спыненне аблогі Сараева 29 лютага 1996 года, калі войскі баснійскіх сербаў пакінулі пазіцыі ў горадзе і ваколіцах<ref>{{cite news|last1=Kidd|first1=James|title=The ghosts of Sarajevo: a journalist looks back at the enduring tragedy of the Balkan wars|url=https://www.thenationalnews.com/arts-culture/the-ghosts-of-sarajevo-a-journalist-looks-back-at-the-enduring-tragedy-of-the-balkan-wars-1.76494|access-date=17 September 2021|work=[[The National (Abu Dhabi)|The National]]|date=30 March 2017}}</ref>. Пасля гэтага больш за 70 000 сараеўскіх сербаў пакінулі кантраляваныя баснійцамі раёны горада і пераехалі ў Рэспубліку Сербскую, забраўшы з сабой усю сваю маёмасць<ref>{{Cite book|last1=Dubinsky|first1=Alex|last2=Djukić|first2=Slavoljub|title=Milosevic and Markovic: A Lust for Power|publisher=McGill-Queen's Press|year=2001|isbn=978-0-7735-6939-3|pages=83–84}}</ref>. Дэйтанскае пагадненне зафіксавала новы адміністрацыйны падзел, згодна з якім горад распаўся на два гарады: Сараева ([[Федэрацыя Босніі і Герцагавіны|Федэрацыя БіГ]]) і [[Усходняе Сараева]] ([[Рэспубліка Сербская]]). == Наступствы == === Ахвяры === [[Файл:Sarajevo_martyrs_memorial_cemetery_2009_2.jpg|міні|злева|Мемарыяльныя могілкі пакутнікаў Ковачы для ахвяраў вайны ў [[Стары Град, Сараева|Старым Градзе]].]] [[Файл:Sarajevo – Kovači memorial 2.jpg|міні|злева|Імёны ўсіх ахвяраў на сцяне каля могілак Ковачы.]] Абложанае насельніцтва складалася не толькі з [[Баснякі|баснякоў]] і [[харваты Босніі і Герцагавіны|харватаў]], але і з [[сербаў Босніі і Герцагавіны|сербаў]], якія засталіся ў горадзе і былі забітыя агнём асадных сіл ВРС. Перапіс 1991 года паказвае, што да блакады ў горадзе і ваколіцах пражывала 525 980 чалавек. Ёсць падлікі, што да пачатку аблогі насельніцтва ўласна горада складала 435 000 чалавек. Ацэнкі сучаснага насельніцтва вагаюцца паміж 300 000 і 380 000. У 1994 годзе ў справаздачы пра агульную колькасць смерцяў за 315 дзён была зроблена выснова пра тое, што памерлі 2474 чалавекі, у сярэднім каля васьмі забітых у горадзе за дзень. Са справаздачы пра агульную колькасць параненых за 306 дзён вынікае, што 13 472 былі параненыя — прыкладна 44 чалавекі ў дзень. У гэтым жа дакладзе колькасць забітых або прапаўшых без вестак у горадзе склала амаль 10 000 чалавек, у тым ліку больш за 1500 дзяцей. Яшчэ 56 000 чалавек атрымалі раненні, у тым ліку амаль 15 000 дзяцей.{{Sfn|Даклад ААН VI}} У дакладзе, падрыхтаваным МТБЮ пасля вайны, колькасць загінулых у выніку блакады склала 4 548 салдат {{нп3|Армія Рэспублікі Боснія і Герцагавіна|ARBiH||Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina}} і 4 954 мірных жыхары Сараева<ref>{{Cite web|publisher=[[МТБЮ]]|url=http://www.icty.org/x/file/About/OTP/War_Demographics/en/slobodan_milosevic_sarajevo_030818.pdf|last=Demographic Unit, OTP|title=Death Toll in the Siege of Sarajevo, April 1992 to December 1995: A Study of Mortality Based on Eight Large Data Sources|date=18 August 2003}}</ref><ref>{{Cite web|publisher=BBC|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-13561407|title=Ratko Mladic arrested: Bosnia war crimes suspect held|date=26 May 2011}}</ref>. Цэнтр даследаванняў і дакументацыі ў Сараеве (RDC) выявіў, што ў выніку аблогі загінулі 13 952 чалавекі: 9 429 баснякоў, 3 573 серба, 810 харватаў і 140 іншых. З іх 6137 былі салдатамі ARBiH і 2241 салдатамі, якія ваявалі на баку ЮНА або ВРС. З забітых салдат ARBiH 235 былі сербамі, 328 — харватамі, а астатнія — баснякамі. Шэсцьдзясят працэнтаў усіх людзей, забітых у Сараеве падчас аблогі, былі салдатамі. У прыватнасці, 44 працэнты ўсіх загінуўшых былі вайскоўцамі ARBiH. Усяго падчас аблогі загінулі 5434 мірныя жыхары, у тым ліку 3855 баснякоў, 1097 сербаў і 482 харваты. Больш за 66 % забітых падчас аблогі былі баснякамі, 25,6 % — сербамі, 5,8 % — харватамі і 1 % — іншымі. Каля 14,5 % усіх смерцяў у баснійскай вайне адбыліся ў абложаным Сараеве.<ref>{{Cite web|publisher=Prometej.ba|last=Ivan Tučić|title=Pojedinačan popis broja ratnih žrtava u svim općinama BiH|url=http://www.prometej.ba/clanak/drustvo-i-znanost/pojedinacan-popis-broja-ratnih-zrtava-u-svim-opcinama-bih-997|date=February 2013}}</ref> Афіцыйныя асобы [[Федэрацыя Босніі і Герцагавіны|Федэрацыі Босніі і Герцагавіны]] падлічылі, што па меншай меры 150 сараеўскіх сербскіх мірных жыхароў былі забітыя ўрадавымі сіламі, у той час як некаторыя нацыяналістычныя групы сярод сербаў і прадстаўнікі Рэспублікі Сербскай назвалі «многія тысячы». Аднак спробы абгрунтаваць прэтэнзіі баснійскіх сербаў былі непераканаўчымі{{Sfn|Donia|2006}}. {| class="wikitable" style="float: right;" |+Колькасць загінулых у Сараеве (цывільных асоб і вайскоўцаў) з 1991 па 1995 год<ref name="idc2">{{cite web|title=''Rezultati istraživanja "Ljudski gubici '91-'95" (Sarajevo)''|url=http://www.idc.org.ba/index.php?option=com_content&view=section&id=35&Itemid=126&lang=bs|publisher=''Istraživačko dokumentacijski centar (IDC)''|date=2007|access-date=2010-08-29|archive-date=2009-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20091108152023/http://www.idc.org.ba/index.php?option=com_content&view=section&id=35&Itemid=126&lang=bs|url-status=dead}}</ref> !Год !бяснякі !сербы !харваты !іншыя |- |1991 |9 |8 |1 |0 |- |1992 |5 199 |2,043 |458 |108 |- |1993 |2,473 |698 |184 |37 |- |1994 |809 |376 |50 |10 |- |1995 |799 |343 |43 |5 |- |Агулам |9 289 |3468 |736 |160 |} У якасці могілак выкарыстоўваліся паркі, спартыўныя пляцоўкі і іншыя адкрытыя прасторы. Адным з такіх аб’ектаў з’яўляецца спартыўны комплекс, пабудаваны да [[Зімовыя Алімпійскія гульні 1984|зімовых Алімпійскіх гульняў 1984 года]]. [[Дзіцячы фонд ААН|ЮНІСЕФ]] паведаміў, што ў горадзе заставалася ад 65 000 да 80 000 дзяцей, па меншай меры 40 % з іх абстрэльваліся снайперамі; 51 % бачылі, як кагосьці забілі; 39 % бачылі забойства аднаго або некалькіх членаў сям’і; 19 % былі сведкамі расправы; у 48 % дом быў заняты кімсьці іншым; у 73 % дом быў атакаваны або абстраляны; і 89 % жылі ў падземных сховішчах. У выніку вялікай колькасці ахвяр і ўмоў ваеннага часу па ўсім Сараева і ваколіцах ёсць імправізаваныя могілкі. У справаздачы за 1994 год гаварылася, што «''аблога таксама моцна паўплывала на псіхіку і будучыню насельніцтва горада.'' ''Урад Босніі паведаміў пра рэзкі рост самагубстваў сярод сараеўцаў, амаль удвая павялічанай колькасці абортаў і зніжэнні нараджальнасці на 50 % з пачатку блакады''»{{Sfn|Даклад ААН VI}}. Мемарыял з імёнамі 521 дзіцяці, забітых падчас блакады, быў адкрыты 9 мая 2010 года. Справы яшчэ 500 дзяцей на той час яшчэ правяраліся.<ref>{{Cite news|url=https://nationalpost.com/news/story.html?id=3006345|title=Sarajevo unveils memorial for children killed during siege|website=National Post}}{{Недаступная спасылка}}</ref> [[Файл:Mezarje_Stadion_Cemetery.jpg|цэнтр|міні|640пкс|Могілкі ''Стадыён Межар’е'', ''Ліга патрыётаў'', [[Сараева]].]] === Пашкоджанні і разбурэнне забудовы і маёмасці === [[Файл:Sarajevo_Grbavica.JPG|злева|міні| Цяжка пашкоджаныя жылыя дамы каля моста Врбаня ў раёне [[Грбавіца (Сараева)|Грбавіца]] на левым беразе ракі [[Міляцка]].]] Структурны і матэрыяльны ўрон у Сараеве ў выніку аблогі ўключаў асабліва крытычныя аб’екты, такія як бальніцы і медыцынскія комплексы, медыцынскія ўстановы (уключаючы машыны хуткай дапамогі), медыцынскі персанал, а таксама культурныя каштоўнасці, як напр. калекцыя рукапісаў [[Усходні інстытут у Сараева|Усходняга інстытута ў Сараеве]], адзін з найбагацейшых збораў усходніх рукапісаў у свеце<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=wjfBaNW1i4EC&pg=PA62|title=Libraries in open societies&nbsp;... – Google Books|isbn=9780789019684|access-date=5 August 2010|last1=Leich|first1=Harold M.|year=2002}}</ref>. У ноч на 25 жніўня 1992 года сербскі бок правёў бамбардзіроўка запальнымі снарадамі, якая прывяла да поўнага знішчэння незаменнай [[Нацыянальная і універсітэцкая бібліятэка Босніі і Герцагавіны|Нацыянальнай і ўніверсітэцкай бібліятэкі Босніі і Герцагавіны]], цэнтральнага сховішча баснійскай пісьмовай культуры і галоўнага культурнага цэнтра для ўсіх Балкан. Сярод страт было каля 700 рукапісаў і інкунабул, а таксама ўнікальная калекцыя баснійскіх перыядычных выданняў, некаторыя з якіх адносіліся да сярэдзіны XIX стагоддзя баснійскага культурнага адраджэння. Бібліятэкі ўсяго свету пасля супрацоўнічалі, каб аднавіць частку страчанай спадчыны праз ахвяраванні і электронныя тэксты ў кіберпрасторы. [[Файл:Evstafiev-bosnia-cello.jpg|справа|міні| [[Ведран Смайловіч|Ведран Смаілавіч]] грае ў часткова разбуранай [[Нацыянальная і універсітэцкая бібліятэка Босніі і Герцагавіны|Нацыянальнай бібліятэцы]] ў Сараеве ў 1992 годзе.]] [[Файл:Dobrinja_in_1996.JPEG|міні| Разбурэнні ў сараеўскім раёне [[Дабрыня (Сараева)|Дабрыня]], сфатаграфаваныя пасля аблогі.]] Таксама неапраўданымі былі напады на цывільную маёмасць. Баснійскі ўрад падлічыў, што абстрэлы разбурылі больш за 10 000 кватэр і пашкодзілі больш за 100 000 іншых. З іншых будынкаў у горадзе 23 % былі пашкоджаны сур’ёзна, 64 % былі часткова пашкоджаны і 10 % — нязначна. У сваёй справаздачы Камітэт па культуры і адукацыі [[Савет Еўропы|Савета Еўропы]] пракаментаваў структурныя пашкоджанні ў горадзе{{Sfn|Даклад ААН VI}}. Камітэт заявіў:{{Цытата|Відавочна, што Сараева цяжка пацярпела ад рук нападнікаў. Апрача вядомых чалавечых страт у працяглых пакутах і складанасці выжывання ад дня да дня, мелі месца сур’ёзныя пашкоджанні гарадскога палатна. Інфраструктура (вадасток, электрычнасць, тэлефонныя сэрвісы і г.д.) была надзвычай пашкоджана. Большасць будынкаў былі значна разбіты і напэўна ўсе будынкі ў цэлым былі паражоны ў большай ці меншай меры (пабітае шкло і г.д.). Некаторыя будынкі былі цалкам зруйнаваны, уключаючы манументы старажытнасці (такія, як Бібліятэка) і шэраг сучасных стальных каркасных будынкаў (такіх як будынак Unis), якія ў некаторых выпадках проста абрынуліся. Таксама ацэньваецца, што за апошні год было зруйнавана 35 000 месцаў для жыхарства.{{Sfn|Даклад ААН VI}} {{арыгінальны тэкст|en|It is plain that Sarajevo has suffered badly at the hands of its attackers. Apart from the obvious human cost in the continued suffering and difficulties of day to day living, there has been serious damage to the urban fabric. The infrastructure (drainage, electricity, telephone services, etc.) is badly damaged. Most buildings are damaged significantly and probably all buildings are damaged to a greater or lesser degree (broken glass etc.). Some buildings have been completely destroyed including ancient monuments (such as the Library) and including a number of modern steel framed buildings (such as the Unis Building) which in some cases have simply collapsed. 35,000 dwellings are also assessed to have been destroyed during the past year.}}}}Сараева істотна аднавілася з пункту гледжання колькасці будынкаў, якія былі цалкам адрэстаўраваны і зноў заселены. Аднак па стане на 2017 год многія будынкі заставаліся моцна пашкоджанымі і зрубцаванымі<ref>{{Cite web|title=A City that Doesn't Forget: Sarajevo Thirty Years after the War|url=https://www.sah.org/community/sah-blog/sah-blog/2022/07/08/a-city-that-doesn-t-forget-sarajevo-thirty-years-after-the-war|access-date=2022-12-13|website=Default|url-status=dead|archive-date=18 сакавіка 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230318125548/https://www.sah.org/community/sah-blog/sah-blog/2022/07/08/a-city-that-doesn-t-forget-sarajevo-thirty-years-after-the-war}}</ref>. Нягледзячы на тое, што горад быў узорам міжэтнічных адносін<ref>Так горад апісваецца ў {{Нп3|Рэзалюцыя Савета Бяспекі ААН 824|Рэзалюцыі 824 СБ ААН|4=United Nations Security Council Resolution 824}}</ref>, аблога прынесла драматычныя змены ў насельніцтве. У дадатак да тысяч бежанцаў, якія пакінулі горад, многія сараеўскія сербы з’ехалі ў Рэспубліку Сербскую, а доля сербаў у Сараеве знізілася ў 3 разы з {{Нп3|Перапіс насельніцтва Босніі і Герцагавіны 1991|1991|4=1991 population census in Bosnia and Herzegovina}} па {{Нп3|Перапіс насельніцтва Босніі і Герцагавіны 2013|2013|4=2013 population census in Bosnia and Herzegovina}} год. Рэгіёны [[Нова Сараева|Нова-Сараева]], якія цяпер з’яўляюцца часткай Рэспублікі Сербскай, утварылі [[Усходняе Сараева]], дзе сёння жыве вялікая частка даваеннага сербскага насельніцтва. Новыя будаўнічыя праекты і інвестыцыі замежнага капіталу зрабілі Сараева, магчыма, самым хуткарослым горадам у [[Сацыялістычная Федэратыўная Рэспубліка Югаславія|былой Югаславіі]]. Колькасць насельніцтва ў 2002 годзе вырасла да 401 000 чалавек<ref name=":7" />, што толькі на 20 000 менш, чым ацэнка перапісу да 1991 года. У 2009 годзе горад і яго найбліжэйшыя аколіцы насяляла больш за 435,5 тыс. жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://www.fzs.ba/saopcenja/2009/14.2.1.pdf|title=Procjena ukupnog broja prisutnih stanovnika po starosnoj i spolnoj strukturi, 30.06.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924020446/http://www.fzs.ba/saopcenja/2009/14.2.1.pdf|archive-date=2015-09-24|language=bs}}</ref>. [[Файл:Robna_kuća_Sarajka_(today_BBI_Centar).jpg|цэнтр|міні|640пкс| Знакавым будынкам да вайны быў ''Універмаг Сарайка''. Сёння на яго месцы стаіць BBI Centar.]] == Абвінаваўчыя прысуды МТБЮ == 5 снежня 2003 года [[Міжнародны трыбунал па былой Югаславіі]] (МТБЮ) прызнаў першага камандзіра Сараеўска-Раманійскага корпуса генерала {{нп3|Станіслаў Галіч|Станіслава Галіча||Stanislav Galić}} вінаватым у абстрэле і снайперскай тэрарыстычнай кампаніі супраць Сараева, у тым ліку ў першай {{Нп3|Бойні на Маркале|бойні на Маркале|4=Markale massacres}}. Галіч быў прысуджаны да пажыццёвага зняволення за [[Злачынствы супраць чалавецтва|злачынствы супраць чалавечнасці]] падчас блакады.<ref name="galic"/> У справе супраць Станіслава Галіча абвінавачанне ва ўступным слове сцвярджала, што:{{Цытата|Аблога Сараева, як стала шырока вядома грамадскасці, была эпізодам такой благой славы падчас канфлікту ў былой Югаславіі, што іншаму прыйдзецца звярнуцца да Другой сусветнай вайны, каб знайсці падабенствы ў еўрапейскай гісторыі. Ніколі пасля гэтага прафесійная армія не праводзіла кампаніі па бязлітасным гвалце супраць жыхароў еўрапейскага горада, каб тых завалачы ў стан сярэднявечнай абяздоленасці, у якой іх бы пастаянна прыгнятаў страх смерці. У перыяд, пакрыты гэтым абвінавачвальным актам, не было для сараеўца месца, ахаванага ад наўмыснай атакі, ні дома, ні ў школе, ні ў шпіталі. {{арыгінальны тэкст|en|The siege of Sarajevo, as it came to be popularly known, was an episode of such notoriety in the conflict in the former Yugoslavia that one must go back to World War II to find a parallel in European history. Not since then had a professional army conducted a campaign of unrelenting violence against the inhabitants of a European city so as to reduce them to a state of medieval deprivation in which they were in constant fear of death. In the period covered in this Indictment, there was nowhere safe for a Sarajevan, not at home, at school, in a hospital, from deliberate attack.}}|Уступная заява абвінавачання, МТБЮ супраць Станіслава Галіча, 2003<ref>{{cite web |url=http://sim.law.uu.nl/sim/caselaw/tribunalen.nsf/6c3f0d5286f9bf3cc12571b500329d62/31f622000d199e48c12571fe004be26e?OpenDocument |title=ICTY: Stanislav Galić judgement and opinion |date=5 December 2003 |publisher=[[МТБЮ]] |access-date=3 March 2010 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120716103929/http://sim.law.uu.nl/sim/caselaw/tribunalen.nsf/6c3f0d5286f9bf3cc12571b500329d62/31f622000d199e48c12571fe004be26e?OpenDocument |archive-date=16 July 2012}}</ref>}} [[Файл:Initial_appearance_Radovan_Karadžić_at_his_trial_-_31_July_2008.jpg|міні|[[Радаван Караджыч]] на [[Суд над Радаванам Караджычам|судзе]] ў ліпені 2008 года.]] У 2007 годзе генерал {{нп3|Драгамір Мілошавіч|||Dragomir Milošević}}, які змяніў Галіча на пасадзе камандзіра Сараеўска-Раманійскага корпуса, быў прызнаны вінаватым у абстрэлах і снайперскай тэрарыстычнай кампаніі супраць Сараева і яго грамадзян са жніўня 1994 да канца 1995 года, уключаючы {{Нп3|Бойні на Маркале|другую бойню на Маркале|4=Markale massacres}}. Яго прысудзілі да 29 гадоў пазбаўлення волі. МТБЮ прыйшоў да высновы, што 28 жніўня 1995 года на гарадскі рынак Маркале быў здзейснены 120 мм мінамётны абстрэл з пазіцый Сараеўска-Раманійскага корпуса. У 2011 годзе былы начальнік [[Штаб|Генеральнага штаба]] [[Югаслаўская армія|югаслаўскай арміі]] генерал [[Момчыла Перышыч]] быў прысуджаны да 27 гадоў пазбаўлення волі за саўдзел і падбухторванне да забойства, таму што югаслаўская армія пад яго кіраўніцтвам аказвала «''вялікую матэрыяльна-тэхнічную падтрымку [[боепрыпас]]амі, палівам і [[Запасная частка|запчасткамі]]''», а таксама «''неабходную экспертную дапамогу''» [[Узброеныя сілы Рэспублікі Сербскай|ВРС]] падчас аблогі<ref name="Perisic Verdict2">{{cite web|url=http://www.icty.org/x/cases/perisic/tjug/en/110906_summary.pdf|title=Summary of the Judgement in the Case of Prosecutor v. Momčilo Perišić|date=6 September 2011|publisher=[[МТБЮ]]|access-date=7 September 2011|location=The Hague}}</ref>. Па ацэнцы Галоўнага штаба ад 1994 года, для вядзення вайны ў Босніі ВРС атрымала ад югаслаўскай арміі каля 25 мільёнаў куль і больш за 7500 снарадаў. Аднак суддзі пастанавілі, што Перышыч не меў эфектыўнага кантролю над афіцэрамі ВРС, якія ў асноўным ваявалі незалежна ад яго інструкцый, але ўсё роўна атрымлівалі грошы і льготы з [[Бялград]]а<ref name="Perisic Verdict2" /><ref>{{cite web|url=http://www.sense-agency.com/icty/perisic-sentenced-to-27-years-for-crimes-in-bh-and-croatia.29.html?cat_id=1&news_id=13151|title=PERISIC SENTENCED TO 27 YEARS FOR CRIMES IN BH AND CROATIA|date=6 September 2011|publisher=Sense-Agency|access-date=7 September 2011|location=The Hague|archive-date=28 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328212556/http://www.sense-agency.com/icty/perisic-sentenced-to-27-years-for-crimes-in-bh-and-croatia.29.html%3Fcat_id%3D1%26news_id%3D13151|url-status=dead}}</ref>. У 2013 годзе прысуд Перышычу быў адменены, і ён быў вызвалены з турмы<ref name="Perisic2">{{cite web|publisher=[[BBC]]|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-21621242|title=Momcilo Perisic: Yugoslav army chief conviction overturned|date=28 February 2013|access-date=28 February 2013}}</ref>. Да [[Пажыццёвае зняволенне|пажыццёвага зняволення]] быў прысуджаны лідар баснійскіх сербаў [[Радаван Караджыч]]<ref>{{Cite web|title=Bosnia-Herzegovina: Karadžić life sentence sends powerful message to the world|publisher=Amnesty International|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2019/03/bosnia-herzegovina-karadzic-life-sentence-sends-powerful-message-to-the-world/|date=20 March 2019}}</ref>. Яго прызналі вінаватым у тым ліку па эпізодзе з аблогай горада Сараева. Нарэшце, 22 лістапада 2017 года генерал [[Ратка Младзіч]] быў таксама асуджаны да [[Пажыццёвае зняволенне|пажыццёвага зняволення]]<ref>{{Cite web|url=http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=58143#.WhadpdLiXIU|title=UN hails conviction of Mladic, the 'epitome of evil,' a momentous victory for justice|date=22 November 2017|publisher=UN News Centre}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2017/nov/22/ratko-mladic-convicted-of-genocide-and-war-crimes-at-un-tribunal|title=Ratko Mladić convicted of war crimes and genocide at UN tribunal|date=22 November 2017}}</ref>. == Памяць пра трагедыю == {{Некалькі выяў|direction=horizontal|width=150|footer=Сараеўскія ружы на месцы Маркальскіх боень.|align=left|image1=Markale_1.jpg|image2=Markale 2.jpg}}Аблога Сараева пакінула шрамы на целе горада, якія застаюцца і сёння заўважнымі на некаторых будынках і вуліцах горада. Імі сталі шматлікія могілкі, мемарыялы, пашкоджанні на будынках і вуліцах. === Сараеўскія ружы === Адной з формаў увекавечання памяці пра загінулых сталі {{Нп3|сараеўскія ружы|4=Sarajevo Rose}}, якія можна спаткаць на вуліцах горада. Гэтыя сляды ад бомб, пасля заканчэння вайны былі запоўнены чырвонай смалой у тых месцах, дзе яны забралі адно ці болей чалавечых жыццяў<ref>[http://www.flickr.com/search/?q=sarajevo+rose Фотаздымкі сараеўскіх руж на сэрвісе Flickr].</ref><ref>Greg Campbell — ''The Road to Kosovo: A Balkan Diary''. Boulder, Colo.: Westview Press, 1999. {{ISBN|0-8133-3767-4}}.</ref>. === Акцыі памяці === [[Файл:Sarajevo_Red_Line.jpg|справа|міні|У памяць пра ахвяр блакады ў 2012 годзе ў Сараеве было пастаўлена 11 тысяч чырвоных крэслаў.]] 5 красавіка 2012 г., у 20-ю гадавіну пачатку блакады горада, на галоўнай дарозе ў Сараеве агульнай працягласцю 800 метраў было ўстаноўлена 11 541 чырвонае крэсла ў памяць пра ахвяры. Праект называецца «Сараева Чырвоная лінія»<ref>{{Cite news|publisher=Jutarnji list|title=''Rijeka crvenih stolaca u središtu Sarajeva: 11.541, po jedan za svakog poginulog''|url=http://www.jutarnji.hr/rijeka-crvenih-stolaca-u-sredistu-sarajeva--11-541--po-jedan-za-svakog-poginulog/1020011/|access-date=2012-04-09}} {{Cite web |url=http://www.jutarnji.hr/rijeka-crvenih-stolaca-u-sredistu-sarajeva--11-541--po-jedan-za-svakog-poginulog/1020011 |title=Архіўная копія |access-date=23 сакавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120409012801/http://www.jutarnji.hr/rijeka-crvenih-stolaca-u-sredistu-sarajeva--11-541--po-jedan-za-svakog-poginulog/1020011 |archive-date=2012-04-09 }}{{Cite web |url=http://www.jutarnji.hr/rijeka-crvenih-stolaca-u-sredistu-sarajeva--11-541--po-jedan-za-svakog-poginulog/1020011 |title=Архіўная копія |access-date=23 сакавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120409012801/http://www.jutarnji.hr/rijeka-crvenih-stolaca-u-sredistu-sarajeva--11-541--po-jedan-za-svakog-poginulog/1020011 |archive-date=2012-04-09 |url-status=dead }}</ref>. У той жа дзень [[жанчыны ў чорным]] арганізавалі акцыю памяці ахвяраў блакады на Плошчы Рэспублікі ў Бялградзе<ref name="žene u crnom">{{Cite web|url=http://www.zeneucrnom.org/index.php?option=com_content&task=view&id=783|publisher=Žene u crnom|title=''20 godina OD AGRESIJE NA BOSNU I HERCEGOVINU''|access-date=2012-04-09}}</ref>. У тым жа годзе быў адкрыты «Музей аблогі» пад назвай «Мастацтва жыць 1992—1996»<ref>{{Cite news|url=http://www.dnevniavaz.ba/vijesti/sarajevo/88867-predstavljen-muzej-opsade-umijece-zivljenja-1992-1996-video.html|publisher=Dnevni Avaz|title="Muzej opsade - Umijeće življenja 1992-1996" (VIDEO)|author=Redakcija Dnevnog Avaza|date=2012-04-04|access-date=2012-04-09}}</ref>. === У масавай культуры === * Падзеі аблогі Сараева згадваюцца ў песні U2 ''[[Міс Сараева|Miss Sarajevo]]'', якую група запісала з прадзюсарам [[Браян Іна|Браянам Іна]] ў 1995 годзе пад псеўданімам [[Арыгінальныя саўндтрэкі 1|Passengers]]. У запісе песні прымаў удзел тэнар [[Лучана Павароці]]<ref>{{Cite web|url=http://www.rp.pl/artykul/66821.html|language=pl|title=Rzeczpospolita: Kiedy Bono śpiewał na żywo „Miss Sarajewo”|access-date=23 сакавіка 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20120127140212/http://www.rp.pl/artykul/66821.html|archive-date=2012-01-27|url-status=dead}}</ref>. Песню напісаў фронтмэн U2 Бона, натхніўшыся дакументальным фільмам журналіста [[Bill Carter|Біла Картэра]], які правёў паўгода ў абложаным горадзе. Фільм паказвае конкурс «Міс Сараева», які праходзіў падчас блакады ў 1993 годзе ў гарадскіх падвалах. Гэты конкурс выйграла [[Інэла Ногіч]]. * Падчас блакады ў горадзе з канцэртамі выступілі, між іншым, [[Брус Дзікінсан|Брус Дыкінсан]] у снежні 1994 года (удастоены за гэта праз 25 гадоў звання ганаровага жыхара Сараева<ref>{{Cite web|url=https://www.thejakartapost.com/life/2019/04/07/iron-maidens-singer-bruce-dickinson-honored-in-sarajevo.html|title=Iron Maiden's singer Bruce Dickinson honored in Sarajevo|language=en|publisher=The Jakarta Post|access-date=2019-11-04}}</ref>) і [[Славенія|славенскі]] [[Laibach]] 20 і 21 лістапада 1995 года<ref>{{Cite web|url=http://www.laibach.nsk.si/react.htm|date=2008-01-18|title=Laibach [NATO]|access-date=23 сакавіка 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20080118171028/http://www.laibach.nsk.si/react.htm|archive-date=2008-01-18|url-status=dead}}</ref>. * Неўзабаве пасля заканчэння блакады, 23 верасня 1997 года, на [[Стадыён Асім Ферхатавіч Хасэ|стадыёне Кошэва]] ў Сараеве адбыўся канцэрт [[U2]], на які прыйшло 50 000 гледачоў<ref name="autonazwa1">{{Cite web|url=http://www.charnas.pl/glosy.php?subaction=showfull&id=1220306445&archive=&start_from=&ucat=4|title=Tomasz Charnas: POP 4 U 2|access-date=2010-02-28|language=en}}</ref>. * Адміра Ісміч і Бошка Бркіч сталі героямі дакументальных фільмаў пад назвай «''[[Рамэа і Джульета з Сараева]]»<ref name=":1" />'' і «''Сараева, маё каханне''»<ref>{{Cite web|publisher=PriMed|title=Sarajevo mon amour|language=en|url=https://primed.tv/sarajevo-mon-amour-2/?lang=en|access-date=2020-10-31|date=2013-02-20}}</ref>. * Заснаваны на рэальных падзеях, графічны раман [[Joe Kubert|Джо Куберта]] «{{Нп3|Факс з Сараева|4=Fax from Sarajevo}}», апублікаваны [[Dark Horse Comics]] у 1996 годзе, апавядае гісторыю [[Ervin Rustemagić|Эрвіна Рустэмаджыка]], які паўтара гады спрабаваў уцячы з абложанага горада разам са сваёй сям’ёй<ref>Kubert, Joe. "This book is dedicated to Karim Zaimovic, " ''Fax From Sarajevo: A Story of Survival'' softcover (Dark Horse Comics, 1996/1998).</ref>. * Камп’ютарная гульня «{{Нп3|This War of Mine|4=This War of Mine}}» была натхнёная аблогай Сараева<ref>{{Cite web|date=14 лістапада 2014|access-date=2014-12-05|publisher=11 bit studios|title=This War of Mine Launch Trailer – The Survivor|url=https://www.youtube.com/watch?v=gotK5DLdVvI}}</ref>. * Песня «''Bosnia''» [[The Cranberries]] адносіцца да аблогі Сараева і агульнай сітуацыі ў Босніі. == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{cite book|first=Daniel|last=Bethlehem|url=http://books.google.hr/books?id=7SczBzxA6-IC&dq=The+%22Yugoslav%22+crisis+in+international+law:+General+issues&hl=hr&source=gbs_navlinks_s|title=The "Yugoslav" crisis in international law: General issues|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=1997|isbn=9780521463041|language=en}} * {{кніга|аўтар=David C. Isby|загаловак=Balkan Battlegrounds: A Military History of the Yugoslav Conflict, 1990-1995|спасылка=https://books.google.ru/books?id=0AoPAAAACAAJ&redir_esc=y|месца=Washington|выдавецтва=Diane Publishing Company|год=2003|volume=1|allpages=501|isbn=978-0-7567-2930-1|мова=en}} * {{cite book|ref={{sfnref|Donia|2006}}|last=Donia|first=Robert J.|title=Sarajevo: A Biography|year=2006|url=http://books.google.hr/books?id=ACvJHam2_-oC&dq=sarajevo+siege&hl=hr&source=gbs_navlinks_s|publisher=[[University of Michigan Press]]|isbn=9780472115570}} * {{кніга|аўтар=Dr N Thomas & K Mikulan|загаловак=The Yugoslav Wars (2). Bosnia, Kosovo and Macedonia 1992—2001|выдавецтва=Osprey publishing|isbn=1-84176-964-9|мова=en}} * {{cite book|last=Forsythe|first=David P.|url=http://books.google.hr/books?id=-2FPAAllJEMC&dq=srebrenica+after+world+war+II&hl=hr&source=gbs_navlinks_s|title=The International Committee of the Red Cross: a neutral humanitarian actor|publisher=Taylor & Francis|location=Oxford|year=2007|isbn=9780415341516}} * {{cite book|last=Goldstein|first=Ivo|title=Kronologija: Hrvatska, Europa, Svijet|publisher=Novi Liber|year=1996|location=Zagreb|isbn=9536045125}} * {{cite book|last=Maček|first=Ivana|title=Sarajevo Under Siege: Anthropology in Wartime|year=2009|url=http://books.google.hr/books?id=1DHDVf2ITy0C&dq=sarajevo+school+siege&hl=hr&source=gbs_navlinks_s|isbn=9780812241266|publisher=[[University of Pennsylvania Press]]}} * {{Кніга|год=2003|аўтар=Mark A. Bucknam|загаловак=Responsibility of Command: How UN and NATO Commanders Influenced Airpower Over Bosnia|ref=Bucknam|старонак=407|isbn=9781585661152|выдавецтва=Air University Press|мова=en}} * {{кніга|аўтар=Milutinović M.|загаловак=Rat je poćeo rijećima|месца=Banja Luka|выдавецтва=Grafid|год=2010|allpages=495|isbn=978-99955-41-15-6|тыраж=1000|мова=sh}} * {{cite book|last1=Mann|last2=Drucker|last3=Tarantola|last4=McCabe|first1=Jonathan|first2=Ernest|first3=Daniel|first4=Mary Pat|title=Bosnia: The War Against Public Health|year=1994|url=http://www.ippnw.org/pdf/mgs/1-3-mann.pdf|publisher=Medicine & Global Survival|volume=1|access-date=2013-02-28|archive-date=2019-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20190621012838/https://www.ippnw.org/pdf/mgs/1-3-mann.pdf|url-status=dead}} * {{cite book|last=Preez Bezdrob|first=Anne Marie du|title=Sarajevo Roses: War Memoir of a Peacekeeper|year=2006|publisher=Oshun|isbn=9781770070318}} * {{cite book|ref={{sfnref|Human Rights Watch|1993}}|first=Ivana|last=Nizich|title=War Crimes in Bosnia-Hercegovina: A Helsinki Watch Report, Opseg 1|url=http://books.google.hr/books?id=nltdtAo38K0C&dq=Red+Cross+Convoy+Attacked+En+Route+to+Sarajevo+1992&hl=hr&source=gbs_navlinks_s|location=New York City|publisher=Human Rights Watch|year=1993|isbn=9781564320834}} * {{кніга|аўтар=Radinović R.|загаловак=Laži o sarajevskom ratištu|месца=Beograd|выдавецтва=Svet knjige|год=2004|allpages=261|isbn=86-7396-076-2|тыраж=1000|мова=sh}} * {{кніга|аўтар=R. Craig Nation.|загаловак=War in the Balkans 1991-2002|выдавецтва=U.S. Army War College|год=2003|allpages=388|isbn=1-58487-134-2|мова=en}} * {{Cite book|author=Sense Agency|ref=Sense-Karadžić|url=http://sense-agency.com/tv_tribunal.27.html?vid=89|title=''TV Tribunal 429''|date=30 October 2009|publisher=Sense-Agency.com|access-date=2013-02-28|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304233823/http://sense-agency.com/tv_tribunal.27.html?vid=89|url-status=dead}} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304233823/http://sense-agency.com/tv_tribunal.27.html?vid=89 |date=4 сакавіка 2016 }} * {{Кніга|загаловак=The War in Bosnia-Herzegovina: Ethnic Conflict and International Intervention|ref=Burg Shoup|год=1999|аўтар=Steven L. Burg, Paul S. Shoup|старонак=499|isbn=1-56324-308-3|выдавецтва=M. E. Sharpe, Inc.|мова=en|месца=New York}} * {{cite book|ref=Vulliamy|last=Vulliamy|first=Ed|title=Seasons in hell: understanding Bosnia's war|year=1994|publisher=Simon & Schuster|location=New York City|isbn=9780671713454}} * {{кніга|аўтар=Булатович Лиляна.|загаловак=Сербский генерал Младич. Судьба защитника Отечества|месца=Москва|выдавецтва=ИППК «ИХТИОС»|год=2013|старонак=556|isbn=978-5-8402-0348-3|ref=Булатович|мова=ru}} * {{кніга|аўтар=[[Гуськова, Елена Юрьевна|Гуськова Е.Ю.]]|загаловак=История югославского кризиса (1990-2000)|месца=М.|выдавецтва=Русское право/Русский Национальный Фонд|год=2001|старонак=720|isbn=5941910037|ref=Гуськова|мова=ru}} * {{кніга|аўтар=Макартур С.|загаловак=Когда к штыку приравняли перо. Деятельность СМИ по освещению боснийского кризиса (1992-1995 гг.)|месца=Москва|выдавецтва=Институт славяноведения РАН|год=2007|старонак=164|мова=ru}} * {{кніга|загаловак=Наши миротворцы на Балканах|адказны=Гуськова Е.Ю|месца=Москва|выдавецтва=Индрик|год=2007|старонак=360|isbn=5-85759-397-2|мова=ru|ref=Миротворцы}} * {{кніга|загаловак=Югославия в XX веке: очерки политической истории|адказны=К. В. Никифоров (отв. ред.), А. И. Филимонова, А. Л. Шемякин и др|месца=М.|выдавецтва=Индрик|год=2011|старонак=888|isbn=9785916741216|ref=Югославия в XX веке|мова=ru}} === Даклады === {{refbegin}} * {{cite book|ref={{sfnref|Даклад ААН IV}}|last=Bassiouni|first=M. Cherif|title=Final report of the United Nations Commission of Experts established pursuant to security council resolution 780 (1992), Annex IV – The policy of ethnic cleansing|date=28 снежня 1994|url=http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/IV.htm|publisher=[[ААН]]|access-date=9 сакавіка 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604020502/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/IV.htm|archive-date=2011-06-04}} * {{cite book|ref={{sfnref|Даклад ААН VI}}|title=Final report of the United Nations Commission of Experts established pursuant to security council resolution 780 (1992), Annex VI part 1 – Study of the battle and siege of Sarajevo|last=Bassiouni|first=M. Cherif|publisher=[[ААН]]|date=28 снежня 1994|url=http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-01.htm|access-date=9 красавіка 2012|archive-date=2011-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604023055/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-01.htm|url-status=dead}} {{Cite web |url=http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-01.htm |title=Архіўная копія |access-date=23 сакавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140302163248/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-01.htm |archive-date=2014-03-02 |url-status=dead }}{{Cite web |url=http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-01.htm |title=Архіўная копія |access-date=23 сакавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010222115037/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-01.htm |archive-date=2001-02-22 |url-status=dead }} * {{cite book|ref={{sfnref|Даклад ААН VI4}}|title=Final report of the United Nations Commission of Experts established pursuant to security council resolution 780 (1992), Annex VI – Study of the battle and siege of Sarajevo (04/10)|last=Bassiouni|first=M. Cherif|publisher=[[ААН]]|date=28 снежня 1994|url=http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-04.htm|access-date=9 красавіка 2012|archive-date=2011-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629015256/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-04.htm}} {{Cite web |url=http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-04.htm |title=Архіўная копія |access-date=5 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629015256/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-04.htm |archive-date=2011-06-29 |url-status=dead }}{{Cite web |url=http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-04.htm |title=Архіўная копія |access-date=5 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629015256/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-04.htm |archive-date=2011-06-29 |url-status=dead }} * {{cite book|ref={{sfnref|Даклад ААН VI7}}|title=Final report of the United Nations Commission of Experts established pursuant to security council resolution 780 (1992), Annex VI – Study of the battle and siege of Sarajevo (07/10)|last=Bassiouni|first=M. Cherif|publisher=[[ААН]]|date=28 снежня 1994|url=http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-07.htm|access-date=9 красавіка 2012|archive-date=2011-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629022355/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-07.htm}} * {{cite book|ref={{sfnref|Даклад ААН VI8}}|title=Final report of the United Nations Commission of Experts established pursuant to security council resolution 780 (1992), Annex VI – Study of the battle and siege of Sarajevo (08/10)|last=Bassiouni|first=M. Cherif|publisher=[[ААН]]|date=28 снежня 1994|url=http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-08.htm|access-date=9 красавіка 2012|archive-date=2011-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629022434/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-08.htm}} * {{cite book|ref={{sfnref|Даклад ААН VI9}}|title=Final report of the United Nations Commission of Experts established pursuant to security council resolution 780 (1992), Annex VI – Study of the battle and siege of Sarajevo (09/10)|last=Bassiouni|first=M. Cherif|publisher=[[ААН]]|date=28 снежня 1994|url=http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-09.htm|access-date=9 красавіка 2012|archive-date=2011-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629022325/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-09.htm}} {{Cite web |url=http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/anx/VI-09.htm |title=Архіўная копія |access-date=21 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120426211010/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/anx/VI-09.htm |archive-date=2012-04-26 |url-status=dead }}{{Cite web |url=http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/anx/VI-09.htm |title=Архіўная копія |access-date=21 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120426211010/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/anx/VI-09.htm |archive-date=2012-04-26 |url-status=dead }} * {{cite book|ref={{sfnref|Даклад ААН VI10}}|title=Final report of the United Nations Commission of Experts established pursuant to security council resolution 780 (1992), Annex VI – Study of the battle and siege of Sarajevo (10/10)|last=Bassiouni|first=M. Cherif|publisher=[[ААН]]|date=28 снежня 1994|url=http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-10.htm|access-date=9 красавіка 2012|archive-date=2011-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629022408/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-10.htm}} {{refend}} === Іншыя крыніцы === {{refbegin}} * {{Cite book|url=http://www.icty.org/x/cases/galic/tjug/en/gal-tj031205e.pdf|title=The Prosecutor vs. Stanislav Galić - Judgement and Opinion|publisher=[[МТБЮ]]|access-date=9 красавіка 2012|ref={{sfnref|МТБЮ Галіч}}|date=5 снежня 2003}} * {{Cite book|access-date=9 красавіка 2012|ref={{sfnref|МТБЮ Караджыч}}|url=http://www.icty.org/x/cases/karadzic/ind/bcs/090227.pdf|publisher=[[МТБЮ]]|title=''Tužitelj Međunarodnog suda protiv Radovana Karadžića - Treća izmijenjena optužnica''|date=27 лютага 2009}} * {{Cite book|url=http://www.icty.org/x/cases/dragomir_milosevic/tjug/en/071212.pdf|title=The Prosecutor vs. Dragomir Milošević - Judgement|publisher=[[МТБЮ]]|access-date=9 красавіка 2012|ref={{sfnref|МТБЮ Мілошавіч}}|date=12 снежня 2007}} * {{Cite book|url=http://www.icty.org/x/cases/perisic/tjug/en/110906_judgement.pdf|title=The Prosecutor vs. Momčilo Perišić - Judgement|publisher=[[МТБЮ]]|access-date=9 красавіка 2012|ref={{sfnref|МТБЮ Перышыч}}|date=6 верасня 2011}} {{refend}} == Спасылкі == * {{Commonscat-inline|Siege of Sarajevo|Аблога Сараева}} * [http://www.digitaljournalist.org/issue0405/remember_sarajevo.pdf «Remember Sarajevo» by Roger M. Richards], is an eBook of photographs and text from the siege of Sarajevo. * [https://meetbosnia.com/sarajevo-siege-4-devastating-years-longest-siege/ Sarajevo Siege | 4 Devastating Years of Longest Siege.] {{Бібліяінфармацыя}} {{Добры артыкул}} [[Катэгорыя:Канфлікты 1996 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1995 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1994 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1993 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1992 года]] [[Катэгорыя:Гісторыя Сараева]] [[Катэгорыя:Баснійская вайна]] gmqp5mgac6x8ksw8ok7m9rjtcih4tni 0 308385 5121602 4587387 2026-04-05T18:57:48Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121602 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Качан |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 45|lat_sec = 40 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 23|lon_sec = 24 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Патапаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XX стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 12 |год перапісу = 2010 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044273 }} '''Кача́н'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kačan}}, {{lang-ru|Кочан}}) — [[пасёлак]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Патапаўскі сельсавет|Патапаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 14 км на паўночны захад ад [[Буда-Кашалёва]], 62 км ад [[Гомель|Гомеля]], 3 км ад чыгуначнай станцыі [[Забаб’е (прыпыначны пункт)|Забаб’е]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель). == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтадарогах, якія адыходзяць ад Буда-Кашалёва. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай вуліцы, арыентаванай амаль мерыдыянальна і забудаванай драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснавана напачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1929 годзе жыхары вёскі ўступілі ў калгас. У 1959 годзе ў складзе гаспадаркі Буда-Кашалёўскага аграрна-тэхнічнага каледжа (цэнтр — горад [[Буда-Кашалёва]]). == Насельніцтва == * 1925 год — 16 двароў. * 1959 год — 73 жыхары (паводле перапісу). * 1999 год — 17 жыхароў. * 2004 год — 9 гаспадарак, 15 жыхароў. * 2010 год — 12 жыхароў<ref>[http://maps.by/viewate/10033 Дзяржкартгеацэнтр]{{Недаступная спасылка}}</ref>. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Патапаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Патапаўскі сельсавет]] glwn62v7er8g4sw4xeo4beobelbqxlj 0 309254 5122243 4747644 2026-04-06T09:27:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122243 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Леніна}} {{значэнні|Спасылка=Раманава}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Леніна |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 03|lat_sec = 08 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 13|lon_sec = 43 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Слуцкі |сельсавет2 = Знаменскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = Раманаў, Раманава |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 435 |год перапісу = 2010 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243007962 }} '''Ле́ніна'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Lienina}}, {{lang-ru|Ленино}}; да 1921 г. — '''Рама́нава'''<ref name="энцык"/><ref name="БелЭн13">{{Крыніцы/БелЭн|13|||290}}</ref>) — [[аграгарадок]] у [[Слуцкі раён|Слуцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Знаменскі сельсавет (Слуцкі раён)|Знаменскага сельсавета]]. == Геаграфія == Месціцца за 24 км на паўночны захад ад [[Слуцк]]а, 14 км ад чыгуначнай станцыі [[Цімкавічы (станцыя)|Цімкавічы]] на лініі [[Слуцк (станцыя)|Слуцк]]—[[Баранавічы]], 126 км ад [[Мінск]]а. Рэльеф раўнінны, на захадзе цячэ рака [[Морач (рака)|Морач]] (прыток ракі [[Прыпяць]]). Транспартныя сувязі па мясцовай дарозе і далей па шашы [[Слуцк]]—[[Брэст]]. Аснову гістарычнай планіровачнай структуры складаюць 2 вуліцы амаль мерыдыянальнай арыентацыі. Іх перакрыжоўваюць другарадныя вуліцы, утвараючы блізкую да прамавугольнай планіроўку. Забудова двухбаковая, пераважна драўляная, сядзібнага тыпу. Паралельна да асноўная праходзіць новая вуліца, забудаваная мураванымі 1-павярховымі дамамі тыпу катэджаў. Адміністрацыйна-грамадскі цэнтр — у паўночнай частцы вёскі. Гаспадарчы цэнтр — у паўднёвай частцы<ref name="энцык"/>. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Упершыню Раманаў згадваецца ў 1-й пал. [[16 стагоддзе|ХVІ ст.]] як [[вёска]] [[Слуцкае княства|Слуцкага княства]], уладанне [[Алелькавічы|Алелькавічаў]]. У [[1612]]—[[1618]] гг. паселішчам валодалі [[Радзівілы]]. У [[1638]] Раманаў атрымаў статус мястэчка. У гэты час тут было 247 двароў, дзейнічала царква, працавалі 2 шпіталі і карчма. За часамі [[Вайна 1654—1667 гадоў|вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай]] ([[1654]]—[[1667]]) у сярэдзіне [[1650-я|1650-х]] Раманаў зруйнавалі маскоўскія захопнікі. На [[1665]] г. засталося толькі 98 двароў. У [[1718]] г. мястэчка атрымала прывілей [[Спіс каралёў польскіх|караля]] і [[Спіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя]] [[Аўгуст Моцны|Аўгуста Моцнага]] на штогадовы кірмаш. === Расійская імперыя === У выніку [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] ([[1793]]) Раманаў апынуўся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], дзе стаў цэнтрам воласці [[Слуцкі павет|Слуцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1800 годзе 142 двары, 2 праваслаўныя царквы, касцёл, 4 карчмы. У [[Вайна 1812 года|Вайну 1812 года]] [[2 ліпеня]] каля мястэчка адбыўся бой казацкага корпуса Платава з войскамі [[Жэром Банапарт|Жэрома Банапарта]] і князя Ю. Панятоўскага. 8 лістапада 1812 г. тут месцілася штаб-кватэра расійскіх войскаў. У 1822 г. пабудавана драўляная царква. 3 [[1830-я|1830-х]] Раманаў знаходзіўся ў валоданні [[Вітгенштэйны|Вітгенштэйнаў]], з кан. [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] — [[Гагенлоэ]]. На [[1859]] тут было 111 двароў<ref>{{Крыніцы/Мястэчкі Беларусі (2010)|к}} С. 379.</ref>, на [[1888]] — 130<ref>[[Аляксандр Ельскі|Jelski A.]] Romanów (2) // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|9}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IX/721 721].</ref>. У 1866—1867 гг. на сродкі сялян пабудавана памяшканне для народнага вучылішча, якое ў 1876 пераўтворана ў 2-класнае (у 1901 г. у ім навучаліся 111 хлопчыкаў)<ref name="энцык"/>. Паводле вынікаў перапісу ([[1897]]) у Раманаве было 239 двароў, 2-класная вучэльня, жаночая школа, 2 царквы, 2 капліцы, 2 іўдзейскія малітоўныя дамы, 9 крам, карчма. На мяжы [[XIX стагоддзе|XIX]]—[[XX стагоддзе|XX]] стст. дзейнічалі 2 царквы, іўдзейскі малітоўны дом<ref>{{Крыніцы/ЭСБЕ}}</ref>, 2-класнае вучылішча, царкоўна-прыходская жаночая школа, 9 крам, магазін, піцейны дом. <center><gallery caption="Раманаў на малюнках Д. Струкава, [[1864]]" widths=225 heights=170 perrow="3"> Файл:Ramanaŭski zamak. Раманаўскі замак (D. Strukov, 1864-67).jpg|Замчышча Файл:Ramanaŭ, Rynak, Juraŭskaja. Раманаў, Рынак, Юраўская (D. Strukov, 1864-67).jpg|Царква Файл:Ramanaŭ. Раманаў (D. Strukov, 1864-67).jpg|План мястэчка </gallery></center> === Найноўшы час === [[25 сакавіка]] [[1918]] згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] Раманава абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. З лютага да снежня акупавана польскім корпусам [[Юзаф Доўбар-Мусніцкі|Доўбар-Мусніцкага]], нямецкімі войскамі. [[1 студзеня]] [[1919]] згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яно ўвайшло ў склад [[Беларуская ССР|Беларускай ССР]]. У жніўні 1919 г. — ліпені 1920 г. і ў кастрычніку — лістападзе 1920 г. акупавана войскамі Польшчы. У [[1921]] г. бальшавікі перайменавалі мястэчка ў '''''Леніна'''''. У 1921 г. адкрыты клуб, хата-чытальня, школа, рэарганізаваная ў 1922 г. у 7-гадовую, а ў 1938 г. — у 10-гадовую. З [[17 ліпеня]] [[1924]] г. у [[Слуцкі раён|Слуцкіх раёне]] і [[Слуцкая акруга|акрузе]]. З [[20 жніўня]] 1924 г. цэнтр сельсавета. У 1926 г. 257 двароў. З [[9 чэрвеня]] [[1927]] г. да [[26 ліпеня]] [[1930]] г. у [[Бабруйская акруга|Бабруйскай]], з [[21 ліпеня]] [[1936]] г. зноў у [[Слуцкая акруга|Слуцкай акрузе]]. З [[20 лютага]] [[1938]] г. у [[Мінская вобласць|Менскай вобласці]]. У [[1929]] г. былі створаны малочная [[арцель]], крэдытнае таварыства і калгас імя Леніна, які ў [[1932]] г. аб’ядноўваў 166 сямей, меў 740 дзесяцін ворыва, 210 дзесяцін сенажаці. Абслугоўвала калгас Слуцкая [[Машынна-трактарная станцыя|МТС]]. Працаваў маслазавод. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня [[1941]] г. да [[30 чэрвеня]] [[1944]] г. акупаваная [[Трэці рэйх|нямецкімі войскамі]]. З [[20 верасня]] [[1944]] г. да [[8 студзеня]] [[1954]] г. у [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай вобласці]]. У [[1968]] г. савецкія ўлады зруйнавалі царкву Святога Юрыя. На [[1972]] у вёсцы было 230 двароў. У 1986 г. цэнтр калгаса імя Карла Маркса, 227 гаспадарак, 2 жывёлагадоўчыя фермы, піларама, кармацэх, млын, майстэрні па рамонце сельскагаспадарчай тэхнікі, дзіцячы сад, сярэдняя школа (14 настаўнікаў), клуб, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, аптэка, комплексны прыёмны пункт, АТС, аддзяленне сувязі і ашчаднага банка, 2 магазіны<ref name="энцык"/>. [[16 ліпеня]] [[2003]] г. калгас імя Карла Маркса быў рэарганізаваны ў ААТ «Раманава». У [[2000-я]] паселішча атрымала афіцыйны статус [[аграгарадок|аграгарадка]]. <center><gallery caption="Мястэчка на старых здымках" widths=225 heights=170 perrow="3"> Файл:Ramanaŭ. Раманаў (1941).jpg|Дарога і царква, [[1941]] Файл:Ramanaŭ, Morač-Rynak, Juraŭskaja. Раманаў, Морач-Рынак, Юраўская (1944-49) (3).jpg|Царква Файл:Ramanaŭ, Morač-Rynak, Juraŭskaja. Раманаў, Морач-Рынак, Юраўская (1944-49) (4).jpg|Царква без купалаў </gallery></center> == Насельніцтва == * '''[[XIX стагоддзе]]''': ** [[1800]] — 630 чалавек ** [[1897]] — 1552 чалавек * '''[[XX стагоддзе]]''': ** [[1917]] — 1441 чалавек ** [[1926]] — 1136 чалавек ** [[1959]] — 691 чалавек ** [[1970]] — 650 чалавек ** [[1986]] — 542 чалавекі ** [[1999]] — 512 чалавек<ref name="энцык"/> * '''[[XXI стагоддзе]]''': ** [[2010]] — 435 чалавек<ref>[http://maps.by/viewate/22097 Дзяржкартгеацнэтр]{{Недаступная спасылка}}</ref> == Славутасці == * [[Леніна (археалагічны помнік, Слуцкі раён)|Гарадзішча культуры штрыхаванай керамікі і перыяду ранняга сярэднявечча]] ({{ГККРБ 4|613В000558}}). === Страчаная спадчына === * Царква Святога Юрыя (1638; [[Руская Уніяцкая Царква|Кіеўская, галіцкая і ўсяе Русі мітраполія]]) * Царква Святога Мікалая == Інфраструктура == На 2013 г. — жывёлагадоўчыя комплекс і ферма, майстэрні па рамонце сельскагаспадарчай тэхнікі, дзіцячы сад, сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, комплексны прыёмны пункт, аддзяленне сувязі, магазін<ref name="энцык">{{Крыніцы/ГВБ|8-4|Леніна|361—362}}</ref>. == Вядомыя асобы == * [[Уладзімір Васілевіч Тэраўскі|Уладзімір Тэраўскі]] (1871—1938) — беларускі кампазітар, аўтар музыкі гімна «[[Мы выйдзем шчыльнымі радамі]]» і «[[Купалінка (песня)|Купалінкі]]» * [[Алена Андрэеўна Кіш|Алена Кіш]] (1896 ці 1889—1949) — беларуская народная мастачка, аўтар [[Маляваныя дываны|маляваных дываноў]]. * [[Аляксандр Пятровіч Гладкі]] (1909—?) — вучоны-гістолаг, доктар медыцынскіх навук (1951), прафесар (1959). * [[Станіслаў Міхайлавіч Рэйтан]] (1781 — 1863) — слуцкі павятовы маршалак, літаратар. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|9}} * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Леніна|361—362}} * {{Крыніцы/Мястэчкі Беларусі (2010)}} * {{Крыніцы/ЭГБ|3}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|9}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Знаменскі сельсавет (Слуцкі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Знаменскі сельсавет (Слуцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Слуцкага раёна]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Новагародскага ваяводства]] [[Катэгорыя:Леніна (Слуцкі раён)| ]] g29ezww02j4lljdgj7jc7rzcqpe35f1 0 333320 5122319 5034663 2026-04-06T09:39:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122319 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Ельня}} {{Славутасць |Тып = Урочышча |Беларуская назва = Ельня |Арыгінальная назва = |Выява = Урочышча Ельня, Лідскі раён.jpg |Подпіс выявы = Урочышча Ельня, красавік 2015 |Шырыня выявы = |Статус = |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = |Месцазнаходжанне = каля вёсак [[Беліца (Лідскі раён)|Беліца]], [[Зарачаны (Лідскі раён)|Зарачаны]] і [[Стокі (Лідскі раён)|Стокі]], [[Лідскі раён]] |lat_dir = N|lat_deg = 53|lat_min = 40|lat_sec = 30 |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 20|lon_sec = 40 |region = |CoordScale = 1000 |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = 1667 |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Будынкі = {{Славутасць/Будынкі||||||}} |Вядомыя жыхары = |Стан = Захаваліся сад і могілкі |Сайт = |Commons = Category:Jeĺnia, Lida District }} '''Е́льня''', '''Е́льна''' — былое паселішча на тэрыторыі сучаснага [[Лідскі раён|Лідскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], на поўнач ад вёскі [[Беліца (Лідскі раён)|Беліца]], над ракой [[Еленка (прыток Нёмана)|Еленка]]. == Гісторыя == У [[1667]] годзе Марыя Соф’я Адахоўская фундавала ў Ельні — за 3 вярсты ад Беліцы — касцёл, дзе пасяліла манахаў-[[дамініканцы|дамініканцаў]] і дала ім фальваркі [[Фалькаўшчына]] і Ельня. У канцы XVII ст. кляштар меў фундатараў на 1650 злотых. У візітацыі 1633 года віленскі канонік і каралеўскі сакратар Каспар Заліўскі адзначыў, што на тэрыторыі парафіі акрамя каталікоў, жывуць уніяты, «ератыкі» (кальвіністы), а таксама «схізматыкі» (праваслаўныя). З візітацыі, выкананай у 1668 годзе ўпаўнаважаным віленскага біскупа Аляксандра Сапегі, каралеўскім сакратаром Аляксандрам Катовічам з дапамогай ельненскага пробашча Юзафа Буткевіча-Папуцэвіча, бачна, што на тэрыторыі Ельненскай парафіі тады жыло тры сям’і ўніятаў-шляхты. Характарызуючы сялянскае насельніцтва парафіі, візітатар адзначае, што большая яго частка трымаецца «рускай рэлігіі» — гэта значыць [[уніяцтва]]. Жылі тут таксама 5 шляхціцаў-[[кальвінізм|кальвіністаў]] і некалькі [[іслам|мусульманскіх]] сем’яў — відочна [[беларускія татары|татараў]]. У матэрыялах 1668 года [[праваслаўе|праваслаўныя]] ўжо не фігуруюць. У інвентары Ельненскай парафіі, складзеным у 1670-х гадах пробашчам Юзафам Буткевічам-Папуцэвічам, сцвярджаецца, што вяскоўцы-ўніяты маюць сваю царкву ([[Голдава|Голдаўскую]] ці [[Ганчары (Лідскі раён)|Ганчарскую]]) і святара, але нярэдка прымаюць сакраманты ў каталіцкім касцёле. Пробашч адзначае наступнае: «''Сярод іх ёсць невялікая група, якая завецца новай Яцвезю або Старой Літвой, яны трымаюцца не вызначаных касцёлам правілаў, але нейкіх уласных, успадкаваных ад бацькоў і дзядоў, законаў, з якімі ні ў якім разе не жадаюць развітацца''». Святар адзначае, што не можа прымусіць гэтых людзей жыць па касцельных законах, бо для іх большым аўтарытэтам з’яўляюцца звычаі, якія засталіся ад продкаў. Гэтыя звычаі можна разглядаць як глыбока ўкаранёныя рэшткі [[язычніцтва|паганскіх веравызнанняў]], якія былі часткова хрысціянізаваныя, але захавалі паганскую сутнасць. Паводле вопісу парафій Лідскага дэканата 1784 года ў Ельні існавалі кляштар, касцёл і фальварак дамініканцаў. Непадалёк размяшчаўся двор Бароўскіх. Ля тракту з Беліцы да Ліды знаходзілася карчма Ельня ксяндзоў-дамініканцаў. Іншы тракт вёў да [[Сялец (Лідскі раён)|Сяльца]] праз вёску Альшэўцы, што таксама належала дамініканам. Недалёка вышэй ад кляштара знаходзіўся малы зарослы і неглыбокі стаў, з мясцовых крыніц; працаваў млын ксяндзоў-дамініканцаў. Стаў пры фальварку Талкоўшчына ксяндзоў-дамініканаў перад 1784 г. пачалі капаць на крыніцах. Паміж Ельняй, Беліцай і [[Стокі (Лідскі раён)|Стокамі]] ляжаў альховы гай<ref>[http://pawet.net/library/history/city_district/religion/drk1784/02/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%86%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%8F.html Беліцкая парафія — pawet.net]</ref>. У 1832 г. быў закрыты кляштар дамініканцаў. У 1838 г. касцёл у Беліцы, які належаў кляштару, быў перададзены ў ведамства Літоўскай епархіі. Будынак былога дамініканскага касцёла ў Ельні праіснаваў да сярэдзіны ХХ ст. == Страчаная спадчына == [[Файл:Jelnia, Maci Božaj Ružancovaj. Ельня, Маці Божай Ружанцовай (A. Visłocki, 1923).jpg|міні|злева|Касцёл. А. Віслоцкі. 1926]] Касцёл Маці Божай Ружанцовай і кляштар дамініканцаў быў размешчаны ў цэнтры вёскі. Пабудаваны ў канцы 17 ст. з дрэва. Існаваў да [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. З'яўляўся творам народнага дойлідства. Быў вырашаны працяглым прамавугольным зрубам з 5-граннай апсідай, аб'яднаны агульным гонтавым дахам з вялікімі застрэшкамі і вальмамі над апсідай. У канцы 19 ст. дабудаваны мураваныя крылы трансепта пад 2-схільнымі дахамі. Гарызантальна ашаляваныя сцены зрубаў чляніліся прамавугольнымі аконнымі праёмамі і ўмацоўваліся вертыкальнымі брусамі-сцяжкамі. Трохвугольны франтон галоўнага фасада завяршала каркасная шатровая сігнатурка-званічка. Па восі храма адасоблена стаяла 2-ярусная шатровая зрубна-каркасная званіца-брама. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Каталіцкія храмы на Беларусі (2001)}} * {{Крыніцы/ГВБ|9-2}} * ''[[Леанід Лаўрэш|Лаўрэш Л.]]'' Прыходы ў Голдаве і Бабрах // [[Лідскі летапісец (1997)|Лідскі Летапісец]] № 4 (84). 2019. == Спасылкі == * {{Commons|Category:Jeĺnia, Lida District}} * [http://radzima.org/be/miesca/elynya.html radzima.org] [[Катэгорыя:Былыя населеныя пункты Лідскага раёна]] 671vdoik3po6rfs8d0xe6sqkkbtuffi 0 345504 5122696 5120605 2026-04-06T11:44:03Z M.L.Bot 261 Адхілена апошняя змена (зробленая [[Адмысловае:Contributions/~2026-20700-54|~2026-20700-54]]) і адноўлена версія 5063773, зробленая DzBar 5122696 wikitext text/x-wiki {{Машынны пераклад}} {{Музычны гурт | Назва = SkinHate | Гады = [[1996]] — нашы дні | Адкуль = | Мова = | Жанр = | Выдавец = | Зьвязаныя праекты = | Удзельнікі = Зміцер «Куст» Кусцікаў — [[вакал]], [[гітара]]<br />Аляксандр «Сцяпан» Сцяпаненка — [[гітара]]<br />Віталій «Кузьма» Кузняцоў — [[бас-гітара]]<br />Аляксандр «КухХхця» Кухцін — [[бубны]] }} '''SkinHate''' — [[Украіна|украінскі]] гурт, які грае ў стылях хардкор і нью-мэтал, паходжаннем з горада Арджанікідзэ [[Днепрапятроўская вобласць|Днепрапятроўскай вобласці]]. Хлопцы — першапраходцы ўкраінскай альтэрнатыўнай сцэны. Гурт існуе з [[1996]] года. == Гісторыя == Першы альбом «Війна в головах» ([[Беларуская мова|бел.]] «Вайна ў галавах») хлопцы запісалі ўласнымі сіламі яшчэ ў [[1996]] годзе, тады ён меў адну назву з гуртам, але студыя ''Moon Records'', якая зацікавілася маладым ВІА, змяніла назву альбома на цяперашнюю і выдала яго ў [[1998]] годзе. У тым жа годзе пачынаецца канцэртная дзейнасць у [[Кіеў|Кіеве]]. Стыль выканання — хардкор з жорсткім [[рэп]]-вакалам, у тэкстах прысутнічае ненарматыўная лексіка. Эпіграфамі да песень альбома сталі сэмплы з розных амерыканскіх фільмаў з расейскай агучкай. Гурт гастралюе ва [[Украіна|Украіне]], выступаючы ў невялікіх клубах, акрамя таго, выступаў у [[Беларусь|Беларусі]] ў [[Гомель|Гомелі]], дзе знайшоў сваіх прыхільнікаў. У [[2002]] годзе лэйблам «Moon Records» быў выдадзены альбом «Квиток до раю» ([[Беларуская мова|бел.]] «Квіток да раю»), у тэкстах якога яшчэ больш нянавісці да людскіх парокаў. У [[2004]] годзе гурт вырашыў зміксаваць песні з папярэдніх альбомаў, таму быў выдадзены пакуль што адзіны альбом міксаў «Hatemix». У [[2006]] годзе на той жа студыі быў запісаны ды выдадзены трэці альбом гурту «Навкруги» ([[Беларуская мова|бел.]] «Навакол»), які ў параўнанні з папярэднім альбомам гучыць яшчэ цяжэй; тэксты сталі больш жорсткімі (песні «Навкруги», «Понеділок»), але знайшлося месца і для лірыкі (песня «Мєдляк»). У [[сакавік]]у [[2007]] года з-за разыходжанняў з іншымі ўдзельнікамі гурту яго часова пакінуў цяпер ўжо былы вакаліст Ж. К.<ref>[http://skinhate-fan.narod.ru/letter_zhk.htm Адкрытае пісьмо да фанаў Skinhate (рас.)]</ref>, які вярнуўся ў [[2008]] годзе і паспеў згуляць з ім шмат канцэртаў. У [[красавік]]у [[2010]] года пасля паўторнага сыходу вакаліста Ж. К.<ref>[http://accords.com.ua/topic/2081 Эксклюзіўнае інтэрв’ю з Ж. К. (рас.)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100917190751/http://accords.com.ua/topic/2081 |date=17 верасня 2010 }}</ref> гурт зрабіў новы [[сінгл]] «ZDATEN» са Зміцерам Кусцікавым на вакале, які зараз можна праслухаць у [[Інтэрнэт|Інтэрнэце]]. Гэты самотнік пераканаў шмат фанаў гурту, што Skinhate здольны і далей працаваць без свайго былога вакаліста. == Дыскаграфія == ==== Студыйныя альбомы ==== * 2001&nbsp;— Війна в головах * 2002&nbsp;— Квиток до раю * 2003&nbsp;— Війна в головах + bonus (перевидання) * 2004&nbsp;— Hatemix * 2006&nbsp;— Навкруги * 2016&nbsp;— НеЯкУсі <ref>{{Cite web|url=http://notatky.com.ua/skinhate-neyakusi/|title=НеЯкУсі на notatky.ua|archive-url=https://web.archive.org/web/20160706123553/http://notatky.com.ua/skinhate-neyakusi/|archive-date=6 липня 2016|accessdate=6 липня 2016}}</ref> * 2023&nbsp;— Палай ==== Сінглы ==== * 2010&nbsp;— ZDATEN * 2011&nbsp;— Bull-Dozer * 2011&nbsp;— Грань * 2015&nbsp;— Як усі * 2022&nbsp;— Нафталін * 2023&nbsp;— Жнива == Зноскі == <references /> {{Украінскія музычныя гурты}} [[Катэгорыя:Рок-гурты Украіны]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1999 годзе]] i87w7o3m1rkpkef81egd9md9f3sjx3f 5122700 5122696 2026-04-06T11:48:06Z M.L.Bot 261 5122700 wikitext text/x-wiki {{Машынны пераклад}} {{Музычны гурт | Назва = SkinHate | Гады = [[1996]] — нашы дні | Адкуль = | Мова = | Жанр = | Выдавец = | Зьвязаныя праекты = | Удзельнікі = Зміцер «Куст» Кусцікаў — [[вакал]], [[гітара]]<br />Аляксандр «Сцяпан» Сцяпаненка — [[гітара]]<br />Віталій «Кузьма» Кузняцоў — [[бас-гітара]]<br />Аляксандр «КухХхця» Кухцін — [[бубны]] }} '''SkinHate''' — [[Украіна|украінскі]] гурт, які грае ў стылях хардкор і нью-мэтал, паходжаннем з Арджанікідзэ [[Днепрапятроўская вобласць|Днепрапятроўскай вобласці]]. Заснаваны ў 1996 годзе. Першапраходцы ўкраінскай альтэрнатыўнай сцэны. == Гісторыя == Першы альбом «Війна в головах» ([[Беларуская мова|бел.]] «Вайна ў галовах») хлопцы запісалі ўласнымі сіламі яшчэ ў 1996 годзе, тады ён меў адну назву з гуртам, але студыя ''Moon Records'', якая зацікавілася маладым ВІА, змяніла назву альбома на цяперашнюю і выдала яго ў 1998 годзе. У тым жа годзе пачынаецца канцэртная дзейнасць у [[Кіеў|Кіеве]]. Стыль выканання — хардкор з жорсткім [[рэп]]-вакалам, у тэкстах прысутнічае ненарматыўная лексіка. Эпіграфамі да песень альбома сталі сэмплы з розных амерыканскіх фільмаў з рускай агучкай. Гурт гастралюе ва [[Украіна|Украіне]], выступаючы ў невялікіх клубах, акрамя таго, выступаў у [[Беларусь|Беларусі]] ў [[Гомель|Гомелі]], дзе знайшоў сваіх прыхільнікаў. У 2002 годзе лэйблам «Moon Records» быў выдадзены альбом «Квиток до раю» ([[Беларуская мова|бел.]] «Квіток да раю»), у тэкстах якога яшчэ больш нянавісці да людскіх парокаў. У 2004 годзе гурт вырашыў зміксаваць песні з папярэдніх альбомаў, таму быў выдадзены пакуль што адзіны альбом міксаў «Hatemix». У 2006 годзе на той жа студыі быў запісаны ды выдадзены трэці альбом гурту «Навкруги» ([[Беларуская мова|бел.]] «Навакол»), які ў параўнанні з папярэднім альбомам гучыць яшчэ цяжэй; тэксты сталі больш жорсткімі (песні «Навкруги», «Понеділок»), але знайшлося месца і для лірыкі (песня «Мєдляк»). У сакавіку 2007 года з-за разыходжанняў з іншымі ўдзельнікамі гурту яго часова пакінуў цяпер ужо былы вакаліст Ж. К.<ref>[http://skinhate-fan.narod.ru/letter_zhk.htm Адкрытае пісьмо да фанаў Skinhate (рас.)]</ref>, які вярнуўся ў 2008 годзе і паспеў згуляць з ім шмат канцэртаў. У красавіку 2010 года пасля паўторнага зыходу вакаліста Ж. К.<ref>[http://accords.com.ua/topic/2081 Эксклюзіўнае інтэрв’ю з Ж. К. (рас.)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100917190751/http://accords.com.ua/topic/2081 |date=17 верасня 2010 }}</ref>, гурт зрабіў новы [[сінгл]] «ZDATEN» са Зміцерам Кусцікавым на вакале, які зараз можна праслухаць у [[Інтэрнэт|Інтэрнэце]]. Гэты самотнік пераканаў шмат фанаў гурту, што Skinhate здольны і далей працаваць без свайго былога вакаліста. == Дыскаграфія == ==== Студыйныя альбомы ==== * 2001&nbsp;— Війна в головах * 2002&nbsp;— Квиток до раю * 2003&nbsp;— Війна в головах + bonus (перевидання) * 2004&nbsp;— Hatemix * 2006&nbsp;— Навкруги * 2016&nbsp;— НеЯкУсі <ref>{{Cite web|url=http://notatky.com.ua/skinhate-neyakusi/|title=НеЯкУсі на notatky.ua|archive-url=https://web.archive.org/web/20160706123553/http://notatky.com.ua/skinhate-neyakusi/|archive-date=6 липня 2016|accessdate=6 липня 2016}}</ref> * 2023&nbsp;— Палай ==== Сінглы ==== * 2010&nbsp;— ZDATEN * 2011&nbsp;— Bull-Dozer * 2011&nbsp;— Грань * 2015&nbsp;— Як усі * 2022&nbsp;— Нафталін * 2023&nbsp;— Жнива == Зноскі == <references /> {{Украінскія музычныя гурты}} [[Катэгорыя:Рок-гурты Украіны]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1999 годзе]] rkmwe8xcdhyi9hrjqjolkjvr47v896k 0 353264 5122003 5064984 2026-04-06T00:45:56Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122003 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Осіпаў}} {{Ваенны дзеяч |імя = Кірыл Нікіфаравіч Осіпаў |дата нараджэння = 02.02.1907 |месца нараджэння = |дата смерці = 16.08.1975 |месца смерці = |выява = |апісанне выявы = |мянушка = |прыналежнасць = {{USSR}} |гады службы = [[1929]]—[[1955]] |званне = |род войскаў = |камандаваў = |частка = |бітвы = [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)|Савецка-фінляндская вайна]]<br/>[[Вялікая Айчынная вайна]] |узнагароды = {{{!}} {{!}} {{Медаль Залатая Зорка}} {{!}}} {{{!}} {{!}} {{Ордэн Леніна}}{{!!}}{{Ордэн Чырвонага Сцяга}}{{!!}}{{Ордэн Чырвонага Сцяга}} {{!}}- {{!}}{{Ордэн Аляксандра Неўскага (СССР)}}{{!!}}{{Ордэн Айчыннай вайны 1 ступені}}{{!!}}{{Ордэн Чырвонай Зоркі}} {{!}}} |сувязі = |у адстаўцы = }} '''Кірыл Нікіфаравіч Осіпаў''' ([[2 лютага]] [[1907]] — [[16 жніўня]] [[1975]]) — савецкі вайсковец, удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. [[Герой Савецкага Саюза]] ([[15 жніўня]] [[1941|1941 года]])<ref name="ГСС2">{{Кніга:Героі Савецкага Саюза|2}}</ref>. == Біяграфія == Осіпаў К. Н., беларус па нацыянальнасці, нарадзіўся ў вёсцы Збароў у сялянскай сям'і. Пасля заканчэння сямі класаў працаваў у райкаме камсамола [[Жлобін]]а. У Чырвоную Армію ўступіў у 1929 годзе, прыймаў удзел у [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)|савецка-фінскай вайне]]. У 1931 годзе ўступіў у [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|КПСС]]<ref name="ГСС2"/>. У 1935 годзе скончыў артылерыйскае вучылішча<ref name="ЗборГомель">{{кніга|аўтар=|частка=|спасылка частка=|загаловак=Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Гомельская вобласць|арыгінал=|адказны=|выданне=|месца=Мн.|выдавецтва=БелСЭ|год=1985|том=|старонкі=|старонак=64—65|серыя=|isbn=|тыраж=8000|ref=}}</ref>. Удзельнічаў у Вялікай Айчыннай вайне з чэрвеня 1941 года. Осіпаў быў сакратаром партбюро 245-га гаубічнага артылерыйскага палка (37-я стралковая дывізія, 19-я армія, Заходні фронт), калі, будучы старшым палітруком, апынуўся ў абкружэнні<ref name="ГСС2"/>. Осіпаў у складзе групы войскаў генерал-лейтэнанта [[Іван Васілевіч Болдзін|І. В. Болдзіна]] з баямі спрабаваў выйсці з акружэння. У жніўні 1941 года, перайшоўшы лінію фронту, змог наладзіць сувязь з [[Іван Сцяпанавіч Конеў|Коневым І. С]].; пры яго ўдзеле быў распрацаваны і ажыццёўлены план злучэння групы з войскамі Чырвонай Арміі. 15 жніўня 1941 года Осіпаву К. Н. было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза<ref name="ГСС2"/><ref name="ЗборГомель" />. У 1942-1943 гадах ён працаваў пры штабе партызанскага руху пры ваенсавеце Заходняга фронту, пакуль у 1944 годзе зноў не апынуўся на фронце, прыняўшы ўдзел у [[Аперацыя «Баграціён»|вызваленні Беларусі]], у баях ва [[Усходняя Прусія|Усходняй Прусіі]] і супраць Японіі<ref name="ЗборГомель"/>. Працягнуўшы пасля вайны службу ў арміі, Осіпаў К. Н. у 1947 годзе скончыў Вышэйшую афіцэрскую артылерыйскую школу і ў 1955 годзе пайшоў у запас у званні палкоўніка. Быў пахаваны ў [[Гомель|Гомелі]] на Давыдаўскіх могілках, дзе ў 1976 годзе на яго магіле ўсталявалі абеліск<ref name="ЗборГомель" />. == Узнагароды == * [[Герой Савецкага Саюза]] (15 жніўня 1941 года); * [[ордэн Леніна]]; * два [[Ордэн Чырвонага Сцяга|ордэна Чырвонага Сцяга]]; * [[Ордэн Аляксандра Неўскага (СССР)|ордэн Аляксандра Неўскага]]; * [[ордэн Айчыннай вайны]] 1-й ступені; * [[ордэн Чырвонай Зоркі]]. == Памяць == * У гонар Осіпава К. Н. названая адна з вуліц Гомеля<ref name="ГВБ">{{Крыніцы/ГВБ|2-2||251}}</ref>. * Стэла ў гонар К. Н. Осіпава ўстаноўлена на [[Мемарыял «Алея Герояў» (Гомель)|Алеі Герояў]] у [[Гомель|Гомелі]] ([[Савецкая вуліца (Гомель)|вул. Савецкая]]). {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Осіпаў Кірыл Нікіфаравіч}} [[Катэгорыя:Артылерысты Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Гомелі]] 9bl10c0bmelysoloqc9q4ljwarb2n17 0 437793 5122640 4735760 2026-04-06T10:51:18Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122640 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Леановіч}} {{Ваенны дзеяч |імя = Іван Сямёнавіч Леановіч |дата нараджэння = 14.11.1920 |месца нараджэння = вёска [[Слабодка (Барысаўскі раён)|Слабодка]], {{МН|Барысаўскі раён|у Барысаўскім раёне}}, [[Мінская вобласць]] |дата смерці = 13.01.1946 |месца смерці = {{МС|Маскоўская вобласць|у Маскоўскай вобласці}} |выява = |подпіс = |прыналежнасць = {{Сцягафікацыя|СССР|армія}} |гады службы = [[1940]]—[[1946]] |званне = {{ВПС СССР, Капітан}} |род войскаў = [[Ваенна-паветраныя сілы]] |пасада = |часць = 29-ы гвардзейскі знішчальны авіяцыйны полк |бітвы = [[Вялікая Айчынная вайна]] |узнагароды = {{{!}} {{!}} {{Медаль Залатая Зорка}} {{!}}} {{{!}} {{!}} {{Ордэн Леніна}}{{!!}}{{Ордэн Чырвонага Сцяга}}{{!!}}{{Ордэн Чырвонага Сцяга}}{{!!}}{{Ордэн Айчыннай вайны 1 ступені}} {{!}}} |сувязі = |у адстаўцы = }} '''Іван Сямёнавіч Леановіч''' ([[1920]]—[[1946]]) — [[капітан]] [[Савецкая Армія|Савецкай Арміі]], удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], [[Герой Савецкага Саюза]] ([[1944]]). == Біяграфія == Іван Леановіч нарадзіўся [[14 лістапада]] [[1920]] года ў вёсцы Слабодка (цяпер — [[Дзяржынскі раён]]<ref>Згодна з іншыми крыніцамі - [[Барысаўскі раён]] Мінскай вобласці. См.: {{кніга|частка=Леонович Иван Семёнович|загаловак=Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь|адказны=Пред. ред. коллегии [[Шкадов, Иван Николаевич|И. Н. Шкадов]]|месца=М.|выдавецтва=[[Воениздат]]|год=1987|том=1 /Абаев — Любичев/|старонак=911|старонкі=864|isbn=отс., Рег. № в [[Российская книжная палата|РКП]] 87-95382|тыраж=100000}}</ref><ref>{{Крыніцы/ГВБ|8-2||93}}</ref><ref>{{публікацыя|загаловак=Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Мінская вобласць|адказны=С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш|месца=Мн.|выдавецтва=БелСЭ|год=1987|книга=1|старонкі=175|старонак=284|ref=Збор помнікаў}}</ref><ref>{{кніга|частка=Леановіч Іван Сямёнавіч|загаловак=Беларуская энцыклапедыя|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1999|том=9: Кулібін — Малаіта|старонкі=171|старонак=560|isbn=985-11-0155-9}}</ref><ref>[http://www.old.warmuseum.by/news/events/~group=1~year=2011~page=8~id=538 22.04.2011 :: ТОРЖЕСТВЕННОЕ ОТКРЫТИЕ МЕМОРИАЛЬНОЙ ДОСКИ ГЕРОЮ СОВЕТСКОГО СОЮЗА ЛЕОНОВИЧУ ИВАНУ СЕМЁНОВИЧУ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161001191249/http://www.old.warmuseum.by/news/events/~group=1~year=2011~page=8~id=538 |date=1 кастрычніка 2016 }}</ref><ref>[http://www.dzerlib.by/pages/GeroiSSSR/Geroi_SSSR/Leonovich.html Леонович Иван Семенович] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161001053539/http://www.dzerlib.by/pages/GeroiSSSR/Geroi_SSSR/Leonovich.html |date=1 кастрычніка 2016 }}</ref> [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]). Пасля заканчэння сярэдняй школы працаваў вучнем слесара, слесарам на Мінскай кандытарскай фабрыцы «Камунарка». Паралельна з працай займаўся ў аэраклубе. У [[1939]] годзе Леановіч скончыў Харкаўскую авиашколу Грамадзянскага паветранага флоту, пасля чаго быў лётчыкам-інструктарам у Сталінградскім аэраклубе. У [[1940]] годзе Леановіч быў прызваны на службу ў [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію]]. У тым жа годзе ён скончыў Краснадарскую ваенную авіяцыйную школу пілотаў. З чэрвеня [[1942]] года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны<ref name="ГСС1">{{кніга|частка=Леонович Иван Семёнович|загаловак=Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь|адказны=Пред. ред. коллегии [[Шкадов, Иван Николаевич|И. Н. Шкадов]]|месца=М.|выдавецтва=[[Воениздат]]|год=1987|том=1 /Абаев — Любичев/|старонак=911|старонкі=864|isbn=отс., Рег. № в [[Российская книжная палата|РКП]] 87-95382|тыраж=100000}}</ref>. Да лістапада [[1944]] года гвардыі [[старшы лейтэнант]] Іван Леановіч быў намеснікам камандзіра [[Эскадрылля|эскадрыллі]] 29-га гвардзейскага знішчальнага авіяпалка 324-й знішчальнай авіядывізіі 7-й паветранай арміі [[Карэльскі фронт|Карэльскага фронту]]. Да таго часу ён здзейсніў 330 баявых вылетаў, прыняў удзел у 50 паветраных баях, збіўшы 26 варожых самалётаў. У баях тры разы быў паранены<ref name="ГСС1"/>. Указам Прэзідыума [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР]] ад [[2 лістапада]] 1944 года за «мужнасць і гераізм, праяўленыя ў паветраных баях з нямецкімі захопнікамі» гвардыі старшы лейтэнант Іван Леановіч быў удастоены высокага звання [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]] з уручэннем [[Ордэн Леніна|ордэна Леніна]] і [[Медаль «Залатая Зорка»|медалі «Залатая Зорка»]]<ref name="ГСС1"/>. Удзельнічаў у [[Парад Перамогі|Парадзе Перамогі]]. Трагічна загінуў [[13 студзеня]] [[1946]] года — быў збіты аўтамашынай на шашы, што вядзе ў горад [[Чэхаў (Маскоўская вобласць)|Чэхаў]] [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласці]]. Першапачаткова быў пахаваны ў вёсцы [[Воласава]], у [[1965]] годзе перапахаваны ў [[Брацкая магіла|брацкай магіле]] на гарадскіх могілках Чэхава<ref name="ГСС1"/>. Быў таксама узнагароджаны двума [[Ордэн Чырвонага Сцяга|ордэнамі Чырвонага Сцяга]], [[Ордэн Айчыннай вайны|ордэнам Айчыннай вайны]] 1-й ступені і шэрагам медалёў<ref name="ГСС1"/>. {{зноскі}} == Літаратура == * «… Там Беларуси выше всей земля Дзержинщины моей…» — Минск, 1999. * ''Быков М. Ю.'' Советскин асы. 1941—1945. * ''[[Анатоль Іосіфавіч Валахановіч|Валаханович А. И.]], [[Анатоль Мікалаевіч Кулагін|Кулагин А. Н.]]'' Дзержинщина: прошлое и настоящее. — Минск, 1986. * ''Высоцкий Н. И.'' Ветераны. - Дзержинск, 2010. * Дзержинск 860 лет / ред. Е. В. Филипчик. — Минск, 2006. * Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Дзяржынскага раёна. — Мінск, 2004. == Спасылкі == {{Warheroes|id=3966}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Леановіч, Іван Сямёнавіч}} [[Катэгорыя:Ваенныя лётчыкі СССР]] [[Катэгорыя:Лётчыкі Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Парада Перамогі]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Маскоўскай вобласці]] jdkf44c1ahd1beh60wphyvc8jw6ox41 0 464310 5122242 4729154 2026-04-06T09:27:17Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122242 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Лебядзінае}} {{НП-Беларусь |статус = хутар |беларуская назва = Лебядзінае |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Навапольскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Лебядзі́нае''' ({{lang-be-trans|Liebiadzіnaje}}, {{lang-ru|Лебединое}}) — [[хутар]] у [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навапольскі сельсавет|Навапольскага сельсавета]]. Месціцца ля [[Сяргееўскае (возера, Пухавіцкі раён)|Сяргееўскага возера]], ва ўрочышчы Белае Балота. == Гісторыя == У ваколіцы хутара прынамсі з XIX ст. месцілася вёска Падазер’е. Хутар створаны 5 верасня 2008 года ў складзе [[Праўдзінскі пасялковы савет|Праўдзінскага пасялковага савета]]<ref>[http://naviny.org/2008/09/05/by129163.htm Решение Пуховичского районного Совета депутатов от 05.09.2008 N 102 Об отнесении земель к категории сельского населенного пункта] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180118121644/http://naviny.org/2008/09/05/by129163.htm |date=18 студзеня 2018 }} {{ref-ru}}</ref>. У 2013 годзе быў перададзены ў склад [[Навапольскі сельсавет|Навапольскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }} {{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 2012 год — 1 гаспадарка, 1 жыхар<ref name="энцык">{{Крыніцы/ГВБ|8-4|Лебядзінае|153}}</ref> * 2019 год — 0 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Лебядзінае|153}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навапольскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Навапольскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] f9hw9y8srgurbkgmyckwc5gyind9pc2 0 469725 5122576 4728955 2026-04-06T10:17:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122576 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Дараганаўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = сельсавет |Гімн = |Уваходзіць у = [[Асіповіцкі раён]] |Уключае = 14 населеных пунктаў |Сталіца = [[Дараганава]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = Валадзько Тамара Юльянаўна |Назва главы2 = Старшыня |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1124 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 60 |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавы пояс = +2 |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = http://osipovichi.gov.by/ru/daragan-ru/ |Заўвагі = }} '''Дарага́наўскі сельсаве́т''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Асіповіцкі раён|Асіповіцкага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок [[Дараганава]]. == Геаграфічнае становішча == Дараганаўскі сельсавет размешчаны на паўднёвы захад ад горада [[Асіповічы]] і з’яўляецца адной з самых заходніх адміністрацыйных адзінак Магілёўскай вобласці. Мяжуе з [[Пратасевіцкі сельсавет|Пратасевіцкім]], [[Дрычынскі сельсавет (Асіповіцкі раён)|Дрычынскім]], [[Карытненскі сельсавет|Карытненскім]] сельсаветамі Асіповіцкага раёна, з [[Завалочыцкі сельсавет|Завалочыцкім]] сельсаветам [[Глускі раён|Глускага]] районаў Магілёўскай вобласці, а таксама з [[Новадарожскі сельсавет|Новадарожскім сельсаветам]] [[Старадарожскі раён|Старадарожскага]] раёна і [[Суцінскі сельсавет|Суцінскім сельсаветам]] [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкага]] раёна [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Плошча сельсавета складае каля 60 км². Больш за 60 % плошчы займаюць лясы. Цэнтр сельсавета, аграгарадок Дараганава, размешчаны на чыгуначнай лініі [[Асіповічы]] — [[Старыя Дарогі]], за 17 км ад Асіповіч, на левым беразе ракі [[Пціч (рака)|Пціч]]. == Гісторыя == Гістарычна землі сельсавета належалі [[Радзівілы|Радзівілам]], [[Вітгенштэйны|Вітгенштэйнам]], Бокшам, Дараганам. Адміністрацыйна ўваходзілі ў склад [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], у [[Новадарожская воласць|Новадарожскую]], [[Жыцінская воласць|Жыцінскую]] воласці [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]], затым — [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]]. Дараганаўскі сельсавет утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Старадарожскага раёна [[Слуцкая акруга|Слуцкай акругі]] [[БССР]]. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Старадарожскім раёне БССР. 5 красавіка 1936 года сельсавет разбуйнены на [[Крынкаўскі сельсавет (Старадарожскі раён)|Крынкаўскі]] і Дараганаўскі сельсаветы. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Старадарожскім раёне Мінскай вобласці. З 20 верасня 1944 года па 8 студзеня 1954 года ў складзе [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай вобласці]]. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Крынкаўскага сельсавета<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Минской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938-1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. З 25 снежня 1962 года сельсавет у складзе [[Слуцкі раён|Слуцкага раёна]]. З 6 студзеня 1965 года ў складзе Асіповіцкага раёна Магілёўскай вобласці. 6 красавіка 1973 года скасаваны хутар [[Валугі]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 6 красавіка 1973 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1974, № 12 (1386).</ref>. 17 кастрычніка 1979 года вёска [[Буда (Старадарожскі раён)|Буда]] перададзена ў склад [[Новадарожскі сельсавет|Новадарожскага сельсавета]] [[Старадарожскі раён|Старадарожскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]<ref>[http://old.bankzakonov.com/d2008/time89/lav89956.htm Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 17 октября 1979 г. №3197-IX О перечислении деревни Буда Дарагановского сельсовета Осиповичского района Могилевской области в состав Новодорожского сельсовета Стародорожского района Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120603111333/http://old.bankzakonov.com/d2008/time89/lav89956.htm |date=3 чэрвеня 2012 }}</ref>. У склад сельсавета, акрамя ніжэйпералічаных, уваходзілі наступныя пункты: Бортнае (да студзеня 1943 года, калі было знішчана карнікамі з жыхарамі; не аднавілася), Каменка (да 1967 года), Мачынск (да 1971 года), Халькі (да 1976 года)<ref name="Гарады96">{{Крыніцы/ГВБ|5-1||96}}</ref>. == Склад == Дараганаўскі сельсавет уключае 14 населеных пунктаў: * [[Дараганава]] — аграгарадок. * [[Каўгары]] — аграгарадок. * [[Востраў (Асіповіцкі раён)|Востраў]] — вёска. * [[Камарына]] — вёска. * [[Краі (Асіповіцкі раён)|Краі]] — вёска. * [[Крынка (Асіповіцкі раён)|Крынка]] — вёска. * [[Лука (Асіповіцкі раён)|Лука]] — вёска. * [[Мязовічы]] — вёска. * [[Птушычы]] — вёска. * [[Радуцічы]] — вёска. * [[Свіханава]] — вёска. * [[Слопішча]] — вёска. * [[Сялец (Асіповіцкі раён)|Сялец]] — вёска. * [[Ульянаўка (Асіповіцкі раён)|Ульянаўка]] — вёска. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1258 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>, з іх 94,5 % — [[беларусы]], 4,4 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,9 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года (20 населеных пунктаў) — 1124 чалавекі<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]</ref>. == Культурнае жыццё == У 1983 годзе быў адкрыты Дараганаўскі краязнаўчы музей пры актыўным удзеле настаўніцы пачатковых класаў Зінаіды Рыгораўны Верашчакі, якая доўгі час узначальвала яго працу. Дзеючы ансамбль народнай песні «Вяселле» СВК «Калгас «Каўгарскі» пастаянна ўдзельнічае ў раённых святах. У аграгарадку Дараганава маецца сярэдняя школа. == Гістарычныя месцы == У 1976 годзе на брацкіх магілах савецкіх воінаў і партызан і брацкіх магілах ахвяр фашызму пастаўлены помнікі. 27 чэрвеня 2004 года непадалёк ад вёскі [[Крынка (Асіповіцкі раён)|Крынка]] ўсталяваны мемарыяльны знак у памяць пра расстраляных яўрэйскіх дзяцей на месцы былога санаторыя «Крынкі». == Вядомыя ўраджэнцы і землякі == * Г. М. Ліўшыц — доктар гістарычных і філасофскіх навук, заслужаны дзеяч навукі * Е. М. Рамановіч — кандыдат філалагічных навук, лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР, Дзяржаўнай прэміі Беларусі * П. А. Капітула — доктар эканамічных навук, прафесар * А. А. Дражнюк — кандыдат тэхнічных навук, сапраўдны дзяржаўны саветнік федэральнай службы геадэзіі і картаграфіі Расійскай Федэрацыі, старшыня рэдакцыйнай калегіі «Атлас свету» * [[Галіна Паўлаўна Тварановіч|Г. П. Тварановіч (Сяўрук)]] — доктар філалагічных навук, паэтэса * А. Г. Сямёнаў — шматразовы чэмпіён Рэспублікі Беларусь сярод лесарубаў, удзельнік міжнародных спаборніцтваў, якія праходзілі ў Аўстрыі, Нарвегіі і Шатландыі. Працаваў у Дараганаўскім лясніцтве. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Дараганаўскі сельсавет}} {{Асіповіцкі раён}} [[Катэгорыя:Дараганаўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Старадарожскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Слуцкага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] rzq8n3mqu12l1j54k1w3khi8in9htc7 0 547402 5122589 4631162 2026-04-06T10:26:09Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122589 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Буйніцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Магілёўскі раён]] |Уключае = 15 населеных пунктаў |Сталіца = [[Буйнічы]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Глава = Гузава Аксана Мікалаеўна |Назва главы = Старшыня сельсавета |Глава2 = Чубкова Алена Сцяпанаўна |Назва главы2 = Намеснік старшыні |Глава3 = Барсукова Ала Іллінічна |Назва главы3 = Кіраўнік спраў |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 7005 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = https://www.mogilev.mogilev-region.by/ru/buinich/ |Заўвагі = }} '''Бу́йніцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Магілёўскі раён|Магілёўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 года вёска) [[Буйнічы]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года як '''Цішоўскі сельсавет''' у складзе Магілёўскага раёна [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Цішоўка (Магілёўскі раён)|Цішоўка]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Магілёўскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. Пад час [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] з ліпеня 1941 г. да чэрвеня 1944 г. акупіраваны нямецкімі войскамі. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Дабрасневіцкі сельсавет|Дабрасневіцкага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Могилевской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 22 ліпеня 1960 года да сельсавета далучана тэрыторыя [[Сялецкі сельсавет (Магілёўскі раён)|Сялецкага сельсавета]], у склад [[Пашкаўскі сельсавет|Пашкаўскага сельсавета]] перададзены 3 населеныя пункты ([[Казіміраўка (Магілёў)|Казіміраўка]], [[Прысна-I]] і [[Прысна-II]]), у склад [[Вендаражскі сельсавет|Вендаражскага сельсавета]] — 10 населеных пунктаў ([[Барсукі (Магілёўскі раён)|Барсукі]], [[Вясёлы (Магілёўскі раён)|Вясёлы]], [[Гуслішча]], [[Гуслянка]], [[Жабін Паўднёвы]], [[Жабін Паўночны]], [[Залессе (Магілёўскі раён)|Залессе]], [[Навасёлкі (Вендаражскі сельсавет)|Навасёлкі]], [[Паддуб’е (Вендаражскі сельсавет)|Паддуб’е]] і [[Ямніца]]), у склад [[Дашкаўскі сельсавет|Дашкаўскага сельсавета]] — 6 населеных пунктаў ([[Красніца 1 (Магілёўскі раён)|Красніца-I]], [[Красніца 2 (Магілёўскі раён)|Красніца-II]], [[Мяжысеткі]], [[Чарназёмаўка (сельскі населены пункт)|12 раз’езд]], [[Чарназёмаўка (вёска)|Чарназёмаўка]] і [[Ялоўка (Магілёўскі раён)|Ялоўка]])<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 22 ліпеня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 26.</ref>. 17 ліпеня 2006 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Буйнічы, сельсавет перайменаваны ў Буйніцкі<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2006-140/2006-140(003-066).pdf Решение Могилевского областного Совета депутатов от 17 июля 2006 г. № 18-12 О переименовании сельсовета] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161222043643/http://www.pravo.by/pdf/2006-140/2006-140(003-066).pdf |date=22 снежня 2016}}</ref>. 28 снежня 2010 года ліквідавана [[Буйнічы (сельскі населены пункт)|станцыя Буйнічы]], а яе тэрыторыя ўвайшла ў склад аграгарадка [[Буйнічы]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2011-50/2011_50_9_40567.pdf Решение Могилевского районного Совета депутатов от 28.12.2010 г. № 7-18 Об упразднении сельского населенного пункта станция Буйничи и преобразовании деревень Могилевского района в агрогородки] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200920031924/https://www.pravo.by/pdf/2011-50/2011_50_9_40567.pdf |date=20 верасня 2020}}</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (16 населеных пунктаў) — 7031 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>, з іх 92,6 % — [[беларусы]], 5,4 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,9 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 7005 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]</ref>. == Склад == У склад сельсавета ўваходзяць 15 населеных пунктаў (2010 г.): {|class=standard |+ ! Населены пункт ! Статус ! Насельніцтва, 2007 ! Гаспадаркі, 2007 ! Насельніцтва, 2009<ref>[http://census.belstat.gov.by/Reports.aspx?page=174122 Итоговые данные перепеси населения Республики Беларусь 2009 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211031135233/https://census.belstat.gov.by/Reports.aspx?page=174122|date=31 кастрычніка 2021}}</ref>. |- | align=center | [[Брускі]] || align="center" | вёска || align=center | 141 || align=center | 81 || align=center | 133 |- | align=center | [[Буйнічы]] || align="center" | аграгарадок || align=center | 1538 || align="center" | 468 || align=center | 1596 |- | align=center | [[Буйнічы (сельскі населены пункт)|Станцыя Буйнічы]] || align="center" | пасёлак || align=center | 2488 || align="center" | 792 || align=center | 2419 |- | align=center | [[Бутрымаўка]] || align="center" | вёска || align=center | 13 || align="center" | 6 || align=center | 14 |- | align=center | [[Векер|Веккер]] || align="center" | вёска || align=center | 26 || align="center" | 15 || align=center | 29 |- | align=center | [[Галынец 1]] || align="center" | вёска || align=center | 472 || align="center" | 197 || align=center | 417 |- | align=center | [[Галынец 2]] || align="center" | вёска || align=center | 138 || align="center" | 66 || align=center | 115 |- | align=center | [[Гарадок (Буйніцкі сельсавет)|Гарадок]] || align="center" | вёска || align=center | 164 || align="center" | 72 || align=center | 146 |- | align=center | [[Гарадшчына]] || align="center" | вёска || align=center | 172 || align="center" | 91 || align=center | 199 |- | align=center | [[Дабрасневічы]] || align="center" | вёска || align=center | 64 || align="center" | 34 || align=center | 68 |- | align=center | [[Зацішша (Буйніцкі сельсавет)|Зацішша]] || align="center" | вёска || align=center | 20 || align="center" | 14 || align=center | 17 |- | align=center | [[Ракузаўка]] || align="center" | вёска || align=center | 104 || align="center" | 63 || align=center | 114 |- | align=center | [[Савасцянавічы]] || align="center" | вёска || align=center | 227 || align="center" | 91 || align=center | 250 |- | align=center | [[Галынец (пасёлак)|Станцыя Галынец]] || align="center" | пасёлак || align=center | ... || align="center" | ... || align=center | 432 |- | align=center | [[Сташына]] || align="center" | вёска || align=center | 27 || align="center" | 20 || align=center | 28 |- | align=center | [[Цішоўка (Магілёўскі раён)|Цішоўка]] || align="center" | вёска || align=center | 1052 || align="center" | 433 || align=center | 1054 |- |} Скасаваныя населеныя пункты на тэрыторыі сельсавета: * [[Буйнічы (станцыя)|Буйнічы]] — пасёлак і чыгуначная станцыя. == Вядомыя асобы == * [[Зоя Прохараўна Цітова]] (1919–1995) — [[Герой Сацыялістычнай Працы]], нарадзілася ў вёсцы [[Галынец 1]] * [[Сяргей Пятровіч Алейнікаў]] (1909—1983) — удзельнік [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)|савецка-фінскай]] і [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай]] войнаў, [[Герой Савецкага Саюза]] (19.08.1944), [[палкоўнік]], нарадзіўся ў вёсцы [[Зацішша (Буйніцкі сельсавет)|Зацішша]] {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. * {{Крыніцы/ГВБ|6-2}} * Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т.2: Беліцк — Гімн / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мінск: БелЭн, 1994. — 537 с.: іл. ISBN 5-85700-142-0. С. 118–120. {{Буйніцкі сельсавет}} {{Магілёўскі раён}} [[Катэгорыя:Буйніцкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] hd9wrttv7bel67dzjd5pr0bum3uck95 0 547421 5122590 4631163 2026-04-06T10:26:19Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122590 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Вендаражскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Магілёўскі раён]] |Уключае = 37 населеных пунктаў |Сталіца = [[Вендараж]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Глава = Мельнікава Марына Сяргееўна |Назва главы = Старшыня сельсавета |Глава2 = Фурсава Галіна Фядосаўна |Назва главы2 = Кіраўнік спраў |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1470 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = +375 212 |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = https://www.mogilev.mogilev-region.by/ru/vnedorozh/ |Заўвагі = }} '''Ве́ндаражскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Магілёўскі раён|Магілёўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 года вёска) [[Вендараж]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Магілёўскага раёна [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Магілёўскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. Пад час [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] з ліпеня 1941 года да чэрвеня 1944 года акупіраваны нямецкімі войскамі. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Хрыпялёўскі сельсавет|Хрыпялёўскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Могилевской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 22 ліпеня 1960 года ў склад сельсавета са скасаванага [[Семукацкі сельсавет|Семукацкага сельсавета]] перададзены 16 населеных пунктаў ([[Александроў (вёска, Магілёўскі раён)|Александроў]], [[Альхоўка (Магілёўскі раён)|Альхоўка]], [[Барок (Магілёўскі раён)|Барок]], [[Бярозаўка (Вендаражскі сельсавет)|Бярозаўка]], [[Вялікія Бялевічы]], [[Катвіна]], [[Коркаць]], [[Майшчына]], [[Малыя Бялевічы]], [[Мікалаеўка (Магілёўскі раён)|Мікалаеўка]], [[Міхайлаўск (Магілёўскі раён)|Міхайлаўск]], [[Навабеліца]], [[Паддуб’е (Магілёўскі раён)|Паддуб’е]], [[Паўлаўск (Магілёўскі раён)|Паўлаўск]], [[Рубеж (Магілёўскі раён)|Рубеж]] і [[Укружжа]]), таксама ў склад сельсавета перададзены 10 населеных пунктаў [[Цішоўскі сельсавет|Цішоўскага сельсавета]] ([[Барсукі (Магілёўскі раён)|Барсукі]], [[Вясёлы (Магілёўскі раён)|Вясёлы]], [[Гуслішча]], [[Гуслянка]], [[Жабін Паўднёвы]], [[Жабін Паўночны]], [[Залессе (Магілёўскі раён)|Залессе]], [[Навасёлкі (Вендаражскі сельсавет)|Навасёлкі]], [[Паддуб’е (Вендаражскі сельсавет)|Паддуб’е]] і [[Ямніца]])<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 22 ліпеня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 26.</ref>. 4 чэрвеня 1965 года ў склад адноўленага [[Семукацкі сельсавет|Семукацкага сельсавета]] перададзены 15 населеных пунктаў ([[Александроў (вёска, Магілёўскі раён)|Александроў]], [[Альхоўка (Магілёўскі раён)|Альхоўка]], [[Барок (Магілёўскі раён)|Барок]], [[Барсукі (Семукацкі сельсавет)|Барсукі]], [[Бярозаўка (Вендаражскі сельсавет)|Бярозаўка]], [[Вялікія Бялевічы]], [[Дуброўка (Семукацкі сельсавет)|Дуброўка]], [[Катвіна]], [[Коркаць]], [[Майшчына]], [[Малыя Бялевічы]], [[Паддуб’е (Магілёўскі раён)|Паддуб’е]], [[Паўлаўск (Магілёўскі раён)|Паўлаўск]], [[Рубеж (Магілёўскі раён)|Рубеж]] і [[Укружжа]])<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 4 чэрвеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 25 (1105).</ref>. 13 лютага 2014 года скасавана вёска [[Хвашчоўка (Магілёўскі раён)|Хвашчоўка]]<ref>[http://www.pravoby.info/reg/12/413.htm Решение Могилевского районного Совета депутатов от 13.02.2014 № 37-3 Об упразднении деревни Хващевка Вендорожского сельсовета Могилевского района и внесении изменений в решение Могилевского районного Совета депутатов от 24 декабря 2009 г. N 29-9]</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1825 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>, з іх 94,2 % — [[беларусы]], 3,8 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,1 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1470 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]</ref>. == Склад == У склад сельсавета ўваходзяць 33 населеныя пункты (2009 г.): {|class=standard |+ ! Населены пункт ! Статус ! Насельніцтва, 2007 ! Гаспадаркі, 2007 ! Насельніцтва, 2009<ref>[http://census.belstat.gov.by/Reports.aspx?page=174122 Итоговые данные переписи населения Республики Беларусь 2009 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211031135233/https://census.belstat.gov.by/Reports.aspx?page=174122 |date=31 кастрычніка 2021 }}</ref> |- | align=center | [[Атнянка]] || align="center" | вёска || align=center | 17 || align=center | 10 || align=center | 24 |- | align=center | [[Барсукі (Магілёўскі раён)|Барсукі]] || align="center" | вёска || align=center | 9 || align="center" | 8 || align=center | 14 |- | align=center | [[Бартнякі]] || align="center" | вёска || align=center | 7 || align="center" | 4 || align=center | 6 |- | align=center | [[Будзішча (Магілёўскі раён)|Будзішча]] || align="center" | вёска || align=center | 77 || align="center" | 35 || align=center | 77 |- | align=center | [[Бяляўшчына (Магілёўскі раён)|Бяляўшчына]] || align="center" | вёска || align=center | 25 || align="center" | 16 || align=center | 33 |- | align=center | [[Бярозаўка (Вендаражскі сельсавет)|Бярозаўка]] || align="center" | вёска || align=center | 22 || align="center" | 16 || align=center | 22 |- | align=center | [[Варатыншчына]] || align="center" | вёска || align=center | 18 || align="center" | 14 || align=center | 9 |- | align=center | [[Вендараж]] || align="center" | аграгарадок || align=center | 335 || align="center" | 135 || align=center | 306 |- | align=center | [[Вясёлы (Магілёўскі раён)|Вясёлы]] || align="center" | пасёлак || align=center | 18 || align="center" | 10 || align=center | 24 |- | align=center | [[Гуслішча]] || align="center" | вёска || align=center | 182 || align="center" | 65 || align=center | 153 |- | align=center | [[Гуслянка]] || align="center" | вёска || align=center | 25 || align="center" | 18 || align=center | 24 |- | align=center | [[Дубінка (Магілёўскі раён)|Дубінка]] || align="center" | вёска || align=center | 135 || align="center" | 41 || align=center | 138 |- | align=center | [[Журавец 1]] || align="center" | вёска || align=center | 10 || align="center" | 6 || align=center | 6 |- | align=center | [[Журавец 2]] || align="center" | вёска || align=center | 7 || align="center" | 6 || align=center | 5 |- | align=center | [[Завярэжжа]] || align="center" | вёска || align=center | 87 || align="center" | 33 || align=center | 68 |- | align=center | [[Залессе (Магілёўскі раён)|Залессе]] || align="center" | вёска || align=center | 44 || align="center" | 19 || align=center | 41 |- | align=center | [[Карчомка (Магілёўскі раён)|Карчомка]] || align="center" | вёска || align=center | 57 || align="center" | 28 || align=center | 55 |- | align=center | [[Концы]] || align="center" | вёска || align=center | 4 || align="center" | 4 || align=center | 4 |- | align=center | [[Красная Слабада (Магілёўскі раён)|Красная Слабада]] || align="center" | вёска || align=center | 8 || align="center" | 4 || align=center | 7 |- | align=center | [[Куты (Магілёўскі раён)|Куты]] || align="center" | вёска || align=center | 67 || align="center" | 38 || align=center | 60 |- | align=center | [[Масальшчына]] || align="center" | вёска || align=center | 3 || align="center" | 2 || align=center | 4 |- | align=center | [[Маяк (Магілёўскі раён)|Маяк]] || align="center" | вёска || align=center | 2 || align="center" | 1 || align=center | 4 |- | align=center | [[Міхалёва (Магілёўскі раён)|Міхалёва]] || align="center" | вёска || align=center | 330 || align="center" | 117 || align=center | 328 |- | align=center | [[Навасёлкі (Вендаражскі сельсавет)|Навасёлкі]] || align="center" | вёска || align=center | 50 || align="center" | 25 || align=center | 45 |- | align=center | [[Новы Вендараж]] || align="center" | вёска || align=center | 167 || align="center" | 52 || align=center | 173 |- | align=center | [[Новы Сінін]] || align="center" | вёска || align=center | 33 || align="center" | 14 || align=center | 24 |- | align=center | [[Панізоў]] || align="center" | вёска || align=center | 5 || align="center" | 5 || align=center | 5 |- | align=center | [[Вендрыж|Станцыя Вендрыж]] || align="center" | пасёлак || align=center | 42 || align="center" | 15 || align=center | 38 |- | align=center | [[Стары Сінін]] || align="center" | вёска || align=center | 24 || align="center" | 13 || align=center | 20 |- | align=center | [[Угалле]] || align="center" | вёска || align=center | 34 || align="center" | 19 || align=center | 24 |- | align=center | [[Хрыпялёва]] || align="center" | вёска || align=center | 70 || align="center" | 29 || align=center | 44 |- | align=center | [[Южны Жабін]] || align="center" | пасёлак || align=center | 0 || align="center" | 0 || align=center | 3 |- | align=center | [[Ямніца]] || align="center" | вёска || align=center | 23 || align="center" | 13 || align=center | 37 |- |} Скасаваныя населеныя пункты на тэрыторыі сельсавета: * [[Зялёная Слабада]] — вёска. * [[Капейнае (Магілёўскі раён)|Капейнае]] — вёска. * [[Лавец]] — вёска. * Паўночны Жабін — вёска (скасавана ў 1998 годзе). * [[Хвашчоўка (Магілёўскі раён)|Хвашчоўка]] — вёска (скасавана ў 2014 годзе). * [[Шараеўка]] — вёска. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. * {{Крыніцы/ГВБ|6-2}} * Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т.2: Беліцк — Гімн / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мінск: БелЭн, 1994. — 537 с.: іл. ISBN 5-85700-142-0. {{Вендаражскі сельсавет}} {{Магілёўскі раён}} [[Катэгорыя:Вендаражскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] 2ywhnjm51lbbnv2b0a7193t60offs2d 0 547424 5122587 4752226 2026-04-06T10:25:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122587 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Брылеўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Магілёўскі раён]] |Уключае = 10 населеных пунктаў |Сталіца = [[Брылі (Магілёўскі раён)|Брылі]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = [[23 снежня]] [[2009]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 947 |Год перапісу = 2009 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Брыле́ўскі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Магілёўскі раён|Магілёўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — вёска [[Брылі (Магілёўскі раён)|Брылі]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года як '''Машанацкі сельсавет''' у складзе [[Лупалаўскі раён|Лупалаўскага раёна]] [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Машанакі]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Лупалаўскім раёне БССР. З 2 сакавіка 1931 года ў складзе Магілёўскага раёна БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 22 ліпеня 1960 года ў склад [[Мастоцкі сельсавет|Мастоцкага сельсавета]] перададзены 3 населеныя пункты ([[Макаўня]], [[Макрусінка]] і [[Мацееўшчына]])<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 22 ліпеня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 26.</ref>. 9 снежня 1975 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Брылі, сельсавет перайменаваны ў Брылеўскі. 23 снежня 2009 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Кадзінскі сельсавет|Кадзінскага]] (6 населеных пунктаў: [[Брылі (Магілёўскі раён)|Брылі]], [[Зылі]], [[Каменка (Кадзінскі сельсавет)|Каменка]], [[Канстанцінаўка (Магілёўскі раён)|Канстанцінаўка]], [[Качурына]], [[Малееўка]]) і [[Мастоцкі сельсавет|Мастоцкага]] (4 населеныя пункты: [[Зарудзееўка]], [[Макаранцы]], [[Машанакі]] і [[Мішкаўка]]) сельсаветаў<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2010-39/2010-39(003-014).pdf Решение Могилевского областного Совета депутатов от 23 декабря 2009 г. № 17-16 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области]</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 947 чалавек<ref>{{Cite web |title=Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/mahilouskaja.htm |accessdate=26 чэрвеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180807010320/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/mahilouskaja.htm |archivedate=7 жніўня 2018 |url-status=dead }}</ref>, з іх 93,3 % — [[беларусы]], 4,4 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,5 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>. == Склад == У склад сельсавета ўваходзіла 10 населеных пунктаў (2009 г.): {| class="standard" |+ ! Населены пункт ! Статус ! Насельніцтва, 2007 ! Гаспадаркі, 2007 ! Насельніцтва, 2009<ref name=":0">[http://census.belstat.gov.by/Reports.aspx?page=174122 Итоговые данные перепеси населения Республики Беларусь 2009 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211031135233/https://census.belstat.gov.by/Reports.aspx?page=174122 |date=31 кастрычніка 2021 }}</ref> |- | align="center" | [[Брылі (Магілёўскі раён)|Брылі]] | align="center" | вёска | align="center" | 384 | align="center" | 151 | align="center" | 353 |- | align="center" | [[Зарудзееўка]] | align="center" | вёска | align="center" | 65 | align="center" | 27 | align="center" | 48 |- | align="center" | [[Зылі]] | align="center" | вёска | align="center" | 22 | align="center" | 16 | align="center" | 17 |- | align="center" | [[Каменка (Кадзінскі сельсавет)|Каменка]] | align="center" | вёска | align="center" | 23 | align="center" | 13 | align="center" | 19 |- | align="center" | [[Канстанцінаўка (Магілёўскі раён)|Канстанцінаўка]] | align="center" | вёска | align="center" | 32 | align="center" | 21 | align="center" | 29 |- | align="center" | [[Качурына]] | align="center" | вёска | align="center" | 65 | align="center" | 30 | align="center" | 50 |- | align="center" | [[Макаранцы]] | align="center" | вёска | align="center" | 340 | align="center" | 128 | align="center" | 301 |- | align="center" | [[Малееўка]] | align="center" | вёска | align="center" | 15 | align="center" | 12 | align="center" | 13 |- | align="center" | [[Машанакі]] | align="center" |вёска | align="center" | 117 | align="center" |62 | align="center" | 85 |- | align="center" | [[Мішкаўка]] | align="center" |вёска | align="center" |37 | align="center" |19 | align="center" | 32 |- |} {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. * {{Крыніцы/ГВБ|6-2}} {{Брылеўскі сельсавет}} {{Магілёўскі раён}} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Магілёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Лупалаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2009 годзе]] ia8b93c8e6y5s8572kp3dep2dezeuzb 0 547460 5122592 4631164 2026-04-06T10:26:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122592 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Вяйнянскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Магілёўскі раён]] |Уключае = 8 населеных пунктаў |Сталіца = [[Вейна (Магілёўскі раён)|Вейна]] |Датаўтварэння = [[22 ліпеня]] [[1960]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 5374 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = +375 212 |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = https://www.mogilev.mogilev-region.by/ru/vejnyan/ |Заўвагі = }} '''Вяйня́нскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Магілёўскі раён|Магілёўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — [[аграгарадок]] (да 2008 года вёска) [[Вейна (Магілёўскі раён)|Вейна]]. == Гісторыя == Утвораны 22 ліпеня 1960 года ў складзе Магілёўскага раёна Магілёўскай вобласці [[БССР]] шляхам аб’яднання скасаваных [[Грабянёўскі сельсавет (Магілёўскі раён)|Грабянёўскага]] і [[Дарскі сельсавет|Дарскага]] сельсаветаў<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 22 ліпеня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 26.</ref>. 15 студзеня 1965 года з часткі сельсавета зноў утвораны [[Дарскі сельсавет]] у складзе 18 населеных пунктаў ([[Вялікая Бароўка]], [[Гародня (Магілёўскі раён)|Гародня]], [[Грышанава]], [[Дары I]], [[Дары II]], [[Зімніца]], [[Кадзіна (Магілёўскі раён)|Кадзіна]], [[Латрошча]], [[Любуж (вёска)|Любуж]], [[Малая Бароўка]], [[Мядзвёдаўка (Магілёўскі раён)|Мядзвёдаўка]], [[Падбелле]], [[Падгор’е (Магілёўскі раён)|Падгор’е]], [[Раманавічы (Магілёўскі раён)|Раманавічы]], [[Сідараўка (Магілёўскі раён)|Сідараўка]], [[Таранава]], [[Шчэжар I]] і [[Шчэжар II]])<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 студзеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 10 (1090).</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 4889 чалавек<ref name=":0">[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>, з іх 92,9 % — [[беларусы]], 5,1 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,2 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 0,4 % — [[армяне ў Беларусі|армяне]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 5374 чалавекі<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]</ref>. == Склад == У склад сельсавета ўваходзяць 8 населеных пунктаў (2009 г.): {| class="standard" |+ ! Населены пункт ! Статус ! Насельніцтва, 2007 ! Гаспадаркі, 2007 ! Насельніцтва, 2009<ref name=":0" /> |- | align="center" | [[Васход (Магілёўскі раён)|Васход]] | align="center" | аграгарадок | align="center" | 1662 | align="center" | 604 | align="center" | 1775 |- | align="center" | [[Вейна (Магілёўскі раён)|Вейна]] | align="center" | аграгарадок | align="center" | 1717 | align="center" | 578 | align="center" | 1684 |- | align="center" | [[Вільчыцы]] | align="center" | вёска | align="center" | 415 | align="center" | 196 | align="center" | 394 |- | align="center" | [[Губанаў (пасёлак)|Губанаў]] | align="center" | пасёлак | align="center" | 94 | align="center" | 33 | align="center" | 149 |- | align="center" | [[Зацішша (Вяйнянскі сельсавет)|Зацішша]] | align="center" | вёска | align="center" | 256 | align="center" | 100 | align="center" | 227 |- | align="center" | [[Навасёлкі (Вяйнянскі сельсавет)|Навасёлкі]] | align="center" | вёска | align="center" | 512 | align="center" | 203 | align="center" | 483 |- | align="center" | [[Палетнікі]] | align="center" | вёска | align="center" | 137 | align="center" | 57 | align="center" | 141 |- | align="center" | [[Смалякоў (Магілёўскі раён)|Смалякоў]] | align="center" | пасёлак | align="center" | 37 | align="center" | 17 | align="center" | 36 |- |} Скасаваныя населеныя пункты на тэрыторыі сельсавета: * Зарэкацце — вёска. * Любаўка — вёска. * Нехацім’е — пасёлак. == Славутасці == * [[Свята-Пакроўская царква (Вейна)|Пакроўская царква]] ў аграгарадку [[Вейна (Магілёўскі раён)|Вейна]]. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С.Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Минск: «Беларусь», 1987. — 283 с. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. * {{Крыніцы/ГВБ|6-2}} * Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т.2: Беліцк — Гімн / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мінск: БелЭн, 1994. — 537 с.: іл. ISBN 5-85700-142-0. {{Вяйнянскі сельсавет}} {{Магілёўскі раён}} [[Катэгорыя:Вяйнянскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1960 годзе]] tdtl3e49oqva4laas4mpdx5doohcm8f 0 547501 5122596 4631165 2026-04-06T10:27:35Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122596 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Дашкаўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Магілёўскі раён]] |Уключае = 14 населеных пунктаў |Сталіца = [[Дашкаўка (Магілёўскі раён)|Дашкаўка]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = Старшыня сельсавета |Глава2 = |Назва главы2 = Кіраўнік спраў |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 4895 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = https://www.mogilev.mogilev-region.by/ru/dashkov/ |Заўвагі = }} '''Да́шкаўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Магілёўскі раён|Магілёўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2008 года вёска) [[Дашкаўка (Магілёўскі раён)|Дашкаўка]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Магілёўскага раёна [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Магілёўскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. Пад час [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] з ліпеня 1941 года да чэрвеня 1944 года акупіраваны нямецкімі войскамі. 22 ліпеня 1960 года ў склад сельсавета з [[Цішоўскі сельсавет|Цішоўскага сельсавета]] перададзены 6 населеных пунктаў ([[Красніца 1 (Магілёўскі раён)|Красніца-I]], [[Красніца 2 (Магілёўскі раён)|Красніца-II]], [[Мяжысеткі]], [[Чарназёмаўка (сельскі населены пункт)|12 раз’езд]], [[Чарназёмаўка (вёска)|Чарназёмаўка]] і [[Ялоўка (Магілёўскі раён)|Ялоўка]])<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 22 ліпеня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 26.</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 5038 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>, з іх 92,8 % — [[беларусы]], 5,5 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,7 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 4895 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]</ref>. == Склад == У склад сельсавета ўваходзяць 14 населеных пунктаў (2009 г.): {|class=standard |+ ! Населены пункт ! Статус ! Насельніцтва, 2007 ! Гаспадаркі, 2007 ! Насельніцтва, 2009<ref>[http://census.belstat.gov.by/Reports.aspx?page=174122 Итоговые данные переписи населения Республики Беларусь 2009 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211031135233/https://census.belstat.gov.by/Reports.aspx?page=174122|date=31 кастрычніка 2021}}</ref> |- | align=center | [[Боўшава]] || align="center" | вёска || align=center | 78 || align=center | 51 || align=center | 65 |- | align=center | [[Дашкаўка (Магілёўскі раён)|Дашкаўка]] || align="center" | аграгарадок || align=center | 1528 || align="center" | … || align=center | 1567 |- | align=center | [[Досава Сяліба]] || align="center" | вёска || align=center | 31 || align="center" | 18 || align=center | 25 |- | align=center | [[Красніца 1 (Магілёўскі раён)|Красніца 1]] || align="center" | вёска || align=center | 43 || align="center" | 27 || align=center | 54 |- | align=center | [[Красніца 2 (Магілёўскі раён)|Красніца 2]] || align="center" | вёска || align=center | 33 || align="center" | 16 || align=center | 26 |- | align=center | [[Лежнеўка]] || align="center" | вёска || align=center | 177 || align="center" | 75 || align=center | 136 |- | align=center | [[Мяжысеткі]] || align="center" | аграгарадок || align=center | 1807 || align="center" | 644 || align=center | 1701 |- | align=center | [[Навасёлкі (Дашкаўскі сельсавет)|Навасёлкі]] || align="center" | вёска || align=center | 176 || align="center" | 99 || align=center | 171 |- | align=center | [[Салтанаўка (Магілёўскі раён)|Салтанаўка]] || align="center" | вёска || align=center | 387 || align="center" | 181 || align=center | 364 |- | align=center | [[Стайкі (Магілёўскі раён)|Стайкі]] || align="center" | вёска || align=center | 179 || align="center" | 95 || align=center | 140 |- | align=center | [[Сялец (Магілёўскі раён)|Сялец]] || align="center" | вёска || align=center | 692 || align="center" | 163 || align=center | 687 |- | align=center | [[Туманаўка]] || align="center" | вёска || align=center | 22 || align="center" | 15 || align=center | 30 |- | align=center | [[Чарназёмаўка (вёска)|Чарназёмаўка]] || align="center" | вёска || align=center | 57 || align="center" | 23 || align=center | 52 |- | align=center | [[Чарназёмаўка (сельскі населены пункт)|Чарназёмаўка]] || align="center" | пасёлак || align=center | 24 || align="center" | 9 || align=center | 20 |- |} На 1 студзеня 1974 года ў складзе Дашкаўскага сельсавета было 14 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|182}}</ref>. Скасаваныя населеныя пункты на тэрыторыі сельсавета: * Новая Лежнеўка — вёска. * Няфёдаўка — вёска. == Славутасці == * [[Мемарыяльная капліца (Салтанаўка)|Помнік-капліца]] ў гонар перамогі ў [[Бітва пад Салтанаўкай|бітве пад Салтанаўкай у 1812 годзе]] * Сядзіба Жукоўскіх (пачатак XVIII ст.) з паркам у [[Дашкаўка (Магілёўскі раён)|Дашкаўцы]] {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. * {{Крыніцы/ГВБ|6-2}} * Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т.3: Гімназіі — Кадэнцыя / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1996. — 527 с.: іл. ISBN 985-11-0041-2(т.3). С. 212—213 {{Дашкаўскі сельсавет}} {{Магілёўскі раён}} [[Катэгорыя:Дашкаўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] o027htj2y1kn34quo3k0l1jspyknj0h 0 547530 5122601 4912359 2026-04-06T10:28:39Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122601 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Заводскаслабодскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Магілёўскі раён]] |Уключае = 30 населеных пунктаў |Сталіца = [[Завадская Слабада]] |Датаўтварэння = [[6 красавіка]] [[1973]] |Скасаванне = |Глава = Слабковіч Ірына Леанідаўна |Назва главы = Старшыня сельсавета |Глава2 = Роўская Надзея Міхайлаўна |Назва главы2 = Кіраўнік спраў |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 962 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = +375 212 |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = https://www.mogilev.mogilev-region.by/ru/zavodskosl/ |Заўвагі = }} '''Заводскаслабо́дскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Магілёўскі раён|Магілёўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 года вёска) [[Завадская Слабада]]. == Гісторыя == 6 красавіка 1973 года цэнтр [[Хонаўскі сельсавет|Хонаўскага сельсавета]] перанесены з вёскі [[Малое Хонава]] ў вёску Завадская Слабада, а сельсавет перайменаваны ў Заводскаслабодскі<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 6 красавіка 1973 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1973, № 12 (1386).</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1218 чалавек<ref name=":0">[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>, з іх 94,7 % — [[беларусы]], 3,7 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,7 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 0,7 % — [[армяне ў Беларусі|армяне]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 962 чалавекі<ref name=":1">[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]</ref>. == Склад == У склад сельсавета ўваходзяць 27 населеных пунктаў (2009 г.): {|class=standard |+ ! Населены пункт ! Статус ! Насельніцтва, 2007 ! Гаспадаркі, 2007 ! Насельніцтва, 2009<ref name=":0" /> ! Насельніцтва, 2019<ref name=":1" /> |- | align=center | [[Батунь (вёска)|Батунь]] || align="center" | вёска || align=center | 35 || align=center | 17 || align=center | 33 || align=center | 9 |- | align=center | [[Батунь (пасёлак)|Батунь]] || align="center" | пасёлак || align=center | — || align=center | — || align=center | — || align=center | — |- | align=center | [[Бокатаўка]] || align="center" | вёска || align=center | 10 || align="center" | 8 || align=center | 8 || align=center | 7 |- | align=center | [[Будоўля (Магілёўскі раён)|Будоўля]] || align="center" | вёска || align=center | 30 || align="center" | 18 || align=center | 32 || align=center | 15 |- | align=center | [[Бярозавы]] || align="center" | пасёлак || align=center | 5 || align="center" | 2 || align=center | 8 || align=center | 6 |- | align=center | [[Вялікае Хонава]] || align="center" | вёска || align=center | 75 || align="center" | 37 || align=center | 53 || align=center | 45 |- | align=center | [[Гарадок (Заводскаслабодскі сельсавет)|Гарадок]] || align="center" | вёска || align=center | 2 || align="center" | 1 || align=center | — || align=center | — |- | align=center | [[Дасовічы]] || align="center" | вёска || align=center | 30 || align="center" | 21 || align=center | 26 || align=center | 16 |- | align=center | [[Дзядкі (Магілёўскі раён)|Дзядкі]] || align="center" | вёска || align=center | 5 || align="center" | 5 || align=center | 8 || align=center | 6 |- | align=center | [[Дубраўка (Магілёўскі раён)|Дубраўка]] || align="center" | вёска || align=center | 4 || align="center" | 3 || align=center | 4 || align=center | 4 |- | align=center | [[Жабін (Магілёўскі раён)|Жабін]] || align="center" | пасёлак || align=center | 2 || align="center" | 2 || align=center | 2 || align=center | 2 |- | align=center | [[Забалацце (Заводскаслабодскі сельсавет)|Забалацце]] || align="center" | вёска || align=center | 13 || align="center" | 12 || align=center | 9 || align=center | 6 |- | align=center | [[Завадская Слабада]] || align="center" | аграгарадок || align=center | 581 || align="center" | 189 || align=center | 525 || align=center | 479 |- | align=center | [[Загрэззе]] || align="center" | вёска || align=center | 4 || align="center" | 3 || align=center | — || align=center | 4 |- | align=center | [[Зялёны (Магілёўскі раён)|Зялёны]] || align="center" | пасёлак || align=center | 3 || align="center" | 3 || align=center | 2 || align=center | 1 |- | align=center | [[Каменка (Заводскаслабодскі сельсавет)|Каменка]] || align="center" | вёска || align=center | 12 || align="center" | 9 || align=center | 4 || align=center | 2 |- | align=center | [[Коцні]] || align="center" | вёска || align=center | 59 || align="center" | 25 || align=center | 49 || align=center | 40 |- | align=center | [[Маліннік]] || align="center" | вёска || align=center | 17 || align="center" | 9 || align=center | 11 || align=center | 8 |- | align=center | [[Малое Хонава]] || align="center" | вёска || align=center | 35 || align="center" | 15 || align=center | 28 || align=center | 20 |- | align=center | [[Незаўка]] || align="center" | вёска || align=center | 31 || align="center" | 24 || align=center | 31 || align=center | 20 |- | align=center | [[Новая Культура]] || align="center" | вёска || align=center | 0 || align="center" | 0 || align=center | 2 || align=center | — |- | align=center | [[Падброддзе (Магілёўскі раён)|Падброддзе]] || align="center" | вёска || align=center | 11 || align="center" | 8 || align=center | 14 || align=center | 1 |- | align=center | [[Падбярэззе (Магілёўскі раён)|Падбярэззе]] || align="center" | вёска || align=center | 7 || align="center" | 5 || align=center | 3 || align=center | 4 |- | align=center | [[Палявы]] || align="center" | пасёлак || align=center | 14 || align="center" | 5 || align=center | 7 || align=center | 5 |- | align=center | [[Паплаўшчына]] || align="center" | вёска || align=center | 32 || align="center" | 21 || align=center | 37 || align=center | 24 |- | align=center | [[Пярсцілы]] || align="center" | вёска || align=center | 3 || align="center" | 2 || align=center | 15 || align=center | 9 |- | align=center | [[Рэпішча (Магілёўскі раён)|Рэпішча]] || align="center" | вёска || align=center | 378 || align="center" | 138 || align=center | 279 || align=center | 217 |- | align=center | [[Сініншчына]] || align="center" | вёска || align=center | 7 || align="center" | 3 || align=center | 8 || align=center | 6 |- | align=center | [[Старына (Магілёўскі раён)|Старына]] || align="center" | вёска || align=center | 6 || align="center" | 4 || align=center | 5 || align=center | 2 |- | align=center | [[Чарнабель]] || align="center" | вёска || align=center | 20 || align="center" | 7 || align=center | 15 || align=center | 4 |- |} Скасаваныя населеныя пункты на тэрыторыі сельсавета: * Калаша — вёска. == Вядомыя асобы == * [[Сяргей Трыфанавіч Сотнікаў]] ([[1920]] — [[2000]]) — санінструктар 433-га стралковага палка, [[малодшы сяржант]], поўны кавалер [[Ордэн Славы|ордэна Славы]], нарадзіўся ў вёсцы [[Батунь (вёска)|Батунь]]. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С.Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Минск: «Беларусь», 1987. — 283 с. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. * {{Крыніцы/ГВБ|6-2}} {{Заводскаслабодскі сельсавет}} {{Магілёўскі раён}} [[Катэгорыя:Заводскаслабодскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1973 годзе]] n039t37vcp8p4f4136a65oqsqc63e3s 0 547573 5122595 4131343 2026-04-06T10:27:25Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122595 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Гуслішчанскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[БССР]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Магілёўскі раён]] |Уключае = |Сталіца = [[Гуслішча]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = [[16 ліпеня]] [[1954]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = |Год перапісу = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Заўвагі = }} '''Гу́слішчанскі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Магілёўскі раён|Магілёўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Цэнтр — вёска [[Гуслішча]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года як '''Навасёлкаўскі 2-гі (Навасельскі 2-гі) сельсавет''' складзе Магілёўскага раёна [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Навасёлкі (Вендаражскі сельсавет)|Навасёлкі 2-я]]. 21 жніўня 1925 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Гуслішча, сельсавет перайменаваны ў Гуслішчанскі<ref>{{Крыніцы/ГВБ|6-2||488}}</ref>. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Магілёўскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Сялецкі сельсавет (Магілёўскі раён)|Сялецкага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Могилевской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. {{Магілёўскі раён}} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Магілёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1954 годзе]] 2eg4zyvaul78w7w7z95dyyqpcyis494 0 547763 5122625 4149877 2026-04-06T10:48:47Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122625 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Таранаўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[БССР]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Магілёўскі раён]] |Уключае = |Сталіца = [[Таранава]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = [[16 ліпеня]] [[1954]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = |Год перапісу = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Заўвагі = }} '''Тара́наўскі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Магілёўскі раён|Магілёўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Цэнтр — вёска [[Таранава]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Лупалаўскі раён|Лупалаўскага раёна]] [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Лупалаўскім раёне БССР. З 2 сакавіка 1931 года ў складзе Магілёўскага раёна БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя ўвайшла ў склад новаўтворанага [[Дарскі сельсавет|Дарскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Могилевской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * {{Крыніцы/ГВБ|6-2||575}} {{Магілёўскі раён}} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Магілёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Лупалаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1954 годзе]] cbvqm48er8gl5jitudkvs9uefwuhpbs 0 547908 5122594 4316572 2026-04-06T10:27:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122594 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Грабянёўскі сельсавет (значэнні)}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Грабянёўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[БССР]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Магілёўскі раён]] |Уключае = |Сталіца = [[Грабянёва (Магілёў)|Грабянёва]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = [[22 ліпеня]] [[1960]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = |Год перапісу = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Заўвагі = }} '''Грабянёўскі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Магілёўскі раён|Магілёўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Цэнтр — вёска [[Грабянёва (Магілёў)|Грабянёва]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Лупалаўскі раён|Лупалаўскага раёна]] [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]] [[БССР]]<ref name=":0">{{Крыніцы/ГВБ|6-2}}</ref>. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Лупалаўскім раёне БССР. З 2 сакавіка 1931 года ў складзе Магілёўскага раёна БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 22 ліпеня 1960 года скасаваны, тэрыторыя ўвайшла ў склад новаўтворанага [[Вяйнянскі сельсавет|Вяйнянскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 22 ліпеня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 26.</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. {{Магілёўскі раён}} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Магілёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Лупалаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1960 годзе]] 6nrilvnzof5t60mysox2btsetlwg1xm 0 548014 5122586 4944082 2026-04-06T10:25:37Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122586 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Бацэвіцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статут = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Клічаўскі раён]] |Уключае = 20 населеных пунктаў |Сталіца = [[Бацэвічы]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1460 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = +375 2236 |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = http://klichev.gov.by/power/selisp/bazevihskij/ |Заўвагі = }} '''Бацэ́віцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Клічаўскі раён|Клічаўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 года вёска) [[Бацэвічы]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Клічаўскага раёна [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Клічаўскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Магілёўскай вобласці, з 20 верасня 1944 года — [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаваных [[Запольскі сельсавет (Клічаўскі раён)|Запольскага]] і [[Усохскі сельсавет (Клічаўскі раён)|Усохскага]] сельсаветаў, у склад [[Любоніцкі сельсавет|Любоніцкага сельсавета]] [[Кіраўскі раён|Кіраўскага раёна]] перададзена вёска [[Ігнацоўка]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Могилевской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. З 25 снежня 1962 года сельсавет у складзе [[Кіраўскі раён|Кіраўскага раёна]], з 6 студзеня 1965 года — у складзе адноўленага Клічаўскага раёна. У 1977 годзе скасаваны хутар [[Макаўе (Клічаўскі раён)|Макаўе]]<ref>Рашэнні выканкома Магілёўскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 18 кастрычніка і 22 лістапада 1977 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1978, № 3 (1557).</ref>, 23 снежня 2021 года — хутар [[Сотнае]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2012-11/2012_11_9_47024.pdf Решение Кличевского районного Совета депутатов от 23 декабря 2011 г. № 18-10 Об упразднении некоторых сельских населенных пунктов Кличевского района Могилевской области]</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1791 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>, з іх 94,6 % — [[беларусы]], 4,2 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,7 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1460 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]</ref>. == Склад == У склад сельсавета ўваходзяць 20 населеных пунктаў (2009 г., 2019 г.): {|class=standard |+ ! Назва ! Статус ! Плошча<ref>http://pravo.by/upload/docs/op/D916m0077605_1468962000.pdf{{Недаступная спасылка}}</ref>, га ! 2007 ! 2009 ! 2019 |- align=center | [[Асавы (Клічаўскі раён)|Асавы]] || вёска || 38,28 || 26 || 22 || 6 |- align=center | [[Бацэвічы]] || аграгарадок || 227,28 || 788 || 730 || 643 |- align=center | [[Бярозаўка (Клічаўскі раён)|Бярозаўка]] || вёска || 21,66 || 20 || 20 || 16 |- align=center | [[Ворліна]] || вёска || 44,08 || 93 || 74 || 48 |- align=center | [[Вялікая Старына]] || вёска || 11,42 || 13 || 9 || 7 |- align=center | [[Дуброва (Бацэвіцкі сельсавет)|Дуброва]] || вёска || 29,28 || 48 || 32 || 12 |- align=center | [[Заполле (Клічаўскі раён)|Заполле]] || аграгарадок || 136,9 || 559 || 527 || 509 |- align=center | [[Красны Бераг (Клічаўскі раён)|Красны Бераг]] || вёска || 1,81 || 3 || — || 2 |- align=center | [[Любічы (Клічаўскі раён)|Любічы]] || вёска || 25,47 || 24 || 18 || 9 |- align=center | [[Люціна (Клічаўскі раён)|Люціна]] || вёска || 27,24 || 37 || 22 || 8 |- align=center | [[Малая Вольса]] || вёска || 50,32 || 84 || 66 || 39 |- align=center | [[Міхалоўка]] || вёска || 5,69 || 9 || 7 || 7 |- align=center | [[Новы Спор]] || вёска || 13,81 || 9 || 6 || — |- align=center | [[Пабеда (Клічаўскі раён)|Пабеда]] || вёска || 21,32 || 6 || 6 || 5 |- align=center | [[Пад’яблынька]] || вёска || 6,01 || 3 || 2 || — |- align=center | [[Стары Спор]] || вёска || 6,19 || 3 || 7 || 1 |- align=center | [[Усохі (Клічаўскі раён)|Усохі]] || вёска || 107,36 || 240 || 204 || 133 |- align=center | [[Чырвоная Ніва (Клічаўскі раён)|Чырвоная Ніва]] || вёска || 13,36 || 10 || 11 || 2 |- align=center | [[Юзафін (Клічаўскі раён)|Юзафін]] || вёска || 24,86 || 28 || 23 || 12 |- align=center | [[Якімава Ляда]] || вёска || 2,73 || 7 || 5 || 1 |- |} Скасаваныя населеныя пункты на тэрыторыі сельсавета: * Сотнае — хутар. == Вядомыя асобы == * [[Іван Вітальевіч Гушчын]] (1934—1938) — доктар юрыдычных навук (1988), прафесар, нарадзіўся ў вёсцы Стары Спор. * [[Аркадзь Антонавіч Смоліч]] (1891—1938) — дзеяч беларускага нацыянальна-дзяржаўнага адраджэння, вучоны ў галіне эканомікі, сельскай гаспадаркі, картаграфіі, геаграфіі, прафесар (1927), нарадзіўся ў вёсцы Бацэвічы. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. * Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — 480 с.: іл. ISBN 985-11-0061-7 (Т.2). С. 362—363. * {{Крыніцы/ГВБ|6-2}} * Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1: А — Беліца / Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1993. — 494 с., [8] к.: іл. ISBN 5-85700-074-2. С. 335—336. {{Бацэвіцкі сельсавет}} {{Клічаўскі раён}} [[Катэгорыя:Бацэвіцкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Кіраўскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] m7g6uhlcnd6ox29u2iefkp8iycxle4d 0 549174 5122604 4899464 2026-04-06T10:29:09Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122604 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Кадзінскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Магілёўскі раён]] |Уключае = 18 населеных пунктаў |Сталіца = [[Кадзіна (Магілёўскі раён)|Кадзіна]] |Датаўтварэння = [[16 ліпеня]] [[1954]],</br>[[15 студзеня]] [[1965]] |Скасаванне = [[22 ліпеня]] [[1960]] |Глава = Новікава Ганна Віталеўна |Назва главы = Старшыня сельсавета |Глава2 = Храпавіцкая Ірына Леанідаўна |Назва главы2 = Кіраўнік спраў |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 5143 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = +375 212 |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = https://www.mogilev.mogilev-region.by/ru/kadinsk/ |Заўвагі = }} '''Ка́дзінскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Магілёўскі раён|Магілёўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — [[аграгарадок]] (да 2008 года вёска) [[Кадзіна (Магілёўскі раён)|Кадзіна]]. == Гісторыя == Утвораны 16 ліпеня 1954 года як '''Дарскі сельсавет''' у складзе Магілёўскага раёна Магілёўскай вобласці [[БССР]] шляхам аб’яднання скасаваных [[Таранаўскі сельсавет|Таранаўскага]] і [[Шчэжарскі сельсавет|Шчэжарскага]] сельсаветаў, цэнтр — вёска [[Дары I]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Могилевской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 22 ліпеня 1960 года скасаваны, тэрыторыя ўвайшла ў склад новаўтворанага [[Вяйнянскі сельсавет|Вяйнянскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 22 ліпеня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 26.</ref>. 15 студзеня 1965 года Дарскі сельсавет утвораны зноў з часткі Вяйнянскага сельсавета, у яго склад увайшлі 18 населеных пунктаў ([[Вялікая Бароўка]], [[Гародня (Магілёўскі раён)|Гародня]], [[Грышанава]], [[Дары I]], [[Дары II]], [[Зімніца]], [[Кадзіна (Магілёўскі раён)|Кадзіна]], [[Латрошча]], [[Любуж (вёска)|Любуж]], [[Малая Бароўка]], [[Мядзвёдаўка (Магілёўскі раён)|Мядзвёдаўка]], [[Падбелле]], [[Падгор’е (Магілёўскі раён)|Падгор’е]], [[Раманавічы (Магілёўскі раён)|Раманавічы]], [[Сідараўка (Магілёўскі раён)|Сідараўка]], [[Таранава]], [[Шчэжар I]] і [[Шчэжар II]])<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 студзеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 10 (1090).</ref>. 21 чэрвеня 1983 года цэнтр сельсавета перанесены з вёскі Дары I у вёску Кадзіна, сельсавет перайменаваны ў Кадзінскі<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 21 чэрвеня 1983 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1983, № 21 (1755).</ref>. 26 сакавіка 1987 года ў склад [[Нядашаўскі сельсавет|Нядашаўскага сельсавета]] перададзены 4 населеныя пункты ([[Дары I]], [[Зімніца]], [[Падгор’е (Магілёўскі раён)|Падгор’е]] і [[Сідараўка (Магілёўскі раён)|Сідараўка]])<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 26 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>. 23 снежня 2009 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Брылеўскі сельсавет|Брылеўскага сельсавета]] (6 населеных пунктаў: [[Брылі (Магілёўскі раён)|Брылі]], [[Зылі]], [[Каменка (Кадзінскі сельсавет)|Каменка]], [[Канстанцінаўка (Магілёўскі раён)|Канстанцінаўка]], [[Качурына]], [[Малееўка]])<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2010-39/2010-39(003-014).pdf Решение Могилевского областного Совета депутатов от 23 декабря 2009 г. № 17-16 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области]</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (12 населеных пунктаў) — 4710 чалавек<ref name=":0">[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>, з іх 92,6 % — [[беларусы]], 5,3 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,9 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года (18 населеных пунктаў) — 5143 чалавекі<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]</ref>. == Склад == Па стану на 2009 год у склад сельсавета ўваходзілі 12 населеных пунктаў, пасля рэарганізацыі — 18 населеных пунктаў (23.12.2009 г.): {| class="standard" |+ ! Населены пункт ! Статус ! Насельніцтва, 2007 ! Гаспадаркі, 2007 ! Насельніцтва, 2009<ref name=":0" /> |- | align=center | [[Брылі (Магілёўскі раён)|Брылі]] || align="center" | вёска || align=center |384*|| align="center" |151*|| align="center" | 353* |- | align=center | [[Вялікая Бароўка]] || align="center" | вёска || align=center |213|| align="center" |100|| align="center" | 198 |- | align=center | [[Гародня (Магілёўскі раён)|Гародня]] || align="center" | вёска || align=center |54|| align="center" |31|| align="center" | 48 |- | align=center | [[Зылі]] || align="center" | вёска || align=center |22*|| align="center" |16*|| align="center" | 17* |- | align=center | [[Кадзіна (Магілёўскі раён)|Кадзіна]] || align="center" | аграгарадок || align=center |1753|| align="center" |626|| align="center" | 1781 |- | align=center | [[Каменка (Кадзінскі сельсавет)|Каменка]] || align="center" | вёска || align=center |23*|| align="center" |13*|| align="center" | 19* |- | align=center | [[Канстанцінаўка (Магілёўскі раён)|Канстанцінаўка]] || align="center" | вёска || align=center |32*|| align="center" |21*|| align="center" | 29* |- | align=center | [[Качурына]] || align="center" | вёска || align=center |65*|| align="center" |30*|| align="center" | 50* |- | align=center | [[Латрошча]] || align="center" | вёска || align=center |10|| align="center" |7|| align="center" | 4 |- | align=center | [[Любуж (вёска)|Любуж]] || align="center" | вёска || align=center |101|| align="center" |46|| align="center" | 121 |- | align=center | [[Малееўка]] || align="center" | вёска || align=center |15*|| align="center" |12*|| align="center" | 13* |- | align=center | [[Мядзвёдаўка (Магілёўскі раён)|Мядзвёдаўка]] || align="center" | вёска || align=center |129|| align="center" |59|| align="center" | 110 |- | align=center | [[Падбелле]] || align="center" | вёска || align=center |76|| align="center" |38|| align="center" | 67 |- | align=center | [[Раманавічы (Магілёўскі раён)|Раманавічы]] || align="center" | аграгарадок || align=center |1330|| align="center" |491|| align="center" | 1306 |- | align=center | [[Таранава]] || align="center" | вёска || align=center |230|| align="center" |95|| align="center" | 276 |- | align=center | [[Чаромушкі (Магілёўскі раён)|Чаромушкі]] || align="center" | вёска || align=center |397|| align="center" |155|| align="center" | 428 |- | align=center | [[Шчэжар 1]] || align="center" | вёска || align=center |337|| align="center" |137|| align="center" | 341 |- | align=center | [[Шчэжар 2]] || align="center" | вёска || align=center |36|| align="center" |22|| align="center" | 30 |- |colspan="5"|<small>* – да 23.12.2009 г. у Брылеўскім сельсавеце</small> |} На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета было 17 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|182}}</ref>. == Арганізацыі і прадпрыемствы == * ААТ «Фірма «Кадзіна» * ААТ «Агракамбінат «Прыдняпроўскі» * РУСПП «Магілёўскае Дзяржплемпрадпрыемства» * ТАА «Фіеста» == Гандаль і сфера паслуг == * комплексна-прыёмныя пункты у аграгарадках Кадзіна і Раманавічы * аддзяленне філіяла ААТ «АСБ Беларусбанк» у аграгарадку Кадзіна * аддзяленні паштовай сувязі ў аграгарадках Кадзіна і Раманавічы * лазнева-пральны камбінат у аграгарадку Раманавічы * крамы ў аграгарадках Кадзіна і Раманавічы * кафэ «Кадзіна» і «Чабурашка» у аграгарадку Кадзіна * кафэ ў аграгарадку Раманавічы == Установы адукацыі == * ДУА «Кадзінская сярэдняя агульнаадукацыйная школа» * ДУА «Раманавіцкая сярэдняя агульнаадукацыйная школа» * ДУА «Яслі-сад аграгарадка Кадзіна» * ДУА «Яслі-сад аграгарадка Раманавічы» == Установы аховы здароўя == * Уселюбская ўрачэбная амбулаторыя * ФАП у аграгарадках Кадзіна і Раманавічы == Культура == * Кадзінскі сельскі Дом культуры * Раманавіцкі сельскі Дом культуры * сельскія бібліятэкі ў аграгарадках Кадзіна і Раманавічы * Кадзінская дзіцячая школа мастацтваў * Раманавіцкая дзіцячая школа мастацтваў == Культавыя збудаванні == * Царква святога вялікапакутніка і лекара Панцеляймона ў аграгарадку Кадзіна * Царква ў гонар святых Веры, Надзеі, Любові і іх маці Сафіі ў аграгарадку Раманавічы == Выявы == <gallery mode="packed" heights="160"> Файл:Kadina - Village Council. Memorial sign of Mogilev district-01.jpg Файл:Kadina - Village Council. Memorial sign of Mogilev district.jpg Файл:Kadina - Village Council-01.jpg Файл:Kadina - Village Council.jpg Файл:Kadina - Kindergarten.jpg Файл:Kadina. Residential development-01.jpg Файл:Kadina - Residential development.jpg Файл:Kadina - High School.jpg Файл:Kadino - Pantileimon Church.jpg Файл:Agricultural trading company Kadino.jpg Файл:Entrance to Kadino.jpg </gallery>{{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С.Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Минск: «Беларусь», 1987. — 283 с. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. * {{Крыніцы/ГВБ|6-2}} {{Кадзінскі сельсавет}} {{Магілёўскі раён}} [[Катэгорыя:Кадзінскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1954 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1960 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1965 годзе]] karxjuwgjf4b2gurpevsst30chgunpi 0 552144 5122612 4631166 2026-04-06T10:30:58Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122612 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Падгор’еўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Магілёўскі раён]] |Уключае = 17 населеных пунктаў |Сталіца = [[Падгор’е (Магілёўскі раён)|Падгор’е]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1106 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = +375 212 |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = https://www.mogilev.mogilev-region.by/ru/podgor/ |Заўвагі = }} '''Падгор’еўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Магілёўскі раён|Магілёўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр — вёска [[Падгор’е (Магілёўскі раён)|Падгор’е]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года як '''Амхаўскі сельсавет''' у складзе [[Лупалаўскі раён|Лупалаўскага раёна]] [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Амхавая 1|Амхавая]]<ref>Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.6. Кн.2. Магілёўская вобласць / рэдкал.: Т. У. Бялова (дырэктар) і інш. – Мінск: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. – 592 с.: іл. <nowiki>ISBN 978-985-11-0440-2</nowiki>– С. 533.</ref>. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Лупалаўскім раёне БССР. З 2 сакавіка 1931 года ў складзе Магілёўскага раёна БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску [[Нядашава 1|Нядашава]], сельсавет перайменаваны ў '''Нядашаўскі сельсавет'''<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Могилевской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 30 лістапада 2016 года цэнтр сельсавета перанесены з вёскі Нядашава 1 у вёску Падгор’е<ref>{{cite web|url=http://www.pravo.by/main.aspx?guid=3961&p0=D916m0079790&p1=1&p5=0|title=Решение Могилевского районного Совета депутатов от 9 ноября 2016 г. № 32-5 О переносе административного центра Недашевского сельсовета Могилевского района|language=ru}}</ref>. 16 сакавіка 2017 года Нядашаўскі сельсавет перайменаваны ў Падгор’еўскі сельсавет<ref>{{cite web|url=http://www.pravo.by/document/?guid=12551&p0=D917m0082566|title=Решение Могилевского районного Совета депутатов от 16 марта 2017 г. № 26-8 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Могилевской области|language=ru}}</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1514 чалавек<ref name=":0">[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>, з іх 94,2 % — [[беларусы]], 4,6 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,9 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1106 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]</ref>. == Склад == У склад сельсавета ўваходзяць 17 населеных пунктаў (2009 г.): {| class="standard" |+ ! Населены пункт ! Статус ! Насельніцтва, 2007 ! Гаспадаркі, 2007 ! Насельніцтва, 2009<ref name=":0" /> |- | align="center" | [[Амхавая 1]] | align="center" | вёска | align="center" | 358 | align="center" | 120 | align="center" | 325 |- | align="center" | [[Амхавая 2]] | align="center" | вёска | align="center" | 21 | align="center" | 16 | align="center" | 22 |- | align="center" | [[Быстрык (Магілёўскі раён)|Быстрык]] | align="center" | вёска | align="center" | 56 | align="center" | 38 | align="center" | 51 |- | align="center" | [[Галяні 1]] | align="center" | вёска | align="center" | 30 | align="center" | 21 | align="center" | 28 |- | align="center" | [[Галяні 2]] | align="center" | вёска | align="center" | 6 | align="center" | 3 | align="center" | 13 |- | align="center" | [[Дары (Магілёўскі раён)|Дары]] | align="center" | вёска | align="center" | 56 | align="center" | 37 | align="center" | 60 |- | align="center" | [[Дубінка 1]] | align="center" | вёска | align="center" | 32 | align="center" | 23 | align="center" | 31 |- | align="center" | [[Дубінка 2]] | align="center" | вёска | align="center" | 26 | align="center" | 19 | align="center" | 18 |- | align="center" | [[Запруддзе (Падгор’еўскі сельсавет)|Запруддзе]] | align="center" | вёска | align="center" | 80 | align="center" | 53 | align="center" | 73 |- | align="center" | [[Зімніца]] | align="center" | вёска | align="center" | 88 | align="center" | 36 | align="center" | 85 |- | align="center" | [[Князеўка (Магілёўскі раён)|Князеўка]] | align="center" | вёска | align="center" | 123 | align="center" | 63 | align="center" | 111 |- | align="center" | [[Нядашава 1]] | align="center" | вёска | align="center" | 99 | align="center" | 53 | align="center" | 83 |- | align="center" | [[Нядашава 2]] | align="center" | вёска | align="center" | 22 | align="center" | 16 | align="center" | 22 |- | align="center" | [[Падгор’е (Магілёўскі раён)|Падгор’е]] | align="center" | вёска | align="center" | 534 | align="center" | 180 | align="center" | 521 |- | align="center" | [[Пятровічы (Магілёўскі раён)|Пятровічы]] | align="center" | вёска | align="center" | 12 | align="center" | 11 | align="center" | 18 |- | align="center" | [[Сідараўка (Магілёўскі раён)|Сідараўка]] | align="center" | вёска | align="center" | 17 | align="center" | 13 | align="center" | 24 |- | align="center" | [[Стужыца (Магілёўскі раён)|Стужыца]] | align="center" | вёска | align="center" | 41 | align="center" | 32 | align="center" | 29 |- |} Скасаваныя населеныя пункты на тэрыторыі сельсавета: * Галлё — вёска. == Славутасці == * [[Свята-Успенская царква (Галяні 1)|Свята-Успенская царква]] ў вёсцы [[Галяні 1]] (1903). == Вядомыя асобы == * [[Іван Якаўлевіч Парфёненка]] (нар. 1929) — [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (1971), нарадзіўся ў вёсцы [[Галяні 1]]. * [[Міхаіл Ягоравіч Раманькоў]] (1926—1966) — [[Герой Савецкага Саюза]] (1945), нарадзіўся ў вёсцы [[Дубінка 1]]. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. * {{Крыніцы/ГВБ|6-2}} {{Падгор’еўскі сельсавет}} {{Магілёўскі раён}} [[Катэгорыя:Падгор’еўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Лупалаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] 6q1hvz8viqa841c85hde9144f6b35c2 5122653 5122612 2026-04-06T10:59:25Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122653 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Падгор’еўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Магілёўскі раён]] |Уключае = 17 населеных пунктаў |Сталіца = [[Падгор’е (Магілёўскі раён)|Падгор’е]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1106 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = +375 212 |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = https://www.mogilev.mogilev-region.by/ru/podgor/ |Заўвагі = }} '''Падгор’еўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Магілёўскі раён|Магілёўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр — вёска [[Падгор’е (Магілёўскі раён)|Падгор’е]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года як '''Амхаўскі сельсавет''' у складзе [[Лупалаўскі раён|Лупалаўскага раёна]] [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Амхавая 1|Амхавая]]<ref>{{Крыніцы/ГВБ|6-2||533}}</ref>. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Лупалаўскім раёне БССР. З 2 сакавіка 1931 года ў складзе Магілёўскага раёна БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску [[Нядашава 1|Нядашава]], сельсавет перайменаваны ў '''Нядашаўскі сельсавет'''<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Могилевской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 30 лістапада 2016 года цэнтр сельсавета перанесены з вёскі Нядашава 1 у вёску Падгор’е<ref>{{cite web|url=http://www.pravo.by/main.aspx?guid=3961&p0=D916m0079790&p1=1&p5=0|title=Решение Могилевского районного Совета депутатов от 9 ноября 2016 г. № 32-5 О переносе административного центра Недашевского сельсовета Могилевского района|language=ru}}</ref>. 16 сакавіка 2017 года Нядашаўскі сельсавет перайменаваны ў Падгор’еўскі сельсавет<ref>{{cite web|url=http://www.pravo.by/document/?guid=12551&p0=D917m0082566|title=Решение Могилевского районного Совета депутатов от 16 марта 2017 г. № 26-8 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Могилевской области|language=ru}}</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1514 чалавек<ref name=":0">[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>, з іх 94,2 % — [[беларусы]], 4,6 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,9 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1106 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]</ref>. == Склад == У склад сельсавета ўваходзяць 17 населеных пунктаў (2009 г.): {| class="standard" |+ ! Населены пункт ! Статус ! Насельніцтва, 2007 ! Гаспадаркі, 2007 ! Насельніцтва, 2009<ref name=":0" /> |- | align="center" | [[Амхавая 1]] | align="center" | вёска | align="center" | 358 | align="center" | 120 | align="center" | 325 |- | align="center" | [[Амхавая 2]] | align="center" | вёска | align="center" | 21 | align="center" | 16 | align="center" | 22 |- | align="center" | [[Быстрык (Магілёўскі раён)|Быстрык]] | align="center" | вёска | align="center" | 56 | align="center" | 38 | align="center" | 51 |- | align="center" | [[Галяні 1]] | align="center" | вёска | align="center" | 30 | align="center" | 21 | align="center" | 28 |- | align="center" | [[Галяні 2]] | align="center" | вёска | align="center" | 6 | align="center" | 3 | align="center" | 13 |- | align="center" | [[Дары (Магілёўскі раён)|Дары]] | align="center" | вёска | align="center" | 56 | align="center" | 37 | align="center" | 60 |- | align="center" | [[Дубінка 1]] | align="center" | вёска | align="center" | 32 | align="center" | 23 | align="center" | 31 |- | align="center" | [[Дубінка 2]] | align="center" | вёска | align="center" | 26 | align="center" | 19 | align="center" | 18 |- | align="center" | [[Запруддзе (Падгор’еўскі сельсавет)|Запруддзе]] | align="center" | вёска | align="center" | 80 | align="center" | 53 | align="center" | 73 |- | align="center" | [[Зімніца]] | align="center" | вёска | align="center" | 88 | align="center" | 36 | align="center" | 85 |- | align="center" | [[Князеўка (Магілёўскі раён)|Князеўка]] | align="center" | вёска | align="center" | 123 | align="center" | 63 | align="center" | 111 |- | align="center" | [[Нядашава 1]] | align="center" | вёска | align="center" | 99 | align="center" | 53 | align="center" | 83 |- | align="center" | [[Нядашава 2]] | align="center" | вёска | align="center" | 22 | align="center" | 16 | align="center" | 22 |- | align="center" | [[Падгор’е (Магілёўскі раён)|Падгор’е]] | align="center" | вёска | align="center" | 534 | align="center" | 180 | align="center" | 521 |- | align="center" | [[Пятровічы (Магілёўскі раён)|Пятровічы]] | align="center" | вёска | align="center" | 12 | align="center" | 11 | align="center" | 18 |- | align="center" | [[Сідараўка (Магілёўскі раён)|Сідараўка]] | align="center" | вёска | align="center" | 17 | align="center" | 13 | align="center" | 24 |- | align="center" | [[Стужыца (Магілёўскі раён)|Стужыца]] | align="center" | вёска | align="center" | 41 | align="center" | 32 | align="center" | 29 |- |} Скасаваныя населеныя пункты на тэрыторыі сельсавета: * Галлё — вёска. == Славутасці == * [[Свята-Успенская царква (Галяні 1)|Свята-Успенская царква]] ў вёсцы [[Галяні 1]] (1903). == Вядомыя асобы == * [[Іван Якаўлевіч Парфёненка]] (нар. 1929) — [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (1971), нарадзіўся ў вёсцы [[Галяні 1]]. * [[Міхаіл Ягоравіч Раманькоў]] (1926—1966) — [[Герой Савецкага Саюза]] (1945), нарадзіўся ў вёсцы [[Дубінка 1]]. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. * {{Крыніцы/ГВБ|6-2}} {{Падгор’еўскі сельсавет}} {{Магілёўскі раён}} [[Катэгорыя:Падгор’еўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Лупалаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] 8lk51vd9xekcva1hlx7lxvubufsg9a1 0 552198 5122620 4631170 2026-04-06T10:48:07Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122620 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Сідаравіцкі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Сідаравіцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Магілёўскі раён]] |Уключае = 8 населеных пунктаў |Сталіца = [[Сідаравічы (Магілёўскі раён)|Сідаравічы]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]],</br>[[6 красавіка]] [[1973]] |Скасаванне = [[21 жніўня]] [[1925]] |Глава = Пшанічная Алена Валер’еўна |Назва главы = Старшыня сельсавета |Глава2 = Курыленка Ірына Мікалаеўна |Назва главы2 = Кіраўнік спраў |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1348 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = +375 212 |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = https://www.mogilev.mogilev-region.by/ru/sidorovichsk/ |Заўвагі = }} '''Сі́даравіцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Магілёўскі раён|Магілёўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 года вёска) [[Сідаравічы (Магілёўскі раён)|Сідаравічы]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Лупалаўскі раён|Лупалаўскага раёна]] [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]] [[БССР]]. 21 жніўня 1925 года скасаваны, тэрыторыя далучана да далучана да [[Грудзінаўскі 1-шы сельсавет|Грудзінаўскага 1-га сельсавета]] [[Быхаўскі раён|Быхаўскага раёна]] і [[Слабодкаўскі сельсавет (Лупалаўскі раён)|Слабодкаўскага сельсавета]] Лупалаўскага раёна. 6 красавіка 1973 года цэнтр [[Слабодкаўскі сельсавет (Магілёўскі раён)|Слабодкаўскага сельсавета]] Магілёўскага раёна Магілёўскай вобласці БССР перанесены з вёскі [[Слабодка (Магілёўскі раён)|Слабодка]] ў вёску Сідаравічы, сельсавет перайменаваны ў Сідаравіцкі<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 6 красавіка 1973 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1973, № 12 (1386).</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1633 чалавекі<ref name=":0">[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>, з іх 93,1 % — [[беларусы]], 5,1 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,0 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1348 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]</ref>. == Склад == У склад сельсавета ўваходзяць 8 населеных пунктаў (2009 г.): {| class="standard" |+ ! Населены пункт ! Статус ! Насельніцтва, 2007 ! Насельніцтва, 2009<ref name=":0" /> ! Гаспадаркі, 2007 |- | align="center" | [[Бароўка (Магілёўскі раён)|Бароўка]] | align="center" | вёска | align="center" | 215 | align="center" | 197 | align="center" | 83 |- | align="center" | [[Лыкава]] | align="center" | вёска | align="center" | 595 | align="center" | 479 | align="center" | 230 |- | align="center" | [[Мірны (Магілёўскі раён)|Мірны]] | align="center" | пасёлак | align="center" | 250 | align="center" | 229 | align="center" | 101 |- | align="center" | [[Новая Мілееўка]] | align="center" | вёска | align="center" | 115 | align="center" | 111 | align="center" | 62 |- | align="center" | [[Пална (Магілёўскі раён)|Пална]] | align="center" | вёска | align="center" | 74 | align="center" | 78 | align="center" | 40 |- | align="center" | [[Сідаравічы (Магілёўскі раён)|Сідаравічы]] | align="center" | аграгарадок | align="center" | 500 | align="center" | 419 | align="center" | 212 |- | align="center" | [[Слабодка (Магілёўскі раён)|Слабодка]] | align="center" | вёска | align="center" | 70 | align="center" | 60 | align="center" | 41 |- | align="center" | [[Шылаў Вугал]] | align="center" | вёска | align="center" | 84 | align="center" | 60 | align="center" | 43 |- |} == Славутасці == * Былая царква ў вёсцы [[Сідаравічы (Магілёўскі раён)|Сідаравічы]] (не пазней 1880). * Былая паштовая станцыя на Беларускім [[Паштовы тракт|паштовым тракце]] ў вёсцы [[Сідаравічы (Магілёўскі раён)|Сідаравічы]] (1859). {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. * {{Крыніцы/ГВБ|6-2}} {{Сідаравіцкі сельсавет (Магілёўскі раён)}} {{Магілёўскі раён}} [[Катэгорыя:Сідаравіцкі сельсавет (Магілёўскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1925 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1973 годзе]] e0639sv4rvh85vck0ldttgnha3sirdn 0 552256 5122610 4630868 2026-04-06T10:30:21Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122610 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Махаўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Магілёўскі раён]] |Уключае = 13 населеных пунктаў |Сталіца = [[Махава]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]],</br>[[4 чэрвеня]] [[1965]] |Скасаванне = [[22 ліпеня]] [[1960]] |Глава = Ермалаеў Аляксандр Генрыхавіч |Назва главы = Старшыня сельсавета |Глава2 = Белая Ала Віктараўна |Назва главы2 = Кіраўнік спраў |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 825 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = +375 212 |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = https://www.mogilev.mogilev-region.by/ru/makhovsk/ |Заўвагі = }} '''Ма́хаўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Магілёўскі раён|Магілёўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — [[аграгарадок]] (да 2010 года вёска) [[Махава]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Лупалаўскі раён|Лупалаўскага раёна]] [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Лупалаўскім раёне БССР. З 2 сакавіка 1931 года ў складзе Магілёўскага раёна БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 22 ліпеня 1960 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Нядашаўскі сельсавет|Нядашаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 22 ліпеня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 26.</ref>. 4 чэрвеня 1965 года Махаўскі сельсавет утвораны зноў у складзе 13 населеных пунктаў: [[Баброва (Махаўскі сельсавет)|Баброва]], [[Вялікая Дубраўка]], [[Запруддзе (Махаўскі сельсавет)|Запруддзе]], [[Косцінка (Магілёўскі раён)|Косцінка]], [[Латанаўка]], [[Ліпец]], [[Малая Дубраўка]], [[Малы Асавец]], [[Махава]], [[Пусты Асавец]], [[Растаполле]], [[Старая Мілееўка]] і [[Халмы (Магілёўскі раён)|Халмы]], якія ўваходзілі ў склад Нядашаўскага сельсавета<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 4 чэрвеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 25 (1105).</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1138 чалавек<ref name=":0">[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>, з іх 94,4 % — [[беларусы]], 3,4 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,1 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 0,7 % — [[грузіны ў Беларусі|грузіны]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 825 чалавек<ref name=":1">[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]</ref>. == Склад == У склад сельсавета ўваходзяць 13 населеных пунктаў (2019 г.): {| class="standard" |+ ! Населены пункт ! Статус ! Насельніцтва, 2009<ref name=":0" /> ! Насельніцтва, 2019<ref name=":1" /> |- | align="center" | Баброва | align="center" | вёска | align="center" | 21 | align="center" | 8 |- | align="center" | Вялікая Дубраўка | align="center" | вёска | align="center" | 12 | align="center" | 16 |- | align="center" | Запруддзе | align="center" | вёска | align="center" | 9 | align="center" | 7 |- | align="center" | Косцінка | align="center" | вёска | align="center" | 124 | align="center" | 81 |- | align="center" | Латанаўка | align="center" | вёска | align="center" | 1 | align="center" | 0 |- | align="center" | Ліпец | align="center" | вёска | align="center" | 99 | align="center" | 50 |- | align="center" | Малая Дубраўка | align="center" | вёска | align="center" | 17 | align="center" | 6 |- | align="center" | Малы Асавец | align="center" | вёска | align="center" | 84 | align="center" | 41 |- | align="center" | Махава | align="center" | аграгарадок | align="center" | 529 | align="center" | 438 |- | align="center" | Пусты Асавец | align="center" | вёска | align="center" | 37 | align="center" | 22 |- | align="center" | Растаполле | align="center" | вёска | align="center" | 1 | align="center" | 1 |- | align="center" | Старая Мілееўка | align="center" | вёска | align="center" | 122 | align="center" | 90 |- | align="center" | Халмы | align="center" | вёска | align="center" | 82 | align="center" | 65 |- |} {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. * {{Крыніцы/ГВБ|6-2}} {{Махаўскі сельсавет}} {{Магілёўскі раён}} [[Катэгорыя:Махаўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Лупалаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1960 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1965 годзе]] fc8fv6am8n42jouqcykgr7rnihsyxig 0 552291 5122609 4630857 2026-04-06T10:30:11Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122609 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Мастоцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Магілёўскі раён]] |Уключае = 17 населеных пунктаў |Сталіца = [[Масток (Магілёўскі раён)|Масток]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1486 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = +375 212 |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = https://www.mogilev.mogilev-region.by/ru/mostoksk/ |Заўвагі = }} '''Масто́цкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Магілёўскі раён|Магілёўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — [[аграгарадок]] (да 2009 года вёска) [[Масток (Магілёўскі раён)|Масток]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Лупалаўскі раён|Лупалаўскага раёна]] [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Лупалаўскім раёне БССР. З 2 сакавіка 1931 года ў складзе Магілёўскага раёна БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года ў склад сельсавета з [[Заходскі сельсавет (Шклоўскі раён)|Заходскага сельсавета]] [[Шклоўскі раён|Шклоўскага раёна]] перададзена вёска [[Кастрыцы]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Могилевской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 22 ліпеня 1960 года ў склад сельсавета з [[Машанацкі сельсавет|Машанацкага сельсавета]] перададзены 3 населеныя пункты ([[Макаўня]], [[Макрусінка]] і [[Мацееўшчына]])<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 22 ліпеня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 26.</ref>. 23 снежня 2009 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Брылеўскі сельсавет|Брылеўскага сельсавета]] (4 населеныя пункты: [[Зарудзееўка]], [[Макаранцы]], [[Машанакі]] і [[Мішкаўка]])<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2010-39/2010-39(003-014).pdf Решение Могилевского областного Совета депутатов от 23 декабря 2009 г. № 17-16 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области]</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (13 населеных пунктаў) — 1309 чалавек<ref name=":0">[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>, з іх 94,6 % — [[беларусы]], 3,7 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,1 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года (17 населеных пунктаў) — 1486 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]</ref>. == Склад == Станам на 2009 год у склад сельсавета ўваходзілі 13 населеных пунктаў, пасля ўзбуйнення — 17 населеных пунктаў (23.12.2009 г.): {| class="standard" |+ ! Населены пункт ! Статус ! Насельніцтва, 2009<ref name=":0" /> |- | align="center" | [[Агееўка]] | align="center" | вёска | align="center" | 44 |- | align="center" | [[Грыбаны]] | align="center" | вёска | align="center" | 311 |- | align="center" | [[Зарудзееўка]]* | align="center" | вёска   | align="center" | 48 |- | align="center" | [[Калясішча (Магілёўскі раён)|Калясішча]] | align="center" | вёска | align="center" | 32 |- | align="center" | [[Кастрыцы]] | align="center" | вёска | align="center" | 34 |- | align="center" | [[Кругі (Магілёўскі раён)|Кругі]] | align="center" | вёска | align="center" | 54 |- | align="center" | [[Макаранцы]]* | align="center" | вёска | align="center" | 301 |- | align="center" | [[Макаўня]] | align="center" | вёска | align="center" | 40 |- | align="center" | [[Макрусінка]] | align="center" | вёска | align="center" | 13 |- | align="center" | [[Масток (Магілёўскі раён)|Масток]] | align="center" | аграгарадок | align="center" | 592 |- | align="center" | [[Мацееўшчына]] | align="center" | вёска | align="center" | 48 |- | align="center" | [[Машанакі]]* | align="center" | вёска | align="center" | 85 |- | align="center" | [[Мішкаўка]]* | align="center" | вёска | align="center" | 32 |- | align="center" | [[Паўлаўка (Магілёўскі раён)|Паўлаўка]] | align="center" | вёска | align="center" | 33 |- | align="center" | [[Русінка]] | align="center" | вёска | align="center" | 16 |- | align="center" | [[Фойна]] | align="center" | вёска | align="center" | 40 |- | align="center" | [[Шапчыцы (Магілёўскі раён)|Шапчыцы]] | align="center" | вёска | align="center" | 52 |- | colspan="5" |<small>* — да 23.12.2009 г. у Брылеўскім сельсавеце</small> |} == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. * {{Крыніцы/ГВБ|6-2}} {{Мастоцкі сельсавет}} {{Магілёўскі раён}} [[Катэгорыя:Мастоцкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Лупалаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] eb26b8r31rml0k8i6abuedkpqu5qypq 0 552297 5122619 4630854 2026-04-06T10:47:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122619 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Сухарэўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Магілёўскі раён]] |Уключае = 15 населеных пунктаў |Сталіца = [[Сухары (Магілёўскі раён)|Сухары]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 954 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = +375 212 |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = https://www.mogilev.mogilev-region.by/ru/sukharevsk/ |Заўвагі = }} '''Сухарэўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Магілёўскі раён|Магілёўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[аграгарадок]] (да 2008 года вёска) [[Сухары (Магілёўскі раён)|Сухары]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Лупалаўскі раён|Лупалаўскага раёна]] [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]] [[БССР]]<ref>{{Крыніцы/ГВБ|6-2||568}}</ref>. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Лупалаўскім раёне БССР. З 2 сакавіка 1931 года ў складзе [[Чавускі раён|Чавускага раёна]] БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 13 лістапада 1959 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Зарэсценскі сельсавет|Зарэсценскага сельсавета]], у склад [[Варварынскі сельсавет|Варварынскага сельсавета]] перададзены 5 населеных пунктаў ([[Глініцкі (Чавускі раён)|Глініцкі]], [[Кіркоры]], [[Селішча (Чавускі раён)|Селішча]], [[Сласцёны (Чавускі раён)|Сласцёны]] і [[Шляхавы]])<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 13 лістапада 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 16.</ref>. 16 мая 1960 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Варварынскі сельсавет|Варварынскага сельсавета]] (14 населеных пунктаў: [[Бардзілы]], [[Бракава Слабада]], [[Варварына (Чавускі раён)|Варварына]], [[Каралёўка]], [[Кіркоры]], [[Макрадка]], [[Папоўцы (Чавускі раён)|Папоўцы]], [[Пілешчына]], [[Рагозінка]], [[Селішча (Чавускі раён)|Селішча]], [[Сласцёны (Чавускі раён)|Сласцёны]], [[Старасёлы (Каменскі сельсавет)|Старасёлы]], [[Хількавічы (Чавускі раён)|Хількавічы]] і [[Хонькавічы]])<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 мая 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 13.</ref>. З 25 снежня 1964 года за выключэннем 14 населеных пунктаў ([[Бардзілы]], [[Бракава Слабада]], [[Варварына (Чавускі раён)|Варварына]], [[Каралёўка]], [[Кіркоры]], [[Макрадка]], [[Папоўцы (Чавускі раён)|Папоўцы]], [[Пілешчына]], [[Рагозінка]], [[Селішча (Чавускі раён)|Селішча]], [[Сласцёны (Чавускі раён)|Сласцёны]], [[Старасёлы (Каменскі сельсавет)|Старасёлы]], [[Хількавічы (Чавускі раён)|Хількавічы]] і [[Хонькавічы]]) у складзе Магілёўскага раёна<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 25 снежня 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 4 (1084).</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1146 чалавек<ref name=":0">[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>, з іх 92,3 % — [[беларусы]], 5,6 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,8 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 954 чалавекі<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]</ref>. == Склад == У склад сельсавета ўваходзяць 15 населеных пунктаў: {| class="standard" |+ ! Населены пункт ! Статус ! Насельніцтва, 2009<ref name=":0" /> |- | align="center" | [[Акулінцы]] | align="center" | вёска | align="center" | 7 |- | align="center" | [[Васілевічы (Магілёўскі раён)|Васілевічы]] | align="center" | вёска | align="center" | 13 |- | align="center" | [[Вялікае Бушкава]] | align="center" | вёска | align="center" | 16 |- | align="center" | [[Зарэсце (вёска)|Зарэсце]] | align="center" | вёска | align="center" | 240 |- | align="center" | [[Іванавічы (Магілёўскі раён)|Іванавічы]] | align="center" | вёска | align="center" | 21 |- | align="center" | [[Іванаў Дварэц]] | align="center" | вёска | align="center" | 24 |- | align="center" | [[Кісялькі]] | align="center" | вёска | align="center" | 47 |- | align="center" | [[Малое Бушкава]] | align="center" | вёска | align="center" | 40 |- | align="center" | [[Рыкі (Магілёўскі раён)|Рыкі]] | align="center" | вёска | align="center" | 45 |- | align="center" | [[Сафійск]] | align="center" | вёска | align="center" | 18 |- | align="center" | [[Супанічы]] | align="center" | вёска | align="center" | 19 |- | align="center" | [[Сухары (Магілёўскі раён)|Сухары]] | align="center" | аграгарадок | align="center" | 552 |- | align="center" | [[Харошкі (Магілёўскі раён)|Харошкі]] | align="center" | вёска | align="center" | 93 |- | align="center" | [[Ходнева]] | align="center" | вёска | align="center" | 5 |- | align="center" | [[Цецераўнік]] | align="center" | вёска | align="center" | 6 |- |} {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. * Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.6. Кн.2. Магілёўская вобласць / рэдкал.: Т. У. Бялова (дырэктар) і інш. – Мінск: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. –592 с.: іл. {{ISBN|978-985-11-0440-2}}. {{Сухарэўскі сельсавет (Магілёўскі раён)}} {{Магілёўскі раён}} [[Катэгорыя:Сухарэўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Лупалаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Чавускага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] ij91e7uedf1bcobvywy548lyjmuozof 5122654 5122619 2026-04-06T10:59:36Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122654 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Сухарэўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Магілёўскі раён]] |Уключае = 15 населеных пунктаў |Сталіца = [[Сухары (Магілёўскі раён)|Сухары]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 954 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = +375 212 |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = https://www.mogilev.mogilev-region.by/ru/sukharevsk/ |Заўвагі = }} '''Сухарэўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Магілёўскі раён|Магілёўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[аграгарадок]] (да 2008 года вёска) [[Сухары (Магілёўскі раён)|Сухары]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Лупалаўскі раён|Лупалаўскага раёна]] [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]] [[БССР]]<ref>{{Крыніцы/ГВБ|6-2||568}}</ref>. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Лупалаўскім раёне БССР. З 2 сакавіка 1931 года ў складзе [[Чавускі раён|Чавускага раёна]] БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 13 лістапада 1959 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Зарэсценскі сельсавет|Зарэсценскага сельсавета]], у склад [[Варварынскі сельсавет|Варварынскага сельсавета]] перададзены 5 населеных пунктаў ([[Глініцкі (Чавускі раён)|Глініцкі]], [[Кіркоры]], [[Селішча (Чавускі раён)|Селішча]], [[Сласцёны (Чавускі раён)|Сласцёны]] і [[Шляхавы]])<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 13 лістапада 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 16.</ref>. 16 мая 1960 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Варварынскі сельсавет|Варварынскага сельсавета]] (14 населеных пунктаў: [[Бардзілы]], [[Бракава Слабада]], [[Варварына (Чавускі раён)|Варварына]], [[Каралёўка]], [[Кіркоры]], [[Макрадка]], [[Папоўцы (Чавускі раён)|Папоўцы]], [[Пілешчына]], [[Рагозінка]], [[Селішча (Чавускі раён)|Селішча]], [[Сласцёны (Чавускі раён)|Сласцёны]], [[Старасёлы (Каменскі сельсавет)|Старасёлы]], [[Хількавічы (Чавускі раён)|Хількавічы]] і [[Хонькавічы]])<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 мая 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 13.</ref>. З 25 снежня 1964 года за выключэннем 14 населеных пунктаў ([[Бардзілы]], [[Бракава Слабада]], [[Варварына (Чавускі раён)|Варварына]], [[Каралёўка]], [[Кіркоры]], [[Макрадка]], [[Папоўцы (Чавускі раён)|Папоўцы]], [[Пілешчына]], [[Рагозінка]], [[Селішча (Чавускі раён)|Селішча]], [[Сласцёны (Чавускі раён)|Сласцёны]], [[Старасёлы (Каменскі сельсавет)|Старасёлы]], [[Хількавічы (Чавускі раён)|Хількавічы]] і [[Хонькавічы]]) у складзе Магілёўскага раёна<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 25 снежня 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 4 (1084).</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1146 чалавек<ref name=":0">[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>, з іх 92,3 % — [[беларусы]], 5,6 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,8 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 954 чалавекі<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]</ref>. == Склад == У склад сельсавета ўваходзяць 15 населеных пунктаў: {| class="standard" |+ ! Населены пункт ! Статус ! Насельніцтва, 2009<ref name=":0" /> |- | align="center" | [[Акулінцы]] | align="center" | вёска | align="center" | 7 |- | align="center" | [[Васілевічы (Магілёўскі раён)|Васілевічы]] | align="center" | вёска | align="center" | 13 |- | align="center" | [[Вялікае Бушкава]] | align="center" | вёска | align="center" | 16 |- | align="center" | [[Зарэсце (вёска)|Зарэсце]] | align="center" | вёска | align="center" | 240 |- | align="center" | [[Іванавічы (Магілёўскі раён)|Іванавічы]] | align="center" | вёска | align="center" | 21 |- | align="center" | [[Іванаў Дварэц]] | align="center" | вёска | align="center" | 24 |- | align="center" | [[Кісялькі]] | align="center" | вёска | align="center" | 47 |- | align="center" | [[Малое Бушкава]] | align="center" | вёска | align="center" | 40 |- | align="center" | [[Рыкі (Магілёўскі раён)|Рыкі]] | align="center" | вёска | align="center" | 45 |- | align="center" | [[Сафійск]] | align="center" | вёска | align="center" | 18 |- | align="center" | [[Супанічы]] | align="center" | вёска | align="center" | 19 |- | align="center" | [[Сухары (Магілёўскі раён)|Сухары]] | align="center" | аграгарадок | align="center" | 552 |- | align="center" | [[Харошкі (Магілёўскі раён)|Харошкі]] | align="center" | вёска | align="center" | 93 |- | align="center" | [[Ходнева]] | align="center" | вёска | align="center" | 5 |- | align="center" | [[Цецераўнік]] | align="center" | вёска | align="center" | 6 |- |} {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. * {{Крыніцы/ГВБ|6-2}} {{Сухарэўскі сельсавет (Магілёўскі раён)}} {{Магілёўскі раён}} [[Катэгорыя:Сухарэўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Лупалаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Чавускага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] f51jk6hep6v55xwiawlyaaf3o9bwns3 0 552446 5122613 4999087 2026-04-06T10:31:08Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122613 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Палыкавіцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Магілёўскі раён]] |Уключае = 14 населеных пунктаў |Сталіца = [[Палыкавічы (Магілёўскі раён)|Палыкавічы]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]],</br>[[22 ліпеня]] [[1960]] |Скасаванне = [[16 ліпеня]] [[1954]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 5563 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = +375 212 |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = https://www.mogilev.mogilev-region.by/ru/polykovichsk/ |Заўвагі = }} '''Палы́кавіцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Магілёўскі раён|Магілёўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 года вёска) [[Палыкавічы (Магілёўскі раён)|Палыкавічы]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Магілёўскага раёна [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Магілёўскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя ўвайшла ў склад новаўтворанага [[Мікалаеўскі сельсавет (Магілёўскі раён)|Мікалаеўскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Могилевской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 22 ліпеня 1960 года цэнтр Мікалаеўскага сельсавета перанесены ў вёску Палыкавічы, сельсавет перайменаваны ў Палыкавіцкі<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 22 ліпеня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 26.</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 3992 чалавекі<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>, з іх 92,9 % — [[беларусы]], 5,1 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,2 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 5563 чалавекі<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]</ref>. == Склад == У склад сельсавета ўваходзяць 14 населеных пунктаў (2009 г.): {| class="standard" |+ ! Населены пункт ! Статус ! Насельніцтва, 2007 ! Насельніцтва, 2009<ref>{{Cite web |url=http://census.belstat.gov.by/Reports.aspx?page=174122 |title=Итоговые данные переписи населения Республики Беларусь 2009 года |access-date=15 сакавіка 2018 |archive-date=31 кастрычніка 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211031135233/https://census.belstat.gov.by/Reports.aspx?page=174122 |url-status=dead }}</ref> ! Гаспадаркі, 2007 |- | align="center" | [[Бярозаўка (Палыкавіцкі сельсавет)|Бярозаўка]] | align="center" | вёска | align="center" |69 | align="center" | 62 | align="center" |25 |- | align="center" | [[Днепр (пасёлак)|Днепр]] | align="center" | пасёлак | align="center" |44 | align="center" | 39 | align="center" |17 |- | align="center" | [[Калінавая (Магілёўскі раён)|Калінавая]] | align="center" | вёска | align="center" |219 | align="center" | 196 | align="center" |86 |- | align="center" | [[Камінтэрн (Магілёўскі раён)|Камінтэрн]] | align="center" | вёска | align="center" |236 | align="center" | 234 | align="center" |93 |- | align="center" | [[Краснаполле 2]] | align="center" | вёска | align="center" |48 | align="center" | 52 | align="center" |19 |- | align="center" | [[Купёлы]] | align="center" | вёска | align="center" |227 | align="center" | 231 | align="center" |95 |- | align="center" | [[Мікалаеўка 1 (Магілёўскі раён)|Мікалаеўка 1]] | align="center" | вёска | align="center" |220 | align="center" | 203 | align="center" |98 |- | align="center" | [[Мікалаеўка 2]] | align="center" | вёска | align="center" |580 | align="center" | 628 | align="center" |238 |- | align="center" | [[Мікалаеўка 3]] | align="center" | вёска | align="center" |136 | align="center" | 132 | align="center" |63 |- | align="center" | [[Палавінны Лог]] | align="center" | вёска | align="center" |271 | align="center" | 311 | align="center" |118 |- | align="center" | [[Палыкавіцкія Хутары]] | align="center" | пасёлак | align="center" |174 | align="center" | 123 | align="center" |65 |- | align="center" | [[Палыкавічы (Магілёўскі раён)|Палыкавічы]] | align="center" | аграгарадок | align="center" |1572 | align="center" | 1615 | align="center" |572 |- | align="center" | [[Палыкавічы 2]] | align="center" | вёска | align="center" |133 | align="center" | 148 | align="center" |74 |- | align="center" | [[Сенькава (Палыкавіцкі сельсавет)|Сенькава]] | align="center" | пасёлак | align="center" |21 | align="center" | 18 | align="center" |9 |- |} Скасаваныя населеныя пункты на тэрыторыі сельсавета: * Саломенка — вёска. == Славутасці == * [[Палыкавіцкая крыніца]] — крыніца, [[Помнікі прыроды рэспубліканскага значэння Магілёўскай вобласці|помнік прыроды рэспубліканскага значэння]] == Вядомыя асобы == * [[Віктар Аляксандравіч Грамыка]] (1923—2019) — беларускі жывапісец, педагог, прафесар, [[народны мастак Беларусі]], нарадзіўся ў вёсцы [[Сенькава (Палыкавіцкі сельсавет)|Сенькава]]. * Т. С. Зубарава (1916—1994) — [[Герой Сацыялістычнай Працы]], нарадзілася ў вёсцы [[Мікалаеўка 2]]. * Р. А. Пускін (1929—1978) — механізатар, [[Герой Сацыялістычнай Працы]], нарадзіўся ў вёсцы [[Палыкавічы (Магілёўскі раён)|Палыкавічы 1]]. * [[Іван Міхайлавіч Саламонікаў]] (1918—1944) — удзельнік [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)|Савецка-фінскай]] і [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай войн]], [[Герой Савецкага Саюза]] (1940), нарадзіўся ў вёсцы [[Калінавая (Магілёўскі раён)|Трыбухі]]. * Ілья Васільевіч Сяргееў (1909— ) — старшыня калгаса, [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (1958), нарадзіўся ў вёсцы [[Краснаполле 2|Краснаполле]]<ref>{{Cite web |url=http://catalog.library.mogilev.by/kray/Znak_new/mogilev_payon/r16p37_7.htm |title=Архіўная копія |access-date=15 сакавіка 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190709045851/http://catalog.library.mogilev.by/kray/Znak_new/mogilev_payon/r16p37_7.htm |archivedate=9 ліпеня 2019 |url-status=dead }}</ref>. * [[Ягор Арцёмавіч Юрчанка]] (1919—1981) — удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], [[Герой Савецкага Саюза]] (1943), нарадзіўся ў вёсцы [[Палыкавічы (Магілёўскі раён)|Палыкавічы 1]]. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. * {{Крыніцы/ГВБ|6-2}} * {{Крыніцы/ЭГБ|5|||392}} {{Палыкавіцкі сельсавет}} {{Магілёўскі раён}} [[Катэгорыя:Палыкавіцкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1954 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1960 годзе]] qbyv8apsc4lmlvy0064xch70e89nidk 0 552460 5122614 4631168 2026-04-06T10:31:18Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122614 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Пашкаўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Магілёўскі раён]] |Уключае = 18 населеных пунктаў |Сталіца = [[Новае Пашкава]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 3107 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = +375 212 |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = https://www.mogilev.mogilev-region.by/ru/pashkovsk/ |Заўвагі = }} '''Па́шкаўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Магілёўскі раён|Магілёўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — вёска [[Новае Пашкава]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Магілёўскага раёна [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска Пашкава. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Магілёўскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Гаранскі сельсавет (Магілёўскі раён)|Гаранскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Могилевской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 22 ліпеня 1960 года ў склад сельсавета з [[Цішоўскі сельсавет|Цішоўскага сельсавета]] перададзены 3 населеныя пункты ([[Казіміраўка (Магілёў)|Казіміраўка]], [[Прысна-I]] і [[Прысна-II]])<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 22 ліпеня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 26.</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2820 чалавек<ref name=":0">[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>, з іх 91,8 % — [[беларусы]], 6,1 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,6 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 3107 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]</ref>. == Склад == У склад сельсавета ўваходзяць 18 населеных пунктаў (2009 г.): {| class="standard" |+ ! Населены пункт ! Статус ! Насельніцтва, 2009<ref name=":0" /> |- | align="center" | [[Валокі (Магілёўскі раён)|Валокі]] | align="center" | вёска | align="center" | 58 |- | align="center" | [[Гаі (Магілёўскі раён)|Гаі]] | align="center" | вёска | align="center" | 120 |- | align="center" | [[Гараны (Магілёўскі раён)|Гараны]] | align="center" | вёска | align="center" | 12 |- | align="center" | [[Грыбачы (Магілёўскі раён)|Грыбачы]] | align="center" | вёска | align="center" | 48 |- | align="center" | [[Жукава (Магілёўскі раён)|Жукава]] | align="center" | вёска | align="center" | 74 |- | align="center" | [[Забалацце (Пашкаўскі сельсавет)|Забалацце]] | align="center" | вёска | align="center" | 48 |- | align="center" | [[Засценкі (Магілёўскі раён)|Засценкі]] | align="center" | вёска | align="center" | 68 |- | align="center" | [[Лужкі (Магілёўскі раён)|Лужкі]] | align="center" | вёска | align="center" | 28 |- | align="center" | [[Навасёлкі 1 (Магілёўскі раён)|Навасёлкі 1]] | align="center" | вёска | align="center" | 12 |- | align="center" | [[Навасёлкі 2 (Магілёўскі раён)|Навасёлкі 2]] | align="center" | вёска | align="center" | 28 |- | align="center" | [[Новае Пашкава]] | align="center" | вёска | align="center" | 696 |- | align="center" | [[Прысна 1]] | align="center" | вёска | align="center" | 279 |- | align="center" | [[Прысна 2]] | align="center" | вёска | align="center" | 58 |- | align="center" | [[Рэчкі 1]] | align="center" | вёска | align="center" | 938 |- | align="center" | [[Рэчкі 2]] | align="center" | вёска | align="center" | 10 |- | align="center" | [[Сафіеўка (Магілёўскі раён)|Сафіеўка]] | align="center" | вёска | align="center" | 117 |- | align="center" | [[Старое Пашкава]] | align="center" | вёска | align="center" | 129 |- | align="center" | [[Хаткі (Магілёўскі раён)|Хаткі]] | align="center" | вёска | align="center" | 97 |- |} Скасаваныя населеныя пункты на тэрыторыі сельсавета: * [[Казіміраўка (Магілёўскі раён)|Казіміраўка]] — вёска, далучана да г. Магілёва. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. * {{Крыніцы/ГВБ|6-2}} {{Пашкаўскі сельсавет}} {{Магілёўскі раён}} [[Катэгорыя:Пашкаўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] o49z1il4t28u3ytxn2qioac258marb9 0 555883 5121788 3154191 2026-04-05T19:57:14Z Pabojnia 135280 5121788 wikitext text/x-wiki [[Файл:Stone_sculptor_at_work.jpg|міні|250px|Разьбяр працуе над саборам Іаана Багаслова ў [[Нью-Ёрк]]у, 1909 г.]] [[Файл:Абразок «Нікола і Стэфан».jpg|міні|250px|[[Каменныя абразкі|Каменны абразок]] [[Мікола і Стэфан (каменны абразок)|Мікола і Стэфан]], знойдзены на [[Мінскае замчышча|Мінскім замчышчы]]]] [[Файл:Detal_kolumna_Marka_Aureliusza.jpg|злева|250px|міні|[[Калона Марка Аўрэлія]] ў [[Рым]]е (дэталь)]] '''Разьба па камені''' — працэс надання {{нп3|прыродны камень|каменю|uk|Камінь}}<nowiki/>неабходнай формы і знешняй апрацоўкі. == Гісторыя == Найбольш старажытныя творы рэпрэзентатыўнага мастацтва прадстаўленыя разьбой па камені. Сярод археалагічных знаходак, датаваных да н.э., былі знакі, высечаныя на камянях або [[Петрогліф|петрогліфы]]. Таксама [[Палеалітычная Венера|фігуркі Венеры]], такія як {{нп3|Венера з Берэхат-Рама||ru|Венера из Берехат-Рама}}. Разьба па камені ўжывалася на ўсіх этапах гісторыі {{нп3|Матэрыяльная культура|матэрыяльнай культуры|uk|Матеріальна культура}} краін і народаў свету. Разьба па камені ажыццяўляецца пры дапамозе распілоўкі, такарнай апрацоўкі, [[Свідраванне|свідравання]], [[Шліфаванне|шліфоўкі]], {{нп3|Паліроўка|паліроўкі|uk|Полірування}}, аперацый даводкі, [[Гравіраванне|гравіравання]]. Найвышэйшыя дасягненні разьбы па камені звязаныя з апрацоўкай [[халцэдон]]у, [[онікс]]у, [[агат]]у, {{нп3|Геліятроп (мінерал)|геліятропу|uk|Геліотроп (мінерал)}}, {{нп3|Горны крышталь|горнага крышталя|uk|Гірський кришталь}}, [[аметыст]]у, [[Яшма|яшмы]], [[Нефрыт (камень)|нефрыту]], [[раданіт]]у, [[малахіт]]у, [[лазурыт]]у, [[ізумруд]]у, [[Біруза|бірузы]], [[бурштын]]у, [[карал]]у, [[гіпс]]у і [[селеніт]]у, [[абсідыян]]у, [[мармур]]у, мармуровага оніксу («алебастру») і іншых абліцавальных, вырабных, ювелірна-вырабных і ювелірных камянёў. {{Няма крыніц}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рамёствы]] [[Катэгорыя:Мастацкая разьба]] [[Катэгорыя:Разьба па камені|*]] 2v708vptbkc0xmexcjwvs4kbxsyubmf 14 560453 5121779 3144128 2026-04-05T19:50:07Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Пакараныя смерцю]]; дададзена [[Катэгорыя:Пакараныя смерцю паводле краін]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5121779 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Пакараныя смерцю паводле краін|Германія]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Германіі]] 4w5iqtugspqs8hiyxtjsh069of0hb40 0 567885 5122002 4847298 2026-04-06T00:45:38Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122002 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Крынічны сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Мазырскі раён]] |Уключае = 10 населеных пунктаў |Сталіца = [[Крынічны (Мазырскі раён)|Крынічны]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 2906 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = +375 236 |Паштовыя індэксы = 247781 |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = http://mozyrisp.gov.by/ru/krinicnu/ |Заўвагі = }} '''Крыні́чны сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Мазырскі раён|Мазырскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2018 г. пасёлак<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D918g0088086&p1=1 Решение Мозырского районного Совета депутатов от 13 февраля 2018 г. № 180 Об отнесении некоторых сельских населенных пунктов Мозырского района к агрогородкам] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200919215345/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D918g0088086&p1=1 |date=19 верасня 2020 }}</ref>) [[Крынічны (Мазырскі раён)|Крынічны]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года як '''Бібікаўскі сельсавет''' у складзе Мазырскага раёна [[Мазырская акруга|Мазырскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Бібікі (Мазырскі раён)|Бібікі]]. З 5 кастрычніка 1926 года ў складзе [[Слабадскі раён|Слабадскога раёна]], з 4 жніўня 1927 года — у складзе [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскага раёна]] той жа акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Нараўлянскім раёне БССР. З 5 красавіка 1935 года ў складзе Мазырскага раёна, з 21 чэрвеня 1935 года — Мазырскай акругі. 23 жніўня 1937 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Тварычаўскі нацыянальны польскі сельсавет|Тварычаўскага нацыянальнага польскага сельсавета]]. З 20 лютага 1938 года ў складзе [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з жніўня 1941 года да студзеня 1944 года тэрыторыя сельсавета знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Гомельскай вобласці. У 1975 годзе на тэрыторыі сельсавета ўтвораны пасёлак [[Крынічны (Мазырскі раён)|Крынічны]]<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР № 124—IX ад 2 кастрычніка 1975 г. Аб найменаванні населенага пункта, які ўзнік на тэрыторыі Бібікаўскага сельсавета Мазырскага раёна Гомельскай вобласці // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1975, № 28 (1474).</ref>. У 1976 годзе ў склад сельсавета з [[Міхалкаўскі сельсавет|Міхалкаўскага сельсавета]] перададзена вёска [[Стрэльск]]<ref>Рашэнні выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 20 жніўня, 1 і 15 кастрычніка 1976 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1976, № 36 (1518).</ref>. 11 чэрвеня 1980 года цэнтр сельсавета перанесены ў пасёлак Крынічны, сельсавет перайменаваны ў Крынічны<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 11 чэрвеня 1980 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1980, № 20 (1646).</ref>. == Склад == У склад сельсавета ўваходзіць 10 населеных пунктаў: {|class=standard |+ ! Населены пункт ! Статус ! Насельніцтва, 2004 ! Гаспадаркі, 2004 ! Насельніцтва, 2009<ref name=":0">[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref> ! Насельніцтва, 2018 |- | align=center |[[Акулінка]]|| align="center" | вёска || align=center | 83 || align=center | 62 || align=center | 62 || align="center" | 45 |- | align=center |[[Бібікі (Мазырскі раён)|Бібікі]]|| align="center" | вёска || align=center | 211 || align="center" | 117 || align=center | 209 || align="center" | 192 |- | align=center |[[Гурыны (Мазырскі раён)|Гурыны]]|| align="center" | вёска || align=center | 236 || align="center" | 129 || align=center | 190 || align="center" |196 |- | align=center |[[Крынічны (Мазырскі раён)|Крынічны]]|| align="center" | аграгарадок || align=center | 1560 || align="center" | 519 || align=center | 1858 || align="center" |2219 |- | align=center |[[Лубня (Мазырскі раён)|Лубня]]|| align="center" | вёска || align=center | 32 || align="center" | 22 || align=center | 23 || align="center" |14 |- | align=center |[[Матрункі]]|| align="center" | вёска || align=center | 79 || align="center" | 46 || align=center | 86 || align="center" | 107 |- | align=center |[[Молажава]]|| align="center" | хутар || align=center | 6 || align="center" | 2 || align=center | 4 || align="center" | 4 |- | align=center |[[Пянькі]]|| align="center" | вёска || align=center | 8 || align="center" | 6 || align=center | 7 || align="center" | 3 |- | align=center |[[Стрэльск]]|| align="center" | вёска || align=center | 45 || align="center" | 31 || align=center | 48 || align="center" | 32 |- | align=center |[[Тварычаўка]]|| align="center" | вёска || align=center | 303 || align="center" | 103 || align=center | 335 || align="center" | 302 |- |} == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2822 чалавекі<ref name=":0" />, з іх 90,0 % — [[беларусы]], 5,4 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 2,8 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 0,7 % — [[цыганы на Беларусі|цыганы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 2906 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. * {{Крыніцы/ГВБ|2-2}} {{Крынічны сельсавет}} {{Мазырскі раён}} [[Катэгорыя:Крынічны сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Слабадскога раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Нараўлянскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] jdmt0vij8irot05ezn4htoefdb9iffr 0 581757 5122110 5085634 2026-04-06T07:40:06Z DzBar 156353 шаблон 5122110 wikitext text/x-wiki {{Рэчыва|тэмп. плаўлення=1843|тэмп. кіпення=2972|тэмп. раскладання=2900 °C}} '''Аксід тытану(IV)''' (''дыяксід тытану'', ''тытанавыя бялілы'', ''харчовы фарбавальнік E171'') TiO₂ — амфатэрны аксід чатырохвалентнага [[Тытан (хімічны элемент)|тытану]]. З’яўляецца асноўным прадуктам тытанавай індустрыі (на вытворчасць чыстага тытану ідзе толькі каля 5 % тытанавай руды)<ref>''А. Е. Рикошинский.''&#x20;<span data-wikidata-qualifier-id="P248">[http://www.snab.ru/lkm2/01/03.pdf Мировой рынок пигментного диоксида титана. Состояние, тенденции, прогнозы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080229063352/http://www.snab.ru/lkm2/01/03.pdf |date=29 лютага 2008 }}</span>&#x20;&#x2F;&#x2F;&#x20;[http://www.snab.ru/razdely/lkmcon.html Лакокрасочные материалы 2002—2003. Справочник] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181219103951/http://snab.ru/razdely/lkmcon.html |date=19 снежня 2018 }}.&nbsp;— <abbr title="Москва">М.</abbr>: Редакция еженедельника «Снабженец», 2003.&nbsp;— С.&nbsp;53-61.&nbsp;— 832&nbsp;с.&nbsp;— <span class="nowrap">3000 экз.</span></ref>. == Будова == [[Файл:The_army_of_titanium_dioxide_nanotubes.jpg|злева|міні|Апрацаваная электронная выява нанатрубок дыяксіду тытана, атрыманых анадаванне металічнага тытана. Дыяметр трубкі 70 нм, даўжыня 1000 нм]] [[Файл:Rutile-unit-cell-3D.png|міні|200x200пкс|Дыяксід тытана ў рутыльнай форме.<br /><br />Шэрым колерам пазначаныя атамы тытана, чырвоным — кіслароду]] Аксід тытана існуе ў выглядзе некалькіх мадыфікацый. У прыродзе сустракаюцца крышталі з тэтраганальнай сінгоніяй ([[анатаз]], [[рутыл]]) і рамбічнай сінгоніяй ([[Брукіт|брук]]). Штучна атрыманыя яшчэ дзве мадыфікацыі высокага ціску — рамбічная IV і гексаганальная V. {| width="100%" class="standard" style="margin-bottom: 10px;" |+Характарыстыкі крышталічнай рашоткі<ref name="Химическая энциклопедия">Химическая энциклопедия</ref> ! colspan="2" |Мадыфікацыя/Параметр !Рутыл !Анатаз !Брук !Рамбічная IV !Гексаганальная V |- | rowspan="3" |Параметр элементарнай рашоткі, нм |a |0,45929 |0,3785 |0,51447 |0,4531 |0,922 |- |b |— |— |0,9184 |0,5498 |— |- |c |0,29591 |0,9486 |0,5145 |0,4900 |0,5685 |- | colspan="2" |Лік формульных адзінак у ячэйцы |2 |4 |8 |- | colspan="2" |Прасторавая група |P4/mnm |I4/amd |Pbca |Pbcn |} Пры награванні і [[анатаз]], і [[Брукіт|брук]] незваротна ператвараюцца ў рутыл (тэмпературы пераходу адпаведна 400—1000&#x20;°C і каля 750&#x20;°C). Асновай структур гэтых мадыфікацый з’яўляюцца актаэдры TiO₆, то ёсць кожны [[Іон|іон]] [[Тытан (хімічны элемент)|Ti]]⁴⁺ акружаны шасцю іонамі [[Кісларод|O²]]⁻, а кожны іон O²⁻ акружаны трыма іонамі Ti⁴⁺. Актаэдры размешчаныя такім чынам, што кожны іон кіслароду належыць тром актаэдрам. У анатазе на адзін актаэдр прыпадаюць 4 агульных рэбры, у рутыле — 2. == Знаходжанне ў прыродзе == У чыстым выглядзе ў прыродзе сустракаецца ў выглядзе мінералаў рутыла, анатазу і брукіта (па будове першыя два маюць тэтраганальную, а апошні — рамбічную сінгонію), прычым асноўную частку складае рутыл. Трэцяе ў свеце па запасах рутыла радовішча знаходзіцца ў Расказаўскім раёне [[Тамбоўская вобласць|Тамбоўскай вобласці]]. Буйныя радовішчы знаходзяцца таксама ў [[Чылі]] (Cerro Bianco), у канадскай правінцыі [[Квебек (правінцыя)|Квебек]], [[Сьера-Леонэ]]. == Ўласцівасці == === Фізічныя, тэрмадынамічныя ўласцівасці === Чысты дыяксід тытана — бясколерныя [[Крышталічныя целы|крышталі]] (жоўкне пры награванні). Для тэхнічных мэтаў ўжываецца ў раздробленым стане, прадстаўляючы сабой белы парашок. Не раствараецца ў вадзе і разведзеных мінеральных кіслотах (за выключэннем [[Фторыставадародная кіслата|плавікавай]]). * [[Тэмпература плаўлення]] для рутыла — 1870&#x20;°C (па іншых дадзеных — 1850&#x20;°C, 1855&#x20;°C) * [[Тэмпература кіпення]] для рутыла — 2500&#x20;°C. * [[Шчыльнасць]] пры 20&#x20;°C: : для рутыла 4,235 г/см3 : для анатаза 4,05 г/см3 (3,95 г/см3<ref name="Краткий химический справочник">Рабинович. В. А., Хавин З. Я. Краткий химический справочник Л.:Химия, 1977 с. 105</ref>) : для брукіта 4,1 г/см3 Тэмпература плаўлення, кіпення і раскладання для іншых мадыфікацый не пазначана, так як яны пераходзяць у рутыльную форму пры награванні (гл. [[Аксід тытана(IV)#Будова|вышэй]]). {| width="100%" class="wide" style="margin-bottom: 10px;" |+Сярэдняя изобарная [[цеплаёмістасць]] C_p (у Дж/(моль·Да))<ref>Краткий справочник физико-химических величин. Изд. 8-е, перераб./Под ред. А. А. Равделя и А. М. Пономаревой. — Л.: Химия, 1983. С.60</ref> ! rowspan="2" |Мадыфікацыя ! colspan="6" |Інтэрвал тэмпературы, K |- !298-500 !298-600 !298-700 !298-800 !298-900 !298-1000 |- |рутыл |60,71 |62,39 |63,76 |64,92 |65,95 |66,89 |- |анатаз |63,21 |65,18 |66,59 |67,64 |68,47 |69,12 |} {| width="100%" class="wide" style="margin-bottom: 10px;" |+Тэрмадынамічныя ўласцівасці<ref>Кроме изменения стандартной энтальпии плавления там же с. 82</ref> !Мадыфікацыя !ΔH°_{f, 298}, кДж/моль<ref>изменение стандартной [//ru.wikipedia.org/wiki/%D0%AD%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BF%D0%B8%D1%8F энтальпии] (теплоты образования) при образовании из простых веществ, термодинамически устойчивых при 101,325 кПа (1 атм) и температуре 298 K</ref> !S°₂₉₈, Дж/моль/K<ref>стандартная [//ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%8D%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%8F энтропия] при температуре 298 K</ref> !ΔG°_{f, 298}, кДж/моль<ref>изменение стандартной [//ru.wikipedia.org/wiki/%D0%AD%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D0%93%D0%B8%D0%B1%D0%B1%D1%81%D0%B0 энергии Гиббса] (теплоты образования) при образовании из простых веществ, термодинамически устойчивых при 101,325 кПа (1 атм) и температуре 298 K</ref> !C°_{p, 298}, Дж/моль/K<ref>стандартная изобарная теплоёмкость при температуре 298 K</ref> !ΔH_пл., кДж/моль<ref>Изменение энтальпии плавления. Данные по Химической энциклопедии с. 593</ref> |- |рутыл | −944,75 (-943,9) |50,33 | −889,49 (-888,6) |55,04 (55,02) |67 |- |анатаз | −933,03 (938,6) |49,92 | −877,65 (-888,3) |55,21 (55,48) |58 |} З прычыны больш шчыльнай ўпакоўкі іонаў у крышталі рутыла павялічваецца іх узаемнае прыцягненне, зніжаецца фотахімічная актыўнасць, павялічваюцца цвёрдасць (абразіўнасць), [[паказчык праламлення]] (2,55 — у анатаза і 2,7 — у рутыла), [[Электрычная пастаянная|дыэлектрычная пастаянная]]. === Хімічныя ўласцівасці === Дыяксід тытану амфатэрны, то есць праяўляе як асноўныя, так і кіслотныя ўласцівасці (хоць рэагуе галоўным чынам з канцэнтраванымі кіслотамі). Павольна раствараецца ў канцэнтраванай сернай кіслаце, утвараючы адпаведныя солі четырехвалентного тытану: :: <math /> Пры сплаўленні з аксідамі, гідраксідамі, карбанатамі  ўтвараюцца тытанаты — солі тытанавай кіслаты (амфатернага гідраксіду тытану TiO(OH)₂) :: <math /> :: <math /> :: <math /> C пераксідам вадароду дае ортатытанавую кіслату: :: <math /> Пры награванні з [[Аміяк|аміякам]] дае нітрыд тытану: :: <math /> Пры награванні аднаўляецца вугляродам і актыўнымі [[Металы|металамі]] ([[Магній|Mg]], [[Кальцый|Ca]], [[Натрый|Na]]) да ніжэйшых аксідаў. Пры награванні з хлорам ў прысутнасці аднаўляльнікаў (вугляроду) утварае тэтрахларыд тытану. Награванне да 2200&#x20;°C прыводзіць спачатку да адшчапленння кіслароду з утварэннем сіняга Ti₃O₅ (гэта значыць TiO₂·Ti₂O₃), а затым і цёмна-фіялетавага Ti₂O₃. Гідратаваны дыяксід TiO₂·''n''H₂O [гідраксід тытану(IV), оксо-гідрат тытану, оксагідраксід тытану] у залежнасці ад умоў атрымання можа ўтрымліваць зменныя колькасці звязаных з Ti груп  OH, структурную ваду, кіслотныя рэшткі і адсарбаваныя катыёны. Атрыманы на холадзе свежаасаджаны TiO₂·''n''H₂O добра раствараецца ў разведзеных мінеральных і моцных арганічных кіслотах, але амаль не раствараецца ў растворах шчолачаў. Лёгка пептызуецца з утварэннем устойлівых [[Золі|калоідных раствораў]]. Пры высушванні на паветры ўтварае аб’ёмісты белы парашок шчыльнасцю 2,6 г/см3, надыходзячы па складзе да формуле TiO₂·2H₂O (ортатытановая кіслата). Пры награванні і працяглай сушцы ў вакууме паступова абязводжваецца, набліжаючыся па складзе да формуле TiO₂·H₂O (метатытановая кіслата). Ападкі такога складу атрымліваюцца пры аблозе з гарачых раствораў, пры ўзаемадзеянні металічнага тытана з [[Азотная кіслата|HNO₃]] і да т. п. Іх шчыльнасць ~ 3,2 г/см3 і вышэй. Яны практычна не раствараюцца ў разведзеных кіслотах, не здольныя пептызавацца. Пры старэнні ападкі TiO₂·''n''H₂O паступова ператвараецца ў бязводны дыяксід, які ўтрымлівае ў звязаным стане адсарбаванага катыёны і аніёны. Старэнне паскараецца кіпячэннем завісі з вадой. Структура ўтвараецца пры старэнні TiO₂ вызначаецца ўмовамі аблогі. Пры аблозе аміякам з солянокислых раствораў пры рН < 2 атрымліваюцца ўзоры са структурай рутыла, пры рН 2-5 — са структурай анатаза, з шчолачны асяроддзя — рэнтгенааморфныя. З сульфатных раствораў прадукты са структурай рутыла не ўтворацца. Акрамя таго, пад уздзеяннем ультрафіялетавых прамянёў здольны раскладаць ваду і арганічныя злучэнні. === Таксічныя ўласцівасці, фізіялагічнае дзеянне, небяспечныя ўласцівасці === Рэгістрацыйны нумар ААН — 2546 ==== Пры ўдыханні ==== TLV (лімітавая дапушчальная канцэнтрацыя): як TWA (сярэднеўзважаны ў часе канцэнтрацыя, ЗША) — 10 мг/м3 A4 (ACGIH 2001). ГДК у паветры рабочай зоны — 10 мг/м3 (1998) IARC (МАИР) адносіць аксід тытану да групы 2B (патэнцыйна канцэрагенныя) у выпадку удыхання наначасціц<ref>{{Cite web |url=https://monographs.iarc.fr/wp-content/uploads/2018/06/TR42-4.pdf |title=Архіўная копія |access-date=29 снежня 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180903115035/https://monographs.iarc.fr/wp-content/uploads/2018/06/TR42-4.pdf |archivedate=3 верасня 2018 |url-status=dead }}</ref>. ==== У якасці харчовай дабаўкі E171 ==== Ацэнкі бяспекі харчовай дабаўкі E171 (Аксід тытану) з боку EFSA: дазволены да харчовага ўжывання дырэктывай 94/36/EEC (у асобных формах)<ref>http://www.efsa.europa.eu/sites/default/files/scientific_output/files/main_documents/163.pdf {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170202052346/http://www.efsa.europa.eu/sites/default/files/scientific_output/files/main_documents/163.pdf |date=2 лютага 2017 }}</ref>, ADI не ўстаноўлены, MoS 2250 мг/кг<ref>https://www.efsa.europa.eu/en/efsajournal/pub/4545</ref>. У канцы 2010-х з’явілася некалькі публікацый INRA аб даследаванні аксіду тытану на мышах або на малым ліку пацыентаў. Агенцтва EFSA накіравала аўтарам артыкулаў шэраг пытанняў<ref>https://efsa.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2903/j.efsa.2018.5366 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190203211643/https://efsa.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2903/j.efsa.2018.5366 |date=3 лютага 2019 }} https://www.efsa.europa.eu/en/efsajournal/pub/5366</ref> і не знайшло прычын для пераацэнкі рызык на падставе дадзеных публікацый, застаецца ў сіле меркаванне 2016 года<ref>https://www.foodnavigator.com/Article/2018/07/06/EFSA-closes-the-door-on-titanium-dioxide-re-evaluation</ref><ref>https://www.efsa.europa.eu/en/efsajournal/pub/4545 https://efsa.onlinelibrary.wiley.com/doi/pdf/10.2903/j.efsa.2016.4545 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210530233158/https://efsa.onlinelibrary.wiley.com/doi/pdf/10.2903/j.efsa.2016.4545 |date=30 мая 2021 }} EFSA ANS Panel (EFSA Panel on Food Additives and Nutrient Sources added to Food), 2016. Scientific Opinion on the re-evaluation of titanium dioxide (E 171) as a food additive. EFSA Journal 2016;14(9):4545, 83 pp. doi:10.2903/j.efsa.2016.4545</ref>. У ЗША па дадзеных FDA дапускаецца выкарыстанне фарбавальніка — харчовай дабаўкі E171 (Аксід тытану) у харчовых прадуктах (на ўзроўні не больш за 1 % па масе), у касметыцы, у складзе лекавых прэпаратаў<ref>https://www.fda.gov/forindustry/coloradditives/coloradditiveinventories/ucm115641.htm</ref>, што пацвярджаецца CFR Title 21 (Food and Drugs) Chapter I Subchapter A Part 73 (LISTING OF COLOR ADDITIVES EXEMPT FROM CERTIFICATION) — § 73.575 Titanium dioxide.<ref>[https://www.ecfr.gov/cgi-bin/retrieveECFR?gp=&SID=17723345ba7c363ef25a68e9776aa2cd&r=PART&n=21y1.0.1.1.27#se21.1.73_11575 e-CFR Title 21 (Food and Drugs) Chapter I Subchapter A Part 73 (LISTING OF COLOR ADDITIVES EXEMPT FROM CERTIFICATION) — § 73.575 Titanium dioxide.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181007073735/https://www.ecfr.gov/cgi-bin/retrieveECFR?gp=&SID=17723345ba7c363ef25a68e9776aa2cd&r=PART&n=21y1.0.1.1.27#se21.1.73_11575 |date=7 кастрычніка 2018 }}</ref> Па дадзеных Расспажыўнагляду харчовая дабаўка E171 дазволена для ўжывання на тэрыторыі Расіі<ref>http://49.rospotrebnadzor.ru/rss_all/-/asset_publisher/Kq6J/content/id/444267 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181007111501/http://49.rospotrebnadzor.ru/rss_all/-/asset_publisher/Kq6J/content/id/444267 |date=7 кастрычніка 2018 }} - Список Д, Список К</ref> == Здабыча і вытворчасць == Сусветная вытворчасць дыяксіду тытану на канец 2004 года дасягнула прыблізна 5 мільёнаў тон<ref name="titanium-chemical">[http://www.titanium-chemical.com TiO2 — Двуокись Титана — Диоксид титана, новости, цены, обзоры]</ref>. ГАсноўныя вытворцы і экспарцёры дыяксіду тытана: * Sachtleben Chemie ([[Поры|Лупцуй]], [[Фінляндыя]], [[Дуйсбург]] і [[Крэфельд|Крефельд]], Германія) * «Крымскі Тытан» ([[Армянск]], поўнач Крыма) * «Сумыхімпром» (Сумы, [[Украіна]]) * KRONOS Titan (Норденхам, Германія) * Tronox ([[Аклахома-Сіці]], ЗША) * DuPont (Дэ-Лайл, штат [[Місісіпі (штат)|Місісіпі]], Нью-Джонсонвилл, штат [[Тэнесі|Тэнэсі]], Эджмур, штат [[Дэлавэр]], ЗША; Альтаміра, Мексіка; Гуаньінь, [[Тайвань]]; Убераба, Бразілія) У апошнія гады надзвычай хутка расце вытворчасць дыяксіду тытана ў [[Кітай|Кітаі]]. Сумскай дзяржаўны інстытут мінеральных угнаенняў і пігментаў (МИНДИП) у сваіх навукова-даследчых працах асаблівае месца надае тэхналогіях атрымання аксіду тытана (IV) сульфатным спосабам: даследаванне, распрацоўка новых марак, мадэрнізацыя тэхналогіі і апаратурнага афармлення працэсу. Існуюць два асноўных прамысловых метаду атрымання TiO₂: з [[Ільменіт|ільменітавага]] (FeTiO₃) канцэнтрату і з тэтрахларыду тытану. Паколькі запасаў ільменіту для задавальнення патрэб прамысловасці відавочна недастаткова, значная частка TiO₂ вырабляецца менавіта з тэтрахларыду тытану. === Вытворчасць дыяксіду тытану з ільменітавага канцэнтрату === Першы завод па вытворчасці тытанавых бяліл з прыроднага тытанавага мінерала [[Ільменіт|ільменіту]] FeTiO₃ быў пабудаваны ў [[Нарвегія|Нарвегіі]] ў 1918 г., аднак першыя прамысловыя партыі бяліл мелі жоўты колер і дрэнна падыходзілі для [[жывапіс]]у, так што фактычна белыя тытанавыя бялілы сталі выкарыстоўвацца мастакамі толькі ў 1922—1925 гг. Пры гэтым варта паказаць, што да 1925 г. былі даступныя толькі кампазітныя тытанавыя пігменты на базе [[барыт]]у або [[кальцыт]]у. Да 1940-х гг. двухвокіс тытану выпускаўся ў крышталічнай мадыфікацыі — [[анатаз]] (β-TiO₂) тэтраганальнай сінгоніі з [[Паказчык праламлення|паказчыкам праламлення]] ~2,5 Тэхналогія вытворчасці складаецца з трох этапаў: * атрыманне раствораў сульфату тытану (шляхам апрацоўкі ільменітавых канцэнтратаў сернай кіслатой). У выніку атрымліваюць сумесь сульфату тытану і сульфатаў жалеза (II) і (III), апошні аднаўляюць металічным жалезам да ступені акіслення жалеза +2. Пасля аднаўлення на барабанных вакуум-фільтрах аддзяляюць раствораў сульфатаў ад шлама. Сульфат жалеза(II) аддзяляюць ў вакуум-крышталізатары. * [[гідроліз]] раствора сульфатных соляў тытану. Гідроліз праводзяць метадам ўвядзення зародкаў (іх рыхтуюць абложваючыся Ti(OH)₄ з раствораў сульфату тытану гідраксідам натрыю). На этапе гідролізу якія ўтвараюцца часціцы гідралізата (гідратаў дыяксіду тытану) валодаюць высокай [[Адсорбцыя|адсарбцыйнай]] здольнасцю, асабліва па адносінах да солям Fe³⁺, менавіта па гэтай прычыне на папярэдняй стадыі змяшчаюць трохвалентнай жалеза аднаўляецца да двухвалентнага. Вар’іруючы ўмовы правядзення гідролізу (канцэнтрацыю, працягласць стадый, колькасць зародкаў, кіслотнасць і г п.) можна дамагчыся выхаду часціц гідралізата з зададзенымі ўласцівасцямі, у залежнасці ад меркаванага прымянення. * тэрмаапрацоўка гідратаў дыяксіду тытану. На гэтым этапе, вар’іруючы тэмпературу сушкі і выкарыстоўваючы дабаўкі (такія, як аксід цынку, хларыд тытана і выкарыстоўваючы іншыя метады можна правесці рутылізацыю (гэта значыць перабудову аксіду тытану ў рутыльную мадыфікацыю). Для тэрмаапрацоўкі выкарыстоўваюць верцяцца барабанныя печы даўжынёй 40-60 м. Пры тэрмаапрацоўцы выпараецца вада (гідраксід тытану і гідраты аксіду тытану пераходзяць у форму дыяксіду тытану), а таксама дыяксід серы. === Вытворчасць дыяксіду тытану з тетрахлорида тытану === У 1938—1939 гг. '''спосаб вытворчасці''' змяніўся — з’явіўся так званы хлоркавай метад вытворчасці бяліл з тэтрахларыда тытану, дзякуючы чаму тытанавыя бялілы сталі выпускацца ў крышталічнай мадыфікацыі рутыл (α-TiO₂) — таксама тэтраганальнай сінгоніі, але з іншымі параметрамі рашоткі і некалькі вялікім па параўнанні з [[Анатаз|анатазам]] [[Паказчык праламлення|паказчыкам праламлення]] 2,61. Існуюць '''тры асноўных метаду атрымання дыяксіду тытану''' з яго тэтрахларыда: * ''гідроліз водных раствораў'' тетрахларыда тытану (з наступнай тэрмаапрацоўкай асадка) * ''парафазны гідроліз'' тэтрахларыда тытана (заснаваны на ўзаемадзеянні пароў тэтрахларыда тытану з парамі вады)пры 400&#x20;°C. * ''тэрмаапрацоўка'' тэтрахларыда (спальванне ў току кіслароду)Працэс звычайна вядзецца пры тэмпературы 900—1000&#x20;°C == Прымяненне == Асноўныя прымянення дыяксіду тытана: * вытворчасць лакафарбавых матэрыялаў, у прыватнасці, тытанавых бяліл — 57 % ад усяго спажывання (дыяксід тытана рутыльнай мадыфікацыі валодае больш высокімі пігментнымі ўласцівасцямі — святлаўстойлівасцю, разбеліваюшчай здольнасцю і інш.) * вытворчасць пластмас — 21 % * вытворчасць ламінаванай паперы — 14 % * вытворчасць дэкаратыўнай касметыкі * вытворчасць вогнетрывалай паперы<ref>[http://www.yoki.ru/news/science_/27-09-2006/30884-29-0/ Ученые изобрели бумагу, которая не горит]&nbsp;(рус.), ''Yoki.Ru''&nbsp;(27&nbsp;сентября 2006).&#x20;<small>Проверено 23 ноября 2017.</small></ref> * фотакаталитычныя бятоны {| width="100%" class="wide sortable" style="margin-bottom: 10px;" |+Сусветныя магутнасці па вытворчасці пігментаў на аснове дыяксіду тытану (тыс. тон/год)<ref><span lang="und">[http://www.titanmet.ru/Pages/News.aspx?action=view&nid=4eeff716-272d-433f-a74d-a6e046c66a86&lang=ru На мировом рынке диоксида титана]</span>'''&nbsp;(неопр.)'''.&#x20;''Новости''&nbsp;<span class="ref-info">(недоступная ссылка&nbsp;— [//web.archive.org/web/*/http://www.titanmet.ru/Pages/News.aspx?action=view&nid=4eeff716-272d-433f-a74d-a6e046c66a86&lang=ru ''история''])</span>.&#x20; Titanmet.ru&#x20;(16&nbsp;декабря 2005).&#x20;<small>Проверено 22 августа 2014.</small>&#x20;<small>[https://archive.today/20070928115540/http://www.titanmet.ru/Pages/News.aspx?action=view&nid=4eeff716-272d-433f-a74d-a6e046c66a86&lang=ru Архивировано] 28&nbsp;сентября 2007&nbsp;года.</small></ref> !2001 г. !2002 г. !2003 г. !2004 г. |- |Амерыка |1730 |1730 |1730 |1680 |- |Захад. Еўропа |1440 |1470 |1480 |1480 |- |Японія |340 |340 |320 |320 |- |Аўстралія |180 |200 |200 |200 |- |Іншыя краіны |690 |740 |1200 |1400 |- !Усяго !4380 !4480 !4930 !5080 |} Іншыя прымяненні — у вытворчасці гумовых вырабаў, шклянай вытворчасці (тэрмаўстойлівае і аптычнае шкло), як агнеўпор (абмазка зварачных электродаў і пакрыццяў ліцейных формаў), у касметычных сродках (мыла і г д.), у фармакалагічнай прамысловасці ў якасці пігмента і напаўняльніка некаторых лекавых формаў ([[Таблетка|таблеткі]] і гд.), у харчовай прамысловасці ([[Харчовыя дабаўкі|харчовая дабаўка '''E171''']]). Выкарыстоўваецца ў працэсах ачысткі паветра метадам фотакаталіза. Вядуцца даследаванні па выкарыстанні дыяксіду тытану ў фотахімічных батарэях — ячэйках Гржтцэля, у якіх дыяксід тытану, які з’яўляецца паўправадніком з шырокай забароненай зонай 3-3,2 эВ (у залежнасці ад крышталічнай фазы) і развітой паверхняй, сенсіблізуецца арганічнымі фарбавальнікамі<ref> {{Cite journal|volume=4|issue=2|pages=145–153|last=Grätzel|first=M.|title=Dye-sensitized solar cells|journal=Journal of Photochemistry and Photobiology C: Photochemistry Reviews|date=2003}}</ref>. == Падробкі == Дыяксід тытану — каштоўны белы пігмент, які не змяняе колеру з часам, у адрозненне аналагічнага пігмента аксіду цынку, у сувязі з гэтым існуе праблема фальсіфікацыі. Спосабам хуткага выяўлення фальсіфікацыі тытанавых бяліл цынкавымі, у тым ліку, у складзе фарбаў, з’яўляецца нагрэў доследнага ўзору: аксід цынку валодае ўласцівасцю жоўкнуць пры нагрэве, а дыяксід тытану пры нагрэве не жоўкне. == Кошты і рынак == Кошты на дыяксід тытану адрозніваюцца ў залежнасці ад ступені чысціні і маркі. Так, асабліва чысты (99,999 %) дыяксід тытану ў рутыльнай і анатазнай форме каштаваў у верасні [[2006|2006 года]] 0,5—1 долара за грам (у залежнасці ад сумы пакупкі), а тэхнічны дыяксід тытану — 2,2—4,8 долара за кілаграм у залежнасці ад маркі і аб’ёму пакупкі. {{зноскі}} == Літаратура == * ''Ахметаў г. Г., Порфирьева Р. Т., Гайсин Л. Г. і інш.'' Хімічная тэхналогія неарганічных рэчываў: у 2 кн. Кн. 1. — Пад рэд. Г. Ахметава. — М.: Вышэйшая школа, 2002. — ISBN 5-06-004244-8. С. 369—402. * ''Някрасаў Б. В.'' Асновы агульнай хіміі. Г I. — Выд. 3-е, испр. і доп. М.: Хімія, 1973. — С. 644, 648. * Хімічная энцыклапедыя (электронная версія). — С. 593, 594 * Хімія: Справ. выд. / В. Шретер, К.-Х. Лаутеншлегер, Х. Бибрак і інш.: Зав. з ім. 2-е выд., стэрэатып. — М.: Хімія, 2000. С. 411. * ''Юрьев Ю. Н.'' Свойства тонких плёнок оксида титана (TiO[2]) и аморфного углерода (а-С), осаждённых с помощью дуальной магнетронной распылительной системы: автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата технических наук: спец. 01.04.07. &#x20;— Томск, 2016. &#x20;— 22&#x20;с. == Спасылкі == * ''А. Е. Рикошинский. ''&#x20;<span data-wikidata-qualifier-id="P248">[http://www.snab.ru/lkm2/01/03.pdf Сусветны рынак пигментного дыяксіду тытана. Стан, тэндэнцыі, прагнозы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080229063352/http://www.snab.ru/lkm2/01/03.pdf |date=29 лютага 2008 }}</span>&#x20;&#x2F;&#x2F;&#x20;[http://www.snab.ru/razdely/lkmcon.html Лакафарбавыя матэрыялы 2002—2003. Даведнік] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181219103951/http://snab.ru/razdely/lkmcon.html |date=19 снежня 2018 }}. &#x20;— <abbr title="Москва">М.</abbr>: Рэдакцыя штотыднёвіка «Забеспячэнец», 2003. &#x20;— С.&#x20;53-61. &#x20;— 832&#x20;с.&#x20;— <span class="nowrap">3000 экз.</span> * [http://www.titanium-chemical.com/ TiO2 — Titanium Dioxide | Двухвокіс тытана (дыяксід тытана) | Ўласцівасці, вобласць прымянення, вытворцы дыяксіду тытана] * [http://www.safework.ru/ilo/ICSC/cards/view/?0338 Міжнародная карта хімічнай бяспекі для дыяксіду тытана] * [https://web.archive.org/web/20070224115703/http://ull.chemistry.uakron.edu/erd/chemicals/8000/7743.html Titanium dioxide Інфармацыя з Хімічнай базы дадзеных Акронского універсітэта] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Пігменты]] [[Катэгорыя:Харчовыя дабаўкі]] [[Катэгорыя:Фармацыя]] [[Катэгорыя:Аксіды|Тытан]] [[Катэгорыя:Злучэнні тытану]] henpudku1vhxzu6qw5ljus94132n2hk 0 600544 5122105 5121041 2026-04-06T07:22:35Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5122105 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = Брама |Беларуская назва = Паўднёвая брама |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Статус = Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = Брэст |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Канфесія = |Епархія = |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып кляштара = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1836 |Заканчэнне будаўніцтва = 1838 |Будынкі = {{Славутасць/Будынкі||||||}} |Вядомыя жыхары = |Рэліквіі = |Настаяцель = |Стан = Благі, праводзіцца капітальны рамонт і рэстаўрацыя |Сайт = |Commons = }} '''Паўднёвая бра́ма'''&nbsp;— адна з чатырох брам [[Валынскае ўмацаванне|Валынскага ўмацавання]] [[Брэсцкая крэпасць|Брэсцкай крэпасці]]. З'яўляецца ўнікальным для [[Беларусь|Беларусі]] ўзорам ваеннай архітэктуры XIX стагоддзя<ref name=":0">{{brestdatabase|yuzhnye-vorota-nikolaevskiy-proezd}}</ref><ref name="obitel">{{cite web|url=https://obitel-brest.by/istoricheskoe-nasledie/publikatsii/razdel-1/fasad-nikolaevskikh-nyne-yuzhnykh-vorot-brestskoy-kreposti-soglasno-arkhivnym-dokumentam/|title=Фасад Николаевских (ныне – Южных) ворот Брестской крепости согласно архивным документам|publisher=Свята-Раства-Багародзіцкі жаночы манастыр|lang=ru|accessdate=6 красавіка 2026}}</ref>. == Гісторыя == Згодна з архіўнымі дадзенымі, брама была ўзведзена ў 1836—1838 гадах паводле тыпавога праекта ў сярэдзіне [[Курціна (архітэктура)|курціны]] VI фронту (1834—1839). Падобныя брамы таксама захаваліся ў іншых крэпасцях Расійскай імперыі, такіх як [[Новагеоргіеўская крэпасць|Новагеоргіеўск]] ([[Модлін]], [[Польшча]]) і [[Дынабургская крэпасць|Дынабург]] ([[Даўгаўпілс]], [[Латвія]]), аднак на тэрыторыі сучаснай Беларусі яна не мае аналагаў<ref name="obitel" />. У перыяд [[Расійская імперыя|Разнай імперыі]] брама называлася Мікалаеўскай у гонар [[Мікалай Мікалаевіч Старэйшы (1831—1891)|цэсарэвіча Мікалая]], аднаго з сыноў расійскага імператара [[Мікалай I|Мікалая I]]. У час [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] падчас [[Беларусь пад кайзераўскай акупацыяй|кайзераўскай акупацыі]] (1915—1918 гады) яна была перайменавана ў Паўднёвую. У перыяд [[Міжваенная Польшча|міжваеннай Польшчы]] брама называлася Холмскай, па кірунку выезду з крэпасці ў бок горада Холм (цяпер [[Хэлм]], Польшча). У 1939—1941 гадах аб'ект змяніў назву на Валынскую браму (па назве самога Валынскага ўмацавання). У [[Пасляваенная Беларусь|паваенны час]] замацавалася назва Паўднёвая, па [[Поўдзень|кірунку свету]]<ref name=":0" /><ref name="obitel" />. == Архітэктура і дэкор == Праз браму праходзіць казематаваны Мікалаеўскі праезд, які злучае ўмацаванне з [[Равелін|равелінам]] V і далей з [[Кіеўская шаша|Кіеўскай шашой]]. Абапал казематаванага праезду ўладкаваны дзве [[Кардэгардыя|кардэгардыі]] (ад {{lang-fr|corps de garde}} — «памяшканне для варты»), якія ацяпляліся круглымі [[Печ|печамі]] ў жалезных футаралах. У кожнай кардэгардыі маецца па 9 [[Байніца|байніц]], звернутых у бок праезду. На выпадак блакавання праезд быў абсталяваны варотамі з абодвух бакоў і дадатковымі пераборкамі. У гаржавых памяшканнях размяшчаліся асабовы склад вартавой службы і Мікалаеўская [[Гаўпвахта|гаўпвахта]], жылыя казематы былі заняты [[Артылерыя|артылерыйскімі]] [[Майстэрня|майстэрнямі]] і [[Лабараторыя|лабараторыяй]], а [[Казарма|казарма]] (1874—1878) была разлічана на 230 чалавек<ref name=":0" /><ref name="obitel" />. З вонкавага боку фасад брамы першапачаткова меў багатае дэкаратыўнае афармленне. Сцяна была ўпрыгожана рустам і фігурнымі блокамі з [[Пясчанік|пясчаніку]] — матэрыялу, які шырока выкарыстоўваўся ў ваеннай архітэктуры XIX стагоддзя для надання фасадам пластычнасці і змякчэння іх строгасці. Таксама фасад дэкарыраваўся масіўнымі [[Чыгун|чыгуннымі]] дэталямі: надпісам ''«Николаевскiя ворота»'' над праездам і раннім варыянтам герба Расійскай імперыі ў выглядзе [[Ампір|ампірнага]] арла, які трымаў у лапах [[Фасцыі|ліктарскі пучок]] (рымскі сімвал улады), [[Факел|факелы]] і [[лаўровы вянок]]<ref name="obitel" /><ref name="virtualbrest">{{cite web|url=https://virtualbrest.ru/news178921.php|title=Песчаными блоками из Ирана будут украшены Николаевские (Южные) ворота Брестской крепости|author=Аркадий Туманов|publisher=Виртуальный Брест|date=27 сакавіка 2026|lang=ru|accessdate=6 красавіка 2026}}</ref>. Акрамя таго, браму ўпрыгожвалі дзве чыгунныя [[Алебарда|алебарды]] — дрэўкавая халодная зброя з камбінаваным наканечнікам, што складаўся з ігольчастага дзідавага вастрыя і клінка з вострым абухам і крукам. Гэтыя элементы добра бачныя на фотаздымках часоў Першай сусветнай вайны<ref name="realbrest">{{cite web|url=https://www.realbrest.by/novosti/brestskaja-krepost/-toporiki-na-fasade-yuzhnyh-vorot-brestskoi-kreposti.html|title=«Топорики» на фасаде Южных ворот Брестской крепости|publisher=Реальный Брест|lang=ru|accessdate=6 красавіка 2026}}</ref>. У гады Першай сусветнай вайны, падчас кайзераўскай акупацыі [[Брэст|Брэст-Літоўска]], акупацыйныя ўлады праводзілі цэнтралізаваны збор матэрыяльных каштоўнасцей (цэглы, металу, чыгуну). З гэтай прычыны чыгунны дэкор фасада, уключаючы алябарды, быў дэмантаваны і ў наступныя гады больш не аднаўляўся<ref name="realbrest" /><ref name="obitel" />. Пазней, у час [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|нямецкай акупацыі]] Брэста ў 1941—1944 гадах, калі пабудовы крэпасці актыўна разбіраліся на будаўнічыя матэрыялы для гаспадарчых і ваенных патрэб, былі страчаны і дэкаратыўныя элементы з пясчаніку, з-за чаго сілуэт брамы стаў успрымацца ў значна больш агрубленым выглядзе<ref name="virtualbrest" />. == Сучасны стан і рэстаўрацыя == У [[2005]] годзе аварыйныя збудаванні Валынскага ўмацавання (двухпавярховая казарма рэдзюіта, гаржавыя казематы і Паўднёвая брама) былі перададзены ў пастаяннае карыстанне [[Свята-Раства-Багародзіцкі манастыр (Брэст)|Свята-Раства-Багародзіцкаму жаночаму манастыру]]. Пасля адпаведных узгадненняў з [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Міністэрствам культуры]] ў верасні [[2019]] года пачалася распрацоўка праекта рэканструкцыі і капітальнага рамонту гістарычных будынкаў. Сама брама была часткова адрамантавана ў 2019—2020 гадах<ref name="obitel" />. У красавіку [[2025]] года, у год 80-годдзя Перамогі і Год добраўпарадкавання, пачалася маштабная рэвіталізацыя фасада Паўднёвай брамы і прылеглых казематаў. Работы праводзяцца за кошт ахвяраванняў вернікаў пад пастаянным архітэктурным наглядам згодна з зацверджаным праектам<ref name="obitel" />. 27 сакавіка [[2026]] года ў Брэст транзітам праз [[Мінск]] прыбыла партыя блокаў пясчаніку з [[Іран]]а. Пастаўкі каменя з-за мяжы былі абумоўлены неабходнасцю падабраць матэрыял, які б максімальна дакладна супадаў па колеры, структуры і шчыльнасці з арыгінальным гістарычным узорам. З прывезеных блокаў аднаўляюцца страчаныя ў гады вайны элементы дэкору для вяртання браме яе аўтэнтычнага візуальнага і фактурнага адзінства<ref name="virtualbrest" />. <gallery caption="Паўднёвая брама на фотаздымках" widths=215 heights=150 class="center"> AFRE Brest-Litovsk (Паўднёвая брама).jpg|Мікалаеўская брама на плане з «Атласа крэпасцей Расійскай імперыі», 1830-я гады Фасад Паўднёвай брамы. РДВГА.jpg|Фасад. [[Расійскі дзяржаўны ваенна-гістарычны архіў|РДВГА]] Профіль Паўднёвай брамы. РДВГА.jpg|Разрэз. РДВГА Bieraście, Paŭdniovaja brama. Берасьце, Паўднёвая брама (1916).jpg|Паўднёвая брама ў час кайзераўскай акупацыі, добра бачны дэкор з алябардамі. 1916 Казематы ў вале Валынскага ўмацавання - panoramio.jpg|Казематы </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} * {{brestdatabase|yuzhnye-vorota-nikolaevskiy-proezd}} {{Брэсцкая крэпасць}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Брамы Брэсцкай крэпасці]] [[Катэгорыя:Валынскае ўмацаванне]] [[Катэгорыя:1838 год у Брэсце]] edtxpgw24a75mdqi3v8201jgsir71sg 0 600568 5122116 3943096 2026-04-06T07:53:57Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5122116 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = Брама |Беларуская назва = Усходняя брама |Арыгінальная назва = |Выява = Брэсцкая крэпасць. Усходняя брама (1916) (01).jpg |Подпіс выявы = Усходняя брама ў час кайзераўскай акупацыі. 1916 год |Шырыня выявы = |Статус = |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = [[Брэст]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Канфесія = |Епархія = |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып кляштара = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1834 |Заканчэнне будаўніцтва = 1836 |Разбураны = 12 кастрычніка 1944 |Будынкі = |Вядомыя жыхары = |Рэліквіі = |Настаяцель = |Стан = Знішчана выбухам |Сайт = |Commons = }} '''Усходняя бра́ма''' (таксама вядомая як '''Міха́йлаўская''' або '''Ко́брынская бра́ма''')&nbsp;— колішняя [[брама]] [[Кобрынскае ўмацаванне|Кобрынскага ўмацавання]] [[Брэсцкая крэпасць|Брэсцкай крэпасці]]. Адно з першых цагляных збудаванняў крэпасці. Існавала да кастрычніка [[1944]] года, калі была цалкам знішчана ў выніку дэтанацыі боепрыпасаў<ref name="brestdb">{{cite web|url=https://brestdatabase.by/content/mihaylovskiy-proezd-kobrinskie-vostochnye-vorota|title=Михайловский проезд (Кобринские, Восточные ворота)|publisher=База данных «Наследие Брестской крепости»|date=|lang=ru|accessdate=6 красавіка 2026}}</ref>. == Гісторыя і архітэктура == [[Файл:Брэсцкая крэпасць. Міхайлаўская брама. План складзены для атласа крэпасці Брэст Літоўск ад ліпеня 19 дня 1867 года.jpg|міні|злева|500пкс|Фасады і разрэз Міхайлаўскай брамы з «Атласа крэпасці Брэст-Літоўск», 1867 год]] Будаўніцтва аб'екта вялося ў [[1834]]—[[1836]] гадах. Брама складалася з праезду і дзвюх [[Кардэгардыя|кардэгардый]] ([[каземат]]аваных памяшканняў для [[Варта (ваенная справа)|варты]], якая ахоўвала ўезд), разлічаных на размяшчэнне 52 чалавек. Перад брамай для яе прыкрыцця быў пабудаваны земляны [[Равелін|равелін]] III (крапасное збудаванне ў форме трохвугольніка са звернутай да праціўніка вяршыняй)<ref name="brestdb" />. У часы [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] аб'ект называўся Міхайлаўскай брамай або Міхайлаўскім праездам у гонар цэсарэвіча [[Міхаіл Мікалаевіч|Міхаіла]], аднаго з сыноў расійскага імператара [[Мікалай I|Мікалая I]]. У перыяд [[Міжваенная Польшча|міжваеннай Польшчы]] брама называлася Кобрынскай ({{lang-pl|brama Kobryńska}}), бо кірунак выезду вёў у бок горада [[Кобрын]]. Пазней, у савецкі час, замацавалася назва Усходняя брама<ref name="brestdb" />. == Абарона крэпасці і Другая сусветная вайна == [[Файл:Брэсцкая крэпасць. Усходняя брама. Заблакаваны палякамі праезд.jpg|міні|злева|Праезд брамы, заблакаваны бетоннымі блокамі падчас вераснёўскіх баёў 1939 года]] Падчас [[Абарона Брэсцкай крэпасці (1939)|абароны крэпасці палякамі ў верасні 1939 года]], як адна з мер па перашкодзе пранікнення праціўніка ва ўмацаванне, праезд брамы быў заблакаваны [[Бетон|бетоннымі]] блокамі. Для агнявой падтрымкі каля ўезду былі пастаўлены тры [[Танк|танкі]] [[FT-17]]<ref name="brestdb" />. На момант пачатку [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] летам [[1941]] года ў кардэгардыях Усходняй брамы знаходзіліся артылерыйская майстэрня і склад [[Гаруча-змазачныя матэрыялы|гаруча-змазачных матэрыялаў]] 98-га асобнага артылерыйскага супрацьтанкавага дывізіёна. Асабовы склад гэтага падраздзялення размяшчаўся ў бліжэйшых казематах<ref name="brestdb" />. == Знішчэнне і паваенны час == [[Файл:Былы праезд да Усходняй брамы - panoramio.jpg|міні|Сучасны выгляд дарогі да знішчанай брамы]] Пасля [[Вызваленне Брэста (1944)|вызвалення Брэста]] ад нямецкай акупацыі праезд брамы з боку горада быў закладзены цэглай. У ім і ў абедзвюх кардэгардыях быў уладкаваны часовы склад [[Трафей (рэч)|трафейных]] [[Снарад|снарадаў]] і [[Авіяцыйная бомба|авіябомбаў]]. 12 кастрычніка 1944 года група па [[Абясшкоджванне боепрыпасаў|абясшкоджванні боепрыпасаў]] пад камандаваннем лейтэнанта Жвавага дапусціла памылку пры праверцы новых паступленняў на склад. Прагучаў першы невялікі выбух, а затым&nbsp;— дэтанацыя вялікай магутнасці. У выніку трагедыі загінулі 12 ваеннаслужачых, 17 чалавек былі цяжка паранены, яшчэ 40 атрымалі дробныя раненні. Ад выбуху гістарычны будынак быў цалкам знішчаны, а на месцы праезду ўтварылася велізарная [[Узрыўная варонка|варонка]], якая захавалася да нашых дзён<ref name="brestdb" />. У паваенны перыяд на тэрыторыі равеліна III ажыццяўлялася здабыча [[Пясок|пяску]]. У 1970-я гады паверхня яго ўнутранай часткі была згладжана, што часткова змяніла першапачатковую форму варонкі ад выбуху. У [[2013]] годзе паблізу ад месца існавання былых Усходніх варот быў пабудаваны новы мост&nbsp;— сучасны ўсходні ўезд у Брэсцкую крэпасць<ref name="brestdb" />. <gallery widths="215" heights="150" class="center" caption="Міхайлаўская (Усходняя) брама на гістарычных фотаздымках"> Брэсцкая крэпасць. Усходняя брама. 1941. Заблакаваная Камсамольцам брама (02).jpg|Брама ў чэрвені 1941 года, заблакаваная савецкім артылерыйскім цягачом [[Камсамолец (цягач)|«Камсамолец»]] Брэсцкая крэпасць. Унутраны выгляд Усходняй брамы. Чэрвень 1941 год, адразу пасля ўзяцця крэпасці.jpg|Унутраны выгляд Усходняй брамы адразу пасля ўзяцця крэпасці ў чэрвені 1941 года Брэсцкая крэпасць. Дарога, што выходзіла з Усходняй брамы. 1941.jpg|Дарога, што выходзіла з Усходняй брамы, 1941 год </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commonscat|East Gate of Brest Fortress}} * {{brestdatabase|mihaylovskiy-proezd-kobrinskie-vostochnye-vorota}} {{Брэсцкая крэпасць}} [[Катэгорыя:Брамы Брэсцкай крэпасці]] [[Катэгорыя:Кобрынскае ўмацаванне]] [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1836 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе]] [[Катэгорыя:1836 год у Брэсце]] [[Катэгорыя:1944 год у Брэсце]] [[Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Брэста]] 7lm50293nmuv7gzicsoe9zdvqig4lg6 5122118 5122116 2026-04-06T07:54:23Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1836 годзе]]; дададзена [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1836 годзе]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5122118 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = Брама |Беларуская назва = Усходняя брама |Арыгінальная назва = |Выява = Брэсцкая крэпасць. Усходняя брама (1916) (01).jpg |Подпіс выявы = Усходняя брама ў час кайзераўскай акупацыі. 1916 год |Шырыня выявы = |Статус = |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = [[Брэст]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Канфесія = |Епархія = |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып кляштара = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1834 |Заканчэнне будаўніцтва = 1836 |Разбураны = 12 кастрычніка 1944 |Будынкі = |Вядомыя жыхары = |Рэліквіі = |Настаяцель = |Стан = Знішчана выбухам |Сайт = |Commons = }} '''Усходняя бра́ма''' (таксама вядомая як '''Міха́йлаўская''' або '''Ко́брынская бра́ма''')&nbsp;— колішняя [[брама]] [[Кобрынскае ўмацаванне|Кобрынскага ўмацавання]] [[Брэсцкая крэпасць|Брэсцкай крэпасці]]. Адно з першых цагляных збудаванняў крэпасці. Існавала да кастрычніка [[1944]] года, калі была цалкам знішчана ў выніку дэтанацыі боепрыпасаў<ref name="brestdb">{{cite web|url=https://brestdatabase.by/content/mihaylovskiy-proezd-kobrinskie-vostochnye-vorota|title=Михайловский проезд (Кобринские, Восточные ворота)|publisher=База данных «Наследие Брестской крепости»|date=|lang=ru|accessdate=6 красавіка 2026}}</ref>. == Гісторыя і архітэктура == [[Файл:Брэсцкая крэпасць. Міхайлаўская брама. План складзены для атласа крэпасці Брэст Літоўск ад ліпеня 19 дня 1867 года.jpg|міні|злева|500пкс|Фасады і разрэз Міхайлаўскай брамы з «Атласа крэпасці Брэст-Літоўск», 1867 год]] Будаўніцтва аб'екта вялося ў [[1834]]—[[1836]] гадах. Брама складалася з праезду і дзвюх [[Кардэгардыя|кардэгардый]] ([[каземат]]аваных памяшканняў для [[Варта (ваенная справа)|варты]], якая ахоўвала ўезд), разлічаных на размяшчэнне 52 чалавек. Перад брамай для яе прыкрыцця быў пабудаваны земляны [[Равелін|равелін]] III (крапасное збудаванне ў форме трохвугольніка са звернутай да праціўніка вяршыняй)<ref name="brestdb" />. У часы [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] аб'ект называўся Міхайлаўскай брамай або Міхайлаўскім праездам у гонар цэсарэвіча [[Міхаіл Мікалаевіч|Міхаіла]], аднаго з сыноў расійскага імператара [[Мікалай I|Мікалая I]]. У перыяд [[Міжваенная Польшча|міжваеннай Польшчы]] брама называлася Кобрынскай ({{lang-pl|brama Kobryńska}}), бо кірунак выезду вёў у бок горада [[Кобрын]]. Пазней, у савецкі час, замацавалася назва Усходняя брама<ref name="brestdb" />. == Абарона крэпасці і Другая сусветная вайна == [[Файл:Брэсцкая крэпасць. Усходняя брама. Заблакаваны палякамі праезд.jpg|міні|злева|Праезд брамы, заблакаваны бетоннымі блокамі падчас вераснёўскіх баёў 1939 года]] Падчас [[Абарона Брэсцкай крэпасці (1939)|абароны крэпасці палякамі ў верасні 1939 года]], як адна з мер па перашкодзе пранікнення праціўніка ва ўмацаванне, праезд брамы быў заблакаваны [[Бетон|бетоннымі]] блокамі. Для агнявой падтрымкі каля ўезду былі пастаўлены тры [[Танк|танкі]] [[FT-17]]<ref name="brestdb" />. На момант пачатку [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] летам [[1941]] года ў кардэгардыях Усходняй брамы знаходзіліся артылерыйская майстэрня і склад [[Гаруча-змазачныя матэрыялы|гаруча-змазачных матэрыялаў]] 98-га асобнага артылерыйскага супрацьтанкавага дывізіёна. Асабовы склад гэтага падраздзялення размяшчаўся ў бліжэйшых казематах<ref name="brestdb" />. == Знішчэнне і паваенны час == [[Файл:Былы праезд да Усходняй брамы - panoramio.jpg|міні|Сучасны выгляд дарогі да знішчанай брамы]] Пасля [[Вызваленне Брэста (1944)|вызвалення Брэста]] ад нямецкай акупацыі праезд брамы з боку горада быў закладзены цэглай. У ім і ў абедзвюх кардэгардыях быў уладкаваны часовы склад [[Трафей (рэч)|трафейных]] [[Снарад|снарадаў]] і [[Авіяцыйная бомба|авіябомбаў]]. 12 кастрычніка 1944 года група па [[Абясшкоджванне боепрыпасаў|абясшкоджванні боепрыпасаў]] пад камандаваннем лейтэнанта Жвавага дапусціла памылку пры праверцы новых паступленняў на склад. Прагучаў першы невялікі выбух, а затым&nbsp;— дэтанацыя вялікай магутнасці. У выніку трагедыі загінулі 12 ваеннаслужачых, 17 чалавек былі цяжка паранены, яшчэ 40 атрымалі дробныя раненні. Ад выбуху гістарычны будынак быў цалкам знішчаны, а на месцы праезду ўтварылася велізарная [[Узрыўная варонка|варонка]], якая захавалася да нашых дзён<ref name="brestdb" />. У паваенны перыяд на тэрыторыі равеліна III ажыццяўлялася здабыча [[Пясок|пяску]]. У 1970-я гады паверхня яго ўнутранай часткі была згладжана, што часткова змяніла першапачатковую форму варонкі ад выбуху. У [[2013]] годзе паблізу ад месца існавання былых Усходніх варот быў пабудаваны новы мост&nbsp;— сучасны ўсходні ўезд у Брэсцкую крэпасць<ref name="brestdb" />. <gallery widths="215" heights="150" class="center" caption="Міхайлаўская (Усходняя) брама на гістарычных фотаздымках"> Брэсцкая крэпасць. Усходняя брама. 1941. Заблакаваная Камсамольцам брама (02).jpg|Брама ў чэрвені 1941 года, заблакаваная савецкім артылерыйскім цягачом [[Камсамолец (цягач)|«Камсамолец»]] Брэсцкая крэпасць. Унутраны выгляд Усходняй брамы. Чэрвень 1941 год, адразу пасля ўзяцця крэпасці.jpg|Унутраны выгляд Усходняй брамы адразу пасля ўзяцця крэпасці ў чэрвені 1941 года Брэсцкая крэпасць. Дарога, што выходзіла з Усходняй брамы. 1941.jpg|Дарога, што выходзіла з Усходняй брамы, 1941 год </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commonscat|East Gate of Brest Fortress}} * {{brestdatabase|mihaylovskiy-proezd-kobrinskie-vostochnye-vorota}} {{Брэсцкая крэпасць}} [[Катэгорыя:Брамы Брэсцкай крэпасці]] [[Катэгорыя:Кобрынскае ўмацаванне]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1836 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе]] [[Катэгорыя:1836 год у Брэсце]] [[Катэгорыя:1944 год у Брэсце]] [[Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Брэста]] b4brbkolgzu0xwqyaxeqpt5m7arh1cz 14 619011 5122689 3470173 2026-04-06T11:23:08Z DzBar 156353 шаблон 5122689 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Песні паводле гадоў|2007]] [[Катэгорыя:Песні XXI стагоддзя|2007]] [[Катэгорыя:Музычныя творы 2007 года]] {{Тэма паводле гадоў|Песні|2007|года}} mw77xavc2ub7c3418jschdadd21bsg2 14 650151 5122686 3664798 2026-04-06T11:21:39Z DzBar 156353 шаблон 5122686 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Песні паводле гадоў|1980]] [[Катэгорыя:Песні XX стагоддзя|1980]] [[Катэгорыя:Музычныя творы 1980 года]] {{Тэма паводле гадоў|Песні|1980|года}} nb5w75i3xptj7mnfx008fb9kiimnfj3 0 651519 5121861 5103194 2026-04-05T21:01:34Z 5121861 wikitext text/x-wiki {{арганізацыя}} '''Цэнтр новых ідэй (ЦНІ)''' — беларускі аналітычны цэнтр, які працуе ў трох кірунках: уцягванне грамадства ў абмеркаванне рэформаў, правядзенне незалежных даследаванняў, падтрымка новых лідараў. Створаны ў 2012 годзе. Заснавальніка арганізацыі і дырэктар па даследаваннях — [[Рыгор Астапеня]]<ref>[https://www.linkedin.com/in/ryhor-astapenia/ Рыгор Астапеня]</ref>, выканаўчы дырэктар — Антон Раднянкоў<ref>[https://www.linkedin.com/in/radniankou/ Антон Раднянкоў]</ref>. З 2012 года Цэнтр новых ідэй<ref>{{Cite web |title=Сайт Цэнтра новых ідэй |url=https://www.newbelarus.vision/ |accessdate=23 ліпеня 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200722012306/https://newbelarus.vision/ |archivedate=22 ліпеня 2020 |url-status=dead }}</ref> зладзіў 77 анлайн- ды афлайн-мерапрыемстваў у 9 беларускіх гарадах, арганізаваў 3 доўгатэрміновыя адукацыйныя праграмы, набраў больш за 35 тыс. падпісантаў у сацыяльных сетках і штотыдзень з 2016 выпускае Ідэйны падкаст. Штогод Цэнтр новых ідэй публікуе Рэйтынг беларускіх гарадоў. Каманда ЦНІ налічвае 19 чалавек<ref>[https://newbelarus.vision/about/ Дасягненні, каманда і місія Цэнтра новых ідэй]</ref>. == Гісторыя == Цэнтр новых ідэй узнік у 2012 годзе першапачаткова як студэнцкі анлайн-часопіс «Ідэя». Яго заснавальнікі ставілі мэту стаць беларускім адпаведнікам брытанскага выдання The Economist, з фокусам на сусветнай палітыцы і эканоміцы. У 2017 годзе анлайн-часопіс пераўтварыўся ў некамерцыйную ўстанову «Цэнтр новых ідэй»<ref>{{Cite web |url=https://ideaby.org/centre/ |title=«Ідэя» святкуе 5-годдзе і перарастае ў Цэнтр новых ідэй |access-date=23 ліпеня 2020 |archive-date=22 ліпеня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200722014631/https://ideaby.org/centre/ |url-status=dead }}</ref>. Яна пазіцыянавала сябе як грамадская арганізацыя, якая спалучае лепшыя практыкі медыя-платформы, публічнага форуму, адукатара, даследчай арганізацыі і групы па адвакатаванні. У 2020 годзе арганізацыя ператварылася ў аналітычны цэнтр<ref>{{Cite web |url=https://newbelarus.vision/cni-2020/ |title=Цэнтр новых ідэй ператвараецца ў аналітычны цэнтр |access-date=23 ліпеня 2020 |archive-date=21 ліпеня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721134802/https://newbelarus.vision/cni-2020/ |url-status=dead }}</ref>. У 2025 годзе ўлады Беларусі аб’явілі Цэнтр новых ідэй [[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/364167|title=КДБ прызнаў «Цэнтр новых ідэй» «экстрэмісцкім фармаваннем»|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>, а яго інтэрнэт-старонкі — экстрэмісцкімі матэрыяламі<ref>{{cite web|url=https://spring96.org/be/news/117718|title=Затрыманне брата беларускага добраахвотніка: хроніка пераследу 2 красавіка|work=[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]]}}</ref>. У 2026 годзе Цэнтр аб’явілі экстрэмісцкім фарміраваннем у другі раз<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/391977|title=БРЦ і «Новы час» прызналі экстрэмісцкімі фармаваннямі|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref> == Даследчая дзейнасць == Асноўнымі аналітычнымі прадуктамі Цэнтра новых ідэй з’яўляюцца: Рэйтынг беларускіх гарадоў і Індэкс беларускай будучыні. === Рэйтынг беларускіх гарадоў === Рэйтынг беларускіх гарадоў ацэньвае гарады паводле пяці паказнікаў: дэмаграфічнай устойлівасці, стану эканомікі, якасці жыцця, празрыстасці кіравання і турыстычнай прывабнасці. ЦНІ складае і публікуе яго з 2018 года<ref>[https://newbelarus.vision/cities/ Рэйтынг беларускіх гарадоў — 2018]</ref>. Версія 2019 года<ref>[https://newbelarus.vision/cities-2019/ Рэйтынг беларускіх гарадоў — 2019]</ref> ўлічвала гарады, якія маюць больш за 50 тыс. насельніцтва. Абодва гады першае месца па агульных выніках займаў Мінск. === Індэкс беларускай будучыні === Індэкс беларускай будучыні — гэта экспертнае апытанне, якое паказвае, як Беларусь можа выглядаць праз 5 гадоў паводле 24 паказнікаў, што тычацца эканамічных перспектываў, сацыяльна-дэмаграфічнага развіцця, адукацыйнага і навуковага патэнцыялу ды грамадска-палітычныя трэндаў. Паводле версіі Індэкса за 2019 год<ref>[https://newbelarus.vision/index-2019/ Індэкс беларускай будучыні — 2019]</ref>, па 15 паказніках Беларусь чакае стагнацыя, па 3 — пагаршэнне, і па 4 — паляпшэнне. == Падзеі і адукацыйныя праграмы == Штогод Цэнтр новых ідэй ладзіць дзве буйныя канферэнцыі пра будучыню Беларусі — Belarus Future Unconference і Reshape. Выступоўцамі на гэтых канферэнцыях былі такія беларускія грамадскія, палітычныя і культурныя дзеячы, як [[Юрый Анатольевіч Зісер|Юрый Зісер]], [[Станіслаў Станіслававіч Шушкевіч|Станіслаў Шушкевіч]], [[Альгерд Бахарэвіч]]. Акрамя гэтага, Цэнтр новых ідэй зладзіў больш за 70 публічных афлайн- і анлайн-мерапрыемстваў у Беларусі, прысвечаных сацыяльным, эканамічным і палітычным выклікам. [[Файл:Ideaby_podcast_public_recording.jpg|міні|321x321пкс|Адкрыты запіс Ідэйнага падкаста ў Press Club Belarus 2 красавіка 2019]] Гэтаксама ЦНІ праводзіць доўгатэрміновыя адукацыйныя праграмы: Школу маладых рэфарматараў<ref>[https://newbelarus.vision/school-2020/ Школа маладых рэфарматараў]</ref> для маладых лідараў, Belarus Urban Fellowship<ref>{{Cite web |url=https://ideaby.org/urban-fellowship-2019/ |title=Belarus Urban Fellowship |access-date=23 ліпеня 2020 |archive-date=21 ліпеня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721135316/https://ideaby.org/urban-fellowship-2019/ |url-status=dead }}</ref> для рэгіянальных актывістаў і Vitali Silitski Fellowship<ref>{{Cite web |url=https://ideaby.org/silitski-fellowship/ |title=Vitali Silitski Fellowship |access-date=23 ліпеня 2020 |archive-date=21 ліпеня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721135318/https://ideaby.org/silitski-fellowship/ |url-status=dead }}</ref> для маладых даследчыкаў. == Ідэйны падкаст == З 2016 года ЦНІ штотыдзень выпускае «Ідэйны падкаст». <ref>[https://newbelarus.vision/series/idejny-padkast/ Старонка Ідэйнага падкаста]</ref>Падкаст пазіцыянуецца як «штотыднёвая гутарка пра Беларусь здаровага чалавека». «Ідэйны падкаст» выходзіць штотыдзень, вядуць яго Антон Раднянкоў, Глеб Мартынаў ды Іван Шыла. У розны час гасцямі падкаста былі такія грамадскія, палітычныя, эканамічныя, культурныя дзеячы, як [[Сяргей Гурыеў]], [[Святаслаў Іванавіч Вакарчук|Святаслаў Вакарчук]], [[Віталь Валянцінавіч Шкляраў|Віталь Шкляраў]], [[Наталля Васілеўна Зубарэвіч|Наталля Зубарэвіч]], Жанна Нямцова, Андрэй Маўчан, Павел Данэйка, [[Сяргей Вячаслававіч Чалы|Сяргей Чалы]], [[Арцём Генадзевіч Шрайбман|Арцём Шрайбман]] і іншыя. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Беларусі]] [[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 2012 годзе]] lq5xdlcw5f0cp7gpiyljc3lwbvkrjp6 0 653554 5122695 5120534 2026-04-06T11:41:17Z M.L.Bot 261 Адхілены 2 апошнія змены (зробленыя [[Адмысловае:Contributions/~2026-20792-39|~2026-20792-39]]) і адноўлена версія 4676554, зробленая Cloudcat70: няма крыніц, арфаграфія 5122695 wikitext text/x-wiki {{архітэктар}} '''Таццяна Севасцьянаўна Страмцова''' ({{ДН|7|11|1911}}, [[Бухара]] — 26 красавіка 1996) — беларускі [[архітэктар]]. [[Кандыдат архітэктуры]] ([[1954]]). == Біяграфія == Скончыла [[Сярэднеазіяцкі індустрыяльны інстытут]] у 1936 годзе. Працавала ў [[Дзяржплан Узбекскай ССР|Дзяржплане Узбекскай ССР]], старшым архітэктарам, начальнікам аддзела ва [[Упраўленне па справах архітэктуры пры СНК БССР|Упраўленні па справах архітэктуры пры СНК БССР]], навуковым супрацоўнікам, начальнікам канструктарскага бюро ў [[Мінскі навукова-даследчы інстытут будаўнічых матэрыялаў|БелНДІбудматэрыялаў]], з 1955 па 1971 год — старшым навуковым супрацоўнікам, загадчык сектара [[ІБіА Дзяржбуда БССР]], [[БелНДІПгорадабудаўніцтва]]. Член [[Саюз архітэктараў СССР|Саюза архітэктараў СССР]] з 1937 года. Член [[КПСС]] з 1963 года. Пражывала ў г. [[Мінск]]. == Творчасць == Удзельнічала ў праектаванні [[Сокал (жылы раён, Мінск)|жылога пасёлка Мінскага аэрапорта]] (1951), распрацоўцы альбома тыпавых праектаў сельскіх клубаў для [[БССР]] (1948). Аўтар кнігі «Праектаванне жылых і грамадскіх будынкаў у Беларусі» (Мінск, 1965), артыкулаў па гісторыі жыллёвага будаўніцтва ў БССР. {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/Архітэктары Савецкай Беларусі|Страмцова Таццяна Севасцьянаўна}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Страмцова Таццяна Севасцьянаўна}} [[Катэгорыя:Архітэктары Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Архітэктары Мінска]] axspr8oirr9w1ljprkhx673tzj9iqp1 0 654833 5122060 3900687 2026-04-06T05:14:06Z Rymchonak 22863 5122060 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«І так ідзе́»''' ({{Lang-en|And So It Goes}}) — [[злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] {{не перакладзена 5|рамантычная камедыя|рамантычны камедыйны|en|romantic comedy}} [[драма (род літаратуры)|драматычны]] фільм 2014 года рэжысёра [[Роб Райнер|Роба Райнера]] па сцэнарыі {{не перакладзена 5|Марк Эндрус|Марка Эндруса|en|Mark Andrus}}. == У ролях == * [[Майкл Дуглас]] — Арэн Літл * [[Даян Кітан]] — Лія * {{нп5|Эні Пэрыс|||Annie Parisse}} — Кейт * {{нп5|Фрэнсіс Штэрнхаген|||Frances Sternhagen}} — Клэр * {{нп5|Стэрлінг Джэрынс|||Sterling Jerins}} — Сара Літл * {{нп5|Роб Рэйнер|||Rob Reiner}} — Арці * Палома Гусман — Селена {{-}} {{Зноскі|2}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Фільмы ЗША 2014 года]] [[Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Трагікамедыйныя фільмы ЗША]] [[Катэгорыя:Рамантычныя фільмы]] 9l1mb22jft7l5mce5gaao1lpkku87rf 100 658977 5121408 5120801 2026-04-05T15:51:21Z NirvanaBot 40832 +6 новых 5121408 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Наомі Скот|2026-04-05T11:22:00Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Якія спяваюць пад дажджом|2026-04-05T10:08:45Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Стэнлі Донен|2026-04-05T09:57:47Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Марыя Леанідаўна Пахоменка|2026-04-05T07:56:39Z|Аляксандр Белы}} {{Новы артыкул|Уолтэр Матау|2026-04-05T05:39:21Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Наталі Андэрсан|2026-04-04T18:08:54Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Ганна Скаржанка|2026-04-04T15:41:56Z|Rabbi Mendl}} {{Новы артыкул|Disney+|2026-04-04T15:07:22Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Вочы Ваканды|2026-04-04T14:34:22Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Фібі Дынэвар|2026-04-03T16:11:03Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Мішэль Кіган|2026-04-02T13:37:14Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Рабер Дальбан|2026-04-02T11:53:28Z|Rymchonak}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 23jkvyedlif76won4odbk8poizg0r7u 10 665557 5121792 4686298 2026-04-05T19:59:29Z Pabojnia 135280 /* Прыклад */ афармленне 5121792 wikitext text/x-wiki {{docpage}} == Выкарыстанне == * {{Ш|УРоляхВерх}} — стварае загаловак табліцы * {{Ш|УРолях}} — прызначаны для стварэння радку табліцы * {{Ш|УРоляхНіз}} — прызначаны для завяршэння табліцы Шаблон {{Ш|УРолях}} мае чатыры неабавязковыя параметры: <nowiki>{{УРолях|Імя акцёра|Удакладненне перад|Імя персанажа|Удакладненне пасля}}</nowiki> # '''Імя акцёра''' — сапраўднае імя акцёра; # '''Удакладненне перад''' — словы, якія стаяць перад імем персанажа і не ўплываюць на сартаванне. Напрыклад, званні "доктар", "сяржант" і іншыя. Гэтыя словы будуць паказаны шэрым колерам; # '''Імя персанажа''' — імя іграемага персанажа, уплывае на сартаванне. Напрыклад, «Сара Конар»; # '''Удакладненне пасля''' — словы, якія стаяць пасля імя персанажа, будуць адлюстраваны шэрым колерам; == Код для капіявання == <nowiki>{{УРоляхВерх}} {{УРолях|Першы акцёр||Імя персанажа}} {{УРолях|Другі акцёр||Імя персанажа}} {{УРолях|Трэці акцёр||Імя персанажа}} {{УРоляхНіз}}</nowiki> :Вынік: {{УРоляхВерх}} {{УРолях|Першы акцёр||Імя персанажа}} {{УРолях|Другі акцёр||Імя персанажа}} {{УРолях|Трэці акцёр||Імя персанажа}} {{УРоляхНіз}} == Прыклад == {{УРоляхВерх}} {{УРолях|[[Трэвіс Фімел]]||Маркус}} {{УРолях|[[Аманда Колін]]||Маці}} {{УРолях|[[Абубакар Салім]]||Бацька}} {{УРолях|{{нп5|Ніям Алгар|||Niamh Algar}}||Сью}} {{УРолях|[[Фелікс Джэмісан]]||Пол,|сын Маркуса і Сью}} {{УРолях|[[Стыў Уол]]||Эмброўз}} {{УРолях|{{нп5|Маціяс Варэла|||Matias Varela}}||Люцый}} {{УРолях|[[Манро Ленан-Рычы]]||Кэмпіён ва ўзросце 8 гадоў}} {{УРолях|[[Джэна Аптан]]||Данджаль}} {{УРолях|{{нп5|Косма Джарвіс|||Cosmo Jarvis}}||Стэрджэс}} {{УРолях|{{нп5|Таня ван Гран|||Tanya van Graan}}||Лемпа}} {{УРолях|[[Дэвіль Ваннік]]|вартаўнік|Арка}} {{УРоляхНіз}} == Гл. таксама == * {{Ш|УФільме}} <includeonly> [[Катэгорыя:Шаблоны:Кінематограф]] </includeonly> 9pqnjlc6boldh5l6b7hbd5potovxm5k 10 667886 5121798 4789018 2026-04-05T20:13:46Z DobryBrat 5701 дапаўненне 5121798 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Начальнікі Ваеннай акадэміі Рэспублікі Беларусь |navbar = |state = |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = Начальнікі [[Ваенная акадэмія Рэспублікі Беларусь|Ваеннай акадэміі Рэспублікі Беларусь]] |выява = |стыль_цела = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |клас_спісаў = hlist |стыль_уверсе = |уверсе = |загаловак1 = |спіс1 = * [[Васіль Жураўлёў (ваенны)|Васіль Жураўлёў]] (1953—1956) * [[Аляксандр Базілеўскі]] (1956—1957) * [[Мікалай Рыгоравіч Філатаў|Мікалай Філатаў]] (1957—1974) * [[Юрый Кулікоў]] (1974—1982) * [[Яўген Абрамаў]] (1983—1987) * [[Леанід Клімаў]] (1987—1991) * [[Віктар Ціханавіч Осіпаў|Віктар Осіпаў]] (1991—1995) * [[Рыгор Iванавiч Флярко|Рыгор Флярко]] (1995—1999) * [[М. В. Лазараў]] (1999—2000) * [[Ігнат Арцёмавіч Місурагін|Ігнат Місурагін]] (2000—2008) * [[Сяргей Валянцінавіч Бобрыкаў|Сяргей Бобрыкаў]] (2008—2016) * [[Віктар Аляксандравіч Лісоўскі|Віктар Лісоўскі]] (2016—2021) * [[Генадзь Уладзіміравіч Ляпешка|Генадзь Ляпешка]] (2021—2024) * [[Андрэй Міхайлавіч Гарбаценка|Андрэй Гарбаценка]] (2024—2026) * [[Дзмітрый Аронавіч Стрэшынскі|Дзмітрый Стрэшынскі]] (з 2026) |стыль_унізе = |унізе = }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Адукацыя ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Асобы]] </noinclude> ol8bjdq0tobwc6qxb095brj7yp2t51d 14 676006 5122687 3831939 2026-04-06T11:22:06Z DzBar 156353 шаблон 5122687 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Песні паводле гадоў|1983]] [[Катэгорыя:Песні XX стагоддзя|1983]] [[Катэгорыя:Музычныя творы 1983 года]] {{Тэма паводле гадоў|Песні|1983|года}} 3wj3ow738pjm58ydybcl1xdrezwiizp 0 684582 5121302 5120840 2026-04-05T12:35:20Z 5121302 wikitext text/x-wiki '''Кіберпартызаны''' — група [[Хактывізм|хактывістаў]], якая ўтварылася ў верасні 2020 года на фоне дакументальна зарэгістраваных выпадкаў гвалту з боку [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|міліцыі]] супраць удзельнікаў [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў у Беларусі]] і паведамленняў пра выпадкі катаванняў у [[Ізалятар часовага ўтрымання|ізалятарах]]<ref name="seeking">{{Cite web|last=Owen|first=Elizabeth|last2=Soshnikov|first2=Andrei|last3=Andrejeva|first3=Marija|last4=Romaliiska|first4=Iryna|date=2021-08-04|title=Seeking Change, Anti-Lukashenka Hackers Seize Senior Belarusian Officials’ Personal Data|url=https://en.currenttime.tv/a/seeking-change-anti-lukashenka-hackers-seize-senior-belarusian-officials-personal-data-/31392092.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210811122459/https://en.currenttime.tv/a/seeking-change-anti-lukashenka-hackers-seize-senior-belarusian-officials-personal-data-/31392092.html|archive-date=2021-08-11|access-date=2021-08-11|publisher=[[Настоящее время (тэлеканал)|Настоящее время]]|language=en|coauthors=Soshnikov, Andrei; Andrejeva, Marija; Romaliiska, Iryna}}</ref>. Заяўленай мэтай дзейнасці кіберпартызанаў з’яўляецца зрыў працы органаў бяспекі і іншых, якія падтрымліваюць фактычнае кіраванне [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]. Атрыманыя кіберпартызанамі даныя прапануюць шырокі погляд на намаганні па здушэнні палітычнага іншадумства і могуць быць часткай патэнцыйных будучых судовых разлікаў за турэмныя тэрміны і іншыя злоўжыванні, якія былі шырока асуджаныя Захадам. У канчатковым рахунку, згодна з ідэяй групы, у шэрагах сілавікоў павінна застацца менш добраахвотнікаў, якія гатовыя бескампрамісна і з усёй жорсткасцю бараніць існуючы палітычны рэжым<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/belarus-hack-cyber-partisans-lukashenko/2021/09/14/5ad56006-fabd-11eb-911c-524bc8b68f17_story.html|title=How Belarus’s ‘Cyber Partisans’ exposed secrets of Lukashenko’s crackdowns|website=The Washington Post|date=2021-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210023857/https://www.washingtonpost.com/world/europe/belarus-hack-cyber-partisans-lukashenko/2021/09/14/5ad56006-fabd-11eb-911c-524bc8b68f17_story.html|archive-date=2021-11-11|access-date=2026-04-04}}</ref>. == Гісторыя і асноўныя акцыі == === Першыя акцыі (2020) === Сярод першых акцый групы ў верасні 2020 года былі ўзломы сайтаў [[Кіраўніцтва справамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]], [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|Міністэрства ўнутраных спраў]], нацыянальных латарэй, [[Міністэрства па падатках і зборах Рэспублікі Беларусь|Міністэрства па падатках і зборах]], [[Беларуская валютна-фондавая біржа|Беларускай валютна-фондавай біржы]], дзяржзакупак і [[Генеральная пракуратура Рэспублікі Беларусь|Генеральнай пракуратуры]]<ref name="Кіберпартизани">{{cite web|first=Андрей|last=Бродецкий|language=ru|url=https://tech.liga.net/all/article/kiberpartizany-protiv-lukashenko-kak-malenkaya-armiya-aytishnikov-vzlamyvaet-diktaturu|title=История Киберпартизаны против Лукашенко: как маленькая армия айтишников взламывает диктатуру|publisher={{нп3|ЛІГА.net|ЛІГА.net|uk|ЛІГА.net}}|date=2020-10-02|access-date=2021-09-06|archive-url=https://archive.today/20210906193110/https://tech.liga.net/all/article/kiberpartizany-protiv-lukashenko-kak-malenkaya-armiya-aytishnikov-vzlamyvaet-diktaturu|archive-date=6 верасня 2021|url-status=live}}</ref>. Таксама былі атрыманы базы даных супрацоўнікаў [[АМАП (Беларусь)|АМАПу]], [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ]] і [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|МУС]], на падставе якіх была запушчана інтэрнэт-карта з адрасамі сілавікоў, якія ўдзельнічалі ў жорсткіх разгонах пратэстоўцаў. 26 верасня 2020 года былі ўзламаныя стрымы некалькіх дзяржаўных каналаў, па якім пусцілі ў эфір кадры жорсткага абыходжання сілавікоў з пратэстуючымі<ref name="Кіберпартизани" />. === Аперацыя «Спёка» і базы МУС (2021) === Найбольшую вядомасць групе дала аперацыя пад назвай «Спёка» ў ліпені 2021 года па ўзлому ўнутраных баз даных [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|МУС Беларусі]]. Быў атрыманы доступ да персанальных даных супрацоўнікаў сілавых структур і чыноўнікаў [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]]. У прыватнасці, група прадэманстравала пашпартныя даныя старшыні [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ Беларусі]] [[Іван Станіслававіч Тэртэль|Івана Тэртэля]], старшыні [[Цэнтральная камісія Рэспублікі Беларусь па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў|ЦВК]] [[Лідзія Міхайлаўна Ярмошына|Лідзіі Ярмошынай]], старшыні [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Беларусі|Савета Рэспублікі]] [[Наталля Іванаўна Качанава|Наталлі Качанавай]] і былога прэзідэнта [[Кыргызстан|Кыргызстана]] [[Курманбек Бакіеў|Курманбека Бакіева]], які атрымаў беларускі пашпарт<ref name="seeking" />. Свабодныя эксперты ў галіне інфармацыйных тэхналогій і рэдакцыя канала «[[Настоящее время (тэлеканал)|Настоящее время]]» пацвердзілі сапраўднасць даных праз супастаўленне тэставых запытаў з рэальнымі людзьмі<ref name="seeking" /><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.currenttime.tv/a/smertnost-v-belarusi/31401342.html|title=Власти Беларуси в 14 раз занизили статистику смертности от ковида – анализ утечки, организованной "Киберпартизанами"|first=Андрей|last=Сошников|website=Настоящее Время|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210023857/https://web.archive.org/web/20210812162115/https://www.currenttime.tv/a/smertnost-v-belarusi/31401342.html|archive-date=2021-08-12|access-date=2026-04-04}}</ref>. Аналагічнае расследаванне-пацвярджэнне правяла рэдакцыя «[[Deutsche Welle]]».<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/kiberpartizany-vzlomali-bazu-dannyh-mvd-chto-oni-rasskazali-dw/a-58990013|title="Киберпартизаны" взломали данные МВД. Что они рассказали DW – DW – 27.08.2021|website=dw.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210023857/https://web.archive.org/web/20210827220203/https://www.dw.com/ru/kiberpartizany-vzlomali-bazu-dannyh-mvd-chto-oni-rasskazali-dw/a-58990013|archive-date=2021-08-27|access-date=2026-04-04}}</ref> У жніўні 2021 года была апублікавана маса праслушаных тэлефонных размоваў сілавікоў (каля двух мільёнаў хвілін), у тым ліку запісы, дзе міліцэйскае кіраўніцтва Мінска (сярод якіх начальнік мінскага АМАПу Мікалай Максімовіч і намеснік кіраўніка міліцыі Ігар Падвойскі) абмяркоўвала загады на выкарыстанне фізічнага гвалту і спецсродкаў<ref name="seeking" />. Сцвярджаецца пра атрыманне звестак ДАІ аб машынах «{{Comment|ціхароў|супрацоўнікі сілавых органаў без апазнавальных знакаў}}» і відэаматэрыялаў з міліцэйскіх нагрудных камер<ref name="DS">{{Cite web|last=Ballin|first=André|date=2021-08-27|title=Cyberpartisanen dokumentieren Folterbefehle in Belarus|url=https://www.derstandard.de/story/2000129207513/cyberpartisanen-dokumentieren-folterbefehle-in-belarus|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20210827182250/https://www.derstandard.de/story/2000129207513/cyberpartisanen-dokumentieren-folterbefehle-in-belarus|archive-date=2021-08-27|access-date=2021-08-27|publisher={{нп3|Der Standard|Der Standard|uk|Der Standard}}|language=de}}</ref>. === Дапамога Украіне (2022) === З пачаткам поўнамаштабнага [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|ўварвання Расіі ва Украіну]] кіберпартызаны пераарыентавалі частку сваіх намаганняў на карысць Украіны. Яны актыўна дапамагалі праводзіць бяспечную праверку і верыфікацыю беларускіх добраахвотнікаў (на прадмет супрацы са спецслужбамі і МУС), якія вырашылі далучыцца да [[Полк Каліноўскага|Палка Каліноўскага]]. === Узлом сайта Нацыянальнай бібліятэкі (2026) === 27 сакавіка 2026 года «Кіберпартызаны» здзейснілі кібератаку на афіцыйны сайт [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі]], замяніўшы галоўную старонку банерам з віншаваннямі з Днём Волі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33718254.html|title=«Кібэрпартызаны» заявілі, што ўзламалі сайт Нацыянальнай бібліятэкі|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2026-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404143843/https://www.svaboda.org/a/33718254.html|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-04}}</ref>. Хоць атака насіла форму візуальнага [[Дэфейс|дэфейсу]], яна выклікала маштабныя і працяглыя тэхнічныя наступствы. Каб прадухіліць распаўсюджванне інцыдэнту, кіраўніцтва ўстановы цалкам выключыла ўласныя серверы, з-за чаго на працягу некалькіх тыдняў быў недаступны не толькі інтэрнэт у самім будынку, але і быў адрэзаны дыстанцыйны доступ да глабальных лічбавых архіваў для ўсіх чытачоў. Інцыдэнт справакаваў адну з першых буйных публічных дыскусій унутры супольнасці беларускай грамадзянскай інтэлігенцыі датычна межаў і этыкі лічбавага супраціву ([[Хактывізм|хактывізму]]), бо аб'ектам атакі стала не карная, а культурная ўстанова: * Навуковец [[Сяргей Бесараб]] асудзіў акцыю, адзначыўшы рызыку для электроннага каталога, падкрэсліўшы, што «дадзеныя належаць не Лукашэнку, а гісторыі і наступным пакаленням».<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.belsat.eu/92424707/kiberpartizany-biblioteka|title=«Киберпартизаны» ответили на критику взлома сайта Национальной библиотеки|first=Belsat|last=TV|website=ru.belsat.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20260403203243/https://ru.belsat.eu/92424707/kiberpartizany-biblioteka|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-04}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/391819|title=«Кіберпартызанаў» крытыкуюць за ўзлом сайта Нацбібліятэкі — бо цяпер не працуе каталог. Тыя адказалі|website=Наша Ніва|date=2026-04-01|access-date=2026-04-04}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33724158.html|title=«Тысячы людзей згубілі доступ». Навуковец Бесараб — пра акцыю кібэрпартызанаў супраць Нацыянальнай бібліятэкі|first=Ганна|last=Соўсь|website=Радыё Свабода|date=2026-04-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20260405122556/https://www.svaboda.org/a/33724158.html|archive-date=2026-04-05|access-date=2026-04-05}}</ref> * Беларускі вікіпедыст [[Уладзіслаў Чаховіч]] выказаў абурэнне фактам паралізацыі канкрэтных рэсурсаў — «[[Зводны электронны каталог бібліятэк Беларусі|Зводнага электроннага каталога бібліятэк Беларусі]]» і анлайн-энцыклапедыі «[[Беларусь у асобах і падзеях]]», страта доступу да якіх наўпрост спыняе пашырэнне беларускай культуры.<ref name=":0" /> * Паэтэса [[Ганна Комар]] параўнала гэты выпадак з катастрафічнай хакерскай атакай на Брытанскую бібліятэку 2023 года, дзе аднаўленне каталогаў расцягнулася на год.<ref name=":0" /> * Журналісты і грамадскія аглядальнікі таксама ўзнялі пытанне этычнай мяжы хактывізму ў беларускіх рэаліях. Напрыклад, у аналітычнай калонцы на «[[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрарадыё]]» [[Марыся Вайтовіч]] сканцэнтравала ўвагу на праблеме ўскоснай шкоды. Журналістка падкрэсліла этычны парадокс: нават тэхнічна бяскрыўдны сімвалічны ўзлом прывёў да таго, што тысячы звычайных карыстальнікаў засталіся без жыццёва важнай для іх працы інфармацыі. Гэта паставіла пад пытанне дапушчальнасць кібератак на цывільную і культурную інфраструктуру, калі іх рэальнымі ахвярамі становяцца не прадстаўнікі ўлады, а самі грамадзяне.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://euroradio.fm/ru/kogda-bezobidnyy-vzlom-lishaet-lyudey-informacii-kolonka-marysi-voytovich|title=Когда “безобидный взлом” лишает людей информации. Колонка Марыси Войтович {{!}} Новости Беларуси {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2026-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404162901/https://euroradio.fm/ru/kogda-bezobidnyy-vzlom-lishaet-lyudey-informacii-kolonka-marysi-voytovich|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-04}}</ref> Асобныя прадстаўнікі апазіцыйных медыя ў адказ раскрытыкавалі заклапочанасць навукоўцаў. Журналісты [[Фёдар Паўлючэнка]] і [[Аляксандр Сяргеевіч Атрошчанкаў|Аляксандр Атрошчанкаў]] (ток-шоу выдання [[Reform.news]]) выступілі ў абарону хакераў: яны ў рэзкай і здзеклівай форме раскрытыкавалі заклапочаных навукоўцаў, абясцэніўшы значнасць страты доступу да каталогаў і абвінаваціўшы даследчыкаў у канфармізме перад рэжымам<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=vrfBNkMWFwo|title=Исследователи критикуют Киберпартизан|last=Саша, что ты несешь?! · СЧТН · Беларусь|date=2026-04-03|access-date=2026-04-04}}</ref>. Таксама на грамадскую крытыку адказалі і самі «Кіберпартызаны». Прадстаўнікі групы катэгарычна заявілі, што архівы, інфармацыя і базы даных ніякім чынам не пацярпелі і імі не ўзломваліся. Паводле іх словаў, адказнасць за фактычнае падзенне ўсіх бібліятэчных сэрвісаў нясуць выключна сістэмныя адміністратары, якія самастойна абрубілі сеткі праз паніку перад пратэсным плакатам. Атакоўцы параўналі свае дзеянні з вывешваннем улёткі на вонкавых дзвярах будынка: «Па аналогіі… нас спрабуюць абвінаваціць у падпале яе будынкаў і архіваў»<ref name=":1" />. Дадзенае апраўданне, тым не менш, не спыніла палеміку: крытыкі працягнулі сцвярджаць, што гульня з такімі далікатнымі аб'ектамі наносіць відавочны рэпутацыйны ўдар па дэмакратычным руху, бо правакаванне наступстваў было прадказальным і адразу выкарыстана праўладнымі структурамі супраць апазіцыі<ref name=":0" />, а грэблівае стаўленне і апраўданне атак на ключавыя рэсурсы культуры б'е не столькі па ўладзе, колькі ў першую чаргу наносіць велізарную шкоду падмурку беларускай нацыі і вынікам шматгадовай працы яе даследчыкаў.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/392054|title=«Беларуская навука — выпаленая пустка, дзе адзіночкі спрабуюць стварыць нармальны свет для такіх, як вы». Чаховіч палемізуе з Паўлючэнкам|website=Наша Ніва|date=2026-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404134721/https://nashaniva.com/392054|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-04}}</ref><ref name=":2" /> Пазней у выніку ціску грамадскасці і эскалацыі скандалу вакол каштоўнасці страчаных бібліятэчных каталогаў, Фёдар Паўлючэнка апублікаваў на партале Reform.news асобны зварот-калонку ў якім прынёс публічныя прабачэнні даследчыкам і навуковай супольнасці за сваю папярэднюю некарэктную рыторыку.<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://reform.news/fjodar-pa-ljuchjenka-prabachce-mjane-dasledchyki-za-sjo|title=Фёдар Паўлючэнка: Прабачце мяне, даследчыкі, за ўсё|first=Федор|last=Павлюченко|website=REFORM.news (ранее REFORM.by)|date=2026-04-04|access-date=2026-04-04|archive-date=2026-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404155115/https://reform.news/fjodar-pa-ljuchjenka-prabachce-mjane-dasledchyki-za-sjo}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/392068|title=«Прабачце мне, даследчыкі, за ўсё». Фёдар Паўлючэнка адказаў Уладзіславу Чаховічу|website=Наша Ніва|date=2026-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404155936/https://nashaniva.com/392068|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-04}}</ref> == Прававы статус і рэпрэсіі з боку рэжыму == Улады Беларусі прызналі высокую небяспеку групы з першых дзён яе стварэння. У лістападзе 2021 года МУС РБ прызнала групоўку «Кіберпартызаны» [[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]].<ref>{{Cite web|url=https://novychas.by/|title=Цяпер і «Кібер-Партызаны». МУС прызнала яшчэ два тэлеграм-каналы экстрэмісцкімі|website=novychas.by|archive-url=https://web.archive.org/web/20211021093818/https://novychas.by/hramadstva/cjaper-i-kiber-partyzany-mus-pryznala-jaszcze-d|archive-date=2021-10-21|access-date=2026-04-04}}</ref> Згодна з цякучым беларускім заканадаўствам, удзел ці падтрымка такога фарміравання наўпрост з'яўляецца цяжкім крымінальным злачынствам.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.by/be/content/bazh-patrabuem-spynic-praktyku-vykarystannya-antyekstremisckaga-zakanadaustva-dlya|title=БАЖ: Патрабуем спыніць практыку выкарыстання антыэкстрэмісцкага заканадаўства для абмежавання свабоды слова|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2021-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210023857/https://baj.by/be/content/bazh-patrabuem-spynic-praktyku-vykarystannya-antyekstremisckaga-zakanadaustva-dlya|archive-date=2021-12-22}}</ref> Неўзабаве пасля гэтага, у канцы лістапада 2021 года Вярхоўны суд Рэспублікі Беларусь надаў ініцыятыве афіцыйны статус «тэрарыстычнай арганізацыі»<ref>{{cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=281191|title=Вярхоўны суд прызнаў тэрарыстамі «Кіберпартызан» і яшчэ некалькі ініцыятываў|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2021-11-30|access-date=2022-01-11}}</ref>. Хакерам у выпадку затрымання пагражаюць найбольш цяжкія віды крымінальнага пакарання. == Гл. таксама == * [[Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў]] {{Зноскі}} == Спасылкі == * {{Twitter|cpartisans|Беларускія кіберпартызаны}} {{Палітычны крызіс у Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Палітычны крызіс у Беларусі (2020)]] [[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 2020 годзе]] [[Катэгорыя:Хакерскія групоўкі і арганізацыі]] [[Катэгорыя:Партызанскія рухі]] bbnluxgbaaewe98nr97kotc4qv5uq6u 0 687468 5121776 4364695 2026-04-05T19:37:35Z DobryBrat 5701 /* Спіс дэпутатаў (няпоўны): */ +1 5121776 wikitext text/x-wiki Спіс дэпутатаў [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савета БССР]] 11-га склікання. Выбары прайшлі 24 лютага 1985 года. == Спіс дэпутатаў (няпоўны): == # [[Міхаіл Міхайлавіч Анікееў]] # [[Веніямін Георгіевіч Балуеў]] # [[Генадзь Георгіевіч Барташэвіч]] # [[Віктар Лявонцьевіч Більдзюкевіч]] # [[Аляксандр Мікалаевіч Булавіцкі]] # [[Генадзь Бураўкін]] # [[Васіль Быкаў]] # [[Уладзімір Лявонцьевіч Бядуля]] # [[Іосіф Робертавіч Варановіч]] # [[Уладзімір Лукіч Верхавец]] # [[Уладзімір Іванавіч Ганчарык]] # [[Ніл Гілевіч]] # [[Іван Міхайлавіч Грыцук]] # [[Анатоль Емяльянавіч Гурыновіч]] # [[Мікалай Уладзіміравіч Даменікан]] # [[Міхаіл Дзмітрыевіч Дзеруноў]] # [[Міхаіл Іванавіч Дзямчук]] # [[Анатоль Міхайлавіч Жук]] # [[Аляксандр Аляксандравіч Здановіч]] # [[Міхаіл Васілевіч Кавалёў]] # [[Аляксандр Цімафеевіч Караткевіч]] # [[Мікалай Трафімавіч Каўко]] # [[Іван Альбінавіч Кенік]] # [[Кандрат Крапіва]] # [[Аляксандр Трыфанавіч Кузьмін]] # [[Уладзімір Панцялеевіч Кулакоў]] # [[Міхаіл Іванавіч Лагір]] # [[Валянціна Ціханаўна Ляпешка]] # [[Ніна Мікалаеўна Мазай]] # [[Мікалай Аляксандравіч Макаед]] # [[Юрый Міхайлавіч Міхневіч]] # [[Мікалай Максімавіч Мяшкоў]] # [[Іван Мікалаевіч Нікітчанка]] # [[Анатоль Мікалаевіч Новікаў]] # [[Пімен Панчанка]] # [[Мікалай Ільіч Пахомаў]] # [[Савелій Яфімавіч Паўлаў]] # [[Віктар Аляксеевіч Піскароў]] # [[Расціслаў Пятровіч Платонаў]] # [[Эдуард Аляксандравіч Пятровіч]] # [[Яўген Іванавіч Радзецкі]] # [[Уладзімір Антонавіч Ралько]] # [[Мікалай Іванавіч Рош]] # [[Міхаіл Андрэевіч Савіцкі]] # [[Аляксей Сцяпанавіч Скакун]] # [[Мікалай Мікітавіч Слюнькоў]] # [[Барыс Іванавіч Сцяпанаў]] # [[Георгій Сцяпанавіч Тарнаўскі]] # [[Аркадзь Апанасавіч Тоўсцік]] # [[Альфонс Ільіч Тышкевіч]] # [[Уладзімір Мікалаевіч Нічыпаровіч]] # [[Уладзімір Сяргеевіч Улашчык]] # [[Леанід Сямёнавіч Фірысанаў]] # [[Уладзімір Паўлавіч Шаплыка]] # [[Васіль Іванавіч Шарапаў]] # [[Расціслаў Іванавіч Янкоўскі]] {{Дэпутаты БССР}} [[Катэгорыя:Спісы дэпутатаў Вярхоўнага Савета БССР|11]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 11-га склікання| ]] jeurr86fgycjin631w9zwi05oofi0m5 3 705588 5122624 5111225 2026-04-06T10:48:46Z KrebsCheer 166274 бота-праўкі 5122624 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 08:57, 9 красавіка 2022 (+03) == Аўтадогляд == Добры дзень, прапаную Вам атрымаць паўнамоцтвы [[Вікіпедыя:Догляд#Сцяг аўтадаглядчыка|Аўтадаглядчыка]]. Калі Вы не супраць, адкажыце, калі ласка (наўпрост на гэтай старонцы размоў). --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:37, 9 кастрычніка 2022 (+03) :Добры дзень! :Думаю, што такія паўнамоцтвы могуць быць прыдатнымі ў будучыні. Пастараюся ставіцца да гэтага статусу з адказнасцю, пазбягаць тэхнічных непаладак і спадзяваюся на падтрымку больш дасведчаных карыстальнікаў. :Шчыры дзякуй за давер! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:48, 9 кастрычніка 2022 (+03) :: {{зроблена}}, плёну і набыткаў! --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:50, 9 кастрычніка 2022 (+03) [[Вікіпедыя:Вікідадзеныя]] зараз перанясу, не спяшайце. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:30, 9 кастрычніка 2022 (+03) :Так, зараз разумею, што пэўна спяшаюся. Буду рабіць абмеркаванне з аргументаваннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:33, 9 кастрычніка 2022 (+03) :: {{зроблена}}, праўце смела, але пераносы робім адпаведным інстументарыем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:35, 9 кастрычніка 2022 (+03) ::: тады захоўваецца [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%8F&action=history гісторыя версій]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:38, 9 кастрычніка 2022 (+03) ::::А, добра тады, яшчэ асвойваю таксама і той інструментар, які сам маю. Буду тады пакідаць такія грунтоўныя рэчы адміністратарам! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:42, 9 кастрычніка 2022 (+03) ::::: У меню ўгары маецца опцыя "Перанесці" даступная ўсім ''удзельнікам-карыстальнікам''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:44, 9 кастрычніка 2022 (+03) Таксама будзем спадзявацца, што гэтыя дзеянні не выклічуць радыкальных пярэчанняў іншых калег. Бо карэктней было б на пару тыдняў змясціць прапанову на адмысловую старонку [[Вікіпедыя:Да перайменавання]], каб усе зацікаўленыя маглі яе ўбачыць і выказацца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:52, 9 кастрычніка 2022 (+03) :Зараз разбіраюся з абмеркаваннем, каб было ўсё празрыста. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:07, 9 кастрычніка 2022 (+03) == [[Шаблон:Asbox/styles.css]] == У беларускай вікіпедыі шаблоны накідаў (стабаў) не ўжываюцца, гл. [[Вікіпедыя:Накід]], таму прашу не ствараць старонкі для шаблонаў стабаў. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 16:56, 21 снежня 2022 (+03) :Окей, пачаў модуль пераносіць, але пакуль спынюся, раз такая справа. Дзякуй, што папярэдзілі адразу! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:02, 21 снежня 2022 (+03) == css-старонкі == Звярніце ўвагу, што на многіх css-старонках у англійскай вікіпедыі ўверсе стаіць радок <nowiki> /* {{pp-template|small=yes}} */ </nowiki>. Гэта выглядае быццам каментарый у кодзе, але парсер яго разгортвае як шаблон. У англійскай вікіпедыі гэты шаблон — замок у вуглу, які паказвае, што старонка абаронена ад рэдагавання пэўным групаў удзельнікаў. У беларускай жа вікіпедыі такога шаблона няма і ён непатрэбны, бо старонкі амаль ніколі не абараняюцца. Таму радкі <nowiki> /* {{pp-template|small=yes}} */ </nowiki> пры перакладзе варта прыбіраць. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 22:58, 6 студзеня 2023 (+03) :Добры дзень! Так, заўважаў, але забываю прыбіраць. Пастараюся рабіць гэта сам [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:59, 6 студзеня 2023 (+03) == Шаблон:Картка‎ == Адкаціў вашыя праўкі на старонках [[Шаблон:Картка‎]] і [[Модуль:Infobox‎‎]], бо яны псавалі шаблоны, гл. [[Вікіпедыя:Размовы пра шаблоны]]. Калі хочаце ўнесці штосьці ў гэтыя шаблоны, калі ласка, спачатку праверце працу ў пясочніцы. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 10:57, 7 студзеня 2023 (+03) :Так, я ўчора крыху намудрыў, але нібыта змог абнавіць і выправіць усё, карткі працавалі. Я штосьці ўпусціў? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:09, 7 студзеня 2023 (+03) :: У цяперашняй версіі [[Модуль:Infobox]] падтрымліваюцца параметры «вікідадзеныяN», якія дазваляюць загружаць у картку даныя з Вікіданых. Гэта магчымасць шырока ў нас ужываецца ў артыкулах. Яна была ўзята з рускай вікіпедыі, а ў англійскай, як разумею, яе няма, бо там вырашылі не ўжываць шырока загрузку з Вікіданых. У цэлым асноўная праблема ў тым, што не зусім карэктна казаць пра «абнаўленне» модуля, бо калі раней наш модуль быў на базе рускага, а стаў на базе англійскага або ўкраінскага, то гэта ўжо не абнаўленне, а перапісванне, і да яго варта падыходзіць нашмат больш адказна і перад гэтым добра вывучыць магчымасці як старой, так і новай рэалізацый.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 17:00, 7 студзеня 2023 (+03) :::Спачатку дадаваў англійскую рэалізацыю, а потым вырашыў узяць рускім вікі за аснову. Так што, калі там не было такога функцыяналу, то яго таксама і ў рускім раздзеле выкінулі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:07, 7 студзеня 2023 (+03) :::: У рускай два модуля: першы, [[:ru:Модуль:Infobox]], ужываецца і мае параметры «викиданные», на яго аснове і рабіўся наш шабон; другі, [[:ru:Модуль:Карточка]], рабіўся на аснове англійскага і не ўжываецца. Можна і ў нас зрабіць два модуля, калі ёсць неабходнасць у нейкіх функцыях англійскага модуля, якіх няма ў цяперашняй версіі.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 19:34, 7 студзеня 2023 (+03) :::::На дадзены момант, здаецца, такой патрэбы няма. :::::Калі я абнаўляў шаблоны і модулі, я шукаў вытокі праблемы з [[Шаблон:Арыфметычныя аперацыі]], але на дадзены момант усё працуе файна. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:14, 7 студзеня 2023 (+03) == Артыкулы == Пане [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], вам трэба ўважліва прагледзець усе прэамбулы ў артыкулах. Напрыклад, [[Анархізм у Беларусі]] — гісторыя анархістаў. Але анархізм — не гісторыя, а палітычная тэорыя. І калі раптам Беласток стаў беларускім горадам? Юрыдычна ён быў ім толькі са снежня 1939 да чэрвеня 1941. І беларусы заўсёды там былі ў меншасці. [[Каралеўскі замак у Познані]]. Прэамбула грувасткая. Пры чым тут магістр? Яго месца ў тэксце. Тэкст жа складаецца са здагадак без крыніц, толькі ў канцы дзве зноскі на інтэрнэт-крамы. Спасылка таксама не працуе. І не трэба пісаць у прэамбулах слова ''гэта''. Наўскідку ўзяў два артыкулы. [[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 10:18, 3 сакавіка 2023 (+03) :1. Артыкул пра анархізм у Беларусі — гэта гістарычы артыкул. Калі ёсць прапановы па зменах назваў — прапануйце яе да перайменавання. Пра анархізм як тэорыю ёсць асобны артыкул. :Пра Беласток можна змяніць фармулёўкі, бо тут акцэнт павінен быць, што там знаходзіліся актыўныя арганізацыі беларусаў. :2. Другі артыкул — мая адносна старая вучэбная спроба ў пераклады, так што артыкул сыры і трэба дапрацоўваць, пагаджаюся. Дадаў шаблон {{tl|Няма крыніц}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:55, 3 сакавіка 2023 (+03) == Удзел у Вікісустрэчы ЦУЭ == Вітаю! Як маецеся? Зьбіраюся на Cустрэчу [[:m:Wikimedia Central and Eastern Europe/be-tarask|Вікімэдыі Цэнтральнай і Ўсходняй Эўропы]] ад [[:m:Wikimedia Community User Group Belarus/be-tarask|Вікісуполкі Беларусі]], якая пройдзе [[:m:Wikimedia CEE Meeting 2023|15—17 верасьня]] ў Грузіі. Буду ўдзячны за падтрымку на [[:be-tarask:Вікіпэдыя:Форум#Вікісустрэча Цэнтральнай і Ўсходняй Эўропы]]. З найлепшымі пажаданьнямі,--[[Удзельнік:W]] 10:18, 19 красавіка 2023 (UTC+3) == Трыўмфальны == Прабачце, можа што не зразумеў, але ж паводле правіл-2008 "ў" ставіцца ў сярэдзіне слова пасля галосных перад зычнымі (аўдыенцыя, саўна, фаўна, аўдыякасета, аўра, даўн, джоўль, каўчук, маўзер, маўр, паўза, раўнд; але: траур). Калі націск падае (трыумф) — тут усё зразумела. Але ж у "трыўмфальны" націск падае на а? Прыклад: [[Трыўмфальная арка]]. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 23:17, 30 жніўня 2023 (+03) :Як бы і так, пішам «у» пасля галосных, калі падае націск з некаторымі выключэннямі, прычым што траур, што трыумф запазычаны праз нямецкую і ў гэтым можа быць закавыка. Я не магу адказаць, чаму так, але самі можаце [https://verbum.by/?q=%D1%82%D1%80%D1%8B%D1%83%D0%BC%D1%84%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B паглядзець] словы «трыумфальны», «трыумфальна» ў слоўніках пасля 2008-га. Можна напісаць у Інстытут мовазнаўства пацікавіцца пра падрабязнасці, можа гэта проста «не абнавілі», што, як па мне, не дужа імаверна. :На старонцы размоў [[Трыумфальная арка]] ідзе тлумачэнне праз логіку правіла, але я дапускаю, што можа быць такое выключэнне з-за этымалогіі слова. Дарэчы, у тым жа БРС «трыумфальная арка» падаецца як прыклад. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:28, 30 жніўня 2023 (+03) :Дарэчы, з тым жа траурам неадназначна, нейк у слоўніках падаецца толькі «жалоба» і рэгіяналізмы «троур» і «тровур», гл. ЭСБМ :) [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:55, 30 жніўня 2023 (+03) == Праўкі складаных шаблонаў == Дзень добры. Адкаціў вашыя праўкі ў шаблоне {{Ш|Cite book}}, бо гэты шаблон складаны і выкарыстоўваецца ў шматлікіх артыкулах, новая версія з англійскай вікіпедыі псуе выгляд у артыкулах і стварае памылкі. Перанос з англійскай вікіпедыі патрабуе пэўных высілкаў па перакладзе і адаптацыі для беларускай вікіпедыі, захавання сумяшчальнасці з наяўным выкарыстаннем у артыкулах. Таму паставіў крытычныя шаблоны пад ахову і магчымасць праўкі толькі адміністратарамі, а новыя версіі прапаную рыхтаваць з дапамогай пясочніцы і мяняць пасля належнага тэсціравання. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:18, 24 верасня 2023 (+03) :Добры дзень, правяраў выгляд шаблона на адной са старонак, падалося, што памылак не было. Пастараюся быць уважлівей. Не хапае адзнак у дакументацыі для крытычных шаблонаў, якія не так трывіяльна абнаўляюцца, як можа падацца на першы погляд. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:22, 24 верасня 2023 (+03) ::У цэлым любое абнаўленне на аснове англійскай вікіпедыі будзе нетрывіяльным, бо большасць шаблонаў у нас была створана на аснове рускай вікіпедыі. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:26, 24 верасня 2023 (+03) :::І так і не. Усё ж сустракаюцца выпадкі, дзе ўжо гатова глеба для пераносу логікі з англ вікі. Вось у гэтым выпадку ўжо маецца [[Модуль:Citation/CS1]] ужо быў перанесены ў бел вікі, таму палічыў, што дужых праблем не будзе. + тэсціраваў на старонцы [[Мясаедныя]], усё выглядала добра + запрацавалі палі з архіваваннем. Агулам, з-за гэтага і палез рэдагаваць шаблон, бо не працуюць некаторыя палі з англ вікі, архівы не падтрымліваюцца, што ў {{tl|Cite book}}, што ў {{tl|Cite journal}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 24 верасня 2023 (+03) :::: [[Мясаедныя]] гэта новы артыкул, перакладзены з англавікі, параметры шаблона такія ж, таму і працаваць будзе падобна. Аднак шаблон ужываецца ў шмат якіх старых артыкулах, перакладзеных напрыклад з рускай вікіпедыі, дзе могуць быць трохі іншыя параметры. Магу прапанаваць стварыць пясочніцу шаблона на старонцы [[Шаблон:Cite book/пясочніца]] са зместам з англавікі, яго ўжываць у новых артыкулах, па меры паляпшаць і пасля, калі будзе ўсюды працаваць добра, замяніць асноўны шаблон.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:49, 24 верасня 2023 (+03) :::::Добра, думаў, што паўсюль аднолькавыя параметры [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:01, 24 верасня 2023 (+03) == Дзякуй == Дзякуй вам за то, што артыкул пра кабардзінскую мову выратавалі ад выдалення. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 20:21, 27 сакавіка 2024 (+03) :няма за што! :) [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 28 сакавіка 2024 (+03) ::Артыкулы пра мінорныя мовы, я ўважаю, асабліва важныя для нас… [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 04:43, 28 сакавіка 2024 (+03) :::Ды для ўсіх. Вельмі хацелася бы распаўсюджваць веды пра малыя мовы, пры чым якасна [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:57, 28 сакавіка 2024 (+03) == Назвы рэк па-беларуску == Добры дзень. Прашу прыняць удзел у [[Вікіпедыя:Да перайменавання#Заходняя_Дзвіна_→_Дзвіна|абмеркаванні перайменавання]] некалькіх рэк на іх беларускія назвы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:06, 25 чэрвеня 2024 (+03) == Касмічныя апараты == Прывітанне, калега! Як бачым, вашы прапановы па перайменаванні касмічных апаратаў пакуль "вісяць". Я тут бачу толькі дыхатамію арыгінальная назва або транскрыпцыя (няважна якая, кожнага разу вызначаецца асобна). То можа вынесці гэта на агульны фоум для абмеркавання (дзе, калі што, можна ўказаць, што ў разе "неперакладу" трэба не перакладаць і расійскія, і другія назвы, не толькі англійскія, але, гэта я ўжо скажу, калі што…) Вынес бы сам, але ж ваша ініцыятыва была на перайменаванне… [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 23:48, 25 кастрычніка 2024 (+03) :Так, згодзен, што тут трэба агульнае абмеркаванне, зраблю [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:10, 26 кастрычніка 2024 (+03) == Проста пытанне… == Мяняць не стану, але цікава, чаму вы ўставілі тут https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Hair_Peace_Salon&diff=prev&oldid=4938479 канцылярызм? Выйсці з гурта — выйсці са складу гурта. Ласне першае чымсьці няправільна? "Са складу…" яўны ж канцылярызм. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 23:18, 25 лютага 2025 (+03) :замяняў русізм (сінтаксічны, у сэнсе залішняга словаўжывання) «сыходзіць» на нешта больш уласнабеларускае, але калі б было «з гурта выйшаў…» — неадназначна, таму ўдакладніў, што чалавек перастаў менавіта быць часткай гурта, а не як нейкі гадаванец школы выйшаў у свет. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:22, 25 лютага 2025 (+03) ::калі зробіце нешта больш удалае, але і каб розначытанняў не было, то прашу. Проста змагаюся крыху з гэтым прараўноўваннем слова «сыходзіць» да расейскага «уходить». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:24, 25 лютага 2025 (+03) :::Правільна робіце. Я сам не насмельваюся (хоч і не люблю дурное "сыходзіць"), бо надта ўкаранілася. Там у гэтым "зорным" артыкуле такі жах быў, што алярма. Але ж варта, выпраўляючы адну расійшчыну, не ўносіць другое (а канцыляршчына нам таксама ў спадчыну ад братняе мовы дасталася). Дзякуй, паразумеліся, даруйце, што турбую, проста лепей так, чым нейкія "бойкі" на старонках чыніць. (Сыходзіць — выходзіць — гэта не "залішняе" словаўжыванне, проста пурыстычна некарэктнае, даруйце, што ўпікаю:)) [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 23:39, 25 лютага 2025 (+03) ::::ну тут проста выходзіць больш пасуе, або тое ж простае «пайшоў». Наконт канцыляршчыны згаджуся агулам. Гэта хоць і частка мовы і па-канцылярску пішам даўно, хоць і вялікі тут уплыў сталінізму застаўся, такія былі часы, але калі можна без гэтага, то так лепш. Таму калі будзе лепшая форма, то чаму не. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:46, 25 лютага 2025 (+03) :::::Угу, пішам — адтуль думаем-гутарым. Пра гэта яшчэ з 20—30-х таго стагодзьдзя пісалі і ў расійскай і — у нашай! З кожным пакаленнем зьяўляецца свой пэўны слэнг, мы ж яго ня ўносім у асноўны масіў мовы? (Пагатоў, што гэтыя слэнгі наяўляюцца не ў самой беларускай, а пераносяцца жыўцом з расійскае). З канцылярызмамі — тая ж рэч. Напраўду, у жывой беларускай (якую "гарадзкія беларускамоўныя", беларускамоўныя толькі ў сваім коле, бывае заносяць у "трасянку") канцыляршчына даволі абмежаваная ў маўленні. "…Уплыў сталінізму" — дай да яго ўжэ было, нават да саветаў… [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 00:10, 26 лютага 2025 (+03) == Рэдагаванне модуляў == Прашу акуратна і асцярожна ставіцца да рэдагавання модуляў. Мінулай ноччу пасля рэдагавання аднаго з ніх нешта пайшло не так. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:16, 1 жніўня 2025 (+03) :так, займаюся праблемай, выбачаюся [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:30, 1 жніўня 2025 (+03) ::{{tl|Вонкавыя спасылкі}} здаецца падправіў. Калі будуць яшчэ нейкія памылкі, якіх раней не было, паведамляйце, паразбіраюся [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:51, 1 жніўня 2025 (+03) == Гарады == Вітаю. Калі праходзіцеся па гарадах — выдаляйце звесткі пра колькасць насельніцтва з прэамбулы. Яны там не абнаўляюцца, супроць карткі, і часам не маюць нават дакладнай лічбы і года падліку. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 03:58, 11 верасня 2025 (+03) :О, дзякуй за заўвагу. Не заўважаў, што і там дубліравалася інфармацыя [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:59, 11 верасня 2025 (+03) ::Дзякуй за працу. Дарэчы, вы ж у шаблонах разбіраецеся. Мо ведаеце, чаму хіба толькі ў беларускай Вікіпедыі ўва ўсіх шаблонах-картках у мабільнай версіі выява з’язджае ўлева? [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 04:32, 11 верасня 2025 (+03) :::@[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] так, сутыкаўся з праблемай. Трэба глядзець, ці няма лішніх html-тэгаў у аргументах шаблона і агулам трэба будзе абнавіць глабальныя стылі css, але я з гэтым не спяшаюся, каб не паламаць чаго [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:27, 11 верасня 2025 (+03) == Падзяка за ўдзел у праекце [[Вікіпедыя:Праект:Вікітыдзень/Істотныя артыкулы|Тыдзень істотных артыкулаў 2025]] == {| style="{{float left}} width:430px; background-color: White; border: 3px solid Blue; text-align: center;" | rowspan=2 | [[Файл:Círculos_Concéntricos.svg|50px|]] | height=20px style="border-bottom: 1px solid #000; font-size:8pt;" | <big><font color="blue">'''Падзяка ад праекта</font></big><br>«[[Вікіпедыя:Праект:Вікітыдзень|Вікітыдзень]]»''' |- |align="left" style="font-size:9pt;padding:4pt;line-height:1.25em"|<small>'''За ўдзел у рамках''' <font color="Blue"><big>[[Вікіпедыя:Праект:Вікітыдзень/Істотныя артыкулы|Тыдня істотных артыкулаў 2025]]</big></font>. -- [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:43, 22 кастрычніка 2025 (+03) |} :@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 10:25, 22 кастрычніка 2025 (+03) <br /><br /><br /><br /><br /> == Артыкулы года == Вітаю, [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]]! Тыдзень Істотных артыкулаў, які прайшоў, гэта добра, але яго аднаго недастаткова. Ёсць у нас конкурс «[[Вікіпедыя:Артыкулы года|Артыкулы года]]», апошні з якіх быў аж у 2022 годзе. А зараз ужо 2025. На маю думку, трэба аднавіць конкурс і вызначыць найлепшыя артыкулы нашага раздзела. Тэрмін намінавання і абмяркоўвання артыкулаў, на жаль, будзе пазней, чым звычайна, але я буду спакойны, калі з’явіцца адказны за конкурс. З павагай. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 00:03, 8 лістапада 2025 (+03) :@[[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] Вітаю! Слушная прапанова. Пастараюся заняцца на наступным тыдні [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:09, 8 лістапада 2025 (+03) :: Добра! Што ж, чакаю. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:35, 17 лістапада 2025 (+03) == [[Юлія Аідзінава]] == Выдаліце гэта, калі ласка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:18, 3 студзеня 2026 (+03) :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:29, 3 студзеня 2026 (+03) == Перастаў працаваць шаблон == Сёння перастаў працаваць шаблон [[Вікіпедыя:Гаджэты/Экспарт у Вікіданыя]], магчыма, вы неяк зачапілі нешта звязанае з ім у кодзе. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 21:08, 4 студзеня 2026 (+03) :А хаця быццам бы адвісла. Адбой. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 21:09, 4 студзеня 2026 (+03) ::дакладна нічога не чапляў там. Але трымайце ў курсе, як будуць праблемы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:51, 5 студзеня 2026 (+03) == [[Таццяна Мiкалаеўна Мiкушына]] == Зірніце на артыкул, калі ласка, ці можна яго пакінуць хаця б з шаблонам аб сумнеўнай значнасці асобы? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:03, 4 лютага 2026 (+03) :азнаёміўся з артыкулам. Прапанова з шаблонам нядрэнная. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:36, 6 лютага 2026 (+03) == Артыкул года == Прывет, [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0&diff=5100015&oldid=4918424 ужо март]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:56, 3 сакавіка 2026 (+03) :Прыбраў, дзякуй за напамін! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:20, 4 сакавіка 2026 (+03) == WikiGap == Вітаю, [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]]! Конкурс «[[Вікіпедыя:Артыкулы года|Артыкулы года]]» скончыўся і, нягледзячы на невялікую колькасць прагаласаваўшых (10 удзельнікаў, уключаючы мяне), я застаўся ім задаволены. У сакавіку традыцыйна ладзіцца WikiGap (напрыклад, ён быў [[Вікіпедыя:Праект:WikiGap 2024 Belarus|у 2024 годзе]]), таму прашу быць адказным за цяперашні конкурс. Я бачу тут спад (напрыклад, у 2025 годзе конкурсу WikiGap не было), а дзякуючы розным спаборніцтвам наш раздзел ажыве, ды і для майго Вікіжыцця будзе больш падзей. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 22:00, 4 сакавіка 2026 (+03) :@[[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] дужа спраў, але падумаю, можа змагу арганізаваць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 09:57, 5 сакавіка 2026 (+03) :: Бачу створаную [[Вікіпедыя:Праект:WikiGap 2026 Belarus|старонку]]. Што ж, цяпер я спакойны. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 20:46, 7 сакавіка 2026 (+03) :::Тое пан DobryBrat падхапіў сам справу, за што яму дзякуй вялікі! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:16, 8 сакавіка 2026 (+03) == [[Алесь Мікус]] == Працягваецца выясненне асабістых адносін. Думаю, нічога не зменіцца за бліжэйшыя месяцы. Варта вярнуць абарону ад правак, акрамя як для адміністратараў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:37, 11 сакавіка 2026 (+03) :Зрабіў абарону на паўгода. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:51, 11 сакавіка 2026 (+03) == бота-праўкі == Добры дзень, мяркую, што гэтыя праўкі можна памячаць як дробныя. --[[Удзельнік:KrebsCheer|KrebsCheer]] ([[Размовы з удзельнікам:KrebsCheer|размовы]]) 13:48, 6 красавіка 2026 (+03) 3hk3ehnj7zc8vccvdq9wz0zhmj6xqji 5122658 5122624 2026-04-06T11:02:23Z Plaga med 116903 /* бота-праўкі */ Адказ 5122658 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 08:57, 9 красавіка 2022 (+03) == Аўтадогляд == Добры дзень, прапаную Вам атрымаць паўнамоцтвы [[Вікіпедыя:Догляд#Сцяг аўтадаглядчыка|Аўтадаглядчыка]]. Калі Вы не супраць, адкажыце, калі ласка (наўпрост на гэтай старонцы размоў). --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:37, 9 кастрычніка 2022 (+03) :Добры дзень! :Думаю, што такія паўнамоцтвы могуць быць прыдатнымі ў будучыні. Пастараюся ставіцца да гэтага статусу з адказнасцю, пазбягаць тэхнічных непаладак і спадзяваюся на падтрымку больш дасведчаных карыстальнікаў. :Шчыры дзякуй за давер! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:48, 9 кастрычніка 2022 (+03) :: {{зроблена}}, плёну і набыткаў! --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:50, 9 кастрычніка 2022 (+03) [[Вікіпедыя:Вікідадзеныя]] зараз перанясу, не спяшайце. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:30, 9 кастрычніка 2022 (+03) :Так, зараз разумею, што пэўна спяшаюся. Буду рабіць абмеркаванне з аргументаваннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:33, 9 кастрычніка 2022 (+03) :: {{зроблена}}, праўце смела, але пераносы робім адпаведным інстументарыем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:35, 9 кастрычніка 2022 (+03) ::: тады захоўваецца [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%8F&action=history гісторыя версій]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:38, 9 кастрычніка 2022 (+03) ::::А, добра тады, яшчэ асвойваю таксама і той інструментар, які сам маю. Буду тады пакідаць такія грунтоўныя рэчы адміністратарам! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:42, 9 кастрычніка 2022 (+03) ::::: У меню ўгары маецца опцыя "Перанесці" даступная ўсім ''удзельнікам-карыстальнікам''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:44, 9 кастрычніка 2022 (+03) Таксама будзем спадзявацца, што гэтыя дзеянні не выклічуць радыкальных пярэчанняў іншых калег. Бо карэктней было б на пару тыдняў змясціць прапанову на адмысловую старонку [[Вікіпедыя:Да перайменавання]], каб усе зацікаўленыя маглі яе ўбачыць і выказацца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:52, 9 кастрычніка 2022 (+03) :Зараз разбіраюся з абмеркаваннем, каб было ўсё празрыста. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:07, 9 кастрычніка 2022 (+03) == [[Шаблон:Asbox/styles.css]] == У беларускай вікіпедыі шаблоны накідаў (стабаў) не ўжываюцца, гл. [[Вікіпедыя:Накід]], таму прашу не ствараць старонкі для шаблонаў стабаў. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 16:56, 21 снежня 2022 (+03) :Окей, пачаў модуль пераносіць, але пакуль спынюся, раз такая справа. Дзякуй, што папярэдзілі адразу! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:02, 21 снежня 2022 (+03) == css-старонкі == Звярніце ўвагу, што на многіх css-старонках у англійскай вікіпедыі ўверсе стаіць радок <nowiki> /* {{pp-template|small=yes}} */ </nowiki>. Гэта выглядае быццам каментарый у кодзе, але парсер яго разгортвае як шаблон. У англійскай вікіпедыі гэты шаблон — замок у вуглу, які паказвае, што старонка абаронена ад рэдагавання пэўным групаў удзельнікаў. У беларускай жа вікіпедыі такога шаблона няма і ён непатрэбны, бо старонкі амаль ніколі не абараняюцца. Таму радкі <nowiki> /* {{pp-template|small=yes}} */ </nowiki> пры перакладзе варта прыбіраць. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 22:58, 6 студзеня 2023 (+03) :Добры дзень! Так, заўважаў, але забываю прыбіраць. Пастараюся рабіць гэта сам [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:59, 6 студзеня 2023 (+03) == Шаблон:Картка‎ == Адкаціў вашыя праўкі на старонках [[Шаблон:Картка‎]] і [[Модуль:Infobox‎‎]], бо яны псавалі шаблоны, гл. [[Вікіпедыя:Размовы пра шаблоны]]. Калі хочаце ўнесці штосьці ў гэтыя шаблоны, калі ласка, спачатку праверце працу ў пясочніцы. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 10:57, 7 студзеня 2023 (+03) :Так, я ўчора крыху намудрыў, але нібыта змог абнавіць і выправіць усё, карткі працавалі. Я штосьці ўпусціў? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:09, 7 студзеня 2023 (+03) :: У цяперашняй версіі [[Модуль:Infobox]] падтрымліваюцца параметры «вікідадзеныяN», якія дазваляюць загружаць у картку даныя з Вікіданых. Гэта магчымасць шырока ў нас ужываецца ў артыкулах. Яна была ўзята з рускай вікіпедыі, а ў англійскай, як разумею, яе няма, бо там вырашылі не ўжываць шырока загрузку з Вікіданых. У цэлым асноўная праблема ў тым, што не зусім карэктна казаць пра «абнаўленне» модуля, бо калі раней наш модуль быў на базе рускага, а стаў на базе англійскага або ўкраінскага, то гэта ўжо не абнаўленне, а перапісванне, і да яго варта падыходзіць нашмат больш адказна і перад гэтым добра вывучыць магчымасці як старой, так і новай рэалізацый.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 17:00, 7 студзеня 2023 (+03) :::Спачатку дадаваў англійскую рэалізацыю, а потым вырашыў узяць рускім вікі за аснову. Так што, калі там не было такога функцыяналу, то яго таксама і ў рускім раздзеле выкінулі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:07, 7 студзеня 2023 (+03) :::: У рускай два модуля: першы, [[:ru:Модуль:Infobox]], ужываецца і мае параметры «викиданные», на яго аснове і рабіўся наш шабон; другі, [[:ru:Модуль:Карточка]], рабіўся на аснове англійскага і не ўжываецца. Можна і ў нас зрабіць два модуля, калі ёсць неабходнасць у нейкіх функцыях англійскага модуля, якіх няма ў цяперашняй версіі.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 19:34, 7 студзеня 2023 (+03) :::::На дадзены момант, здаецца, такой патрэбы няма. :::::Калі я абнаўляў шаблоны і модулі, я шукаў вытокі праблемы з [[Шаблон:Арыфметычныя аперацыі]], але на дадзены момант усё працуе файна. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:14, 7 студзеня 2023 (+03) == Артыкулы == Пане [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], вам трэба ўважліва прагледзець усе прэамбулы ў артыкулах. Напрыклад, [[Анархізм у Беларусі]] — гісторыя анархістаў. Але анархізм — не гісторыя, а палітычная тэорыя. І калі раптам Беласток стаў беларускім горадам? Юрыдычна ён быў ім толькі са снежня 1939 да чэрвеня 1941. І беларусы заўсёды там былі ў меншасці. [[Каралеўскі замак у Познані]]. Прэамбула грувасткая. Пры чым тут магістр? Яго месца ў тэксце. Тэкст жа складаецца са здагадак без крыніц, толькі ў канцы дзве зноскі на інтэрнэт-крамы. Спасылка таксама не працуе. І не трэба пісаць у прэамбулах слова ''гэта''. Наўскідку ўзяў два артыкулы. [[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 10:18, 3 сакавіка 2023 (+03) :1. Артыкул пра анархізм у Беларусі — гэта гістарычы артыкул. Калі ёсць прапановы па зменах назваў — прапануйце яе да перайменавання. Пра анархізм як тэорыю ёсць асобны артыкул. :Пра Беласток можна змяніць фармулёўкі, бо тут акцэнт павінен быць, што там знаходзіліся актыўныя арганізацыі беларусаў. :2. Другі артыкул — мая адносна старая вучэбная спроба ў пераклады, так што артыкул сыры і трэба дапрацоўваць, пагаджаюся. Дадаў шаблон {{tl|Няма крыніц}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:55, 3 сакавіка 2023 (+03) == Удзел у Вікісустрэчы ЦУЭ == Вітаю! Як маецеся? Зьбіраюся на Cустрэчу [[:m:Wikimedia Central and Eastern Europe/be-tarask|Вікімэдыі Цэнтральнай і Ўсходняй Эўропы]] ад [[:m:Wikimedia Community User Group Belarus/be-tarask|Вікісуполкі Беларусі]], якая пройдзе [[:m:Wikimedia CEE Meeting 2023|15—17 верасьня]] ў Грузіі. Буду ўдзячны за падтрымку на [[:be-tarask:Вікіпэдыя:Форум#Вікісустрэча Цэнтральнай і Ўсходняй Эўропы]]. З найлепшымі пажаданьнямі,--[[Удзельнік:W]] 10:18, 19 красавіка 2023 (UTC+3) == Трыўмфальны == Прабачце, можа што не зразумеў, але ж паводле правіл-2008 "ў" ставіцца ў сярэдзіне слова пасля галосных перад зычнымі (аўдыенцыя, саўна, фаўна, аўдыякасета, аўра, даўн, джоўль, каўчук, маўзер, маўр, паўза, раўнд; але: траур). Калі націск падае (трыумф) — тут усё зразумела. Але ж у "трыўмфальны" націск падае на а? Прыклад: [[Трыўмфальная арка]]. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 23:17, 30 жніўня 2023 (+03) :Як бы і так, пішам «у» пасля галосных, калі падае націск з некаторымі выключэннямі, прычым што траур, што трыумф запазычаны праз нямецкую і ў гэтым можа быць закавыка. Я не магу адказаць, чаму так, але самі можаце [https://verbum.by/?q=%D1%82%D1%80%D1%8B%D1%83%D0%BC%D1%84%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B паглядзець] словы «трыумфальны», «трыумфальна» ў слоўніках пасля 2008-га. Можна напісаць у Інстытут мовазнаўства пацікавіцца пра падрабязнасці, можа гэта проста «не абнавілі», што, як па мне, не дужа імаверна. :На старонцы размоў [[Трыумфальная арка]] ідзе тлумачэнне праз логіку правіла, але я дапускаю, што можа быць такое выключэнне з-за этымалогіі слова. Дарэчы, у тым жа БРС «трыумфальная арка» падаецца як прыклад. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:28, 30 жніўня 2023 (+03) :Дарэчы, з тым жа траурам неадназначна, нейк у слоўніках падаецца толькі «жалоба» і рэгіяналізмы «троур» і «тровур», гл. ЭСБМ :) [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:55, 30 жніўня 2023 (+03) == Праўкі складаных шаблонаў == Дзень добры. Адкаціў вашыя праўкі ў шаблоне {{Ш|Cite book}}, бо гэты шаблон складаны і выкарыстоўваецца ў шматлікіх артыкулах, новая версія з англійскай вікіпедыі псуе выгляд у артыкулах і стварае памылкі. Перанос з англійскай вікіпедыі патрабуе пэўных высілкаў па перакладзе і адаптацыі для беларускай вікіпедыі, захавання сумяшчальнасці з наяўным выкарыстаннем у артыкулах. Таму паставіў крытычныя шаблоны пад ахову і магчымасць праўкі толькі адміністратарамі, а новыя версіі прапаную рыхтаваць з дапамогай пясочніцы і мяняць пасля належнага тэсціравання. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:18, 24 верасня 2023 (+03) :Добры дзень, правяраў выгляд шаблона на адной са старонак, падалося, што памылак не было. Пастараюся быць уважлівей. Не хапае адзнак у дакументацыі для крытычных шаблонаў, якія не так трывіяльна абнаўляюцца, як можа падацца на першы погляд. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:22, 24 верасня 2023 (+03) ::У цэлым любое абнаўленне на аснове англійскай вікіпедыі будзе нетрывіяльным, бо большасць шаблонаў у нас была створана на аснове рускай вікіпедыі. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:26, 24 верасня 2023 (+03) :::І так і не. Усё ж сустракаюцца выпадкі, дзе ўжо гатова глеба для пераносу логікі з англ вікі. Вось у гэтым выпадку ўжо маецца [[Модуль:Citation/CS1]] ужо быў перанесены ў бел вікі, таму палічыў, што дужых праблем не будзе. + тэсціраваў на старонцы [[Мясаедныя]], усё выглядала добра + запрацавалі палі з архіваваннем. Агулам, з-за гэтага і палез рэдагаваць шаблон, бо не працуюць некаторыя палі з англ вікі, архівы не падтрымліваюцца, што ў {{tl|Cite book}}, што ў {{tl|Cite journal}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 24 верасня 2023 (+03) :::: [[Мясаедныя]] гэта новы артыкул, перакладзены з англавікі, параметры шаблона такія ж, таму і працаваць будзе падобна. Аднак шаблон ужываецца ў шмат якіх старых артыкулах, перакладзеных напрыклад з рускай вікіпедыі, дзе могуць быць трохі іншыя параметры. Магу прапанаваць стварыць пясочніцу шаблона на старонцы [[Шаблон:Cite book/пясочніца]] са зместам з англавікі, яго ўжываць у новых артыкулах, па меры паляпшаць і пасля, калі будзе ўсюды працаваць добра, замяніць асноўны шаблон.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:49, 24 верасня 2023 (+03) :::::Добра, думаў, што паўсюль аднолькавыя параметры [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:01, 24 верасня 2023 (+03) == Дзякуй == Дзякуй вам за то, што артыкул пра кабардзінскую мову выратавалі ад выдалення. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 20:21, 27 сакавіка 2024 (+03) :няма за што! :) [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 28 сакавіка 2024 (+03) ::Артыкулы пра мінорныя мовы, я ўважаю, асабліва важныя для нас… [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 04:43, 28 сакавіка 2024 (+03) :::Ды для ўсіх. Вельмі хацелася бы распаўсюджваць веды пра малыя мовы, пры чым якасна [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:57, 28 сакавіка 2024 (+03) == Назвы рэк па-беларуску == Добры дзень. Прашу прыняць удзел у [[Вікіпедыя:Да перайменавання#Заходняя_Дзвіна_→_Дзвіна|абмеркаванні перайменавання]] некалькіх рэк на іх беларускія назвы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:06, 25 чэрвеня 2024 (+03) == Касмічныя апараты == Прывітанне, калега! Як бачым, вашы прапановы па перайменаванні касмічных апаратаў пакуль "вісяць". Я тут бачу толькі дыхатамію арыгінальная назва або транскрыпцыя (няважна якая, кожнага разу вызначаецца асобна). То можа вынесці гэта на агульны фоум для абмеркавання (дзе, калі што, можна ўказаць, што ў разе "неперакладу" трэба не перакладаць і расійскія, і другія назвы, не толькі англійскія, але, гэта я ўжо скажу, калі што…) Вынес бы сам, але ж ваша ініцыятыва была на перайменаванне… [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 23:48, 25 кастрычніка 2024 (+03) :Так, згодзен, што тут трэба агульнае абмеркаванне, зраблю [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:10, 26 кастрычніка 2024 (+03) == Проста пытанне… == Мяняць не стану, але цікава, чаму вы ўставілі тут https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Hair_Peace_Salon&diff=prev&oldid=4938479 канцылярызм? Выйсці з гурта — выйсці са складу гурта. Ласне першае чымсьці няправільна? "Са складу…" яўны ж канцылярызм. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 23:18, 25 лютага 2025 (+03) :замяняў русізм (сінтаксічны, у сэнсе залішняга словаўжывання) «сыходзіць» на нешта больш уласнабеларускае, але калі б было «з гурта выйшаў…» — неадназначна, таму ўдакладніў, што чалавек перастаў менавіта быць часткай гурта, а не як нейкі гадаванец школы выйшаў у свет. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:22, 25 лютага 2025 (+03) ::калі зробіце нешта больш удалае, але і каб розначытанняў не было, то прашу. Проста змагаюся крыху з гэтым прараўноўваннем слова «сыходзіць» да расейскага «уходить». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:24, 25 лютага 2025 (+03) :::Правільна робіце. Я сам не насмельваюся (хоч і не люблю дурное "сыходзіць"), бо надта ўкаранілася. Там у гэтым "зорным" артыкуле такі жах быў, што алярма. Але ж варта, выпраўляючы адну расійшчыну, не ўносіць другое (а канцыляршчына нам таксама ў спадчыну ад братняе мовы дасталася). Дзякуй, паразумеліся, даруйце, што турбую, проста лепей так, чым нейкія "бойкі" на старонках чыніць. (Сыходзіць — выходзіць — гэта не "залішняе" словаўжыванне, проста пурыстычна некарэктнае, даруйце, што ўпікаю:)) [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 23:39, 25 лютага 2025 (+03) ::::ну тут проста выходзіць больш пасуе, або тое ж простае «пайшоў». Наконт канцыляршчыны згаджуся агулам. Гэта хоць і частка мовы і па-канцылярску пішам даўно, хоць і вялікі тут уплыў сталінізму застаўся, такія былі часы, але калі можна без гэтага, то так лепш. Таму калі будзе лепшая форма, то чаму не. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:46, 25 лютага 2025 (+03) :::::Угу, пішам — адтуль думаем-гутарым. Пра гэта яшчэ з 20—30-х таго стагодзьдзя пісалі і ў расійскай і — у нашай! З кожным пакаленнем зьяўляецца свой пэўны слэнг, мы ж яго ня ўносім у асноўны масіў мовы? (Пагатоў, што гэтыя слэнгі наяўляюцца не ў самой беларускай, а пераносяцца жыўцом з расійскае). З канцылярызмамі — тая ж рэч. Напраўду, у жывой беларускай (якую "гарадзкія беларускамоўныя", беларускамоўныя толькі ў сваім коле, бывае заносяць у "трасянку") канцыляршчына даволі абмежаваная ў маўленні. "…Уплыў сталінізму" — дай да яго ўжэ было, нават да саветаў… [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 00:10, 26 лютага 2025 (+03) == Рэдагаванне модуляў == Прашу акуратна і асцярожна ставіцца да рэдагавання модуляў. Мінулай ноччу пасля рэдагавання аднаго з ніх нешта пайшло не так. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:16, 1 жніўня 2025 (+03) :так, займаюся праблемай, выбачаюся [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:30, 1 жніўня 2025 (+03) ::{{tl|Вонкавыя спасылкі}} здаецца падправіў. Калі будуць яшчэ нейкія памылкі, якіх раней не было, паведамляйце, паразбіраюся [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:51, 1 жніўня 2025 (+03) == Гарады == Вітаю. Калі праходзіцеся па гарадах — выдаляйце звесткі пра колькасць насельніцтва з прэамбулы. Яны там не абнаўляюцца, супроць карткі, і часам не маюць нават дакладнай лічбы і года падліку. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 03:58, 11 верасня 2025 (+03) :О, дзякуй за заўвагу. Не заўважаў, што і там дубліравалася інфармацыя [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:59, 11 верасня 2025 (+03) ::Дзякуй за працу. Дарэчы, вы ж у шаблонах разбіраецеся. Мо ведаеце, чаму хіба толькі ў беларускай Вікіпедыі ўва ўсіх шаблонах-картках у мабільнай версіі выява з’язджае ўлева? [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 04:32, 11 верасня 2025 (+03) :::@[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] так, сутыкаўся з праблемай. Трэба глядзець, ці няма лішніх html-тэгаў у аргументах шаблона і агулам трэба будзе абнавіць глабальныя стылі css, але я з гэтым не спяшаюся, каб не паламаць чаго [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:27, 11 верасня 2025 (+03) == Падзяка за ўдзел у праекце [[Вікіпедыя:Праект:Вікітыдзень/Істотныя артыкулы|Тыдзень істотных артыкулаў 2025]] == {| style="{{float left}} width:430px; background-color: White; border: 3px solid Blue; text-align: center;" | rowspan=2 | [[Файл:Círculos_Concéntricos.svg|50px|]] | height=20px style="border-bottom: 1px solid #000; font-size:8pt;" | <big><font color="blue">'''Падзяка ад праекта</font></big><br>«[[Вікіпедыя:Праект:Вікітыдзень|Вікітыдзень]]»''' |- |align="left" style="font-size:9pt;padding:4pt;line-height:1.25em"|<small>'''За ўдзел у рамках''' <font color="Blue"><big>[[Вікіпедыя:Праект:Вікітыдзень/Істотныя артыкулы|Тыдня істотных артыкулаў 2025]]</big></font>. -- [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:43, 22 кастрычніка 2025 (+03) |} :@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 10:25, 22 кастрычніка 2025 (+03) <br /><br /><br /><br /><br /> == Артыкулы года == Вітаю, [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]]! Тыдзень Істотных артыкулаў, які прайшоў, гэта добра, але яго аднаго недастаткова. Ёсць у нас конкурс «[[Вікіпедыя:Артыкулы года|Артыкулы года]]», апошні з якіх быў аж у 2022 годзе. А зараз ужо 2025. На маю думку, трэба аднавіць конкурс і вызначыць найлепшыя артыкулы нашага раздзела. Тэрмін намінавання і абмяркоўвання артыкулаў, на жаль, будзе пазней, чым звычайна, але я буду спакойны, калі з’явіцца адказны за конкурс. З павагай. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 00:03, 8 лістапада 2025 (+03) :@[[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] Вітаю! Слушная прапанова. Пастараюся заняцца на наступным тыдні [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:09, 8 лістапада 2025 (+03) :: Добра! Што ж, чакаю. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:35, 17 лістапада 2025 (+03) == [[Юлія Аідзінава]] == Выдаліце гэта, калі ласка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:18, 3 студзеня 2026 (+03) :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:29, 3 студзеня 2026 (+03) == Перастаў працаваць шаблон == Сёння перастаў працаваць шаблон [[Вікіпедыя:Гаджэты/Экспарт у Вікіданыя]], магчыма, вы неяк зачапілі нешта звязанае з ім у кодзе. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 21:08, 4 студзеня 2026 (+03) :А хаця быццам бы адвісла. Адбой. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 21:09, 4 студзеня 2026 (+03) ::дакладна нічога не чапляў там. Але трымайце ў курсе, як будуць праблемы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:51, 5 студзеня 2026 (+03) == [[Таццяна Мiкалаеўна Мiкушына]] == Зірніце на артыкул, калі ласка, ці можна яго пакінуць хаця б з шаблонам аб сумнеўнай значнасці асобы? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:03, 4 лютага 2026 (+03) :азнаёміўся з артыкулам. Прапанова з шаблонам нядрэнная. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:36, 6 лютага 2026 (+03) == Артыкул года == Прывет, [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0&diff=5100015&oldid=4918424 ужо март]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:56, 3 сакавіка 2026 (+03) :Прыбраў, дзякуй за напамін! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:20, 4 сакавіка 2026 (+03) == WikiGap == Вітаю, [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]]! Конкурс «[[Вікіпедыя:Артыкулы года|Артыкулы года]]» скончыўся і, нягледзячы на невялікую колькасць прагаласаваўшых (10 удзельнікаў, уключаючы мяне), я застаўся ім задаволены. У сакавіку традыцыйна ладзіцца WikiGap (напрыклад, ён быў [[Вікіпедыя:Праект:WikiGap 2024 Belarus|у 2024 годзе]]), таму прашу быць адказным за цяперашні конкурс. Я бачу тут спад (напрыклад, у 2025 годзе конкурсу WikiGap не было), а дзякуючы розным спаборніцтвам наш раздзел ажыве, ды і для майго Вікіжыцця будзе больш падзей. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 22:00, 4 сакавіка 2026 (+03) :@[[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] дужа спраў, але падумаю, можа змагу арганізаваць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 09:57, 5 сакавіка 2026 (+03) :: Бачу створаную [[Вікіпедыя:Праект:WikiGap 2026 Belarus|старонку]]. Што ж, цяпер я спакойны. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 20:46, 7 сакавіка 2026 (+03) :::Тое пан DobryBrat падхапіў сам справу, за што яму дзякуй вялікі! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:16, 8 сакавіка 2026 (+03) == [[Алесь Мікус]] == Працягваецца выясненне асабістых адносін. Думаю, нічога не зменіцца за бліжэйшыя месяцы. Варта вярнуць абарону ад правак, акрамя як для адміністратараў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:37, 11 сакавіка 2026 (+03) :Зрабіў абарону на паўгода. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:51, 11 сакавіка 2026 (+03) == бота-праўкі == Добры дзень, мяркую, што гэтыя праўкі можна памячаць як дробныя. --[[Удзельнік:KrebsCheer|KrebsCheer]] ([[Размовы з удзельнікам:KrebsCheer|размовы]]) 13:48, 6 красавіка 2026 (+03) :Вітаю! Так, згодны. Яшчэ асвойваюся з інструментарыем, дзякуй за заўвагу! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 6 красавіка 2026 (+03) 7wvwmrnc0utpajkonq67yufepljrabt 0 708651 5121471 4535144 2026-04-05T17:35:54Z Economico-geographer 399 дапаўненне 5121471 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 15 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 14]] | Наступная = [[Псалом 16]] }} '''Псалом 15''' ''(16 паводле масарэцкай нумарацыі)'' адносіцца да ліку [[месіянскія псалмы|месіянскіх псалмоў]], якія ў хрысціянстве ўспрымаюцца як правобразныя ці прарочыя ў адносінах да [[Ісус Хрыстос|Ісуса Хрыста]] і некаторых евангельскіх падзей, якія адбыліся праз сотні і нават тысячу гадоў пазней часу напісання. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Асноўная тэма гэтага псалма — уваскрасенне Месіі з мёртвых. <center> {| border="1" class="standard" |+ |- ! width="4%"|Псалом ! width="38%"|Псалтыр<ref>Выкарыстаны [[Пераклад Бібліі Сёмухі|пераклад Васіля Сёмухі]]</ref> ! width="10%"|Спасылка ! width="38%"|[[Новы Запавет]] ! width="10%"|Спасылка |- !15 |бо Ты не пакінеш душы мае ў пекле і не дасі сьвятому Твайму ўбачыць тленьне |({{Біблія|Пс|15:10}}) |бо Ты не пакінеш душы мае ў пекле і не дасі Сьвятому Твайму пабачыць тленьне |({{Біблія|Дзеян|2:27}}) |- |} </center> {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/15/ 15 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/16/ Псальм 16] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/16/ 16 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=2 Катызма 2 (Псалмы 9-16)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220520154301/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=2 |date=20 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter2#psalom-15 Псалом 15] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/16/ Псальм 16] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/16/ Псальм 16] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/16/ Псальм 16] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.15&v Псалом 15] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 16}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 15}} [[Катэгорыя:Псалмы]] 9vlplke3ivqnpppog5r0ikytrl804zl 0 708652 5121490 4535152 2026-04-05T17:57:21Z Economico-geographer 399 дапаўненне 5121490 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 21 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 20]] | Наступная = [[Псалом 22]] }} '''Псалом 21''' ''(22 паводле масарэцкай нумарацыі)'' адносіцца да ліку [[месіянскія псалмы|месіянскіх псалмоў]], якія ў хрысціянстве ўспрымаюцца як правобразныя ці прарочыя ў адносінах да [[Ісус Хрыстос|Ісуса Хрыста]] і некаторых евангельскіх падзей, якія адбыліся праз сотні і нават тысячу гадоў пазней часу напісання. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Асноўная тэма гэтага псалма — будучыя пакуты Месіі. <center> {| border="1" class="standard" |+ |- ! width="4%"|Псалом ! width="38%"|Псалтыр<ref>Выкарыстаны [[Пераклад Бібліі Сёмухі|пераклад Васіля Сёмухі]]</ref> ! width="10%"|Спасылка ! width="38%"|[[Новы Запавет]] ! width="10%"|Спасылка |- !21 |ён спадзяваўся на Госпада; хай вызваліць яго, хай уратуе, калі ён даспадобы Яму |({{Біблія|Пс|21:9}}) |спадзяваўся на Бога: хай цяпер выбавіць Яго, калі Ён угодны Яму |({{Біблія|Мф|27:43}}) |- !21 |Бо сабакі мяне атачылі, хэўра злыдняў мяне абступіла, прабілі рукі мае і ногі мае |({{Біблія|Пс|21:17}}) |калі ня ўбачу на руках у Яго ранаў ад цьвікоў, і не ўкладу пальца майго ў раны ад цьвікоў, і ня ўкладу рукі маёй у рэбры Ягоныя, не паверу |({{Біблія|Ян|20:25}}) |- !21 |дзеляць рызы мае між сабою; і за адзежу маю кідаюць жэрабя |({{Біблія|Пс|21:19}}) |падзялілі рызы Мае між сабою і за адзежу Маю кідалі жэрабя |({{Біблія|Ян|19:24}}) |- |} </center> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/21/ 21 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/22/ Псальм 22] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/22/ 22 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=3 Катызма 3 (Псалмы 17-23)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220515160740/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=3 |date=15 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter3#psalom-21 Псалом 21] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/22/ Псальм 22] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/22/ Псальм 22] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/22/ Псальм 22] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.21&v Псалом 21] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 22}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 21}} [[Катэгорыя:Псалмы]] fcy5e4n4tr3swhauso4rrn0wk5j7in7 0 708822 5121479 4535149 2026-04-05T17:49:10Z Economico-geographer 399 дапаўненне 5121479 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 19 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 18]] | Наступная = [[Псалом 20]] }} '''Псалом 19''' ''(20 паводле масарэцкай нумарацыі)'' адносіцца да ліку [[царскія псалмы|царскіх псалмоў]], у цэнтры якіх стаіць постаць цара і якія прысвечаны якой-небудзь важнай падзеі з ягонага жыцця. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Асноўная тэма гэтага псалма — малітва за цара. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/19/ 19 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/20/ Псальм 20] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/20/ 20 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=3 Катызма 3 (Псалмы 17-23)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220515160740/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=3 |date=15 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter3#psalom-19 Псалом 19] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/20/ Псальм 20] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/20/ Псальм 20] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/20/ Псальм 20] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.19&v Псалом 19] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 20}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 19}} [[Катэгорыя:Псалмы]] 0hvkq7ajjjptrajwvz34zuwxmo1iji3 0 708824 5121482 4535151 2026-04-05T17:53:51Z Economico-geographer 399 дапаўненне 5121482 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 20 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 19]] | Наступная = [[Псалом 21]] }} '''Псалом 20''' ''(21 паводле масарэцкай нумарацыі)'' адносіцца да ліку [[царскія псалмы|царскіх псалмоў]], у цэнтры якіх стаіць постаць цара і якія прысвечаны якой-небудзь важнай падзеі з ягонага жыцця. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Асноўная тэма гэтага псалма — хвала за збавенне цара. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/20/ 20 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/21/ Псальм 21] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/21/ 21 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=3 Катызма 3 (Псалмы 17-23)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220515160740/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=3 |date=15 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter3#psalom-20 Псалом 20] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/21/ Псальм 21] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/21/ Псальм 21] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/21/ Псальм 21] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.20&v Псалом 21] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 21}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 20}} [[Катэгорыя:Псалмы]] lj9z6seuu5x2jirg5nvlc2rtw03hk3k 5121488 5121482 2026-04-05T17:56:17Z Economico-geographer 399 /* Спасылкі */ 5121488 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 20 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 19]] | Наступная = [[Псалом 21]] }} '''Псалом 20''' ''(21 паводле масарэцкай нумарацыі)'' адносіцца да ліку [[царскія псалмы|царскіх псалмоў]], у цэнтры якіх стаіць постаць цара і якія прысвечаны якой-небудзь важнай падзеі з ягонага жыцця. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Асноўная тэма гэтага псалма — хвала за збавенне цара. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/20/ 20 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/21/ Псальм 21] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/21/ 21 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=3 Катызма 3 (Псалмы 17-23)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220515160740/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=3 |date=15 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter3#psalom-20 Псалом 20] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/21/ Псальм 21] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/21/ Псальм 21] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/21/ Псальм 21] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.20&v Псалом 20] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 21}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 20}} [[Катэгорыя:Псалмы]] djx3ih36xkohhnd3vl7arny71qqxeps 0 708879 5121460 4535087 2026-04-05T17:16:34Z Economico-geographer 399 дапаўненне 5121460 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 11 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 10]] | Наступная = [[Псалом 12]] }} '''Псалом 11''' ''(12 паводле масарэцкай нумарацыі)'' уваходзіць у склад 2-й кафізмы. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Галоўная тэма гэтага псалма — роздум у часіну бедства. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/11/ 11 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/12/ Псальм 12] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/12/ 12 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=916 Георгі Станкевіч — Псалтыр (Пс. 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 11, 22, 50, 62, 83, 136)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220515160724/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=916 |date=15 мая 2022 }} * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=2 Катызма 2 (Псалмы 9-16)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220520154301/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=2 |date=20 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter2#psalom-11 Псалом 11] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/12/ Псальм 12] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/12/ Псальм 12] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/12/ Псальм 12] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.11&v Псалом 11] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 12}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 11}} [[Катэгорыя:Псалмы]] ioccw2opqom4wyqj70bqd2vqe2t6uyp 0 708882 5121491 4535154 2026-04-05T18:04:46Z Economico-geographer 399 дапаўненне 5121491 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 22 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 21]] | Наступная = [[Псалом 23]] }} '''Псалом 22''' ''(23 паводле масарэцкай нумарацыі)'' уваходзіць у склад 3-й кафізмы. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Галоўная тэма гэтага псалма: Госпад — Пастыр. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/22/ 22 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/23/ Псальм 23] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/23/ 23 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=916 Георгі Станкевіч — Псалтыр (Пс. 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 11, 22, 50, 62, 83, 136)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220515160724/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=916 |date=15 мая 2022 }} * [[Наста Кудасава]] — [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=915 Псальмы (Пс. 1, 8, 22, 50, 62, 83, 136)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220522112218/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=915 |date=22 мая 2022 }} * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=3 Катызма 3 (Псалмы 17-23)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220515160740/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=3 |date=15 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter3#psalom-22 Псалом 22] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/23/ Псальм 23] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/23/ Псальм 23] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/23/ Псальм 23] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.22&v Псалом 22] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * [https://prajdzisvet.org/storehouse/contests/Audziayuk%20A%20-%20Sem%20psalmau%20%282014%29.pdf Алесь Аўдзяюк — 7 псальмаў. Падрадковы пераклад са старагабрэйскай мовы] * {{Commons|Category:Psalm 23}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 22}} [[Катэгорыя:Псалмы]] tney4450x66141angqqz35n0xcmmauu 0 708970 5121456 4535231 2026-04-05T17:08:37Z Economico-geographer 399 дапаўненне 5121456 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 9 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 8]] | Наступная = [[Псалом 10]] }} '''Псалом 9''' ''(9 і 10 паводле масарэцкай нумарацыі)'' пачынае 2-ю кафізму. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Галоўная тэма гэтага псалма — падзяка за вызваленне. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/9/ 9 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/9/ Псальм 9], [https://bible.by/ldnt/19/10/ Псальм 10] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/9/ 9 псалом], [https://bible.by/bjs/19/10/ 10 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=2 Катызма 2 (Псалмы 9-16)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220520154301/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=2 |date=20 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter2#psalom-9 Псалом 9] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/9/ Псальм 9], [https://bible.by/bvc-2017/19/10/ Псальм 10] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/9/ Псальм 9], [https://bible.by/bbb/19/10/ Псальм 10] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/9/ Псальм 9], [https://bible.by/bsm/19/10/ Псальм 10] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.9&v Псалом 9] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commonscat|Psalm 9}} * {{Commonscat|Psalm 10}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 9}} [[Катэгорыя:Псалмы]] a4fnqfdp6aaqo05whzbxbj8bkoffwk3 0 708972 5121459 4535074 2026-04-05T17:13:40Z Economico-geographer 399 дапаўненне 5121459 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 10 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 9]] | Наступная = [[Псалом 11]] }} '''Псалом 10''' ''(11 паводле масарэцкай нумарацыі)'' уваходзіць у 2-ю кафізму. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Галоўная тэма гэтага псалма — спадзяванне на Госпада. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/10/ 10 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/11/ Псальм 11] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/10/ 11 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=2 Катызма 2 (Псалмы 9-16)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220520154301/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=2 |date=20 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter2#psalom-10 Псалом 10] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/11/ Псальм 11] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/11/ Псальм 11] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/11/ Псальм 11] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.10&v Псалом 10] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 11}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 10}} [[Катэгорыя:Псалмы]] rj1k45g329u5qayghrha7uuk0y7ipvh 0 708973 5121461 4535105 2026-04-05T17:20:31Z Economico-geographer 399 дапаўненне 5121461 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 12 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 11]] | Наступная = [[Псалом 13]] }} '''Псалом 12''' ''(13 паводле масарэцкай нумарацыі)'' уваходзіць у 2-ю кафізму. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Галоўная тэма гэтага псалма — маркота і скруха душы. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/12/ 12 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/13/ Псальм 13] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/13/ 13 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=2 Катызма 2 (Псалмы 9-16)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220520154301/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=2 |date=20 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/13/ Псальм 13] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/13/ Псальм 13] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/13/ Псальм 13] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.12&v Псалом 12] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 13}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 12}} [[Катэгорыя:Псалмы]] rolgiigaph4pajbcno4tm6n865vtjnt 5121464 5121461 2026-04-05T17:23:31Z Economico-geographer 399 /* Спасылкі */ 5121464 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 12 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 11]] | Наступная = [[Псалом 13]] }} '''Псалом 12''' ''(13 паводле масарэцкай нумарацыі)'' уваходзіць у 2-ю кафізму. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Галоўная тэма гэтага псалма — маркота і скруха душы. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/12/ 12 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/13/ Псальм 13] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/13/ 13 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=2 Катызма 2 (Псалмы 9-16)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220520154301/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=2 |date=20 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter2#psalom-12 Псалом 12] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/13/ Псальм 13] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/13/ Псальм 13] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/13/ Псальм 13] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.12&v Псалом 12] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 13}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 12}} [[Катэгорыя:Псалмы]] 332stqk31ppvtawf00qouxvst50u7ao 0 708974 5121465 4535118 2026-04-05T17:25:10Z Economico-geographer 399 дапаўненне 5121465 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 13 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 12]] | Наступная = [[Псалом 14]] }} '''Псалом 13''' ''(14 паводле масарэцкай нумарацыі)'' уваходзіць у 2-ю кафізму. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Галоўная тэма гэтага псалма — шалы і дзеі бязбожных. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/13/ 13 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/14/ Псальм 14] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/14/ 14 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=2 Катызма 2 (Псалмы 9-16)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220520154301/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=2 |date=20 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter2#psalom-13 Псалом 13] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/14/ Псальм 14] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/14/ Псальм 14] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/14/ Псальм 14] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.13&v Псалом 13] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 14}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 13}} [[Катэгорыя:Псалмы]] 6e390newysc3vztqadk8jz1y6l74ate 0 708975 5121467 4535132 2026-04-05T17:30:38Z Economico-geographer 399 дапаўненне 5121467 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 14 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 13]] | Наступная = [[Псалом 15]] }} '''Псалом 14''' ''(15 паводле масарэцкай нумарацыі)'' уваходзіць у 2-ю кафізму. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Галоўная тэма гэтага псалма — хто варты стаць перад Богам. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/14/ 14 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/15/ Псальм 15] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/15/ 15 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=2 Катызма 2 (Псалмы 9-16)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220520154301/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=2 |date=20 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter2#psalom-14 Псалом 14] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/15/ Псальм 15] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/15/ Псальм 15] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/15/ Псальм 15] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.14&v Псалом 14] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 15}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 14}} [[Катэгорыя:Псалмы]] jxuv4zt4ert2g0ocxi3cfl94321c1zf 0 708976 5121472 4535146 2026-04-05T17:38:37Z Economico-geographer 399 дапаўненне 5121472 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 16 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 15]] | Наступная = [[Псалом 17]] }} '''Псалом 16''' ''(17 паводле масарэцкай нумарацыі)'' канчае 2-ю кафізму. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Галоўная тэма гэтага псалма — збаввенне ад ворагаў. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/16/ 16 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/17/ Псальм 17] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/17/ 17 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=2 Катызма 2 (Псалмы 9-16)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220520154301/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=2 |date=20 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter2#psalom-16 Псалом 16] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/17/ Псальм 17] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/17/ Псальм 17] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/17/ Псальм 17] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.16&v Псалом 16] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 17}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 16}} [[Катэгорыя:Псалмы]] ck4itc97rl0ybfc4g9kdzi6lpmvarfo 0 708977 5121474 4535147 2026-04-05T17:44:17Z Economico-geographer 399 дапаўненне 5121474 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 17 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 16]] | Наступная = [[Псалом 18]] }} '''Псалом 17''' ''(18 паводле масарэцкай нумарацыі)'' пачынае 3-ю кафізму. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Псалом і кафізма ў цэлым чытаюцца падчас нядзельнай [[ютрань|ютрані]] ў звычайныя дні.<ref>[http://molitva-info.ru/molitvoslov/psalom-davida-17.html Псалом Давида 17]</ref> Галоўная тэма гэтага псалма — пахвальная песня за збавенне ад ворагаў. == У культуры == [[Стары Ольса]] — «Бог прэпаяса мя сілаю» (альбом «[[Гераічны эпас (альбом)|Гераічны эпас]]») == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/17/ 17 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/18/ Псальм 18] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/18/ 18 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=3 Катызма 3 (Псалмы 17-23)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220515160740/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=3 |date=15 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter3#psalom-17 Псалом 17] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/18/ Псальм 18] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/18/ Псальм 18] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/18/ Псальм 18] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.17&v Псалом 17] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 18}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 17}} [[Катэгорыя:Псалмы]] qc8kcw98t08s9bjswhqiun476cn7dvv 0 708978 5121477 4535148 2026-04-05T17:47:14Z Economico-geographer 399 дапаўненне 5121477 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 18 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 17]] | Наступная = [[Псалом 19]] }} '''Псалом 18''' ''(19 паводле масарэцкай нумарацыі)'' уваходзіць у 3-ю кафізму. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Галоўная тэма гэтага псалма — Тварэнне Божае і Слова Божае. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/18/ 18 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/19/ Псальм 19] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/19/ 19 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=3 Катызма 3 (Псалмы 17-23)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220515160740/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=3 |date=15 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter3#psalom-18 Псалом 18] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/19/ Псальм 19] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/19/ Псальм 19] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/19/ Псальм 19] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.18&v Псалом 18] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 19}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 18}} [[Катэгорыя:Псалмы]] mv1hy59f9f61m5pcsn3r123fuglfjcn 0 708979 5121492 4535155 2026-04-05T18:07:40Z Economico-geographer 399 дапаўненне 5121492 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 23 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 22]] | Наступная = [[Псалом 24]] }} '''Псалом 23''' ''(24 паводле масарэцкай нумарацыі)'' канчае 3-ю кафізму. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Галоўная тэма гэтага псалма — пахвальны гімн Цару славы. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/23/ 23 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/24/ Псальм 24] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/24/ 24 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=3 Катызма 3 (Псалмы 17-23)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220515160740/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=3 |date=15 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter3#psalom-23 Псалом 23] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/24/ Псальм 24] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/24/ Псальм 24] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/24/ Псальм 24] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.23&v Псалом 23] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 24}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 23}} [[Катэгорыя:Псалмы]] nkfjepg1z8x3wx1n8d8ubjzzsiuvbz9 0 710231 5121775 4360929 2026-04-05T19:36:38Z DobryBrat 5701 дапаўненне, шаблон 5121775 wikitext text/x-wiki '''Ляпешка''' — беларускае прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Барыс Міхайлавіч Ляпешка]] (нар. 1955) — гісторык, філосаф, сацыёлаг. * [[Валянціна Ціханаўна Ляпешка]] (нар. 1948) — беларускі маляр, дэпутат [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савета БССР]] 11 склікання. * [[Ганна Яўгенаўна Ляпешка]] — беларуская лёгкаатлетка. * [[Генадзь Уладзіміравіч Ляпешка]] (нар. 1965) — начальнік [[Ваенная акадэмія Рэспублікі Беларусь|Ваеннай акадэміі Рэспублікі Беларусь]] (2021—2024). * [[Мікалай Мікалаевіч Ляпешка]] (нар. 1952) — беларускі дыпламат. * [[Надзея Міхайлаўна Ляпешка]] (нар. 1989) — [[Беларусь|беларуская]] спартсменка (веславанне на байдарках). {{спіс цёзак2|беларускія}} 5kup3ams7m6t49qe89urb0q42lscpgp 0 711012 5121481 4650154 2026-04-05T17:51:14Z Ziv 148479 ([[c:GR|GR]]) [[File:Apparition du Christ aux pélerins d’Emmaüs by Laurent de La Hyre.jpg]] → [[File:Laurent de La Hyre - L'Apparition du Christ aux pèlerins d'Emmaüs, 1656.jpg]] → File replacement: update from a old and low quality version to a new one with better quality ([[c:c:GR]]) 5121481 wikitext text/x-wiki {{Мастак}} '''Ларан дэ Ла Ір''' (Laurent de La Hyre; {{ДН|27|2|1606}} — {{ДС|28|12|1656}}) — французскі мастак у стылі барока, які нарадзіўся ў [[Парыж]]ы. Ён быў вядучым прадстаўніком неакласічнага стылю парыжскага атцызму. == Галерея == <gallery mode="packed" heights="150"> La Hyre Hercule et Omphale.jpg|Геракл і Амфала Laurent de La Hyre - Theseus and Aethra - WGA12325.jpg|Тэзей Laurent de La Hyre - Landscape with Peace and Justice Embracing - WGA12323.jpg|Любоўны саюз Міру і Справядлівасці Adonis Mort. Vers 1624-1628. Laurent de la Hyre.JPG|Смерць Адоніса Laurent de La Hyre - The Rape of Europa - Google Art Project.jpg|Выкраданне Еўропы Laurent de La Hyre - Job Restored to Prosperity - WGA12320.jpg|Узнагарода Іёва La Hyre Jugement de Salomon.jpg|Суд цара Саламона Laurent de La Hyre - L'Apparition du Christ aux pèlerins d'Emmaüs, 1656.jpg|Хрыстос у Эмаусе Saint Pierre guérissant des malades de son ombre, par Laurent de La Hyre.jpg|Апостал Пётр, які вылечвае хворых La conversion de Saint Paul, par Laurent de La Hyre.jpg|Абарот апостала Паўла Laurent de La Hyre - Allegory of the Regency - WGA12324.jpg|Алегорыя рэгенцтва Ганны Аўстрыйскай Laurent de La Hyre - Astronomy - WGA12313.jpg|Алегорыя астраноміі Laurent de La Hyre - Allegory of Grammar - Walters 37862.jpg|Алегорыя граматыкі Laurent de La Hyre - Allegory of Arithmetic - Walters 371917.jpg|Алегорыя арыфметыкі Laurent de La Hyre - Cyrus Announcing to Araspas that Panthea Has Obtained His Pardon - WGA12316.jpg|Персідскі цар Кір Вялікі La_Vierge_à_l'Enfant,_Laurent_de_la_Hyre,_1642_(2).jpg|Мадонна з немаўлём </gallery> {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} skdw86oiz67hf2fxh5b6862guva042l 14 712889 5122693 4159602 2026-04-06T11:31:17Z DzBar 156353 шаблон 5122693 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Песні паводле гадоў|1952]] [[Катэгорыя:Песні XX стагоддзя|1952]] [[Катэгорыя:Музычныя творы 1952 года]] {{Тэма паводле гадоў|Песні|1952|года}} 6ync3wvi89lphozvi07wb5jpjgh1j2c 0 720154 5121797 5118739 2026-04-05T20:12:33Z 5121797 wikitext text/x-wiki {{навуковец | Роспіс = Siarhei Besarab (scientist) signature.svg | suppressfields = father mother }} '''Сяргей Васілевіч Бесараб''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі навуковец у галіне [[Калоідная хімія|калоіднай хіміі]], [[вынаходнік]], [[Навуковая журналістыка|навуковы журналіст]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/syargey-besarab-praz-belarus-da-zorak-vydatnaya-nacyyanalnaya-ideya|title=Сяргей Бесараб: праз Беларусь да зорак — выдатная нацыянальная ідэя! {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2024-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20240620210615/https://euroradio.fm/syargey-besarab-praz-belarus-da-zorak-vydatnaya-nacyyanalnaya-ideya|archive-date=2024-06-20|access-date=2024-06-20}}</ref>, [[Футуралогія|футуролаг]] і [[візіянер]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://visia.pro/buduchynya-belaruskaj-navuki/|title=Будучыня беларускай навукі {{!}} Наша Вiзiя|website=Наша Вiзiя {{!}} Майстэрня думак|date=2024-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20240819103105/https://visia.pro/buduchynya-belaruskaj-navuki/#p164c2|archive-date=2024-08-24|access-date=2025-02-11}}</ref>. Не мае навуковай ступені. == Біяграфія == Нарадзіўся 25 ліпеня 1984 года{{sfn|Изобретатель|2016|loc=№ 6 (198), задн. вокл.}}<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://novychas.online/asoba/fenomen-besaraba-kali-navuka-stanovicca-movaj-sup|title=Феномен Бесараба: калі навука становіцца мовай супраціву|first=Анатоль|last=Расонскі|website=Новы Час|date=2025-07-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20250725062032/https://novychas.online/asoba/fenomen-besaraba-kali-navuka-stanovicca-movaj-sup|archive-date=2025-07-25|access-date=2025-07-25}}</ref> у [[Навагрудак|Навагрудку]]. Скончыў на выдатна [[Школа № 3 (Навагрудак)|сярэднюю школу № 3]] Навагрудка<ref name=":30">{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/life/119726.html|title=«Спасибо всевышнему, что уцелел». Известные беларусы рассказали, какими они были в школе, и поделились своими фото тех лет — смотрите|website=Зеркало|date=2026-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20260207124310/https://news.zerkalo.io/life/119726.html|archive-date=2026-02-07|access-date=2026-02-07|quote=Ученый-химик Сергей Бесараб в 10-м классе на соревновании по туристско-прикладному многоборью (ТПМ), 2001 год. Фото: личный архив — Новогрудок — городок «горный», спортивный туризм был любимым видом спорта с начальной школы, — вспоминает Сергей Бесараб. — Учился в средней школе № 3. Большую часть времени тэпээмом, родимым, и занимался. В перерывах между химией, конечно.}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/kultura/114-hadou-z-dnja-naradzennja-barysa-kita/|title=114 гадоў з дня нараджэння Барыса Кіта|website=Рацыя|date=2024-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240406084805/https://racyja.com/by/kultura/114-hadou-z-dnja-naradzennja-barysa-kita/|archive-date=2024-04-06|access-date=2024-04-06|quote=Сяргей Бесараб – адзін з тых вучняў Наваградка, якому за поспехі ў вучобе пашчасціла ганарова насіць мантыю Барыса Кіта, якую вучоны ў свой час перадаў на вечнае захаванне ў Наваградскі гісторыка-краязнаўчы музей.}}</ref>. Падчас вучобы неаднаразова перамагаў на абласным і рэспубліканскіх этапах прадметнай алімпіяды па хіміі<ref>Новае жыццё, 2001, № 71, с. 3</ref>. Выпускнік кафедры [[Радыяцыйная хімія|радыяцыйнай хіміі]] [[Хімічны факультэт БДУ|хімічнага факультэта БДУ]] (кіраўнік — [[Алег Іосіфавіч Шадыра|Алег Шадыра]])<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/312244|title=«Гэта можа выклікаць рак». Навуковец б'е трывогу адносна таго, што ў Беларусі пачалі апраменьваць прадукты радыяцыяй|website=Наша Ніва|date=2023-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20230315174447/https://nashaniva.com/312244|archive-date=2023-03-15|access-date=2025-06-30|quote=Сяргей Бесараб — выпускнік кафедры радыяцыйнай хіміі БДУ, дзе ён займаўся менавіта свабоднымі радыкаламі, якія ўзнікаюць пад уздзеяннем радыяцыі. Яго навуковы кіраўнік, прафесар Алег Шадыра, лічыўся найлепшым спецыялістам у даследаванні ўплыву радыяцыі.}}</ref>. У 2010 годзе скончыў магістратуру [[Інстытут падрыхтоўкі навуковых кадраў НАН Беларусі|Інстытута падрыхтоўкі навуковых кадраў НАН Беларусі]] па спецыяльнасці «Хімія» (кіраўнік — Аляксандар Траццяк)<ref>{{Cite web|url=https://ipnk.basnet.by/page/574/|title=Университет Национальной академии наук Беларуси. Мы гордимся нашими выпускниками|archive-url=https://web.archive.org/web/20221006050020/https://ipnk.basnet.by/page/574/|archive-date=6 кастрычніка 2022}}</ref><ref name=":22" />. У 2010—2020 гадах працаваў навуковым супрацоўнікам лабараторыі адсарбентаў [[Інстытут агульнай і неарганічнай хіміі НАН Беларусі|Інстытута агульнай і неарганічнай хіміі]] [[НАН Беларусі]]. У 2013 годзе скончыў аспірантуру па спецыяльнасці «Калоідная хімія» (навуковы кіраўнік — [[Уладзімір Сямёнавіч Камароў|Уладзімір Камароў]])<ref name=":20">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/337123|title=«Каб я ведаў, што гэта дзяржтаямніца, то можа і не пісаў бы так хвацка». Хімік Сяргей Бесараб расказаў, як сумяшчае навуку і грамадзянскую пазіцыю|website=Наша Ніва|archive-url=https://web.archive.org/web/20240223162359/https://d1a9nnmcvk9pjz.cloudfront.net/337123|archive-date=2024-02-23|access-date=2024-02-23}}</ref>, атрымаў навуковую кваліфікацыю «[[Даследчык (акадэмічная ступень)|Даследчык]]»<ref>{{Cite web|url=https://steanlab.github.io/about/|title=– Siarhei Besarab – Multidisciplinary Scientist · Research Chemist · Writer|first=Siarhei|last=Besarab|website=steanlab.github.io|access-date=2025-06-14}}</ref>, але кандыдацкую дысертацыю не прадставіў для абароны. [[Файл:Siarhei Besarab during a laboratory microbiology session at the Faculty of Chemistry Belarusian State University 2008.jpg|злева|міні|Сяргей Бесараб падчас лабараторных заняткаў па [[Мікрабіялогія|мікрабіялогіі]] ([[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]], 2008 год)]] == Дзейнасць == === Навуковая дзейнасць === Асноўныя навуковыя працы прысвечаны даследаванню ўласцівасцей неарганічных порыстых матэрыялаў, пошуку эфектыўных [[Адсарбенты|адсарбентаў]] і стварэнню новых [[каталізатар]]аў. Вынікі даследванняў Бесараба пазней ўвайшлі ў ТОП-100 найлепшых вынікаў фундаментальных і прыкладных даследванняў [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|НАН Беларусі]] за 2011—2015 гады<ref>{{Cite web|url=https://nasb.gov.by/rus/news/6121/|title=Каталог ТОП-100 результатов фундаментальных и прикладных исследований НАН Беларуси за 2011-2015 годы|date=6 кастрычніка 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130161811/https://nasb.gov.by/rus/news/6121/|archive-date=30 лістапада 2020}}. — Минск: Беларуская навука. — 2016.— с. 74-75, ISBN 978-985-08-2009-9</ref>. Аўтар больш за 50 навуковых прац<ref>[https://elibrary.ru/author_profile.asp?authorid=654223 Бесараб Сергей Васильевич]. РИНЦ. Научная электронная Библиотека</ref><ref>{{Cite web|url=https://scholar.google.com/citations?user=1jNpf9QAAAAJ|title=Сергей Васильевич Бесараб (Siarhei Besarab)|website=scholar.google.com|access-date=2024-03-25}}</ref>, у тым ліку манаграфіі, шэрагу вынаходстваў і карысных мадэляў<ref>{{Cite web|url=https://www.sb.by/articles/est-vopros-chto-ne-meshalo-by-izobresti.html|title=Есть вопрос: что не мешало бы изобрести?|archive-url=https://web.archive.org/web/20201002094823/https://www.sb.by/articles/est-vopros-chto-ne-meshalo-by-izobresti.html|archive-date=2 кастрычніка 2020|author=Константин Бакун|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня]]|date=29 чэрвеня 2018}}</ref>. Да свайго палітычна матываванага звальнення ў 2020 годзе, рыхтаваўся да абароны дысэртацыі<ref name=":13">{{Cite web|url=https://42.tut.by/708871|title=«Это было ожидаемым ходом». Химику из Академии наук не продлили контракт. Спросили о причинах|author=Тамара Колос|website=TUT.by|date=23 лістапада 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201217181000/https://42.tut.by/708871|archive-date=17 снежня 2020}}</ref>, прысвечанай распрацоўцы кіраванага сінтэза сілікатных іерархічных матэрыялаў. Раней са сваімі навуковымі распрацоўкамі двойчы (2009, 2011) перамагаў на Рэспубліканскім конкурсе навуковых прац{{sfn|Изобретатель|2016|loc=№ 6 (198), задн. вокл.}}<ref name=":3">Веды, 2011, № 24, с.3</ref>. У 2016 годзе заняў 1-е месца<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://old.sk.ru/news/b/pressreleases/archive/2016/04/11/podvedeny-itogi-belorusskogo-etapa-startup-tour.aspx|title=Подведены итоги белорусского этапа Startup Tour|author=Виталий Шустиков|website=old.sk.ru|date=11 апреля 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20231115084703/https://old.sk.ru/news/b/pressreleases/archive/2016/04/11/podvedeny-itogi-belorusskogo-etapa-startup-tour.aspx|archive-date=2023-11-15|access-date=2023-11-15}}</ref> ў беларускім этапе Skolkovo StartupTour-2016 і стаў паўфіналістам конкурсу з прыладай для демеркурызацыі паветра (ачысткі ад пароў [[Ртуць|ртуці]]){{sfn|Изобретатель|2016|loc=№ 6 (198), задн. вокл.}}<ref>Навука, 2016, № 16, с.2</ref>. З 2015 года быў нацыянальным (BY) экспертам [[Міжнародная камісія электрасувязі|Міжнароднай камісіі па электрасувязі]] ў камітэтах ТС120 (сістэмы захоўвання электрычнай энэргіі) і ISO/IEC JPC 2 (энергаэфектыўныя і ўзнаўляльныя крыніцы энэргіі)<ref>{{Cite web|url=https://experts.iec.ch|title=Experts - IEC|website=experts.iec.ch|access-date=2024-04-11}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/news/26-04-2024-my-naziraem-razgortvanne-yadravaga-renesansu-pra-buduchynyu-aes-razvazhae-navukovets-syargej-besarab|title=«Мы назіраем разгортванне ядравага рэнесансу». Пра будучыню АЭС разважае навуковец Сяргей Бесараб|website=belsat.eu|access-date=2024-04-26}}</ref>. Займаўся прасоўваннем выкарыстання т. зв. [[Змешаная рэальнасць|змешанай рэальнасці]]'' ў адукацыйных і навуковых мэтах<ref>{{Cite web|url=https://adu.by/ru/homepage/arkhiv-novostej/aktualnaya-informatsiya-arkhiv/5254-itogi-khii-respublikanskogo-konkursa-kompyuter-obrazovanie-internet.html|title=Итоги ХІІ Республиканского конкурса «Компьютер. Образование. Интернет»|website=adu.by|publisher=Национальный институт образования|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306010205/https://adu.by/ru/homepage/arkhiv-novostej/aktualnaya-informatsiya-arkhiv/5254-itogi-khii-respublikanskogo-konkursa-kompyuter-obrazovanie-internet.html|archive-date=6 сакавіка 2023|date=23 мая 2017}}</ref>. Як навуковы кансультант супрацоўнічаў з Рэспубліканскім навукова-практычным цэнтрам дзіцячай хірургіі, дзе займаўся распрацоўкай палімерных [[Гідрагель|гідрагеляў]] для малаінвазіўнага лячэння [[Інфаркт міякарда|інфаркту міякарда]]<ref>{{Cite web|title=Наука в ударе|archive-url=https://web.archive.org/web/20201001192301/https://www.sb.by/articles/nauka-v-udare.html|archive-date=1 кастрычніка 2020|author=Наталья Урядова|date=21 верасня 2016|url=https://www.sb.by/articles/nauka-v-udare.html|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://csl.bas-net.by/news/one-news.asp?id=59568|title=Научный ринг|website=Центральная научная библиотека имени Якуба Коласа Национальной академии наук Беларуси|archive-date=23 верасня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220923144148/https://csl.bas-net.by/news/one-news.asp?id=59568}}</ref><ref>{{Cite web|title=Навошта навукоўцы выйшлі на «рынг»?|url=https://zviazda.by/be/news/20161005/1475678295-navoshta-navukoucy-vyyshli-na-ryng|archive-url=https://web.archive.org/web/20220923144152/https://zviazda.by/be/news/20161005/1475678295-navoshta-navukoucy-vyyshli-na-ryng|archive-date=23 верасня 2022|author=Яраслаў Лыскавец|date=6 кастрычніка 2016|publisher=[[Звязда (газета)|Звязда]]}}</ref><ref>[https://www.sb.by/zn/archive/23092016/ Знамя юности, 2016], № 38, с 2</ref> (гл. таксама «[[Навуковы рынг (мерапрыемства)|Навуковы рынг]]»), [[3D-прынтар|адытыўнымі тэхналогіямі]] ў кардыёхірургіі, пытаннямі хімічнай [[Дэцэлюлярызацыя|дэцэлюлярызацыі]] [[Алатрансплантацыя|алаграфтаў]]<ref>[https://www.elibrary.ru/item.asp?id=29313820 The study of the stability of cryopreserved allopericardium to process of dystrophic calcification in the experiment.]{{Недаступная спасылка}} — 2016, eLIBRARY ID: 29313820</ref>. === Навуковая камунікацыя і папулярызацыя хіміі === Як [[Тэхналогія|тэхналагічны]] [[эксперт]] і [[Папулярызацыя навукі|папулярызатар навукі]] напісаў каля 200 артыкулаў<ref name=":1">{{Cite web|title=Все статьи. Блог беларуского химика. Сергей Бесараб|url=https://steanlab.github.io/bibliography/|archive-url=https://web.archive.org/web/20230227020518/https://steanlab.github.io/bibliography/|archive-date=27 лютага 2023|website=github.com}}</ref>. Пачынаў друкавацца ў выданнях «Компьютерра» і «[[Камп’ютарныя весткі]]». У студзені 2020 года, яшчэ да афіцыйнага абвяшчэння [[Пандэмія COVID-19|пандэміі]] пачаў гаварыць пра небяспеку [[Каранавірусная інфекцыя (2019)|каранавіруса]] і персанальныя сродкі абароны, яго артыкул пра выбар адмысловых супрацьаэразольных рэспіратараў і [[Дэзінфекцыя|дэзінфекцыю]]<ref>{{Cite web|url=https://habr.com/ru/post/486164/|title=Коронавирус 2019-nCoV. FAQ по защите органов дыхания и дезинфекции|date=29 студзеня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200130212134/https://habr.com/ru/post/486164/|archive-date=30 cтудзеня 2020|author=Сергей Бесараб|publisher=[[Хабр]]}}</ref> за некалькі дзён набраў больш за паўмільёна праглядаў. [[Файл:Vialiki Voz Conference 2025 Pärnumaa Siarhei Besarab speaks at the conference (crop).jpg|міні|Сяргей Бесараб падчас выступу на [[Вялікі Воз (мерапрыемства)|з'ездзе беларускіх навукоўцаў "Вялікі Воз"]] ([[Пярнумаа]], [[Эстонія]]) у 2025 годзе<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33503777.html|title=«Вялікі воз» беларускіх талентаў. Навошта навукоўцы зь Беларусі другі раз зьбіраліся ў Эстоніі|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2025-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20250816182054/https://www.svaboda.org/a/33503777.html|archive-date=2025-08-16|access-date=2025-08-16}}</ref>]] Двойчы станавіўся пераможцам конкурсу тэхналагічных аўтараў «Тэхнатэкст», які праводзіць [[Хабр|Habr.com]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://habr.com/ru/articles/948224/|title=Можно ли войти в реку Технотекста дважды? А трижды? Анализ победителей Хабра за 7 лет|author=Михаил Шардин|last=|website=Хабр|date=2025-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20250925102557/https://habr.com/ru/articles/948224/|archive-date=2025-09-25|access-date=2025-09-25|quote=Среди частных авторов дважды победителями становилcя Cергей Бесараб @steanlab который делился глубокими познаниями в химии, рассказывая о ядовитых растениях и химическом составе чая.}}</ref>. Першы раз, у 2021 годзе («Тэхнатэкст-2022») за артыкул пра [[Фітахімія|фітахімію]] і [[Таксікалогія|таксікалогію]] атрутных раслін<ref>{{Cite web|url=https://habr.com/ru/company/habr/blog/677942/|title=Технотекст: все номинанты, победители и немного тайны|archive-url=https://web.archive.org/web/20220827102310/https://habr.com/ru/company/habr/blog/677942/|archive-date=27 жніўня 2022|website=Хабр|date=21 ліпеня 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://habr.com/ru/post/568148/|title=Растения I класса опасности. Памятка по идентификации|author=Сергей Бесараб|website=Хабр|datepublished=16 ліпеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210725141604/https://habr.com/ru/post/568148/|archive-date=25 ліпеня 2021}}</ref>, другі раз, у 2025 годзе («Тэхнатэкст-7»), за артыкул пра гарбату<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://habr.com/ru/companies/habr/articles/906136/|title=Технотекст 7: шорт-листы для 499 отборных статей|website=Хабр|date=2025-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20250516140632/https://habr.com/ru/companies/habr/articles/906136/|archive-date=16 мая 2025|access-date=2025-05-16|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://habr.com/ru/articles/859722/|title=Пленка на чае. Блеск и нищета|website=Хабр|date=2024-11-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20250516141154/https://habr.com/ru/articles/859722/|archive-date=2025-05-16|access-date=2025-05-16}}</ref>. Сумесна з Юстынай Саўкай выпускаў серыю кароткіх беларускамоўных аўдыёнарысаў пра біяхімічныя асаблівасці раслін для дзіцячай праграмы «Дасціпныя. Нястомныя. Кемлівыя» на канале «Культура» [[Першы Нацыянальны канал Беларускага радыё|Беларускага радыё]]<ref>{{Cite web|url=http://gazeta-navuka.by/images/electronic-catalog/29.04.19.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20230305232433/http://gazeta-navuka.by/images/electronic-catalog/29.04.19.pdf|archive-date=5 сакавіка 2023|title=Элементы жизни|author=Ольга Панасина|author2=Алина Шкутова|publisher=[[Навука (газета)|Навука №18(2745) c. 8]]|date=29 красавіка 2019}}</ref> (гл. [[:s:Нататкі фітахіміка|Нататкі фітахіміка]]). Некаторы час займаўся [[Папулярызацыя навукі|навуковай папулярызацыяй]] і прасоўваннем альтэрнатыўных і нетрадыцыйных крыніц харчавання<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.patreon.com/posts/47969547|title=Скоропищ или Чем прокормиться в исключительных условиях|author=Сергей Бесараб|website=patreon.com|date=3 сакавіка 2021}}</ref><ref name=":14">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/324780|title=Ці каштавалі мяса саранчы? А яно ўжо прадаецца ў Польшчы. Знайшлі беларуса — фаната такой ежы|date=27 жніўня 2023|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша ніва]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230827124056/https://nashaniva.com/324780|archive-date=2023-08-27}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://steanlab.medium.com/beedrone-53584ea18f0b|title=Неожиданные источники пищевого белка|first=Siarhei|last=Besarab|website=Medium|date=2021-11-09|access-date=2024-03-14}}</ref> за што падвяргаўся публічным абразам ад прапагандыста [[Андрэй Мукавозчык|Андрэя Мукавозчыка]] са старонак выдання [[СБ. Беларусь сегодня]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sb.by/articles/zemlyu-zhrat.html|title=Путаные мысли приводят к путаной жизни – как думаете, правильно?|first=Андрей|last=Муковозчик|website=www.sb.by|date=2023-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20240421012455/https://www.sb.by/articles/zemlyu-zhrat.html|archive-date=2024-04-21|access-date=2024-04-21}}</ref> У 2017 годзе як навуковы куратар ўдзельнічаў у арганізацыі і правядзенні першага [[Беларускі навуковы хакатон|беларускага навуковага хакатона «SciHackathon»]]<ref>{{Cite web|url=http://www.ctv.by/v-belarusi-s-pomoshchyu-smartfona-mozhno-budet-izmerit-davlenie-i-opredelit-kachestvo-produktov|title=В Беларуси с помощью смартфона можно будет измерить давление и определить качество продуктов|date=02 чэрвеня 2017|publisher=[[СТБ]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201007084712/http://www.ctv.by/v-belarusi-s-pomoshchyu-smartfona-mozhno-budet-izmerit-davlenie-i-opredelit-kachestvo-produktov|archive-date=7 кастрычніка 2020}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://devby.io/news/pervyy-v-strane-nauchnyy-hakaton-vyigral-spektrometr-dlya-provedeniya-testa-na-narkotiki|title=Научный хакатон в Минске: домашний наркотест, синтез генов и алгоритм для перебора картофеля|website=dev.by|access-date=2024-03-25}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://nashaniva.com/310711|title=Амерыканскія навукоўцы прыдумалі, як візуальна сачыць за людзьмі па WiFi замест камер. Аказваецца, беларусы прэзентавалі падобны метад 6 год таму|date=20 лютага 2023|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша ніва]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230222033251/https://nashaniva.com/310711|archive-date=22 лютага 2023}}</ref>. Як [[незалежны навуковец]] выступае з разгорнутыми каментарыямі ў перыядычных выданнях і [[СМІ]], як беларускіх — «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]», «[[Зялёная сетка]]», [[Zerkalo.io]], dev.by, CityDog.by, [[Салідарнасць (газета)|Салідарнасць]], так і міжнародных — [[Голас Амерыкі|Voice of America]], [[Міжнароднае французскае радыё|Radio France internationale]], [[Deutsche Welle]]. Як запрошаны навуковец-эксперт выступае на радыё ([[Беларускае Радыё Рацыя|Радыё Рацыя]], [[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрарадыё]]) і тэлебачанні ([[Belsat]], «[[Звычайны ранак]]»)<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/channel/UCrnz8gz3j6Gg6Cn_ufLu6eg|title=Сяргей Бесараб. Каментары для медыя - YouTube|website=www.youtube.com|access-date=2024-04-12}}</ref>, фактычна з’яўляючыся найбольш вядомым беларускім навуковым папулярызатарам хіміі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/ne-davyarayce-usyamu-shto-pishuc-khimik-tlumachyc-yak-pravilna-vybrac-spf|title=Не давярайце ўсяму, што пішуць. Хімік тлумачыць, як правільна выбраць SPF {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2024-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20240517091518/https://euroradio.fm/ne-davyarayce-usyamu-shto-pishuc-khimik-tlumachyc-yak-pravilna-vybrac-spf|archive-date=2024-05-17|access-date=2024-05-17|quote=Беларусам варта падумаць пра… сіесту, кажа навуковец і вядомейшы беларускі папулярызатар хіміі Сяргей Бесараб.}}</ref>. Асноўныя тэмы выступаў — ядзерная і хімічная бяспека<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33546939.html|title=«Шкодныя рэчывы на тысячы, а то і мільёны гадоў». Якія радыяактыўныя адкіды хочуць захоўваць у Беларусі і ў чым шкода гэтага|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|archive-url=https://web.archive.org/web/20251002093457/https://www.svaboda.org/a/33546939.html|archive-date=2025-10-02|access-date=2025-10-04|quote=Беларусы будуць пераймаць досьвед расейцаў у будаваньні сховішчаў ядзерных адкідаў, а ў тых такі досьвед пераважна савецкі. На гэта зьвяртае ўвагу Сяргей Бесараб, радыяцыйны хімік, навуковец, вядомы крытычным аналізам радыяцыйнай бясьпекі}}</ref>, радыялагічная ахова насельніцтва, прамысловая і побытавая [[таксікалогія]], [[фітахімія]], гарадская [[энтамалогія]]<ref>{{Cite web|url=https://steanlab.github.io/interview/|title=Сергей Бесараб. Комментарии в СМИ|website=steanlab.github.io|archive-url=https://web.archive.org/web/20230928083216/https://steanlab.github.io/interview/|archive-date=2023-09-28|access-date=2023-10-01}}</ref>. У сакавіку 2026 года Сяргей Бесараб пашырыў сваю дзейнасць на тэлебачанні, стаўшы вядоўцам уласнай штотыднёвай навукова-аналітычнай рубрыкі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.youtube.com/watch?v=2x4u1oMYZ34&t=4515s|title=Госць эфіру – папулярызатар навукі, навуковец і футуролаг Сяргей Бесараб {{!}} Раніца з Белсатам|last=БЕЛСАТ LIFE|date=2026-03-07|access-date=2026-03-30}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/92101715/ranica-z-belsatam|title=«Раніца з «Белсатам» адзначае год у эфіры: 106 выданняў, сотні інтэрв’ю і паўтара мільёна праглядаў|first=Belsat|last=TV|website=belsat.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20260329141243/https://belsat.eu/92101715/ranica-z-belsatam|archive-date=2026-03-29|access-date=2026-03-30}}</ref>. Відэаэсэ выходзяць у межах шоу «[[Раніца з Белсатам]]» на [[Белсат]] і прысвечаны крытычнаму аналізу найноўшых тэхналогій і футуралогіі. У якасці запрошанага эксперта-хіміка супрацоўнічае з беларускімі расследвальнікамі (напрыклад, [[Беларускі расследавальніцкі цэнтр|Беларускім расследвальніцкім цэнтрам]])<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://investigatebel.org/by/investigations/lukashenko-wallets-border-disinfection|title=Як «гаманцы» Лукашэнкі зарабляюць на дэзынфекцыі на мяжы|website=investigatebel.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20251216170010/https://investigatebel.org/by/investigations/lukashenko-wallets-border-disinfection|archive-date=2025-12-17|access-date=2025-12-17}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://investigatebel.org/by/investigations/grodno-azot-polyamide-russia-sanctions-eu|title=«Гродна Азот» пастаўляе поліамід для ВПК РФ і абыходзіць санкцыі|website=investigatebel.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20251223222410/https://investigatebel.org/by/investigations/grodno-azot-polyamide-russia-sanctions-eu|archive-date=2025-12-23|access-date=2025-12-23}}</ref> У апошнія гады Бесараб дае [[Футуралогія|футуралагічныя]] прагнозы для беларускіх СМІ (на тэмы [[Тэхналогія|тэхналагічнага развіцця]], [[Эканоміка|эканомікі]] і глабальных рызыкаў)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/cellar/59836.html|title=Фантастическое будущее, которое уже наступает. Белорусский ученый рассказал о главных ожиданиях от науки в 2024 году|website=Зеркало|date=2024-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20251228020445/https://news.zerkalo.io/cellar/59836.html|archive-date=2025-12-28|access-date=2026-01-16}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/84355651/pragnozy-2025-2|title=Чаго чакаць ад 2025 года? Спыталі экспертаў. Частка 2: пра эканоміку, міжнародную палітыку і штучны інтэлект|first=Belsat|last=TV|website=belsat.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20251009135719/https://belsat.eu/84355651/pragnozy-2025-2|archive-date=2025-10-09|access-date=2026-01-16}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/90661091/pragnozy-na-2026-god-ad-navukoca|title=«Багатым – біялогія паводле падпіскі, бедным – чат-бот-нутрыцыёлаг». Прагнозы на 2026 год ад беларускага навукоўца|first=Belsat|last=TV|website=belsat.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20260105153455/https://belsat.eu/90661091/pragnozy-na-2026-god-ad-navukoca|archive-date=2026-01-05|access-date=2026-01-16}}</ref> і актыўна займаецца кліматычнай і экалагічнай камунікацыяй<ref name=":28">{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/hramadstva/sjarhej-besarab-seleta-budze-cjaplejsaja-zima-cym-letas/|title=Зіма будзе цяплейшая, але больш кантрасная|first=Алеся|last=Вербаловіч|website=racyja.com|date=2025-12-08|publisher=[[Беларускае Радыё Рацыя]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20251208165416/https://racyja.com/by/hramadstva/sjarhej-besarab-seleta-budze-cjaplejsaja-zima-cym-letas/|archive-date=2025-12-08|access-date=2025-12-08}}</ref>. Рэгулярна публікуе аналітычныя артыкулы, прысвечаныя ўплыву [[Змена клімату|змены клімату]] на Беларусь і Усходнюю Еўропу. Яго матэрыялы накіраваны на павышэнне дасведчанасці грамадства пра кліматычныя рызыкі, уразлівасць інфраструктуры і стратэгіі [[Адаптацыя (біялогія)|адаптацыі]]<ref name=":17">{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/87829612/tarnada-belarus|title=Навуковец Сяргей Бесараб: тарнада ў Беларусі будуць усё часцейшымі, і з гэтым трэба навучыцца жыць|first=Belsat|last=TV|website=belsat.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20250714111608/https://belsat.eu/87829612/tarnada-belarus|archive-date=2025-07-14|access-date=2025-07-14|quote=Задалі гэтыя пытанні навукоўцу, эксперту па грамадзянскай бяспецы і кліматычнай адаптацыі Сяргею Бесарабу, заснавальніку буйнейшага беларускага канала папулярызацыі навукі LAB-66.}}</ref>. У 2025 годзе Бесараб атрымаў прэмію Green Award за аналіз кліматычных анамалій у Беларусі і артыкулы, прысвечаныя лакальным стратэгіям адаптацыі<ref name=":15" />. З 2025 года ў якасці запрошанага даследчыка супрацоўнічае з Інстытутам глабальных катастрафічных рызыкаў [[Сэт Баўм|Сэта Баўма]]<ref name=":28" /><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/lukasenko-hocet-prodavat-evrope-vozduh-eto-vozmozno/a-74808576|title=Лукашенко хочет продавать Европе воздух. Это возможно? – DW – 20.11.2025|website=dw.com|access-date=2025-11-20|quote=Заявления Лукашенко о дарении Европе воздуха химик и приглашенный исследователь Института глобальных катастрофических рисков (GCRI) Сергей Бесараб называет "полным абсурдом".}}</ref>. ==== Тэлеграм-канал ==== [[Файл:LAB-66 Telegram Channel Logo.jpg|міні|Лагатып [[Telegram|Тэлеграм]]-канала «Навукова-тэхнічны LAB-66 лабараторны часопіс беларускага хіміка»|злева]] У снежні 2019 года Сяргей Бесараб стварыў у сацыяльнай сетцы «[[Telegram|Тэлеграм]]» канал «Навукова-тэхнічны LAB-66 лабараторны часопіс беларускага хіміка»<ref name=":5">{{Cite web|url=https://t.me/lab66|title=Научно-Технический·LAB-66·Лабораторный журнал беларуского химика|website=Telegram|access-date=2023-09-27}}</ref>, прысвечаны пытанням папулярызацыі хіміі і хімічных навук. Канал быў названы ў гонар лабараторыі № 66 у [[Інстытут агульнай і неарганічнай хіміі НАН Беларусі|Інстытуце агульнай і неарганічнай хіміі НАН Беларусі]], дзе Сяргей Бесараб працаваў да свайго звальнення<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ffLIJD4RGxs|title=Его УВОЛИЛИ из Академии наук: Лукашенко, бомба в 50 килотонн, почему наука в заднице - БЕСАРАБ|author=Мікіта Мелказераў|website=жизнь-малина|date=16 верасня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230916182317/https://www.youtube.com/watch?v=ffLIJD4RGxs|archive-date=2023-09-16}}</ref><ref name=":21">{{Cite web|lang=be|url=https://greenbelarus.info/articles/23-02-2024/kali-b-za-spravu-uzyalasya-vaennaya-kontrvyvedka-myane-b-khutchey-za-usyo|title=«Калі б за справу ўзялася ваенная контрвыведка, мяне б, хутчэй за ўсё, знайшлі. Таму я хутка з’ехаў з Беларусі»|website=Зелёный портал|archive-url=https://web.archive.org/web/20240223120917/https://greenbelarus.info/articles/23-02-2024/kali-b-za-spravu-uzyalasya-vaennaya-kontrvyvedka-myane-b-khutchey-za-usyo|archive-date=2024-02-23|access-date=2024-02-23}}</ref>. За час існавання рэсурсу артыкулы з канала неаднаразова перадрукоўваліся беларускімі, украінскімі і расійскімі СМІ. Пасля пачатку [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|паўнамаштабнага ўварвання Расіі ва Украіну]] інфармацыю з канала выкарыстоўвалі ў сваіх матэрыялах расследвальнікі маніторынгавага [[Разведка на аснове адкрытых крыніц|OSINT]] праекта «[[Беларускі Гаюн]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://t.me/Hajun_BY/5258|title=На Лунинецком аэродроме расширяют территорию, но дело это опасное — там повышенный уровень радиоактивного загрязнения|website=Беларускі Гаюн {{!}} Belarusian Hajun project|date=18 жніўня 2022|access-date=2024-03-26}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://t.me/Hajun_BY/3813|title=ОПАСНОСТЬ! Аэрозоль азотной кислоты (+NO₂)|website=Беларускі Гаюн {{!}} Belarusian Hajun project|date=5 красавіка 2022|access-date=2024-03-26}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://t.me/Hajun_BY/4078|title=В Мариуполе могло быть применено химическое оружие.|website=Беларускі Гаюн {{!}} Belarusian Hajun project|date=11 красавіка 2022|access-date=2024-03-26}}</ref>. Па даных статыстычнага сэрвіса TGStat, станам на 2025 год рэсурс налічвае больш за 19.900 чытачоў<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://by.tgstat.com/channel/@lab66|title=Telegram-канал "Научно-Технический·LAB-66·Лабораторный журнал беларуского химика" — @lab66 — TGStat|website=TGStat.com|access-date=2024-03-25}}</ref> і, такім чынам з’яўляецца<ref name=":17" /> буйнейшай беларускай тэматычнай суполкай, звязанай з папулярызацыяй хіміі, навуковай камунікацыіяй у галіне хімічных навук і пытаннях грамадзянскай бяспекі (радыяцыйная, хімічная і біялагічная абарона насельніцтва). == Грамадзянская пазіцыя == У 2020 годзе падпісаў [[Зварот беларускіх навукоўцаў супраць гвалту|Зварот прадстаўнікоў навуковай грамадскасці Рэспублікі Беларусь]] у сувязі з [[Палітычны крызіс у Беларусі (2020-я)|падзеямі пасля 9 жніўня 2020 года]]. Выступіў з экспертным абвяржэннем абвінавачання [[Сцяпан Латыпаў|Сцяпану Латыпаву]] ў падрыхтоўцы атручэння супрацоўнікаў МУС<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://gazetaby.info/post/ximik-razoblachil-gostelekanaly-obvinivshix-stepan/169112/|title=Химик разоблачил обвинение в адрес Степана Латыпова о попытке отравления силовиков|website=gazetaby.info|date=20 верасня 2020|publisher=[[Салідарнасць (газета)|Газета «Салідарнасць»]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201018142846/https://gazetaby.info/post/ximik-razoblachil-gostelekanaly-obvinivshix-stepan/169112/|archive-date=2020-10-18}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://reform.by/165661-himik-raskritikoval-sjuzhety-bt-ob-otravitele-milicionerov-latypove|title=Химик раскритиковал сюжеты БТ об «отравителе милиционеров» Латыпове|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031042913/https://reform.by/165661-himik-raskritikoval-sjuzhety-bt-ob-otravitele-milicionerov-latypove|archive-date=31 кастрычніка 2020|date=22 верасня 2020|website=reform.by}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://realt.onliner.by/2020/09/21/ob-otravitele-s-ploshhadi-peremen|title=Удобрение, «Белизна» и средство от кротов. Ученый-химик раскритиковал историю об «отравителе» с «площади Перемен»|author=Евгения Штейн|date=21 верасня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210805072912/https://realt.onliner.by/2020/09/21/ob-otravitele-s-ploshhadi-peremen|archive-date=5 жніўня 2021|website=onliner.by}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://meduza.io/feature/2021/06/01/zhitel-minskoy-ploschadi-peremen-stepan-latypov-pytalsya-pokonchit-s-soboy-v-zale-suda|title=Житель минской «Площади перемен» Степан Латыпов пытался покончить с собой в зале суда Заявив перед этим, что милиция угрожала возбудить дела против его родных и соседей|quote=В сюжетах говорилось, что Латыпов якобы собирался использовать против сотрудников силовых структур «препараты первого класса опасности, содержащие яд дифосфин». Неназванный сотрудник ГУБОПиК заявил, что Латыпов хотел обработать этим веществом земельные участки и дачи силовиков, а также распылить его над бойцами ОМОНа и внутренних войск во время протестных акций. Это заявление государственных СМИ раскритиковал белорусский химик Сергей Бесараб, старший научный сотрудник Национальной академии наук Беларуси.|archive-url=https://web.archive.org/web/20221129020853/https://meduza.io/feature/2021/06/01/zhitel-minskoy-ploschadi-peremen-stepan-latypov-pytalsya-pokonchit-s-soboy-v-zale-suda|archive-date=29 лістапада 2022|author=Александр Бакланов|author2=Кристина Сафонова|date=1 чэрвеня 2021|publisher=[[Meduza|Медуза]]}}</ref>. У адказ на звальненне з працы<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://news.house/42353|title=How Lukashenko repressed Belarusian scientists who advocated new elections|first=|last=|website=OUR HOUSE|date=2021-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20250613213503/https://news.house/42353|archive-date=2025-06-13|access-date=2025-06-13|last2=Vilnius|last3=E-mail|first3=LithuaniaHow to reach us Phone: +37052157190}}</ref> стаў адным з заснавальнікаў [[Беларускi фонд навуковай салідарнасці|Беларускага фонда навуковай салідарнасці]]<ref name=":8">{{Cite web|url=https://gazetaby.plus/post/belarusskij-uchenyj-doroga-iz-belarusi-zanyala-tri/192665/|title=Беларусский ученый: «Дорога из Беларуси заняла три дня, и это были самые страшные три дня за последнее время»|website=gazetaby.info|publisher=[[Салідарнасць (газета)|Газета «Салідарнасць»]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230708065941/https://gazetaby.plus/post/belarusskij-uchenyj-doroga-iz-belarusi-zanyala-tri/192665/|archive-date=8 ліпеня 2023|author=Ирина Дрозд|date=7 ліпеня 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://devby.io/news/fond-solidarnosti-dlya-uchyonyh|title=Появился фонд солидарности для учёных, которые потеряли работу|archive-url=https://web.archive.org/web/20230707143843/https://devby.io/news/fond-solidarnosti-dlya-uchyonyh|archive-date=7 ліпеня 2023|date=16 лістапада 2020|publisher=DEV.BY}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://42.tut.by/708002|title=Белорусские ученые создали «фонд солидарности» с вакансиями для коллег, которые потеряли работу|archive-url=https://web.archive.org/web/20201125015312/https://42.tut.by/708002|archive-date=25 лістапада 2023|website=TUT.BY|date=16 лістапада 2023}}</ref>. Супраць звальнення Бесараба з калегамі выступіла беларуская акадэмічная супольнасць у [[Зварот супраць рэпрэсій|Звароце супраць рэпрэсій]] У пачатку сакавіка 2022 года пасля пачатку [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|паўнамаштабнага ўварвання Расіі ва Украіну]] на старонцы [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Акадэміі навук Беларусі]] ў сацыяльнай сетцы Linkedin, якую заснаваў і адміністраваў па асабістай ініцыятыве, апублікаваў Зварот<ref>{{Cite web|title=Обращение беларусской научной общественности|url=https://ru.linkedin.com/posts/the-national-academy-of-sciences-of-belarus_%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%89%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9-%D0%BD%D0%B0%D1%83%D1%87%D0%BD%D0%BE%D0%B9-%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8-activity-6904857557320425472-AGg8|archive-url=https://web.archive.org/web/20230707152129/https://ru.linkedin.com/posts/the-national-academy-of-sciences-of-belarus_%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%89%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9-%D0%BD%D0%B0%D1%83%D1%87%D0%BD%D0%BE%D0%B9-%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8-activity-6904857557320425472-AGg8|archive-date=7 ліпеня 2023|website=Linkedin|date=2 сакавіка 2022}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://charter97.org/ru/news/2022/3/2/457221/|title=Белорусские ученые требуют немедленной остановки всех военных действий РФ, направленных против Украины|website=charter97.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20250625165451/https://charter97.org/ru/news/2022/3/2/457221/|archive-date=2025-06-25|access-date=2025-06-25}}</ref> беларускай навуковай супольнасці супраць вайны ва Украіне<ref name=":8" />. Пасля шырокага распаўсюджання матэрыяла ў буйнейшых незалежных беларускіх Telegram-каналах ([[NEXTA|NEXTA Live]]<ref>{{Cite web|url=https://t.me/nexta_live/19340|title=Белорусские учёные выступили против войны, развязанной вооружёнными силами РФ|website=NEXTA Live|date=3 сакавіка 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824015754/https://t.me/s/nexta_live/19340|archive-date=24 жніўня 2023|access-date=2024-04-01}}</ref>, [[Антон Гадзімавіч Матолька|MotolkoHelp]]<ref>{{Cite web|url=https://t.me/motolkohelp/26866|title=Обращение беларусской научной общественности|website=МотолькоПомоги|date=3 сакавіка 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220607004822/https://t.me/s/motolkohelp/26866|archive-date=7 чэрвеня 2022|access-date=2024-04-01}}</ref>, [[Беларусь галаўнога мозгу|БГМ]]<ref>{{Cite web|url=https://t.me/belamova/26024|title=Национальная академия наук Беларуси выступила против войны|website=Беларусь головного мозга|date=3 сакавіка 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220624183443/https://t.me/s/belamova/26024|archive-date=24 чэрвеня 2022|access-date=2024-04-01}}</ref>), [[Прэзідыум НАН Беларусі]] зрабіў аправяржэнне на Зварот, з афіцыйнай праўладнай пазіцыяй Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі<ref>{{Cite web|url=https://www.belta.by/society/view/nan-oprovergla-fejk-otnositelno-pozitsii-belorusskih-uchenyh-488377-2022/|title=НАН опровергла фейк относительно позиции белорусских ученых|archive-url=https://web.archive.org/web/20220610112005/https://www.belta.by/society/view/nan-oprovergla-fejk-otnositelno-pozitsii-belorusskih-uchenyh-488377-2022/|archive-date=10 чэрвеня 2022|date=3 сакавіка 2022|publisher=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва|БелТА]]}}</ref>. Пазней Бесараб прааналізаваў<ref name=":8" /><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.voiceofbelarus.org/belarus-news/36-old-minsk-resident-named-aliaksandr-taurus-portrait-of-typical-belarusian-extremist/|title=36-year-old Minsk resident named Aliaksandr, born under Taurus zodiac sign: Portrait of typical Belarusian 'extremist' • News|website=Voice of Belarus|archive-url=https://web.archive.org/web/20250613213959/https://www.voiceofbelarus.org/belarus-news/36-old-minsk-resident-named-aliaksandr-taurus-portrait-of-typical-belarusian-extremist/|archive-date=2025-06-13|access-date=2025-06-13}}</ref> даныя грамадзян са спісу<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.mvd.gov.by/ru/news/8642|title=О мерах противодействия экстремизму и реабилитации нацизма|author=Министерство внутренних дел Республики Беларусь|website=www.mvd.gov.by|archive-url=https://web.archive.org/web/20230827074157/https://www.mvd.gov.by/ru/news/8642|archive-date=2023-08-27}}</ref> «датычных да экстрэмісцкай дзейнасці» беларускага [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|МУС]] і склаў статыстычную «мапу беларускага экстрэмізма»<ref name=":9">{{Cite web|url=https://novychas.online/hramadstva/dze-u-belarusi-zyve-najbolsz-ekstremistau|archive-url=https://web.archive.org/web/20221116201050/https://novychas.online/hramadstva/dze-u-belarusi-zyve-najbolsz-ekstremistau|archive-date=16 лістапада 2022|title=Дзе ў Беларусі жыве найбольш «экстрэмістаў»?|date=15 лістапада 2022|publisher=[[Новы Час (газета)|Новы час Online]]}}</ref><ref name=":10">{{Cite web|url=https://devby.io/news/gde-v-belarusi-zhivut-ekstremisty|archive-url=https://web.archive.org/web/20221202193930/https://devby.io/news/gde-v-belarusi-zhivut-ekstremisty|archive-date=2 снежня 2022|title=Где в Беларуси живут «экстремисты»? Анализ списка МВД из 1700+ человек|date=15 лістапада 2022|publisher=DEV.BY}} </ref> і «партрэт беларускага экстрэміста»<ref name=":11">[https://news.zerkalo.io/life/26468.html 36-летний минчанин Александр. Белорусский ученый составил портрет среднестатистического «экстремиста» — вот он какой] — Зеркало, 18 лістапада 2022</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/spisok-ekstremistov-ot-mvd-belarusi-kogo-i-za-cto-v-nego-vnesli/a-63859249|title="Список экстремистов" от МВД Беларуси: кого и за что внесли"Список экстремистов" от МВД Беларуси: кого и за что внесли|author=Татьяна Гаргалык|website=dw.com|date=23 лістапада 2022|publisher=[[Deutsche Welle]]}}</ref>. Пазней таксама склаў адмысловы статыстычны «партрэт беларускага рэпрэсаванага навукоўца»<ref name=":4">{{Cite web|url=https://nashaniva.com/315714|title=Вядомы хімік склаў партрэт рэпрэсаванага навукоўца. Некаторыя высновы нечаканыя|archive-url=https://web.archive.org/web/20230505175159/https://nashaniva.com/315714|archive-date=5 траўня 2023|date=5 траўня 2023|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша ніва]]}}</ref><ref name=":12">{{Cite web|url=https://belsat.eu/news/05-05-2023-najchastsej-represavali-filolagau-i-gistorykau-statystyka-represiyau-u-navutsy-ad-2020-goda|title=Найчасцей рэпрэсавалі філолагаў і гісторыкаў: статыстыка рэпрэсіяў у навуцы ад 2020 года|author=Алесь Наваборскі|publisher=[[Белсат]]|date=5 траўня 2023}}</ref>. У красавіку 2023 года далучыўся да ініцыятывы «Пакуль усе не будуць вольныя»<ref>{{Cite web|lang=by|url=https://ru.stranafund.org/blog/news/siarhei-besarab-patrebna-danosic-da-susvetnay-gramadskasci-infarmaciyu-pra-pacvarniya-zlachinstvy|title=Сяргей Бесараб: «Патрэбна даносіць да сусветнай грамадскасці інфармацыю пра пачварныя злачынствы»|website=stranafund.org|publisher=Фонд "СТРАНА ДЛЯ ЖИЗНИ"|archive-url=https://web.archive.org/web/20240407133615/https://by.stranafund.org/blog/news/siarhei-besarab-patrebna-danosic-da-susvetnay-gramadskasci-infarmaciyu-pra-pacvarniya-zlachinstvy|archive-date=2024-04-07|access-date=2024-04-07}}</ref> і ўзяў пад інфармацыйны патранаж [[Палітычныя зняволеныя|палітычнага зняволенага]], студэнта-хіміка [[Арцём Юр'евіч Баярскі|Арцёма Баярскага]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://dissidentby.com/guardians/sergei-besarab|title=Сергей Бесараб — Dissidentby|website=dissidentby.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20240304153635/https://dissidentby.com/guardians/sergei-besarab|archive-date=2024-03-04|access-date=2024-03-04}}</ref>. У адказ на заявы<ref name=":23">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/317594|title=Дзе размесцяць расійскую ядзерную зброю, выбух якой можа знішчыць цэлы горад?|date=26 траўня 2023|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша ніва]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230728212700/https://nashaniva.com/317594|archive-date=2023-07-28}}</ref> пра размяшчэнне расійскай тактычнай [[Ядзерная зброя|ядзернай зброi]], Бесараб пачаў у аналітычных матэрыялах выкрываць<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://steanlab.medium.com/machulishche-81c51569828|title=Ядерная тайна тепличного комбината|first=Siarhei|last=Besarab|website=Medium|date=2023-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20240314180025/https://steanlab.medium.com/machulishche-81c51569828|archive-date=2024-03-14|access-date=2024-03-14}}</ref><ref name=":24">{{Cite web|lang=be|url=https://www.racyja.com/palityka/yakuyu-yadzernuyu-zbroyu-rf-mozha-dats-lukash/|title=Якую ядзерную зброю РФ можа даць Лукашэнку?|author=Алеся Вербаловіч|date=11 сакавіка 2023|publisher=[[Беларускае Радыё Рацыя]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230927215237/https://www.racyja.com/palityka/yakuyu-yadzernuyu-zbroyu-rf-mozha-dats-lukash/|archive-date=2023-09-27}}</ref><ref name=":25">{{Cite web|url=https://www.racyja.com/palityka/syargej-besarab-my-zaraz-vyartaemsya-u-1996-g/|title=Сяргей Бесараб: Мы зараз вяртаемся ў 1996 год, калі Беларусь пазбаўлялася ядзернай зброі|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331165948/https://www.racyja.com/palityka/syargej-besarab-my-zaraz-vyartaemsya-u-1996-g/|archive-date=31 сакавіка 2023|author=Мікола Бянько|publisher=[[Беларускае Радыё Рацыя]]|date=31 сакавіка 2023}}</ref> каардынаты і тэхнічныя характарыстыкі патэнцыйных месцаў захоўвання ядзернай зброі<ref name=":20" />. Фактычнае падцвержанне правільнасці аналітычных высноваў наконт месцаў захоўвання расійскай тактычнай ядзернай зброі, раней зробленых Бесарабам<ref name=":26">{{Cite web|url=https://www.racyja.com/palityka/syargej-besarab-lager-pad-asipovichami/|title=Сяргей Бесараб: Лагер пад Асіповічамі – хутчэй для ахоўнікаў ядзернай зброі, чым для ПВК «Вагнер»|archive-url=https://web.archive.org/web/20230704181009/https://www.racyja.com/palityka/syargej-besarab-lager-pad-asipovichami/|archive-date=4 ліпеня 2023|access-date=4 ліпеня 2023|url-status=live|publisher=[[Беларускае Радыё Рацыя]]|date=3 ліпеня 2023}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/palityka/sjarhej-besarab-transfer-jadzernaj-zbroi-z-rasei-u-belarus-sapraudy-zaversany/|title=Сяргей Бесараб: Трансфер ядзернай зброі з Расеі ў Беларусь сапраўды завершаны|website=Рацыя|date=2023-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20240315120640/https://racyja.com/by/palityka/sjarhej-besarab-transfer-jadzernaj-zbroi-z-rasei-u-belarus-sapraudy-zaversany/|archive-date=2024-03-15|access-date=2024-03-15}}</ref>, пачало з’яўляцца у матэрыялах замежных расследвальнікаў прыкладна праз год<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://fas.org/publication/belarus-nuclear-capable-iskanders-get-a-new-garage/|title=Belarus’ “Nuclear-Capable” Iskanders Get A New Garage|website=Federation of American Scientists|archive-url=https://web.archive.org/web/20240315121219/https://fas.org/web/20240315121219/https://fas.org/publication/belarus-nuclear-capable-iskanders-get-a-new-garage/|archive-date=2024-03-15|access-date=2024-03-15}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://fas.org/publication/depot-in-belarus-shows-new-upgrades-possibly-for-russian-nuclear-warhead-storage/|title=Depot In Belarus Shows New Upgrades Possibly For Russian Nuclear Warhead Storage|website=Federation of American Scientists|archive-url=https://web.archive.org/web/20240315121800/https://fas.org/publication/depot-in-belarus-shows-new-upgrades-possibly-for-russian-nuclear-warhead-storage/|archive-date=2024-03-15|access-date=2024-03-15}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/338477|title=Пад Асіповічамі створана база захоўвання ядзернай зброі|website=Наша Ніва|date=2024-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20240315115007/https://nashaniva.com/338477|archive-date=2024-03-15|access-date=2024-03-15}}</ref>. Як грамадскі актывіст і публічны абаронца акадэмічных свабод<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://gazetaby.com/post/gusakou-generyravau-krynzh-akademiya-navuk-xocz-yak-prysutnichala-u-in/208717/|title=«Гусакоў генерыраваў крынж, Акадэмія навук хоць як прысутнічала ў інфапрасторы. Каранік жа абсалютна маркотны і выклікае толькі жаль»|author=Кацярына Батлейка|website=gazetaby.com|date=06.08.2025|publisher=[[Салідарнасць (газета)]]|archive-url=https://archive.today/20250806141146/https://gazetaby.com/post/gusakou-generyravau-krynzh-akademiya-navuk-xocz-yak-prysutnichala-u-in/208717/|archive-date=2025-08-07|quote=Навуковец, публічны абаронца акадэмічных свабод, былы супрацоўнік Нацыянальнай Акадэміі навук — пра магчымасці беларускай навукі і крытыку з боку Лукашэнкі.}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.belsat.eu/88203122/nauku-v-belarusi-reformiruyut-ne-nobelevskie-laureaty-a-lyudi-v-pogonah-uchenyj-o-napadkah-lukashenko-na-nan|title=«Науку в Беларуси реформируют не нобелевские лауреаты, а люди в погонах»: ученый о нападках Лукашенко на НАН|first=Belsat|last=TV|website=ru.belsat.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20250806124338/https://ru.belsat.eu/88203122/nauku-v-belarusi-reformiruyut-ne-nobelevskie-laureaty-a-lyudi-v-pogonah-uchenyj-o-napadkah-lukashenko-na-nan|archive-date=2025-08-06|access-date=2025-08-07|quote=Мы спросили ученого, футуролога и научного правозащитника Сергея Бесараба, что происходит с беларусской наукой и можно ли говорить о ее развитии в нынешних условиях.}}</ref>, Бесараб адзін з нямногіх актыўна прыцягвае ўвагу да трывання палітычна матываваных рэпрэссій супраць беларускіх навукоўцаў<ref name=":4" />, да існых праблем беларускай навукі<ref name=":22">{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/economics/62224.html|title=В Канаде рассказали о прорывной разработке, которую в Беларуси зарубили много лет назад. Как такое происходит, объяснил автор проекта|website=Зеркало|date=2024-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20240228121912/https://news.zerkalo.io/economics/62224.html|archive-date=2024-02-28|access-date=2024-02-29}}</ref><ref name=":6">{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/sumezza/sjarhej-besarab-pra-belaruskuju-navuku-u-vyhnanni-i-na-vaennych-rejkach-unutry-belarusi/|title=Сяргей Бесараб пра беларускую навуку ў выгнанні і на «ваенных рэйках» унутры Беларусі|website=Рацыя|date=2024-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20240327220340/https://racyja.com/by/sumezza/sjarhej-besarab-pra-belaruskuju-navuku-u-vyhnanni-i-na-vaennych-rejkach-unutry-belarusi/|archive-date=2024-03-27|access-date=2024-03-27}}</ref><ref name=":16">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/327293|title=«Мае знаёмыя робяць у Акадэміі разлікі для расійскіх ракет». Што адбываецца з беларускай навукай|date=1 кастрычніка 2023|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша ніва]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20231002065556/https://nashaniva.com/327293|archive-date=2 кастрычніка 2023|access-date=2023-10-02}}</ref><ref name=":27">{{Cite web|lang=be|url=https://gazetaby.com/post/vuchony-ximik-znojduczcza-lyudzi-yakiya-zmogucz-poshuk-vetra-u-poli-pr/198959/|title=Вучоны-хімік: Знойдуцца людзі, якія змогуць пошук «ветра ў полі» прадаць вар’яту — як у казцы пра голага караля|website=gazetaby.info|date=19 сакавіка 2024|publisher=[[Салідарнасць (газета)|Газета «Салідарнасць»]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240319152650/https://gazetaby.com/post/vuchony-ximik-znojduczcza-lyudzi-yakiya-zmogucz-poshuk-vetra-u-poli-pr/198959/|archive-date=2024-03-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/314277|title=Навуковец патлумачыў феномен рэжыму і ацаніў страты беларускай навукі за час кіравання Лукашэнкі|website=Наша Ніва|date=2023-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20230417154802/https://nashaniva.com/314277|archive-date=2023-04-17|access-date=2024-03-25}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.racyja.com/hramadstva/syargej-besarab-usya-khimichnaya-pramyslo/|title=Сяргей Бесараб: Уся хімічная прамысловасць Беларусі сёння – гэта падтрыманне створанага ў савецкі час|date=12 траўня 2023|publisher=[[Беларускае Радыё Рацыя]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230927214657/https://www.racyja.com/hramadstva/syargej-besarab-usya-khimichnaya-pramyslo/|archive-date=2023-09-27}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/88443393/idealogija-metadychka-navuka|title=Крызіс кадраў і ідэалагічны дыктат: што стаіць за прыгожымі словамі ідэолагаў аб навуцы|first=Belsat|last=TV|website=belsat.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20250821102039/https://belsat.eu/88443393/idealogija-metadychka-navuka|archive-date=2025-08-21|access-date=2025-08-21}}</ref> і магчымых варыянтаў іх вырашэння<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.racyja.com/hramadstva/syargej-besarab-novaya-belarus-mozha-lyo/|title=Сяргей Бесараб: Новая Беларусь можа лёгка стаць высокатэхналагічнай краінай|date=22 лістапада 2022|publisher=[[Беларускае Радыё Рацыя]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20221123053954/https://www.racyja.com/hramadstva/syargej-besarab-novaya-belarus-mozha-lyo/|archive-date=23 лістапада 2022}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://steanlab.medium.com/agritech-773c39d12ed5|title=Сергей БЕСАРАБ: «Сельское хозяйство Беларуси — это замкнутый круг, разорвать который будет тяжело…|website=Medium|date=2021-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230602083738/https://steanlab.medium.com/agritech-773c39d12ed5|archive-date=2023-06-02|access-date=2024-03-26}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.patreon.com/posts/42070557|title=Почему любительская наука важна для "Беларуси в эпоху перемен"|date=6 кастрычніка 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221006105449/https://www.patreon.com/posts/42070557|archive-date=2022-10-06}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://honestby.substack.com/p/25e|title=Сергей Бесараб: «Беларуской науке нужна свобода»|first=Honest People|last=|website=Честные люди|date=2025-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20250321002340/https://honestby.substack.com/p/25e|archive-date=2025-03-21|access-date=2025-03-21}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.researchgate.net/publication/388918026_Nacionalnaa_akademia_nauk_Belarusi_Institucionalnyj_analiz|title=НАН Беларуси: институциональный анализ|date=2025-02-11|doi=10.13140/RG.2.2.34242.29127}}</ref>. У красавіку 2025 года вылучаўся ў эксперты першага складу [[Журналісцкая этыка|Рады па медыяэтыцы]]. У жніўні 2025 года на сваей старонцы ў [[Сацыяльная сетка|сацыяльнай сетцы]] [[Facebook]] выклаў у адкрыты доступ фатаграфіі з пратэстаў 2020 года з польскай кнігі Marsz Białorusi<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/life/106316.html|title=Ученый Бесараб выложил фотографии из польской книги, по которой силовики ищут участников протестов|website=Зеркало|date=2025-08-15|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20250815151931/https://news.zerkalo.io/life/106316.html|archive-date=2025-08-15|access-date=2025-08-15}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33503981.html|title=У адкрытым доступе зьявіліся здымкі, па якіх сілавікі вызначаюць удзельнікаў пратэстаў|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2025-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20250815104614/https://www.svaboda.org/a/33503981.html|archive-date=2025-08-15|access-date=2025-08-15}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/88345120/pravertse-tsi-ne-trapili-vy-na-fota-u-polskaj-knize-marsz-bialorusi-da-geroyau-pryhodzyats-tsyaper-silaviki|title=Праверце, ці не трапілі вы на фота ў польскай кнізе «Marsz Białorusi». Да герояў прыходзяць цяпер сілавікі|first=Belsat|last=TV|website=belsat.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20250815102221/https://belsat.eu/88345120/pravertse-tsi-ne-trapili-vy-na-fota-u-polskaj-knize-marsz-bialorusi-da-geroyau-pryhodzyats-tsyaper-silaviki|archive-date=2025-08-15|access-date=2025-08-15}}</ref>, па якой сілавікі затрымліваюць беларусаў<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://spring96.org/ru/news/118470|title=Участников протестов ищут по книге с фотографиями с маршей: хроника репрессий 12-13 августа|website=spring96.org|archive-url=https://archive.today/wip/IAVcO|archive-date=2025-08-15}}</ref>. У кастрычніку 2025 года Бесараб выступіў у СМІ з аналізам інцыдэнтаў з метэазондамі на літоўскай мяжы. Эксперт паставіў пад сумнеў версію пра іх выкарыстанне для маштабнай кантрабанды, аргументуючы гэта эканамічнай немэтазгоднасцю такіх метадаў. Ён характарызаваў знойдзеныя аб’екты як даступныя інструменты для навуковых і адукацыйных праектаў (STEM), папулярныя сярод аматараў<ref name=":18">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/380089|title=Што сабой уяўляюць тыя метэазонды, якія прылятаюць з Беларусі ў Літву? Расказвае Бесараб|website=Наша Ніва|date=2025-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20251030101404/https://nashaniva.com/380089|archive-date=2025-10-30|access-date=2025-10-30}}</ref><ref name=":19" />. У пачатку 2026 года Бесараб апублікаваў справаздачу, у якой прааналізаваў тэхнічны бок абвінавачанняў у адрас затрыманых беларускіх радыёаматараў (гл. [[Рэпрэсіі супраць беларускіх радыёаматараў]]). Ён прывёў доказы тэхнічнай немагчымасці дэшыфроўкі сучасных пратаколаў спецсувязі грамадзянскім абсталяваннем. Гэты аналіз прыцягнуў міжнародную ўвагу да пераследу тэхнічнай інтэлігенцыі ў Беларусі: сітуацыю асвятлялі профільныя тэхналагічныя рэсурсы {{Не перакладзена 5|404 Media|3=en|4=404 Media}}<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.404media.co/ham-radio-operators-in-belarus-arrested-face-the-death-penalty/|title=Amateur Radio Operators in Belarus Arrested, Face the Death Penalty|first=Jason|last=Koebler ·|website=404 Media|date=2026-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20260121175247/https://www.404media.co/ham-radio-operators-in-belarus-arrested-face-the-death-penalty/|archive-date=226-01-21|access-date=2026-02-10}}</ref> і {{Не перакладзена 5|Boing Boing|Boing Boing|en|Boing Boing}}<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://boingboing.net/2026/01/20/belarus-threatens-ham-radio-operators-with-death-penalty-for-espionage.html|title=Belarus threatens ham radio operators with death penalty for "espionage"|first=Ellsworth|last=Toohey|website=Boing Boing|date=2026-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20260120235435/https://boingboing.net/web/20260120235435/https://boingboing.net/2026/01/20/belarus-threatens-ham-radio-operators-with-death-penalty-for-espionage.html|archive-date=2026-01-21|access-date=2026-02-10}}</ref>, яе адзначылі міжнародныя радыёаматарскія арганізацыі, у тым ліку {{Не перакладзена 5|Французскі саюз радыёаматараў|Французскі саюз радыёаматараў|fr|Réseau des Émetteurs Français}}(UFRC)<ref>{{Cite web|lang=fr-FR|url=https://ufrc.org/info/la-bielorussie-menace-les-radioamateurs-de-peine-de-mort-pour-espionnage/|title=La Biélorussie menace les radioamateurs de peine de mort pour « espionnage » – UFRC|date=2026-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20260201234406/https://ufrc.org/info/la-bielorussie-menace-les-radioamateurs-de-peine-de-mort-pour-espionnage/|archive-date=2026-02-01|access-date=2026-02-10}}</ref>. Бесараб таксама адзначаў, што рэпрэсіі супраць радыёсупольнасці ствараюць пагрозу для нацыянальнай сістэмы рэагавання на надзвычайныя сітуацыі<ref name=":29" /><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33653641.html|title=«У сілавікоў кепская сувязь, а вінаватыя радыёаматары». Чаму людзей з аматарскімі радыёстанцыямі абвінавацілі ў здрадзе дзяржаве|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2026-01-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20260119115207/https://www.svaboda.org/a/33653641.html|archive-date=2026-01-19|access-date=2026-01-19}}</ref>. У красавіку 2026 года Сяргей Бесараб выступіў ініцыятарам маштабнай грамадскай дыскусіі вакол [[Этыка тэхналогій|этычных]] межаў лічбавага супраціву і неабходнасці абароны нацыянальнай інфармацыйнай спадчыны. Каталізатарам стала кібератака групоўкі «[[Кіберпартызаны]]» на [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальную бібліятэку Беларусі]]. Акцыя справакавала поўнае адключэнне сэрвісаў установы і часовую страту доступу карыстальнікаў да [[Зводны электронны каталог бібліятэк Беларусі|Зводнага электроннага каталога]] і архіваў. Бесараб публічна і жорстка раскрытыкаваў дзеянні хакераў, упершыню звярнуўшы ўвагу грамадскасці на праблему ўскоснай шкоды ад палітычнага хактывізму. Ён абгрунтаваў, што гульні з застарэлай інфраструктурай архіваў і рызыка знішчэння гістарычных баз даных не б'юць па [[Рэжым Лукашэнкі|аўтарытарным рэжыме]], а робяць асноўнымі ахвярамі студэнтаў, наступныя пакаленні даследчыкаў і ўяўляюць сабой этычна непрымальны крок<ref name=":31">{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.belsat.eu/92424707/kiberpartizany-biblioteka|title=«Киберпартизаны» ответили на критику взлома сайта Национальной библиотеки|first=Belsat|last=TV|website=ru.belsat.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20260403203243/https://ru.belsat.eu/92424707/kiberpartizany-biblioteka|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33724158.html|title=«Тысячы людзей згубілі доступ». Навуковец Бесараб — пра акцыю кібэрпартызанаў супраць Нацыянальнай бібліятэкі|first=Ганна|last=Соўсь|website=Радыё Свабода|date=2026-04-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20260405122556/https://www.svaboda.org/a/33724158.html|archive-date=2026-04-05|access-date=2026-04-05}}</ref>. Такая пазіцыя першапачаткова выклікала нападкі з боку шэрагу радыкальна настроеных медыя-аглядальнікаў<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=vrfBNkMWFwo&t=2614s|title=Исследователи критикуют Киберпартизан|last=Саша, что ты несешь?! · СЧТН · Беларусь|date=2026-04-03|access-date=2026-04-05}}</ref>. Аднак рыторыка навукоўца хутка знайшла кансалідаваную падтрымку з боку іншых дзеячаў беларускай інтэлігенцыі і незалежнай прэсы<ref name=":31" /><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/392054|title=«Беларуская навука — выпаленая пустка, дзе адзіночкі спрабуюць стварыць нармальны свет для такіх, як вы». Чаховіч палемізуе з Паўлючэнкам|website=Наша Ніва|date=2026-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404134721/https://nashaniva.com/392054|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://euroradio.fm/ru/kogda-bezobidnyy-vzlom-lishaet-lyudey-informacii-kolonka-marysi-voytovich|title=Когда “безобидный взлом” лишает людей информации. Колонка Марыси Войтович {{!}} Новости Беларуси {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2026-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404162901/https://euroradio.fm/ru/kogda-bezobidnyy-vzlom-lishaet-lyudey-informacii-kolonka-marysi-voytovich|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-05}}</ref>. Бесараб фактычна запусціў адзін з найбуйнейшых лічбавых этычных канфліктаў у незалежнай медыйнай прасторы Беларусі. Скандал атрымаў шырокі розгалас і пад ціскам акадэмічнай супольнасці завяршыўся безумоўнай перамогай абаронцаў спадчыны: медыйныя крытыкі навукоўцаў былі вымушаныя апублікаваць афіцыйную калонку са сваімі прабачэннямі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/392068|title=«Прабачце мне, даследчыкі, за ўсё». Фёдар Паўлючэнка адказаў Уладзіславу Чаховічу|website=Наша Ніва|date=2026-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404155936/https://nashaniva.com/392068|archive-date=2026-04-05|access-date=2026-04-05}}</ref>. == Палітычны пераслед == У 2020 годзе за сваю грамадзянскую пазіцыю быў звольнены з Інстытута агульнай і неарганічнай хіміі НАН Беларусі<ref name=":13" /><ref name=":2" /><ref>{{Cite web|url=https://nashaniva.com/284540|title=Экс-калега расказвае пра міністра адукацыі: «У Акадэміі навук яго называлі «Граза дзядам»|date=10 лютага 2022|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша ніва]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230104124028/https://nashaniva.com/284540|archive-date=4 студзеня 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nash-dom.info/70491|title=Как Лукашенко репрессировал беларусских ученых, выступивших за новые выборы|author=Светлана Галузо|work=Международный Центр Гражданских Инициатив|date=28 ліпеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210728192804/https://nash-dom.info/70491|archive-date=28 ліпеня 2021}}</ref> і далучаны да спісу рэпрэсаваных па палітычных прычынах беларускіх навукоўцаў, якіх падтрымалі ў адкрытым [[Зварот супраць рэпрэсій|Звароце супраць рэпрэсій]] каля 800 беларускіх навукоўцаў<ref>{{Cite web|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=266673|title=Больш за 800 беларускіх навукоўцаў падпісалі ліст у падтрымку звольненых з Акадэміі навук калег|date=14 студзеня 2021|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша ніва]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220922134321/https://nashaniva.com/?c=ar&i=266673|archive-date=22 верасня 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.svaboda.org/a/31046185.html|title=Больш за 800 беларускіх навукоўцаў падпісалі ліст у падтрымку калегаў, звольненых з Акадэміі навук|date=14 студзеня 2021|publisher=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220927061056/https://www.svaboda.org/a/31046185.html|archive-date=27 верасня 2022}}</ref>. Не гледзячы на негалосную забарону на заняткі прафесійнай дзейнасцю, працягваў друкаваць аналітычныя матэрыялы. Вясной 2021 года на Бесараба за артыкулы, прысвечаныя пытанням хімічнай дэзактывацыі атрутных рэчываў расійскім праграмістам Чэраменскім П. П. быў напісаны данос у [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ Беларусі]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://bysliv.com/read/24288-1616052086|title=Обращение в КГБ от Черменский {{!}} База доносов в КГБ Беларуси|website=bysliv.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20240502124428/https://bysliv.com/read/24288-1616052086|archive-date=2024-05-02|access-date=2024-05-02}}</ref>. За каментары і артыкулы звязаныя з крытыкай сістэм бяспекі [[Беларуская АЭС|БелАЭС]] у Астраўцы і матэрыялы, звязаныя з размяшчэннем расійскай ядзернай зброі ў Беларусі па рашэнні суда Цэнтральнага района Мінска ад 11 траўня 2023 года ўся інфармацыйная прадукцыя аўтарскага [[Telegram]]-канала LAB-66 (@lab66) разам з прыканальным чатам унесена [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрствам інфармацыі Рэспублікі Беларусь]] у [[Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў]]<ref>{{Cite web|url=https://humanconstanta.org/obzor-borby-s-ekstremizmom-v-belarusi-za-aprel-iyun-2023/|title=Обзор борьбы с «экстремизмом» в Беларуси за апрель-июнь 2023|website=Human Constanta|date=2023-07-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20230923182031/https://humanconstanta.org/obzor-borby-s-ekstremizmom-v-belarusi-za-aprel-iyun-2023/|archive-date=2023-09-23|access-date=2024-03-28}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://spring96.org/ru/news/111713|title=День экстремистских формирований и материалов: хроника преследования 17 мая|website=spring96.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20230518160732/https://spring96.org/ru/news/111713|archive-date=18 траўня 2023}}</ref>, а стваральнікам, чытачам, падпісчыкам і карыстальнікам пазначанага кантэнту паграже крымінальная адказнасць<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/aglyady-manitoringi/bazh-patrabuem-spynic-praktyku-vykarystannya-antyekstremisckaga-zakanadaustva-dlya/|title=БАЖ: Патрабуем спыніць практыку выкарыстання антыэкстрэмісцкага заканадаўства для абмежавання свабоды слова|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|archive-url=https://web.archive.org/web/20240326002033/https://baj.media/be/aglyady-manitoringi/bazh-patrabuem-spynic-praktyku-vykarystannya-antyekstremisckaga-zakanadaustva-dlya/|archive-date=2024-03-26|access-date=2024-03-26}}</ref>. Амаль адразу пасля гэтых падзей, праз пачатак актыўнага палітычна матываванага пераследу з боку ўладаў і пагрозу для жыцця (абвінавачванне ў здрадзе дзяржаве, ч.1 арт. 356 [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|КК РБ]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33515286.html|title=109 «здраднікаў дзяржавы». За што беларусаў абвінавачваюць у адным з самых сур’ёзных злачынстваў|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2025-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20250828091906/https://www.svaboda.org/a/33515286.html|archive-date=2025-08-28|access-date=2025-08-28}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://greenbelarus.info/articles/25-04-2024/nabyu-u-mensku-radyeaktyunyya-pacerki-khimik-raskazvae-yak-zasceragchysya-ad|title=Набыў у Менску радыяактыўныя пацеркі. Хімік расказвае, як засцерагчыся ад выпраменьвання дома|website=Зелёный портал|archive-url=https://web.archive.org/web/20240425215954/https://greenbelarus.info/articles/25-04-2024/nabyu-u-mensku-radyeaktyunyya-pacerki-khimik-raskazvae-yak-zasceragchysya-ad|archive-date=2024-04-25|access-date=2024-04-30|quote=Радыяцыйны хімік, навукова-тэхнічны блогер, былы супрацоўнік Акадэміі навук Сяргей Бесараб жыве зараз у Еўразвязе. Дома навукоўцу чакае абвінавачанне ў здрадзе дзяржаве па 356 артыкуле Крымінальнага кодэкса.}}</ref>) ў чэрвені 2023 года Сяргей Бесараб вымушаны быў неадкладна пакінуць Беларусь<ref name=":8" /><ref name=":7">{{Cite web|url=https://nashaniva.com/320301|title=Беларускі навуковец, якому давялося ўцячы з Беларусі тайнымі сцежкамі, напісаў «кароткі дапаможнік па экстраннай эвакуацыі»|date=28 чэрвеня 2023|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша ніва]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230704181823/https://nashaniva.com/320301|archive-date=4 ліпеня 2023}}</ref> і прасіць міжнароднай абароны ў [[Еўрапейскі Саюз|ЕС]], як палітычны [[Бежанцы|ўцякач]]<ref name=":20" />. == Дадаткова == [[Файл:Siarhei Besarab sports tourism workshop Rakaw Belarus Apr 2015.jpg|злева|міні|Cяргей Бесараб падчас воркшопа па [[Спартыўны турызм|спартыўнаму турызму]] ([[Ракаў]], 2015)]] Сябра [[Беларуская федэрацыя радыёаматараў і радыёспартсменаў|БФРР]], [[Радыёаматарства|радыёаматар]]-кароткахвалявік з [[Пазыўны сігнал радыёаматара|радыёаматарскім пазыўным]] EU1AEY і стажам больш за 20 гадоў<ref>{{Cite web|title=EU1AEY - Callsign Lookup by QRZ Ham Radio|archive-url=https://web.archive.org/web/20220929022435/https://www.qrz.com/db/EU1AEY|archive-date=29 верасня 2022|url=https://www.qrz.com/db/EU1AEY|website=qrz.com}}</ref><ref name=":29">{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/91084724/radyjoamatary|title=Што напраўду маглі праслухаць «шпіёны-радыёаматары»? Вось што можа злавіць любы ахвочы|first=Belsat|last=TV|website=belsat.eu|archive-url=https://archive.today/20260116185153/https://belsat.eu/91084724/radyjoamatary|archive-date=2025-01-16|access-date=2026-01-16|quote=Затрыманне радыёаматараў абурыла навукоўца Сяргея Бесараба. Ён кажа «Белсату», што і сам больш як 20 гадоў радыёаматар. Прадстаўляецца: пазыўны – EU1AEY.}}</ref>. Сябра [[Рэспубліканскі турысцка-спартыўны саюз|РТСС]], з дзяцінства займаецца [[Спартыўны турызм|спартыўным турызмам]] і турысцка-спартовым мнагабор'ем<ref name=":30" />, кіраваў турыстычнымі паходамі высокай катэгарыйнасці<ref>{{Cite web|url=http://www.belpohod.info/news/konkurs_turistskikh_otchetov_itogi_i_nagrazhdenie/2013-10-08-165|title=Конкурс туристских отчетов «Активный 2013»: итоги и награждение|archive-url=https://web.archive.org/web/20230110191445/http://www.belpohod.info/news/konkurs_turistskikh_otchetov_itogi_i_nagrazhdenie/2013-10-08-165|archive-date=10 студзеня 2023|date=8 кастрычніка 2013|author=Dzed Fyodar|website=belpohod.info|work=Активный туризм в Беларуси}}</ref>. У 2014 годзе прымаў актыўны ўдзел у ўзнаўленні дзейнасці [[Навука (турыстычны клуб)|турыстычнага клуба НАН Беларусі]]. Актыўны карыстальнік [[Тэорыя вырашэння вынаходніцкіх задач|ТВВЗ (ТРИЗ)]], сталы сябра Мінскага ТВВЗ-клуба. Займаўся [[Метэарытыка|метэорнай астраноміяй]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/life/90056.html|title=«Царапают „здесь был Вася“ на стене Лувра». Химик Сергей Бесараб — о том, как жодинский метеорит показал состояние беларусской науки|website=Зеркало|date=2025-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20250201095635/https://news.zerkalo.io/life/90056.html|archive-date=2025-02-01|access-date=2025-02-01|quote=Этот случай побудил высказаться химика Сергея Бесараба, который метеоритами увлекается с детства и профессионально занимался их поиском и изучением}}</ref>, камерцыйнымі пошукамі [[Метэарыт|метэарытаў]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/360401|title=Месяц таму ў Мінскай вобласці ўпаў метэарыт. Сяргей Бесараб падазрае, што яго могуць вывезці ў Расію|website=Наша Ніва|date=2025-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20250129091524/https://nashaniva.com/360401|archive-date=2025-01-29|access-date=2025-01-29|quote=Сяргей калісьці працаваў хімікам-аналітыкам у камандзе паляўнічых на метэарыты. Яго задачай было ідэнтыфікаваць знойдзеныя матэрыялы, і ад гэтай працы, успамінае ён, залежаў заробак усёй каманды}}</ref>, аматарскімі запускамі стратасферных [[Метэазонд|метэазондаў]]<ref name=":18" /><ref name=":19">{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/89730636/meteazondy-na-litvu-heta-naurad-ci-kantrabandysty|title=Метэазонды на Літву – гэта наўрад ці кантрабандысты. Навуковец падлічыў, наколькі гэта выгадна|first=Belsat|last=TV|website=belsat.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20251029123345/https://belsat.eu/89730636/meteazondy-na-litvu-heta-naurad-ci-kantrabandysty|archive-date=2025-10-29|access-date=2025-10-29|quote=Бесараб цікавіцца метэазондамі ў навуковых і папулярызатарскіх мэтах. Марыў арганізаваць сярод беларускіх школьнікаў ці студэнтаў сапраўдны рух аэрастатчыкаў}}</ref> У 2023 годзе для [[бактэрыі]] Erwinia amylovora адкрыты [[Бактэрыяфагі|бактэрыяфаг]] Stean<ref>{{Артыкул|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/nuccore/OP743926.1|загаловак=Erwinia phage Stean, complete genome|год=2022-11-30|мова=en-US|выданне=|archive-url=https://web.archive.org/web/20240622225525/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/nuccore/OP743926.1|archive-date=2024-06-23}}</ref>, названы ў гонар Сяргея Бесараба<ref>{{Артыкул|спасылка=https://mbio.bas-net.by/2023/files/proceedings-InMi-2023.pdf|аўтар=Besarab N.V., Letarov A.V., Belalov I.S., Golomidova A.K., Kulikov E.E., Babenko V.V., Ivanova K.V., Besarab S.V., Evtushenkov A.N.|загаловак=A novel temperate Erwinia amylovora bacteriophage Stean|год=2023|выданне=Микробные биотехнологии : фундаментальные и прикладные аспекты : материалы XIII Междунар. науч. конф. (Минск, 6–9 июня 2023 г.)|выдавецтва=[[Беларуская навука (выдавецтва)|Беларуская навука]]|тып=зборнік|старонкі=19-21|isbn=978-985-08-3004-3}}</ref> == Прэміі і ўзнагароды == * Лаўрэат стыпендыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь на 2015 год таленавітым маладым вучоным да 35 гадоў{{sfn|Изобретатель|2016|loc=№ 6 (198), задн. вокл.}} <blockquote>За установление физико-химических закономерностей синтеза нового класса иерархических пористых материалов, обладающих комбинированной пористой структурой с регулируемым отношением транспортных путей и каталитически активных центров, отличающихся характеристиками, превосходящими в 7-9 раз показатели образцов, получаемых традиционными методами{{sfn|Веды|2015|loc=№ 2, с. 3}}</blockquote> * Прэмія [[Зялёная прэмія|Green Awards Belarus]] у намінацыях «Лепшая аналітыка пра экалогію», «Лепшы экакантэнт у сацсетках», «Лепшыя падкасты на экалагічную тэматыку»<ref name=":15">{{Cite web|lang=ru|url=https://greenbelarus.info/articles/06-06-2025/zyalyonaya-setka-vyznachyla-lepshy-kantent-pra-ekalogiyu-belarusi|title=“Зялёная сетка” вызначыла лепшы кантэнт пра экалогію Беларусі|website=Зелёный портал|archive-url=https://web.archive.org/web/20250613235559/https://greenbelarus.info/articles/06-06-2025/zyalyonaya-setka-vyznachyla-lepshy-kantent-pra-ekalogiyu-belarusi|archive-date=2025-06-06|access-date=2025-06-06}}</ref> == Выбраная бібліяграфія == === Манаграфіі === * ''Комаров В. С.'', ''Бесараб С. В.'' [[Адсарбенты і носьбіты каталізатараў. Навуковыя асновы рэгулявання порыстай структуры|Адсорбенты и носители катализаторов. Научные основы регулирования пористой структуры]]. — НИЦ ИНФРА-М, 2014. — 203 с. — ISBN 978-5-16-009581-3, ISBN 978-5-16-100828-7 === Выбраныя навуковыя артыкулы === * Синтез двухкомпонентных бипористых алюмо-, ферро- и магнийсиликагелей // Известия Национальной академии наук Беларуси. Серия химических наук. — 2011. — № 3. — с. 41-45 * Темплатный метод регулирования структуры природных алюмосиликатов // Известия Национальной академии наук Беларуси. Серия химических наук. — 2014. — № 3. — c. 22-25 * Синтез мезопористых адсорбентов на основе гидроксидов металлов // Известия Национальной академии наук Беларуси. Серия химических наук. — 2015. — № 4. — с. 23-27 * Синтез микропористых силикагелей с применением в качестве темплата гидроксидов металлов // Известия Национальной академии наук Беларуси. Серия химических наук. − 2017. — № 1. — с 44-48 * Composite materials based on MgO and metallic nanoparticles for catalytic applications // Romanian Journal of Materials. — 2019. EID: 2-s2.0-85077018175 — 2019 * Investigation of the structure and properties of ceramic materials with a rigid system of microfiltration transport pores based on basalt fibers. — 2021. {{Cite web|title=DOI:10.33774/chemrxiv-2021-46cg5|url=https://chemrxiv.org/engage/chemrxiv/article-details/6147f8d018be85898b2860b6|archive-url=https://web.archive.org/web/20220202225057/https://chemrxiv.org/engage/chemrxiv/article-details/6147f8d018be85898b2860b6|archive-date=2 лютага 2022}} * Массовая дозиметрия в 21 веке. Простейшие устройства для дозиметрического контроля, доступные широким слоям населения. Рынок, решения, возможности // Мат.конф. ГУО Институт пограничной службы РБ. — 2021. {{Cite web|title=DOI:10.6084/m9.figshare.14529339|url=https://figshare.com/articles/conference_contribution/Personal_citizen_dosimetry_in_the_21st_century_Simplest_radiation_monitoring_devices_available_for_the_wide_range_of_citizens_Market_solutions_opportunities/14529339/1|archive-url=https://web.archive.org/web/20220209124139/https://figshare.com/articles/conference_contribution/Personal_citizen_dosimetry_in_the_21st_century_Simplest_radiation_monitoring_devices_available_for_the_wide_range_of_citizens_Market_solutions_opportunities/14529339/1|archive-date=9 лютага 2022}} === Выбраныя патэнты на вынаходствы === * Устройство для очистки твердых поверхностей от разливов металлической ртути. — Патент BY 9699. − 2013. * Установка для очистки воздуха от паров ртути. — Патент BY 9629. − 2013 * Способ получения сорбционного материала. — Патент BY 19685. − 2015 * Способ получения мезопористого силикагеля. — Патент BY 19921. − 2016 * Способ получения каталитически активного фильтрующего материала. — Патент BY 21653. — 2018 * Способ получения меднооксидного катализатора. — Патент BY 21653. — 2018 * Установка для очистки воды. — Патент BY 12025. — 2019 === Выбраныя навукова-папулярныя артыкулы === * {{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/cellar/59836.html|title=Фантастическое будущее, которое уже наступает. Белорусский ученый рассказал о главных ожиданиях от науки в 2024 году|archive-url=https://web.archive.org/web/20240129143312/https://news.zerkalo.io/cellar/59836.html|archive-date=2024-01-29}} * {{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/cellar/60989.html|title=Рассказываем, как новые технологии меняют войны (многие уже существующие разработки наверняка покажутся вам фантастикой)|archive-url=https://web.archive.org/web/20240213154349/https://news.zerkalo.io/cellar/60989.html|archive-date=2024-02-13}} * {{Citeweb|url=https://habr.com/ru/post/596541|title=Бижутерия, которую Вы заслужили (?). Радиоактивное урановое стекло в магазинах для рукодельниц|archive-url=https://web.archive.org/web/20220927095019/https://habr.com/ru/post/596541/|archive-date=27 верасня 2022}} * {{Cite web|url=https://habr.com/ru/post/431470/|title=Это вы можете (ЭВМ). Рассказ о забытой телепередаче|archive-date=27 лютага 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230227013849/https://habr.com/ru/post/431470/}} * {{Cite web|url=https://habr.com/ru/post/447794/|title=О простых вещах-сложно. Письмо химика 3D-печатнику. Растворители для пластмасс и защита от них|archive-url=https://web.archive.org/web/20230228035823/https://habr.com/ru/post/447794/|archive-date=28 лютага 2023}} * {{Cite web|url=https://habr.com/ru/post/433610/|title=Заметки фитохимика. Хурма|archive-url=https://web.archive.org/web/20230228035744/https://habr.com/ru/post/433610/|archive-date=28 лютага 2023}} * {{Cite web|url=https://habr.com/ru/post/513440/|title=Памятка для пострадавшего от слезоточивого газа/перцового баллона|archive-url=https://web.archive.org/web/20221117200243/https://habr.com/ru/post/513440/|archive-date=17 лістапада 2022}} * {{Cite web|url=https://habr.com/ru/post/533476/|title=Жесткая вода и накипь. Структура, свойства и способы минимизации ущерба (Steanlab Review)|archive-url=https://web.archive.org/web/20230117031842/https://habr.com/ru/post/533476/|archive-date=17 студзеня 2023}} * {{Cite web|title=Избранные главы коллоидной химии. Достаточно ли мытья рук для защиты от коронавируса? «Мыльная энциклопедия»|url=https://habr.com/ru/post/503482/|archive-url=https://web.archive.org/web/20220927183202/https://habr.com/ru/post/503482/|archive-date=27 верасня 2022}} * {{Cite web|url=https://habr.com/ru/post/494512/|title=Что в Белизне тебе моей или Справочное пособие по гипохлориту натрия («хлорке»)|archive-url=https://web.archive.org/web/20230228035840/https://habr.com/ru/post/494512/|archive-date=28 лютага 2023}} * {{Cite web|url=https://habr.com/ru/post/487176/|title=Задержать COVID-19. Все про фильтрацию воздуха на случай пандемии|archive-url=https://web.archive.org/web/20230228035843/https://habr.com/ru/post/487176/|archive-date=28 лютага 2023}} * {{Cite web|url=https://habr.com/ru/post/454766/|title=HBO, cпасибо что напомнил… «Чернобыльская аптечка» беларуского фармацевта|archive-url=https://web.archive.org/web/20230228035849/https://habr.com/ru/post/454766/|archive-date=28 лютага 2023}} * {{Cite web|title=Опусы про Его Величество Клей. Часть вторая — Viva, цианоакрилат! Viva, суперклей|url=https://habr.com/ru/post/452394/|archive-date=28 лютага 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230228035804/https://habr.com/ru/post/452394/}} * {{Cite web|url=https://steanlab.medium.com/b12-a073a118ef89|title=B12 для вегетарианца. Где и что ?|archive-url=https://web.archive.org/web/20221015102447/https://steanlab.medium.com/b12-a073a118ef89|archive-date=15 кастрычніка 2022}} == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * {{Cite web|lang=be|url=https://novychas.online/asoba/fenomen-besaraba-kali-navuka-stanovicca-movaj-sup|title=Феномен Бесараба: калі навука становіцца мовай супраціву|website=novychas.online|publisher=[[Новы час]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250725062032/https://novychas.online/asoba/fenomen-besaraba-kali-navuka-stanovicca-movaj-sup|archive-date=2025-07-25}} * {{h|Веды|2015|Веды [http://gazeta-navuka.by/images/electronic-catalog/12.01.15.pdf № 2 (2522)], 12 студзеня 2015.}} * Навука [http://gazeta-navuka.by/images/electronic-catalog/18.04.16.pdf № 16 (2587)], 18 красавіка 2016 * Навука [http://gazeta-navuka.by/images/electronic-catalog/29.04.19.pdf № 18 (2745)], 29 красавіка 2019 * {{h|Изобретатель|2016|К Дню изобретателя и рационализатора // Изобретатель № 6 (198), 2016.}} * Таленты побач // [[Новае жыццё (газета, 1939)|Новае жыццё]] № 71 (8256), 5 верасня 2001 == Спасылкі == {{Вікікрыніцы|Category:Сяргей Бесараб}} * {{Cite web|lang=uk|url=https://argumentua.com/stati/lobtomiya-natsii-chomu-intelekt-stav-golovnim-vorogom-biloruskogo-rezhimu|title=Лоботомія нації: чому інтелект став головним ворогом білоруського режиму|author=Валентин Деменко|website=argumentua.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20260128184242/https://argumentua.com/stati/lobtomiya-natsii-chomu-intelekt-stav-golovnim-vorogom-biloruskogo-rezhimu|archive-date=2026-01-28}} * [https://www.youtube.com/watch?v=ffLIJD4RGxs Пра навуковую працу, палітычныя погляды і звальненне з Акадэміі навук] — вялікае інтэрв'ю з [[Мікіта Мелказёраў|Мікітам Мелказёравым]] на YouTube-канале «жыццё-маліна», 16 верасня 2023. * [https://www.youtube.com/watch?v=OWHWzmSAe0E Стан беларускай навукі, крытыка Астравецкай АЭС і дасягненні беларускіх навукоўцаў] — інтэрв'ю з [[Аляксандр Івулін|Аляксандрам Івуліным]] на YouTube-канале «ЧестнОК-LIVE», 18 кастрычніка 2025. * https://t.me/lab66 — тэлеграм-канал прысвечаны радыяцыйнай, хімічнай і біялагічнай бяспецы, грамадзянскай абароне, створаны Сяргеем Бесарабам * [https://steanlab.github.io/interview/ https://steanlab.github.io/interview] — Сергей Бесараб. Комментарии в СМИ * [https://steanlab.github.io/bibliography/ https://steanlab.github.io/bibliography] — Сергей Бесараб. Авторские публикации * https://www.youtube.com/@SiarheiBesarab — Сергей Бесараб. Выступления на радио/телевидении {{ВС}} {{DEFAULTSORT:Бесараб Сяргей Васілевіч}} [[Катэгорыя:Падпісанты звароту беларускіх навукоўцаў супраць гвалту]] [[Катэгорыя:Хімікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Папулярызатары навукі]] [[Катэгорыя:Папулярызатары хіміі]] [[Катэгорыя:Навуковыя журналісты]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя рэжымам Лукашэнкі]] [[Катэгорыя:Тэхналагічныя журналісты]] [[Катэгорыя:Вынаходнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Вучоныя Беларусі]] [[Катэгорыя:Незалежныя навукоўцы]] [[Катэгорыя:Футуролагі]] [[Катэгорыя:Вымушаныя з’ехаць з Беларусі праз палітычны пераслед]] [[Катэгорыя:Хімічная, біялагічная, радыялагічная і ядзерная абарона]] [[Катэгорыя:Постаці Навагрудка]] foyhtobd93ga2ahr7l7lfgt9gpxn8lp 5121829 5121797 2026-04-05T20:19:56Z 5121829 wikitext text/x-wiki {{навуковец | Роспіс = Siarhei Besarab (scientist) signature.svg | suppressfields = father mother }} '''Сяргей Васілевіч Бесараб''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі навуковец у галіне [[Калоідная хімія|калоіднай хіміі]], [[вынаходнік]], [[Навуковая журналістыка|навуковы журналіст]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/syargey-besarab-praz-belarus-da-zorak-vydatnaya-nacyyanalnaya-ideya|title=Сяргей Бесараб: праз Беларусь да зорак — выдатная нацыянальная ідэя! {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2024-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20240620210615/https://euroradio.fm/syargey-besarab-praz-belarus-da-zorak-vydatnaya-nacyyanalnaya-ideya|archive-date=2024-06-20|access-date=2024-06-20}}</ref>, [[Футуралогія|футуролаг]] і [[візіянер]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://visia.pro/buduchynya-belaruskaj-navuki/|title=Будучыня беларускай навукі {{!}} Наша Вiзiя|website=Наша Вiзiя {{!}} Майстэрня думак|date=2024-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20240819103105/https://visia.pro/buduchynya-belaruskaj-navuki/#p164c2|archive-date=2024-08-24|access-date=2025-02-11}}</ref>. Не мае навуковай ступені. == Біяграфія == Нарадзіўся 25 ліпеня 1984 года{{sfn|Изобретатель|2016|loc=№ 6 (198), задн. вокл.}}<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://novychas.online/asoba/fenomen-besaraba-kali-navuka-stanovicca-movaj-sup|title=Феномен Бесараба: калі навука становіцца мовай супраціву|first=Анатоль|last=Расонскі|website=Новы Час|date=2025-07-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20250725062032/https://novychas.online/asoba/fenomen-besaraba-kali-navuka-stanovicca-movaj-sup|archive-date=2025-07-25|access-date=2025-07-25}}</ref> у [[Навагрудак|Навагрудку]]. Скончыў на выдатна [[Школа № 3 (Навагрудак)|сярэднюю школу № 3]] Навагрудка<ref name=":30">{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/life/119726.html|title=«Спасибо всевышнему, что уцелел». Известные беларусы рассказали, какими они были в школе, и поделились своими фото тех лет — смотрите|website=Зеркало|date=2026-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20260207124310/https://news.zerkalo.io/life/119726.html|archive-date=2026-02-07|access-date=2026-02-07|quote=Ученый-химик Сергей Бесараб в 10-м классе на соревновании по туристско-прикладному многоборью (ТПМ), 2001 год. Фото: личный архив — Новогрудок — городок «горный», спортивный туризм был любимым видом спорта с начальной школы, — вспоминает Сергей Бесараб. — Учился в средней школе № 3. Большую часть времени тэпээмом, родимым, и занимался. В перерывах между химией, конечно.}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/kultura/114-hadou-z-dnja-naradzennja-barysa-kita/|title=114 гадоў з дня нараджэння Барыса Кіта|website=Рацыя|date=2024-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240406084805/https://racyja.com/by/kultura/114-hadou-z-dnja-naradzennja-barysa-kita/|archive-date=2024-04-06|access-date=2024-04-06|quote=Сяргей Бесараб – адзін з тых вучняў Наваградка, якому за поспехі ў вучобе пашчасціла ганарова насіць мантыю Барыса Кіта, якую вучоны ў свой час перадаў на вечнае захаванне ў Наваградскі гісторыка-краязнаўчы музей.}}</ref>. Падчас вучобы неаднаразова перамагаў на абласным і рэспубліканскіх этапах прадметнай алімпіяды па хіміі<ref>Новае жыццё, 2001, № 71, с. 3</ref>. Выпускнік кафедры [[Радыяцыйная хімія|радыяцыйнай хіміі]] [[Хімічны факультэт БДУ|хімічнага факультэта БДУ]] (кіраўнік — [[Алег Іосіфавіч Шадыра|Алег Шадыра]])<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/312244|title=«Гэта можа выклікаць рак». Навуковец б'е трывогу адносна таго, што ў Беларусі пачалі апраменьваць прадукты радыяцыяй|website=Наша Ніва|date=2023-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20230315174447/https://nashaniva.com/312244|archive-date=2023-03-15|access-date=2025-06-30|quote=Сяргей Бесараб — выпускнік кафедры радыяцыйнай хіміі БДУ, дзе ён займаўся менавіта свабоднымі радыкаламі, якія ўзнікаюць пад уздзеяннем радыяцыі. Яго навуковы кіраўнік, прафесар Алег Шадыра, лічыўся найлепшым спецыялістам у даследаванні ўплыву радыяцыі.}}</ref>. У 2010 годзе скончыў магістратуру [[Інстытут падрыхтоўкі навуковых кадраў НАН Беларусі|Інстытута падрыхтоўкі навуковых кадраў НАН Беларусі]] па спецыяльнасці «Хімія» (кіраўнік — Аляксандар Траццяк)<ref>{{Cite web|url=https://ipnk.basnet.by/page/574/|title=Университет Национальной академии наук Беларуси. Мы гордимся нашими выпускниками|archive-url=https://web.archive.org/web/20221006050020/https://ipnk.basnet.by/page/574/|archive-date=6 кастрычніка 2022}}</ref><ref name=":22" />. У 2010—2020 гадах працаваў навуковым супрацоўнікам лабараторыі адсарбентаў [[Інстытут агульнай і неарганічнай хіміі НАН Беларусі|Інстытута агульнай і неарганічнай хіміі]] [[НАН Беларусі]]. У 2013 годзе скончыў аспірантуру па спецыяльнасці «Калоідная хімія» (навуковы кіраўнік — [[Уладзімір Сямёнавіч Камароў|Уладзімір Камароў]])<ref name=":20">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/337123|title=«Каб я ведаў, што гэта дзяржтаямніца, то можа і не пісаў бы так хвацка». Хімік Сяргей Бесараб расказаў, як сумяшчае навуку і грамадзянскую пазіцыю|website=Наша Ніва|archive-url=https://web.archive.org/web/20240223162359/https://d1a9nnmcvk9pjz.cloudfront.net/337123|archive-date=2024-02-23|access-date=2024-02-23}}</ref>, атрымаў навуковую кваліфікацыю «[[Даследчык (акадэмічная ступень)|Даследчык]]»<ref>{{Cite web|url=https://steanlab.github.io/about/|title=– Siarhei Besarab – Multidisciplinary Scientist · Research Chemist · Writer|first=Siarhei|last=Besarab|website=steanlab.github.io|access-date=2025-06-14}}</ref>, але кандыдацкую дысертацыю не прадставіў для абароны. [[Файл:Siarhei Besarab during a laboratory microbiology session at the Faculty of Chemistry Belarusian State University 2008.jpg|злева|міні|Сяргей Бесараб падчас лабараторных заняткаў па [[Мікрабіялогія|мікрабіялогіі]] ([[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]], 2008 год)]] == Дзейнасць == === Навуковая дзейнасць === Асноўныя навуковыя працы прысвечаны даследаванню ўласцівасцей неарганічных порыстых матэрыялаў, пошуку эфектыўных [[Адсарбенты|адсарбентаў]] і стварэнню новых [[каталізатар]]аў. Вынікі даследванняў Бесараба пазней ўвайшлі ў ТОП-100 найлепшых вынікаў фундаментальных і прыкладных даследванняў [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|НАН Беларусі]] за 2011—2015 гады<ref>{{Cite web|url=https://nasb.gov.by/rus/news/6121/|title=Каталог ТОП-100 результатов фундаментальных и прикладных исследований НАН Беларуси за 2011-2015 годы|date=6 кастрычніка 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130161811/https://nasb.gov.by/rus/news/6121/|archive-date=30 лістапада 2020}}. — Минск: Беларуская навука. — 2016.— с. 74-75, ISBN 978-985-08-2009-9</ref>. Аўтар больш за 50 навуковых прац<ref>[https://elibrary.ru/author_profile.asp?authorid=654223 Бесараб Сергей Васильевич]. РИНЦ. Научная электронная Библиотека</ref><ref>{{Cite web|url=https://scholar.google.com/citations?user=1jNpf9QAAAAJ|title=Сергей Васильевич Бесараб (Siarhei Besarab)|website=scholar.google.com|access-date=2024-03-25}}</ref>, у тым ліку манаграфіі, шэрагу вынаходстваў і карысных мадэляў<ref>{{Cite web|url=https://www.sb.by/articles/est-vopros-chto-ne-meshalo-by-izobresti.html|title=Есть вопрос: что не мешало бы изобрести?|archive-url=https://web.archive.org/web/20201002094823/https://www.sb.by/articles/est-vopros-chto-ne-meshalo-by-izobresti.html|archive-date=2 кастрычніка 2020|author=Константин Бакун|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня]]|date=29 чэрвеня 2018}}</ref>. Да свайго палітычна матываванага звальнення ў 2020 годзе, рыхтаваўся да абароны дысэртацыі<ref name=":13">{{Cite web|url=https://42.tut.by/708871|title=«Это было ожидаемым ходом». Химику из Академии наук не продлили контракт. Спросили о причинах|author=Тамара Колос|website=TUT.by|date=23 лістапада 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201217181000/https://42.tut.by/708871|archive-date=17 снежня 2020}}</ref>, прысвечанай распрацоўцы кіраванага сінтэза сілікатных іерархічных матэрыялаў. Раней са сваімі навуковымі распрацоўкамі двойчы (2009, 2011) перамагаў на Рэспубліканскім конкурсе навуковых прац{{sfn|Изобретатель|2016|loc=№ 6 (198), задн. вокл.}}<ref name=":3">Веды, 2011, № 24, с.3</ref>. У 2016 годзе заняў 1-е месца<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://old.sk.ru/news/b/pressreleases/archive/2016/04/11/podvedeny-itogi-belorusskogo-etapa-startup-tour.aspx|title=Подведены итоги белорусского этапа Startup Tour|author=Виталий Шустиков|website=old.sk.ru|date=11 апреля 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20231115084703/https://old.sk.ru/news/b/pressreleases/archive/2016/04/11/podvedeny-itogi-belorusskogo-etapa-startup-tour.aspx|archive-date=2023-11-15|access-date=2023-11-15}}</ref> ў беларускім этапе Skolkovo StartupTour-2016 і стаў паўфіналістам конкурсу з прыладай для демеркурызацыі паветра (ачысткі ад пароў [[Ртуць|ртуці]]){{sfn|Изобретатель|2016|loc=№ 6 (198), задн. вокл.}}<ref>Навука, 2016, № 16, с.2</ref>. З 2015 года быў нацыянальным (BY) экспертам [[Міжнародная камісія электрасувязі|Міжнароднай камісіі па электрасувязі]] ў камітэтах ТС120 (сістэмы захоўвання электрычнай энэргіі) і ISO/IEC JPC 2 (энергаэфектыўныя і ўзнаўляльныя крыніцы энэргіі)<ref>{{Cite web|url=https://experts.iec.ch|title=Experts - IEC|website=experts.iec.ch|access-date=2024-04-11}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/news/26-04-2024-my-naziraem-razgortvanne-yadravaga-renesansu-pra-buduchynyu-aes-razvazhae-navukovets-syargej-besarab|title=«Мы назіраем разгортванне ядравага рэнесансу». Пра будучыню АЭС разважае навуковец Сяргей Бесараб|website=belsat.eu|access-date=2024-04-26}}</ref>. Займаўся прасоўваннем выкарыстання т. зв. [[Змешаная рэальнасць|змешанай рэальнасці]]'' ў адукацыйных і навуковых мэтах<ref>{{Cite web|url=https://adu.by/ru/homepage/arkhiv-novostej/aktualnaya-informatsiya-arkhiv/5254-itogi-khii-respublikanskogo-konkursa-kompyuter-obrazovanie-internet.html|title=Итоги ХІІ Республиканского конкурса «Компьютер. Образование. Интернет»|website=adu.by|publisher=Национальный институт образования|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306010205/https://adu.by/ru/homepage/arkhiv-novostej/aktualnaya-informatsiya-arkhiv/5254-itogi-khii-respublikanskogo-konkursa-kompyuter-obrazovanie-internet.html|archive-date=6 сакавіка 2023|date=23 мая 2017}}</ref>. Як навуковы кансультант супрацоўнічаў з Рэспубліканскім навукова-практычным цэнтрам дзіцячай хірургіі, дзе займаўся распрацоўкай палімерных [[Гідрагель|гідрагеляў]] для малаінвазіўнага лячэння [[Інфаркт міякарда|інфаркту міякарда]]<ref>{{Cite web|title=Наука в ударе|archive-url=https://web.archive.org/web/20201001192301/https://www.sb.by/articles/nauka-v-udare.html|archive-date=1 кастрычніка 2020|author=Наталья Урядова|date=21 верасня 2016|url=https://www.sb.by/articles/nauka-v-udare.html|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://csl.bas-net.by/news/one-news.asp?id=59568|title=Научный ринг|website=Центральная научная библиотека имени Якуба Коласа Национальной академии наук Беларуси|archive-date=23 верасня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220923144148/https://csl.bas-net.by/news/one-news.asp?id=59568}}</ref><ref>{{Cite web|title=Навошта навукоўцы выйшлі на «рынг»?|url=https://zviazda.by/be/news/20161005/1475678295-navoshta-navukoucy-vyyshli-na-ryng|archive-url=https://web.archive.org/web/20220923144152/https://zviazda.by/be/news/20161005/1475678295-navoshta-navukoucy-vyyshli-na-ryng|archive-date=23 верасня 2022|author=Яраслаў Лыскавец|date=6 кастрычніка 2016|publisher=[[Звязда (газета)|Звязда]]}}</ref><ref>[https://www.sb.by/zn/archive/23092016/ Знамя юности, 2016], № 38, с 2</ref> (гл. таксама «[[Навуковы рынг (мерапрыемства)|Навуковы рынг]]»), [[3D-прынтар|адытыўнымі тэхналогіямі]] ў кардыёхірургіі, пытаннямі хімічнай [[Дэцэлюлярызацыя|дэцэлюлярызацыі]] [[Алатрансплантацыя|алаграфтаў]]<ref>[https://www.elibrary.ru/item.asp?id=29313820 The study of the stability of cryopreserved allopericardium to process of dystrophic calcification in the experiment.]{{Недаступная спасылка}} — 2016, eLIBRARY ID: 29313820</ref>. === Навуковая камунікацыя і папулярызацыя хіміі === Як [[Тэхналогія|тэхналагічны]] [[эксперт]] і [[Папулярызацыя навукі|папулярызатар навукі]] напісаў каля 200 артыкулаў<ref name=":1">{{Cite web|title=Все статьи. Блог беларуского химика. Сергей Бесараб|url=https://steanlab.github.io/bibliography/|archive-url=https://web.archive.org/web/20230227020518/https://steanlab.github.io/bibliography/|archive-date=27 лютага 2023|website=github.com}}</ref>. Пачынаў друкавацца ў выданнях «Компьютерра» і «[[Камп’ютарныя весткі]]». У студзені 2020 года, яшчэ да афіцыйнага абвяшчэння [[Пандэмія COVID-19|пандэміі]] пачаў гаварыць пра небяспеку [[Каранавірусная інфекцыя (2019)|каранавіруса]] і персанальныя сродкі абароны, яго артыкул пра выбар адмысловых супрацьаэразольных рэспіратараў і [[Дэзінфекцыя|дэзінфекцыю]]<ref>{{Cite web|url=https://habr.com/ru/post/486164/|title=Коронавирус 2019-nCoV. FAQ по защите органов дыхания и дезинфекции|date=29 студзеня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200130212134/https://habr.com/ru/post/486164/|archive-date=30 cтудзеня 2020|author=Сергей Бесараб|publisher=[[Хабр]]}}</ref> за некалькі дзён набраў больш за паўмільёна праглядаў. [[Файл:Vialiki Voz Conference 2025 Pärnumaa Siarhei Besarab speaks at the conference (crop).jpg|міні|Сяргей Бесараб падчас выступу на [[Вялікі Воз (мерапрыемства)|з'ездзе беларускіх навукоўцаў "Вялікі Воз"]] ([[Пярнумаа]], [[Эстонія]]) у 2025 годзе<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33503777.html|title=«Вялікі воз» беларускіх талентаў. Навошта навукоўцы зь Беларусі другі раз зьбіраліся ў Эстоніі|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2025-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20250816182054/https://www.svaboda.org/a/33503777.html|archive-date=2025-08-16|access-date=2025-08-16}}</ref>]] Двойчы станавіўся пераможцам конкурсу тэхналагічных аўтараў «Тэхнатэкст», які праводзіць [[Хабр|Habr.com]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://habr.com/ru/articles/948224/|title=Можно ли войти в реку Технотекста дважды? А трижды? Анализ победителей Хабра за 7 лет|author=Михаил Шардин|last=|website=Хабр|date=2025-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20250925102557/https://habr.com/ru/articles/948224/|archive-date=2025-09-25|access-date=2025-09-25|quote=Среди частных авторов дважды победителями становилcя Cергей Бесараб @steanlab который делился глубокими познаниями в химии, рассказывая о ядовитых растениях и химическом составе чая.}}</ref>. Першы раз, у 2021 годзе («Тэхнатэкст-2022») за артыкул пра [[Фітахімія|фітахімію]] і [[Таксікалогія|таксікалогію]] атрутных раслін<ref>{{Cite web|url=https://habr.com/ru/company/habr/blog/677942/|title=Технотекст: все номинанты, победители и немного тайны|archive-url=https://web.archive.org/web/20220827102310/https://habr.com/ru/company/habr/blog/677942/|archive-date=27 жніўня 2022|website=Хабр|date=21 ліпеня 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://habr.com/ru/post/568148/|title=Растения I класса опасности. Памятка по идентификации|author=Сергей Бесараб|website=Хабр|datepublished=16 ліпеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210725141604/https://habr.com/ru/post/568148/|archive-date=25 ліпеня 2021}}</ref>, другі раз, у 2025 годзе («Тэхнатэкст-7»), за артыкул пра гарбату<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://habr.com/ru/companies/habr/articles/906136/|title=Технотекст 7: шорт-листы для 499 отборных статей|website=Хабр|date=2025-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20250516140632/https://habr.com/ru/companies/habr/articles/906136/|archive-date=16 мая 2025|access-date=2025-05-16|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://habr.com/ru/articles/859722/|title=Пленка на чае. Блеск и нищета|website=Хабр|date=2024-11-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20250516141154/https://habr.com/ru/articles/859722/|archive-date=2025-05-16|access-date=2025-05-16}}</ref>. Сумесна з Юстынай Саўкай выпускаў серыю кароткіх беларускамоўных аўдыёнарысаў пра біяхімічныя асаблівасці раслін для дзіцячай праграмы «Дасціпныя. Нястомныя. Кемлівыя» на канале «Культура» [[Першы Нацыянальны канал Беларускага радыё|Беларускага радыё]]<ref>{{Cite web|url=http://gazeta-navuka.by/images/electronic-catalog/29.04.19.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20230305232433/http://gazeta-navuka.by/images/electronic-catalog/29.04.19.pdf|archive-date=5 сакавіка 2023|title=Элементы жизни|author=Ольга Панасина|author2=Алина Шкутова|publisher=[[Навука (газета)|Навука №18(2745) c. 8]]|date=29 красавіка 2019}}</ref> (гл. [[:s:Нататкі фітахіміка|Нататкі фітахіміка]]). Некаторы час займаўся [[Папулярызацыя навукі|навуковай папулярызацыяй]] і прасоўваннем альтэрнатыўных і нетрадыцыйных крыніц харчавання<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.patreon.com/posts/47969547|title=Скоропищ или Чем прокормиться в исключительных условиях|author=Сергей Бесараб|website=patreon.com|date=3 сакавіка 2021}}</ref><ref name=":14">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/324780|title=Ці каштавалі мяса саранчы? А яно ўжо прадаецца ў Польшчы. Знайшлі беларуса — фаната такой ежы|date=27 жніўня 2023|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша ніва]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230827124056/https://nashaniva.com/324780|archive-date=2023-08-27}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://steanlab.medium.com/beedrone-53584ea18f0b|title=Неожиданные источники пищевого белка|first=Siarhei|last=Besarab|website=Medium|date=2021-11-09|access-date=2024-03-14}}</ref> за што падвяргаўся публічным абразам ад прапагандыста [[Андрэй Мукавозчык|Андрэя Мукавозчыка]] са старонак выдання [[СБ. Беларусь сегодня]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sb.by/articles/zemlyu-zhrat.html|title=Путаные мысли приводят к путаной жизни – как думаете, правильно?|first=Андрей|last=Муковозчик|website=www.sb.by|date=2023-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20240421012455/https://www.sb.by/articles/zemlyu-zhrat.html|archive-date=2024-04-21|access-date=2024-04-21}}</ref> У 2017 годзе як навуковы куратар ўдзельнічаў у арганізацыі і правядзенні першага [[Беларускі навуковы хакатон|беларускага навуковага хакатона «SciHackathon»]]<ref>{{Cite web|url=http://www.ctv.by/v-belarusi-s-pomoshchyu-smartfona-mozhno-budet-izmerit-davlenie-i-opredelit-kachestvo-produktov|title=В Беларуси с помощью смартфона можно будет измерить давление и определить качество продуктов|date=02 чэрвеня 2017|publisher=[[СТБ]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201007084712/http://www.ctv.by/v-belarusi-s-pomoshchyu-smartfona-mozhno-budet-izmerit-davlenie-i-opredelit-kachestvo-produktov|archive-date=7 кастрычніка 2020}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://devby.io/news/pervyy-v-strane-nauchnyy-hakaton-vyigral-spektrometr-dlya-provedeniya-testa-na-narkotiki|title=Научный хакатон в Минске: домашний наркотест, синтез генов и алгоритм для перебора картофеля|website=dev.by|access-date=2024-03-25}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://nashaniva.com/310711|title=Амерыканскія навукоўцы прыдумалі, як візуальна сачыць за людзьмі па WiFi замест камер. Аказваецца, беларусы прэзентавалі падобны метад 6 год таму|date=20 лютага 2023|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша ніва]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230222033251/https://nashaniva.com/310711|archive-date=22 лютага 2023}}</ref>. Як [[незалежны навуковец]] выступае з разгорнутыми каментарыямі ў перыядычных выданнях і [[СМІ]], як беларускіх — «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]», «[[Зялёная сетка]]», [[Zerkalo.io]], dev.by, CityDog.by, [[Салідарнасць (газета)|Салідарнасць]], так і міжнародных — [[Голас Амерыкі|Voice of America]], [[Міжнароднае французскае радыё|Radio France internationale]], [[Deutsche Welle]]. Як запрошаны навуковец-эксперт выступае на радыё ([[Беларускае Радыё Рацыя|Радыё Рацыя]], [[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрарадыё]]) і тэлебачанні ([[Belsat]], «[[Звычайны ранак]]»)<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/channel/UCrnz8gz3j6Gg6Cn_ufLu6eg|title=Сяргей Бесараб. Каментары для медыя - YouTube|website=www.youtube.com|access-date=2024-04-12}}</ref>, фактычна з’яўляючыся найбольш вядомым беларускім навуковым папулярызатарам хіміі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/ne-davyarayce-usyamu-shto-pishuc-khimik-tlumachyc-yak-pravilna-vybrac-spf|title=Не давярайце ўсяму, што пішуць. Хімік тлумачыць, як правільна выбраць SPF {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2024-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20240517091518/https://euroradio.fm/ne-davyarayce-usyamu-shto-pishuc-khimik-tlumachyc-yak-pravilna-vybrac-spf|archive-date=2024-05-17|access-date=2024-05-17|quote=Беларусам варта падумаць пра… сіесту, кажа навуковец і вядомейшы беларускі папулярызатар хіміі Сяргей Бесараб.}}</ref>. Асноўныя тэмы выступаў — ядзерная і хімічная бяспека<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33546939.html|title=«Шкодныя рэчывы на тысячы, а то і мільёны гадоў». Якія радыяактыўныя адкіды хочуць захоўваць у Беларусі і ў чым шкода гэтага|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|archive-url=https://web.archive.org/web/20251002093457/https://www.svaboda.org/a/33546939.html|archive-date=2025-10-02|access-date=2025-10-04|quote=Беларусы будуць пераймаць досьвед расейцаў у будаваньні сховішчаў ядзерных адкідаў, а ў тых такі досьвед пераважна савецкі. На гэта зьвяртае ўвагу Сяргей Бесараб, радыяцыйны хімік, навуковец, вядомы крытычным аналізам радыяцыйнай бясьпекі}}</ref>, радыялагічная ахова насельніцтва, прамысловая і побытавая [[таксікалогія]], [[фітахімія]], гарадская [[энтамалогія]]<ref>{{Cite web|url=https://steanlab.github.io/interview/|title=Сергей Бесараб. Комментарии в СМИ|website=steanlab.github.io|archive-url=https://web.archive.org/web/20230928083216/https://steanlab.github.io/interview/|archive-date=2023-09-28|access-date=2023-10-01}}</ref>. У сакавіку 2026 года Сяргей Бесараб пашырыў сваю дзейнасць на тэлебачанні, стаўшы вядоўцам уласнай штотыднёвай навукова-аналітычнай рубрыкі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.youtube.com/watch?v=2x4u1oMYZ34&t=4515s|title=Госць эфіру – папулярызатар навукі, навуковец і футуролаг Сяргей Бесараб {{!}} Раніца з Белсатам|last=БЕЛСАТ LIFE|date=2026-03-07|access-date=2026-03-30}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/92101715/ranica-z-belsatam|title=«Раніца з «Белсатам» адзначае год у эфіры: 106 выданняў, сотні інтэрв’ю і паўтара мільёна праглядаў|first=Belsat|last=TV|website=belsat.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20260329141243/https://belsat.eu/92101715/ranica-z-belsatam|archive-date=2026-03-29|access-date=2026-03-30}}</ref>. Відэаэсэ выходзяць у межах шоу «[[Раніца з Белсатам]]» на [[Белсат]] і прысвечаны крытычнаму аналізу найноўшых тэхналогій і футуралогіі. У якасці запрошанага эксперта-хіміка супрацоўнічае з беларускімі расследвальнікамі (напрыклад, [[Беларускі расследавальніцкі цэнтр|Беларускім расследвальніцкім цэнтрам]])<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://investigatebel.org/by/investigations/lukashenko-wallets-border-disinfection|title=Як «гаманцы» Лукашэнкі зарабляюць на дэзынфекцыі на мяжы|website=investigatebel.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20251216170010/https://investigatebel.org/by/investigations/lukashenko-wallets-border-disinfection|archive-date=2025-12-17|access-date=2025-12-17}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://investigatebel.org/by/investigations/grodno-azot-polyamide-russia-sanctions-eu|title=«Гродна Азот» пастаўляе поліамід для ВПК РФ і абыходзіць санкцыі|website=investigatebel.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20251223222410/https://investigatebel.org/by/investigations/grodno-azot-polyamide-russia-sanctions-eu|archive-date=2025-12-23|access-date=2025-12-23}}</ref> У апошнія гады Бесараб дае [[Футуралогія|футуралагічныя]] прагнозы для беларускіх СМІ (на тэмы [[Тэхналогія|тэхналагічнага развіцця]], [[Эканоміка|эканомікі]] і глабальных рызыкаў)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/cellar/59836.html|title=Фантастическое будущее, которое уже наступает. Белорусский ученый рассказал о главных ожиданиях от науки в 2024 году|website=Зеркало|date=2024-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20251228020445/https://news.zerkalo.io/cellar/59836.html|archive-date=2025-12-28|access-date=2026-01-16}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/84355651/pragnozy-2025-2|title=Чаго чакаць ад 2025 года? Спыталі экспертаў. Частка 2: пра эканоміку, міжнародную палітыку і штучны інтэлект|first=Belsat|last=TV|website=belsat.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20251009135719/https://belsat.eu/84355651/pragnozy-2025-2|archive-date=2025-10-09|access-date=2026-01-16}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/90661091/pragnozy-na-2026-god-ad-navukoca|title=«Багатым – біялогія паводле падпіскі, бедным – чат-бот-нутрыцыёлаг». Прагнозы на 2026 год ад беларускага навукоўца|first=Belsat|last=TV|website=belsat.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20260105153455/https://belsat.eu/90661091/pragnozy-na-2026-god-ad-navukoca|archive-date=2026-01-05|access-date=2026-01-16}}</ref> і актыўна займаецца кліматычнай і экалагічнай камунікацыяй<ref name=":28">{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/hramadstva/sjarhej-besarab-seleta-budze-cjaplejsaja-zima-cym-letas/|title=Зіма будзе цяплейшая, але больш кантрасная|first=Алеся|last=Вербаловіч|website=racyja.com|date=2025-12-08|publisher=[[Беларускае Радыё Рацыя]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20251208165416/https://racyja.com/by/hramadstva/sjarhej-besarab-seleta-budze-cjaplejsaja-zima-cym-letas/|archive-date=2025-12-08|access-date=2025-12-08}}</ref>. Рэгулярна публікуе аналітычныя артыкулы, прысвечаныя ўплыву [[Змена клімату|змены клімату]] на Беларусь і Усходнюю Еўропу. Яго матэрыялы накіраваны на павышэнне дасведчанасці грамадства пра кліматычныя рызыкі, уразлівасць інфраструктуры і стратэгіі [[Адаптацыя (біялогія)|адаптацыі]]<ref name=":17">{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/87829612/tarnada-belarus|title=Навуковец Сяргей Бесараб: тарнада ў Беларусі будуць усё часцейшымі, і з гэтым трэба навучыцца жыць|first=Belsat|last=TV|website=belsat.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20250714111608/https://belsat.eu/87829612/tarnada-belarus|archive-date=2025-07-14|access-date=2025-07-14|quote=Задалі гэтыя пытанні навукоўцу, эксперту па грамадзянскай бяспецы і кліматычнай адаптацыі Сяргею Бесарабу, заснавальніку буйнейшага беларускага канала папулярызацыі навукі LAB-66.}}</ref>. У 2025 годзе Бесараб атрымаў прэмію Green Award за аналіз кліматычных анамалій у Беларусі і артыкулы, прысвечаныя лакальным стратэгіям адаптацыі<ref name=":15" />. З 2025 года ў якасці запрошанага даследчыка супрацоўнічае з Інстытутам глабальных катастрафічных рызыкаў [[Сэт Баўм|Сэта Баўма]]<ref name=":28" /><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/lukasenko-hocet-prodavat-evrope-vozduh-eto-vozmozno/a-74808576|title=Лукашенко хочет продавать Европе воздух. Это возможно? – DW – 20.11.2025|website=dw.com|access-date=2025-11-20|quote=Заявления Лукашенко о дарении Европе воздуха химик и приглашенный исследователь Института глобальных катастрофических рисков (GCRI) Сергей Бесараб называет "полным абсурдом".}}</ref>. ==== Тэлеграм-канал ==== [[Файл:LAB-66 Telegram Channel Logo.jpg|міні|Лагатып [[Telegram|Тэлеграм]]-канала «Навукова-тэхнічны LAB-66 лабараторны часопіс беларускага хіміка»|злева]] У снежні 2019 года Сяргей Бесараб стварыў у сацыяльнай сетцы «[[Telegram|Тэлеграм]]» канал «Навукова-тэхнічны LAB-66 лабараторны часопіс беларускага хіміка»<ref name=":5">{{Cite web|url=https://t.me/lab66|title=Научно-Технический·LAB-66·Лабораторный журнал беларуского химика|website=Telegram|access-date=2023-09-27}}</ref>, прысвечаны пытанням папулярызацыі хіміі і хімічных навук. Канал быў названы ў гонар лабараторыі № 66 у [[Інстытут агульнай і неарганічнай хіміі НАН Беларусі|Інстытуце агульнай і неарганічнай хіміі НАН Беларусі]], дзе Сяргей Бесараб працаваў да свайго звальнення<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ffLIJD4RGxs|title=Его УВОЛИЛИ из Академии наук: Лукашенко, бомба в 50 килотонн, почему наука в заднице - БЕСАРАБ|author=Мікіта Мелказераў|website=жизнь-малина|date=16 верасня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230916182317/https://www.youtube.com/watch?v=ffLIJD4RGxs|archive-date=2023-09-16}}</ref><ref name=":21">{{Cite web|lang=be|url=https://greenbelarus.info/articles/23-02-2024/kali-b-za-spravu-uzyalasya-vaennaya-kontrvyvedka-myane-b-khutchey-za-usyo|title=«Калі б за справу ўзялася ваенная контрвыведка, мяне б, хутчэй за ўсё, знайшлі. Таму я хутка з’ехаў з Беларусі»|website=Зелёный портал|archive-url=https://web.archive.org/web/20240223120917/https://greenbelarus.info/articles/23-02-2024/kali-b-za-spravu-uzyalasya-vaennaya-kontrvyvedka-myane-b-khutchey-za-usyo|archive-date=2024-02-23|access-date=2024-02-23}}</ref>. За час існавання рэсурсу артыкулы з канала неаднаразова перадрукоўваліся беларускімі, украінскімі і расійскімі СМІ. Пасля пачатку [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|паўнамаштабнага ўварвання Расіі ва Украіну]] інфармацыю з канала выкарыстоўвалі ў сваіх матэрыялах расследвальнікі маніторынгавага [[Разведка на аснове адкрытых крыніц|OSINT]] праекта «[[Беларускі Гаюн]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://t.me/Hajun_BY/5258|title=На Лунинецком аэродроме расширяют территорию, но дело это опасное — там повышенный уровень радиоактивного загрязнения|website=Беларускі Гаюн {{!}} Belarusian Hajun project|date=18 жніўня 2022|access-date=2024-03-26}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://t.me/Hajun_BY/3813|title=ОПАСНОСТЬ! Аэрозоль азотной кислоты (+NO₂)|website=Беларускі Гаюн {{!}} Belarusian Hajun project|date=5 красавіка 2022|access-date=2024-03-26}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://t.me/Hajun_BY/4078|title=В Мариуполе могло быть применено химическое оружие.|website=Беларускі Гаюн {{!}} Belarusian Hajun project|date=11 красавіка 2022|access-date=2024-03-26}}</ref>. Па даных статыстычнага сэрвіса TGStat, станам на 2025 год рэсурс налічвае больш за 19.900 чытачоў<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://by.tgstat.com/channel/@lab66|title=Telegram-канал "Научно-Технический·LAB-66·Лабораторный журнал беларуского химика" — @lab66 — TGStat|website=TGStat.com|access-date=2024-03-25}}</ref> і, такім чынам з’яўляецца<ref name=":17" /> буйнейшай беларускай тэматычнай суполкай, звязанай з папулярызацыяй хіміі, навуковай камунікацыіяй у галіне хімічных навук і пытаннях грамадзянскай бяспекі (радыяцыйная, хімічная і біялагічная абарона насельніцтва). == Грамадзянская пазіцыя == У 2020 годзе падпісаў [[Зварот беларускіх навукоўцаў супраць гвалту|Зварот прадстаўнікоў навуковай грамадскасці Рэспублікі Беларусь]] у сувязі з [[Палітычны крызіс у Беларусі (2020-я)|падзеямі пасля 9 жніўня 2020 года]]. Выступіў з экспертным абвяржэннем абвінавачання [[Сцяпан Латыпаў|Сцяпану Латыпаву]] ў падрыхтоўцы атручэння супрацоўнікаў МУС<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://gazetaby.info/post/ximik-razoblachil-gostelekanaly-obvinivshix-stepan/169112/|title=Химик разоблачил обвинение в адрес Степана Латыпова о попытке отравления силовиков|website=gazetaby.info|date=20 верасня 2020|publisher=[[Салідарнасць (газета)|Газета «Салідарнасць»]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201018142846/https://gazetaby.info/post/ximik-razoblachil-gostelekanaly-obvinivshix-stepan/169112/|archive-date=2020-10-18}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://reform.by/165661-himik-raskritikoval-sjuzhety-bt-ob-otravitele-milicionerov-latypove|title=Химик раскритиковал сюжеты БТ об «отравителе милиционеров» Латыпове|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031042913/https://reform.by/165661-himik-raskritikoval-sjuzhety-bt-ob-otravitele-milicionerov-latypove|archive-date=31 кастрычніка 2020|date=22 верасня 2020|website=reform.by}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://realt.onliner.by/2020/09/21/ob-otravitele-s-ploshhadi-peremen|title=Удобрение, «Белизна» и средство от кротов. Ученый-химик раскритиковал историю об «отравителе» с «площади Перемен»|author=Евгения Штейн|date=21 верасня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210805072912/https://realt.onliner.by/2020/09/21/ob-otravitele-s-ploshhadi-peremen|archive-date=5 жніўня 2021|website=onliner.by}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://meduza.io/feature/2021/06/01/zhitel-minskoy-ploschadi-peremen-stepan-latypov-pytalsya-pokonchit-s-soboy-v-zale-suda|title=Житель минской «Площади перемен» Степан Латыпов пытался покончить с собой в зале суда Заявив перед этим, что милиция угрожала возбудить дела против его родных и соседей|quote=В сюжетах говорилось, что Латыпов якобы собирался использовать против сотрудников силовых структур «препараты первого класса опасности, содержащие яд дифосфин». Неназванный сотрудник ГУБОПиК заявил, что Латыпов хотел обработать этим веществом земельные участки и дачи силовиков, а также распылить его над бойцами ОМОНа и внутренних войск во время протестных акций. Это заявление государственных СМИ раскритиковал белорусский химик Сергей Бесараб, старший научный сотрудник Национальной академии наук Беларуси.|archive-url=https://web.archive.org/web/20221129020853/https://meduza.io/feature/2021/06/01/zhitel-minskoy-ploschadi-peremen-stepan-latypov-pytalsya-pokonchit-s-soboy-v-zale-suda|archive-date=29 лістапада 2022|author=Александр Бакланов|author2=Кристина Сафонова|date=1 чэрвеня 2021|publisher=[[Meduza|Медуза]]}}</ref>. У адказ на звальненне з працы<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://news.house/42353|title=How Lukashenko repressed Belarusian scientists who advocated new elections|first=|last=|website=OUR HOUSE|date=2021-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20250613213503/https://news.house/42353|archive-date=2025-06-13|access-date=2025-06-13|last2=Vilnius|last3=E-mail|first3=LithuaniaHow to reach us Phone: +37052157190}}</ref> стаў адным з заснавальнікаў [[Беларускi фонд навуковай салідарнасці|Беларускага фонда навуковай салідарнасці]]<ref name=":8">{{Cite web|url=https://gazetaby.plus/post/belarusskij-uchenyj-doroga-iz-belarusi-zanyala-tri/192665/|title=Беларусский ученый: «Дорога из Беларуси заняла три дня, и это были самые страшные три дня за последнее время»|website=gazetaby.info|publisher=[[Салідарнасць (газета)|Газета «Салідарнасць»]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230708065941/https://gazetaby.plus/post/belarusskij-uchenyj-doroga-iz-belarusi-zanyala-tri/192665/|archive-date=8 ліпеня 2023|author=Ирина Дрозд|date=7 ліпеня 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://devby.io/news/fond-solidarnosti-dlya-uchyonyh|title=Появился фонд солидарности для учёных, которые потеряли работу|archive-url=https://web.archive.org/web/20230707143843/https://devby.io/news/fond-solidarnosti-dlya-uchyonyh|archive-date=7 ліпеня 2023|date=16 лістапада 2020|publisher=DEV.BY}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://42.tut.by/708002|title=Белорусские ученые создали «фонд солидарности» с вакансиями для коллег, которые потеряли работу|archive-url=https://web.archive.org/web/20201125015312/https://42.tut.by/708002|archive-date=25 лістапада 2023|website=TUT.BY|date=16 лістапада 2023}}</ref>. Супраць звальнення Бесараба з калегамі выступіла беларуская акадэмічная супольнасць у [[Зварот супраць рэпрэсій|Звароце супраць рэпрэсій]] У пачатку сакавіка 2022 года пасля пачатку [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|паўнамаштабнага ўварвання Расіі ва Украіну]] на старонцы [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Акадэміі навук Беларусі]] ў сацыяльнай сетцы Linkedin, якую заснаваў і адміністраваў па асабістай ініцыятыве, апублікаваў Зварот<ref>{{Cite web|title=Обращение беларусской научной общественности|url=https://ru.linkedin.com/posts/the-national-academy-of-sciences-of-belarus_%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%89%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9-%D0%BD%D0%B0%D1%83%D1%87%D0%BD%D0%BE%D0%B9-%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8-activity-6904857557320425472-AGg8|archive-url=https://web.archive.org/web/20230707152129/https://ru.linkedin.com/posts/the-national-academy-of-sciences-of-belarus_%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%89%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9-%D0%BD%D0%B0%D1%83%D1%87%D0%BD%D0%BE%D0%B9-%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8-activity-6904857557320425472-AGg8|archive-date=7 ліпеня 2023|website=Linkedin|date=2 сакавіка 2022}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://charter97.org/ru/news/2022/3/2/457221/|title=Белорусские ученые требуют немедленной остановки всех военных действий РФ, направленных против Украины|website=charter97.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20250625165451/https://charter97.org/ru/news/2022/3/2/457221/|archive-date=2025-06-25|access-date=2025-06-25}}</ref> беларускай навуковай супольнасці супраць вайны ва Украіне<ref name=":8" />. Пасля шырокага распаўсюджання матэрыяла ў буйнейшых незалежных беларускіх Telegram-каналах ([[NEXTA|NEXTA Live]]<ref>{{Cite web|url=https://t.me/nexta_live/19340|title=Белорусские учёные выступили против войны, развязанной вооружёнными силами РФ|website=NEXTA Live|date=3 сакавіка 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824015754/https://t.me/s/nexta_live/19340|archive-date=24 жніўня 2023|access-date=2024-04-01}}</ref>, [[Антон Гадзімавіч Матолька|MotolkoHelp]]<ref>{{Cite web|url=https://t.me/motolkohelp/26866|title=Обращение беларусской научной общественности|website=МотолькоПомоги|date=3 сакавіка 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220607004822/https://t.me/s/motolkohelp/26866|archive-date=7 чэрвеня 2022|access-date=2024-04-01}}</ref>, [[Беларусь галаўнога мозгу|БГМ]]<ref>{{Cite web|url=https://t.me/belamova/26024|title=Национальная академия наук Беларуси выступила против войны|website=Беларусь головного мозга|date=3 сакавіка 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220624183443/https://t.me/s/belamova/26024|archive-date=24 чэрвеня 2022|access-date=2024-04-01}}</ref>), [[Прэзідыум НАН Беларусі]] зрабіў аправяржэнне на Зварот, з афіцыйнай праўладнай пазіцыяй Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі<ref>{{Cite web|url=https://www.belta.by/society/view/nan-oprovergla-fejk-otnositelno-pozitsii-belorusskih-uchenyh-488377-2022/|title=НАН опровергла фейк относительно позиции белорусских ученых|archive-url=https://web.archive.org/web/20220610112005/https://www.belta.by/society/view/nan-oprovergla-fejk-otnositelno-pozitsii-belorusskih-uchenyh-488377-2022/|archive-date=10 чэрвеня 2022|date=3 сакавіка 2022|publisher=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва|БелТА]]}}</ref>. Пазней Бесараб прааналізаваў<ref name=":8" /><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.voiceofbelarus.org/belarus-news/36-old-minsk-resident-named-aliaksandr-taurus-portrait-of-typical-belarusian-extremist/|title=36-year-old Minsk resident named Aliaksandr, born under Taurus zodiac sign: Portrait of typical Belarusian 'extremist' • News|website=Voice of Belarus|archive-url=https://web.archive.org/web/20250613213959/https://www.voiceofbelarus.org/belarus-news/36-old-minsk-resident-named-aliaksandr-taurus-portrait-of-typical-belarusian-extremist/|archive-date=2025-06-13|access-date=2025-06-13}}</ref> даныя грамадзян са спісу<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.mvd.gov.by/ru/news/8642|title=О мерах противодействия экстремизму и реабилитации нацизма|author=Министерство внутренних дел Республики Беларусь|website=www.mvd.gov.by|archive-url=https://web.archive.org/web/20230827074157/https://www.mvd.gov.by/ru/news/8642|archive-date=2023-08-27}}</ref> «датычных да экстрэмісцкай дзейнасці» беларускага [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|МУС]] і склаў статыстычную «мапу беларускага экстрэмізма»<ref name=":9">{{Cite web|url=https://novychas.online/hramadstva/dze-u-belarusi-zyve-najbolsz-ekstremistau|archive-url=https://web.archive.org/web/20221116201050/https://novychas.online/hramadstva/dze-u-belarusi-zyve-najbolsz-ekstremistau|archive-date=16 лістапада 2022|title=Дзе ў Беларусі жыве найбольш «экстрэмістаў»?|date=15 лістапада 2022|publisher=[[Новы Час (газета)|Новы час Online]]}}</ref><ref name=":10">{{Cite web|url=https://devby.io/news/gde-v-belarusi-zhivut-ekstremisty|archive-url=https://web.archive.org/web/20221202193930/https://devby.io/news/gde-v-belarusi-zhivut-ekstremisty|archive-date=2 снежня 2022|title=Где в Беларуси живут «экстремисты»? Анализ списка МВД из 1700+ человек|date=15 лістапада 2022|publisher=DEV.BY}} </ref> і «партрэт беларускага экстрэміста»<ref name=":11">[https://news.zerkalo.io/life/26468.html 36-летний минчанин Александр. Белорусский ученый составил портрет среднестатистического «экстремиста» — вот он какой] — Зеркало, 18 лістапада 2022</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/spisok-ekstremistov-ot-mvd-belarusi-kogo-i-za-cto-v-nego-vnesli/a-63859249|title="Список экстремистов" от МВД Беларуси: кого и за что внесли"Список экстремистов" от МВД Беларуси: кого и за что внесли|author=Татьяна Гаргалык|website=dw.com|date=23 лістапада 2022|publisher=[[Deutsche Welle]]}}</ref>. Пазней таксама склаў адмысловы статыстычны «партрэт беларускага рэпрэсаванага навукоўца»<ref name=":4">{{Cite web|url=https://nashaniva.com/315714|title=Вядомы хімік склаў партрэт рэпрэсаванага навукоўца. Некаторыя высновы нечаканыя|archive-url=https://web.archive.org/web/20230505175159/https://nashaniva.com/315714|archive-date=5 траўня 2023|date=5 траўня 2023|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша ніва]]}}</ref><ref name=":12">{{Cite web|url=https://belsat.eu/news/05-05-2023-najchastsej-represavali-filolagau-i-gistorykau-statystyka-represiyau-u-navutsy-ad-2020-goda|title=Найчасцей рэпрэсавалі філолагаў і гісторыкаў: статыстыка рэпрэсіяў у навуцы ад 2020 года|author=Алесь Наваборскі|publisher=[[Белсат]]|date=5 траўня 2023}}</ref>. У красавіку 2023 года далучыўся да ініцыятывы «Пакуль усе не будуць вольныя»<ref>{{Cite web|lang=by|url=https://ru.stranafund.org/blog/news/siarhei-besarab-patrebna-danosic-da-susvetnay-gramadskasci-infarmaciyu-pra-pacvarniya-zlachinstvy|title=Сяргей Бесараб: «Патрэбна даносіць да сусветнай грамадскасці інфармацыю пра пачварныя злачынствы»|website=stranafund.org|publisher=Фонд "СТРАНА ДЛЯ ЖИЗНИ"|archive-url=https://web.archive.org/web/20240407133615/https://by.stranafund.org/blog/news/siarhei-besarab-patrebna-danosic-da-susvetnay-gramadskasci-infarmaciyu-pra-pacvarniya-zlachinstvy|archive-date=2024-04-07|access-date=2024-04-07}}</ref> і ўзяў пад інфармацыйны патранаж [[Палітычныя зняволеныя|палітычнага зняволенага]], студэнта-хіміка [[Арцём Юр'евіч Баярскі|Арцёма Баярскага]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://dissidentby.com/guardians/sergei-besarab|title=Сергей Бесараб — Dissidentby|website=dissidentby.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20240304153635/https://dissidentby.com/guardians/sergei-besarab|archive-date=2024-03-04|access-date=2024-03-04}}</ref>. У адказ на заявы<ref name=":23">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/317594|title=Дзе размесцяць расійскую ядзерную зброю, выбух якой можа знішчыць цэлы горад?|date=26 траўня 2023|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша ніва]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230728212700/https://nashaniva.com/317594|archive-date=2023-07-28}}</ref> пра размяшчэнне расійскай тактычнай [[Ядзерная зброя|ядзернай зброi]], Бесараб пачаў у аналітычных матэрыялах выкрываць<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://steanlab.medium.com/machulishche-81c51569828|title=Ядерная тайна тепличного комбината|first=Siarhei|last=Besarab|website=Medium|date=2023-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20240314180025/https://steanlab.medium.com/machulishche-81c51569828|archive-date=2024-03-14|access-date=2024-03-14}}</ref><ref name=":24">{{Cite web|lang=be|url=https://www.racyja.com/palityka/yakuyu-yadzernuyu-zbroyu-rf-mozha-dats-lukash/|title=Якую ядзерную зброю РФ можа даць Лукашэнку?|author=Алеся Вербаловіч|date=11 сакавіка 2023|publisher=[[Беларускае Радыё Рацыя]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230927215237/https://www.racyja.com/palityka/yakuyu-yadzernuyu-zbroyu-rf-mozha-dats-lukash/|archive-date=2023-09-27}}</ref><ref name=":25">{{Cite web|url=https://www.racyja.com/palityka/syargej-besarab-my-zaraz-vyartaemsya-u-1996-g/|title=Сяргей Бесараб: Мы зараз вяртаемся ў 1996 год, калі Беларусь пазбаўлялася ядзернай зброі|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331165948/https://www.racyja.com/palityka/syargej-besarab-my-zaraz-vyartaemsya-u-1996-g/|archive-date=31 сакавіка 2023|author=Мікола Бянько|publisher=[[Беларускае Радыё Рацыя]]|date=31 сакавіка 2023}}</ref> каардынаты і тэхнічныя характарыстыкі патэнцыйных месцаў захоўвання ядзернай зброі<ref name=":20" />. Фактычнае падцвержанне правільнасці аналітычных высноваў наконт месцаў захоўвання расійскай тактычнай ядзернай зброі, раней зробленых Бесарабам<ref name=":26">{{Cite web|url=https://www.racyja.com/palityka/syargej-besarab-lager-pad-asipovichami/|title=Сяргей Бесараб: Лагер пад Асіповічамі – хутчэй для ахоўнікаў ядзернай зброі, чым для ПВК «Вагнер»|archive-url=https://web.archive.org/web/20230704181009/https://www.racyja.com/palityka/syargej-besarab-lager-pad-asipovichami/|archive-date=4 ліпеня 2023|access-date=4 ліпеня 2023|url-status=live|publisher=[[Беларускае Радыё Рацыя]]|date=3 ліпеня 2023}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/palityka/sjarhej-besarab-transfer-jadzernaj-zbroi-z-rasei-u-belarus-sapraudy-zaversany/|title=Сяргей Бесараб: Трансфер ядзернай зброі з Расеі ў Беларусь сапраўды завершаны|website=Рацыя|date=2023-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20240315120640/https://racyja.com/by/palityka/sjarhej-besarab-transfer-jadzernaj-zbroi-z-rasei-u-belarus-sapraudy-zaversany/|archive-date=2024-03-15|access-date=2024-03-15}}</ref>, пачало з’яўляцца у матэрыялах замежных расследвальнікаў прыкладна праз год<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://fas.org/publication/belarus-nuclear-capable-iskanders-get-a-new-garage/|title=Belarus’ “Nuclear-Capable” Iskanders Get A New Garage|website=Federation of American Scientists|archive-url=https://web.archive.org/web/20240315121219/https://fas.org/web/20240315121219/https://fas.org/publication/belarus-nuclear-capable-iskanders-get-a-new-garage/|archive-date=2024-03-15|access-date=2024-03-15}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://fas.org/publication/depot-in-belarus-shows-new-upgrades-possibly-for-russian-nuclear-warhead-storage/|title=Depot In Belarus Shows New Upgrades Possibly For Russian Nuclear Warhead Storage|website=Federation of American Scientists|archive-url=https://web.archive.org/web/20240315121800/https://fas.org/publication/depot-in-belarus-shows-new-upgrades-possibly-for-russian-nuclear-warhead-storage/|archive-date=2024-03-15|access-date=2024-03-15}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/338477|title=Пад Асіповічамі створана база захоўвання ядзернай зброі|website=Наша Ніва|date=2024-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20240315115007/https://nashaniva.com/338477|archive-date=2024-03-15|access-date=2024-03-15}}</ref>. Як грамадскі актывіст і публічны абаронца акадэмічных свабод<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://gazetaby.com/post/gusakou-generyravau-krynzh-akademiya-navuk-xocz-yak-prysutnichala-u-in/208717/|title=«Гусакоў генерыраваў крынж, Акадэмія навук хоць як прысутнічала ў інфапрасторы. Каранік жа абсалютна маркотны і выклікае толькі жаль»|author=Кацярына Батлейка|website=gazetaby.com|date=06.08.2025|publisher=[[Салідарнасць (газета)]]|archive-url=https://archive.today/20250806141146/https://gazetaby.com/post/gusakou-generyravau-krynzh-akademiya-navuk-xocz-yak-prysutnichala-u-in/208717/|archive-date=2025-08-07|quote=Навуковец, публічны абаронца акадэмічных свабод, былы супрацоўнік Нацыянальнай Акадэміі навук — пра магчымасці беларускай навукі і крытыку з боку Лукашэнкі.}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.belsat.eu/88203122/nauku-v-belarusi-reformiruyut-ne-nobelevskie-laureaty-a-lyudi-v-pogonah-uchenyj-o-napadkah-lukashenko-na-nan|title=«Науку в Беларуси реформируют не нобелевские лауреаты, а люди в погонах»: ученый о нападках Лукашенко на НАН|first=Belsat|last=TV|website=ru.belsat.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20250806124338/https://ru.belsat.eu/88203122/nauku-v-belarusi-reformiruyut-ne-nobelevskie-laureaty-a-lyudi-v-pogonah-uchenyj-o-napadkah-lukashenko-na-nan|archive-date=2025-08-06|access-date=2025-08-07|quote=Мы спросили ученого, футуролога и научного правозащитника Сергея Бесараба, что происходит с беларусской наукой и можно ли говорить о ее развитии в нынешних условиях.}}</ref>, Бесараб адзін з нямногіх актыўна прыцягвае ўвагу да трывання палітычна матываваных рэпрэссій супраць беларускіх навукоўцаў<ref name=":4" />, да існых праблем беларускай навукі<ref name=":22">{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/economics/62224.html|title=В Канаде рассказали о прорывной разработке, которую в Беларуси зарубили много лет назад. Как такое происходит, объяснил автор проекта|website=Зеркало|date=2024-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20240228121912/https://news.zerkalo.io/economics/62224.html|archive-date=2024-02-28|access-date=2024-02-29}}</ref><ref name=":6">{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/sumezza/sjarhej-besarab-pra-belaruskuju-navuku-u-vyhnanni-i-na-vaennych-rejkach-unutry-belarusi/|title=Сяргей Бесараб пра беларускую навуку ў выгнанні і на «ваенных рэйках» унутры Беларусі|website=Рацыя|date=2024-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20240327220340/https://racyja.com/by/sumezza/sjarhej-besarab-pra-belaruskuju-navuku-u-vyhnanni-i-na-vaennych-rejkach-unutry-belarusi/|archive-date=2024-03-27|access-date=2024-03-27}}</ref><ref name=":16">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/327293|title=«Мае знаёмыя робяць у Акадэміі разлікі для расійскіх ракет». Што адбываецца з беларускай навукай|date=1 кастрычніка 2023|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша ніва]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20231002065556/https://nashaniva.com/327293|archive-date=2 кастрычніка 2023|access-date=2023-10-02}}</ref><ref name=":27">{{Cite web|lang=be|url=https://gazetaby.com/post/vuchony-ximik-znojduczcza-lyudzi-yakiya-zmogucz-poshuk-vetra-u-poli-pr/198959/|title=Вучоны-хімік: Знойдуцца людзі, якія змогуць пошук «ветра ў полі» прадаць вар’яту — як у казцы пра голага караля|website=gazetaby.info|date=19 сакавіка 2024|publisher=[[Салідарнасць (газета)|Газета «Салідарнасць»]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240319152650/https://gazetaby.com/post/vuchony-ximik-znojduczcza-lyudzi-yakiya-zmogucz-poshuk-vetra-u-poli-pr/198959/|archive-date=2024-03-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/314277|title=Навуковец патлумачыў феномен рэжыму і ацаніў страты беларускай навукі за час кіравання Лукашэнкі|website=Наша Ніва|date=2023-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20230417154802/https://nashaniva.com/314277|archive-date=2023-04-17|access-date=2024-03-25}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.racyja.com/hramadstva/syargej-besarab-usya-khimichnaya-pramyslo/|title=Сяргей Бесараб: Уся хімічная прамысловасць Беларусі сёння – гэта падтрыманне створанага ў савецкі час|date=12 траўня 2023|publisher=[[Беларускае Радыё Рацыя]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230927214657/https://www.racyja.com/hramadstva/syargej-besarab-usya-khimichnaya-pramyslo/|archive-date=2023-09-27}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/88443393/idealogija-metadychka-navuka|title=Крызіс кадраў і ідэалагічны дыктат: што стаіць за прыгожымі словамі ідэолагаў аб навуцы|first=Belsat|last=TV|website=belsat.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20250821102039/https://belsat.eu/88443393/idealogija-metadychka-navuka|archive-date=2025-08-21|access-date=2025-08-21}}</ref> і магчымых варыянтаў іх вырашэння<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.racyja.com/hramadstva/syargej-besarab-novaya-belarus-mozha-lyo/|title=Сяргей Бесараб: Новая Беларусь можа лёгка стаць высокатэхналагічнай краінай|date=22 лістапада 2022|publisher=[[Беларускае Радыё Рацыя]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20221123053954/https://www.racyja.com/hramadstva/syargej-besarab-novaya-belarus-mozha-lyo/|archive-date=23 лістапада 2022}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://steanlab.medium.com/agritech-773c39d12ed5|title=Сергей БЕСАРАБ: «Сельское хозяйство Беларуси — это замкнутый круг, разорвать который будет тяжело…|website=Medium|date=2021-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230602083738/https://steanlab.medium.com/agritech-773c39d12ed5|archive-date=2023-06-02|access-date=2024-03-26}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.patreon.com/posts/42070557|title=Почему любительская наука важна для "Беларуси в эпоху перемен"|date=6 кастрычніка 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221006105449/https://www.patreon.com/posts/42070557|archive-date=2022-10-06}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://honestby.substack.com/p/25e|title=Сергей Бесараб: «Беларуской науке нужна свобода»|first=Honest People|last=|website=Честные люди|date=2025-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20250321002340/https://honestby.substack.com/p/25e|archive-date=2025-03-21|access-date=2025-03-21}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.researchgate.net/publication/388918026_Nacionalnaa_akademia_nauk_Belarusi_Institucionalnyj_analiz|title=НАН Беларуси: институциональный анализ|date=2025-02-11|doi=10.13140/RG.2.2.34242.29127}}</ref>. У красавіку 2025 года вылучаўся ў эксперты першага складу [[Журналісцкая этыка|Рады па медыяэтыцы]]. У жніўні 2025 года на сваей старонцы ў [[Сацыяльная сетка|сацыяльнай сетцы]] [[Facebook]] выклаў у адкрыты доступ фатаграфіі з пратэстаў 2020 года з польскай кнігі Marsz Białorusi<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/life/106316.html|title=Ученый Бесараб выложил фотографии из польской книги, по которой силовики ищут участников протестов|website=Зеркало|date=2025-08-15|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20250815151931/https://news.zerkalo.io/life/106316.html|archive-date=2025-08-15|access-date=2025-08-15}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33503981.html|title=У адкрытым доступе зьявіліся здымкі, па якіх сілавікі вызначаюць удзельнікаў пратэстаў|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2025-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20250815104614/https://www.svaboda.org/a/33503981.html|archive-date=2025-08-15|access-date=2025-08-15}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/88345120/pravertse-tsi-ne-trapili-vy-na-fota-u-polskaj-knize-marsz-bialorusi-da-geroyau-pryhodzyats-tsyaper-silaviki|title=Праверце, ці не трапілі вы на фота ў польскай кнізе «Marsz Białorusi». Да герояў прыходзяць цяпер сілавікі|first=Belsat|last=TV|website=belsat.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20250815102221/https://belsat.eu/88345120/pravertse-tsi-ne-trapili-vy-na-fota-u-polskaj-knize-marsz-bialorusi-da-geroyau-pryhodzyats-tsyaper-silaviki|archive-date=2025-08-15|access-date=2025-08-15}}</ref>, па якой сілавікі затрымліваюць беларусаў<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://spring96.org/ru/news/118470|title=Участников протестов ищут по книге с фотографиями с маршей: хроника репрессий 12-13 августа|website=spring96.org|archive-url=https://archive.today/wip/IAVcO|archive-date=2025-08-15}}</ref>. У кастрычніку 2025 года Бесараб выступіў у СМІ з аналізам інцыдэнтаў з метэазондамі на літоўскай мяжы. Эксперт паставіў пад сумнеў версію пра іх выкарыстанне для маштабнай кантрабанды, аргументуючы гэта эканамічнай немэтазгоднасцю такіх метадаў. Ён характарызаваў знойдзеныя аб’екты як даступныя інструменты для навуковых і адукацыйных праектаў (STEM), папулярныя сярод аматараў<ref name=":18">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/380089|title=Што сабой уяўляюць тыя метэазонды, якія прылятаюць з Беларусі ў Літву? Расказвае Бесараб|website=Наша Ніва|date=2025-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20251030101404/https://nashaniva.com/380089|archive-date=2025-10-30|access-date=2025-10-30}}</ref><ref name=":19" />. У пачатку 2026 года Бесараб апублікаваў справаздачу, у якой прааналізаваў тэхнічны бок абвінавачанняў у адрас затрыманых беларускіх радыёаматараў (гл. [[Рэпрэсіі супраць беларускіх радыёаматараў]]). Ён прывёў доказы тэхнічнай немагчымасці дэшыфроўкі сучасных пратаколаў спецсувязі грамадзянскім абсталяваннем. Гэты аналіз прыцягнуў міжнародную ўвагу да пераследу тэхнічнай інтэлігенцыі ў Беларусі: сітуацыю асвятлялі профільныя тэхналагічныя рэсурсы {{Не перакладзена 5|404 Media|3=en|4=404 Media}}<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.404media.co/ham-radio-operators-in-belarus-arrested-face-the-death-penalty/|title=Amateur Radio Operators in Belarus Arrested, Face the Death Penalty|first=Jason|last=Koebler ·|website=404 Media|date=2026-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20260121175247/https://www.404media.co/ham-radio-operators-in-belarus-arrested-face-the-death-penalty/|archive-date=226-01-21|access-date=2026-02-10}}</ref> і {{Не перакладзена 5|Boing Boing|Boing Boing|en|Boing Boing}}<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://boingboing.net/2026/01/20/belarus-threatens-ham-radio-operators-with-death-penalty-for-espionage.html|title=Belarus threatens ham radio operators with death penalty for "espionage"|first=Ellsworth|last=Toohey|website=Boing Boing|date=2026-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20260120235435/https://boingboing.net/web/20260120235435/https://boingboing.net/2026/01/20/belarus-threatens-ham-radio-operators-with-death-penalty-for-espionage.html|archive-date=2026-01-21|access-date=2026-02-10}}</ref>, яе адзначылі міжнародныя радыёаматарскія арганізацыі, у тым ліку {{Не перакладзена 5|Французскі саюз радыёаматараў|Французскі саюз радыёаматараў|fr|Réseau des Émetteurs Français}}(UFRC)<ref>{{Cite web|lang=fr-FR|url=https://ufrc.org/info/la-bielorussie-menace-les-radioamateurs-de-peine-de-mort-pour-espionnage/|title=La Biélorussie menace les radioamateurs de peine de mort pour « espionnage » – UFRC|date=2026-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20260201234406/https://ufrc.org/info/la-bielorussie-menace-les-radioamateurs-de-peine-de-mort-pour-espionnage/|archive-date=2026-02-01|access-date=2026-02-10}}</ref>. Бесараб таксама адзначаў, што рэпрэсіі супраць радыёсупольнасці ствараюць пагрозу для нацыянальнай сістэмы рэагавання на надзвычайныя сітуацыі<ref name=":29" /><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33653641.html|title=«У сілавікоў кепская сувязь, а вінаватыя радыёаматары». Чаму людзей з аматарскімі радыёстанцыямі абвінавацілі ў здрадзе дзяржаве|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2026-01-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20260119115207/https://www.svaboda.org/a/33653641.html|archive-date=2026-01-19|access-date=2026-01-19}}</ref>. У красавіку 2026 года Сяргей Бесараб выступіў ініцыятарам маштабнай грамадскай дыскусіі вакол [[Этыка тэхналогій|этычных]] межаў лічбавага супраціву і неабходнасці абароны нацыянальнай інфармацыйнай спадчыны. Каталізатарам стала кібератака групоўкі «[[Кіберпартызаны]]» на [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальную бібліятэку Беларусі]]. Акцыя справакавала поўнае адключэнне сэрвісаў установы і часовую страту доступу карыстальнікаў да [[Зводны электронны каталог бібліятэк Беларусі|Зводнага электроннага каталога]] і архіваў. Бесараб публічна і жорстка раскрытыкаваў дзеянні хакераў, упершыню звярнуўшы ўвагу грамадскасці на праблему ўскоснай шкоды ад палітычнага [[Хактывізм|хактывізму]]. Ён абгрунтаваў, што гульні з застарэлай інфраструктурай архіваў і рызыка знішчэння гістарычных баз даных не б'юць па [[Рэжым Лукашэнкі|аўтарытарным рэжыме]], а робяць асноўнымі ахвярамі студэнтаў, наступныя пакаленні даследчыкаў і ўяўляюць сабой этычна непрымальны крок<ref name=":31">{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.belsat.eu/92424707/kiberpartizany-biblioteka|title=«Киберпартизаны» ответили на критику взлома сайта Национальной библиотеки|first=Belsat|last=TV|website=ru.belsat.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20260403203243/https://ru.belsat.eu/92424707/kiberpartizany-biblioteka|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33724158.html|title=«Тысячы людзей згубілі доступ». Навуковец Бесараб — пра акцыю кібэрпартызанаў супраць Нацыянальнай бібліятэкі|first=Ганна|last=Соўсь|website=Радыё Свабода|date=2026-04-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20260405122556/https://www.svaboda.org/a/33724158.html|archive-date=2026-04-05|access-date=2026-04-05}}</ref>. Такая пазіцыя першапачаткова выклікала нападкі з боку шэрагу радыкальна настроеных медыя-аглядальнікаў<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=vrfBNkMWFwo&t=2614s|title=Исследователи критикуют Киберпартизан|last=Саша, что ты несешь?! · СЧТН · Беларусь|date=2026-04-03|access-date=2026-04-05}}</ref>. Аднак рыторыка навукоўца хутка знайшла кансалідаваную падтрымку з боку іншых дзеячаў беларускай інтэлігенцыі і незалежнай прэсы<ref name=":31" /><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/392054|title=«Беларуская навука — выпаленая пустка, дзе адзіночкі спрабуюць стварыць нармальны свет для такіх, як вы». Чаховіч палемізуе з Паўлючэнкам|website=Наша Ніва|date=2026-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404134721/https://nashaniva.com/392054|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://euroradio.fm/ru/kogda-bezobidnyy-vzlom-lishaet-lyudey-informacii-kolonka-marysi-voytovich|title=Когда “безобидный взлом” лишает людей информации. Колонка Марыси Войтович {{!}} Новости Беларуси {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2026-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404162901/https://euroradio.fm/ru/kogda-bezobidnyy-vzlom-lishaet-lyudey-informacii-kolonka-marysi-voytovich|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-05}}</ref>. Бесараб фактычна запусціў адзін з найбуйнейшых лічбавых этычных канфліктаў у незалежнай медыйнай прасторы Беларусі. Скандал атрымаў шырокі розгалас і пад ціскам акадэмічнай супольнасці завяршыўся безумоўнай перамогай абаронцаў спадчыны: медыйныя крытыкі навукоўцаў былі вымушаныя апублікаваць афіцыйную калонку са сваімі прабачэннямі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/392068|title=«Прабачце мне, даследчыкі, за ўсё». Фёдар Паўлючэнка адказаў Уладзіславу Чаховічу|website=Наша Ніва|date=2026-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404155936/https://nashaniva.com/392068|archive-date=2026-04-05|access-date=2026-04-05}}</ref>. == Палітычны пераслед == У 2020 годзе за сваю грамадзянскую пазіцыю быў звольнены з Інстытута агульнай і неарганічнай хіміі НАН Беларусі<ref name=":13" /><ref name=":2" /><ref>{{Cite web|url=https://nashaniva.com/284540|title=Экс-калега расказвае пра міністра адукацыі: «У Акадэміі навук яго называлі «Граза дзядам»|date=10 лютага 2022|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша ніва]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230104124028/https://nashaniva.com/284540|archive-date=4 студзеня 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nash-dom.info/70491|title=Как Лукашенко репрессировал беларусских ученых, выступивших за новые выборы|author=Светлана Галузо|work=Международный Центр Гражданских Инициатив|date=28 ліпеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210728192804/https://nash-dom.info/70491|archive-date=28 ліпеня 2021}}</ref> і далучаны да спісу рэпрэсаваных па палітычных прычынах беларускіх навукоўцаў, якіх падтрымалі ў адкрытым [[Зварот супраць рэпрэсій|Звароце супраць рэпрэсій]] каля 800 беларускіх навукоўцаў<ref>{{Cite web|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=266673|title=Больш за 800 беларускіх навукоўцаў падпісалі ліст у падтрымку звольненых з Акадэміі навук калег|date=14 студзеня 2021|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша ніва]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220922134321/https://nashaniva.com/?c=ar&i=266673|archive-date=22 верасня 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.svaboda.org/a/31046185.html|title=Больш за 800 беларускіх навукоўцаў падпісалі ліст у падтрымку калегаў, звольненых з Акадэміі навук|date=14 студзеня 2021|publisher=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220927061056/https://www.svaboda.org/a/31046185.html|archive-date=27 верасня 2022}}</ref>. Не гледзячы на негалосную забарону на заняткі прафесійнай дзейнасцю, працягваў друкаваць аналітычныя матэрыялы. Вясной 2021 года на Бесараба за артыкулы, прысвечаныя пытанням хімічнай дэзактывацыі атрутных рэчываў расійскім праграмістам Чэраменскім П. П. быў напісаны данос у [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ Беларусі]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://bysliv.com/read/24288-1616052086|title=Обращение в КГБ от Черменский {{!}} База доносов в КГБ Беларуси|website=bysliv.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20240502124428/https://bysliv.com/read/24288-1616052086|archive-date=2024-05-02|access-date=2024-05-02}}</ref>. За каментары і артыкулы звязаныя з крытыкай сістэм бяспекі [[Беларуская АЭС|БелАЭС]] у Астраўцы і матэрыялы, звязаныя з размяшчэннем расійскай ядзернай зброі ў Беларусі па рашэнні суда Цэнтральнага района Мінска ад 11 траўня 2023 года ўся інфармацыйная прадукцыя аўтарскага [[Telegram]]-канала LAB-66 (@lab66) разам з прыканальным чатам унесена [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрствам інфармацыі Рэспублікі Беларусь]] у [[Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў]]<ref>{{Cite web|url=https://humanconstanta.org/obzor-borby-s-ekstremizmom-v-belarusi-za-aprel-iyun-2023/|title=Обзор борьбы с «экстремизмом» в Беларуси за апрель-июнь 2023|website=Human Constanta|date=2023-07-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20230923182031/https://humanconstanta.org/obzor-borby-s-ekstremizmom-v-belarusi-za-aprel-iyun-2023/|archive-date=2023-09-23|access-date=2024-03-28}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://spring96.org/ru/news/111713|title=День экстремистских формирований и материалов: хроника преследования 17 мая|website=spring96.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20230518160732/https://spring96.org/ru/news/111713|archive-date=18 траўня 2023}}</ref>, а стваральнікам, чытачам, падпісчыкам і карыстальнікам пазначанага кантэнту паграже крымінальная адказнасць<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/aglyady-manitoringi/bazh-patrabuem-spynic-praktyku-vykarystannya-antyekstremisckaga-zakanadaustva-dlya/|title=БАЖ: Патрабуем спыніць практыку выкарыстання антыэкстрэмісцкага заканадаўства для абмежавання свабоды слова|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|archive-url=https://web.archive.org/web/20240326002033/https://baj.media/be/aglyady-manitoringi/bazh-patrabuem-spynic-praktyku-vykarystannya-antyekstremisckaga-zakanadaustva-dlya/|archive-date=2024-03-26|access-date=2024-03-26}}</ref>. Амаль адразу пасля гэтых падзей, праз пачатак актыўнага палітычна матываванага пераследу з боку ўладаў і пагрозу для жыцця (абвінавачванне ў здрадзе дзяржаве, ч.1 арт. 356 [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|КК РБ]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33515286.html|title=109 «здраднікаў дзяржавы». За што беларусаў абвінавачваюць у адным з самых сур’ёзных злачынстваў|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2025-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20250828091906/https://www.svaboda.org/a/33515286.html|archive-date=2025-08-28|access-date=2025-08-28}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://greenbelarus.info/articles/25-04-2024/nabyu-u-mensku-radyeaktyunyya-pacerki-khimik-raskazvae-yak-zasceragchysya-ad|title=Набыў у Менску радыяактыўныя пацеркі. Хімік расказвае, як засцерагчыся ад выпраменьвання дома|website=Зелёный портал|archive-url=https://web.archive.org/web/20240425215954/https://greenbelarus.info/articles/25-04-2024/nabyu-u-mensku-radyeaktyunyya-pacerki-khimik-raskazvae-yak-zasceragchysya-ad|archive-date=2024-04-25|access-date=2024-04-30|quote=Радыяцыйны хімік, навукова-тэхнічны блогер, былы супрацоўнік Акадэміі навук Сяргей Бесараб жыве зараз у Еўразвязе. Дома навукоўцу чакае абвінавачанне ў здрадзе дзяржаве па 356 артыкуле Крымінальнага кодэкса.}}</ref>) ў чэрвені 2023 года Сяргей Бесараб вымушаны быў неадкладна пакінуць Беларусь<ref name=":8" /><ref name=":7">{{Cite web|url=https://nashaniva.com/320301|title=Беларускі навуковец, якому давялося ўцячы з Беларусі тайнымі сцежкамі, напісаў «кароткі дапаможнік па экстраннай эвакуацыі»|date=28 чэрвеня 2023|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша ніва]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230704181823/https://nashaniva.com/320301|archive-date=4 ліпеня 2023}}</ref> і прасіць міжнароднай абароны ў [[Еўрапейскі Саюз|ЕС]], як палітычны [[Бежанцы|ўцякач]]<ref name=":20" />. == Дадаткова == [[Файл:Siarhei Besarab sports tourism workshop Rakaw Belarus Apr 2015.jpg|злева|міні|Cяргей Бесараб падчас воркшопа па [[Спартыўны турызм|спартыўнаму турызму]] ([[Ракаў]], 2015)]] Сябра [[Беларуская федэрацыя радыёаматараў і радыёспартсменаў|БФРР]], [[Радыёаматарства|радыёаматар]]-кароткахвалявік з [[Пазыўны сігнал радыёаматара|радыёаматарскім пазыўным]] EU1AEY і стажам больш за 20 гадоў<ref>{{Cite web|title=EU1AEY - Callsign Lookup by QRZ Ham Radio|archive-url=https://web.archive.org/web/20220929022435/https://www.qrz.com/db/EU1AEY|archive-date=29 верасня 2022|url=https://www.qrz.com/db/EU1AEY|website=qrz.com}}</ref><ref name=":29">{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/91084724/radyjoamatary|title=Што напраўду маглі праслухаць «шпіёны-радыёаматары»? Вось што можа злавіць любы ахвочы|first=Belsat|last=TV|website=belsat.eu|archive-url=https://archive.today/20260116185153/https://belsat.eu/91084724/radyjoamatary|archive-date=2025-01-16|access-date=2026-01-16|quote=Затрыманне радыёаматараў абурыла навукоўца Сяргея Бесараба. Ён кажа «Белсату», што і сам больш як 20 гадоў радыёаматар. Прадстаўляецца: пазыўны – EU1AEY.}}</ref>. Сябра [[Рэспубліканскі турысцка-спартыўны саюз|РТСС]], з дзяцінства займаецца [[Спартыўны турызм|спартыўным турызмам]] і турысцка-спартовым мнагабор'ем<ref name=":30" />, кіраваў турыстычнымі паходамі высокай катэгарыйнасці<ref>{{Cite web|url=http://www.belpohod.info/news/konkurs_turistskikh_otchetov_itogi_i_nagrazhdenie/2013-10-08-165|title=Конкурс туристских отчетов «Активный 2013»: итоги и награждение|archive-url=https://web.archive.org/web/20230110191445/http://www.belpohod.info/news/konkurs_turistskikh_otchetov_itogi_i_nagrazhdenie/2013-10-08-165|archive-date=10 студзеня 2023|date=8 кастрычніка 2013|author=Dzed Fyodar|website=belpohod.info|work=Активный туризм в Беларуси}}</ref>. У 2014 годзе прымаў актыўны ўдзел у ўзнаўленні дзейнасці [[Навука (турыстычны клуб)|турыстычнага клуба НАН Беларусі]]. Актыўны карыстальнік [[Тэорыя вырашэння вынаходніцкіх задач|ТВВЗ (ТРИЗ)]], сталы сябра Мінскага ТВВЗ-клуба. Займаўся [[Метэарытыка|метэорнай астраноміяй]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/life/90056.html|title=«Царапают „здесь был Вася“ на стене Лувра». Химик Сергей Бесараб — о том, как жодинский метеорит показал состояние беларусской науки|website=Зеркало|date=2025-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20250201095635/https://news.zerkalo.io/life/90056.html|archive-date=2025-02-01|access-date=2025-02-01|quote=Этот случай побудил высказаться химика Сергея Бесараба, который метеоритами увлекается с детства и профессионально занимался их поиском и изучением}}</ref>, камерцыйнымі пошукамі [[Метэарыт|метэарытаў]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/360401|title=Месяц таму ў Мінскай вобласці ўпаў метэарыт. Сяргей Бесараб падазрае, што яго могуць вывезці ў Расію|website=Наша Ніва|date=2025-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20250129091524/https://nashaniva.com/360401|archive-date=2025-01-29|access-date=2025-01-29|quote=Сяргей калісьці працаваў хімікам-аналітыкам у камандзе паляўнічых на метэарыты. Яго задачай было ідэнтыфікаваць знойдзеныя матэрыялы, і ад гэтай працы, успамінае ён, залежаў заробак усёй каманды}}</ref>, аматарскімі запускамі стратасферных [[Метэазонд|метэазондаў]]<ref name=":18" /><ref name=":19">{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/89730636/meteazondy-na-litvu-heta-naurad-ci-kantrabandysty|title=Метэазонды на Літву – гэта наўрад ці кантрабандысты. Навуковец падлічыў, наколькі гэта выгадна|first=Belsat|last=TV|website=belsat.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20251029123345/https://belsat.eu/89730636/meteazondy-na-litvu-heta-naurad-ci-kantrabandysty|archive-date=2025-10-29|access-date=2025-10-29|quote=Бесараб цікавіцца метэазондамі ў навуковых і папулярызатарскіх мэтах. Марыў арганізаваць сярод беларускіх школьнікаў ці студэнтаў сапраўдны рух аэрастатчыкаў}}</ref> У 2023 годзе для [[бактэрыі]] Erwinia amylovora адкрыты [[Бактэрыяфагі|бактэрыяфаг]] Stean<ref>{{Артыкул|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/nuccore/OP743926.1|загаловак=Erwinia phage Stean, complete genome|год=2022-11-30|мова=en-US|выданне=|archive-url=https://web.archive.org/web/20240622225525/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/nuccore/OP743926.1|archive-date=2024-06-23}}</ref>, названы ў гонар Сяргея Бесараба<ref>{{Артыкул|спасылка=https://mbio.bas-net.by/2023/files/proceedings-InMi-2023.pdf|аўтар=Besarab N.V., Letarov A.V., Belalov I.S., Golomidova A.K., Kulikov E.E., Babenko V.V., Ivanova K.V., Besarab S.V., Evtushenkov A.N.|загаловак=A novel temperate Erwinia amylovora bacteriophage Stean|год=2023|выданне=Микробные биотехнологии : фундаментальные и прикладные аспекты : материалы XIII Междунар. науч. конф. (Минск, 6–9 июня 2023 г.)|выдавецтва=[[Беларуская навука (выдавецтва)|Беларуская навука]]|тып=зборнік|старонкі=19-21|isbn=978-985-08-3004-3}}</ref> == Прэміі і ўзнагароды == * Лаўрэат стыпендыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь на 2015 год таленавітым маладым вучоным да 35 гадоў{{sfn|Изобретатель|2016|loc=№ 6 (198), задн. вокл.}} <blockquote>За установление физико-химических закономерностей синтеза нового класса иерархических пористых материалов, обладающих комбинированной пористой структурой с регулируемым отношением транспортных путей и каталитически активных центров, отличающихся характеристиками, превосходящими в 7-9 раз показатели образцов, получаемых традиционными методами{{sfn|Веды|2015|loc=№ 2, с. 3}}</blockquote> * Прэмія [[Зялёная прэмія|Green Awards Belarus]] у намінацыях «Лепшая аналітыка пра экалогію», «Лепшы экакантэнт у сацсетках», «Лепшыя падкасты на экалагічную тэматыку»<ref name=":15">{{Cite web|lang=ru|url=https://greenbelarus.info/articles/06-06-2025/zyalyonaya-setka-vyznachyla-lepshy-kantent-pra-ekalogiyu-belarusi|title=“Зялёная сетка” вызначыла лепшы кантэнт пра экалогію Беларусі|website=Зелёный портал|archive-url=https://web.archive.org/web/20250613235559/https://greenbelarus.info/articles/06-06-2025/zyalyonaya-setka-vyznachyla-lepshy-kantent-pra-ekalogiyu-belarusi|archive-date=2025-06-06|access-date=2025-06-06}}</ref> == Выбраная бібліяграфія == === Манаграфіі === * ''Комаров В. С.'', ''Бесараб С. В.'' [[Адсарбенты і носьбіты каталізатараў. Навуковыя асновы рэгулявання порыстай структуры|Адсорбенты и носители катализаторов. Научные основы регулирования пористой структуры]]. — НИЦ ИНФРА-М, 2014. — 203 с. — ISBN 978-5-16-009581-3, ISBN 978-5-16-100828-7 === Выбраныя навуковыя артыкулы === * Синтез двухкомпонентных бипористых алюмо-, ферро- и магнийсиликагелей // Известия Национальной академии наук Беларуси. Серия химических наук. — 2011. — № 3. — с. 41-45 * Темплатный метод регулирования структуры природных алюмосиликатов // Известия Национальной академии наук Беларуси. Серия химических наук. — 2014. — № 3. — c. 22-25 * Синтез мезопористых адсорбентов на основе гидроксидов металлов // Известия Национальной академии наук Беларуси. Серия химических наук. — 2015. — № 4. — с. 23-27 * Синтез микропористых силикагелей с применением в качестве темплата гидроксидов металлов // Известия Национальной академии наук Беларуси. Серия химических наук. − 2017. — № 1. — с 44-48 * Composite materials based on MgO and metallic nanoparticles for catalytic applications // Romanian Journal of Materials. — 2019. EID: 2-s2.0-85077018175 — 2019 * Investigation of the structure and properties of ceramic materials with a rigid system of microfiltration transport pores based on basalt fibers. — 2021. {{Cite web|title=DOI:10.33774/chemrxiv-2021-46cg5|url=https://chemrxiv.org/engage/chemrxiv/article-details/6147f8d018be85898b2860b6|archive-url=https://web.archive.org/web/20220202225057/https://chemrxiv.org/engage/chemrxiv/article-details/6147f8d018be85898b2860b6|archive-date=2 лютага 2022}} * Массовая дозиметрия в 21 веке. Простейшие устройства для дозиметрического контроля, доступные широким слоям населения. Рынок, решения, возможности // Мат.конф. ГУО Институт пограничной службы РБ. — 2021. {{Cite web|title=DOI:10.6084/m9.figshare.14529339|url=https://figshare.com/articles/conference_contribution/Personal_citizen_dosimetry_in_the_21st_century_Simplest_radiation_monitoring_devices_available_for_the_wide_range_of_citizens_Market_solutions_opportunities/14529339/1|archive-url=https://web.archive.org/web/20220209124139/https://figshare.com/articles/conference_contribution/Personal_citizen_dosimetry_in_the_21st_century_Simplest_radiation_monitoring_devices_available_for_the_wide_range_of_citizens_Market_solutions_opportunities/14529339/1|archive-date=9 лютага 2022}} === Выбраныя патэнты на вынаходствы === * Устройство для очистки твердых поверхностей от разливов металлической ртути. — Патент BY 9699. − 2013. * Установка для очистки воздуха от паров ртути. — Патент BY 9629. − 2013 * Способ получения сорбционного материала. — Патент BY 19685. − 2015 * Способ получения мезопористого силикагеля. — Патент BY 19921. − 2016 * Способ получения каталитически активного фильтрующего материала. — Патент BY 21653. — 2018 * Способ получения меднооксидного катализатора. — Патент BY 21653. — 2018 * Установка для очистки воды. — Патент BY 12025. — 2019 === Выбраныя навукова-папулярныя артыкулы === * {{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/cellar/59836.html|title=Фантастическое будущее, которое уже наступает. Белорусский ученый рассказал о главных ожиданиях от науки в 2024 году|archive-url=https://web.archive.org/web/20240129143312/https://news.zerkalo.io/cellar/59836.html|archive-date=2024-01-29}} * {{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/cellar/60989.html|title=Рассказываем, как новые технологии меняют войны (многие уже существующие разработки наверняка покажутся вам фантастикой)|archive-url=https://web.archive.org/web/20240213154349/https://news.zerkalo.io/cellar/60989.html|archive-date=2024-02-13}} * {{Citeweb|url=https://habr.com/ru/post/596541|title=Бижутерия, которую Вы заслужили (?). Радиоактивное урановое стекло в магазинах для рукодельниц|archive-url=https://web.archive.org/web/20220927095019/https://habr.com/ru/post/596541/|archive-date=27 верасня 2022}} * {{Cite web|url=https://habr.com/ru/post/431470/|title=Это вы можете (ЭВМ). Рассказ о забытой телепередаче|archive-date=27 лютага 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230227013849/https://habr.com/ru/post/431470/}} * {{Cite web|url=https://habr.com/ru/post/447794/|title=О простых вещах-сложно. Письмо химика 3D-печатнику. Растворители для пластмасс и защита от них|archive-url=https://web.archive.org/web/20230228035823/https://habr.com/ru/post/447794/|archive-date=28 лютага 2023}} * {{Cite web|url=https://habr.com/ru/post/433610/|title=Заметки фитохимика. Хурма|archive-url=https://web.archive.org/web/20230228035744/https://habr.com/ru/post/433610/|archive-date=28 лютага 2023}} * {{Cite web|url=https://habr.com/ru/post/513440/|title=Памятка для пострадавшего от слезоточивого газа/перцового баллона|archive-url=https://web.archive.org/web/20221117200243/https://habr.com/ru/post/513440/|archive-date=17 лістапада 2022}} * {{Cite web|url=https://habr.com/ru/post/533476/|title=Жесткая вода и накипь. Структура, свойства и способы минимизации ущерба (Steanlab Review)|archive-url=https://web.archive.org/web/20230117031842/https://habr.com/ru/post/533476/|archive-date=17 студзеня 2023}} * {{Cite web|title=Избранные главы коллоидной химии. Достаточно ли мытья рук для защиты от коронавируса? «Мыльная энциклопедия»|url=https://habr.com/ru/post/503482/|archive-url=https://web.archive.org/web/20220927183202/https://habr.com/ru/post/503482/|archive-date=27 верасня 2022}} * {{Cite web|url=https://habr.com/ru/post/494512/|title=Что в Белизне тебе моей или Справочное пособие по гипохлориту натрия («хлорке»)|archive-url=https://web.archive.org/web/20230228035840/https://habr.com/ru/post/494512/|archive-date=28 лютага 2023}} * {{Cite web|url=https://habr.com/ru/post/487176/|title=Задержать COVID-19. Все про фильтрацию воздуха на случай пандемии|archive-url=https://web.archive.org/web/20230228035843/https://habr.com/ru/post/487176/|archive-date=28 лютага 2023}} * {{Cite web|url=https://habr.com/ru/post/454766/|title=HBO, cпасибо что напомнил… «Чернобыльская аптечка» беларуского фармацевта|archive-url=https://web.archive.org/web/20230228035849/https://habr.com/ru/post/454766/|archive-date=28 лютага 2023}} * {{Cite web|title=Опусы про Его Величество Клей. Часть вторая — Viva, цианоакрилат! Viva, суперклей|url=https://habr.com/ru/post/452394/|archive-date=28 лютага 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230228035804/https://habr.com/ru/post/452394/}} * {{Cite web|url=https://steanlab.medium.com/b12-a073a118ef89|title=B12 для вегетарианца. Где и что ?|archive-url=https://web.archive.org/web/20221015102447/https://steanlab.medium.com/b12-a073a118ef89|archive-date=15 кастрычніка 2022}} == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * {{Cite web|lang=be|url=https://novychas.online/asoba/fenomen-besaraba-kali-navuka-stanovicca-movaj-sup|title=Феномен Бесараба: калі навука становіцца мовай супраціву|website=novychas.online|publisher=[[Новы час]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250725062032/https://novychas.online/asoba/fenomen-besaraba-kali-navuka-stanovicca-movaj-sup|archive-date=2025-07-25}} * {{h|Веды|2015|Веды [http://gazeta-navuka.by/images/electronic-catalog/12.01.15.pdf № 2 (2522)], 12 студзеня 2015.}} * Навука [http://gazeta-navuka.by/images/electronic-catalog/18.04.16.pdf № 16 (2587)], 18 красавіка 2016 * Навука [http://gazeta-navuka.by/images/electronic-catalog/29.04.19.pdf № 18 (2745)], 29 красавіка 2019 * {{h|Изобретатель|2016|К Дню изобретателя и рационализатора // Изобретатель № 6 (198), 2016.}} * Таленты побач // [[Новае жыццё (газета, 1939)|Новае жыццё]] № 71 (8256), 5 верасня 2001 == Спасылкі == {{Вікікрыніцы|Category:Сяргей Бесараб}} * {{Cite web|lang=uk|url=https://argumentua.com/stati/lobtomiya-natsii-chomu-intelekt-stav-golovnim-vorogom-biloruskogo-rezhimu|title=Лоботомія нації: чому інтелект став головним ворогом білоруського режиму|author=Валентин Деменко|website=argumentua.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20260128184242/https://argumentua.com/stati/lobtomiya-natsii-chomu-intelekt-stav-golovnim-vorogom-biloruskogo-rezhimu|archive-date=2026-01-28}} * [https://www.youtube.com/watch?v=ffLIJD4RGxs Пра навуковую працу, палітычныя погляды і звальненне з Акадэміі навук] — вялікае інтэрв'ю з [[Мікіта Мелказёраў|Мікітам Мелказёравым]] на YouTube-канале «жыццё-маліна», 16 верасня 2023. * [https://www.youtube.com/watch?v=OWHWzmSAe0E Стан беларускай навукі, крытыка Астравецкай АЭС і дасягненні беларускіх навукоўцаў] — інтэрв'ю з [[Аляксандр Івулін|Аляксандрам Івуліным]] на YouTube-канале «ЧестнОК-LIVE», 18 кастрычніка 2025. * https://t.me/lab66 — тэлеграм-канал прысвечаны радыяцыйнай, хімічнай і біялагічнай бяспецы, грамадзянскай абароне, створаны Сяргеем Бесарабам * [https://steanlab.github.io/interview/ https://steanlab.github.io/interview] — Сергей Бесараб. Комментарии в СМИ * [https://steanlab.github.io/bibliography/ https://steanlab.github.io/bibliography] — Сергей Бесараб. Авторские публикации * https://www.youtube.com/@SiarheiBesarab — Сергей Бесараб. Выступления на радио/телевидении {{ВС}} {{DEFAULTSORT:Бесараб Сяргей Васілевіч}} [[Катэгорыя:Падпісанты звароту беларускіх навукоўцаў супраць гвалту]] [[Катэгорыя:Хімікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Папулярызатары навукі]] [[Катэгорыя:Папулярызатары хіміі]] [[Катэгорыя:Навуковыя журналісты]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя рэжымам Лукашэнкі]] [[Катэгорыя:Тэхналагічныя журналісты]] [[Катэгорыя:Вынаходнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Вучоныя Беларусі]] [[Катэгорыя:Незалежныя навукоўцы]] [[Катэгорыя:Футуролагі]] [[Катэгорыя:Вымушаныя з’ехаць з Беларусі праз палітычны пераслед]] [[Катэгорыя:Хімічная, біялагічная, радыялагічная і ядзерная абарона]] [[Катэгорыя:Постаці Навагрудка]] n39zirbjuf2tz2xtad3ug5o5oguacnb 4 728988 5121856 5121248 2026-04-05T20:55:56Z IshaBarnes 124956 /* Пра блакіроўку былога адміністратара */ Адказ 5121856 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{Новыя зверху}} {{Архіў форума}} <!-- Калі ласка, дадавайце новыя тэмы зверху. Please, add new topics at the top --> == Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter) == Вітаю, шаноўнае спадарства! Атрымаў ліст ад Нэйтана з каманды Trust & Safety Фонду Вікімедыя адносна важных змен у палітыцы бяспекі, якія непасрэдна тычацца нашага раздзела. Ніжэй падаю пераклад асноўнай часткі яго паведамлення:<br /><br />«Зараз уводзіцца абавязковая двухфактарная аўтэнтыфікацыя для карыстальнікаў з функцыямі чэк-юзера і рэвізора. Гэта закранае be.wikipedia.org, бо на дадзены момант у праекце ёсць толькі адзін актыўны рэвізор. Згодна з глабальнай палітыкай ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy Oversight Policy]), у праекце павінна быць альбо як мінімум два актыўныя лакальныя рэвізоры, альбо ніводнага. Улічваючы спецыфіку выкарыстання функцыі рэвізора ў беларускай Вікіпедыі, гэта асабліва важна. Калі супольнасць зможа абраць новага рэвізора, які адпавядае крытэрыям, гэта вырашыць праблему»<br /><br />Калі ў нас не будзе другога рэвізора, супольнасць можа страціць лакальны доступ да гэтай функцыі. Гэта значыць, што для выдалення прыватнай інфармацыі або паклёпу прыйдзецца кожны раз звяртацца да глабальных адміністратараў/сцюардаў, што за марудзіць працэс. У нашых рэаліях магчымасць хутка схаваць канфідэнцыйныя даныя з’яўляецца крытычна важнай для бяспекі ўдзельнікаў.<br /><br />Я вылучаю сваю кандыдатуру на гэтую пасаду і ніжэй дам спасылку на заяўку на старонцы [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара]]. Аднак, калі супольнасць не захоча бачыць мяне ў гэтай ролі, я здыму сваю кандыдатуру на карысць іншага чалавека, таму, калі ласка, выкажыцеся па гэтым пытанні. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:10, 4 красавіка 2026 (+03) : [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы Oversight для ўдзельніка MocnyDuham|Стварыў запыт]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:41, 4 красавіка 2026 (+03) == Пра блакіроўку былога адміністратара == На вялікі жаль, прыходзіцца выдаваць перманентную блакіроўку ўдзельніку са шматгадовым стажам, былому адміністратару з вялікім унёскам у праект. Лічу вартым асобна напісаць пра гэты выпадак, бо гэта таксама прэцэдэнт для нашага раздзела ўвогуле, і такія выпадкі могуць паўтарацца ў будучыні. У Вікіпедыі агулам падобная сітуацыя адбываецца не першы раз. На рускім раздзеле ёсць [[:ru:ВП:Казино|паказальная эсэ пра гэта]]. Тут я дзейнічаў з падобнай логікі як у эсэ. Разам са штогадовым унёскам удзельнік {{u|JerzyKundrat}} вядомы неаднаразовым удзелам у канфліктах і парушэннем этычных паводзін, меў некалькі блакіровак, апошняя з якіх была ў жніўні 2022 года. У той жа час, пытанне блакіроўкі падымалася няраз і, як я разумею, адміністратары часта вырашалі замінаць канфлікты, каб не пазбаўляцца актыўнага ўдзельніка. Апошнім часам удзельнік перайшоў усе магчымыя межы дазволенага, пачаў яшчэ больш дзёрзка і некультурна выказвацца ў дыскусіях, стаў агрэсіўна кідацца на новых удзельнікаў (прыклады: [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Булінг_новых_удзельнікаў|1]][[Размовы:Ribodon#Машынны_пераклад|2]]), цкаваць іх, а некалькі месяцаў таму ўвогуле [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Пагрозы_ад_JerzyKundrat|перайшоў да прамых пагрозаў]]. Спробы растлумачыць удзельніку праблему ў ягоных паводзінах прадпрымаліся, але кожны раз удзельнік адмаўляў сваю вінаватасць і лічыў свой унёсак важнейшым за адэкватную камунікацыю. Найлепшай ілюстрацыяй з’яўляецца [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Апошняе_папярэджанне_перад_блакіроўкай|рэакцыя ўдзельніка на папярэджанне пра блакіроўку]]. Такія паводзіны не могуць лічыцца дапушчальнымі ў аніводным раздзеле Вікіпедыі і ў любым супольным праекце ўвогуле, нават самым маленькім. Дадзеную блакіроўку я лічу не толькі сваім абавязкам, як адміністратара, які хоча даваць нашай супольнасці развівацца, але таксама і прыкладам на будучыню. Я перакананы, што праект не можа развівацца ў атмасферы знявагі, пагроз, абраз, якія разбураюць супольнасць. Якім бы вялікім не быў унёсак асобнага ўзятага ўдзельніка, такія ягоныя паводзіны робяць больш шкоды праекту, а патуранне такім удзельнікам, «замінанне» сітуацыі, калі такі ўдзельнік не мае аніякіх санкцый за свае хамскія і ганебныя паводзіны, кідае цень на ўвесь праект і адштурхоўвае новых удзельнікаў. Блакіроўку на год ці яшчэ на нейкі перыяд я палічыў непрапарцыянальнай паводзінам удзельніка, асабліва з улікам папярэдніх блакіровак, таму блакіроўка не мае тэрміну. Гэта рашэнне не было лёгкім, але рана ці позна яго трэба было прыняць. Я хачу, каб і ў будучыні іншыя адміністратары рабілі ўсё магчымае, каб падобных сітуацый не паўтаралася і каб [[ВП:ЭП]] не была проста старонкай у Вікіпедыі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:26, 31 сакавіка 2026 (+03) : У дадзеным выпадку дзеянні празмерныя. Заблакаваны ўдзельнік зрабіў значны ўнёсак у праект. Меркаванне, што ўдзельнік прыносіць "больш шкоды праекту, чым карысці" неабгрунтаванае — прааналізуйце больш уважліва ўнёсак удзельніка. Нават пасля адказу ад правоў адміністратара па вядомых прычынах удзельнік працягваў дапамагаць праекту, рабіў вялікі ўнёсак па яго развіцці. Цытую галоўную выснову эсэ, на якое вышэй спасылаліся: "Вікіпедыя адмаўляецца ад унёска, які маглі б унесці бестэрмінова заблакаваныя... [калі] : іх унёсак не апраўдвае шкоду ад іх прысутнасці.". : Максімальна магчымым дзеяннем у дадзеным выпадку магло быць блакаванне на 1 год. Аднак цяпер з-за неправамернага блакавання трэба вяртаць сітуацыю да пачатку неправамерных дзеянняў, гэта значыць — знімаць блакаванне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:28, 1 красавіка 2026 (+03) ::а дзе мы маем крытэрыі, па якіх асабістыя пагрозы і паслядоўнае парушэнне этычных паводзін вяло да 1 года блакіроўкі? Таксама дзе напісана пра змякчальныя абставіны ў залежнасці ад унёску? Як вы ацэньваеце правамернасць? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:49, 1 красавіка 2026 (+03) : Я {{Супраць}} выкарыстання бестэрміновых блакіровак ва ўсіх выпадках, калі ўклад удзельніка не зводзіцца выключна да вандалізму. У дадзеным выпадку лічу, што блакіроўкі на суткі была б цалкам дастаткова. Ва ўдзельніка тысячы правак штомесяц на працягу многіх гадоў, адпаведна наяўнасць у яго блакіроўкі некалькі гадоў таму не павінна выкарыстоўвацца ў якасці аргумента для ўжывання адразу блакіроўкі на больш доўгі тэрмін. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:56, 1 красавіка 2026 (+03) ::Калі ласка, растлумачце, як вы ацэньваеце велічыню санкцыі адносна зробленага ўдзельнікам, а таксама якая прапорцыя ўнёску як мусіць змякчаць санкцыю. Адныя кажуць пра неадкладнае зняцце блакіроўкі, другія пра блакіроўку на адзін дзень, адныя пра блакіроўку на год. Я не бачу тут сістэмнасці, нейкай формулы не выводзіцца. Мне, як адміністратару, у гэтай сітуацыі, хочацца зразумець, як мы мусім дзейнічаць у такіх сітуацыях і што думае супольнасць у цэлым. Мы мусім мець хоць нейкія мінімальныя працэдуры. Пакуль што я бачу досыць хаатычную сумесь пачуццяў, боязі за будучыню праекта, адвольную трактоўку правіл. Не адмаўляю, што падобнае ідзе і з майго боку. Я лічу, што нельга сітуацыю з удзельнікам пакідаць як ёсць, што ёсць праблема. Давайце ад гэтага пачнём, сфармулюем, ці ёсць праблема, і ў чым яна заключаецца. Пакуль што я бачу, што нібы большасць удзельнікаў дыскусіі нейкую праблему бачаць, але пераважна не згодныя з маім рашэннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:38, 2 красавіка 2026 (+03) : Удзельнік, які ў Беларускай Вікіпедыі з мая 2007 года, які займае 4 месца сярод вікіпедыстаў паводле агульнага ўнёска за ўсю гісторыю Беларускай Вікіпедыі, які шмат гадоў быў адміністратарам Беларускай Вікіпедыі, заслугоўвае асобых адносін. Вы, сп. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], узялі на сябе залішняе ў вырашэнні гэтага пытання. Пытанне пра ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] неабходна было выносіць на агульнае абмеркаванне як і санкцыі за парушэнні з яго боку. : Я {{Супраць}} бестэрміновага блакавання ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і патрабую разблакаваць яго. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:13, 1 красавіка 2026 (+03) :{{За}}, падтрымліваю блакіроўку. Удзельнік год за годам «напрацоўваў» на гэты крок. Ён бачыў сваю беспакаранасць і верыў да гэтай пары ў яе ўніверсальную моц. Маўляў, магу прыніжаць, магу абражаць, магу блакаваць на правах адміна, але супольнасць нічога са мной не зробіць, бо я «зрабіў значны ўнёсак у праект» і гэтым унёскам буду заўсёды прыкрывацца. Я працавала шмат у якіх моўных разделах Вікіпедыі, сведчу, што ніякі «ўнёсак» не можа быць апраўданнем стварэння таксічнага асяроддзя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 18:07, 1 красавіка 2026 (+03) :{{Супраць}} Эсэ не правіла, ёсць там і іншыя эсэ ([https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%BE_2 1], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA 2]). Працэдура па [[ВП:ВК]] не была выкананая, бестэрміновая блакіроўка без абмеркавання ўнутры супольнасці - гэта злоўжыванне правамі адміністратара. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:21, 2 красавіка 2026 (+03) :: Правіла аб магчымасці бестэрміновай блакіроўкі [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9D%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%88%D1%87%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7,_%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7_%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%96%D1%96#%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%8B ёсць]. Пагрозу дэанамізацыяй можна трактаваць як "Дзеянні, у выніку якіх іншы ўдзельнік Вікіпедыі можа трапіць пад пераслед паводле палітычных матываў з боку ўрада", таму злоўжывання правамі адміністратара я тут не бачу. Іншае, што сама старонка з'яўляецца перакладам з іншай мовы і разыходзіцца з сённяшнімі прынцыпамі беларускай Вікіпедыі плюс у нашым выпадку занадта шмат якія дзеянні можна падвесці пад гэты пункт правіла. Таму я прапаную разблавакаваць удзельніка і выдаліць з правілаў альбо перапісаць фразу "Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа неадкладна атрымаць блакаванне, на працяглы тэрмін або назаўсёды, без папярэджання і папярэдняга абмеркавання." --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:54, 2 красавіка 2026 (+03) :::"Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа '''неадкладна''' атрымаць блакаванне..." - калі ў кастрычніку не заблакавалі, то зараз блакаваць бестэрмінова менавіта за гэта пазнавата. Сумарна ацэньваць баланс ўнёску і шкоды на сёння не павінен асобны адміністратар. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 2 красавіка 2026 (+03) :::Правіла можна асобна абмеркаваць, я б усё ж не выдаляў цалкам гэты пункт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:21, 2 красавіка 2026 (+03) ::адносна невыканання ВП:ВК, нібыта збольшага выкананы акрамя абмеркавання на форуме, якое цяпер вядзецца постфактум. Як адзначылі вышэй, цяжка ацаніць, ці ёсць гэта злоўжываннем, бо ўдзельнік ужо напрацаваў сабе на блакіроўку. Можа выглядаць збоку гэта ўсё спантаннай няўзважанай блакіроўкай. Мяне да рашучых дзеянняў падштурхнула тое, што я пабачыў, як удзельнік паслядоўна стаў кідацца на новых удзельнікаў, што на мой погляд нясе сур’ёзную шкоду праекту. Не кажучы ўжо пра тое, што атмасфера ў праекце становіцца нездаровай ад таго, што стары канфлікт з асабістымі пагрозамі заставаўся без вырашэння і падвіс у паветры. Атрымліваецца, што для нашай супольнасці важней адзін вельмі актыўны ўдзельнік, чым нармальная камунікацыя, бяспека іншых удзельнікаў і магчымасці росту новых удзельнікаў. Мне напрашваецца такая выснова, але падазраю, што на самай справе ўсе бачаць у гэтай сітуацыі праблему. Таму я не разумею патрабаванні неадкладнага зняцця блакіроўкі, вярнуць усё, як было раней. Я неаднаразова звяртаўся да ўдзельнікамі з просьбамі змякчыць тон, указваў на праблему. Праблемы ўдзельнік не бачыў. Нам патрэбна канкрэтызацыя правіл і працэдур. Я не веру, што ўдзельнік выправіць сваю лінію паводзінаў. Але таксама лічу, што праблема не толькі ў канкрэтным удзельніку, але і ў нас. Чамусьці для нас унёсак аднаго ўдзельніка абяляе яго цалкам і робіць яму імунітэт да санкцый, якія прымяняюцца да іншых удзельнікаў. Вось пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] выслаў пару старонка, у Казіно 2 гаворка пра нязначныя парушэнні, у Філасофіі блакіровак пра сістэматычныя парушэнні, якія супярэчаць прынцыпам Вікіпедыі. Ці тут падобная сітуацыя? Мне здаецца, што чалавек сістэматычна, на роўні з вялікім адміністрацыйным унёскам, займаецца досыць сур’ёзнай шкодніцкай дзейнасцю, якая разбурае нашу супольнасць і якая патрабуе ўмяшальніцтва. Этыка паводзінаў з’яўляецца адным з [[ВП:5С]], якім мы чамусьці грэбуем. Можа тады трэба прыбраць гэты слуп, раз ён для нас нічога не значыць? Пытанне, вядома, рытарычнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:30, 2 красавіка 2026 (+03) :::Давайце пакуль што адставім убок пытанне канфліктнасці і этычнасці заблакаванага ўдзельніка і пагаворым пра факт перманентнай блакіроўкі. Ён быў здзейснены асабіста Вамі без абмеркавання з супольнасцю адразу пасля выпада удзельніка ў Ваш бок. Такім чынам, у першую чаргу блакіроўка выглядае як помста за паводзіны датычныя Вас, а не як абарона супольнасці. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Атрымоўваецца, што адміністратар можа без аніякіх абмеркаванняў ані з іншымі адміністратарамі, ані з супольнасцю, выдаць бан пасля асабістага канфлікта, падсабраўшы доказаў з мінулага. У гэтай сітуацыі Вы ўжо не адміністратар, які клапоціцца пра праект, а ўдзельнік канфлікта, які выкарыстаў для вырашэння канфлікта правы адміністратара. Ды й яшчэ і выдаўшы перманентны бан! У гэтай сітуацыі блакіроўку можа мог бы выдаць іншы адміністратар, не зайдзейнічаны ў канфлікце, але аніяк не Вы. Таму не трэба спасылак на пяць слупоў, Вы парушылі этыку, маючы ролю адміністратара, і гэта дакладна злоўжыванне правамі адміністратара. :::Далей, калі абмеркаванне на форуме вядзецца пастфактум, значыць парадак ВП:ВК не выкананы. Вы не далі удзельніку магчымасці паўдзельнічаць у гэтай дыскусіі. Ці ўдалося б знайсці кансэнсус з удзельнікам, улічваючы яго папярэднія паводзіны, вырашаць не Вам. Пакуль што гэта выглядае як спроба пераканаць супольнасць у неабходнасці здзейсненага крока пастфактум. :::Я згодны з удзельнікам @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], што зараз трэба зняць блакіроўку як неправамерную. Потым, калі ласка, давайце асобна абмяркуем паводзіны заблакаванага ўдзельніка. Калі ў выніку гэтых абмеркаванняў супольнасць прагаласуе за блакіроўку, толькі ў тым выпадку блакіроўка будзе правамернай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:14, 3 красавіка 2026 (+03) ::::калі мы лічым, што форум — гэта выключна гэтая старонка, то тады так, вы абсалютна маеце рацыю, я паспяшаўся з блакіроўкай. Таксама я не ўлічыў, што гэта збоку магло выглядаць як асабістая крыўда, хоць асабіста я прывык да стылю камунікацыі ўдзельніка і не трымаю крыўды, мяне турбуе тая сітуацыя да блакіроўкі, якую я ўжо апісаў вышэй. Адказ удзельніка пасля папярэджання я трактаваў як правакаванне канфлікту пасля папярэджання. Як можаце пабачыць раней у маёй камунікацыі з удзельнікам, я заўсёды намагаўся канструктыўна весці дыскусію, спрабаваў вырашаць іншыя канфлікты як медыятар. Таму я ў дадзеным выпадку як раз сябе і палічыў трэцяй асобай, не зацікаўленай у блакіроўцы з-за нейкіх асабістых прэтэнзій, таму і вынес папярэджанне ўдзельніку. Далей, я ўжо пагаджуся, што паспяшаўся. Заўважу, што ВП:ВК — гэта досыць кароткае правіла, з досыць шырокай фармулёўкай, з якой наўпрост не вынікае, што яна тычыцца таксама і блакіроўкі з боку адміністратара. Мы ж не выносім на абмеркаванне ў форуме кожную кандыдатуру на блакіроўку, часта блакіроўка ідзе пасля абмеркавання на асабістай старонцы, або ў [[ВП:Запыты да адміністратараў]], а абмеркаванні пра гэтага ўдзельніка ўжо былі. Я больш кіраваўся больш канкрэтнымі [[ВП:ЭП]], [[ВП:НАПА]], [[ВП:НЧП]]. Тэрміну даўніны ў нас тут нібыта няма, таму я вырашыў, што лепш позна, чым ніколі, тым больш, што ўдзельнік працягвае паказваць, што не зразумеў хібнасці сваіх паводзінаў, а супольнасць сваім ігнараваннем гэтага нібы ўхваляе такую мадэль паводзінаў. Таму яшчэ раз падкрэслю, што калі вы кажаце пра парушэнне працэдур, я іх не бачу. У нас проста няма выразна прапісаных працэдур для такіх выпадкаў, таму цяжка сказаць, што я таксама нешта выразна парушыў, толькі калі мы не лічым, што кожную кандыдатуру на блакіроўку трэба выстаўляць на абмеркаванне на гэтай старонцы, чаго ніхто не робіць. Можа я ў нейкім сэнсе выходжу за такое шырокае паняцце як «здаровы сэнс» або прапарцыйнасць пакарання зробленаму, але мне здаецца, што варта на будучыню такія рэчы недзе больш выразна прапісаць, каб гэта не вітала ў паветры. Мая мэта тут не сабраць нейкую колькасць галасоў за і замяць справу, але выпрацаваць нейкі выразны кансэнсус адносна такіх выпадкаў і патэнцыйна палепшыць нашу нарматыўную базу. ::::Я магу пагадзіцца, што варта бы даць і ўдзельніку выказацца на гэты конт, таму я яго разблакаваў. Але не хачу спыняць нашу дыскусію. Мы мусім выпрацаваць нейкі кансэнсус а не проста «понять-простить». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:21, 3 красавіка 2026 (+03) :::::Дзякуй за разблакіроўку. Гэта правільны крок для вырашэння бягучай сітуацыі. :::::Я згодны, што правілы блакіровак і вырашэння канфліктаў патрабуюць дапрацоўкі, паспрабую нешта падрыхтаваць для абмеркавання пазней. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:50, 4 красавіка 2026 (+03) : {{За}}. Добрая навіна, мінус {{Абраза|адно мурло}}. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]</font> 09:37, 2 красавіка 2026 (+03) :Унёсак [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] быў вельмі карысным і мог бы быць такім яшчэ, неймаверна шкада. І без сцяга ён закрываў многія адміністрацыйныя функцыі, якія цяпер завіснуць. Факт таксама ў тым, што каб сустракацца з ім у праўках часта трэба было мець тоўстую скуру, якая мала ў каго ёсць. Раней былі асобныя едкія выказванні, двухсэнсоўныя запісы ў апісаннях змен, а ў апошнія гады такое стала стылем. Усе перажываем не самыя спакойныя часы, што тут казаць. Трэба было нешта рабіць з гэтым, на пераконванні, прынамсі настолькі груба не выказвацца, ён не рэагаваў, гэта яўныя і частыя парушэнні ВП:ЭП. Наўрад ці я за вечную блакіроўку, але немагчыма заблакаваць на паўшышачкі, як бы ні хацелася. Блакіроўка ж на год практычна роўная вечнай у гэтым выпадку. Пасля году вяртаюцца да ўдзелу практычна адны пацыенты Навінак як "таленавіты кантакцёр" або "валагодскі этымолаг". Ці стане ўдзел лагаднейшым, а калі стане, ці на карысць гэта будзе, зусім не факт. Часам узнікала такая думка, але ўзважыўшы +/- і розныя эмоцыі рука не ўзнімалася хоць бы на часовую блакіроўку. Пажывём -- дазнаемся. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:53, 2 красавіка 2026 (+03) : Асабіста ў мяне былі розныя этапы стасункаў з удзельнікам-ветэранам праекта. Нават мы адзін аднаго блакіравалі:) Блакіроўку патрэбна здымаць з-за неправамернасці яе, на першы погляд. І пачынаць абмеркаванне. Даць шанец удзельніку выказаць сваю пазіцыю на гэты конт. Іншым таксама патрэбна да гэтай сітуацыі падключыцца. Але ёсць некалькі Но... Удзельнік сам прапанаваў сябе заблакаваць. Прабачце, але ў сур'ёзнай дыскусіі можна было свой сарказм да сітуацыі не паказваць. Потым, ёсць прыклад прамой пагрозы іншаму ўдзельніку («дэанамізацыя»). І ўсё б нічога, але ў нашай сітуацыі, такія пагрозы гэта вельмі сур’ёзная праблема, што удзельнік, былы адміністратар, увогуле да такога прыйшоў. Ну і апошняе Но, гэта шматлікія двухсэнсоўныя выказванні ўдзельніка. Я асабіста, да іх прывык. Але новыя ўдзельнікі, разумею, сустракаюцца з такім упершыню і для іх гэта непрымальна, пра што яны неаднаразова яму казалі. «Апошні шанец», Я бачу выхад з сітуацыі такі: здымаем блакіроўку; слухаем пазіцыю ўдзельніка; калі ён пагодзіцца на культурныя паводзіны ў дыскусіях і адмовіцца ад сваіх саркастычных заўваг, то пакінуць яго ў праекце. Не, блакіроўка.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 14:26, 3 красавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]], пачнем з таго, што ў мяне нікнэйм напрамую вытворны ад імя і прозвішча. Суб'ект, якому нібыты пагражала «дэанамізацыя», раскідваў яго хэштэгамі па форумах, каментуючы мае дзеянні ў праекце. На прапанову спыніць гэтыя дзеянні адказаў, што мае гаджэт, дзе подпіс пад каментам дадаецца аўтаматычна. На гэта яму было прапанавана самому не хавацца за «моцным» нікнэймам і прымераць сітуацыю на сябе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 3 красавіка 2026 (+03) ::: Але гэта не дае [[Удзельнік:JerzyKundrat|Вам]] ніякіх падстаў пісаць тое, што Вы напісалі. Ёсць адміны, да якіх можна было звярнуцца, калі ўдзельнік не разумее ў чым ён не правы. Ці маглі бы вы весці дыскусію з іншымі ўдзельнікамі (новымі, старымі) больш стрымана ў будучыні? Без сарказму, без едкіх выказванняў? Вось галоўныя пытанні, на якія мы шукаем адказ ад Вас. Таксама не хацелася б, каб удзельнік, які столькі гадоў знаходзіцца і працуе ў праекце, указваў у грубай форме новым удзельнікам, як правільна пісаць на мове, і што яго праца і не каштуе нічога, таму што гэта гугл транслэйт з іншага праекта. Мы ўсяго толькі хацім, каб Вы стрыманей вялі сябе. --[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski]] 14:54, 4 красавіка 2026 (+03) :::: гугл транслэйт з іншага праекта не каштуе нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 4 красавіка 2026 (+03) :як напісаў вышэй, я зняў блакіроўку, але з таго, што я бачу пакуль, я раблю выснову, што удзельніку цікава толькі абмеркаваць мае дзеянні, а не свае паводзіны. Я буду настойваць на вяртанні блакіроўкі ў тым ці іншым выглядзе. Прашу супольнасць выказвацца. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 красавіка 2026 (+03) :@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], калі ласка, давайце паразмаўляем, хацелася б зразумець Вашую пазіцыю. Ваш унесак у праект вельмі каштоўны і многія з каментароў вышэй гэта пацвяржаюць. Асабіста мне было б вельмі шкада, калі б Вы сышлі з праекта ці былі заблакаваныя. Аднак нельга не заўважыць Ваш асабісты стыль у размовах. Я згодны з думкай, што Вашыя з'едлівыя каментары маглі адштурхнуць ад праекта недасведчаных удзельнікаў, а можа і дасведчаных таксама. Вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 гэты каментар] сапраўды можна ўспрыняць як пагрозу, гэта ўвогуле нешта ўзроўню "пацаноў з раёна". Карацей, пэўныя Вашыя каментары сапраўды зневажаюць іншых удзельнікаў, гэта факт. :На спробы абмеркаваць Вашыя паводзіны і прапановы змяніць тон Вы рэагуеце рэзка і часам нават экстрэмальна рэзка, нібыта такой прапановай Вас неяк самога зняважылі. Чаму? Лічыце сябе вышэй за "новапрыбыўшых"? Лічыце, што стаж у праекце дае Вам індульгенцыю? Гэта не абвінавачванне, мне сапраўды хацелася б, каб Вы шчыра адказалі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:45, 4 красавіка 2026 (+03) https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC&diff=5120393&oldid=5120388 --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 05:39, 4 красавіка 2026 (+03) : Мы сутыкнуліся з сітуацыяй, дзе велізарны досвед і працаздольнасць суправаджаюцца стылем камунікацыі, які разбурае супольнасць. Я перакананы, што ніякія тысячы правак не могуць быць апраўданнем для абраз або пагроз у бок іншых людзей. Прынцыпы Вікіпедыі кажуць нам, што этыка з'яўляецца такім жа важным слупам, як і якасць матэрыялу. Калі ветэран праекта дазваляе сабе таксічныя выпады або пагрозы, ён ставіць пад удар саму будучыню нашага раздзела, бо навічкі проста не захочуць заставацца ў такім асяроддзі. Разам з тым, я пагаджаюся, што бестэрміновая блакіроўка без папярэдняга кансэнсусу была занадта радыкальнай працэдурай. Дзякуй Plaga med, што разблакаваў Jerzy. Зараз, калі ўдзельнік разблакаваны, я прапаную не проста забыць пра канфлікт, а ўсталяваць выразныя рамкі для яго далейшай працы. Гэта павінен быць строгі выпрабавальны тэрмін з поўнай забаронай на любыя саркастычныя выпады ў бок калег. Любое наступнае парушэнне [[ВП:ЭП]] павінна цягнуць за сабой неадкладную блакіроўку, якая ўжо не будзе аспрэчвацца. Такі падыход дасць удзельніку магчымасць працягваць карысную працу, але пазбавіць супольнасць ад неабходнасці цярпець непрымальныя паводзіны. Мы павінны абараняць не толькі тэксты, але і культуру ўзаемадзеяння, без якой праект рана ці позна проста спыніцца ў сваім развіцці. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:47, 4 красавіка 2026 (+03) : ''выразныя рамкі для яго далейшай працы'' = ітэлектуальнае рабства, ха-ха. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:43, 4 красавіка 2026 (+03) :: Калі вы не будзеце ладзіць агрэсію і тролінг да іншых удзельнікаў - для мяне гэтага будзе дастаткова. Мне не важна, што было паміж намі, я прэтэнзіяў не маю, мы не зразумелі адзін аднаго. Прапаную так проста ў бок іншых людзей не рабіць. Што думаеце? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:46, 4 красавіка 2026 (+03) ::: ОК, а хто прэтэнзіі мае ў такім разе? Ну, наконт тролінгу, тут здэцца адвакаты ёсць, а пацярпелыя? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:56, 4 красавіка 2026 (+03) ::::мне здаецца "пацярпелыя" выказваліся ў іншых дыскусіях і яшчэ не раз выкажуцца, калі сітуацыя не зменіцца. Ёсць такая рэч як кансэнсус, у тым ліку адносна этычных паводзін і камунікацыі з навічкамі. Вы гэтага кансэнсусу не прытрымліваецеся. Патрабаваць выказвання вашых "ахвяр", тым болей навічкоў, не бачу неабходнасці. І калі адказваць на пытанне прэтэнзій, то вось прынамсі я маю выразную прэтэнзію, я бачу, як вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. Не хачу вас дэманізаваць ці штосьці такое, але вашыя паводзіны — прэцэдэнт, і на яго патрэбна адпаведна адпаведная рэакцыя для прадухілення падобных канфліктаў у будучыні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:28, 4 красавіка 2026 (+03) ::::: А я бачу, вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. 1:1. Толькі ў вас сцяг адміна ёсць, у адрозненне ад мяне. Магу падказаць, якая існуе працэдура адмаўлення ад сцяга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:43, 4 красавіка 2026 (+03) :::::: Спрэчка, якая стала нагодай для пажыццёвай блкіроўкі, вялася тут: [[Размовы:Ribodon]]. Не факт, што яна патрабавала нават мадэрацыі — як высветлілася, бакі самі знайшлі кансэнсус. Але ж [[Удзельнік:Plaga med]], які ў створаным летась уласнаручна [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga_med|запыце па статус адміністратара]] казаў, што ''зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты'' і ''не злоўжываць паўнамоцтвамі'' тут разагнаўся напоўніцу, прыплёўшы цэлую шматгадовую гісторыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::я ўжо прааналізаваў свае дзеянні і зрабіў высновы. Пытанне да вас, ці прааналізавалі вы свае дзеянні. Пытанне да супольнасці, як мы мусім дакладна сябе паводзіць у такіх сітуацыях і на што мусім абапірацца. Пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ужо выказаўся з ініцыятывай нешта нарыхтаваць, за што яму шчыры дзякуй. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:14, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::: прыгадваючы звычаі і традыцыі БелВікі, блакіроўку на суткі-трое там было за што ўляпіць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::Мне было непрыемна атрымаць той адказ які я атрымаў першапачаткова, асабліва ўлічваючы што я не зразумеў што з гэтым рабіць. Рэальныя заўвагі па якім я ў выніку выпраўляў артыкул выцягнуў з вас @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]]. Калі б гэта не здарылася, я б хутчэй проста пайшоў пісаць іншыя артыкулы, а гэты пакінуў бы як ёсць праз неразуменне што канкрэтна з ім не так. Ну і ўвогуле не так я ўяўляў камунікацыю на вікі. [[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 13:52, 5 красавіка 2026 (+03) :::::::: [[Удзельнік:Observr1|Observr1]], пакінуць артыкул з наяўным шаблонам [[Шаблон:Машынны пераклад|Машынны пераклад]] — абсалютна нармальна для Вікіпедыі. Такіх [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:WhatLinksHere/%D0%A8%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BD:%D0%9C%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BD%D0%BD%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4 тут шмат]. Можна было й згаданы артыкул не выпраўляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:01, 5 красавіка 2026 (+03) ::::Тыя, хто сышоў, ужо за сябе не скажуць, але вышэй два галасы за Вашую перманентную блакіроўку, то іх Вы напэўна дапяклі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:55, 5 красавіка 2026 (+03) == Катэгорыі "... паводле алфавіта" == Падкажыце, у чым сэнс гэтага тлумачэння у катэгорыях кшталту [[:Катэгорыя:Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта]]? У Вікіпедыі ўсе катэгорыі паказваюць артыкулы паводле алфавіта. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 19:21, 28 лютага 2026 (+03) :Відаць — сэнс у тым, каб аддзяліць агульную катэгорыю з падкатэгорыямі (звычайна трэба прастаўляць у артыкул канкрэтную падкатэгорыю, а не агульнае нешта), нейкай структурай катэгорый, падвідамі, а можа нават і дадатковымі старонкамі ў іншых прасторах імёнаў ад звычайнага пераліку ўсіх на свеце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:39, 2 сакавіка 2026 (+03) ::Глядзі прыклад – [[:Катэгорыя:Банкі]]. Разумею, каб туды шлі артыкулы пра банкаўскую справу. Але гэтая катэгорыя ўжо належыць да [[:Катэгорыя:Банкаўская справа]]. А ў Банкі ідуць як некаторыя банкі, так і артыкулы вакол банкаўскай тэмы. ::Нейкі сэнс я магу бачыць, але не бачу, як ён выходзіць на практыцы. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 13:12, 4 сакавіка 2026 (+03) == Заходнепалеская мікрамова == Заўважыў выпадкова дзіўную сітуацыю, што ў нас у артыкуле [[Заходнепалеская мікрамова]] інфармацыя пададзена вельмі некрытычна, вельмі тэндэнцыйна. Па-першае, сцвярджаецца што гэта літаратурная мова, але далей з тэксту вынікае, што быў адзін няўдалы праект кадыфікацыі ў 1980-1990-я гады, якія скончыўся нічым, бо няма ні літаратуры, ні медыя, ні арганізацый, якія б гэтую мікрамову развівалі ці падтрымлівалі. Па-другое, у лідзе «заходнепалескія гаворкі» чамусьці перасылаюць да артыкула [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]], хоць з погляду беларускага мовазнаўства заходнепалескія гаворкі на тэрыторыі Беларусі далучаюцца да беларускай мовы. Такога артыкула не існуе ўвогуле, хоць пра заходнепалескія гаворкі беларускай мовы ёсць у профільных выданнях, і толькі загародскімі гаворкамі яны не абмяжоўваюцца. Фактычна заходнепалескія гаворкі беларускай мовы безпадстаўна падмяняюцца «заходняй мікрамовай», хоць апошняя мусці быць парасонавым тэрмінам, для гаворак на Падляшшы і Заходнім Палессі ў Беларусі і Украіне. Па-трэцяе, на поўным сур’ёзе прыводзяцца такія саманазвы як «яцвяжская мова» і «јітвјежа волода», без якога-небудзь тлумачэння, што прывязка палескіх гаворак да яцвягаў гэта плод хворых фантазій аднаго чалавека. Атрымліваецца не энцыклапедычны артыкул, а прасоўванне маргінальных тэорый праз Вікіпедыю. Трэба нешта вырашаць з гэтай тэмай. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:09, 20 лютага 2026 (+03) : [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], чытай пра [[загародскія гаворкі]], беларускія да асновы асноў. Пра заходнепалескую мікрамову, дарэчы, артыкул ёсць у томе "Славянскія мовы", выдадзеным пад эгідай РАН, так што не лямантуй пачом зра. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:25, 20 лютага 2026 (+03) :: То бок, аўтарытэтныя крыніцы паказваюць гэтую з'яву ці то як гаворкі беларускай мовы, ці то як гаворнкі ўкраінскай мовы, ці то як мікрамову — каб развіваць тэму ў БелВікі ёсць адразу тры артыкулы, правіць якія можа кожны ахвотны. Рэч у тым, што Вікіпедыя паказвае шырокі погляд на з'явы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 20 лютага 2026 (+03) ::: Точна, акзваецца можна шчэ й артыкул [[Заходнепалескія гаворкі]] стварыць. Так, глядзіш, і сваю ўласную прастору ў БелВікі [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]] займее. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:28, 22 лютага 2026 (+03) == [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] == Пералапаціў рэкамендацыі. Пастараўся пазбавіцца ад вады, захаваўшы сутнасныя рэчы. Як умеў, узгадніў з існай практыкай. Спадзяюся, што насуперак кансэнсусу не пайшоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 14 лютага 2026 (+03) == About the two locked administrators and the future of this project == Apologies for writing in English here, but please see [[Размовы пра Вікіпедыю:Пасольства#About the two globally locked administrators and the future of this project]]. Thanks. [[Удзельнік:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[Размовы з удзельнікам:Codename Noreste|размовы]]) 07:38, 6 студзеня 2026 (+03) == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 00:01, 20 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля == [[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам. Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу. Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах Викимедиа. Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года. Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9 <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|размовы]])</bdi> 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 20:11, 3 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> d0h47o8vbu2zae5etowfvapk49hfima 5121864 5121856 2026-04-05T21:05:49Z JerzyKundrat 174 5121864 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{Новыя зверху}} {{Архіў форума}} <!-- Калі ласка, дадавайце новыя тэмы зверху. Please, add new topics at the top --> == Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter) == Вітаю, шаноўнае спадарства! Атрымаў ліст ад Нэйтана з каманды Trust & Safety Фонду Вікімедыя адносна важных змен у палітыцы бяспекі, якія непасрэдна тычацца нашага раздзела. Ніжэй падаю пераклад асноўнай часткі яго паведамлення:<br /><br />«Зараз уводзіцца абавязковая двухфактарная аўтэнтыфікацыя для карыстальнікаў з функцыямі чэк-юзера і рэвізора. Гэта закранае be.wikipedia.org, бо на дадзены момант у праекце ёсць толькі адзін актыўны рэвізор. Згодна з глабальнай палітыкай ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy Oversight Policy]), у праекце павінна быць альбо як мінімум два актыўныя лакальныя рэвізоры, альбо ніводнага. Улічваючы спецыфіку выкарыстання функцыі рэвізора ў беларускай Вікіпедыі, гэта асабліва важна. Калі супольнасць зможа абраць новага рэвізора, які адпавядае крытэрыям, гэта вырашыць праблему»<br /><br />Калі ў нас не будзе другога рэвізора, супольнасць можа страціць лакальны доступ да гэтай функцыі. Гэта значыць, што для выдалення прыватнай інфармацыі або паклёпу прыйдзецца кожны раз звяртацца да глабальных адміністратараў/сцюардаў, што за марудзіць працэс. У нашых рэаліях магчымасць хутка схаваць канфідэнцыйныя даныя з’яўляецца крытычна важнай для бяспекі ўдзельнікаў.<br /><br />Я вылучаю сваю кандыдатуру на гэтую пасаду і ніжэй дам спасылку на заяўку на старонцы [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара]]. Аднак, калі супольнасць не захоча бачыць мяне ў гэтай ролі, я здыму сваю кандыдатуру на карысць іншага чалавека, таму, калі ласка, выкажыцеся па гэтым пытанні. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:10, 4 красавіка 2026 (+03) : [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы Oversight для ўдзельніка MocnyDuham|Стварыў запыт]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:41, 4 красавіка 2026 (+03) == Пра блакіроўку былога адміністратара == На вялікі жаль, прыходзіцца выдаваць перманентную блакіроўку ўдзельніку са шматгадовым стажам, былому адміністратару з вялікім унёскам у праект. Лічу вартым асобна напісаць пра гэты выпадак, бо гэта таксама прэцэдэнт для нашага раздзела ўвогуле, і такія выпадкі могуць паўтарацца ў будучыні. У Вікіпедыі агулам падобная сітуацыя адбываецца не першы раз. На рускім раздзеле ёсць [[:ru:ВП:Казино|паказальная эсэ пра гэта]]. Тут я дзейнічаў з падобнай логікі як у эсэ. Разам са штогадовым унёскам удзельнік {{u|JerzyKundrat}} вядомы неаднаразовым удзелам у канфліктах і парушэннем этычных паводзін, меў некалькі блакіровак, апошняя з якіх была ў жніўні 2022 года. У той жа час, пытанне блакіроўкі падымалася няраз і, як я разумею, адміністратары часта вырашалі замінаць канфлікты, каб не пазбаўляцца актыўнага ўдзельніка. Апошнім часам удзельнік перайшоў усе магчымыя межы дазволенага, пачаў яшчэ больш дзёрзка і некультурна выказвацца ў дыскусіях, стаў агрэсіўна кідацца на новых удзельнікаў (прыклады: [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Булінг_новых_удзельнікаў|1]][[Размовы:Ribodon#Машынны_пераклад|2]]), цкаваць іх, а некалькі месяцаў таму ўвогуле [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Пагрозы_ад_JerzyKundrat|перайшоў да прамых пагрозаў]]. Спробы растлумачыць удзельніку праблему ў ягоных паводзінах прадпрымаліся, але кожны раз удзельнік адмаўляў сваю вінаватасць і лічыў свой унёсак важнейшым за адэкватную камунікацыю. Найлепшай ілюстрацыяй з’яўляецца [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Апошняе_папярэджанне_перад_блакіроўкай|рэакцыя ўдзельніка на папярэджанне пра блакіроўку]]. Такія паводзіны не могуць лічыцца дапушчальнымі ў аніводным раздзеле Вікіпедыі і ў любым супольным праекце ўвогуле, нават самым маленькім. Дадзеную блакіроўку я лічу не толькі сваім абавязкам, як адміністратара, які хоча даваць нашай супольнасці развівацца, але таксама і прыкладам на будучыню. Я перакананы, што праект не можа развівацца ў атмасферы знявагі, пагроз, абраз, якія разбураюць супольнасць. Якім бы вялікім не быў унёсак асобнага ўзятага ўдзельніка, такія ягоныя паводзіны робяць больш шкоды праекту, а патуранне такім удзельнікам, «замінанне» сітуацыі, калі такі ўдзельнік не мае аніякіх санкцый за свае хамскія і ганебныя паводзіны, кідае цень на ўвесь праект і адштурхоўвае новых удзельнікаў. Блакіроўку на год ці яшчэ на нейкі перыяд я палічыў непрапарцыянальнай паводзінам удзельніка, асабліва з улікам папярэдніх блакіровак, таму блакіроўка не мае тэрміну. Гэта рашэнне не было лёгкім, але рана ці позна яго трэба было прыняць. Я хачу, каб і ў будучыні іншыя адміністратары рабілі ўсё магчымае, каб падобных сітуацый не паўтаралася і каб [[ВП:ЭП]] не была проста старонкай у Вікіпедыі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:26, 31 сакавіка 2026 (+03) : У дадзеным выпадку дзеянні празмерныя. Заблакаваны ўдзельнік зрабіў значны ўнёсак у праект. Меркаванне, што ўдзельнік прыносіць "больш шкоды праекту, чым карысці" неабгрунтаванае — прааналізуйце больш уважліва ўнёсак удзельніка. Нават пасля адказу ад правоў адміністратара па вядомых прычынах удзельнік працягваў дапамагаць праекту, рабіў вялікі ўнёсак па яго развіцці. Цытую галоўную выснову эсэ, на якое вышэй спасылаліся: "Вікіпедыя адмаўляецца ад унёска, які маглі б унесці бестэрмінова заблакаваныя... [калі] : іх унёсак не апраўдвае шкоду ад іх прысутнасці.". : Максімальна магчымым дзеяннем у дадзеным выпадку магло быць блакаванне на 1 год. Аднак цяпер з-за неправамернага блакавання трэба вяртаць сітуацыю да пачатку неправамерных дзеянняў, гэта значыць — знімаць блакаванне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:28, 1 красавіка 2026 (+03) ::а дзе мы маем крытэрыі, па якіх асабістыя пагрозы і паслядоўнае парушэнне этычных паводзін вяло да 1 года блакіроўкі? Таксама дзе напісана пра змякчальныя абставіны ў залежнасці ад унёску? Як вы ацэньваеце правамернасць? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:49, 1 красавіка 2026 (+03) : Я {{Супраць}} выкарыстання бестэрміновых блакіровак ва ўсіх выпадках, калі ўклад удзельніка не зводзіцца выключна да вандалізму. У дадзеным выпадку лічу, што блакіроўкі на суткі была б цалкам дастаткова. Ва ўдзельніка тысячы правак штомесяц на працягу многіх гадоў, адпаведна наяўнасць у яго блакіроўкі некалькі гадоў таму не павінна выкарыстоўвацца ў якасці аргумента для ўжывання адразу блакіроўкі на больш доўгі тэрмін. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:56, 1 красавіка 2026 (+03) ::Калі ласка, растлумачце, як вы ацэньваеце велічыню санкцыі адносна зробленага ўдзельнікам, а таксама якая прапорцыя ўнёску як мусіць змякчаць санкцыю. Адныя кажуць пра неадкладнае зняцце блакіроўкі, другія пра блакіроўку на адзін дзень, адныя пра блакіроўку на год. Я не бачу тут сістэмнасці, нейкай формулы не выводзіцца. Мне, як адміністратару, у гэтай сітуацыі, хочацца зразумець, як мы мусім дзейнічаць у такіх сітуацыях і што думае супольнасць у цэлым. Мы мусім мець хоць нейкія мінімальныя працэдуры. Пакуль што я бачу досыць хаатычную сумесь пачуццяў, боязі за будучыню праекта, адвольную трактоўку правіл. Не адмаўляю, што падобнае ідзе і з майго боку. Я лічу, што нельга сітуацыю з удзельнікам пакідаць як ёсць, што ёсць праблема. Давайце ад гэтага пачнём, сфармулюем, ці ёсць праблема, і ў чым яна заключаецца. Пакуль што я бачу, што нібы большасць удзельнікаў дыскусіі нейкую праблему бачаць, але пераважна не згодныя з маім рашэннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:38, 2 красавіка 2026 (+03) : Удзельнік, які ў Беларускай Вікіпедыі з мая 2007 года, які займае 4 месца сярод вікіпедыстаў паводле агульнага ўнёска за ўсю гісторыю Беларускай Вікіпедыі, які шмат гадоў быў адміністратарам Беларускай Вікіпедыі, заслугоўвае асобых адносін. Вы, сп. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], узялі на сябе залішняе ў вырашэнні гэтага пытання. Пытанне пра ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] неабходна было выносіць на агульнае абмеркаванне як і санкцыі за парушэнні з яго боку. : Я {{Супраць}} бестэрміновага блакавання ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і патрабую разблакаваць яго. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:13, 1 красавіка 2026 (+03) :{{За}}, падтрымліваю блакіроўку. Удзельнік год за годам «напрацоўваў» на гэты крок. Ён бачыў сваю беспакаранасць і верыў да гэтай пары ў яе ўніверсальную моц. Маўляў, магу прыніжаць, магу абражаць, магу блакаваць на правах адміна, але супольнасць нічога са мной не зробіць, бо я «зрабіў значны ўнёсак у праект» і гэтым унёскам буду заўсёды прыкрывацца. Я працавала шмат у якіх моўных разделах Вікіпедыі, сведчу, што ніякі «ўнёсак» не можа быць апраўданнем стварэння таксічнага асяроддзя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 18:07, 1 красавіка 2026 (+03) :{{Супраць}} Эсэ не правіла, ёсць там і іншыя эсэ ([https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%BE_2 1], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA 2]). Працэдура па [[ВП:ВК]] не была выкананая, бестэрміновая блакіроўка без абмеркавання ўнутры супольнасці - гэта злоўжыванне правамі адміністратара. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:21, 2 красавіка 2026 (+03) :: Правіла аб магчымасці бестэрміновай блакіроўкі [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9D%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%88%D1%87%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7,_%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7_%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%96%D1%96#%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%8B ёсць]. Пагрозу дэанамізацыяй можна трактаваць як "Дзеянні, у выніку якіх іншы ўдзельнік Вікіпедыі можа трапіць пад пераслед паводле палітычных матываў з боку ўрада", таму злоўжывання правамі адміністратара я тут не бачу. Іншае, што сама старонка з'яўляецца перакладам з іншай мовы і разыходзіцца з сённяшнімі прынцыпамі беларускай Вікіпедыі плюс у нашым выпадку занадта шмат якія дзеянні можна падвесці пад гэты пункт правіла. Таму я прапаную разблавакаваць удзельніка і выдаліць з правілаў альбо перапісаць фразу "Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа неадкладна атрымаць блакаванне, на працяглы тэрмін або назаўсёды, без папярэджання і папярэдняга абмеркавання." --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:54, 2 красавіка 2026 (+03) :::"Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа '''неадкладна''' атрымаць блакаванне..." - калі ў кастрычніку не заблакавалі, то зараз блакаваць бестэрмінова менавіта за гэта пазнавата. Сумарна ацэньваць баланс ўнёску і шкоды на сёння не павінен асобны адміністратар. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 2 красавіка 2026 (+03) :::Правіла можна асобна абмеркаваць, я б усё ж не выдаляў цалкам гэты пункт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:21, 2 красавіка 2026 (+03) ::адносна невыканання ВП:ВК, нібыта збольшага выкананы акрамя абмеркавання на форуме, якое цяпер вядзецца постфактум. Як адзначылі вышэй, цяжка ацаніць, ці ёсць гэта злоўжываннем, бо ўдзельнік ужо напрацаваў сабе на блакіроўку. Можа выглядаць збоку гэта ўсё спантаннай няўзважанай блакіроўкай. Мяне да рашучых дзеянняў падштурхнула тое, што я пабачыў, як удзельнік паслядоўна стаў кідацца на новых удзельнікаў, што на мой погляд нясе сур’ёзную шкоду праекту. Не кажучы ўжо пра тое, што атмасфера ў праекце становіцца нездаровай ад таго, што стары канфлікт з асабістымі пагрозамі заставаўся без вырашэння і падвіс у паветры. Атрымліваецца, што для нашай супольнасці важней адзін вельмі актыўны ўдзельнік, чым нармальная камунікацыя, бяспека іншых удзельнікаў і магчымасці росту новых удзельнікаў. Мне напрашваецца такая выснова, але падазраю, што на самай справе ўсе бачаць у гэтай сітуацыі праблему. Таму я не разумею патрабаванні неадкладнага зняцця блакіроўкі, вярнуць усё, як было раней. Я неаднаразова звяртаўся да ўдзельнікамі з просьбамі змякчыць тон, указваў на праблему. Праблемы ўдзельнік не бачыў. Нам патрэбна канкрэтызацыя правіл і працэдур. Я не веру, што ўдзельнік выправіць сваю лінію паводзінаў. Але таксама лічу, што праблема не толькі ў канкрэтным удзельніку, але і ў нас. Чамусьці для нас унёсак аднаго ўдзельніка абяляе яго цалкам і робіць яму імунітэт да санкцый, якія прымяняюцца да іншых удзельнікаў. Вось пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] выслаў пару старонка, у Казіно 2 гаворка пра нязначныя парушэнні, у Філасофіі блакіровак пра сістэматычныя парушэнні, якія супярэчаць прынцыпам Вікіпедыі. Ці тут падобная сітуацыя? Мне здаецца, што чалавек сістэматычна, на роўні з вялікім адміністрацыйным унёскам, займаецца досыць сур’ёзнай шкодніцкай дзейнасцю, якая разбурае нашу супольнасць і якая патрабуе ўмяшальніцтва. Этыка паводзінаў з’яўляецца адным з [[ВП:5С]], якім мы чамусьці грэбуем. Можа тады трэба прыбраць гэты слуп, раз ён для нас нічога не значыць? Пытанне, вядома, рытарычнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:30, 2 красавіка 2026 (+03) :::Давайце пакуль што адставім убок пытанне канфліктнасці і этычнасці заблакаванага ўдзельніка і пагаворым пра факт перманентнай блакіроўкі. Ён быў здзейснены асабіста Вамі без абмеркавання з супольнасцю адразу пасля выпада удзельніка ў Ваш бок. Такім чынам, у першую чаргу блакіроўка выглядае як помста за паводзіны датычныя Вас, а не як абарона супольнасці. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Атрымоўваецца, што адміністратар можа без аніякіх абмеркаванняў ані з іншымі адміністратарамі, ані з супольнасцю, выдаць бан пасля асабістага канфлікта, падсабраўшы доказаў з мінулага. У гэтай сітуацыі Вы ўжо не адміністратар, які клапоціцца пра праект, а ўдзельнік канфлікта, які выкарыстаў для вырашэння канфлікта правы адміністратара. Ды й яшчэ і выдаўшы перманентны бан! У гэтай сітуацыі блакіроўку можа мог бы выдаць іншы адміністратар, не зайдзейнічаны ў канфлікце, але аніяк не Вы. Таму не трэба спасылак на пяць слупоў, Вы парушылі этыку, маючы ролю адміністратара, і гэта дакладна злоўжыванне правамі адміністратара. :::Далей, калі абмеркаванне на форуме вядзецца пастфактум, значыць парадак ВП:ВК не выкананы. Вы не далі удзельніку магчымасці паўдзельнічаць у гэтай дыскусіі. Ці ўдалося б знайсці кансэнсус з удзельнікам, улічваючы яго папярэднія паводзіны, вырашаць не Вам. Пакуль што гэта выглядае як спроба пераканаць супольнасць у неабходнасці здзейсненага крока пастфактум. :::Я згодны з удзельнікам @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], што зараз трэба зняць блакіроўку як неправамерную. Потым, калі ласка, давайце асобна абмяркуем паводзіны заблакаванага ўдзельніка. Калі ў выніку гэтых абмеркаванняў супольнасць прагаласуе за блакіроўку, толькі ў тым выпадку блакіроўка будзе правамернай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:14, 3 красавіка 2026 (+03) ::::калі мы лічым, што форум — гэта выключна гэтая старонка, то тады так, вы абсалютна маеце рацыю, я паспяшаўся з блакіроўкай. Таксама я не ўлічыў, што гэта збоку магло выглядаць як асабістая крыўда, хоць асабіста я прывык да стылю камунікацыі ўдзельніка і не трымаю крыўды, мяне турбуе тая сітуацыя да блакіроўкі, якую я ўжо апісаў вышэй. Адказ удзельніка пасля папярэджання я трактаваў як правакаванне канфлікту пасля папярэджання. Як можаце пабачыць раней у маёй камунікацыі з удзельнікам, я заўсёды намагаўся канструктыўна весці дыскусію, спрабаваў вырашаць іншыя канфлікты як медыятар. Таму я ў дадзеным выпадку як раз сябе і палічыў трэцяй асобай, не зацікаўленай у блакіроўцы з-за нейкіх асабістых прэтэнзій, таму і вынес папярэджанне ўдзельніку. Далей, я ўжо пагаджуся, што паспяшаўся. Заўважу, што ВП:ВК — гэта досыць кароткае правіла, з досыць шырокай фармулёўкай, з якой наўпрост не вынікае, што яна тычыцца таксама і блакіроўкі з боку адміністратара. Мы ж не выносім на абмеркаванне ў форуме кожную кандыдатуру на блакіроўку, часта блакіроўка ідзе пасля абмеркавання на асабістай старонцы, або ў [[ВП:Запыты да адміністратараў]], а абмеркаванні пра гэтага ўдзельніка ўжо былі. Я больш кіраваўся больш канкрэтнымі [[ВП:ЭП]], [[ВП:НАПА]], [[ВП:НЧП]]. Тэрміну даўніны ў нас тут нібыта няма, таму я вырашыў, што лепш позна, чым ніколі, тым больш, што ўдзельнік працягвае паказваць, што не зразумеў хібнасці сваіх паводзінаў, а супольнасць сваім ігнараваннем гэтага нібы ўхваляе такую мадэль паводзінаў. Таму яшчэ раз падкрэслю, што калі вы кажаце пра парушэнне працэдур, я іх не бачу. У нас проста няма выразна прапісаных працэдур для такіх выпадкаў, таму цяжка сказаць, што я таксама нешта выразна парушыў, толькі калі мы не лічым, што кожную кандыдатуру на блакіроўку трэба выстаўляць на абмеркаванне на гэтай старонцы, чаго ніхто не робіць. Можа я ў нейкім сэнсе выходжу за такое шырокае паняцце як «здаровы сэнс» або прапарцыйнасць пакарання зробленаму, але мне здаецца, што варта на будучыню такія рэчы недзе больш выразна прапісаць, каб гэта не вітала ў паветры. Мая мэта тут не сабраць нейкую колькасць галасоў за і замяць справу, але выпрацаваць нейкі выразны кансэнсус адносна такіх выпадкаў і патэнцыйна палепшыць нашу нарматыўную базу. ::::Я магу пагадзіцца, што варта бы даць і ўдзельніку выказацца на гэты конт, таму я яго разблакаваў. Але не хачу спыняць нашу дыскусію. Мы мусім выпрацаваць нейкі кансэнсус а не проста «понять-простить». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:21, 3 красавіка 2026 (+03) :::::Дзякуй за разблакіроўку. Гэта правільны крок для вырашэння бягучай сітуацыі. :::::Я згодны, што правілы блакіровак і вырашэння канфліктаў патрабуюць дапрацоўкі, паспрабую нешта падрыхтаваць для абмеркавання пазней. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:50, 4 красавіка 2026 (+03) : {{За}}. Добрая навіна, мінус {{Абраза|адно мурло}}. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]</font> 09:37, 2 красавіка 2026 (+03) :Унёсак [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] быў вельмі карысным і мог бы быць такім яшчэ, неймаверна шкада. І без сцяга ён закрываў многія адміністрацыйныя функцыі, якія цяпер завіснуць. Факт таксама ў тым, што каб сустракацца з ім у праўках часта трэба было мець тоўстую скуру, якая мала ў каго ёсць. Раней былі асобныя едкія выказванні, двухсэнсоўныя запісы ў апісаннях змен, а ў апошнія гады такое стала стылем. Усе перажываем не самыя спакойныя часы, што тут казаць. Трэба было нешта рабіць з гэтым, на пераконванні, прынамсі настолькі груба не выказвацца, ён не рэагаваў, гэта яўныя і частыя парушэнні ВП:ЭП. Наўрад ці я за вечную блакіроўку, але немагчыма заблакаваць на паўшышачкі, як бы ні хацелася. Блакіроўка ж на год практычна роўная вечнай у гэтым выпадку. Пасля году вяртаюцца да ўдзелу практычна адны пацыенты Навінак як "таленавіты кантакцёр" або "валагодскі этымолаг". Ці стане ўдзел лагаднейшым, а калі стане, ці на карысць гэта будзе, зусім не факт. Часам узнікала такая думка, але ўзважыўшы +/- і розныя эмоцыі рука не ўзнімалася хоць бы на часовую блакіроўку. Пажывём -- дазнаемся. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:53, 2 красавіка 2026 (+03) : Асабіста ў мяне былі розныя этапы стасункаў з удзельнікам-ветэранам праекта. Нават мы адзін аднаго блакіравалі:) Блакіроўку патрэбна здымаць з-за неправамернасці яе, на першы погляд. І пачынаць абмеркаванне. Даць шанец удзельніку выказаць сваю пазіцыю на гэты конт. Іншым таксама патрэбна да гэтай сітуацыі падключыцца. Але ёсць некалькі Но... Удзельнік сам прапанаваў сябе заблакаваць. Прабачце, але ў сур'ёзнай дыскусіі можна было свой сарказм да сітуацыі не паказваць. Потым, ёсць прыклад прамой пагрозы іншаму ўдзельніку («дэанамізацыя»). І ўсё б нічога, але ў нашай сітуацыі, такія пагрозы гэта вельмі сур’ёзная праблема, што удзельнік, былы адміністратар, увогуле да такога прыйшоў. Ну і апошняе Но, гэта шматлікія двухсэнсоўныя выказванні ўдзельніка. Я асабіста, да іх прывык. Але новыя ўдзельнікі, разумею, сустракаюцца з такім упершыню і для іх гэта непрымальна, пра што яны неаднаразова яму казалі. «Апошні шанец», Я бачу выхад з сітуацыі такі: здымаем блакіроўку; слухаем пазіцыю ўдзельніка; калі ён пагодзіцца на культурныя паводзіны ў дыскусіях і адмовіцца ад сваіх саркастычных заўваг, то пакінуць яго ў праекце. Не, блакіроўка.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 14:26, 3 красавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]], пачнем з таго, што ў мяне нікнэйм напрамую вытворны ад імя і прозвішча. Суб'ект, якому нібыты пагражала «дэанамізацыя», раскідваў яго хэштэгамі па форумах, каментуючы мае дзеянні ў праекце. На прапанову спыніць гэтыя дзеянні адказаў, што мае гаджэт, дзе подпіс пад каментам дадаецца аўтаматычна. На гэта яму было прапанавана самому не хавацца за «моцным» нікнэймам і прымераць сітуацыю на сябе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 3 красавіка 2026 (+03) ::: Але гэта не дае [[Удзельнік:JerzyKundrat|Вам]] ніякіх падстаў пісаць тое, што Вы напісалі. Ёсць адміны, да якіх можна было звярнуцца, калі ўдзельнік не разумее ў чым ён не правы. Ці маглі бы вы весці дыскусію з іншымі ўдзельнікамі (новымі, старымі) больш стрымана ў будучыні? Без сарказму, без едкіх выказванняў? Вось галоўныя пытанні, на якія мы шукаем адказ ад Вас. Таксама не хацелася б, каб удзельнік, які столькі гадоў знаходзіцца і працуе ў праекце, указваў у грубай форме новым удзельнікам, як правільна пісаць на мове, і што яго праца і не каштуе нічога, таму што гэта гугл транслэйт з іншага праекта. Мы ўсяго толькі хацім, каб Вы стрыманей вялі сябе. --[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski]] 14:54, 4 красавіка 2026 (+03) :::: гугл транслэйт з іншага праекта не каштуе нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 4 красавіка 2026 (+03) :як напісаў вышэй, я зняў блакіроўку, але з таго, што я бачу пакуль, я раблю выснову, што удзельніку цікава толькі абмеркаваць мае дзеянні, а не свае паводзіны. Я буду настойваць на вяртанні блакіроўкі ў тым ці іншым выглядзе. Прашу супольнасць выказвацца. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 красавіка 2026 (+03) :@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], калі ласка, давайце паразмаўляем, хацелася б зразумець Вашую пазіцыю. Ваш унесак у праект вельмі каштоўны і многія з каментароў вышэй гэта пацвяржаюць. Асабіста мне было б вельмі шкада, калі б Вы сышлі з праекта ці былі заблакаваныя. Аднак нельга не заўважыць Ваш асабісты стыль у размовах. Я згодны з думкай, што Вашыя з'едлівыя каментары маглі адштурхнуць ад праекта недасведчаных удзельнікаў, а можа і дасведчаных таксама. Вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 гэты каментар] сапраўды можна ўспрыняць як пагрозу, гэта ўвогуле нешта ўзроўню "пацаноў з раёна". Карацей, пэўныя Вашыя каментары сапраўды зневажаюць іншых удзельнікаў, гэта факт. :На спробы абмеркаваць Вашыя паводзіны і прапановы змяніць тон Вы рэагуеце рэзка і часам нават экстрэмальна рэзка, нібыта такой прапановай Вас неяк самога зняважылі. Чаму? Лічыце сябе вышэй за "новапрыбыўшых"? Лічыце, што стаж у праекце дае Вам індульгенцыю? Гэта не абвінавачванне, мне сапраўды хацелася б, каб Вы шчыра адказалі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:45, 4 красавіка 2026 (+03) https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC&diff=5120393&oldid=5120388 --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 05:39, 4 красавіка 2026 (+03) : Мы сутыкнуліся з сітуацыяй, дзе велізарны досвед і працаздольнасць суправаджаюцца стылем камунікацыі, які разбурае супольнасць. Я перакананы, што ніякія тысячы правак не могуць быць апраўданнем для абраз або пагроз у бок іншых людзей. Прынцыпы Вікіпедыі кажуць нам, што этыка з'яўляецца такім жа важным слупам, як і якасць матэрыялу. Калі ветэран праекта дазваляе сабе таксічныя выпады або пагрозы, ён ставіць пад удар саму будучыню нашага раздзела, бо навічкі проста не захочуць заставацца ў такім асяроддзі. Разам з тым, я пагаджаюся, што бестэрміновая блакіроўка без папярэдняга кансэнсусу была занадта радыкальнай працэдурай. Дзякуй Plaga med, што разблакаваў Jerzy. Зараз, калі ўдзельнік разблакаваны, я прапаную не проста забыць пра канфлікт, а ўсталяваць выразныя рамкі для яго далейшай працы. Гэта павінен быць строгі выпрабавальны тэрмін з поўнай забаронай на любыя саркастычныя выпады ў бок калег. Любое наступнае парушэнне [[ВП:ЭП]] павінна цягнуць за сабой неадкладную блакіроўку, якая ўжо не будзе аспрэчвацца. Такі падыход дасць удзельніку магчымасць працягваць карысную працу, але пазбавіць супольнасць ад неабходнасці цярпець непрымальныя паводзіны. Мы павінны абараняць не толькі тэксты, але і культуру ўзаемадзеяння, без якой праект рана ці позна проста спыніцца ў сваім развіцці. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:47, 4 красавіка 2026 (+03) : ''выразныя рамкі для яго далейшай працы'' = ітэлектуальнае рабства, ха-ха. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:43, 4 красавіка 2026 (+03) :: Калі вы не будзеце ладзіць агрэсію і тролінг да іншых удзельнікаў - для мяне гэтага будзе дастаткова. Мне не важна, што было паміж намі, я прэтэнзіяў не маю, мы не зразумелі адзін аднаго. Прапаную так проста ў бок іншых людзей не рабіць. Што думаеце? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:46, 4 красавіка 2026 (+03) ::: ОК, а хто прэтэнзіі мае ў такім разе? Ну, наконт тролінгу, тут здэцца адвакаты ёсць, а пацярпелыя? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:56, 4 красавіка 2026 (+03) ::::мне здаецца "пацярпелыя" выказваліся ў іншых дыскусіях і яшчэ не раз выкажуцца, калі сітуацыя не зменіцца. Ёсць такая рэч як кансэнсус, у тым ліку адносна этычных паводзін і камунікацыі з навічкамі. Вы гэтага кансэнсусу не прытрымліваецеся. Патрабаваць выказвання вашых "ахвяр", тым болей навічкоў, не бачу неабходнасці. І калі адказваць на пытанне прэтэнзій, то вось прынамсі я маю выразную прэтэнзію, я бачу, як вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. Не хачу вас дэманізаваць ці штосьці такое, але вашыя паводзіны — прэцэдэнт, і на яго патрэбна адпаведна адпаведная рэакцыя для прадухілення падобных канфліктаў у будучыні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:28, 4 красавіка 2026 (+03) ::::: А я бачу, вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. 1:1. Толькі ў вас сцяг адміна ёсць, у адрозненне ад мяне. Магу падказаць, якая існуе працэдура адмаўлення ад сцяга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:43, 4 красавіка 2026 (+03) :::::: Спрэчка, якая стала нагодай для пажыццёвай блкіроўкі, вялася тут: [[Размовы:Ribodon]]. Не факт, што яна патрабавала нават мадэрацыі — як высветлілася, бакі самі знайшлі кансэнсус. Але ж [[Удзельнік:Plaga med]], які ў створаным летась уласнаручна [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga_med|запыце па статус адміністратара]] казаў, што ''зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты'' і ''не злоўжываць паўнамоцтвамі'' тут разагнаўся напоўніцу, прыплёўшы цэлую шматгадовую гісторыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::я ўжо прааналізаваў свае дзеянні і зрабіў высновы. Пытанне да вас, ці прааналізавалі вы свае дзеянні. Пытанне да супольнасці, як мы мусім дакладна сябе паводзіць у такіх сітуацыях і на што мусім абапірацца. Пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ужо выказаўся з ініцыятывай нешта нарыхтаваць, за што яму шчыры дзякуй. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:14, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::: прыгадваючы звычаі і традыцыі БелВікі, блакіроўку на суткі-трое там было за што ўляпіць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::Мне было непрыемна атрымаць той адказ які я атрымаў першапачаткова, асабліва ўлічваючы што я не зразумеў што з гэтым рабіць. Рэальныя заўвагі па якім я ў выніку выпраўляў артыкул выцягнуў з вас @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]]. Калі б гэта не здарылася, я б хутчэй проста пайшоў пісаць іншыя артыкулы, а гэты пакінуў бы як ёсць праз неразуменне што канкрэтна з ім не так. Ну і ўвогуле не так я ўяўляў камунікацыю на вікі. [[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 13:52, 5 красавіка 2026 (+03) :::::::: [[Удзельнік:Observr1|Observr1]], пакінуць артыкул з наяўным шаблонам [[Шаблон:Машынны пераклад|Машынны пераклад]] — абсалютна нармальна для Вікіпедыі. Такіх [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:WhatLinksHere/%D0%A8%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BD:%D0%9C%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BD%D0%BD%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4 тут шмат]. Можна было й згаданы артыкул не выпраўляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:01, 5 красавіка 2026 (+03) ::::Тыя, хто сышоў, ужо за сябе не скажуць, але вышэй два галасы за Вашую перманентную блакіроўку, то іх Вы напэўна дапяклі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:55, 5 красавіка 2026 (+03) ::::: Дапцсцім, што гэтым асобам я не дазволіў разгуляцца ў БелВікі, атрымаць тут дармовы хостынг і трыбуну. Ну так, стала быць, дапёк. І гэта магу залічыць сабе ў актыў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:05, 6 красавіка 2026 (+03) == Катэгорыі "... паводле алфавіта" == Падкажыце, у чым сэнс гэтага тлумачэння у катэгорыях кшталту [[:Катэгорыя:Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта]]? У Вікіпедыі ўсе катэгорыі паказваюць артыкулы паводле алфавіта. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 19:21, 28 лютага 2026 (+03) :Відаць — сэнс у тым, каб аддзяліць агульную катэгорыю з падкатэгорыямі (звычайна трэба прастаўляць у артыкул канкрэтную падкатэгорыю, а не агульнае нешта), нейкай структурай катэгорый, падвідамі, а можа нават і дадатковымі старонкамі ў іншых прасторах імёнаў ад звычайнага пераліку ўсіх на свеце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:39, 2 сакавіка 2026 (+03) ::Глядзі прыклад – [[:Катэгорыя:Банкі]]. Разумею, каб туды шлі артыкулы пра банкаўскую справу. Але гэтая катэгорыя ўжо належыць да [[:Катэгорыя:Банкаўская справа]]. А ў Банкі ідуць як некаторыя банкі, так і артыкулы вакол банкаўскай тэмы. ::Нейкі сэнс я магу бачыць, але не бачу, як ён выходзіць на практыцы. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 13:12, 4 сакавіка 2026 (+03) == Заходнепалеская мікрамова == Заўважыў выпадкова дзіўную сітуацыю, што ў нас у артыкуле [[Заходнепалеская мікрамова]] інфармацыя пададзена вельмі некрытычна, вельмі тэндэнцыйна. Па-першае, сцвярджаецца што гэта літаратурная мова, але далей з тэксту вынікае, што быў адзін няўдалы праект кадыфікацыі ў 1980-1990-я гады, якія скончыўся нічым, бо няма ні літаратуры, ні медыя, ні арганізацый, якія б гэтую мікрамову развівалі ці падтрымлівалі. Па-другое, у лідзе «заходнепалескія гаворкі» чамусьці перасылаюць да артыкула [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]], хоць з погляду беларускага мовазнаўства заходнепалескія гаворкі на тэрыторыі Беларусі далучаюцца да беларускай мовы. Такога артыкула не існуе ўвогуле, хоць пра заходнепалескія гаворкі беларускай мовы ёсць у профільных выданнях, і толькі загародскімі гаворкамі яны не абмяжоўваюцца. Фактычна заходнепалескія гаворкі беларускай мовы безпадстаўна падмяняюцца «заходняй мікрамовай», хоць апошняя мусці быць парасонавым тэрмінам, для гаворак на Падляшшы і Заходнім Палессі ў Беларусі і Украіне. Па-трэцяе, на поўным сур’ёзе прыводзяцца такія саманазвы як «яцвяжская мова» і «јітвјежа волода», без якога-небудзь тлумачэння, што прывязка палескіх гаворак да яцвягаў гэта плод хворых фантазій аднаго чалавека. Атрымліваецца не энцыклапедычны артыкул, а прасоўванне маргінальных тэорый праз Вікіпедыю. Трэба нешта вырашаць з гэтай тэмай. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:09, 20 лютага 2026 (+03) : [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], чытай пра [[загародскія гаворкі]], беларускія да асновы асноў. Пра заходнепалескую мікрамову, дарэчы, артыкул ёсць у томе "Славянскія мовы", выдадзеным пад эгідай РАН, так што не лямантуй пачом зра. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:25, 20 лютага 2026 (+03) :: То бок, аўтарытэтныя крыніцы паказваюць гэтую з'яву ці то як гаворкі беларускай мовы, ці то як гаворнкі ўкраінскай мовы, ці то як мікрамову — каб развіваць тэму ў БелВікі ёсць адразу тры артыкулы, правіць якія можа кожны ахвотны. Рэч у тым, што Вікіпедыя паказвае шырокі погляд на з'явы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 20 лютага 2026 (+03) ::: Точна, акзваецца можна шчэ й артыкул [[Заходнепалескія гаворкі]] стварыць. Так, глядзіш, і сваю ўласную прастору ў БелВікі [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]] займее. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:28, 22 лютага 2026 (+03) == [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] == Пералапаціў рэкамендацыі. Пастараўся пазбавіцца ад вады, захаваўшы сутнасныя рэчы. Як умеў, узгадніў з існай практыкай. Спадзяюся, што насуперак кансэнсусу не пайшоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 14 лютага 2026 (+03) == About the two locked administrators and the future of this project == Apologies for writing in English here, but please see [[Размовы пра Вікіпедыю:Пасольства#About the two globally locked administrators and the future of this project]]. Thanks. [[Удзельнік:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[Размовы з удзельнікам:Codename Noreste|размовы]]) 07:38, 6 студзеня 2026 (+03) == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 00:01, 20 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля == [[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам. Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу. Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах Викимедиа. Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года. Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9 <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|размовы]])</bdi> 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 20:11, 3 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> e4lnyf3extwvya211w7qvw3vhahaza8 5121868 5121864 2026-04-05T21:12:26Z IshaBarnes 124956 /* Пра блакіроўку былога адміністратара */ Адказ 5121868 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{Новыя зверху}} {{Архіў форума}} <!-- Калі ласка, дадавайце новыя тэмы зверху. Please, add new topics at the top --> == Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter) == Вітаю, шаноўнае спадарства! Атрымаў ліст ад Нэйтана з каманды Trust & Safety Фонду Вікімедыя адносна важных змен у палітыцы бяспекі, якія непасрэдна тычацца нашага раздзела. Ніжэй падаю пераклад асноўнай часткі яго паведамлення:<br /><br />«Зараз уводзіцца абавязковая двухфактарная аўтэнтыфікацыя для карыстальнікаў з функцыямі чэк-юзера і рэвізора. Гэта закранае be.wikipedia.org, бо на дадзены момант у праекце ёсць толькі адзін актыўны рэвізор. Згодна з глабальнай палітыкай ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy Oversight Policy]), у праекце павінна быць альбо як мінімум два актыўныя лакальныя рэвізоры, альбо ніводнага. Улічваючы спецыфіку выкарыстання функцыі рэвізора ў беларускай Вікіпедыі, гэта асабліва важна. Калі супольнасць зможа абраць новага рэвізора, які адпавядае крытэрыям, гэта вырашыць праблему»<br /><br />Калі ў нас не будзе другога рэвізора, супольнасць можа страціць лакальны доступ да гэтай функцыі. Гэта значыць, што для выдалення прыватнай інфармацыі або паклёпу прыйдзецца кожны раз звяртацца да глабальных адміністратараў/сцюардаў, што за марудзіць працэс. У нашых рэаліях магчымасць хутка схаваць канфідэнцыйныя даныя з’яўляецца крытычна важнай для бяспекі ўдзельнікаў.<br /><br />Я вылучаю сваю кандыдатуру на гэтую пасаду і ніжэй дам спасылку на заяўку на старонцы [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара]]. Аднак, калі супольнасць не захоча бачыць мяне ў гэтай ролі, я здыму сваю кандыдатуру на карысць іншага чалавека, таму, калі ласка, выкажыцеся па гэтым пытанні. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:10, 4 красавіка 2026 (+03) : [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы Oversight для ўдзельніка MocnyDuham|Стварыў запыт]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:41, 4 красавіка 2026 (+03) == Пра блакіроўку былога адміністратара == На вялікі жаль, прыходзіцца выдаваць перманентную блакіроўку ўдзельніку са шматгадовым стажам, былому адміністратару з вялікім унёскам у праект. Лічу вартым асобна напісаць пра гэты выпадак, бо гэта таксама прэцэдэнт для нашага раздзела ўвогуле, і такія выпадкі могуць паўтарацца ў будучыні. У Вікіпедыі агулам падобная сітуацыя адбываецца не першы раз. На рускім раздзеле ёсць [[:ru:ВП:Казино|паказальная эсэ пра гэта]]. Тут я дзейнічаў з падобнай логікі як у эсэ. Разам са штогадовым унёскам удзельнік {{u|JerzyKundrat}} вядомы неаднаразовым удзелам у канфліктах і парушэннем этычных паводзін, меў некалькі блакіровак, апошняя з якіх была ў жніўні 2022 года. У той жа час, пытанне блакіроўкі падымалася няраз і, як я разумею, адміністратары часта вырашалі замінаць канфлікты, каб не пазбаўляцца актыўнага ўдзельніка. Апошнім часам удзельнік перайшоў усе магчымыя межы дазволенага, пачаў яшчэ больш дзёрзка і некультурна выказвацца ў дыскусіях, стаў агрэсіўна кідацца на новых удзельнікаў (прыклады: [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Булінг_новых_удзельнікаў|1]][[Размовы:Ribodon#Машынны_пераклад|2]]), цкаваць іх, а некалькі месяцаў таму ўвогуле [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Пагрозы_ад_JerzyKundrat|перайшоў да прамых пагрозаў]]. Спробы растлумачыць удзельніку праблему ў ягоных паводзінах прадпрымаліся, але кожны раз удзельнік адмаўляў сваю вінаватасць і лічыў свой унёсак важнейшым за адэкватную камунікацыю. Найлепшай ілюстрацыяй з’яўляецца [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Апошняе_папярэджанне_перад_блакіроўкай|рэакцыя ўдзельніка на папярэджанне пра блакіроўку]]. Такія паводзіны не могуць лічыцца дапушчальнымі ў аніводным раздзеле Вікіпедыі і ў любым супольным праекце ўвогуле, нават самым маленькім. Дадзеную блакіроўку я лічу не толькі сваім абавязкам, як адміністратара, які хоча даваць нашай супольнасці развівацца, але таксама і прыкладам на будучыню. Я перакананы, што праект не можа развівацца ў атмасферы знявагі, пагроз, абраз, якія разбураюць супольнасць. Якім бы вялікім не быў унёсак асобнага ўзятага ўдзельніка, такія ягоныя паводзіны робяць больш шкоды праекту, а патуранне такім удзельнікам, «замінанне» сітуацыі, калі такі ўдзельнік не мае аніякіх санкцый за свае хамскія і ганебныя паводзіны, кідае цень на ўвесь праект і адштурхоўвае новых удзельнікаў. Блакіроўку на год ці яшчэ на нейкі перыяд я палічыў непрапарцыянальнай паводзінам удзельніка, асабліва з улікам папярэдніх блакіровак, таму блакіроўка не мае тэрміну. Гэта рашэнне не было лёгкім, але рана ці позна яго трэба было прыняць. Я хачу, каб і ў будучыні іншыя адміністратары рабілі ўсё магчымае, каб падобных сітуацый не паўтаралася і каб [[ВП:ЭП]] не была проста старонкай у Вікіпедыі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:26, 31 сакавіка 2026 (+03) : У дадзеным выпадку дзеянні празмерныя. Заблакаваны ўдзельнік зрабіў значны ўнёсак у праект. Меркаванне, што ўдзельнік прыносіць "больш шкоды праекту, чым карысці" неабгрунтаванае — прааналізуйце больш уважліва ўнёсак удзельніка. Нават пасля адказу ад правоў адміністратара па вядомых прычынах удзельнік працягваў дапамагаць праекту, рабіў вялікі ўнёсак па яго развіцці. Цытую галоўную выснову эсэ, на якое вышэй спасылаліся: "Вікіпедыя адмаўляецца ад унёска, які маглі б унесці бестэрмінова заблакаваныя... [калі] : іх унёсак не апраўдвае шкоду ад іх прысутнасці.". : Максімальна магчымым дзеяннем у дадзеным выпадку магло быць блакаванне на 1 год. Аднак цяпер з-за неправамернага блакавання трэба вяртаць сітуацыю да пачатку неправамерных дзеянняў, гэта значыць — знімаць блакаванне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:28, 1 красавіка 2026 (+03) ::а дзе мы маем крытэрыі, па якіх асабістыя пагрозы і паслядоўнае парушэнне этычных паводзін вяло да 1 года блакіроўкі? Таксама дзе напісана пра змякчальныя абставіны ў залежнасці ад унёску? Як вы ацэньваеце правамернасць? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:49, 1 красавіка 2026 (+03) : Я {{Супраць}} выкарыстання бестэрміновых блакіровак ва ўсіх выпадках, калі ўклад удзельніка не зводзіцца выключна да вандалізму. У дадзеным выпадку лічу, што блакіроўкі на суткі была б цалкам дастаткова. Ва ўдзельніка тысячы правак штомесяц на працягу многіх гадоў, адпаведна наяўнасць у яго блакіроўкі некалькі гадоў таму не павінна выкарыстоўвацца ў якасці аргумента для ўжывання адразу блакіроўкі на больш доўгі тэрмін. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:56, 1 красавіка 2026 (+03) ::Калі ласка, растлумачце, як вы ацэньваеце велічыню санкцыі адносна зробленага ўдзельнікам, а таксама якая прапорцыя ўнёску як мусіць змякчаць санкцыю. Адныя кажуць пра неадкладнае зняцце блакіроўкі, другія пра блакіроўку на адзін дзень, адныя пра блакіроўку на год. Я не бачу тут сістэмнасці, нейкай формулы не выводзіцца. Мне, як адміністратару, у гэтай сітуацыі, хочацца зразумець, як мы мусім дзейнічаць у такіх сітуацыях і што думае супольнасць у цэлым. Мы мусім мець хоць нейкія мінімальныя працэдуры. Пакуль што я бачу досыць хаатычную сумесь пачуццяў, боязі за будучыню праекта, адвольную трактоўку правіл. Не адмаўляю, што падобнае ідзе і з майго боку. Я лічу, што нельга сітуацыю з удзельнікам пакідаць як ёсць, што ёсць праблема. Давайце ад гэтага пачнём, сфармулюем, ці ёсць праблема, і ў чым яна заключаецца. Пакуль што я бачу, што нібы большасць удзельнікаў дыскусіі нейкую праблему бачаць, але пераважна не згодныя з маім рашэннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:38, 2 красавіка 2026 (+03) : Удзельнік, які ў Беларускай Вікіпедыі з мая 2007 года, які займае 4 месца сярод вікіпедыстаў паводле агульнага ўнёска за ўсю гісторыю Беларускай Вікіпедыі, які шмат гадоў быў адміністратарам Беларускай Вікіпедыі, заслугоўвае асобых адносін. Вы, сп. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], узялі на сябе залішняе ў вырашэнні гэтага пытання. Пытанне пра ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] неабходна было выносіць на агульнае абмеркаванне як і санкцыі за парушэнні з яго боку. : Я {{Супраць}} бестэрміновага блакавання ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і патрабую разблакаваць яго. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:13, 1 красавіка 2026 (+03) :{{За}}, падтрымліваю блакіроўку. Удзельнік год за годам «напрацоўваў» на гэты крок. Ён бачыў сваю беспакаранасць і верыў да гэтай пары ў яе ўніверсальную моц. Маўляў, магу прыніжаць, магу абражаць, магу блакаваць на правах адміна, але супольнасць нічога са мной не зробіць, бо я «зрабіў значны ўнёсак у праект» і гэтым унёскам буду заўсёды прыкрывацца. Я працавала шмат у якіх моўных разделах Вікіпедыі, сведчу, што ніякі «ўнёсак» не можа быць апраўданнем стварэння таксічнага асяроддзя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 18:07, 1 красавіка 2026 (+03) :{{Супраць}} Эсэ не правіла, ёсць там і іншыя эсэ ([https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%BE_2 1], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA 2]). Працэдура па [[ВП:ВК]] не была выкананая, бестэрміновая блакіроўка без абмеркавання ўнутры супольнасці - гэта злоўжыванне правамі адміністратара. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:21, 2 красавіка 2026 (+03) :: Правіла аб магчымасці бестэрміновай блакіроўкі [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9D%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%88%D1%87%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7,_%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7_%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%96%D1%96#%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%8B ёсць]. Пагрозу дэанамізацыяй можна трактаваць як "Дзеянні, у выніку якіх іншы ўдзельнік Вікіпедыі можа трапіць пад пераслед паводле палітычных матываў з боку ўрада", таму злоўжывання правамі адміністратара я тут не бачу. Іншае, што сама старонка з'яўляецца перакладам з іншай мовы і разыходзіцца з сённяшнімі прынцыпамі беларускай Вікіпедыі плюс у нашым выпадку занадта шмат якія дзеянні можна падвесці пад гэты пункт правіла. Таму я прапаную разблавакаваць удзельніка і выдаліць з правілаў альбо перапісаць фразу "Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа неадкладна атрымаць блакаванне, на працяглы тэрмін або назаўсёды, без папярэджання і папярэдняга абмеркавання." --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:54, 2 красавіка 2026 (+03) :::"Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа '''неадкладна''' атрымаць блакаванне..." - калі ў кастрычніку не заблакавалі, то зараз блакаваць бестэрмінова менавіта за гэта пазнавата. Сумарна ацэньваць баланс ўнёску і шкоды на сёння не павінен асобны адміністратар. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 2 красавіка 2026 (+03) :::Правіла можна асобна абмеркаваць, я б усё ж не выдаляў цалкам гэты пункт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:21, 2 красавіка 2026 (+03) ::адносна невыканання ВП:ВК, нібыта збольшага выкананы акрамя абмеркавання на форуме, якое цяпер вядзецца постфактум. Як адзначылі вышэй, цяжка ацаніць, ці ёсць гэта злоўжываннем, бо ўдзельнік ужо напрацаваў сабе на блакіроўку. Можа выглядаць збоку гэта ўсё спантаннай няўзважанай блакіроўкай. Мяне да рашучых дзеянняў падштурхнула тое, што я пабачыў, як удзельнік паслядоўна стаў кідацца на новых удзельнікаў, што на мой погляд нясе сур’ёзную шкоду праекту. Не кажучы ўжо пра тое, што атмасфера ў праекце становіцца нездаровай ад таго, што стары канфлікт з асабістымі пагрозамі заставаўся без вырашэння і падвіс у паветры. Атрымліваецца, што для нашай супольнасці важней адзін вельмі актыўны ўдзельнік, чым нармальная камунікацыя, бяспека іншых удзельнікаў і магчымасці росту новых удзельнікаў. Мне напрашваецца такая выснова, але падазраю, што на самай справе ўсе бачаць у гэтай сітуацыі праблему. Таму я не разумею патрабаванні неадкладнага зняцця блакіроўкі, вярнуць усё, як было раней. Я неаднаразова звяртаўся да ўдзельнікамі з просьбамі змякчыць тон, указваў на праблему. Праблемы ўдзельнік не бачыў. Нам патрэбна канкрэтызацыя правіл і працэдур. Я не веру, што ўдзельнік выправіць сваю лінію паводзінаў. Але таксама лічу, што праблема не толькі ў канкрэтным удзельніку, але і ў нас. Чамусьці для нас унёсак аднаго ўдзельніка абяляе яго цалкам і робіць яму імунітэт да санкцый, якія прымяняюцца да іншых удзельнікаў. Вось пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] выслаў пару старонка, у Казіно 2 гаворка пра нязначныя парушэнні, у Філасофіі блакіровак пра сістэматычныя парушэнні, якія супярэчаць прынцыпам Вікіпедыі. Ці тут падобная сітуацыя? Мне здаецца, што чалавек сістэматычна, на роўні з вялікім адміністрацыйным унёскам, займаецца досыць сур’ёзнай шкодніцкай дзейнасцю, якая разбурае нашу супольнасць і якая патрабуе ўмяшальніцтва. Этыка паводзінаў з’яўляецца адным з [[ВП:5С]], якім мы чамусьці грэбуем. Можа тады трэба прыбраць гэты слуп, раз ён для нас нічога не значыць? Пытанне, вядома, рытарычнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:30, 2 красавіка 2026 (+03) :::Давайце пакуль што адставім убок пытанне канфліктнасці і этычнасці заблакаванага ўдзельніка і пагаворым пра факт перманентнай блакіроўкі. Ён быў здзейснены асабіста Вамі без абмеркавання з супольнасцю адразу пасля выпада удзельніка ў Ваш бок. Такім чынам, у першую чаргу блакіроўка выглядае як помста за паводзіны датычныя Вас, а не як абарона супольнасці. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Атрымоўваецца, што адміністратар можа без аніякіх абмеркаванняў ані з іншымі адміністратарамі, ані з супольнасцю, выдаць бан пасля асабістага канфлікта, падсабраўшы доказаў з мінулага. У гэтай сітуацыі Вы ўжо не адміністратар, які клапоціцца пра праект, а ўдзельнік канфлікта, які выкарыстаў для вырашэння канфлікта правы адміністратара. Ды й яшчэ і выдаўшы перманентны бан! У гэтай сітуацыі блакіроўку можа мог бы выдаць іншы адміністратар, не зайдзейнічаны ў канфлікце, але аніяк не Вы. Таму не трэба спасылак на пяць слупоў, Вы парушылі этыку, маючы ролю адміністратара, і гэта дакладна злоўжыванне правамі адміністратара. :::Далей, калі абмеркаванне на форуме вядзецца пастфактум, значыць парадак ВП:ВК не выкананы. Вы не далі удзельніку магчымасці паўдзельнічаць у гэтай дыскусіі. Ці ўдалося б знайсці кансэнсус з удзельнікам, улічваючы яго папярэднія паводзіны, вырашаць не Вам. Пакуль што гэта выглядае як спроба пераканаць супольнасць у неабходнасці здзейсненага крока пастфактум. :::Я згодны з удзельнікам @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], што зараз трэба зняць блакіроўку як неправамерную. Потым, калі ласка, давайце асобна абмяркуем паводзіны заблакаванага ўдзельніка. Калі ў выніку гэтых абмеркаванняў супольнасць прагаласуе за блакіроўку, толькі ў тым выпадку блакіроўка будзе правамернай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:14, 3 красавіка 2026 (+03) ::::калі мы лічым, што форум — гэта выключна гэтая старонка, то тады так, вы абсалютна маеце рацыю, я паспяшаўся з блакіроўкай. Таксама я не ўлічыў, што гэта збоку магло выглядаць як асабістая крыўда, хоць асабіста я прывык да стылю камунікацыі ўдзельніка і не трымаю крыўды, мяне турбуе тая сітуацыя да блакіроўкі, якую я ўжо апісаў вышэй. Адказ удзельніка пасля папярэджання я трактаваў як правакаванне канфлікту пасля папярэджання. Як можаце пабачыць раней у маёй камунікацыі з удзельнікам, я заўсёды намагаўся канструктыўна весці дыскусію, спрабаваў вырашаць іншыя канфлікты як медыятар. Таму я ў дадзеным выпадку як раз сябе і палічыў трэцяй асобай, не зацікаўленай у блакіроўцы з-за нейкіх асабістых прэтэнзій, таму і вынес папярэджанне ўдзельніку. Далей, я ўжо пагаджуся, што паспяшаўся. Заўважу, што ВП:ВК — гэта досыць кароткае правіла, з досыць шырокай фармулёўкай, з якой наўпрост не вынікае, што яна тычыцца таксама і блакіроўкі з боку адміністратара. Мы ж не выносім на абмеркаванне ў форуме кожную кандыдатуру на блакіроўку, часта блакіроўка ідзе пасля абмеркавання на асабістай старонцы, або ў [[ВП:Запыты да адміністратараў]], а абмеркаванні пра гэтага ўдзельніка ўжо былі. Я больш кіраваўся больш канкрэтнымі [[ВП:ЭП]], [[ВП:НАПА]], [[ВП:НЧП]]. Тэрміну даўніны ў нас тут нібыта няма, таму я вырашыў, што лепш позна, чым ніколі, тым больш, што ўдзельнік працягвае паказваць, што не зразумеў хібнасці сваіх паводзінаў, а супольнасць сваім ігнараваннем гэтага нібы ўхваляе такую мадэль паводзінаў. Таму яшчэ раз падкрэслю, што калі вы кажаце пра парушэнне працэдур, я іх не бачу. У нас проста няма выразна прапісаных працэдур для такіх выпадкаў, таму цяжка сказаць, што я таксама нешта выразна парушыў, толькі калі мы не лічым, што кожную кандыдатуру на блакіроўку трэба выстаўляць на абмеркаванне на гэтай старонцы, чаго ніхто не робіць. Можа я ў нейкім сэнсе выходжу за такое шырокае паняцце як «здаровы сэнс» або прапарцыйнасць пакарання зробленаму, але мне здаецца, што варта на будучыню такія рэчы недзе больш выразна прапісаць, каб гэта не вітала ў паветры. Мая мэта тут не сабраць нейкую колькасць галасоў за і замяць справу, але выпрацаваць нейкі выразны кансэнсус адносна такіх выпадкаў і патэнцыйна палепшыць нашу нарматыўную базу. ::::Я магу пагадзіцца, што варта бы даць і ўдзельніку выказацца на гэты конт, таму я яго разблакаваў. Але не хачу спыняць нашу дыскусію. Мы мусім выпрацаваць нейкі кансэнсус а не проста «понять-простить». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:21, 3 красавіка 2026 (+03) :::::Дзякуй за разблакіроўку. Гэта правільны крок для вырашэння бягучай сітуацыі. :::::Я згодны, што правілы блакіровак і вырашэння канфліктаў патрабуюць дапрацоўкі, паспрабую нешта падрыхтаваць для абмеркавання пазней. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:50, 4 красавіка 2026 (+03) : {{За}}. Добрая навіна, мінус {{Абраза|адно мурло}}. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]</font> 09:37, 2 красавіка 2026 (+03) :Унёсак [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] быў вельмі карысным і мог бы быць такім яшчэ, неймаверна шкада. І без сцяга ён закрываў многія адміністрацыйныя функцыі, якія цяпер завіснуць. Факт таксама ў тым, што каб сустракацца з ім у праўках часта трэба было мець тоўстую скуру, якая мала ў каго ёсць. Раней былі асобныя едкія выказванні, двухсэнсоўныя запісы ў апісаннях змен, а ў апошнія гады такое стала стылем. Усе перажываем не самыя спакойныя часы, што тут казаць. Трэба было нешта рабіць з гэтым, на пераконванні, прынамсі настолькі груба не выказвацца, ён не рэагаваў, гэта яўныя і частыя парушэнні ВП:ЭП. Наўрад ці я за вечную блакіроўку, але немагчыма заблакаваць на паўшышачкі, як бы ні хацелася. Блакіроўка ж на год практычна роўная вечнай у гэтым выпадку. Пасля году вяртаюцца да ўдзелу практычна адны пацыенты Навінак як "таленавіты кантакцёр" або "валагодскі этымолаг". Ці стане ўдзел лагаднейшым, а калі стане, ці на карысць гэта будзе, зусім не факт. Часам узнікала такая думка, але ўзважыўшы +/- і розныя эмоцыі рука не ўзнімалася хоць бы на часовую блакіроўку. Пажывём -- дазнаемся. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:53, 2 красавіка 2026 (+03) : Асабіста ў мяне былі розныя этапы стасункаў з удзельнікам-ветэранам праекта. Нават мы адзін аднаго блакіравалі:) Блакіроўку патрэбна здымаць з-за неправамернасці яе, на першы погляд. І пачынаць абмеркаванне. Даць шанец удзельніку выказаць сваю пазіцыю на гэты конт. Іншым таксама патрэбна да гэтай сітуацыі падключыцца. Але ёсць некалькі Но... Удзельнік сам прапанаваў сябе заблакаваць. Прабачце, але ў сур'ёзнай дыскусіі можна было свой сарказм да сітуацыі не паказваць. Потым, ёсць прыклад прамой пагрозы іншаму ўдзельніку («дэанамізацыя»). І ўсё б нічога, але ў нашай сітуацыі, такія пагрозы гэта вельмі сур’ёзная праблема, што удзельнік, былы адміністратар, увогуле да такога прыйшоў. Ну і апошняе Но, гэта шматлікія двухсэнсоўныя выказванні ўдзельніка. Я асабіста, да іх прывык. Але новыя ўдзельнікі, разумею, сустракаюцца з такім упершыню і для іх гэта непрымальна, пра што яны неаднаразова яму казалі. «Апошні шанец», Я бачу выхад з сітуацыі такі: здымаем блакіроўку; слухаем пазіцыю ўдзельніка; калі ён пагодзіцца на культурныя паводзіны ў дыскусіях і адмовіцца ад сваіх саркастычных заўваг, то пакінуць яго ў праекце. Не, блакіроўка.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 14:26, 3 красавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]], пачнем з таго, што ў мяне нікнэйм напрамую вытворны ад імя і прозвішча. Суб'ект, якому нібыты пагражала «дэанамізацыя», раскідваў яго хэштэгамі па форумах, каментуючы мае дзеянні ў праекце. На прапанову спыніць гэтыя дзеянні адказаў, што мае гаджэт, дзе подпіс пад каментам дадаецца аўтаматычна. На гэта яму было прапанавана самому не хавацца за «моцным» нікнэймам і прымераць сітуацыю на сябе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 3 красавіка 2026 (+03) ::: Але гэта не дае [[Удзельнік:JerzyKundrat|Вам]] ніякіх падстаў пісаць тое, што Вы напісалі. Ёсць адміны, да якіх можна было звярнуцца, калі ўдзельнік не разумее ў чым ён не правы. Ці маглі бы вы весці дыскусію з іншымі ўдзельнікамі (новымі, старымі) больш стрымана ў будучыні? Без сарказму, без едкіх выказванняў? Вось галоўныя пытанні, на якія мы шукаем адказ ад Вас. Таксама не хацелася б, каб удзельнік, які столькі гадоў знаходзіцца і працуе ў праекце, указваў у грубай форме новым удзельнікам, як правільна пісаць на мове, і што яго праца і не каштуе нічога, таму што гэта гугл транслэйт з іншага праекта. Мы ўсяго толькі хацім, каб Вы стрыманей вялі сябе. --[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski]] 14:54, 4 красавіка 2026 (+03) :::: гугл транслэйт з іншага праекта не каштуе нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 4 красавіка 2026 (+03) :як напісаў вышэй, я зняў блакіроўку, але з таго, што я бачу пакуль, я раблю выснову, што удзельніку цікава толькі абмеркаваць мае дзеянні, а не свае паводзіны. Я буду настойваць на вяртанні блакіроўкі ў тым ці іншым выглядзе. Прашу супольнасць выказвацца. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 красавіка 2026 (+03) :@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], калі ласка, давайце паразмаўляем, хацелася б зразумець Вашую пазіцыю. Ваш унесак у праект вельмі каштоўны і многія з каментароў вышэй гэта пацвяржаюць. Асабіста мне было б вельмі шкада, калі б Вы сышлі з праекта ці былі заблакаваныя. Аднак нельга не заўважыць Ваш асабісты стыль у размовах. Я згодны з думкай, што Вашыя з'едлівыя каментары маглі адштурхнуць ад праекта недасведчаных удзельнікаў, а можа і дасведчаных таксама. Вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 гэты каментар] сапраўды можна ўспрыняць як пагрозу, гэта ўвогуле нешта ўзроўню "пацаноў з раёна". Карацей, пэўныя Вашыя каментары сапраўды зневажаюць іншых удзельнікаў, гэта факт. :На спробы абмеркаваць Вашыя паводзіны і прапановы змяніць тон Вы рэагуеце рэзка і часам нават экстрэмальна рэзка, нібыта такой прапановай Вас неяк самога зняважылі. Чаму? Лічыце сябе вышэй за "новапрыбыўшых"? Лічыце, што стаж у праекце дае Вам індульгенцыю? Гэта не абвінавачванне, мне сапраўды хацелася б, каб Вы шчыра адказалі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:45, 4 красавіка 2026 (+03) https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC&diff=5120393&oldid=5120388 --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 05:39, 4 красавіка 2026 (+03) : Мы сутыкнуліся з сітуацыяй, дзе велізарны досвед і працаздольнасць суправаджаюцца стылем камунікацыі, які разбурае супольнасць. Я перакананы, што ніякія тысячы правак не могуць быць апраўданнем для абраз або пагроз у бок іншых людзей. Прынцыпы Вікіпедыі кажуць нам, што этыка з'яўляецца такім жа важным слупам, як і якасць матэрыялу. Калі ветэран праекта дазваляе сабе таксічныя выпады або пагрозы, ён ставіць пад удар саму будучыню нашага раздзела, бо навічкі проста не захочуць заставацца ў такім асяроддзі. Разам з тым, я пагаджаюся, што бестэрміновая блакіроўка без папярэдняга кансэнсусу была занадта радыкальнай працэдурай. Дзякуй Plaga med, што разблакаваў Jerzy. Зараз, калі ўдзельнік разблакаваны, я прапаную не проста забыць пра канфлікт, а ўсталяваць выразныя рамкі для яго далейшай працы. Гэта павінен быць строгі выпрабавальны тэрмін з поўнай забаронай на любыя саркастычныя выпады ў бок калег. Любое наступнае парушэнне [[ВП:ЭП]] павінна цягнуць за сабой неадкладную блакіроўку, якая ўжо не будзе аспрэчвацца. Такі падыход дасць удзельніку магчымасць працягваць карысную працу, але пазбавіць супольнасць ад неабходнасці цярпець непрымальныя паводзіны. Мы павінны абараняць не толькі тэксты, але і культуру ўзаемадзеяння, без якой праект рана ці позна проста спыніцца ў сваім развіцці. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:47, 4 красавіка 2026 (+03) : ''выразныя рамкі для яго далейшай працы'' = ітэлектуальнае рабства, ха-ха. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:43, 4 красавіка 2026 (+03) :: Калі вы не будзеце ладзіць агрэсію і тролінг да іншых удзельнікаў - для мяне гэтага будзе дастаткова. Мне не важна, што было паміж намі, я прэтэнзіяў не маю, мы не зразумелі адзін аднаго. Прапаную так проста ў бок іншых людзей не рабіць. Што думаеце? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:46, 4 красавіка 2026 (+03) ::: ОК, а хто прэтэнзіі мае ў такім разе? Ну, наконт тролінгу, тут здэцца адвакаты ёсць, а пацярпелыя? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:56, 4 красавіка 2026 (+03) ::::мне здаецца "пацярпелыя" выказваліся ў іншых дыскусіях і яшчэ не раз выкажуцца, калі сітуацыя не зменіцца. Ёсць такая рэч як кансэнсус, у тым ліку адносна этычных паводзін і камунікацыі з навічкамі. Вы гэтага кансэнсусу не прытрымліваецеся. Патрабаваць выказвання вашых "ахвяр", тым болей навічкоў, не бачу неабходнасці. І калі адказваць на пытанне прэтэнзій, то вось прынамсі я маю выразную прэтэнзію, я бачу, як вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. Не хачу вас дэманізаваць ці штосьці такое, але вашыя паводзіны — прэцэдэнт, і на яго патрэбна адпаведна адпаведная рэакцыя для прадухілення падобных канфліктаў у будучыні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:28, 4 красавіка 2026 (+03) ::::: А я бачу, вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. 1:1. Толькі ў вас сцяг адміна ёсць, у адрозненне ад мяне. Магу падказаць, якая існуе працэдура адмаўлення ад сцяга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:43, 4 красавіка 2026 (+03) :::::: Спрэчка, якая стала нагодай для пажыццёвай блкіроўкі, вялася тут: [[Размовы:Ribodon]]. Не факт, што яна патрабавала нават мадэрацыі — як высветлілася, бакі самі знайшлі кансэнсус. Але ж [[Удзельнік:Plaga med]], які ў створаным летась уласнаручна [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga_med|запыце па статус адміністратара]] казаў, што ''зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты'' і ''не злоўжываць паўнамоцтвамі'' тут разагнаўся напоўніцу, прыплёўшы цэлую шматгадовую гісторыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::я ўжо прааналізаваў свае дзеянні і зрабіў высновы. Пытанне да вас, ці прааналізавалі вы свае дзеянні. Пытанне да супольнасці, як мы мусім дакладна сябе паводзіць у такіх сітуацыях і на што мусім абапірацца. Пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ужо выказаўся з ініцыятывай нешта нарыхтаваць, за што яму шчыры дзякуй. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:14, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::: прыгадваючы звычаі і традыцыі БелВікі, блакіроўку на суткі-трое там было за што ўляпіць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::Мне было непрыемна атрымаць той адказ які я атрымаў першапачаткова, асабліва ўлічваючы што я не зразумеў што з гэтым рабіць. Рэальныя заўвагі па якім я ў выніку выпраўляў артыкул выцягнуў з вас @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]]. Калі б гэта не здарылася, я б хутчэй проста пайшоў пісаць іншыя артыкулы, а гэты пакінуў бы як ёсць праз неразуменне што канкрэтна з ім не так. Ну і ўвогуле не так я ўяўляў камунікацыю на вікі. [[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 13:52, 5 красавіка 2026 (+03) :::::::: [[Удзельнік:Observr1|Observr1]], пакінуць артыкул з наяўным шаблонам [[Шаблон:Машынны пераклад|Машынны пераклад]] — абсалютна нармальна для Вікіпедыі. Такіх [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:WhatLinksHere/%D0%A8%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BD:%D0%9C%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BD%D0%BD%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4 тут шмат]. Можна было й згаданы артыкул не выпраўляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:01, 5 красавіка 2026 (+03) :::::::::Сур'ёзна? Вы сапраўды прапануеце пакідаць машынныя пераклады як ёсць? Тое, што дагэтуль вялікая колькасць машынных перакладаў не даведзена да нормы, не дае падставы казаць, што так трэба і далей. Зразумела, што мы не ў ідэальным сусвеце і нейкая колькасць артыкулаў застанецца нізкай якасці, але ж прынамсі імкнуцца да меншай колькасці машынных перакладаў і лепшай якасці артыкулаў усё ж трэба. :::::::::Ну і [[ВП:ПЕР]], падаецца, тут на маім баку: :::::::::«...перакладаючы артыкул, стаўцеся да тэксту з такой самай пільнасцю і ўважлівасцю, як і да ўласнага арыгінальнага тэксту. Імкніцеся, каб перакладзены тэкст успрымаўся так сама натуральна, як арыгінальны беларускі тэкст артыкула.» [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:12, 6 красавіка 2026 (+03) ::::Тыя, хто сышоў, ужо за сябе не скажуць, але вышэй два галасы за Вашую перманентную блакіроўку, то іх Вы напэўна дапяклі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:55, 5 красавіка 2026 (+03) ::::: Дапцсцім, што гэтым асобам я не дазволіў разгуляцца ў БелВікі, атрымаць тут дармовы хостынг і трыбуну. Ну так, стала быць, дапёк. І гэта магу залічыць сабе ў актыў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:05, 6 красавіка 2026 (+03) == Катэгорыі "... паводле алфавіта" == Падкажыце, у чым сэнс гэтага тлумачэння у катэгорыях кшталту [[:Катэгорыя:Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта]]? У Вікіпедыі ўсе катэгорыі паказваюць артыкулы паводле алфавіта. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 19:21, 28 лютага 2026 (+03) :Відаць — сэнс у тым, каб аддзяліць агульную катэгорыю з падкатэгорыямі (звычайна трэба прастаўляць у артыкул канкрэтную падкатэгорыю, а не агульнае нешта), нейкай структурай катэгорый, падвідамі, а можа нават і дадатковымі старонкамі ў іншых прасторах імёнаў ад звычайнага пераліку ўсіх на свеце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:39, 2 сакавіка 2026 (+03) ::Глядзі прыклад – [[:Катэгорыя:Банкі]]. Разумею, каб туды шлі артыкулы пра банкаўскую справу. Але гэтая катэгорыя ўжо належыць да [[:Катэгорыя:Банкаўская справа]]. А ў Банкі ідуць як некаторыя банкі, так і артыкулы вакол банкаўскай тэмы. ::Нейкі сэнс я магу бачыць, але не бачу, як ён выходзіць на практыцы. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 13:12, 4 сакавіка 2026 (+03) == Заходнепалеская мікрамова == Заўважыў выпадкова дзіўную сітуацыю, што ў нас у артыкуле [[Заходнепалеская мікрамова]] інфармацыя пададзена вельмі некрытычна, вельмі тэндэнцыйна. Па-першае, сцвярджаецца што гэта літаратурная мова, але далей з тэксту вынікае, што быў адзін няўдалы праект кадыфікацыі ў 1980-1990-я гады, якія скончыўся нічым, бо няма ні літаратуры, ні медыя, ні арганізацый, якія б гэтую мікрамову развівалі ці падтрымлівалі. Па-другое, у лідзе «заходнепалескія гаворкі» чамусьці перасылаюць да артыкула [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]], хоць з погляду беларускага мовазнаўства заходнепалескія гаворкі на тэрыторыі Беларусі далучаюцца да беларускай мовы. Такога артыкула не існуе ўвогуле, хоць пра заходнепалескія гаворкі беларускай мовы ёсць у профільных выданнях, і толькі загародскімі гаворкамі яны не абмяжоўваюцца. Фактычна заходнепалескія гаворкі беларускай мовы безпадстаўна падмяняюцца «заходняй мікрамовай», хоць апошняя мусці быць парасонавым тэрмінам, для гаворак на Падляшшы і Заходнім Палессі ў Беларусі і Украіне. Па-трэцяе, на поўным сур’ёзе прыводзяцца такія саманазвы як «яцвяжская мова» і «јітвјежа волода», без якога-небудзь тлумачэння, што прывязка палескіх гаворак да яцвягаў гэта плод хворых фантазій аднаго чалавека. Атрымліваецца не энцыклапедычны артыкул, а прасоўванне маргінальных тэорый праз Вікіпедыю. Трэба нешта вырашаць з гэтай тэмай. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:09, 20 лютага 2026 (+03) : [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], чытай пра [[загародскія гаворкі]], беларускія да асновы асноў. Пра заходнепалескую мікрамову, дарэчы, артыкул ёсць у томе "Славянскія мовы", выдадзеным пад эгідай РАН, так што не лямантуй пачом зра. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:25, 20 лютага 2026 (+03) :: То бок, аўтарытэтныя крыніцы паказваюць гэтую з'яву ці то як гаворкі беларускай мовы, ці то як гаворнкі ўкраінскай мовы, ці то як мікрамову — каб развіваць тэму ў БелВікі ёсць адразу тры артыкулы, правіць якія можа кожны ахвотны. Рэч у тым, што Вікіпедыя паказвае шырокі погляд на з'явы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 20 лютага 2026 (+03) ::: Точна, акзваецца можна шчэ й артыкул [[Заходнепалескія гаворкі]] стварыць. Так, глядзіш, і сваю ўласную прастору ў БелВікі [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]] займее. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:28, 22 лютага 2026 (+03) == [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] == Пералапаціў рэкамендацыі. Пастараўся пазбавіцца ад вады, захаваўшы сутнасныя рэчы. Як умеў, узгадніў з існай практыкай. Спадзяюся, што насуперак кансэнсусу не пайшоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 14 лютага 2026 (+03) == About the two locked administrators and the future of this project == Apologies for writing in English here, but please see [[Размовы пра Вікіпедыю:Пасольства#About the two globally locked administrators and the future of this project]]. Thanks. [[Удзельнік:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[Размовы з удзельнікам:Codename Noreste|размовы]]) 07:38, 6 студзеня 2026 (+03) == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 00:01, 20 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля == [[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам. Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу. Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах Викимедиа. Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года. Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9 <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|размовы]])</bdi> 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 20:11, 3 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> g41xfw0p5d87xq7yrftw9i8851cubn6 5121869 5121868 2026-04-05T21:19:35Z JerzyKundrat 174 5121869 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{Новыя зверху}} {{Архіў форума}} <!-- Калі ласка, дадавайце новыя тэмы зверху. Please, add new topics at the top --> == Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter) == Вітаю, шаноўнае спадарства! Атрымаў ліст ад Нэйтана з каманды Trust & Safety Фонду Вікімедыя адносна важных змен у палітыцы бяспекі, якія непасрэдна тычацца нашага раздзела. Ніжэй падаю пераклад асноўнай часткі яго паведамлення:<br /><br />«Зараз уводзіцца абавязковая двухфактарная аўтэнтыфікацыя для карыстальнікаў з функцыямі чэк-юзера і рэвізора. Гэта закранае be.wikipedia.org, бо на дадзены момант у праекце ёсць толькі адзін актыўны рэвізор. Згодна з глабальнай палітыкай ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy Oversight Policy]), у праекце павінна быць альбо як мінімум два актыўныя лакальныя рэвізоры, альбо ніводнага. Улічваючы спецыфіку выкарыстання функцыі рэвізора ў беларускай Вікіпедыі, гэта асабліва важна. Калі супольнасць зможа абраць новага рэвізора, які адпавядае крытэрыям, гэта вырашыць праблему»<br /><br />Калі ў нас не будзе другога рэвізора, супольнасць можа страціць лакальны доступ да гэтай функцыі. Гэта значыць, што для выдалення прыватнай інфармацыі або паклёпу прыйдзецца кожны раз звяртацца да глабальных адміністратараў/сцюардаў, што за марудзіць працэс. У нашых рэаліях магчымасць хутка схаваць канфідэнцыйныя даныя з’яўляецца крытычна важнай для бяспекі ўдзельнікаў.<br /><br />Я вылучаю сваю кандыдатуру на гэтую пасаду і ніжэй дам спасылку на заяўку на старонцы [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара]]. Аднак, калі супольнасць не захоча бачыць мяне ў гэтай ролі, я здыму сваю кандыдатуру на карысць іншага чалавека, таму, калі ласка, выкажыцеся па гэтым пытанні. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:10, 4 красавіка 2026 (+03) : [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы Oversight для ўдзельніка MocnyDuham|Стварыў запыт]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:41, 4 красавіка 2026 (+03) == Пра блакіроўку былога адміністратара == На вялікі жаль, прыходзіцца выдаваць перманентную блакіроўку ўдзельніку са шматгадовым стажам, былому адміністратару з вялікім унёскам у праект. Лічу вартым асобна напісаць пра гэты выпадак, бо гэта таксама прэцэдэнт для нашага раздзела ўвогуле, і такія выпадкі могуць паўтарацца ў будучыні. У Вікіпедыі агулам падобная сітуацыя адбываецца не першы раз. На рускім раздзеле ёсць [[:ru:ВП:Казино|паказальная эсэ пра гэта]]. Тут я дзейнічаў з падобнай логікі як у эсэ. Разам са штогадовым унёскам удзельнік {{u|JerzyKundrat}} вядомы неаднаразовым удзелам у канфліктах і парушэннем этычных паводзін, меў некалькі блакіровак, апошняя з якіх была ў жніўні 2022 года. У той жа час, пытанне блакіроўкі падымалася няраз і, як я разумею, адміністратары часта вырашалі замінаць канфлікты, каб не пазбаўляцца актыўнага ўдзельніка. Апошнім часам удзельнік перайшоў усе магчымыя межы дазволенага, пачаў яшчэ больш дзёрзка і некультурна выказвацца ў дыскусіях, стаў агрэсіўна кідацца на новых удзельнікаў (прыклады: [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Булінг_новых_удзельнікаў|1]][[Размовы:Ribodon#Машынны_пераклад|2]]), цкаваць іх, а некалькі месяцаў таму ўвогуле [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Пагрозы_ад_JerzyKundrat|перайшоў да прамых пагрозаў]]. Спробы растлумачыць удзельніку праблему ў ягоных паводзінах прадпрымаліся, але кожны раз удзельнік адмаўляў сваю вінаватасць і лічыў свой унёсак важнейшым за адэкватную камунікацыю. Найлепшай ілюстрацыяй з’яўляецца [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Апошняе_папярэджанне_перад_блакіроўкай|рэакцыя ўдзельніка на папярэджанне пра блакіроўку]]. Такія паводзіны не могуць лічыцца дапушчальнымі ў аніводным раздзеле Вікіпедыі і ў любым супольным праекце ўвогуле, нават самым маленькім. Дадзеную блакіроўку я лічу не толькі сваім абавязкам, як адміністратара, які хоча даваць нашай супольнасці развівацца, але таксама і прыкладам на будучыню. Я перакананы, што праект не можа развівацца ў атмасферы знявагі, пагроз, абраз, якія разбураюць супольнасць. Якім бы вялікім не быў унёсак асобнага ўзятага ўдзельніка, такія ягоныя паводзіны робяць больш шкоды праекту, а патуранне такім удзельнікам, «замінанне» сітуацыі, калі такі ўдзельнік не мае аніякіх санкцый за свае хамскія і ганебныя паводзіны, кідае цень на ўвесь праект і адштурхоўвае новых удзельнікаў. Блакіроўку на год ці яшчэ на нейкі перыяд я палічыў непрапарцыянальнай паводзінам удзельніка, асабліва з улікам папярэдніх блакіровак, таму блакіроўка не мае тэрміну. Гэта рашэнне не было лёгкім, але рана ці позна яго трэба было прыняць. Я хачу, каб і ў будучыні іншыя адміністратары рабілі ўсё магчымае, каб падобных сітуацый не паўтаралася і каб [[ВП:ЭП]] не была проста старонкай у Вікіпедыі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:26, 31 сакавіка 2026 (+03) : У дадзеным выпадку дзеянні празмерныя. Заблакаваны ўдзельнік зрабіў значны ўнёсак у праект. Меркаванне, што ўдзельнік прыносіць "больш шкоды праекту, чым карысці" неабгрунтаванае — прааналізуйце больш уважліва ўнёсак удзельніка. Нават пасля адказу ад правоў адміністратара па вядомых прычынах удзельнік працягваў дапамагаць праекту, рабіў вялікі ўнёсак па яго развіцці. Цытую галоўную выснову эсэ, на якое вышэй спасылаліся: "Вікіпедыя адмаўляецца ад унёска, які маглі б унесці бестэрмінова заблакаваныя... [калі] : іх унёсак не апраўдвае шкоду ад іх прысутнасці.". : Максімальна магчымым дзеяннем у дадзеным выпадку магло быць блакаванне на 1 год. Аднак цяпер з-за неправамернага блакавання трэба вяртаць сітуацыю да пачатку неправамерных дзеянняў, гэта значыць — знімаць блакаванне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:28, 1 красавіка 2026 (+03) ::а дзе мы маем крытэрыі, па якіх асабістыя пагрозы і паслядоўнае парушэнне этычных паводзін вяло да 1 года блакіроўкі? Таксама дзе напісана пра змякчальныя абставіны ў залежнасці ад унёску? Як вы ацэньваеце правамернасць? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:49, 1 красавіка 2026 (+03) : Я {{Супраць}} выкарыстання бестэрміновых блакіровак ва ўсіх выпадках, калі ўклад удзельніка не зводзіцца выключна да вандалізму. У дадзеным выпадку лічу, што блакіроўкі на суткі была б цалкам дастаткова. Ва ўдзельніка тысячы правак штомесяц на працягу многіх гадоў, адпаведна наяўнасць у яго блакіроўкі некалькі гадоў таму не павінна выкарыстоўвацца ў якасці аргумента для ўжывання адразу блакіроўкі на больш доўгі тэрмін. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:56, 1 красавіка 2026 (+03) ::Калі ласка, растлумачце, як вы ацэньваеце велічыню санкцыі адносна зробленага ўдзельнікам, а таксама якая прапорцыя ўнёску як мусіць змякчаць санкцыю. Адныя кажуць пра неадкладнае зняцце блакіроўкі, другія пра блакіроўку на адзін дзень, адныя пра блакіроўку на год. Я не бачу тут сістэмнасці, нейкай формулы не выводзіцца. Мне, як адміністратару, у гэтай сітуацыі, хочацца зразумець, як мы мусім дзейнічаць у такіх сітуацыях і што думае супольнасць у цэлым. Мы мусім мець хоць нейкія мінімальныя працэдуры. Пакуль што я бачу досыць хаатычную сумесь пачуццяў, боязі за будучыню праекта, адвольную трактоўку правіл. Не адмаўляю, што падобнае ідзе і з майго боку. Я лічу, што нельга сітуацыю з удзельнікам пакідаць як ёсць, што ёсць праблема. Давайце ад гэтага пачнём, сфармулюем, ці ёсць праблема, і ў чым яна заключаецца. Пакуль што я бачу, што нібы большасць удзельнікаў дыскусіі нейкую праблему бачаць, але пераважна не згодныя з маім рашэннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:38, 2 красавіка 2026 (+03) : Удзельнік, які ў Беларускай Вікіпедыі з мая 2007 года, які займае 4 месца сярод вікіпедыстаў паводле агульнага ўнёска за ўсю гісторыю Беларускай Вікіпедыі, які шмат гадоў быў адміністратарам Беларускай Вікіпедыі, заслугоўвае асобых адносін. Вы, сп. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], узялі на сябе залішняе ў вырашэнні гэтага пытання. Пытанне пра ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] неабходна было выносіць на агульнае абмеркаванне як і санкцыі за парушэнні з яго боку. : Я {{Супраць}} бестэрміновага блакавання ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і патрабую разблакаваць яго. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:13, 1 красавіка 2026 (+03) :{{За}}, падтрымліваю блакіроўку. Удзельнік год за годам «напрацоўваў» на гэты крок. Ён бачыў сваю беспакаранасць і верыў да гэтай пары ў яе ўніверсальную моц. Маўляў, магу прыніжаць, магу абражаць, магу блакаваць на правах адміна, але супольнасць нічога са мной не зробіць, бо я «зрабіў значны ўнёсак у праект» і гэтым унёскам буду заўсёды прыкрывацца. Я працавала шмат у якіх моўных разделах Вікіпедыі, сведчу, што ніякі «ўнёсак» не можа быць апраўданнем стварэння таксічнага асяроддзя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 18:07, 1 красавіка 2026 (+03) :{{Супраць}} Эсэ не правіла, ёсць там і іншыя эсэ ([https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%BE_2 1], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA 2]). Працэдура па [[ВП:ВК]] не была выкананая, бестэрміновая блакіроўка без абмеркавання ўнутры супольнасці - гэта злоўжыванне правамі адміністратара. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:21, 2 красавіка 2026 (+03) :: Правіла аб магчымасці бестэрміновай блакіроўкі [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9D%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%88%D1%87%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7,_%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7_%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%96%D1%96#%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%8B ёсць]. Пагрозу дэанамізацыяй можна трактаваць як "Дзеянні, у выніку якіх іншы ўдзельнік Вікіпедыі можа трапіць пад пераслед паводле палітычных матываў з боку ўрада", таму злоўжывання правамі адміністратара я тут не бачу. Іншае, што сама старонка з'яўляецца перакладам з іншай мовы і разыходзіцца з сённяшнімі прынцыпамі беларускай Вікіпедыі плюс у нашым выпадку занадта шмат якія дзеянні можна падвесці пад гэты пункт правіла. Таму я прапаную разблавакаваць удзельніка і выдаліць з правілаў альбо перапісаць фразу "Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа неадкладна атрымаць блакаванне, на працяглы тэрмін або назаўсёды, без папярэджання і папярэдняга абмеркавання." --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:54, 2 красавіка 2026 (+03) :::"Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа '''неадкладна''' атрымаць блакаванне..." - калі ў кастрычніку не заблакавалі, то зараз блакаваць бестэрмінова менавіта за гэта пазнавата. Сумарна ацэньваць баланс ўнёску і шкоды на сёння не павінен асобны адміністратар. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 2 красавіка 2026 (+03) :::Правіла можна асобна абмеркаваць, я б усё ж не выдаляў цалкам гэты пункт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:21, 2 красавіка 2026 (+03) ::адносна невыканання ВП:ВК, нібыта збольшага выкананы акрамя абмеркавання на форуме, якое цяпер вядзецца постфактум. Як адзначылі вышэй, цяжка ацаніць, ці ёсць гэта злоўжываннем, бо ўдзельнік ужо напрацаваў сабе на блакіроўку. Можа выглядаць збоку гэта ўсё спантаннай няўзважанай блакіроўкай. Мяне да рашучых дзеянняў падштурхнула тое, што я пабачыў, як удзельнік паслядоўна стаў кідацца на новых удзельнікаў, што на мой погляд нясе сур’ёзную шкоду праекту. Не кажучы ўжо пра тое, што атмасфера ў праекце становіцца нездаровай ад таго, што стары канфлікт з асабістымі пагрозамі заставаўся без вырашэння і падвіс у паветры. Атрымліваецца, што для нашай супольнасці важней адзін вельмі актыўны ўдзельнік, чым нармальная камунікацыя, бяспека іншых удзельнікаў і магчымасці росту новых удзельнікаў. Мне напрашваецца такая выснова, але падазраю, што на самай справе ўсе бачаць у гэтай сітуацыі праблему. Таму я не разумею патрабаванні неадкладнага зняцця блакіроўкі, вярнуць усё, як было раней. Я неаднаразова звяртаўся да ўдзельнікамі з просьбамі змякчыць тон, указваў на праблему. Праблемы ўдзельнік не бачыў. Нам патрэбна канкрэтызацыя правіл і працэдур. Я не веру, што ўдзельнік выправіць сваю лінію паводзінаў. Але таксама лічу, што праблема не толькі ў канкрэтным удзельніку, але і ў нас. Чамусьці для нас унёсак аднаго ўдзельніка абяляе яго цалкам і робіць яму імунітэт да санкцый, якія прымяняюцца да іншых удзельнікаў. Вось пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] выслаў пару старонка, у Казіно 2 гаворка пра нязначныя парушэнні, у Філасофіі блакіровак пра сістэматычныя парушэнні, якія супярэчаць прынцыпам Вікіпедыі. Ці тут падобная сітуацыя? Мне здаецца, што чалавек сістэматычна, на роўні з вялікім адміністрацыйным унёскам, займаецца досыць сур’ёзнай шкодніцкай дзейнасцю, якая разбурае нашу супольнасць і якая патрабуе ўмяшальніцтва. Этыка паводзінаў з’яўляецца адным з [[ВП:5С]], якім мы чамусьці грэбуем. Можа тады трэба прыбраць гэты слуп, раз ён для нас нічога не значыць? Пытанне, вядома, рытарычнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:30, 2 красавіка 2026 (+03) :::Давайце пакуль што адставім убок пытанне канфліктнасці і этычнасці заблакаванага ўдзельніка і пагаворым пра факт перманентнай блакіроўкі. Ён быў здзейснены асабіста Вамі без абмеркавання з супольнасцю адразу пасля выпада удзельніка ў Ваш бок. Такім чынам, у першую чаргу блакіроўка выглядае як помста за паводзіны датычныя Вас, а не як абарона супольнасці. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Атрымоўваецца, што адміністратар можа без аніякіх абмеркаванняў ані з іншымі адміністратарамі, ані з супольнасцю, выдаць бан пасля асабістага канфлікта, падсабраўшы доказаў з мінулага. У гэтай сітуацыі Вы ўжо не адміністратар, які клапоціцца пра праект, а ўдзельнік канфлікта, які выкарыстаў для вырашэння канфлікта правы адміністратара. Ды й яшчэ і выдаўшы перманентны бан! У гэтай сітуацыі блакіроўку можа мог бы выдаць іншы адміністратар, не зайдзейнічаны ў канфлікце, але аніяк не Вы. Таму не трэба спасылак на пяць слупоў, Вы парушылі этыку, маючы ролю адміністратара, і гэта дакладна злоўжыванне правамі адміністратара. :::Далей, калі абмеркаванне на форуме вядзецца пастфактум, значыць парадак ВП:ВК не выкананы. Вы не далі удзельніку магчымасці паўдзельнічаць у гэтай дыскусіі. Ці ўдалося б знайсці кансэнсус з удзельнікам, улічваючы яго папярэднія паводзіны, вырашаць не Вам. Пакуль што гэта выглядае як спроба пераканаць супольнасць у неабходнасці здзейсненага крока пастфактум. :::Я згодны з удзельнікам @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], што зараз трэба зняць блакіроўку як неправамерную. Потым, калі ласка, давайце асобна абмяркуем паводзіны заблакаванага ўдзельніка. Калі ў выніку гэтых абмеркаванняў супольнасць прагаласуе за блакіроўку, толькі ў тым выпадку блакіроўка будзе правамернай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:14, 3 красавіка 2026 (+03) ::::калі мы лічым, што форум — гэта выключна гэтая старонка, то тады так, вы абсалютна маеце рацыю, я паспяшаўся з блакіроўкай. Таксама я не ўлічыў, што гэта збоку магло выглядаць як асабістая крыўда, хоць асабіста я прывык да стылю камунікацыі ўдзельніка і не трымаю крыўды, мяне турбуе тая сітуацыя да блакіроўкі, якую я ўжо апісаў вышэй. Адказ удзельніка пасля папярэджання я трактаваў як правакаванне канфлікту пасля папярэджання. Як можаце пабачыць раней у маёй камунікацыі з удзельнікам, я заўсёды намагаўся канструктыўна весці дыскусію, спрабаваў вырашаць іншыя канфлікты як медыятар. Таму я ў дадзеным выпадку як раз сябе і палічыў трэцяй асобай, не зацікаўленай у блакіроўцы з-за нейкіх асабістых прэтэнзій, таму і вынес папярэджанне ўдзельніку. Далей, я ўжо пагаджуся, што паспяшаўся. Заўважу, што ВП:ВК — гэта досыць кароткае правіла, з досыць шырокай фармулёўкай, з якой наўпрост не вынікае, што яна тычыцца таксама і блакіроўкі з боку адміністратара. Мы ж не выносім на абмеркаванне ў форуме кожную кандыдатуру на блакіроўку, часта блакіроўка ідзе пасля абмеркавання на асабістай старонцы, або ў [[ВП:Запыты да адміністратараў]], а абмеркаванні пра гэтага ўдзельніка ўжо былі. Я больш кіраваўся больш канкрэтнымі [[ВП:ЭП]], [[ВП:НАПА]], [[ВП:НЧП]]. Тэрміну даўніны ў нас тут нібыта няма, таму я вырашыў, што лепш позна, чым ніколі, тым больш, што ўдзельнік працягвае паказваць, што не зразумеў хібнасці сваіх паводзінаў, а супольнасць сваім ігнараваннем гэтага нібы ўхваляе такую мадэль паводзінаў. Таму яшчэ раз падкрэслю, што калі вы кажаце пра парушэнне працэдур, я іх не бачу. У нас проста няма выразна прапісаных працэдур для такіх выпадкаў, таму цяжка сказаць, што я таксама нешта выразна парушыў, толькі калі мы не лічым, што кожную кандыдатуру на блакіроўку трэба выстаўляць на абмеркаванне на гэтай старонцы, чаго ніхто не робіць. Можа я ў нейкім сэнсе выходжу за такое шырокае паняцце як «здаровы сэнс» або прапарцыйнасць пакарання зробленаму, але мне здаецца, што варта на будучыню такія рэчы недзе больш выразна прапісаць, каб гэта не вітала ў паветры. Мая мэта тут не сабраць нейкую колькасць галасоў за і замяць справу, але выпрацаваць нейкі выразны кансэнсус адносна такіх выпадкаў і патэнцыйна палепшыць нашу нарматыўную базу. ::::Я магу пагадзіцца, што варта бы даць і ўдзельніку выказацца на гэты конт, таму я яго разблакаваў. Але не хачу спыняць нашу дыскусію. Мы мусім выпрацаваць нейкі кансэнсус а не проста «понять-простить». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:21, 3 красавіка 2026 (+03) :::::Дзякуй за разблакіроўку. Гэта правільны крок для вырашэння бягучай сітуацыі. :::::Я згодны, што правілы блакіровак і вырашэння канфліктаў патрабуюць дапрацоўкі, паспрабую нешта падрыхтаваць для абмеркавання пазней. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:50, 4 красавіка 2026 (+03) : {{За}}. Добрая навіна, мінус {{Абраза|адно мурло}}. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]</font> 09:37, 2 красавіка 2026 (+03) :Унёсак [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] быў вельмі карысным і мог бы быць такім яшчэ, неймаверна шкада. І без сцяга ён закрываў многія адміністрацыйныя функцыі, якія цяпер завіснуць. Факт таксама ў тым, што каб сустракацца з ім у праўках часта трэба было мець тоўстую скуру, якая мала ў каго ёсць. Раней былі асобныя едкія выказванні, двухсэнсоўныя запісы ў апісаннях змен, а ў апошнія гады такое стала стылем. Усе перажываем не самыя спакойныя часы, што тут казаць. Трэба было нешта рабіць з гэтым, на пераконванні, прынамсі настолькі груба не выказвацца, ён не рэагаваў, гэта яўныя і частыя парушэнні ВП:ЭП. Наўрад ці я за вечную блакіроўку, але немагчыма заблакаваць на паўшышачкі, як бы ні хацелася. Блакіроўка ж на год практычна роўная вечнай у гэтым выпадку. Пасля году вяртаюцца да ўдзелу практычна адны пацыенты Навінак як "таленавіты кантакцёр" або "валагодскі этымолаг". Ці стане ўдзел лагаднейшым, а калі стане, ці на карысць гэта будзе, зусім не факт. Часам узнікала такая думка, але ўзважыўшы +/- і розныя эмоцыі рука не ўзнімалася хоць бы на часовую блакіроўку. Пажывём -- дазнаемся. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:53, 2 красавіка 2026 (+03) : Асабіста ў мяне былі розныя этапы стасункаў з удзельнікам-ветэранам праекта. Нават мы адзін аднаго блакіравалі:) Блакіроўку патрэбна здымаць з-за неправамернасці яе, на першы погляд. І пачынаць абмеркаванне. Даць шанец удзельніку выказаць сваю пазіцыю на гэты конт. Іншым таксама патрэбна да гэтай сітуацыі падключыцца. Але ёсць некалькі Но... Удзельнік сам прапанаваў сябе заблакаваць. Прабачце, але ў сур'ёзнай дыскусіі можна было свой сарказм да сітуацыі не паказваць. Потым, ёсць прыклад прамой пагрозы іншаму ўдзельніку («дэанамізацыя»). І ўсё б нічога, але ў нашай сітуацыі, такія пагрозы гэта вельмі сур’ёзная праблема, што удзельнік, былы адміністратар, увогуле да такога прыйшоў. Ну і апошняе Но, гэта шматлікія двухсэнсоўныя выказванні ўдзельніка. Я асабіста, да іх прывык. Але новыя ўдзельнікі, разумею, сустракаюцца з такім упершыню і для іх гэта непрымальна, пра што яны неаднаразова яму казалі. «Апошні шанец», Я бачу выхад з сітуацыі такі: здымаем блакіроўку; слухаем пазіцыю ўдзельніка; калі ён пагодзіцца на культурныя паводзіны ў дыскусіях і адмовіцца ад сваіх саркастычных заўваг, то пакінуць яго ў праекце. Не, блакіроўка.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 14:26, 3 красавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]], пачнем з таго, што ў мяне нікнэйм напрамую вытворны ад імя і прозвішча. Суб'ект, якому нібыты пагражала «дэанамізацыя», раскідваў яго хэштэгамі па форумах, каментуючы мае дзеянні ў праекце. На прапанову спыніць гэтыя дзеянні адказаў, што мае гаджэт, дзе подпіс пад каментам дадаецца аўтаматычна. На гэта яму было прапанавана самому не хавацца за «моцным» нікнэймам і прымераць сітуацыю на сябе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 3 красавіка 2026 (+03) ::: Але гэта не дае [[Удзельнік:JerzyKundrat|Вам]] ніякіх падстаў пісаць тое, што Вы напісалі. Ёсць адміны, да якіх можна было звярнуцца, калі ўдзельнік не разумее ў чым ён не правы. Ці маглі бы вы весці дыскусію з іншымі ўдзельнікамі (новымі, старымі) больш стрымана ў будучыні? Без сарказму, без едкіх выказванняў? Вось галоўныя пытанні, на якія мы шукаем адказ ад Вас. Таксама не хацелася б, каб удзельнік, які столькі гадоў знаходзіцца і працуе ў праекце, указваў у грубай форме новым удзельнікам, як правільна пісаць на мове, і што яго праца і не каштуе нічога, таму што гэта гугл транслэйт з іншага праекта. Мы ўсяго толькі хацім, каб Вы стрыманей вялі сябе. --[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski]] 14:54, 4 красавіка 2026 (+03) :::: гугл транслэйт з іншага праекта не каштуе нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 4 красавіка 2026 (+03) :як напісаў вышэй, я зняў блакіроўку, але з таго, што я бачу пакуль, я раблю выснову, што удзельніку цікава толькі абмеркаваць мае дзеянні, а не свае паводзіны. Я буду настойваць на вяртанні блакіроўкі ў тым ці іншым выглядзе. Прашу супольнасць выказвацца. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 красавіка 2026 (+03) :@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], калі ласка, давайце паразмаўляем, хацелася б зразумець Вашую пазіцыю. Ваш унесак у праект вельмі каштоўны і многія з каментароў вышэй гэта пацвяржаюць. Асабіста мне было б вельмі шкада, калі б Вы сышлі з праекта ці былі заблакаваныя. Аднак нельга не заўважыць Ваш асабісты стыль у размовах. Я згодны з думкай, што Вашыя з'едлівыя каментары маглі адштурхнуць ад праекта недасведчаных удзельнікаў, а можа і дасведчаных таксама. Вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 гэты каментар] сапраўды можна ўспрыняць як пагрозу, гэта ўвогуле нешта ўзроўню "пацаноў з раёна". Карацей, пэўныя Вашыя каментары сапраўды зневажаюць іншых удзельнікаў, гэта факт. :На спробы абмеркаваць Вашыя паводзіны і прапановы змяніць тон Вы рэагуеце рэзка і часам нават экстрэмальна рэзка, нібыта такой прапановай Вас неяк самога зняважылі. Чаму? Лічыце сябе вышэй за "новапрыбыўшых"? Лічыце, што стаж у праекце дае Вам індульгенцыю? Гэта не абвінавачванне, мне сапраўды хацелася б, каб Вы шчыра адказалі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:45, 4 красавіка 2026 (+03) https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC&diff=5120393&oldid=5120388 --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 05:39, 4 красавіка 2026 (+03) : Мы сутыкнуліся з сітуацыяй, дзе велізарны досвед і працаздольнасць суправаджаюцца стылем камунікацыі, які разбурае супольнасць. Я перакананы, што ніякія тысячы правак не могуць быць апраўданнем для абраз або пагроз у бок іншых людзей. Прынцыпы Вікіпедыі кажуць нам, што этыка з'яўляецца такім жа важным слупам, як і якасць матэрыялу. Калі ветэран праекта дазваляе сабе таксічныя выпады або пагрозы, ён ставіць пад удар саму будучыню нашага раздзела, бо навічкі проста не захочуць заставацца ў такім асяроддзі. Разам з тым, я пагаджаюся, што бестэрміновая блакіроўка без папярэдняга кансэнсусу была занадта радыкальнай працэдурай. Дзякуй Plaga med, што разблакаваў Jerzy. Зараз, калі ўдзельнік разблакаваны, я прапаную не проста забыць пра канфлікт, а ўсталяваць выразныя рамкі для яго далейшай працы. Гэта павінен быць строгі выпрабавальны тэрмін з поўнай забаронай на любыя саркастычныя выпады ў бок калег. Любое наступнае парушэнне [[ВП:ЭП]] павінна цягнуць за сабой неадкладную блакіроўку, якая ўжо не будзе аспрэчвацца. Такі падыход дасць удзельніку магчымасць працягваць карысную працу, але пазбавіць супольнасць ад неабходнасці цярпець непрымальныя паводзіны. Мы павінны абараняць не толькі тэксты, але і культуру ўзаемадзеяння, без якой праект рана ці позна проста спыніцца ў сваім развіцці. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:47, 4 красавіка 2026 (+03) : ''выразныя рамкі для яго далейшай працы'' = ітэлектуальнае рабства, ха-ха. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:43, 4 красавіка 2026 (+03) :: Калі вы не будзеце ладзіць агрэсію і тролінг да іншых удзельнікаў - для мяне гэтага будзе дастаткова. Мне не важна, што было паміж намі, я прэтэнзіяў не маю, мы не зразумелі адзін аднаго. Прапаную так проста ў бок іншых людзей не рабіць. Што думаеце? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:46, 4 красавіка 2026 (+03) ::: ОК, а хто прэтэнзіі мае ў такім разе? Ну, наконт тролінгу, тут здэцца адвакаты ёсць, а пацярпелыя? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:56, 4 красавіка 2026 (+03) ::::мне здаецца "пацярпелыя" выказваліся ў іншых дыскусіях і яшчэ не раз выкажуцца, калі сітуацыя не зменіцца. Ёсць такая рэч як кансэнсус, у тым ліку адносна этычных паводзін і камунікацыі з навічкамі. Вы гэтага кансэнсусу не прытрымліваецеся. Патрабаваць выказвання вашых "ахвяр", тым болей навічкоў, не бачу неабходнасці. І калі адказваць на пытанне прэтэнзій, то вось прынамсі я маю выразную прэтэнзію, я бачу, як вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. Не хачу вас дэманізаваць ці штосьці такое, але вашыя паводзіны — прэцэдэнт, і на яго патрэбна адпаведна адпаведная рэакцыя для прадухілення падобных канфліктаў у будучыні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:28, 4 красавіка 2026 (+03) ::::: А я бачу, вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. 1:1. Толькі ў вас сцяг адміна ёсць, у адрозненне ад мяне. Магу падказаць, якая існуе працэдура адмаўлення ад сцяга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:43, 4 красавіка 2026 (+03) :::::: Спрэчка, якая стала нагодай для пажыццёвай блкіроўкі, вялася тут: [[Размовы:Ribodon]]. Не факт, што яна патрабавала нават мадэрацыі — як высветлілася, бакі самі знайшлі кансэнсус. Але ж [[Удзельнік:Plaga med]], які ў створаным летась уласнаручна [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga_med|запыце па статус адміністратара]] казаў, што ''зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты'' і ''не злоўжываць паўнамоцтвамі'' тут разагнаўся напоўніцу, прыплёўшы цэлую шматгадовую гісторыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::я ўжо прааналізаваў свае дзеянні і зрабіў высновы. Пытанне да вас, ці прааналізавалі вы свае дзеянні. Пытанне да супольнасці, як мы мусім дакладна сябе паводзіць у такіх сітуацыях і на што мусім абапірацца. Пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ужо выказаўся з ініцыятывай нешта нарыхтаваць, за што яму шчыры дзякуй. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:14, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::: прыгадваючы звычаі і традыцыі БелВікі, блакіроўку на суткі-трое там было за што ўляпіць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::Мне было непрыемна атрымаць той адказ які я атрымаў першапачаткова, асабліва ўлічваючы што я не зразумеў што з гэтым рабіць. Рэальныя заўвагі па якім я ў выніку выпраўляў артыкул выцягнуў з вас @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]]. Калі б гэта не здарылася, я б хутчэй проста пайшоў пісаць іншыя артыкулы, а гэты пакінуў бы як ёсць праз неразуменне што канкрэтна з ім не так. Ну і ўвогуле не так я ўяўляў камунікацыю на вікі. [[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 13:52, 5 красавіка 2026 (+03) :::::::: [[Удзельнік:Observr1|Observr1]], пакінуць артыкул з наяўным шаблонам [[Шаблон:Машынны пераклад|Машынны пераклад]] — абсалютна нармальна для Вікіпедыі. Такіх [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:WhatLinksHere/%D0%A8%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BD:%D0%9C%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BD%D0%BD%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4 тут шмат]. Можна было й згаданы артыкул не выпраўляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:01, 5 красавіка 2026 (+03) :::::::::Сур'ёзна? Вы сапраўды прапануеце пакідаць машынныя пераклады як ёсць? Тое, што дагэтуль вялікая колькасць машынных перакладаў не даведзена да нормы, не дае падставы казаць, што так трэба і далей. Зразумела, што мы не ў ідэальным сусвеце і нейкая колькасць артыкулаў застанецца нізкай якасці, але ж прынамсі імкнуцца да меншай колькасці машынных перакладаў і лепшай якасці артыкулаў усё ж трэба. :::::::::Ну і [[ВП:ПЕР]], падаецца, тут на маім баку: :::::::::«...перакладаючы артыкул, стаўцеся да тэксту з такой самай пільнасцю і ўважлівасцю, як і да ўласнага арыгінальнага тэксту. Імкніцеся, каб перакладзены тэкст успрымаўся так сама натуральна, як арыгінальны беларускі тэкст артыкула.» [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:12, 6 красавіка 2026 (+03) :::::::::: Гэта не мая прапанова, гэта звычай БелВікі. [[Удзельнік:IshaBarnes]] выпраўляйце гэтыя артыкулы або выстаўляйце іх да выдалення, я падтрымаю абодва варыянты. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:19, 6 красавіка 2026 (+03) ::::Тыя, хто сышоў, ужо за сябе не скажуць, але вышэй два галасы за Вашую перманентную блакіроўку, то іх Вы напэўна дапяклі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:55, 5 красавіка 2026 (+03) ::::: Дапусцім, што гэтым асобам я не дазволіў разгуляцца ў БелВікі, атрымаць тут дармовы хостынг і трыбуну. Ну так, стала быць, дапёк. І гэта магу залічыць сабе ў актыў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:05, 6 красавіка 2026 (+03) == Катэгорыі "... паводле алфавіта" == Падкажыце, у чым сэнс гэтага тлумачэння у катэгорыях кшталту [[:Катэгорыя:Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта]]? У Вікіпедыі ўсе катэгорыі паказваюць артыкулы паводле алфавіта. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 19:21, 28 лютага 2026 (+03) :Відаць — сэнс у тым, каб аддзяліць агульную катэгорыю з падкатэгорыямі (звычайна трэба прастаўляць у артыкул канкрэтную падкатэгорыю, а не агульнае нешта), нейкай структурай катэгорый, падвідамі, а можа нават і дадатковымі старонкамі ў іншых прасторах імёнаў ад звычайнага пераліку ўсіх на свеце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:39, 2 сакавіка 2026 (+03) ::Глядзі прыклад – [[:Катэгорыя:Банкі]]. Разумею, каб туды шлі артыкулы пра банкаўскую справу. Але гэтая катэгорыя ўжо належыць да [[:Катэгорыя:Банкаўская справа]]. А ў Банкі ідуць як некаторыя банкі, так і артыкулы вакол банкаўскай тэмы. ::Нейкі сэнс я магу бачыць, але не бачу, як ён выходзіць на практыцы. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 13:12, 4 сакавіка 2026 (+03) == Заходнепалеская мікрамова == Заўважыў выпадкова дзіўную сітуацыю, што ў нас у артыкуле [[Заходнепалеская мікрамова]] інфармацыя пададзена вельмі некрытычна, вельмі тэндэнцыйна. Па-першае, сцвярджаецца што гэта літаратурная мова, але далей з тэксту вынікае, што быў адзін няўдалы праект кадыфікацыі ў 1980-1990-я гады, якія скончыўся нічым, бо няма ні літаратуры, ні медыя, ні арганізацый, якія б гэтую мікрамову развівалі ці падтрымлівалі. Па-другое, у лідзе «заходнепалескія гаворкі» чамусьці перасылаюць да артыкула [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]], хоць з погляду беларускага мовазнаўства заходнепалескія гаворкі на тэрыторыі Беларусі далучаюцца да беларускай мовы. Такога артыкула не існуе ўвогуле, хоць пра заходнепалескія гаворкі беларускай мовы ёсць у профільных выданнях, і толькі загародскімі гаворкамі яны не абмяжоўваюцца. Фактычна заходнепалескія гаворкі беларускай мовы безпадстаўна падмяняюцца «заходняй мікрамовай», хоць апошняя мусці быць парасонавым тэрмінам, для гаворак на Падляшшы і Заходнім Палессі ў Беларусі і Украіне. Па-трэцяе, на поўным сур’ёзе прыводзяцца такія саманазвы як «яцвяжская мова» і «јітвјежа волода», без якога-небудзь тлумачэння, што прывязка палескіх гаворак да яцвягаў гэта плод хворых фантазій аднаго чалавека. Атрымліваецца не энцыклапедычны артыкул, а прасоўванне маргінальных тэорый праз Вікіпедыю. Трэба нешта вырашаць з гэтай тэмай. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:09, 20 лютага 2026 (+03) : [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], чытай пра [[загародскія гаворкі]], беларускія да асновы асноў. Пра заходнепалескую мікрамову, дарэчы, артыкул ёсць у томе "Славянскія мовы", выдадзеным пад эгідай РАН, так што не лямантуй пачом зра. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:25, 20 лютага 2026 (+03) :: То бок, аўтарытэтныя крыніцы паказваюць гэтую з'яву ці то як гаворкі беларускай мовы, ці то як гаворнкі ўкраінскай мовы, ці то як мікрамову — каб развіваць тэму ў БелВікі ёсць адразу тры артыкулы, правіць якія можа кожны ахвотны. Рэч у тым, што Вікіпедыя паказвае шырокі погляд на з'явы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 20 лютага 2026 (+03) ::: Точна, акзваецца можна шчэ й артыкул [[Заходнепалескія гаворкі]] стварыць. Так, глядзіш, і сваю ўласную прастору ў БелВікі [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]] займее. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:28, 22 лютага 2026 (+03) == [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] == Пералапаціў рэкамендацыі. Пастараўся пазбавіцца ад вады, захаваўшы сутнасныя рэчы. Як умеў, узгадніў з існай практыкай. Спадзяюся, што насуперак кансэнсусу не пайшоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 14 лютага 2026 (+03) == About the two locked administrators and the future of this project == Apologies for writing in English here, but please see [[Размовы пра Вікіпедыю:Пасольства#About the two globally locked administrators and the future of this project]]. Thanks. [[Удзельнік:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[Размовы з удзельнікам:Codename Noreste|размовы]]) 07:38, 6 студзеня 2026 (+03) == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 00:01, 20 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля == [[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам. Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу. Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах Викимедиа. Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года. Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9 <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|размовы]])</bdi> 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 20:11, 3 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> rnf6vcjmlcc247mbfluox3phui6oav0 5121876 5121869 2026-04-05T21:32:05Z IshaBarnes 124956 /* Пра блакіроўку былога адміністратара */ Адказ 5121876 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{Новыя зверху}} {{Архіў форума}} <!-- Калі ласка, дадавайце новыя тэмы зверху. Please, add new topics at the top --> == Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter) == Вітаю, шаноўнае спадарства! Атрымаў ліст ад Нэйтана з каманды Trust & Safety Фонду Вікімедыя адносна важных змен у палітыцы бяспекі, якія непасрэдна тычацца нашага раздзела. Ніжэй падаю пераклад асноўнай часткі яго паведамлення:<br /><br />«Зараз уводзіцца абавязковая двухфактарная аўтэнтыфікацыя для карыстальнікаў з функцыямі чэк-юзера і рэвізора. Гэта закранае be.wikipedia.org, бо на дадзены момант у праекце ёсць толькі адзін актыўны рэвізор. Згодна з глабальнай палітыкай ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy Oversight Policy]), у праекце павінна быць альбо як мінімум два актыўныя лакальныя рэвізоры, альбо ніводнага. Улічваючы спецыфіку выкарыстання функцыі рэвізора ў беларускай Вікіпедыі, гэта асабліва важна. Калі супольнасць зможа абраць новага рэвізора, які адпавядае крытэрыям, гэта вырашыць праблему»<br /><br />Калі ў нас не будзе другога рэвізора, супольнасць можа страціць лакальны доступ да гэтай функцыі. Гэта значыць, што для выдалення прыватнай інфармацыі або паклёпу прыйдзецца кожны раз звяртацца да глабальных адміністратараў/сцюардаў, што за марудзіць працэс. У нашых рэаліях магчымасць хутка схаваць канфідэнцыйныя даныя з’яўляецца крытычна важнай для бяспекі ўдзельнікаў.<br /><br />Я вылучаю сваю кандыдатуру на гэтую пасаду і ніжэй дам спасылку на заяўку на старонцы [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара]]. Аднак, калі супольнасць не захоча бачыць мяне ў гэтай ролі, я здыму сваю кандыдатуру на карысць іншага чалавека, таму, калі ласка, выкажыцеся па гэтым пытанні. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:10, 4 красавіка 2026 (+03) : [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы Oversight для ўдзельніка MocnyDuham|Стварыў запыт]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:41, 4 красавіка 2026 (+03) == Пра блакіроўку былога адміністратара == На вялікі жаль, прыходзіцца выдаваць перманентную блакіроўку ўдзельніку са шматгадовым стажам, былому адміністратару з вялікім унёскам у праект. Лічу вартым асобна напісаць пра гэты выпадак, бо гэта таксама прэцэдэнт для нашага раздзела ўвогуле, і такія выпадкі могуць паўтарацца ў будучыні. У Вікіпедыі агулам падобная сітуацыя адбываецца не першы раз. На рускім раздзеле ёсць [[:ru:ВП:Казино|паказальная эсэ пра гэта]]. Тут я дзейнічаў з падобнай логікі як у эсэ. Разам са штогадовым унёскам удзельнік {{u|JerzyKundrat}} вядомы неаднаразовым удзелам у канфліктах і парушэннем этычных паводзін, меў некалькі блакіровак, апошняя з якіх была ў жніўні 2022 года. У той жа час, пытанне блакіроўкі падымалася няраз і, як я разумею, адміністратары часта вырашалі замінаць канфлікты, каб не пазбаўляцца актыўнага ўдзельніка. Апошнім часам удзельнік перайшоў усе магчымыя межы дазволенага, пачаў яшчэ больш дзёрзка і некультурна выказвацца ў дыскусіях, стаў агрэсіўна кідацца на новых удзельнікаў (прыклады: [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Булінг_новых_удзельнікаў|1]][[Размовы:Ribodon#Машынны_пераклад|2]]), цкаваць іх, а некалькі месяцаў таму ўвогуле [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Пагрозы_ад_JerzyKundrat|перайшоў да прамых пагрозаў]]. Спробы растлумачыць удзельніку праблему ў ягоных паводзінах прадпрымаліся, але кожны раз удзельнік адмаўляў сваю вінаватасць і лічыў свой унёсак важнейшым за адэкватную камунікацыю. Найлепшай ілюстрацыяй з’яўляецца [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Апошняе_папярэджанне_перад_блакіроўкай|рэакцыя ўдзельніка на папярэджанне пра блакіроўку]]. Такія паводзіны не могуць лічыцца дапушчальнымі ў аніводным раздзеле Вікіпедыі і ў любым супольным праекце ўвогуле, нават самым маленькім. Дадзеную блакіроўку я лічу не толькі сваім абавязкам, як адміністратара, які хоча даваць нашай супольнасці развівацца, але таксама і прыкладам на будучыню. Я перакананы, што праект не можа развівацца ў атмасферы знявагі, пагроз, абраз, якія разбураюць супольнасць. Якім бы вялікім не быў унёсак асобнага ўзятага ўдзельніка, такія ягоныя паводзіны робяць больш шкоды праекту, а патуранне такім удзельнікам, «замінанне» сітуацыі, калі такі ўдзельнік не мае аніякіх санкцый за свае хамскія і ганебныя паводзіны, кідае цень на ўвесь праект і адштурхоўвае новых удзельнікаў. Блакіроўку на год ці яшчэ на нейкі перыяд я палічыў непрапарцыянальнай паводзінам удзельніка, асабліва з улікам папярэдніх блакіровак, таму блакіроўка не мае тэрміну. Гэта рашэнне не было лёгкім, але рана ці позна яго трэба было прыняць. Я хачу, каб і ў будучыні іншыя адміністратары рабілі ўсё магчымае, каб падобных сітуацый не паўтаралася і каб [[ВП:ЭП]] не была проста старонкай у Вікіпедыі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:26, 31 сакавіка 2026 (+03) : У дадзеным выпадку дзеянні празмерныя. Заблакаваны ўдзельнік зрабіў значны ўнёсак у праект. Меркаванне, што ўдзельнік прыносіць "больш шкоды праекту, чым карысці" неабгрунтаванае — прааналізуйце больш уважліва ўнёсак удзельніка. Нават пасля адказу ад правоў адміністратара па вядомых прычынах удзельнік працягваў дапамагаць праекту, рабіў вялікі ўнёсак па яго развіцці. Цытую галоўную выснову эсэ, на якое вышэй спасылаліся: "Вікіпедыя адмаўляецца ад унёска, які маглі б унесці бестэрмінова заблакаваныя... [калі] : іх унёсак не апраўдвае шкоду ад іх прысутнасці.". : Максімальна магчымым дзеяннем у дадзеным выпадку магло быць блакаванне на 1 год. Аднак цяпер з-за неправамернага блакавання трэба вяртаць сітуацыю да пачатку неправамерных дзеянняў, гэта значыць — знімаць блакаванне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:28, 1 красавіка 2026 (+03) ::а дзе мы маем крытэрыі, па якіх асабістыя пагрозы і паслядоўнае парушэнне этычных паводзін вяло да 1 года блакіроўкі? Таксама дзе напісана пра змякчальныя абставіны ў залежнасці ад унёску? Як вы ацэньваеце правамернасць? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:49, 1 красавіка 2026 (+03) : Я {{Супраць}} выкарыстання бестэрміновых блакіровак ва ўсіх выпадках, калі ўклад удзельніка не зводзіцца выключна да вандалізму. У дадзеным выпадку лічу, што блакіроўкі на суткі была б цалкам дастаткова. Ва ўдзельніка тысячы правак штомесяц на працягу многіх гадоў, адпаведна наяўнасць у яго блакіроўкі некалькі гадоў таму не павінна выкарыстоўвацца ў якасці аргумента для ўжывання адразу блакіроўкі на больш доўгі тэрмін. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:56, 1 красавіка 2026 (+03) ::Калі ласка, растлумачце, як вы ацэньваеце велічыню санкцыі адносна зробленага ўдзельнікам, а таксама якая прапорцыя ўнёску як мусіць змякчаць санкцыю. Адныя кажуць пра неадкладнае зняцце блакіроўкі, другія пра блакіроўку на адзін дзень, адныя пра блакіроўку на год. Я не бачу тут сістэмнасці, нейкай формулы не выводзіцца. Мне, як адміністратару, у гэтай сітуацыі, хочацца зразумець, як мы мусім дзейнічаць у такіх сітуацыях і што думае супольнасць у цэлым. Мы мусім мець хоць нейкія мінімальныя працэдуры. Пакуль што я бачу досыць хаатычную сумесь пачуццяў, боязі за будучыню праекта, адвольную трактоўку правіл. Не адмаўляю, што падобнае ідзе і з майго боку. Я лічу, што нельга сітуацыю з удзельнікам пакідаць як ёсць, што ёсць праблема. Давайце ад гэтага пачнём, сфармулюем, ці ёсць праблема, і ў чым яна заключаецца. Пакуль што я бачу, што нібы большасць удзельнікаў дыскусіі нейкую праблему бачаць, але пераважна не згодныя з маім рашэннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:38, 2 красавіка 2026 (+03) : Удзельнік, які ў Беларускай Вікіпедыі з мая 2007 года, які займае 4 месца сярод вікіпедыстаў паводле агульнага ўнёска за ўсю гісторыю Беларускай Вікіпедыі, які шмат гадоў быў адміністратарам Беларускай Вікіпедыі, заслугоўвае асобых адносін. Вы, сп. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], узялі на сябе залішняе ў вырашэнні гэтага пытання. Пытанне пра ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] неабходна было выносіць на агульнае абмеркаванне як і санкцыі за парушэнні з яго боку. : Я {{Супраць}} бестэрміновага блакавання ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і патрабую разблакаваць яго. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:13, 1 красавіка 2026 (+03) :{{За}}, падтрымліваю блакіроўку. Удзельнік год за годам «напрацоўваў» на гэты крок. Ён бачыў сваю беспакаранасць і верыў да гэтай пары ў яе ўніверсальную моц. Маўляў, магу прыніжаць, магу абражаць, магу блакаваць на правах адміна, але супольнасць нічога са мной не зробіць, бо я «зрабіў значны ўнёсак у праект» і гэтым унёскам буду заўсёды прыкрывацца. Я працавала шмат у якіх моўных разделах Вікіпедыі, сведчу, што ніякі «ўнёсак» не можа быць апраўданнем стварэння таксічнага асяроддзя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 18:07, 1 красавіка 2026 (+03) :{{Супраць}} Эсэ не правіла, ёсць там і іншыя эсэ ([https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%BE_2 1], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA 2]). Працэдура па [[ВП:ВК]] не была выкананая, бестэрміновая блакіроўка без абмеркавання ўнутры супольнасці - гэта злоўжыванне правамі адміністратара. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:21, 2 красавіка 2026 (+03) :: Правіла аб магчымасці бестэрміновай блакіроўкі [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9D%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%88%D1%87%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7,_%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7_%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%96%D1%96#%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%8B ёсць]. Пагрозу дэанамізацыяй можна трактаваць як "Дзеянні, у выніку якіх іншы ўдзельнік Вікіпедыі можа трапіць пад пераслед паводле палітычных матываў з боку ўрада", таму злоўжывання правамі адміністратара я тут не бачу. Іншае, што сама старонка з'яўляецца перакладам з іншай мовы і разыходзіцца з сённяшнімі прынцыпамі беларускай Вікіпедыі плюс у нашым выпадку занадта шмат якія дзеянні можна падвесці пад гэты пункт правіла. Таму я прапаную разблавакаваць удзельніка і выдаліць з правілаў альбо перапісаць фразу "Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа неадкладна атрымаць блакаванне, на працяглы тэрмін або назаўсёды, без папярэджання і папярэдняга абмеркавання." --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:54, 2 красавіка 2026 (+03) :::"Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа '''неадкладна''' атрымаць блакаванне..." - калі ў кастрычніку не заблакавалі, то зараз блакаваць бестэрмінова менавіта за гэта пазнавата. Сумарна ацэньваць баланс ўнёску і шкоды на сёння не павінен асобны адміністратар. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 2 красавіка 2026 (+03) :::Правіла можна асобна абмеркаваць, я б усё ж не выдаляў цалкам гэты пункт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:21, 2 красавіка 2026 (+03) ::адносна невыканання ВП:ВК, нібыта збольшага выкананы акрамя абмеркавання на форуме, якое цяпер вядзецца постфактум. Як адзначылі вышэй, цяжка ацаніць, ці ёсць гэта злоўжываннем, бо ўдзельнік ужо напрацаваў сабе на блакіроўку. Можа выглядаць збоку гэта ўсё спантаннай няўзважанай блакіроўкай. Мяне да рашучых дзеянняў падштурхнула тое, што я пабачыў, як удзельнік паслядоўна стаў кідацца на новых удзельнікаў, што на мой погляд нясе сур’ёзную шкоду праекту. Не кажучы ўжо пра тое, што атмасфера ў праекце становіцца нездаровай ад таго, што стары канфлікт з асабістымі пагрозамі заставаўся без вырашэння і падвіс у паветры. Атрымліваецца, што для нашай супольнасці важней адзін вельмі актыўны ўдзельнік, чым нармальная камунікацыя, бяспека іншых удзельнікаў і магчымасці росту новых удзельнікаў. Мне напрашваецца такая выснова, але падазраю, што на самай справе ўсе бачаць у гэтай сітуацыі праблему. Таму я не разумею патрабаванні неадкладнага зняцця блакіроўкі, вярнуць усё, як было раней. Я неаднаразова звяртаўся да ўдзельнікамі з просьбамі змякчыць тон, указваў на праблему. Праблемы ўдзельнік не бачыў. Нам патрэбна канкрэтызацыя правіл і працэдур. Я не веру, што ўдзельнік выправіць сваю лінію паводзінаў. Але таксама лічу, што праблема не толькі ў канкрэтным удзельніку, але і ў нас. Чамусьці для нас унёсак аднаго ўдзельніка абяляе яго цалкам і робіць яму імунітэт да санкцый, якія прымяняюцца да іншых удзельнікаў. Вось пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] выслаў пару старонка, у Казіно 2 гаворка пра нязначныя парушэнні, у Філасофіі блакіровак пра сістэматычныя парушэнні, якія супярэчаць прынцыпам Вікіпедыі. Ці тут падобная сітуацыя? Мне здаецца, што чалавек сістэматычна, на роўні з вялікім адміністрацыйным унёскам, займаецца досыць сур’ёзнай шкодніцкай дзейнасцю, якая разбурае нашу супольнасць і якая патрабуе ўмяшальніцтва. Этыка паводзінаў з’яўляецца адным з [[ВП:5С]], якім мы чамусьці грэбуем. Можа тады трэба прыбраць гэты слуп, раз ён для нас нічога не значыць? Пытанне, вядома, рытарычнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:30, 2 красавіка 2026 (+03) :::Давайце пакуль што адставім убок пытанне канфліктнасці і этычнасці заблакаванага ўдзельніка і пагаворым пра факт перманентнай блакіроўкі. Ён быў здзейснены асабіста Вамі без абмеркавання з супольнасцю адразу пасля выпада удзельніка ў Ваш бок. Такім чынам, у першую чаргу блакіроўка выглядае як помста за паводзіны датычныя Вас, а не як абарона супольнасці. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Атрымоўваецца, што адміністратар можа без аніякіх абмеркаванняў ані з іншымі адміністратарамі, ані з супольнасцю, выдаць бан пасля асабістага канфлікта, падсабраўшы доказаў з мінулага. У гэтай сітуацыі Вы ўжо не адміністратар, які клапоціцца пра праект, а ўдзельнік канфлікта, які выкарыстаў для вырашэння канфлікта правы адміністратара. Ды й яшчэ і выдаўшы перманентны бан! У гэтай сітуацыі блакіроўку можа мог бы выдаць іншы адміністратар, не зайдзейнічаны ў канфлікце, але аніяк не Вы. Таму не трэба спасылак на пяць слупоў, Вы парушылі этыку, маючы ролю адміністратара, і гэта дакладна злоўжыванне правамі адміністратара. :::Далей, калі абмеркаванне на форуме вядзецца пастфактум, значыць парадак ВП:ВК не выкананы. Вы не далі удзельніку магчымасці паўдзельнічаць у гэтай дыскусіі. Ці ўдалося б знайсці кансэнсус з удзельнікам, улічваючы яго папярэднія паводзіны, вырашаць не Вам. Пакуль што гэта выглядае як спроба пераканаць супольнасць у неабходнасці здзейсненага крока пастфактум. :::Я згодны з удзельнікам @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], што зараз трэба зняць блакіроўку як неправамерную. Потым, калі ласка, давайце асобна абмяркуем паводзіны заблакаванага ўдзельніка. Калі ў выніку гэтых абмеркаванняў супольнасць прагаласуе за блакіроўку, толькі ў тым выпадку блакіроўка будзе правамернай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:14, 3 красавіка 2026 (+03) ::::калі мы лічым, што форум — гэта выключна гэтая старонка, то тады так, вы абсалютна маеце рацыю, я паспяшаўся з блакіроўкай. Таксама я не ўлічыў, што гэта збоку магло выглядаць як асабістая крыўда, хоць асабіста я прывык да стылю камунікацыі ўдзельніка і не трымаю крыўды, мяне турбуе тая сітуацыя да блакіроўкі, якую я ўжо апісаў вышэй. Адказ удзельніка пасля папярэджання я трактаваў як правакаванне канфлікту пасля папярэджання. Як можаце пабачыць раней у маёй камунікацыі з удзельнікам, я заўсёды намагаўся канструктыўна весці дыскусію, спрабаваў вырашаць іншыя канфлікты як медыятар. Таму я ў дадзеным выпадку як раз сябе і палічыў трэцяй асобай, не зацікаўленай у блакіроўцы з-за нейкіх асабістых прэтэнзій, таму і вынес папярэджанне ўдзельніку. Далей, я ўжо пагаджуся, што паспяшаўся. Заўважу, што ВП:ВК — гэта досыць кароткае правіла, з досыць шырокай фармулёўкай, з якой наўпрост не вынікае, што яна тычыцца таксама і блакіроўкі з боку адміністратара. Мы ж не выносім на абмеркаванне ў форуме кожную кандыдатуру на блакіроўку, часта блакіроўка ідзе пасля абмеркавання на асабістай старонцы, або ў [[ВП:Запыты да адміністратараў]], а абмеркаванні пра гэтага ўдзельніка ўжо былі. Я больш кіраваўся больш канкрэтнымі [[ВП:ЭП]], [[ВП:НАПА]], [[ВП:НЧП]]. Тэрміну даўніны ў нас тут нібыта няма, таму я вырашыў, што лепш позна, чым ніколі, тым больш, што ўдзельнік працягвае паказваць, што не зразумеў хібнасці сваіх паводзінаў, а супольнасць сваім ігнараваннем гэтага нібы ўхваляе такую мадэль паводзінаў. Таму яшчэ раз падкрэслю, што калі вы кажаце пра парушэнне працэдур, я іх не бачу. У нас проста няма выразна прапісаных працэдур для такіх выпадкаў, таму цяжка сказаць, што я таксама нешта выразна парушыў, толькі калі мы не лічым, што кожную кандыдатуру на блакіроўку трэба выстаўляць на абмеркаванне на гэтай старонцы, чаго ніхто не робіць. Можа я ў нейкім сэнсе выходжу за такое шырокае паняцце як «здаровы сэнс» або прапарцыйнасць пакарання зробленаму, але мне здаецца, што варта на будучыню такія рэчы недзе больш выразна прапісаць, каб гэта не вітала ў паветры. Мая мэта тут не сабраць нейкую колькасць галасоў за і замяць справу, але выпрацаваць нейкі выразны кансэнсус адносна такіх выпадкаў і патэнцыйна палепшыць нашу нарматыўную базу. ::::Я магу пагадзіцца, што варта бы даць і ўдзельніку выказацца на гэты конт, таму я яго разблакаваў. Але не хачу спыняць нашу дыскусію. Мы мусім выпрацаваць нейкі кансэнсус а не проста «понять-простить». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:21, 3 красавіка 2026 (+03) :::::Дзякуй за разблакіроўку. Гэта правільны крок для вырашэння бягучай сітуацыі. :::::Я згодны, што правілы блакіровак і вырашэння канфліктаў патрабуюць дапрацоўкі, паспрабую нешта падрыхтаваць для абмеркавання пазней. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:50, 4 красавіка 2026 (+03) : {{За}}. Добрая навіна, мінус {{Абраза|адно мурло}}. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]</font> 09:37, 2 красавіка 2026 (+03) :Унёсак [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] быў вельмі карысным і мог бы быць такім яшчэ, неймаверна шкада. І без сцяга ён закрываў многія адміністрацыйныя функцыі, якія цяпер завіснуць. Факт таксама ў тым, што каб сустракацца з ім у праўках часта трэба было мець тоўстую скуру, якая мала ў каго ёсць. Раней былі асобныя едкія выказванні, двухсэнсоўныя запісы ў апісаннях змен, а ў апошнія гады такое стала стылем. Усе перажываем не самыя спакойныя часы, што тут казаць. Трэба было нешта рабіць з гэтым, на пераконванні, прынамсі настолькі груба не выказвацца, ён не рэагаваў, гэта яўныя і частыя парушэнні ВП:ЭП. Наўрад ці я за вечную блакіроўку, але немагчыма заблакаваць на паўшышачкі, як бы ні хацелася. Блакіроўка ж на год практычна роўная вечнай у гэтым выпадку. Пасля году вяртаюцца да ўдзелу практычна адны пацыенты Навінак як "таленавіты кантакцёр" або "валагодскі этымолаг". Ці стане ўдзел лагаднейшым, а калі стане, ці на карысць гэта будзе, зусім не факт. Часам узнікала такая думка, але ўзважыўшы +/- і розныя эмоцыі рука не ўзнімалася хоць бы на часовую блакіроўку. Пажывём -- дазнаемся. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:53, 2 красавіка 2026 (+03) : Асабіста ў мяне былі розныя этапы стасункаў з удзельнікам-ветэранам праекта. Нават мы адзін аднаго блакіравалі:) Блакіроўку патрэбна здымаць з-за неправамернасці яе, на першы погляд. І пачынаць абмеркаванне. Даць шанец удзельніку выказаць сваю пазіцыю на гэты конт. Іншым таксама патрэбна да гэтай сітуацыі падключыцца. Але ёсць некалькі Но... Удзельнік сам прапанаваў сябе заблакаваць. Прабачце, але ў сур'ёзнай дыскусіі можна было свой сарказм да сітуацыі не паказваць. Потым, ёсць прыклад прамой пагрозы іншаму ўдзельніку («дэанамізацыя»). І ўсё б нічога, але ў нашай сітуацыі, такія пагрозы гэта вельмі сур’ёзная праблема, што удзельнік, былы адміністратар, увогуле да такога прыйшоў. Ну і апошняе Но, гэта шматлікія двухсэнсоўныя выказванні ўдзельніка. Я асабіста, да іх прывык. Але новыя ўдзельнікі, разумею, сустракаюцца з такім упершыню і для іх гэта непрымальна, пра што яны неаднаразова яму казалі. «Апошні шанец», Я бачу выхад з сітуацыі такі: здымаем блакіроўку; слухаем пазіцыю ўдзельніка; калі ён пагодзіцца на культурныя паводзіны ў дыскусіях і адмовіцца ад сваіх саркастычных заўваг, то пакінуць яго ў праекце. Не, блакіроўка.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 14:26, 3 красавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]], пачнем з таго, што ў мяне нікнэйм напрамую вытворны ад імя і прозвішча. Суб'ект, якому нібыты пагражала «дэанамізацыя», раскідваў яго хэштэгамі па форумах, каментуючы мае дзеянні ў праекце. На прапанову спыніць гэтыя дзеянні адказаў, што мае гаджэт, дзе подпіс пад каментам дадаецца аўтаматычна. На гэта яму было прапанавана самому не хавацца за «моцным» нікнэймам і прымераць сітуацыю на сябе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 3 красавіка 2026 (+03) ::: Але гэта не дае [[Удзельнік:JerzyKundrat|Вам]] ніякіх падстаў пісаць тое, што Вы напісалі. Ёсць адміны, да якіх можна было звярнуцца, калі ўдзельнік не разумее ў чым ён не правы. Ці маглі бы вы весці дыскусію з іншымі ўдзельнікамі (новымі, старымі) больш стрымана ў будучыні? Без сарказму, без едкіх выказванняў? Вось галоўныя пытанні, на якія мы шукаем адказ ад Вас. Таксама не хацелася б, каб удзельнік, які столькі гадоў знаходзіцца і працуе ў праекце, указваў у грубай форме новым удзельнікам, як правільна пісаць на мове, і што яго праца і не каштуе нічога, таму што гэта гугл транслэйт з іншага праекта. Мы ўсяго толькі хацім, каб Вы стрыманей вялі сябе. --[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski]] 14:54, 4 красавіка 2026 (+03) :::: гугл транслэйт з іншага праекта не каштуе нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 4 красавіка 2026 (+03) :як напісаў вышэй, я зняў блакіроўку, але з таго, што я бачу пакуль, я раблю выснову, што удзельніку цікава толькі абмеркаваць мае дзеянні, а не свае паводзіны. Я буду настойваць на вяртанні блакіроўкі ў тым ці іншым выглядзе. Прашу супольнасць выказвацца. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 красавіка 2026 (+03) :@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], калі ласка, давайце паразмаўляем, хацелася б зразумець Вашую пазіцыю. Ваш унесак у праект вельмі каштоўны і многія з каментароў вышэй гэта пацвяржаюць. Асабіста мне было б вельмі шкада, калі б Вы сышлі з праекта ці былі заблакаваныя. Аднак нельга не заўважыць Ваш асабісты стыль у размовах. Я згодны з думкай, што Вашыя з'едлівыя каментары маглі адштурхнуць ад праекта недасведчаных удзельнікаў, а можа і дасведчаных таксама. Вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 гэты каментар] сапраўды можна ўспрыняць як пагрозу, гэта ўвогуле нешта ўзроўню "пацаноў з раёна". Карацей, пэўныя Вашыя каментары сапраўды зневажаюць іншых удзельнікаў, гэта факт. :На спробы абмеркаваць Вашыя паводзіны і прапановы змяніць тон Вы рэагуеце рэзка і часам нават экстрэмальна рэзка, нібыта такой прапановай Вас неяк самога зняважылі. Чаму? Лічыце сябе вышэй за "новапрыбыўшых"? Лічыце, што стаж у праекце дае Вам індульгенцыю? Гэта не абвінавачванне, мне сапраўды хацелася б, каб Вы шчыра адказалі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:45, 4 красавіка 2026 (+03) https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC&diff=5120393&oldid=5120388 --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 05:39, 4 красавіка 2026 (+03) : Мы сутыкнуліся з сітуацыяй, дзе велізарны досвед і працаздольнасць суправаджаюцца стылем камунікацыі, які разбурае супольнасць. Я перакананы, што ніякія тысячы правак не могуць быць апраўданнем для абраз або пагроз у бок іншых людзей. Прынцыпы Вікіпедыі кажуць нам, што этыка з'яўляецца такім жа важным слупам, як і якасць матэрыялу. Калі ветэран праекта дазваляе сабе таксічныя выпады або пагрозы, ён ставіць пад удар саму будучыню нашага раздзела, бо навічкі проста не захочуць заставацца ў такім асяроддзі. Разам з тым, я пагаджаюся, што бестэрміновая блакіроўка без папярэдняга кансэнсусу была занадта радыкальнай працэдурай. Дзякуй Plaga med, што разблакаваў Jerzy. Зараз, калі ўдзельнік разблакаваны, я прапаную не проста забыць пра канфлікт, а ўсталяваць выразныя рамкі для яго далейшай працы. Гэта павінен быць строгі выпрабавальны тэрмін з поўнай забаронай на любыя саркастычныя выпады ў бок калег. Любое наступнае парушэнне [[ВП:ЭП]] павінна цягнуць за сабой неадкладную блакіроўку, якая ўжо не будзе аспрэчвацца. Такі падыход дасць удзельніку магчымасць працягваць карысную працу, але пазбавіць супольнасць ад неабходнасці цярпець непрымальныя паводзіны. Мы павінны абараняць не толькі тэксты, але і культуру ўзаемадзеяння, без якой праект рана ці позна проста спыніцца ў сваім развіцці. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:47, 4 красавіка 2026 (+03) : ''выразныя рамкі для яго далейшай працы'' = ітэлектуальнае рабства, ха-ха. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:43, 4 красавіка 2026 (+03) :: Калі вы не будзеце ладзіць агрэсію і тролінг да іншых удзельнікаў - для мяне гэтага будзе дастаткова. Мне не важна, што было паміж намі, я прэтэнзіяў не маю, мы не зразумелі адзін аднаго. Прапаную так проста ў бок іншых людзей не рабіць. Што думаеце? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:46, 4 красавіка 2026 (+03) ::: ОК, а хто прэтэнзіі мае ў такім разе? Ну, наконт тролінгу, тут здэцца адвакаты ёсць, а пацярпелыя? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:56, 4 красавіка 2026 (+03) ::::мне здаецца "пацярпелыя" выказваліся ў іншых дыскусіях і яшчэ не раз выкажуцца, калі сітуацыя не зменіцца. Ёсць такая рэч як кансэнсус, у тым ліку адносна этычных паводзін і камунікацыі з навічкамі. Вы гэтага кансэнсусу не прытрымліваецеся. Патрабаваць выказвання вашых "ахвяр", тым болей навічкоў, не бачу неабходнасці. І калі адказваць на пытанне прэтэнзій, то вось прынамсі я маю выразную прэтэнзію, я бачу, як вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. Не хачу вас дэманізаваць ці штосьці такое, але вашыя паводзіны — прэцэдэнт, і на яго патрэбна адпаведна адпаведная рэакцыя для прадухілення падобных канфліктаў у будучыні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:28, 4 красавіка 2026 (+03) ::::: А я бачу, вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. 1:1. Толькі ў вас сцяг адміна ёсць, у адрозненне ад мяне. Магу падказаць, якая існуе працэдура адмаўлення ад сцяга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:43, 4 красавіка 2026 (+03) :::::: Спрэчка, якая стала нагодай для пажыццёвай блкіроўкі, вялася тут: [[Размовы:Ribodon]]. Не факт, што яна патрабавала нават мадэрацыі — як высветлілася, бакі самі знайшлі кансэнсус. Але ж [[Удзельнік:Plaga med]], які ў створаным летась уласнаручна [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga_med|запыце па статус адміністратара]] казаў, што ''зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты'' і ''не злоўжываць паўнамоцтвамі'' тут разагнаўся напоўніцу, прыплёўшы цэлую шматгадовую гісторыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::я ўжо прааналізаваў свае дзеянні і зрабіў высновы. Пытанне да вас, ці прааналізавалі вы свае дзеянні. Пытанне да супольнасці, як мы мусім дакладна сябе паводзіць у такіх сітуацыях і на што мусім абапірацца. Пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ужо выказаўся з ініцыятывай нешта нарыхтаваць, за што яму шчыры дзякуй. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:14, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::: прыгадваючы звычаі і традыцыі БелВікі, блакіроўку на суткі-трое там было за што ўляпіць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::Мне было непрыемна атрымаць той адказ які я атрымаў першапачаткова, асабліва ўлічваючы што я не зразумеў што з гэтым рабіць. Рэальныя заўвагі па якім я ў выніку выпраўляў артыкул выцягнуў з вас @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]]. Калі б гэта не здарылася, я б хутчэй проста пайшоў пісаць іншыя артыкулы, а гэты пакінуў бы як ёсць праз неразуменне што канкрэтна з ім не так. Ну і ўвогуле не так я ўяўляў камунікацыю на вікі. [[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 13:52, 5 красавіка 2026 (+03) :::::::: [[Удзельнік:Observr1|Observr1]], пакінуць артыкул з наяўным шаблонам [[Шаблон:Машынны пераклад|Машынны пераклад]] — абсалютна нармальна для Вікіпедыі. Такіх [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:WhatLinksHere/%D0%A8%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BD:%D0%9C%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BD%D0%BD%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4 тут шмат]. Можна было й згаданы артыкул не выпраўляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:01, 5 красавіка 2026 (+03) :::::::::Сур'ёзна? Вы сапраўды прапануеце пакідаць машынныя пераклады як ёсць? Тое, што дагэтуль вялікая колькасць машынных перакладаў не даведзена да нормы, не дае падставы казаць, што так трэба і далей. Зразумела, што мы не ў ідэальным сусвеце і нейкая колькасць артыкулаў застанецца нізкай якасці, але ж прынамсі імкнуцца да меншай колькасці машынных перакладаў і лепшай якасці артыкулаў усё ж трэба. :::::::::Ну і [[ВП:ПЕР]], падаецца, тут на маім баку: :::::::::«...перакладаючы артыкул, стаўцеся да тэксту з такой самай пільнасцю і ўважлівасцю, як і да ўласнага арыгінальнага тэксту. Імкніцеся, каб перакладзены тэкст успрымаўся так сама натуральна, як арыгінальны беларускі тэкст артыкула.» [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:12, 6 красавіка 2026 (+03) :::::::::: Гэта не мая прапанова, гэта звычай БелВікі. [[Удзельнік:IshaBarnes]] выпраўляйце гэтыя артыкулы або выстаўляйце іх да выдалення, я падтрымаю абодва варыянты. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:19, 6 красавіка 2026 (+03) ::::Тыя, хто сышоў, ужо за сябе не скажуць, але вышэй два галасы за Вашую перманентную блакіроўку, то іх Вы напэўна дапяклі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:55, 5 красавіка 2026 (+03) ::::: Дапусцім, што гэтым асобам я не дазволіў разгуляцца ў БелВікі, атрымаць тут дармовы хостынг і трыбуну. Ну так, стала быць, дапёк. І гэта магу залічыць сабе ў актыў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:05, 6 красавіка 2026 (+03) ::::::Калі ласка, давайце падзелім форму і змест Вашых каментароў. Вы можаце быць абсалютна правы па змесце, але зараз ўсе пытанні да формы і ўсе прапановы датычацца менавіта змены формы. Вы можаце дазволіць сабе трохі менш сарказму і тролінгу ці гэта ўжо прынцыповая пазіцыя? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:32, 6 красавіка 2026 (+03) == Катэгорыі "... паводле алфавіта" == Падкажыце, у чым сэнс гэтага тлумачэння у катэгорыях кшталту [[:Катэгорыя:Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта]]? У Вікіпедыі ўсе катэгорыі паказваюць артыкулы паводле алфавіта. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 19:21, 28 лютага 2026 (+03) :Відаць — сэнс у тым, каб аддзяліць агульную катэгорыю з падкатэгорыямі (звычайна трэба прастаўляць у артыкул канкрэтную падкатэгорыю, а не агульнае нешта), нейкай структурай катэгорый, падвідамі, а можа нават і дадатковымі старонкамі ў іншых прасторах імёнаў ад звычайнага пераліку ўсіх на свеце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:39, 2 сакавіка 2026 (+03) ::Глядзі прыклад – [[:Катэгорыя:Банкі]]. Разумею, каб туды шлі артыкулы пра банкаўскую справу. Але гэтая катэгорыя ўжо належыць да [[:Катэгорыя:Банкаўская справа]]. А ў Банкі ідуць як некаторыя банкі, так і артыкулы вакол банкаўскай тэмы. ::Нейкі сэнс я магу бачыць, але не бачу, як ён выходзіць на практыцы. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 13:12, 4 сакавіка 2026 (+03) == Заходнепалеская мікрамова == Заўважыў выпадкова дзіўную сітуацыю, што ў нас у артыкуле [[Заходнепалеская мікрамова]] інфармацыя пададзена вельмі некрытычна, вельмі тэндэнцыйна. Па-першае, сцвярджаецца што гэта літаратурная мова, але далей з тэксту вынікае, што быў адзін няўдалы праект кадыфікацыі ў 1980-1990-я гады, якія скончыўся нічым, бо няма ні літаратуры, ні медыя, ні арганізацый, якія б гэтую мікрамову развівалі ці падтрымлівалі. Па-другое, у лідзе «заходнепалескія гаворкі» чамусьці перасылаюць да артыкула [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]], хоць з погляду беларускага мовазнаўства заходнепалескія гаворкі на тэрыторыі Беларусі далучаюцца да беларускай мовы. Такога артыкула не існуе ўвогуле, хоць пра заходнепалескія гаворкі беларускай мовы ёсць у профільных выданнях, і толькі загародскімі гаворкамі яны не абмяжоўваюцца. Фактычна заходнепалескія гаворкі беларускай мовы безпадстаўна падмяняюцца «заходняй мікрамовай», хоць апошняя мусці быць парасонавым тэрмінам, для гаворак на Падляшшы і Заходнім Палессі ў Беларусі і Украіне. Па-трэцяе, на поўным сур’ёзе прыводзяцца такія саманазвы як «яцвяжская мова» і «јітвјежа волода», без якога-небудзь тлумачэння, што прывязка палескіх гаворак да яцвягаў гэта плод хворых фантазій аднаго чалавека. Атрымліваецца не энцыклапедычны артыкул, а прасоўванне маргінальных тэорый праз Вікіпедыю. Трэба нешта вырашаць з гэтай тэмай. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:09, 20 лютага 2026 (+03) : [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], чытай пра [[загародскія гаворкі]], беларускія да асновы асноў. Пра заходнепалескую мікрамову, дарэчы, артыкул ёсць у томе "Славянскія мовы", выдадзеным пад эгідай РАН, так што не лямантуй пачом зра. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:25, 20 лютага 2026 (+03) :: То бок, аўтарытэтныя крыніцы паказваюць гэтую з'яву ці то як гаворкі беларускай мовы, ці то як гаворнкі ўкраінскай мовы, ці то як мікрамову — каб развіваць тэму ў БелВікі ёсць адразу тры артыкулы, правіць якія можа кожны ахвотны. Рэч у тым, што Вікіпедыя паказвае шырокі погляд на з'явы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 20 лютага 2026 (+03) ::: Точна, акзваецца можна шчэ й артыкул [[Заходнепалескія гаворкі]] стварыць. Так, глядзіш, і сваю ўласную прастору ў БелВікі [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]] займее. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:28, 22 лютага 2026 (+03) == [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] == Пералапаціў рэкамендацыі. Пастараўся пазбавіцца ад вады, захаваўшы сутнасныя рэчы. Як умеў, узгадніў з існай практыкай. Спадзяюся, што насуперак кансэнсусу не пайшоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 14 лютага 2026 (+03) == About the two locked administrators and the future of this project == Apologies for writing in English here, but please see [[Размовы пра Вікіпедыю:Пасольства#About the two globally locked administrators and the future of this project]]. Thanks. [[Удзельнік:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[Размовы з удзельнікам:Codename Noreste|размовы]]) 07:38, 6 студзеня 2026 (+03) == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 00:01, 20 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля == [[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам. Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу. Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах Викимедиа. Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года. Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9 <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|размовы]])</bdi> 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 20:11, 3 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> 3vdfmlr08b88etqjkmkhh903ilaatkf 5121955 5121876 2026-04-05T21:45:51Z JerzyKundrat 174 /* Пра блакіроўку былога адміністратара */ 5121955 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{Новыя зверху}} {{Архіў форума}} <!-- Калі ласка, дадавайце новыя тэмы зверху. Please, add new topics at the top --> == Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter) == Вітаю, шаноўнае спадарства! Атрымаў ліст ад Нэйтана з каманды Trust & Safety Фонду Вікімедыя адносна важных змен у палітыцы бяспекі, якія непасрэдна тычацца нашага раздзела. Ніжэй падаю пераклад асноўнай часткі яго паведамлення:<br /><br />«Зараз уводзіцца абавязковая двухфактарная аўтэнтыфікацыя для карыстальнікаў з функцыямі чэк-юзера і рэвізора. Гэта закранае be.wikipedia.org, бо на дадзены момант у праекце ёсць толькі адзін актыўны рэвізор. Згодна з глабальнай палітыкай ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy Oversight Policy]), у праекце павінна быць альбо як мінімум два актыўныя лакальныя рэвізоры, альбо ніводнага. Улічваючы спецыфіку выкарыстання функцыі рэвізора ў беларускай Вікіпедыі, гэта асабліва важна. Калі супольнасць зможа абраць новага рэвізора, які адпавядае крытэрыям, гэта вырашыць праблему»<br /><br />Калі ў нас не будзе другога рэвізора, супольнасць можа страціць лакальны доступ да гэтай функцыі. Гэта значыць, што для выдалення прыватнай інфармацыі або паклёпу прыйдзецца кожны раз звяртацца да глабальных адміністратараў/сцюардаў, што за марудзіць працэс. У нашых рэаліях магчымасць хутка схаваць канфідэнцыйныя даныя з’яўляецца крытычна важнай для бяспекі ўдзельнікаў.<br /><br />Я вылучаю сваю кандыдатуру на гэтую пасаду і ніжэй дам спасылку на заяўку на старонцы [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара]]. Аднак, калі супольнасць не захоча бачыць мяне ў гэтай ролі, я здыму сваю кандыдатуру на карысць іншага чалавека, таму, калі ласка, выкажыцеся па гэтым пытанні. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:10, 4 красавіка 2026 (+03) : [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы Oversight для ўдзельніка MocnyDuham|Стварыў запыт]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:41, 4 красавіка 2026 (+03) == Пра блакіроўку былога адміністратара == На вялікі жаль, прыходзіцца выдаваць перманентную блакіроўку ўдзельніку са шматгадовым стажам, былому адміністратару з вялікім унёскам у праект. Лічу вартым асобна напісаць пра гэты выпадак, бо гэта таксама прэцэдэнт для нашага раздзела ўвогуле, і такія выпадкі могуць паўтарацца ў будучыні. У Вікіпедыі агулам падобная сітуацыя адбываецца не першы раз. На рускім раздзеле ёсць [[:ru:ВП:Казино|паказальная эсэ пра гэта]]. Тут я дзейнічаў з падобнай логікі як у эсэ. Разам са штогадовым унёскам удзельнік {{u|JerzyKundrat}} вядомы неаднаразовым удзелам у канфліктах і парушэннем этычных паводзін, меў некалькі блакіровак, апошняя з якіх была ў жніўні 2022 года. У той жа час, пытанне блакіроўкі падымалася няраз і, як я разумею, адміністратары часта вырашалі замінаць канфлікты, каб не пазбаўляцца актыўнага ўдзельніка. Апошнім часам удзельнік перайшоў усе магчымыя межы дазволенага, пачаў яшчэ больш дзёрзка і некультурна выказвацца ў дыскусіях, стаў агрэсіўна кідацца на новых удзельнікаў (прыклады: [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Булінг_новых_удзельнікаў|1]][[Размовы:Ribodon#Машынны_пераклад|2]]), цкаваць іх, а некалькі месяцаў таму ўвогуле [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Пагрозы_ад_JerzyKundrat|перайшоў да прамых пагрозаў]]. Спробы растлумачыць удзельніку праблему ў ягоных паводзінах прадпрымаліся, але кожны раз удзельнік адмаўляў сваю вінаватасць і лічыў свой унёсак важнейшым за адэкватную камунікацыю. Найлепшай ілюстрацыяй з’яўляецца [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Апошняе_папярэджанне_перад_блакіроўкай|рэакцыя ўдзельніка на папярэджанне пра блакіроўку]]. Такія паводзіны не могуць лічыцца дапушчальнымі ў аніводным раздзеле Вікіпедыі і ў любым супольным праекце ўвогуле, нават самым маленькім. Дадзеную блакіроўку я лічу не толькі сваім абавязкам, як адміністратара, які хоча даваць нашай супольнасці развівацца, але таксама і прыкладам на будучыню. Я перакананы, што праект не можа развівацца ў атмасферы знявагі, пагроз, абраз, якія разбураюць супольнасць. Якім бы вялікім не быў унёсак асобнага ўзятага ўдзельніка, такія ягоныя паводзіны робяць больш шкоды праекту, а патуранне такім удзельнікам, «замінанне» сітуацыі, калі такі ўдзельнік не мае аніякіх санкцый за свае хамскія і ганебныя паводзіны, кідае цень на ўвесь праект і адштурхоўвае новых удзельнікаў. Блакіроўку на год ці яшчэ на нейкі перыяд я палічыў непрапарцыянальнай паводзінам удзельніка, асабліва з улікам папярэдніх блакіровак, таму блакіроўка не мае тэрміну. Гэта рашэнне не было лёгкім, але рана ці позна яго трэба было прыняць. Я хачу, каб і ў будучыні іншыя адміністратары рабілі ўсё магчымае, каб падобных сітуацый не паўтаралася і каб [[ВП:ЭП]] не была проста старонкай у Вікіпедыі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:26, 31 сакавіка 2026 (+03) : У дадзеным выпадку дзеянні празмерныя. Заблакаваны ўдзельнік зрабіў значны ўнёсак у праект. Меркаванне, што ўдзельнік прыносіць "больш шкоды праекту, чым карысці" неабгрунтаванае — прааналізуйце больш уважліва ўнёсак удзельніка. Нават пасля адказу ад правоў адміністратара па вядомых прычынах удзельнік працягваў дапамагаць праекту, рабіў вялікі ўнёсак па яго развіцці. Цытую галоўную выснову эсэ, на якое вышэй спасылаліся: "Вікіпедыя адмаўляецца ад унёска, які маглі б унесці бестэрмінова заблакаваныя... [калі] : іх унёсак не апраўдвае шкоду ад іх прысутнасці.". : Максімальна магчымым дзеяннем у дадзеным выпадку магло быць блакаванне на 1 год. Аднак цяпер з-за неправамернага блакавання трэба вяртаць сітуацыю да пачатку неправамерных дзеянняў, гэта значыць — знімаць блакаванне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:28, 1 красавіка 2026 (+03) ::а дзе мы маем крытэрыі, па якіх асабістыя пагрозы і паслядоўнае парушэнне этычных паводзін вяло да 1 года блакіроўкі? Таксама дзе напісана пра змякчальныя абставіны ў залежнасці ад унёску? Як вы ацэньваеце правамернасць? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:49, 1 красавіка 2026 (+03) : Я {{Супраць}} выкарыстання бестэрміновых блакіровак ва ўсіх выпадках, калі ўклад удзельніка не зводзіцца выключна да вандалізму. У дадзеным выпадку лічу, што блакіроўкі на суткі была б цалкам дастаткова. Ва ўдзельніка тысячы правак штомесяц на працягу многіх гадоў, адпаведна наяўнасць у яго блакіроўкі некалькі гадоў таму не павінна выкарыстоўвацца ў якасці аргумента для ўжывання адразу блакіроўкі на больш доўгі тэрмін. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:56, 1 красавіка 2026 (+03) ::Калі ласка, растлумачце, як вы ацэньваеце велічыню санкцыі адносна зробленага ўдзельнікам, а таксама якая прапорцыя ўнёску як мусіць змякчаць санкцыю. Адныя кажуць пра неадкладнае зняцце блакіроўкі, другія пра блакіроўку на адзін дзень, адныя пра блакіроўку на год. Я не бачу тут сістэмнасці, нейкай формулы не выводзіцца. Мне, як адміністратару, у гэтай сітуацыі, хочацца зразумець, як мы мусім дзейнічаць у такіх сітуацыях і што думае супольнасць у цэлым. Мы мусім мець хоць нейкія мінімальныя працэдуры. Пакуль што я бачу досыць хаатычную сумесь пачуццяў, боязі за будучыню праекта, адвольную трактоўку правіл. Не адмаўляю, што падобнае ідзе і з майго боку. Я лічу, што нельга сітуацыю з удзельнікам пакідаць як ёсць, што ёсць праблема. Давайце ад гэтага пачнём, сфармулюем, ці ёсць праблема, і ў чым яна заключаецца. Пакуль што я бачу, што нібы большасць удзельнікаў дыскусіі нейкую праблему бачаць, але пераважна не згодныя з маім рашэннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:38, 2 красавіка 2026 (+03) : Удзельнік, які ў Беларускай Вікіпедыі з мая 2007 года, які займае 4 месца сярод вікіпедыстаў паводле агульнага ўнёска за ўсю гісторыю Беларускай Вікіпедыі, які шмат гадоў быў адміністратарам Беларускай Вікіпедыі, заслугоўвае асобых адносін. Вы, сп. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], узялі на сябе залішняе ў вырашэнні гэтага пытання. Пытанне пра ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] неабходна было выносіць на агульнае абмеркаванне як і санкцыі за парушэнні з яго боку. : Я {{Супраць}} бестэрміновага блакавання ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і патрабую разблакаваць яго. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:13, 1 красавіка 2026 (+03) :{{За}}, падтрымліваю блакіроўку. Удзельнік год за годам «напрацоўваў» на гэты крок. Ён бачыў сваю беспакаранасць і верыў да гэтай пары ў яе ўніверсальную моц. Маўляў, магу прыніжаць, магу абражаць, магу блакаваць на правах адміна, але супольнасць нічога са мной не зробіць, бо я «зрабіў значны ўнёсак у праект» і гэтым унёскам буду заўсёды прыкрывацца. Я працавала шмат у якіх моўных разделах Вікіпедыі, сведчу, што ніякі «ўнёсак» не можа быць апраўданнем стварэння таксічнага асяроддзя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 18:07, 1 красавіка 2026 (+03) :{{Супраць}} Эсэ не правіла, ёсць там і іншыя эсэ ([https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%BE_2 1], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA 2]). Працэдура па [[ВП:ВК]] не была выкананая, бестэрміновая блакіроўка без абмеркавання ўнутры супольнасці - гэта злоўжыванне правамі адміністратара. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:21, 2 красавіка 2026 (+03) :: Правіла аб магчымасці бестэрміновай блакіроўкі [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9D%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%88%D1%87%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7,_%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7_%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%96%D1%96#%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%8B ёсць]. Пагрозу дэанамізацыяй можна трактаваць як "Дзеянні, у выніку якіх іншы ўдзельнік Вікіпедыі можа трапіць пад пераслед паводле палітычных матываў з боку ўрада", таму злоўжывання правамі адміністратара я тут не бачу. Іншае, што сама старонка з'яўляецца перакладам з іншай мовы і разыходзіцца з сённяшнімі прынцыпамі беларускай Вікіпедыі плюс у нашым выпадку занадта шмат якія дзеянні можна падвесці пад гэты пункт правіла. Таму я прапаную разблавакаваць удзельніка і выдаліць з правілаў альбо перапісаць фразу "Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа неадкладна атрымаць блакаванне, на працяглы тэрмін або назаўсёды, без папярэджання і папярэдняга абмеркавання." --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:54, 2 красавіка 2026 (+03) :::"Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа '''неадкладна''' атрымаць блакаванне..." - калі ў кастрычніку не заблакавалі, то зараз блакаваць бестэрмінова менавіта за гэта пазнавата. Сумарна ацэньваць баланс ўнёску і шкоды на сёння не павінен асобны адміністратар. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 2 красавіка 2026 (+03) :::Правіла можна асобна абмеркаваць, я б усё ж не выдаляў цалкам гэты пункт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:21, 2 красавіка 2026 (+03) ::адносна невыканання ВП:ВК, нібыта збольшага выкананы акрамя абмеркавання на форуме, якое цяпер вядзецца постфактум. Як адзначылі вышэй, цяжка ацаніць, ці ёсць гэта злоўжываннем, бо ўдзельнік ужо напрацаваў сабе на блакіроўку. Можа выглядаць збоку гэта ўсё спантаннай няўзважанай блакіроўкай. Мяне да рашучых дзеянняў падштурхнула тое, што я пабачыў, як удзельнік паслядоўна стаў кідацца на новых удзельнікаў, што на мой погляд нясе сур’ёзную шкоду праекту. Не кажучы ўжо пра тое, што атмасфера ў праекце становіцца нездаровай ад таго, што стары канфлікт з асабістымі пагрозамі заставаўся без вырашэння і падвіс у паветры. Атрымліваецца, што для нашай супольнасці важней адзін вельмі актыўны ўдзельнік, чым нармальная камунікацыя, бяспека іншых удзельнікаў і магчымасці росту новых удзельнікаў. Мне напрашваецца такая выснова, але падазраю, што на самай справе ўсе бачаць у гэтай сітуацыі праблему. Таму я не разумею патрабаванні неадкладнага зняцця блакіроўкі, вярнуць усё, як было раней. Я неаднаразова звяртаўся да ўдзельнікамі з просьбамі змякчыць тон, указваў на праблему. Праблемы ўдзельнік не бачыў. Нам патрэбна канкрэтызацыя правіл і працэдур. Я не веру, што ўдзельнік выправіць сваю лінію паводзінаў. Але таксама лічу, што праблема не толькі ў канкрэтным удзельніку, але і ў нас. Чамусьці для нас унёсак аднаго ўдзельніка абяляе яго цалкам і робіць яму імунітэт да санкцый, якія прымяняюцца да іншых удзельнікаў. Вось пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] выслаў пару старонка, у Казіно 2 гаворка пра нязначныя парушэнні, у Філасофіі блакіровак пра сістэматычныя парушэнні, якія супярэчаць прынцыпам Вікіпедыі. Ці тут падобная сітуацыя? Мне здаецца, што чалавек сістэматычна, на роўні з вялікім адміністрацыйным унёскам, займаецца досыць сур’ёзнай шкодніцкай дзейнасцю, якая разбурае нашу супольнасць і якая патрабуе ўмяшальніцтва. Этыка паводзінаў з’яўляецца адным з [[ВП:5С]], якім мы чамусьці грэбуем. Можа тады трэба прыбраць гэты слуп, раз ён для нас нічога не значыць? Пытанне, вядома, рытарычнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:30, 2 красавіка 2026 (+03) :::Давайце пакуль што адставім убок пытанне канфліктнасці і этычнасці заблакаванага ўдзельніка і пагаворым пра факт перманентнай блакіроўкі. Ён быў здзейснены асабіста Вамі без абмеркавання з супольнасцю адразу пасля выпада удзельніка ў Ваш бок. Такім чынам, у першую чаргу блакіроўка выглядае як помста за паводзіны датычныя Вас, а не як абарона супольнасці. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Атрымоўваецца, што адміністратар можа без аніякіх абмеркаванняў ані з іншымі адміністратарамі, ані з супольнасцю, выдаць бан пасля асабістага канфлікта, падсабраўшы доказаў з мінулага. У гэтай сітуацыі Вы ўжо не адміністратар, які клапоціцца пра праект, а ўдзельнік канфлікта, які выкарыстаў для вырашэння канфлікта правы адміністратара. Ды й яшчэ і выдаўшы перманентны бан! У гэтай сітуацыі блакіроўку можа мог бы выдаць іншы адміністратар, не зайдзейнічаны ў канфлікце, але аніяк не Вы. Таму не трэба спасылак на пяць слупоў, Вы парушылі этыку, маючы ролю адміністратара, і гэта дакладна злоўжыванне правамі адміністратара. :::Далей, калі абмеркаванне на форуме вядзецца пастфактум, значыць парадак ВП:ВК не выкананы. Вы не далі удзельніку магчымасці паўдзельнічаць у гэтай дыскусіі. Ці ўдалося б знайсці кансэнсус з удзельнікам, улічваючы яго папярэднія паводзіны, вырашаць не Вам. Пакуль што гэта выглядае як спроба пераканаць супольнасць у неабходнасці здзейсненага крока пастфактум. :::Я згодны з удзельнікам @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], што зараз трэба зняць блакіроўку як неправамерную. Потым, калі ласка, давайце асобна абмяркуем паводзіны заблакаванага ўдзельніка. Калі ў выніку гэтых абмеркаванняў супольнасць прагаласуе за блакіроўку, толькі ў тым выпадку блакіроўка будзе правамернай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:14, 3 красавіка 2026 (+03) ::::калі мы лічым, што форум — гэта выключна гэтая старонка, то тады так, вы абсалютна маеце рацыю, я паспяшаўся з блакіроўкай. Таксама я не ўлічыў, што гэта збоку магло выглядаць як асабістая крыўда, хоць асабіста я прывык да стылю камунікацыі ўдзельніка і не трымаю крыўды, мяне турбуе тая сітуацыя да блакіроўкі, якую я ўжо апісаў вышэй. Адказ удзельніка пасля папярэджання я трактаваў як правакаванне канфлікту пасля папярэджання. Як можаце пабачыць раней у маёй камунікацыі з удзельнікам, я заўсёды намагаўся канструктыўна весці дыскусію, спрабаваў вырашаць іншыя канфлікты як медыятар. Таму я ў дадзеным выпадку як раз сябе і палічыў трэцяй асобай, не зацікаўленай у блакіроўцы з-за нейкіх асабістых прэтэнзій, таму і вынес папярэджанне ўдзельніку. Далей, я ўжо пагаджуся, што паспяшаўся. Заўважу, што ВП:ВК — гэта досыць кароткае правіла, з досыць шырокай фармулёўкай, з якой наўпрост не вынікае, што яна тычыцца таксама і блакіроўкі з боку адміністратара. Мы ж не выносім на абмеркаванне ў форуме кожную кандыдатуру на блакіроўку, часта блакіроўка ідзе пасля абмеркавання на асабістай старонцы, або ў [[ВП:Запыты да адміністратараў]], а абмеркаванні пра гэтага ўдзельніка ўжо былі. Я больш кіраваўся больш канкрэтнымі [[ВП:ЭП]], [[ВП:НАПА]], [[ВП:НЧП]]. Тэрміну даўніны ў нас тут нібыта няма, таму я вырашыў, што лепш позна, чым ніколі, тым больш, што ўдзельнік працягвае паказваць, што не зразумеў хібнасці сваіх паводзінаў, а супольнасць сваім ігнараваннем гэтага нібы ўхваляе такую мадэль паводзінаў. Таму яшчэ раз падкрэслю, што калі вы кажаце пра парушэнне працэдур, я іх не бачу. У нас проста няма выразна прапісаных працэдур для такіх выпадкаў, таму цяжка сказаць, што я таксама нешта выразна парушыў, толькі калі мы не лічым, што кожную кандыдатуру на блакіроўку трэба выстаўляць на абмеркаванне на гэтай старонцы, чаго ніхто не робіць. Можа я ў нейкім сэнсе выходжу за такое шырокае паняцце як «здаровы сэнс» або прапарцыйнасць пакарання зробленаму, але мне здаецца, што варта на будучыню такія рэчы недзе больш выразна прапісаць, каб гэта не вітала ў паветры. Мая мэта тут не сабраць нейкую колькасць галасоў за і замяць справу, але выпрацаваць нейкі выразны кансэнсус адносна такіх выпадкаў і патэнцыйна палепшыць нашу нарматыўную базу. ::::Я магу пагадзіцца, што варта бы даць і ўдзельніку выказацца на гэты конт, таму я яго разблакаваў. Але не хачу спыняць нашу дыскусію. Мы мусім выпрацаваць нейкі кансэнсус а не проста «понять-простить». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:21, 3 красавіка 2026 (+03) :::::Дзякуй за разблакіроўку. Гэта правільны крок для вырашэння бягучай сітуацыі. :::::Я згодны, што правілы блакіровак і вырашэння канфліктаў патрабуюць дапрацоўкі, паспрабую нешта падрыхтаваць для абмеркавання пазней. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:50, 4 красавіка 2026 (+03) : {{За}}. Добрая навіна, мінус {{Абраза|адно мурло}}. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]</font> 09:37, 2 красавіка 2026 (+03) :Унёсак [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] быў вельмі карысным і мог бы быць такім яшчэ, неймаверна шкада. І без сцяга ён закрываў многія адміністрацыйныя функцыі, якія цяпер завіснуць. Факт таксама ў тым, што каб сустракацца з ім у праўках часта трэба было мець тоўстую скуру, якая мала ў каго ёсць. Раней былі асобныя едкія выказванні, двухсэнсоўныя запісы ў апісаннях змен, а ў апошнія гады такое стала стылем. Усе перажываем не самыя спакойныя часы, што тут казаць. Трэба было нешта рабіць з гэтым, на пераконванні, прынамсі настолькі груба не выказвацца, ён не рэагаваў, гэта яўныя і частыя парушэнні ВП:ЭП. Наўрад ці я за вечную блакіроўку, але немагчыма заблакаваць на паўшышачкі, як бы ні хацелася. Блакіроўка ж на год практычна роўная вечнай у гэтым выпадку. Пасля году вяртаюцца да ўдзелу практычна адны пацыенты Навінак як "таленавіты кантакцёр" або "валагодскі этымолаг". Ці стане ўдзел лагаднейшым, а калі стане, ці на карысць гэта будзе, зусім не факт. Часам узнікала такая думка, але ўзважыўшы +/- і розныя эмоцыі рука не ўзнімалася хоць бы на часовую блакіроўку. Пажывём -- дазнаемся. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:53, 2 красавіка 2026 (+03) : Асабіста ў мяне былі розныя этапы стасункаў з удзельнікам-ветэранам праекта. Нават мы адзін аднаго блакіравалі:) Блакіроўку патрэбна здымаць з-за неправамернасці яе, на першы погляд. І пачынаць абмеркаванне. Даць шанец удзельніку выказаць сваю пазіцыю на гэты конт. Іншым таксама патрэбна да гэтай сітуацыі падключыцца. Але ёсць некалькі Но... Удзельнік сам прапанаваў сябе заблакаваць. Прабачце, але ў сур'ёзнай дыскусіі можна было свой сарказм да сітуацыі не паказваць. Потым, ёсць прыклад прамой пагрозы іншаму ўдзельніку («дэанамізацыя»). І ўсё б нічога, але ў нашай сітуацыі, такія пагрозы гэта вельмі сур’ёзная праблема, што удзельнік, былы адміністратар, увогуле да такога прыйшоў. Ну і апошняе Но, гэта шматлікія двухсэнсоўныя выказванні ўдзельніка. Я асабіста, да іх прывык. Але новыя ўдзельнікі, разумею, сустракаюцца з такім упершыню і для іх гэта непрымальна, пра што яны неаднаразова яму казалі. «Апошні шанец», Я бачу выхад з сітуацыі такі: здымаем блакіроўку; слухаем пазіцыю ўдзельніка; калі ён пагодзіцца на культурныя паводзіны ў дыскусіях і адмовіцца ад сваіх саркастычных заўваг, то пакінуць яго ў праекце. Не, блакіроўка.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 14:26, 3 красавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]], пачнем з таго, што ў мяне нікнэйм напрамую вытворны ад імя і прозвішча. Суб'ект, якому нібыты пагражала «дэанамізацыя», раскідваў яго хэштэгамі па форумах, каментуючы мае дзеянні ў праекце. На прапанову спыніць гэтыя дзеянні адказаў, што мае гаджэт, дзе подпіс пад каментам дадаецца аўтаматычна. На гэта яму было прапанавана самому не хавацца за «моцным» нікнэймам і прымераць сітуацыю на сябе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 3 красавіка 2026 (+03) ::: Але гэта не дае [[Удзельнік:JerzyKundrat|Вам]] ніякіх падстаў пісаць тое, што Вы напісалі. Ёсць адміны, да якіх можна было звярнуцца, калі ўдзельнік не разумее ў чым ён не правы. Ці маглі бы вы весці дыскусію з іншымі ўдзельнікамі (новымі, старымі) больш стрымана ў будучыні? Без сарказму, без едкіх выказванняў? Вось галоўныя пытанні, на якія мы шукаем адказ ад Вас. Таксама не хацелася б, каб удзельнік, які столькі гадоў знаходзіцца і працуе ў праекце, указваў у грубай форме новым удзельнікам, як правільна пісаць на мове, і што яго праца і не каштуе нічога, таму што гэта гугл транслэйт з іншага праекта. Мы ўсяго толькі хацім, каб Вы стрыманей вялі сябе. --[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski]] 14:54, 4 красавіка 2026 (+03) :::: гугл транслэйт з іншага праекта не каштуе нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 4 красавіка 2026 (+03) :як напісаў вышэй, я зняў блакіроўку, але з таго, што я бачу пакуль, я раблю выснову, што удзельніку цікава толькі абмеркаваць мае дзеянні, а не свае паводзіны. Я буду настойваць на вяртанні блакіроўкі ў тым ці іншым выглядзе. Прашу супольнасць выказвацца. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 красавіка 2026 (+03) :@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], калі ласка, давайце паразмаўляем, хацелася б зразумець Вашую пазіцыю. Ваш унесак у праект вельмі каштоўны і многія з каментароў вышэй гэта пацвяржаюць. Асабіста мне было б вельмі шкада, калі б Вы сышлі з праекта ці былі заблакаваныя. Аднак нельга не заўважыць Ваш асабісты стыль у размовах. Я згодны з думкай, што Вашыя з'едлівыя каментары маглі адштурхнуць ад праекта недасведчаных удзельнікаў, а можа і дасведчаных таксама. Вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 гэты каментар] сапраўды можна ўспрыняць як пагрозу, гэта ўвогуле нешта ўзроўню "пацаноў з раёна". Карацей, пэўныя Вашыя каментары сапраўды зневажаюць іншых удзельнікаў, гэта факт. :На спробы абмеркаваць Вашыя паводзіны і прапановы змяніць тон Вы рэагуеце рэзка і часам нават экстрэмальна рэзка, нібыта такой прапановай Вас неяк самога зняважылі. Чаму? Лічыце сябе вышэй за "новапрыбыўшых"? Лічыце, што стаж у праекце дае Вам індульгенцыю? Гэта не абвінавачванне, мне сапраўды хацелася б, каб Вы шчыра адказалі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:45, 4 красавіка 2026 (+03) https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC&diff=5120393&oldid=5120388 --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 05:39, 4 красавіка 2026 (+03) : Мы сутыкнуліся з сітуацыяй, дзе велізарны досвед і працаздольнасць суправаджаюцца стылем камунікацыі, які разбурае супольнасць. Я перакананы, што ніякія тысячы правак не могуць быць апраўданнем для абраз або пагроз у бок іншых людзей. Прынцыпы Вікіпедыі кажуць нам, што этыка з'яўляецца такім жа важным слупам, як і якасць матэрыялу. Калі ветэран праекта дазваляе сабе таксічныя выпады або пагрозы, ён ставіць пад удар саму будучыню нашага раздзела, бо навічкі проста не захочуць заставацца ў такім асяроддзі. Разам з тым, я пагаджаюся, што бестэрміновая блакіроўка без папярэдняга кансэнсусу была занадта радыкальнай працэдурай. Дзякуй Plaga med, што разблакаваў Jerzy. Зараз, калі ўдзельнік разблакаваны, я прапаную не проста забыць пра канфлікт, а ўсталяваць выразныя рамкі для яго далейшай працы. Гэта павінен быць строгі выпрабавальны тэрмін з поўнай забаронай на любыя саркастычныя выпады ў бок калег. Любое наступнае парушэнне [[ВП:ЭП]] павінна цягнуць за сабой неадкладную блакіроўку, якая ўжо не будзе аспрэчвацца. Такі падыход дасць удзельніку магчымасць працягваць карысную працу, але пазбавіць супольнасць ад неабходнасці цярпець непрымальныя паводзіны. Мы павінны абараняць не толькі тэксты, але і культуру ўзаемадзеяння, без якой праект рана ці позна проста спыніцца ў сваім развіцці. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:47, 4 красавіка 2026 (+03) : ''выразныя рамкі для яго далейшай працы'' = ітэлектуальнае рабства, ха-ха. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:43, 4 красавіка 2026 (+03) :: Калі вы не будзеце ладзіць агрэсію і тролінг да іншых удзельнікаў - для мяне гэтага будзе дастаткова. Мне не важна, што было паміж намі, я прэтэнзіяў не маю, мы не зразумелі адзін аднаго. Прапаную так проста ў бок іншых людзей не рабіць. Што думаеце? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:46, 4 красавіка 2026 (+03) ::: ОК, а хто прэтэнзіі мае ў такім разе? Ну, наконт тролінгу, тут здэцца адвакаты ёсць, а пацярпелыя? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:56, 4 красавіка 2026 (+03) ::::мне здаецца "пацярпелыя" выказваліся ў іншых дыскусіях і яшчэ не раз выкажуцца, калі сітуацыя не зменіцца. Ёсць такая рэч як кансэнсус, у тым ліку адносна этычных паводзін і камунікацыі з навічкамі. Вы гэтага кансэнсусу не прытрымліваецеся. Патрабаваць выказвання вашых "ахвяр", тым болей навічкоў, не бачу неабходнасці. І калі адказваць на пытанне прэтэнзій, то вось прынамсі я маю выразную прэтэнзію, я бачу, як вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. Не хачу вас дэманізаваць ці штосьці такое, але вашыя паводзіны — прэцэдэнт, і на яго патрэбна адпаведна адпаведная рэакцыя для прадухілення падобных канфліктаў у будучыні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:28, 4 красавіка 2026 (+03) ::::: А я бачу, вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. 1:1. Толькі ў вас сцяг адміна ёсць, у адрозненне ад мяне. Магу падказаць, якая існуе працэдура адмаўлення ад сцяга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:43, 4 красавіка 2026 (+03) :::::: Спрэчка, якая стала нагодай для пажыццёвай блкіроўкі, вялася тут: [[Размовы:Ribodon]]. Не факт, што яна патрабавала нават мадэрацыі — як высветлілася, бакі самі знайшлі кансэнсус. Але ж [[Удзельнік:Plaga med]], які ў створаным летась уласнаручна [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga_med|запыце па статус адміністратара]] казаў, што ''зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты'' і ''не злоўжываць паўнамоцтвамі'' тут разагнаўся напоўніцу, прыплёўшы цэлую шматгадовую гісторыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::я ўжо прааналізаваў свае дзеянні і зрабіў высновы. Пытанне да вас, ці прааналізавалі вы свае дзеянні. Пытанне да супольнасці, як мы мусім дакладна сябе паводзіць у такіх сітуацыях і на што мусім абапірацца. Пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ужо выказаўся з ініцыятывай нешта нарыхтаваць, за што яму шчыры дзякуй. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:14, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::: прыгадваючы звычаі і традыцыі БелВікі, блакіроўку на суткі-трое там было за што ўляпіць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::Мне было непрыемна атрымаць той адказ які я атрымаў першапачаткова, асабліва ўлічваючы што я не зразумеў што з гэтым рабіць. Рэальныя заўвагі па якім я ў выніку выпраўляў артыкул выцягнуў з вас @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]]. Калі б гэта не здарылася, я б хутчэй проста пайшоў пісаць іншыя артыкулы, а гэты пакінуў бы як ёсць праз неразуменне што канкрэтна з ім не так. Ну і ўвогуле не так я ўяўляў камунікацыю на вікі. [[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 13:52, 5 красавіка 2026 (+03) :::::::: [[Удзельнік:Observr1|Observr1]], пакінуць артыкул з наяўным шаблонам [[Шаблон:Машынны пераклад|Машынны пераклад]] — абсалютна нармальна для Вікіпедыі. Такіх [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:WhatLinksHere/%D0%A8%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BD:%D0%9C%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BD%D0%BD%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4 тут шмат]. Можна было й згаданы артыкул не выпраўляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:01, 5 красавіка 2026 (+03) :::::::::Сур'ёзна? Вы сапраўды прапануеце пакідаць машынныя пераклады як ёсць? Тое, што дагэтуль вялікая колькасць машынных перакладаў не даведзена да нормы, не дае падставы казаць, што так трэба і далей. Зразумела, што мы не ў ідэальным сусвеце і нейкая колькасць артыкулаў застанецца нізкай якасці, але ж прынамсі імкнуцца да меншай колькасці машынных перакладаў і лепшай якасці артыкулаў усё ж трэба. :::::::::Ну і [[ВП:ПЕР]], падаецца, тут на маім баку: :::::::::«...перакладаючы артыкул, стаўцеся да тэксту з такой самай пільнасцю і ўважлівасцю, як і да ўласнага арыгінальнага тэксту. Імкніцеся, каб перакладзены тэкст успрымаўся так сама натуральна, як арыгінальны беларускі тэкст артыкула.» [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:12, 6 красавіка 2026 (+03) :::::::::: Гэта не мая прапанова, гэта звычай БелВікі. [[Удзельнік:IshaBarnes]] выпраўляйце гэтыя артыкулы або выстаўляйце іх да выдалення, я падтрымаю абодва варыянты. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:19, 6 красавіка 2026 (+03) ::::Тыя, хто сышоў, ужо за сябе не скажуць, але вышэй два галасы за Вашую перманентную блакіроўку, то іх Вы напэўна дапяклі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:55, 5 красавіка 2026 (+03) ::::: Дапусцім, што гэтым асобам я не дазволіў разгуляцца ў БелВікі, атрымаць тут дармовы хостынг і трыбуну. Ну так, стала быць, дапёк. І гэта магу залічыць сабе ў актыў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:05, 6 красавіка 2026 (+03) ::::::Калі ласка, давайце падзелім форму і змест Вашых каментароў. Вы можаце быць абсалютна правы па змесце, але зараз ўсе пытанні да формы і ўсе прапановы датычацца менавіта змены формы. Вы можаце дазволіць сабе трохі менш сарказму і тролінгу ці гэта ўжо прынцыповая пазіцыя? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:32, 6 красавіка 2026 (+03) ::::::: Пачынаць рэпліку з выразу кшталту "''Сур'ёзна?''", гэта няўдала па форме, як праяўленне сврказму выглядае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:45, 6 красавіка 2026 (+03) == Катэгорыі "... паводле алфавіта" == Падкажыце, у чым сэнс гэтага тлумачэння у катэгорыях кшталту [[:Катэгорыя:Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта]]? У Вікіпедыі ўсе катэгорыі паказваюць артыкулы паводле алфавіта. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 19:21, 28 лютага 2026 (+03) :Відаць — сэнс у тым, каб аддзяліць агульную катэгорыю з падкатэгорыямі (звычайна трэба прастаўляць у артыкул канкрэтную падкатэгорыю, а не агульнае нешта), нейкай структурай катэгорый, падвідамі, а можа нават і дадатковымі старонкамі ў іншых прасторах імёнаў ад звычайнага пераліку ўсіх на свеце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:39, 2 сакавіка 2026 (+03) ::Глядзі прыклад – [[:Катэгорыя:Банкі]]. Разумею, каб туды шлі артыкулы пра банкаўскую справу. Але гэтая катэгорыя ўжо належыць да [[:Катэгорыя:Банкаўская справа]]. А ў Банкі ідуць як некаторыя банкі, так і артыкулы вакол банкаўскай тэмы. ::Нейкі сэнс я магу бачыць, але не бачу, як ён выходзіць на практыцы. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 13:12, 4 сакавіка 2026 (+03) == Заходнепалеская мікрамова == Заўважыў выпадкова дзіўную сітуацыю, што ў нас у артыкуле [[Заходнепалеская мікрамова]] інфармацыя пададзена вельмі некрытычна, вельмі тэндэнцыйна. Па-першае, сцвярджаецца што гэта літаратурная мова, але далей з тэксту вынікае, што быў адзін няўдалы праект кадыфікацыі ў 1980-1990-я гады, якія скончыўся нічым, бо няма ні літаратуры, ні медыя, ні арганізацый, якія б гэтую мікрамову развівалі ці падтрымлівалі. Па-другое, у лідзе «заходнепалескія гаворкі» чамусьці перасылаюць да артыкула [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]], хоць з погляду беларускага мовазнаўства заходнепалескія гаворкі на тэрыторыі Беларусі далучаюцца да беларускай мовы. Такога артыкула не існуе ўвогуле, хоць пра заходнепалескія гаворкі беларускай мовы ёсць у профільных выданнях, і толькі загародскімі гаворкамі яны не абмяжоўваюцца. Фактычна заходнепалескія гаворкі беларускай мовы безпадстаўна падмяняюцца «заходняй мікрамовай», хоць апошняя мусці быць парасонавым тэрмінам, для гаворак на Падляшшы і Заходнім Палессі ў Беларусі і Украіне. Па-трэцяе, на поўным сур’ёзе прыводзяцца такія саманазвы як «яцвяжская мова» і «јітвјежа волода», без якога-небудзь тлумачэння, што прывязка палескіх гаворак да яцвягаў гэта плод хворых фантазій аднаго чалавека. Атрымліваецца не энцыклапедычны артыкул, а прасоўванне маргінальных тэорый праз Вікіпедыю. Трэба нешта вырашаць з гэтай тэмай. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:09, 20 лютага 2026 (+03) : [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], чытай пра [[загародскія гаворкі]], беларускія да асновы асноў. Пра заходнепалескую мікрамову, дарэчы, артыкул ёсць у томе "Славянскія мовы", выдадзеным пад эгідай РАН, так што не лямантуй пачом зра. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:25, 20 лютага 2026 (+03) :: То бок, аўтарытэтныя крыніцы паказваюць гэтую з'яву ці то як гаворкі беларускай мовы, ці то як гаворнкі ўкраінскай мовы, ці то як мікрамову — каб развіваць тэму ў БелВікі ёсць адразу тры артыкулы, правіць якія можа кожны ахвотны. Рэч у тым, што Вікіпедыя паказвае шырокі погляд на з'явы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 20 лютага 2026 (+03) ::: Точна, акзваецца можна шчэ й артыкул [[Заходнепалескія гаворкі]] стварыць. Так, глядзіш, і сваю ўласную прастору ў БелВікі [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]] займее. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:28, 22 лютага 2026 (+03) == [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] == Пералапаціў рэкамендацыі. Пастараўся пазбавіцца ад вады, захаваўшы сутнасныя рэчы. Як умеў, узгадніў з існай практыкай. Спадзяюся, што насуперак кансэнсусу не пайшоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 14 лютага 2026 (+03) == About the two locked administrators and the future of this project == Apologies for writing in English here, but please see [[Размовы пра Вікіпедыю:Пасольства#About the two globally locked administrators and the future of this project]]. Thanks. [[Удзельнік:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[Размовы з удзельнікам:Codename Noreste|размовы]]) 07:38, 6 студзеня 2026 (+03) == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 00:01, 20 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля == [[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам. Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу. Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах Викимедиа. Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года. Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9 <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|размовы]])</bdi> 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 20:11, 3 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> 3660v456drcbvr1itiuybf9ucfzja2s 5121959 5121955 2026-04-05T22:18:15Z IshaBarnes 124956 /* Пра блакіроўку былога адміністратара */ Адказ 5121959 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{Новыя зверху}} {{Архіў форума}} <!-- Калі ласка, дадавайце новыя тэмы зверху. Please, add new topics at the top --> == Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter) == Вітаю, шаноўнае спадарства! Атрымаў ліст ад Нэйтана з каманды Trust & Safety Фонду Вікімедыя адносна важных змен у палітыцы бяспекі, якія непасрэдна тычацца нашага раздзела. Ніжэй падаю пераклад асноўнай часткі яго паведамлення:<br /><br />«Зараз уводзіцца абавязковая двухфактарная аўтэнтыфікацыя для карыстальнікаў з функцыямі чэк-юзера і рэвізора. Гэта закранае be.wikipedia.org, бо на дадзены момант у праекце ёсць толькі адзін актыўны рэвізор. Згодна з глабальнай палітыкай ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy Oversight Policy]), у праекце павінна быць альбо як мінімум два актыўныя лакальныя рэвізоры, альбо ніводнага. Улічваючы спецыфіку выкарыстання функцыі рэвізора ў беларускай Вікіпедыі, гэта асабліва важна. Калі супольнасць зможа абраць новага рэвізора, які адпавядае крытэрыям, гэта вырашыць праблему»<br /><br />Калі ў нас не будзе другога рэвізора, супольнасць можа страціць лакальны доступ да гэтай функцыі. Гэта значыць, што для выдалення прыватнай інфармацыі або паклёпу прыйдзецца кожны раз звяртацца да глабальных адміністратараў/сцюардаў, што за марудзіць працэс. У нашых рэаліях магчымасць хутка схаваць канфідэнцыйныя даныя з’яўляецца крытычна важнай для бяспекі ўдзельнікаў.<br /><br />Я вылучаю сваю кандыдатуру на гэтую пасаду і ніжэй дам спасылку на заяўку на старонцы [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара]]. Аднак, калі супольнасць не захоча бачыць мяне ў гэтай ролі, я здыму сваю кандыдатуру на карысць іншага чалавека, таму, калі ласка, выкажыцеся па гэтым пытанні. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:10, 4 красавіка 2026 (+03) : [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы Oversight для ўдзельніка MocnyDuham|Стварыў запыт]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:41, 4 красавіка 2026 (+03) == Пра блакіроўку былога адміністратара == На вялікі жаль, прыходзіцца выдаваць перманентную блакіроўку ўдзельніку са шматгадовым стажам, былому адміністратару з вялікім унёскам у праект. Лічу вартым асобна напісаць пра гэты выпадак, бо гэта таксама прэцэдэнт для нашага раздзела ўвогуле, і такія выпадкі могуць паўтарацца ў будучыні. У Вікіпедыі агулам падобная сітуацыя адбываецца не першы раз. На рускім раздзеле ёсць [[:ru:ВП:Казино|паказальная эсэ пра гэта]]. Тут я дзейнічаў з падобнай логікі як у эсэ. Разам са штогадовым унёскам удзельнік {{u|JerzyKundrat}} вядомы неаднаразовым удзелам у канфліктах і парушэннем этычных паводзін, меў некалькі блакіровак, апошняя з якіх была ў жніўні 2022 года. У той жа час, пытанне блакіроўкі падымалася няраз і, як я разумею, адміністратары часта вырашалі замінаць канфлікты, каб не пазбаўляцца актыўнага ўдзельніка. Апошнім часам удзельнік перайшоў усе магчымыя межы дазволенага, пачаў яшчэ больш дзёрзка і некультурна выказвацца ў дыскусіях, стаў агрэсіўна кідацца на новых удзельнікаў (прыклады: [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Булінг_новых_удзельнікаў|1]][[Размовы:Ribodon#Машынны_пераклад|2]]), цкаваць іх, а некалькі месяцаў таму ўвогуле [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Пагрозы_ад_JerzyKundrat|перайшоў да прамых пагрозаў]]. Спробы растлумачыць удзельніку праблему ў ягоных паводзінах прадпрымаліся, але кожны раз удзельнік адмаўляў сваю вінаватасць і лічыў свой унёсак важнейшым за адэкватную камунікацыю. Найлепшай ілюстрацыяй з’яўляецца [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Апошняе_папярэджанне_перад_блакіроўкай|рэакцыя ўдзельніка на папярэджанне пра блакіроўку]]. Такія паводзіны не могуць лічыцца дапушчальнымі ў аніводным раздзеле Вікіпедыі і ў любым супольным праекце ўвогуле, нават самым маленькім. Дадзеную блакіроўку я лічу не толькі сваім абавязкам, як адміністратара, які хоча даваць нашай супольнасці развівацца, але таксама і прыкладам на будучыню. Я перакананы, што праект не можа развівацца ў атмасферы знявагі, пагроз, абраз, якія разбураюць супольнасць. Якім бы вялікім не быў унёсак асобнага ўзятага ўдзельніка, такія ягоныя паводзіны робяць больш шкоды праекту, а патуранне такім удзельнікам, «замінанне» сітуацыі, калі такі ўдзельнік не мае аніякіх санкцый за свае хамскія і ганебныя паводзіны, кідае цень на ўвесь праект і адштурхоўвае новых удзельнікаў. Блакіроўку на год ці яшчэ на нейкі перыяд я палічыў непрапарцыянальнай паводзінам удзельніка, асабліва з улікам папярэдніх блакіровак, таму блакіроўка не мае тэрміну. Гэта рашэнне не было лёгкім, але рана ці позна яго трэба было прыняць. Я хачу, каб і ў будучыні іншыя адміністратары рабілі ўсё магчымае, каб падобных сітуацый не паўтаралася і каб [[ВП:ЭП]] не была проста старонкай у Вікіпедыі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:26, 31 сакавіка 2026 (+03) : У дадзеным выпадку дзеянні празмерныя. Заблакаваны ўдзельнік зрабіў значны ўнёсак у праект. Меркаванне, што ўдзельнік прыносіць "больш шкоды праекту, чым карысці" неабгрунтаванае — прааналізуйце больш уважліва ўнёсак удзельніка. Нават пасля адказу ад правоў адміністратара па вядомых прычынах удзельнік працягваў дапамагаць праекту, рабіў вялікі ўнёсак па яго развіцці. Цытую галоўную выснову эсэ, на якое вышэй спасылаліся: "Вікіпедыя адмаўляецца ад унёска, які маглі б унесці бестэрмінова заблакаваныя... [калі] : іх унёсак не апраўдвае шкоду ад іх прысутнасці.". : Максімальна магчымым дзеяннем у дадзеным выпадку магло быць блакаванне на 1 год. Аднак цяпер з-за неправамернага блакавання трэба вяртаць сітуацыю да пачатку неправамерных дзеянняў, гэта значыць — знімаць блакаванне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:28, 1 красавіка 2026 (+03) ::а дзе мы маем крытэрыі, па якіх асабістыя пагрозы і паслядоўнае парушэнне этычных паводзін вяло да 1 года блакіроўкі? Таксама дзе напісана пра змякчальныя абставіны ў залежнасці ад унёску? Як вы ацэньваеце правамернасць? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:49, 1 красавіка 2026 (+03) : Я {{Супраць}} выкарыстання бестэрміновых блакіровак ва ўсіх выпадках, калі ўклад удзельніка не зводзіцца выключна да вандалізму. У дадзеным выпадку лічу, што блакіроўкі на суткі была б цалкам дастаткова. Ва ўдзельніка тысячы правак штомесяц на працягу многіх гадоў, адпаведна наяўнасць у яго блакіроўкі некалькі гадоў таму не павінна выкарыстоўвацца ў якасці аргумента для ўжывання адразу блакіроўкі на больш доўгі тэрмін. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:56, 1 красавіка 2026 (+03) ::Калі ласка, растлумачце, як вы ацэньваеце велічыню санкцыі адносна зробленага ўдзельнікам, а таксама якая прапорцыя ўнёску як мусіць змякчаць санкцыю. Адныя кажуць пра неадкладнае зняцце блакіроўкі, другія пра блакіроўку на адзін дзень, адныя пра блакіроўку на год. Я не бачу тут сістэмнасці, нейкай формулы не выводзіцца. Мне, як адміністратару, у гэтай сітуацыі, хочацца зразумець, як мы мусім дзейнічаць у такіх сітуацыях і што думае супольнасць у цэлым. Мы мусім мець хоць нейкія мінімальныя працэдуры. Пакуль што я бачу досыць хаатычную сумесь пачуццяў, боязі за будучыню праекта, адвольную трактоўку правіл. Не адмаўляю, што падобнае ідзе і з майго боку. Я лічу, што нельга сітуацыю з удзельнікам пакідаць як ёсць, што ёсць праблема. Давайце ад гэтага пачнём, сфармулюем, ці ёсць праблема, і ў чым яна заключаецца. Пакуль што я бачу, што нібы большасць удзельнікаў дыскусіі нейкую праблему бачаць, але пераважна не згодныя з маім рашэннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:38, 2 красавіка 2026 (+03) : Удзельнік, які ў Беларускай Вікіпедыі з мая 2007 года, які займае 4 месца сярод вікіпедыстаў паводле агульнага ўнёска за ўсю гісторыю Беларускай Вікіпедыі, які шмат гадоў быў адміністратарам Беларускай Вікіпедыі, заслугоўвае асобых адносін. Вы, сп. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], узялі на сябе залішняе ў вырашэнні гэтага пытання. Пытанне пра ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] неабходна было выносіць на агульнае абмеркаванне як і санкцыі за парушэнні з яго боку. : Я {{Супраць}} бестэрміновага блакавання ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і патрабую разблакаваць яго. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:13, 1 красавіка 2026 (+03) :{{За}}, падтрымліваю блакіроўку. Удзельнік год за годам «напрацоўваў» на гэты крок. Ён бачыў сваю беспакаранасць і верыў да гэтай пары ў яе ўніверсальную моц. Маўляў, магу прыніжаць, магу абражаць, магу блакаваць на правах адміна, але супольнасць нічога са мной не зробіць, бо я «зрабіў значны ўнёсак у праект» і гэтым унёскам буду заўсёды прыкрывацца. Я працавала шмат у якіх моўных разделах Вікіпедыі, сведчу, што ніякі «ўнёсак» не можа быць апраўданнем стварэння таксічнага асяроддзя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 18:07, 1 красавіка 2026 (+03) :{{Супраць}} Эсэ не правіла, ёсць там і іншыя эсэ ([https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%BE_2 1], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA 2]). Працэдура па [[ВП:ВК]] не была выкананая, бестэрміновая блакіроўка без абмеркавання ўнутры супольнасці - гэта злоўжыванне правамі адміністратара. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:21, 2 красавіка 2026 (+03) :: Правіла аб магчымасці бестэрміновай блакіроўкі [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9D%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%88%D1%87%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7,_%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7_%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%96%D1%96#%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%8B ёсць]. Пагрозу дэанамізацыяй можна трактаваць як "Дзеянні, у выніку якіх іншы ўдзельнік Вікіпедыі можа трапіць пад пераслед паводле палітычных матываў з боку ўрада", таму злоўжывання правамі адміністратара я тут не бачу. Іншае, што сама старонка з'яўляецца перакладам з іншай мовы і разыходзіцца з сённяшнімі прынцыпамі беларускай Вікіпедыі плюс у нашым выпадку занадта шмат якія дзеянні можна падвесці пад гэты пункт правіла. Таму я прапаную разблавакаваць удзельніка і выдаліць з правілаў альбо перапісаць фразу "Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа неадкладна атрымаць блакаванне, на працяглы тэрмін або назаўсёды, без папярэджання і папярэдняга абмеркавання." --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:54, 2 красавіка 2026 (+03) :::"Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа '''неадкладна''' атрымаць блакаванне..." - калі ў кастрычніку не заблакавалі, то зараз блакаваць бестэрмінова менавіта за гэта пазнавата. Сумарна ацэньваць баланс ўнёску і шкоды на сёння не павінен асобны адміністратар. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 2 красавіка 2026 (+03) :::Правіла можна асобна абмеркаваць, я б усё ж не выдаляў цалкам гэты пункт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:21, 2 красавіка 2026 (+03) ::адносна невыканання ВП:ВК, нібыта збольшага выкананы акрамя абмеркавання на форуме, якое цяпер вядзецца постфактум. Як адзначылі вышэй, цяжка ацаніць, ці ёсць гэта злоўжываннем, бо ўдзельнік ужо напрацаваў сабе на блакіроўку. Можа выглядаць збоку гэта ўсё спантаннай няўзважанай блакіроўкай. Мяне да рашучых дзеянняў падштурхнула тое, што я пабачыў, як удзельнік паслядоўна стаў кідацца на новых удзельнікаў, што на мой погляд нясе сур’ёзную шкоду праекту. Не кажучы ўжо пра тое, што атмасфера ў праекце становіцца нездаровай ад таго, што стары канфлікт з асабістымі пагрозамі заставаўся без вырашэння і падвіс у паветры. Атрымліваецца, што для нашай супольнасці важней адзін вельмі актыўны ўдзельнік, чым нармальная камунікацыя, бяспека іншых удзельнікаў і магчымасці росту новых удзельнікаў. Мне напрашваецца такая выснова, але падазраю, што на самай справе ўсе бачаць у гэтай сітуацыі праблему. Таму я не разумею патрабаванні неадкладнага зняцця блакіроўкі, вярнуць усё, як было раней. Я неаднаразова звяртаўся да ўдзельнікамі з просьбамі змякчыць тон, указваў на праблему. Праблемы ўдзельнік не бачыў. Нам патрэбна канкрэтызацыя правіл і працэдур. Я не веру, што ўдзельнік выправіць сваю лінію паводзінаў. Але таксама лічу, што праблема не толькі ў канкрэтным удзельніку, але і ў нас. Чамусьці для нас унёсак аднаго ўдзельніка абяляе яго цалкам і робіць яму імунітэт да санкцый, якія прымяняюцца да іншых удзельнікаў. Вось пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] выслаў пару старонка, у Казіно 2 гаворка пра нязначныя парушэнні, у Філасофіі блакіровак пра сістэматычныя парушэнні, якія супярэчаць прынцыпам Вікіпедыі. Ці тут падобная сітуацыя? Мне здаецца, што чалавек сістэматычна, на роўні з вялікім адміністрацыйным унёскам, займаецца досыць сур’ёзнай шкодніцкай дзейнасцю, якая разбурае нашу супольнасць і якая патрабуе ўмяшальніцтва. Этыка паводзінаў з’яўляецца адным з [[ВП:5С]], якім мы чамусьці грэбуем. Можа тады трэба прыбраць гэты слуп, раз ён для нас нічога не значыць? Пытанне, вядома, рытарычнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:30, 2 красавіка 2026 (+03) :::Давайце пакуль што адставім убок пытанне канфліктнасці і этычнасці заблакаванага ўдзельніка і пагаворым пра факт перманентнай блакіроўкі. Ён быў здзейснены асабіста Вамі без абмеркавання з супольнасцю адразу пасля выпада удзельніка ў Ваш бок. Такім чынам, у першую чаргу блакіроўка выглядае як помста за паводзіны датычныя Вас, а не як абарона супольнасці. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Атрымоўваецца, што адміністратар можа без аніякіх абмеркаванняў ані з іншымі адміністратарамі, ані з супольнасцю, выдаць бан пасля асабістага канфлікта, падсабраўшы доказаў з мінулага. У гэтай сітуацыі Вы ўжо не адміністратар, які клапоціцца пра праект, а ўдзельнік канфлікта, які выкарыстаў для вырашэння канфлікта правы адміністратара. Ды й яшчэ і выдаўшы перманентны бан! У гэтай сітуацыі блакіроўку можа мог бы выдаць іншы адміністратар, не зайдзейнічаны ў канфлікце, але аніяк не Вы. Таму не трэба спасылак на пяць слупоў, Вы парушылі этыку, маючы ролю адміністратара, і гэта дакладна злоўжыванне правамі адміністратара. :::Далей, калі абмеркаванне на форуме вядзецца пастфактум, значыць парадак ВП:ВК не выкананы. Вы не далі удзельніку магчымасці паўдзельнічаць у гэтай дыскусіі. Ці ўдалося б знайсці кансэнсус з удзельнікам, улічваючы яго папярэднія паводзіны, вырашаць не Вам. Пакуль што гэта выглядае як спроба пераканаць супольнасць у неабходнасці здзейсненага крока пастфактум. :::Я згодны з удзельнікам @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], што зараз трэба зняць блакіроўку як неправамерную. Потым, калі ласка, давайце асобна абмяркуем паводзіны заблакаванага ўдзельніка. Калі ў выніку гэтых абмеркаванняў супольнасць прагаласуе за блакіроўку, толькі ў тым выпадку блакіроўка будзе правамернай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:14, 3 красавіка 2026 (+03) ::::калі мы лічым, што форум — гэта выключна гэтая старонка, то тады так, вы абсалютна маеце рацыю, я паспяшаўся з блакіроўкай. Таксама я не ўлічыў, што гэта збоку магло выглядаць як асабістая крыўда, хоць асабіста я прывык да стылю камунікацыі ўдзельніка і не трымаю крыўды, мяне турбуе тая сітуацыя да блакіроўкі, якую я ўжо апісаў вышэй. Адказ удзельніка пасля папярэджання я трактаваў як правакаванне канфлікту пасля папярэджання. Як можаце пабачыць раней у маёй камунікацыі з удзельнікам, я заўсёды намагаўся канструктыўна весці дыскусію, спрабаваў вырашаць іншыя канфлікты як медыятар. Таму я ў дадзеным выпадку як раз сябе і палічыў трэцяй асобай, не зацікаўленай у блакіроўцы з-за нейкіх асабістых прэтэнзій, таму і вынес папярэджанне ўдзельніку. Далей, я ўжо пагаджуся, што паспяшаўся. Заўважу, што ВП:ВК — гэта досыць кароткае правіла, з досыць шырокай фармулёўкай, з якой наўпрост не вынікае, што яна тычыцца таксама і блакіроўкі з боку адміністратара. Мы ж не выносім на абмеркаванне ў форуме кожную кандыдатуру на блакіроўку, часта блакіроўка ідзе пасля абмеркавання на асабістай старонцы, або ў [[ВП:Запыты да адміністратараў]], а абмеркаванні пра гэтага ўдзельніка ўжо былі. Я больш кіраваўся больш канкрэтнымі [[ВП:ЭП]], [[ВП:НАПА]], [[ВП:НЧП]]. Тэрміну даўніны ў нас тут нібыта няма, таму я вырашыў, што лепш позна, чым ніколі, тым больш, што ўдзельнік працягвае паказваць, што не зразумеў хібнасці сваіх паводзінаў, а супольнасць сваім ігнараваннем гэтага нібы ўхваляе такую мадэль паводзінаў. Таму яшчэ раз падкрэслю, што калі вы кажаце пра парушэнне працэдур, я іх не бачу. У нас проста няма выразна прапісаных працэдур для такіх выпадкаў, таму цяжка сказаць, што я таксама нешта выразна парушыў, толькі калі мы не лічым, што кожную кандыдатуру на блакіроўку трэба выстаўляць на абмеркаванне на гэтай старонцы, чаго ніхто не робіць. Можа я ў нейкім сэнсе выходжу за такое шырокае паняцце як «здаровы сэнс» або прапарцыйнасць пакарання зробленаму, але мне здаецца, што варта на будучыню такія рэчы недзе больш выразна прапісаць, каб гэта не вітала ў паветры. Мая мэта тут не сабраць нейкую колькасць галасоў за і замяць справу, але выпрацаваць нейкі выразны кансэнсус адносна такіх выпадкаў і патэнцыйна палепшыць нашу нарматыўную базу. ::::Я магу пагадзіцца, што варта бы даць і ўдзельніку выказацца на гэты конт, таму я яго разблакаваў. Але не хачу спыняць нашу дыскусію. Мы мусім выпрацаваць нейкі кансэнсус а не проста «понять-простить». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:21, 3 красавіка 2026 (+03) :::::Дзякуй за разблакіроўку. Гэта правільны крок для вырашэння бягучай сітуацыі. :::::Я згодны, што правілы блакіровак і вырашэння канфліктаў патрабуюць дапрацоўкі, паспрабую нешта падрыхтаваць для абмеркавання пазней. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:50, 4 красавіка 2026 (+03) : {{За}}. Добрая навіна, мінус {{Абраза|адно мурло}}. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]</font> 09:37, 2 красавіка 2026 (+03) :Унёсак [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] быў вельмі карысным і мог бы быць такім яшчэ, неймаверна шкада. І без сцяга ён закрываў многія адміністрацыйныя функцыі, якія цяпер завіснуць. Факт таксама ў тым, што каб сустракацца з ім у праўках часта трэба было мець тоўстую скуру, якая мала ў каго ёсць. Раней былі асобныя едкія выказванні, двухсэнсоўныя запісы ў апісаннях змен, а ў апошнія гады такое стала стылем. Усе перажываем не самыя спакойныя часы, што тут казаць. Трэба было нешта рабіць з гэтым, на пераконванні, прынамсі настолькі груба не выказвацца, ён не рэагаваў, гэта яўныя і частыя парушэнні ВП:ЭП. Наўрад ці я за вечную блакіроўку, але немагчыма заблакаваць на паўшышачкі, як бы ні хацелася. Блакіроўка ж на год практычна роўная вечнай у гэтым выпадку. Пасля году вяртаюцца да ўдзелу практычна адны пацыенты Навінак як "таленавіты кантакцёр" або "валагодскі этымолаг". Ці стане ўдзел лагаднейшым, а калі стане, ці на карысць гэта будзе, зусім не факт. Часам узнікала такая думка, але ўзважыўшы +/- і розныя эмоцыі рука не ўзнімалася хоць бы на часовую блакіроўку. Пажывём -- дазнаемся. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:53, 2 красавіка 2026 (+03) : Асабіста ў мяне былі розныя этапы стасункаў з удзельнікам-ветэранам праекта. Нават мы адзін аднаго блакіравалі:) Блакіроўку патрэбна здымаць з-за неправамернасці яе, на першы погляд. І пачынаць абмеркаванне. Даць шанец удзельніку выказаць сваю пазіцыю на гэты конт. Іншым таксама патрэбна да гэтай сітуацыі падключыцца. Але ёсць некалькі Но... Удзельнік сам прапанаваў сябе заблакаваць. Прабачце, але ў сур'ёзнай дыскусіі можна было свой сарказм да сітуацыі не паказваць. Потым, ёсць прыклад прамой пагрозы іншаму ўдзельніку («дэанамізацыя»). І ўсё б нічога, але ў нашай сітуацыі, такія пагрозы гэта вельмі сур’ёзная праблема, што удзельнік, былы адміністратар, увогуле да такога прыйшоў. Ну і апошняе Но, гэта шматлікія двухсэнсоўныя выказванні ўдзельніка. Я асабіста, да іх прывык. Але новыя ўдзельнікі, разумею, сустракаюцца з такім упершыню і для іх гэта непрымальна, пра што яны неаднаразова яму казалі. «Апошні шанец», Я бачу выхад з сітуацыі такі: здымаем блакіроўку; слухаем пазіцыю ўдзельніка; калі ён пагодзіцца на культурныя паводзіны ў дыскусіях і адмовіцца ад сваіх саркастычных заўваг, то пакінуць яго ў праекце. Не, блакіроўка.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 14:26, 3 красавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]], пачнем з таго, што ў мяне нікнэйм напрамую вытворны ад імя і прозвішча. Суб'ект, якому нібыты пагражала «дэанамізацыя», раскідваў яго хэштэгамі па форумах, каментуючы мае дзеянні ў праекце. На прапанову спыніць гэтыя дзеянні адказаў, што мае гаджэт, дзе подпіс пад каментам дадаецца аўтаматычна. На гэта яму было прапанавана самому не хавацца за «моцным» нікнэймам і прымераць сітуацыю на сябе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 3 красавіка 2026 (+03) ::: Але гэта не дае [[Удзельнік:JerzyKundrat|Вам]] ніякіх падстаў пісаць тое, што Вы напісалі. Ёсць адміны, да якіх можна было звярнуцца, калі ўдзельнік не разумее ў чым ён не правы. Ці маглі бы вы весці дыскусію з іншымі ўдзельнікамі (новымі, старымі) больш стрымана ў будучыні? Без сарказму, без едкіх выказванняў? Вось галоўныя пытанні, на якія мы шукаем адказ ад Вас. Таксама не хацелася б, каб удзельнік, які столькі гадоў знаходзіцца і працуе ў праекце, указваў у грубай форме новым удзельнікам, як правільна пісаць на мове, і што яго праца і не каштуе нічога, таму што гэта гугл транслэйт з іншага праекта. Мы ўсяго толькі хацім, каб Вы стрыманей вялі сябе. --[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski]] 14:54, 4 красавіка 2026 (+03) :::: гугл транслэйт з іншага праекта не каштуе нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 4 красавіка 2026 (+03) :як напісаў вышэй, я зняў блакіроўку, але з таго, што я бачу пакуль, я раблю выснову, што удзельніку цікава толькі абмеркаваць мае дзеянні, а не свае паводзіны. Я буду настойваць на вяртанні блакіроўкі ў тым ці іншым выглядзе. Прашу супольнасць выказвацца. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 красавіка 2026 (+03) :@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], калі ласка, давайце паразмаўляем, хацелася б зразумець Вашую пазіцыю. Ваш унесак у праект вельмі каштоўны і многія з каментароў вышэй гэта пацвяржаюць. Асабіста мне было б вельмі шкада, калі б Вы сышлі з праекта ці былі заблакаваныя. Аднак нельга не заўважыць Ваш асабісты стыль у размовах. Я згодны з думкай, што Вашыя з'едлівыя каментары маглі адштурхнуць ад праекта недасведчаных удзельнікаў, а можа і дасведчаных таксама. Вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 гэты каментар] сапраўды можна ўспрыняць як пагрозу, гэта ўвогуле нешта ўзроўню "пацаноў з раёна". Карацей, пэўныя Вашыя каментары сапраўды зневажаюць іншых удзельнікаў, гэта факт. :На спробы абмеркаваць Вашыя паводзіны і прапановы змяніць тон Вы рэагуеце рэзка і часам нават экстрэмальна рэзка, нібыта такой прапановай Вас неяк самога зняважылі. Чаму? Лічыце сябе вышэй за "новапрыбыўшых"? Лічыце, што стаж у праекце дае Вам індульгенцыю? Гэта не абвінавачванне, мне сапраўды хацелася б, каб Вы шчыра адказалі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:45, 4 красавіка 2026 (+03) https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC&diff=5120393&oldid=5120388 --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 05:39, 4 красавіка 2026 (+03) : Мы сутыкнуліся з сітуацыяй, дзе велізарны досвед і працаздольнасць суправаджаюцца стылем камунікацыі, які разбурае супольнасць. Я перакананы, што ніякія тысячы правак не могуць быць апраўданнем для абраз або пагроз у бок іншых людзей. Прынцыпы Вікіпедыі кажуць нам, што этыка з'яўляецца такім жа важным слупам, як і якасць матэрыялу. Калі ветэран праекта дазваляе сабе таксічныя выпады або пагрозы, ён ставіць пад удар саму будучыню нашага раздзела, бо навічкі проста не захочуць заставацца ў такім асяроддзі. Разам з тым, я пагаджаюся, што бестэрміновая блакіроўка без папярэдняга кансэнсусу была занадта радыкальнай працэдурай. Дзякуй Plaga med, што разблакаваў Jerzy. Зараз, калі ўдзельнік разблакаваны, я прапаную не проста забыць пра канфлікт, а ўсталяваць выразныя рамкі для яго далейшай працы. Гэта павінен быць строгі выпрабавальны тэрмін з поўнай забаронай на любыя саркастычныя выпады ў бок калег. Любое наступнае парушэнне [[ВП:ЭП]] павінна цягнуць за сабой неадкладную блакіроўку, якая ўжо не будзе аспрэчвацца. Такі падыход дасць удзельніку магчымасць працягваць карысную працу, але пазбавіць супольнасць ад неабходнасці цярпець непрымальныя паводзіны. Мы павінны абараняць не толькі тэксты, але і культуру ўзаемадзеяння, без якой праект рана ці позна проста спыніцца ў сваім развіцці. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:47, 4 красавіка 2026 (+03) : ''выразныя рамкі для яго далейшай працы'' = ітэлектуальнае рабства, ха-ха. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:43, 4 красавіка 2026 (+03) :: Калі вы не будзеце ладзіць агрэсію і тролінг да іншых удзельнікаў - для мяне гэтага будзе дастаткова. Мне не важна, што было паміж намі, я прэтэнзіяў не маю, мы не зразумелі адзін аднаго. Прапаную так проста ў бок іншых людзей не рабіць. Што думаеце? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:46, 4 красавіка 2026 (+03) ::: ОК, а хто прэтэнзіі мае ў такім разе? Ну, наконт тролінгу, тут здэцца адвакаты ёсць, а пацярпелыя? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:56, 4 красавіка 2026 (+03) ::::мне здаецца "пацярпелыя" выказваліся ў іншых дыскусіях і яшчэ не раз выкажуцца, калі сітуацыя не зменіцца. Ёсць такая рэч як кансэнсус, у тым ліку адносна этычных паводзін і камунікацыі з навічкамі. Вы гэтага кансэнсусу не прытрымліваецеся. Патрабаваць выказвання вашых "ахвяр", тым болей навічкоў, не бачу неабходнасці. І калі адказваць на пытанне прэтэнзій, то вось прынамсі я маю выразную прэтэнзію, я бачу, як вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. Не хачу вас дэманізаваць ці штосьці такое, але вашыя паводзіны — прэцэдэнт, і на яго патрэбна адпаведна адпаведная рэакцыя для прадухілення падобных канфліктаў у будучыні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:28, 4 красавіка 2026 (+03) ::::: А я бачу, вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. 1:1. Толькі ў вас сцяг адміна ёсць, у адрозненне ад мяне. Магу падказаць, якая існуе працэдура адмаўлення ад сцяга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:43, 4 красавіка 2026 (+03) :::::: Спрэчка, якая стала нагодай для пажыццёвай блкіроўкі, вялася тут: [[Размовы:Ribodon]]. Не факт, што яна патрабавала нават мадэрацыі — як высветлілася, бакі самі знайшлі кансэнсус. Але ж [[Удзельнік:Plaga med]], які ў створаным летась уласнаручна [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga_med|запыце па статус адміністратара]] казаў, што ''зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты'' і ''не злоўжываць паўнамоцтвамі'' тут разагнаўся напоўніцу, прыплёўшы цэлую шматгадовую гісторыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::я ўжо прааналізаваў свае дзеянні і зрабіў высновы. Пытанне да вас, ці прааналізавалі вы свае дзеянні. Пытанне да супольнасці, як мы мусім дакладна сябе паводзіць у такіх сітуацыях і на што мусім абапірацца. Пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ужо выказаўся з ініцыятывай нешта нарыхтаваць, за што яму шчыры дзякуй. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:14, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::: прыгадваючы звычаі і традыцыі БелВікі, блакіроўку на суткі-трое там было за што ўляпіць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::Мне было непрыемна атрымаць той адказ які я атрымаў першапачаткова, асабліва ўлічваючы што я не зразумеў што з гэтым рабіць. Рэальныя заўвагі па якім я ў выніку выпраўляў артыкул выцягнуў з вас @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]]. Калі б гэта не здарылася, я б хутчэй проста пайшоў пісаць іншыя артыкулы, а гэты пакінуў бы як ёсць праз неразуменне што канкрэтна з ім не так. Ну і ўвогуле не так я ўяўляў камунікацыю на вікі. [[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 13:52, 5 красавіка 2026 (+03) :::::::: [[Удзельнік:Observr1|Observr1]], пакінуць артыкул з наяўным шаблонам [[Шаблон:Машынны пераклад|Машынны пераклад]] — абсалютна нармальна для Вікіпедыі. Такіх [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:WhatLinksHere/%D0%A8%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BD:%D0%9C%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BD%D0%BD%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4 тут шмат]. Можна было й згаданы артыкул не выпраўляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:01, 5 красавіка 2026 (+03) :::::::::Сур'ёзна? Вы сапраўды прапануеце пакідаць машынныя пераклады як ёсць? Тое, што дагэтуль вялікая колькасць машынных перакладаў не даведзена да нормы, не дае падставы казаць, што так трэба і далей. Зразумела, што мы не ў ідэальным сусвеце і нейкая колькасць артыкулаў застанецца нізкай якасці, але ж прынамсі імкнуцца да меншай колькасці машынных перакладаў і лепшай якасці артыкулаў усё ж трэба. :::::::::Ну і [[ВП:ПЕР]], падаецца, тут на маім баку: :::::::::«...перакладаючы артыкул, стаўцеся да тэксту з такой самай пільнасцю і ўважлівасцю, як і да ўласнага арыгінальнага тэксту. Імкніцеся, каб перакладзены тэкст успрымаўся так сама натуральна, як арыгінальны беларускі тэкст артыкула.» [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:12, 6 красавіка 2026 (+03) :::::::::: Гэта не мая прапанова, гэта звычай БелВікі. [[Удзельнік:IshaBarnes]] выпраўляйце гэтыя артыкулы або выстаўляйце іх да выдалення, я падтрымаю абодва варыянты. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:19, 6 красавіка 2026 (+03) ::::Тыя, хто сышоў, ужо за сябе не скажуць, але вышэй два галасы за Вашую перманентную блакіроўку, то іх Вы напэўна дапяклі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:55, 5 красавіка 2026 (+03) ::::: Дапусцім, што гэтым асобам я не дазволіў разгуляцца ў БелВікі, атрымаць тут дармовы хостынг і трыбуну. Ну так, стала быць, дапёк. І гэта магу залічыць сабе ў актыў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:05, 6 красавіка 2026 (+03) ::::::Калі ласка, давайце падзелім форму і змест Вашых каментароў. Вы можаце быць абсалютна правы па змесце, але зараз ўсе пытанні да формы і ўсе прапановы датычацца менавіта змены формы. Вы можаце дазволіць сабе трохі менш сарказму і тролінгу ці гэта ўжо прынцыповая пазіцыя? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:32, 6 красавіка 2026 (+03) ::::::: Пачынаць рэпліку з выразу кшталту "''Сур'ёзна?''", гэта няўдала па форме, як праяўленне сврказму выглядае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:45, 6 красавіка 2026 (+03) ::::::::Згодны, у будучыні буду больш уважлівы да праяў сваіх эмоцый. Але ўсё ж да [https://be.wikipedia.org/wiki/Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#c-JerzyKundrat-20260331133100-Plaga_med-20260331132300 Вашай рэплікі] "не ссы" па ўзроўні не дацягвае. Калі б Вы засталіся на ўзроўні "Сур'ёзна?", то зараз бы гэтай размовы не было. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:18, 6 красавіка 2026 (+03) == Катэгорыі "... паводле алфавіта" == Падкажыце, у чым сэнс гэтага тлумачэння у катэгорыях кшталту [[:Катэгорыя:Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта]]? У Вікіпедыі ўсе катэгорыі паказваюць артыкулы паводле алфавіта. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 19:21, 28 лютага 2026 (+03) :Відаць — сэнс у тым, каб аддзяліць агульную катэгорыю з падкатэгорыямі (звычайна трэба прастаўляць у артыкул канкрэтную падкатэгорыю, а не агульнае нешта), нейкай структурай катэгорый, падвідамі, а можа нават і дадатковымі старонкамі ў іншых прасторах імёнаў ад звычайнага пераліку ўсіх на свеце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:39, 2 сакавіка 2026 (+03) ::Глядзі прыклад – [[:Катэгорыя:Банкі]]. Разумею, каб туды шлі артыкулы пра банкаўскую справу. Але гэтая катэгорыя ўжо належыць да [[:Катэгорыя:Банкаўская справа]]. А ў Банкі ідуць як некаторыя банкі, так і артыкулы вакол банкаўскай тэмы. ::Нейкі сэнс я магу бачыць, але не бачу, як ён выходзіць на практыцы. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 13:12, 4 сакавіка 2026 (+03) == Заходнепалеская мікрамова == Заўважыў выпадкова дзіўную сітуацыю, што ў нас у артыкуле [[Заходнепалеская мікрамова]] інфармацыя пададзена вельмі некрытычна, вельмі тэндэнцыйна. Па-першае, сцвярджаецца што гэта літаратурная мова, але далей з тэксту вынікае, што быў адзін няўдалы праект кадыфікацыі ў 1980-1990-я гады, якія скончыўся нічым, бо няма ні літаратуры, ні медыя, ні арганізацый, якія б гэтую мікрамову развівалі ці падтрымлівалі. Па-другое, у лідзе «заходнепалескія гаворкі» чамусьці перасылаюць да артыкула [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]], хоць з погляду беларускага мовазнаўства заходнепалескія гаворкі на тэрыторыі Беларусі далучаюцца да беларускай мовы. Такога артыкула не існуе ўвогуле, хоць пра заходнепалескія гаворкі беларускай мовы ёсць у профільных выданнях, і толькі загародскімі гаворкамі яны не абмяжоўваюцца. Фактычна заходнепалескія гаворкі беларускай мовы безпадстаўна падмяняюцца «заходняй мікрамовай», хоць апошняя мусці быць парасонавым тэрмінам, для гаворак на Падляшшы і Заходнім Палессі ў Беларусі і Украіне. Па-трэцяе, на поўным сур’ёзе прыводзяцца такія саманазвы як «яцвяжская мова» і «јітвјежа волода», без якога-небудзь тлумачэння, што прывязка палескіх гаворак да яцвягаў гэта плод хворых фантазій аднаго чалавека. Атрымліваецца не энцыклапедычны артыкул, а прасоўванне маргінальных тэорый праз Вікіпедыю. Трэба нешта вырашаць з гэтай тэмай. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:09, 20 лютага 2026 (+03) : [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], чытай пра [[загародскія гаворкі]], беларускія да асновы асноў. Пра заходнепалескую мікрамову, дарэчы, артыкул ёсць у томе "Славянскія мовы", выдадзеным пад эгідай РАН, так што не лямантуй пачом зра. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:25, 20 лютага 2026 (+03) :: То бок, аўтарытэтныя крыніцы паказваюць гэтую з'яву ці то як гаворкі беларускай мовы, ці то як гаворнкі ўкраінскай мовы, ці то як мікрамову — каб развіваць тэму ў БелВікі ёсць адразу тры артыкулы, правіць якія можа кожны ахвотны. Рэч у тым, што Вікіпедыя паказвае шырокі погляд на з'явы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 20 лютага 2026 (+03) ::: Точна, акзваецца можна шчэ й артыкул [[Заходнепалескія гаворкі]] стварыць. Так, глядзіш, і сваю ўласную прастору ў БелВікі [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]] займее. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:28, 22 лютага 2026 (+03) == [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] == Пералапаціў рэкамендацыі. Пастараўся пазбавіцца ад вады, захаваўшы сутнасныя рэчы. Як умеў, узгадніў з існай практыкай. Спадзяюся, што насуперак кансэнсусу не пайшоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 14 лютага 2026 (+03) == About the two locked administrators and the future of this project == Apologies for writing in English here, but please see [[Размовы пра Вікіпедыю:Пасольства#About the two globally locked administrators and the future of this project]]. Thanks. [[Удзельнік:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[Размовы з удзельнікам:Codename Noreste|размовы]]) 07:38, 6 студзеня 2026 (+03) == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 00:01, 20 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля == [[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам. Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу. Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах Викимедиа. Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года. Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9 <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|размовы]])</bdi> 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 20:11, 3 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> m1w6unmzlb6764m1dque87y7pug8vh3 4 728989 5121400 5118129 2026-04-05T15:23:32Z Plaga med 116903 /* Шаблоны "Аніманга" */ Адказ 5121400 wikitext text/x-wiki {{Вікіпедыя:Размовы пра шаблоны/Шапка}} <!-- новыя тэмы ствараць пад гэтым радком --> == Шаблон "Таксон" == Я навічок у вікіпедыі і ў шаблонах мала разумею. Ці можа нехта патлумачыць адкуль у артыкуле [[Амазонскі ламанцін]] шаблон бярэ назву сямейства «Ламанціны», бо па першае яна не адзначаецца як клікабельная спасылка, а па другое — назва няправільная, бо сямейства «ламанцінавыя». Яшчэ ў шаблоне не працуюць спасылкі на ITIS (ну ці я не разумею як яны працуюць) Таксама было бы добра калі нехта напісаў больш падрабязную дакументацыю. --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 00:33, 29 сакавіка 2026 (+03) Гл. [[Шаблон:Trichechidae]], там параметр m=1, таму и неклікабельная спасылка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:55, 29 сакавіка 2026 (+03) :А калі параметр прыбраць то ўсё будзе нармальна? І ці варта гэта рабіць? І як прадухіліць падобныя праблемы з іншымі жывёламі ў будучыні? [[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 15:09, 29 сакавіка 2026 (+03) :: Паколькі ў сямействе ёсць вымерлыя роды — так, параметр варта прыбраць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:03, 29 сакавіка 2026 (+03) == Шаблоны "Аніманга" == Было б добра, каб хто-небудзь аднавіў/перапрацаваў шаблоны-карткі "Аніманга": {{ш|Картка аніманга/Загаловак}}, {{ш|Картка аніманга/Фільм}}, {{ш|Картка аніманга/Манга}}, {{ш|Картка аніманга/Канец}} і, магчыма, {{ш|Картка аніманга/Загаловак2}}, бо той жа "Загаловак" не аднаўляўся з 2012 года. Сюды ж стварыць {{ш|Персанаж анімангі}}. --[[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:59, 12 снежня 2025 (+03) :{{зроблена}} прыйшлося дужа павазіцца, але нібыта ўсё абнавіў, зрабіў цалкам пераезд на логіку, бліжэйшую да таго, што ў англ вікі. Балазе, у нас гэтыя шаблоны амаль не выкарыстоўваюцца, таму пераезд не быў такім ужо балючым. Паўсюль дадаў дакументацыю і templatedata, каб можна было правіць з візуальнага рэдактара. Праверыў працаздольнасць артыкулаў, усё выглядае добра. Часткова ўжываў LLM, але ўсё вычытваў. Калі заўважыце памылкі, дайце знаць. Чытайце дакументацыю на {{tl|Картка аніманга}}, там усё добра і прыгожа распісана. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:23, 5 красавіка 2026 (+03) == {{tl|Музыкант/колер/схема}} == Шаблон спасылаецца на табліцы стыляў "Вакаліст", "Інструменталіст" і "Кампазітар", з якіх існуе толькі [[Шаблон:Колер/Кампазітар.css|апошняя]]. Гэта выклікае памылкі ў артыкулах пра вакалістаў і інструменталістаў, напрыклад: [[Чэзар Аўату]], [[Вінс Кларк]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 22:51, 20 лістапада 2025 (+03) :{{done}} Стылі дадаў. Колеры пакуль працаваць не будуць. Пазней планую выправіць, калі нехта раней за мяне не паспее [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:27, 21 лістапада 2025 (+03) == {{tl|Хімічны элемент}} == Неаўтаматызаваны, нічога не падцягвае аўтаматычна. Трэба аўтаматызаваць і праставіць на ўсе элементы, бо цяпер некаторыя з іх без шаблону. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 11:26, 16 мая 2025 (+03) == {{tl|Валейбольны клуб}} == Добры дзень! Дапамажыце, калі ласка, патрэбен "Шаблон:Валейбольны клуб", каб аформіць артыкулы пра вйлейбольныя клубы. Дзякуй--[[Удзельнік:Паўлюк Шапецька|Паўлюк Шапецька]] 14:27, 1 снежня 2024 (+03) == {{tl|Праліў}} == Не апрацоўвае параметр «Вышэйстаячая акваторыя 1». Гл. напрыклад, старонку [[Праліў Торэса]].--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 07:53, 4 верасня 2024 (+03) == Памылка "Не пазначаны радок для хэшыравання" == Вітаю. Незразумелая мне праблема ў некалькіх шаблонах, {{ш|Серыя гульняў}} {{ш|Субатамная часціца}} {{ш|Сусветны сабор}}, можа, і яшчэ якіх. Сам [[шаблон:Картка]], на аснове якога яны створаны, быццам такой памылкі не выдае. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 12:27, 23 жніўня 2024 (+03) == [[Д1 (дызель-цягнік)]] == Вітаю, тут нешта добранька ў шаблоне зламалася.--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 09:11, 13 жніўня 2024 (+03) == Шаблон:Зборная краіны == Добры дзень! Дапамажыце, калі ласка, стварыць Шаблон:Зборная краіны, каб аформіць артыкулы пра зборныя па рэгбі.--[[Удзельнік:Ellis Novak|Ellis Novak]] ([[Размовы з удзельнікам:Ellis Novak|размовы]]) 12:14, 25 ліпеня 2024 (+03) == {{tl|Крыніцы/ЭСБМ}} == Толькі 11 тамоў у шаблоне. Трэба дадаць астатнія. І перанесці пад поўную назву бо назва ''Этымалагічны слоўнік беларускай мовы'' у шаблонах не шукаецца, калі не ведаць што гэта ЭСБМ.--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 18:24, 6 ліпеня 2024 (+03) == {{tl|Мора}} == Паспрабаваў дадаць на старонцы [[Тасманава мора]]. Нічога не цягне з Вікіданых... Паставіў пакуль універсальную.--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 10:02, 30 чэрвеня 2024 (+03) == {{tl|Паўвостраў}} == Дакументацыя (неабавязковыя параметры) не адпавядае (не працуе). І было б добра дадаць назву на арыгінальнай мове.--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 14:24, 29 чэрвеня 2024 (+03) == {{tl|Кніга}} == Было б добра перакласці параметры. Напрыклад, ''columns''. І адлюстраваць у дакументацыі шаблона.--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 07:22, 22 чэрвеня 2024 (+03) == {{tl|Паслухаць аўдыёпрыклад}} == Шаблон выкарыстоўваецца ў адным артыкуле і няма моўных версій. Пытанне, ці патрэбны ён нам і ці не з’яўляецца гэта перакладам іншага шаблона без належнай падвязкі ў ВД? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:26, 9 чэрвеня 2024 (+03) == {{tl|Картка:Герб}} == Трэба каб на выяву з ВД падцягвалася або значэнне p18, або p94, калі пуста. Там у ВД запаўняюць і так, і так. Прыклады для параўнання: [[Герб Віцебска]] і [[Герб Кабардзіна-Балкарыі]]. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:50, 31 мая 2024 (+03) == {{tl|НП}} == Ці магчыма зрабіць, каб шаблон дадаваў катэгорыю даты заснавання населенага пункта, калі яна ёсць у артыкуле ці Wikidata? Або ботам дадаць на падставе катэгорыі ў іншай Вікі (напрыклад, з [https://uk.wikipedia.org/wiki/Категорія:Населені_пункти_України,_засновані_1500 Категорія:Населені пункти України, засновані 1500] з украінскай)?--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 20:40, 23 красавіка 2024 (+03) :Здаецца ўжо ўсё падцягваецца. Праверце, калі ласка. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:46, 9 чэрвеня 2024 (+03) ::Паспрабаваў у артыкулах [[Іпатава (горад)]] (НП) і [[Лікціў]] (НП-Украіна). Не цягнуцца катэгорыі.--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 07:38, 10 чэрвеня 2024 (+03) == Выдаліць або выправіць {{tl|Інтэрактыўная карта малюнкаў}} == Нідзе не выкарыстоўваецца, перанесці не атрымліваецца, штосьці з параметрамі не так, мабыць нейкія іншыя шаблоны трэба ўжыць або выправіць. Яшчэ і назва не адпавядае зместу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:42, 5 сакавіка 2024 (+03) :Каб гэты шаблон працаваў, там трэба дадаць у шаблон шаблоны ''Выканаць скрыпт|imgToggle'' і ''Выканаць скрыпт|imagemapHighlight'' (гл. ру вікі) і стварыць самі скрыпты. Але гэта могуць рабіць толькі адміністратары. [[Удзельнік:Aneuko|Aneuko]] ([[Размовы з удзельнікам:Aneuko|размовы]]) 14:09, 7 красавіка 2025 (+03) :: Цяпер шаблон запрацаваў, але яшчэ не працуе падсвятленне абласцей відарыса колерамі. Трэба будзе потым яшчэ раз вярнуцца, пакумекаць. Таксама перайменаваў шаблон для большай аднастайнасці тэрміналогіі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:55, 12 лістапада 2025 (+03) == Ачышчаны CSS і [[:en:Template:Legend inline]] == Спрабую перанесці па новай шаблон у нашу вікі. Тэстава стварыў стыль [[Удзельнік:Plaga med/Шаблон:Legend inline/styles.css]]. Калі выкарыстоўваю, піша «Старонка Удзельнік:Plaga med/Шаблон:Legend inline/styles.css павінна мець мадэль зместу «Ачышчаны CSS» для TemplateStyles (цяперашняя мадэль — «CSS»).». Ці падтрымліваецца ў нас гэты Ачышчаны CSS і ці можам мы штосьці з гэтым зрабіць?[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:13, 5 сакавіка 2024 (+03) == {{tl|ВТ-РБС}} == У шаблоне толькі 15 тамоў з 25...--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 07:09, 27 лютага 2024 (+03) == {{tl|Насельніцтва}} == Паспрабаваў выкарыстацьна старонцы [[Кімаўск]]. Як разумею, шаблон не знаходзіць даных. Дз ён іх бярэ? У Рувікі працуе. І ў нас, напрыклад, на старонцы [[Лузгіна]].--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 12:17, 5 лютага 2024 (+03) : Можа шаблон не дароблены. Я адкрыў зыходны код і як я зразумеў там выкарыстоўваецца модуль https://be.wikipedia.org/wiki/Модуль:Statistical Я не ведаю мову Lua(на якім напісаны модуль) але падобна гэты модуль выкарыстоўвае "падмодулі" па рэгіёнах са спісам крыніц, дзе бярэ інфу аб насельніцтве. І вось для Іркуцкай вобласці "падмодуль" ёсць (таму працуе Лузгіна) https://be.wikipedia.org/wiki/Модуль:Statistical/RUS-IRK а для іншых рэгіёнаў падобна не https://be.wikipedia.org/wiki/Модуль:Statistical/RUS-TUL У рувікі напрыклад модуль для Тульскай вобласці створаны і запоўнены https://ru.wikipedia.org/wiki/Модуль:Statistical/RUS-TUL Каб выкарыстоўваць шаблон, трэба каб нехта дарабіў бы яго (дакладней модулі).--[[Удзельнік:Aneuko|Aneuko]] ([[Размовы з удзельнікам:Aneuko|размовы]]) 13:22, 5 лютага 2024 (+03) Дарэчы, працуе ў выглядзе <nowiki>{{Wikidata/Population}}</nowiki>. Паказвае табліцу, калі ў Wikidata ёсць даныя аб колькасці насельніцтва.--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 19:00, 9 лютага 2024 (+03) == {{tl|Партизаны Беларуси}} == Было б добра дадаць у шаблон адлюстраванне раздзела «Сединения» (brigade).--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 08:38, 20 студзеня 2024 (+03) == {{tl|Балота}} == Вітаю, не сябруе з Вікідатай шаблон--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 09:36, 18 снежня 2023 (+03) : І дакументацыя шаблона не адпавядае коду. Напрыклад, пазіцыйныя карты.--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 17:25, 27 мая 2024 (+03) == {{tl|Картка косці}} == Вітаю, а можна падцягнуць з Вікідаты ў шаблон элемент [[:d:Property:P2789|злучаецца з]], калі ласка?--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 09:16, 16 красавіка 2025 (+03) = Архіў = * [[Вікіпедыя:Размовы пра шаблоны/Архіў|Архіў]] ljy0t79q64azmz73zde1jbgguuckpzu 5121403 5121400 2026-04-05T15:36:51Z DzBar 156353 /* Шаблоны "Аніманга" */ Адказ 5121403 wikitext text/x-wiki {{Вікіпедыя:Размовы пра шаблоны/Шапка}} <!-- новыя тэмы ствараць пад гэтым радком --> == Шаблон "Таксон" == Я навічок у вікіпедыі і ў шаблонах мала разумею. Ці можа нехта патлумачыць адкуль у артыкуле [[Амазонскі ламанцін]] шаблон бярэ назву сямейства «Ламанціны», бо па першае яна не адзначаецца як клікабельная спасылка, а па другое — назва няправільная, бо сямейства «ламанцінавыя». Яшчэ ў шаблоне не працуюць спасылкі на ITIS (ну ці я не разумею як яны працуюць) Таксама было бы добра калі нехта напісаў больш падрабязную дакументацыю. --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 00:33, 29 сакавіка 2026 (+03) Гл. [[Шаблон:Trichechidae]], там параметр m=1, таму и неклікабельная спасылка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:55, 29 сакавіка 2026 (+03) :А калі параметр прыбраць то ўсё будзе нармальна? І ці варта гэта рабіць? І як прадухіліць падобныя праблемы з іншымі жывёламі ў будучыні? [[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 15:09, 29 сакавіка 2026 (+03) :: Паколькі ў сямействе ёсць вымерлыя роды — так, параметр варта прыбраць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:03, 29 сакавіка 2026 (+03) == Шаблоны "Аніманга" == Было б добра, каб хто-небудзь аднавіў/перапрацаваў шаблоны-карткі "Аніманга": {{ш|Картка аніманга/Загаловак}}, {{ш|Картка аніманга/Фільм}}, {{ш|Картка аніманга/Манга}}, {{ш|Картка аніманга/Канец}} і, магчыма, {{ш|Картка аніманга/Загаловак2}}, бо той жа "Загаловак" не аднаўляўся з 2012 года. Сюды ж стварыць {{ш|Персанаж анімангі}}. --[[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:59, 12 снежня 2025 (+03) :{{зроблена}} прыйшлося дужа павазіцца, але нібыта ўсё абнавіў, зрабіў цалкам пераезд на логіку, бліжэйшую да таго, што ў англ вікі. Балазе, у нас гэтыя шаблоны амаль не выкарыстоўваюцца, таму пераезд не быў такім ужо балючым. Паўсюль дадаў дакументацыю і templatedata, каб можна было правіць з візуальнага рэдактара. Праверыў працаздольнасць артыкулаў, усё выглядае добра. Часткова ўжываў LLM, але ўсё вычытваў. Калі заўважыце памылкі, дайце знаць. Чытайце дакументацыю на {{tl|Картка аніманга}}, там усё добра і прыгожа распісана. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:23, 5 красавіка 2026 (+03) ::Дзякуй! [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 18:36, 5 красавіка 2026 (+03) == {{tl|Музыкант/колер/схема}} == Шаблон спасылаецца на табліцы стыляў "Вакаліст", "Інструменталіст" і "Кампазітар", з якіх існуе толькі [[Шаблон:Колер/Кампазітар.css|апошняя]]. Гэта выклікае памылкі ў артыкулах пра вакалістаў і інструменталістаў, напрыклад: [[Чэзар Аўату]], [[Вінс Кларк]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 22:51, 20 лістапада 2025 (+03) :{{done}} Стылі дадаў. Колеры пакуль працаваць не будуць. Пазней планую выправіць, калі нехта раней за мяне не паспее [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:27, 21 лістапада 2025 (+03) == {{tl|Хімічны элемент}} == Неаўтаматызаваны, нічога не падцягвае аўтаматычна. Трэба аўтаматызаваць і праставіць на ўсе элементы, бо цяпер некаторыя з іх без шаблону. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 11:26, 16 мая 2025 (+03) == {{tl|Валейбольны клуб}} == Добры дзень! Дапамажыце, калі ласка, патрэбен "Шаблон:Валейбольны клуб", каб аформіць артыкулы пра вйлейбольныя клубы. Дзякуй--[[Удзельнік:Паўлюк Шапецька|Паўлюк Шапецька]] 14:27, 1 снежня 2024 (+03) == {{tl|Праліў}} == Не апрацоўвае параметр «Вышэйстаячая акваторыя 1». Гл. напрыклад, старонку [[Праліў Торэса]].--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 07:53, 4 верасня 2024 (+03) == Памылка "Не пазначаны радок для хэшыравання" == Вітаю. Незразумелая мне праблема ў некалькіх шаблонах, {{ш|Серыя гульняў}} {{ш|Субатамная часціца}} {{ш|Сусветны сабор}}, можа, і яшчэ якіх. Сам [[шаблон:Картка]], на аснове якога яны створаны, быццам такой памылкі не выдае. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 12:27, 23 жніўня 2024 (+03) == [[Д1 (дызель-цягнік)]] == Вітаю, тут нешта добранька ў шаблоне зламалася.--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 09:11, 13 жніўня 2024 (+03) == Шаблон:Зборная краіны == Добры дзень! Дапамажыце, калі ласка, стварыць Шаблон:Зборная краіны, каб аформіць артыкулы пра зборныя па рэгбі.--[[Удзельнік:Ellis Novak|Ellis Novak]] ([[Размовы з удзельнікам:Ellis Novak|размовы]]) 12:14, 25 ліпеня 2024 (+03) == {{tl|Крыніцы/ЭСБМ}} == Толькі 11 тамоў у шаблоне. Трэба дадаць астатнія. І перанесці пад поўную назву бо назва ''Этымалагічны слоўнік беларускай мовы'' у шаблонах не шукаецца, калі не ведаць што гэта ЭСБМ.--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 18:24, 6 ліпеня 2024 (+03) == {{tl|Мора}} == Паспрабаваў дадаць на старонцы [[Тасманава мора]]. Нічога не цягне з Вікіданых... Паставіў пакуль універсальную.--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 10:02, 30 чэрвеня 2024 (+03) == {{tl|Паўвостраў}} == Дакументацыя (неабавязковыя параметры) не адпавядае (не працуе). І было б добра дадаць назву на арыгінальнай мове.--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 14:24, 29 чэрвеня 2024 (+03) == {{tl|Кніга}} == Было б добра перакласці параметры. Напрыклад, ''columns''. І адлюстраваць у дакументацыі шаблона.--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 07:22, 22 чэрвеня 2024 (+03) == {{tl|Паслухаць аўдыёпрыклад}} == Шаблон выкарыстоўваецца ў адным артыкуле і няма моўных версій. Пытанне, ці патрэбны ён нам і ці не з’яўляецца гэта перакладам іншага шаблона без належнай падвязкі ў ВД? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:26, 9 чэрвеня 2024 (+03) == {{tl|Картка:Герб}} == Трэба каб на выяву з ВД падцягвалася або значэнне p18, або p94, калі пуста. Там у ВД запаўняюць і так, і так. Прыклады для параўнання: [[Герб Віцебска]] і [[Герб Кабардзіна-Балкарыі]]. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:50, 31 мая 2024 (+03) == {{tl|НП}} == Ці магчыма зрабіць, каб шаблон дадаваў катэгорыю даты заснавання населенага пункта, калі яна ёсць у артыкуле ці Wikidata? Або ботам дадаць на падставе катэгорыі ў іншай Вікі (напрыклад, з [https://uk.wikipedia.org/wiki/Категорія:Населені_пункти_України,_засновані_1500 Категорія:Населені пункти України, засновані 1500] з украінскай)?--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 20:40, 23 красавіка 2024 (+03) :Здаецца ўжо ўсё падцягваецца. Праверце, калі ласка. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:46, 9 чэрвеня 2024 (+03) ::Паспрабаваў у артыкулах [[Іпатава (горад)]] (НП) і [[Лікціў]] (НП-Украіна). Не цягнуцца катэгорыі.--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 07:38, 10 чэрвеня 2024 (+03) == Выдаліць або выправіць {{tl|Інтэрактыўная карта малюнкаў}} == Нідзе не выкарыстоўваецца, перанесці не атрымліваецца, штосьці з параметрамі не так, мабыць нейкія іншыя шаблоны трэба ўжыць або выправіць. Яшчэ і назва не адпавядае зместу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:42, 5 сакавіка 2024 (+03) :Каб гэты шаблон працаваў, там трэба дадаць у шаблон шаблоны ''Выканаць скрыпт|imgToggle'' і ''Выканаць скрыпт|imagemapHighlight'' (гл. ру вікі) і стварыць самі скрыпты. Але гэта могуць рабіць толькі адміністратары. [[Удзельнік:Aneuko|Aneuko]] ([[Размовы з удзельнікам:Aneuko|размовы]]) 14:09, 7 красавіка 2025 (+03) :: Цяпер шаблон запрацаваў, але яшчэ не працуе падсвятленне абласцей відарыса колерамі. Трэба будзе потым яшчэ раз вярнуцца, пакумекаць. Таксама перайменаваў шаблон для большай аднастайнасці тэрміналогіі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:55, 12 лістапада 2025 (+03) == Ачышчаны CSS і [[:en:Template:Legend inline]] == Спрабую перанесці па новай шаблон у нашу вікі. Тэстава стварыў стыль [[Удзельнік:Plaga med/Шаблон:Legend inline/styles.css]]. Калі выкарыстоўваю, піша «Старонка Удзельнік:Plaga med/Шаблон:Legend inline/styles.css павінна мець мадэль зместу «Ачышчаны CSS» для TemplateStyles (цяперашняя мадэль — «CSS»).». Ці падтрымліваецца ў нас гэты Ачышчаны CSS і ці можам мы штосьці з гэтым зрабіць?[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:13, 5 сакавіка 2024 (+03) == {{tl|ВТ-РБС}} == У шаблоне толькі 15 тамоў з 25...--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 07:09, 27 лютага 2024 (+03) == {{tl|Насельніцтва}} == Паспрабаваў выкарыстацьна старонцы [[Кімаўск]]. Як разумею, шаблон не знаходзіць даных. Дз ён іх бярэ? У Рувікі працуе. І ў нас, напрыклад, на старонцы [[Лузгіна]].--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 12:17, 5 лютага 2024 (+03) : Можа шаблон не дароблены. Я адкрыў зыходны код і як я зразумеў там выкарыстоўваецца модуль https://be.wikipedia.org/wiki/Модуль:Statistical Я не ведаю мову Lua(на якім напісаны модуль) але падобна гэты модуль выкарыстоўвае "падмодулі" па рэгіёнах са спісам крыніц, дзе бярэ інфу аб насельніцтве. І вось для Іркуцкай вобласці "падмодуль" ёсць (таму працуе Лузгіна) https://be.wikipedia.org/wiki/Модуль:Statistical/RUS-IRK а для іншых рэгіёнаў падобна не https://be.wikipedia.org/wiki/Модуль:Statistical/RUS-TUL У рувікі напрыклад модуль для Тульскай вобласці створаны і запоўнены https://ru.wikipedia.org/wiki/Модуль:Statistical/RUS-TUL Каб выкарыстоўваць шаблон, трэба каб нехта дарабіў бы яго (дакладней модулі).--[[Удзельнік:Aneuko|Aneuko]] ([[Размовы з удзельнікам:Aneuko|размовы]]) 13:22, 5 лютага 2024 (+03) Дарэчы, працуе ў выглядзе <nowiki>{{Wikidata/Population}}</nowiki>. Паказвае табліцу, калі ў Wikidata ёсць даныя аб колькасці насельніцтва.--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 19:00, 9 лютага 2024 (+03) == {{tl|Партизаны Беларуси}} == Было б добра дадаць у шаблон адлюстраванне раздзела «Сединения» (brigade).--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 08:38, 20 студзеня 2024 (+03) == {{tl|Балота}} == Вітаю, не сябруе з Вікідатай шаблон--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 09:36, 18 снежня 2023 (+03) : І дакументацыя шаблона не адпавядае коду. Напрыклад, пазіцыйныя карты.--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 17:25, 27 мая 2024 (+03) == {{tl|Картка косці}} == Вітаю, а можна падцягнуць з Вікідаты ў шаблон элемент [[:d:Property:P2789|злучаецца з]], калі ласка?--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 09:16, 16 красавіка 2025 (+03) = Архіў = * [[Вікіпедыя:Размовы пра шаблоны/Архіў|Архіў]] 4sxktzus9w0l36f2q2c4wfpuz1jp1ph 5121600 5121403 2026-04-05T18:57:30Z DzBar 156353 /* Шаблоны "Аніманга" */ Адказ 5121600 wikitext text/x-wiki {{Вікіпедыя:Размовы пра шаблоны/Шапка}} <!-- новыя тэмы ствараць пад гэтым радком --> == Шаблон "Таксон" == Я навічок у вікіпедыі і ў шаблонах мала разумею. Ці можа нехта патлумачыць адкуль у артыкуле [[Амазонскі ламанцін]] шаблон бярэ назву сямейства «Ламанціны», бо па першае яна не адзначаецца як клікабельная спасылка, а па другое — назва няправільная, бо сямейства «ламанцінавыя». Яшчэ ў шаблоне не працуюць спасылкі на ITIS (ну ці я не разумею як яны працуюць) Таксама было бы добра калі нехта напісаў больш падрабязную дакументацыю. --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 00:33, 29 сакавіка 2026 (+03) Гл. [[Шаблон:Trichechidae]], там параметр m=1, таму и неклікабельная спасылка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:55, 29 сакавіка 2026 (+03) :А калі параметр прыбраць то ўсё будзе нармальна? І ці варта гэта рабіць? І як прадухіліць падобныя праблемы з іншымі жывёламі ў будучыні? [[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 15:09, 29 сакавіка 2026 (+03) :: Паколькі ў сямействе ёсць вымерлыя роды — так, параметр варта прыбраць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:03, 29 сакавіка 2026 (+03) == Шаблоны "Аніманга" == Было б добра, каб хто-небудзь аднавіў/перапрацаваў шаблоны-карткі "Аніманга": {{ш|Картка аніманга/Загаловак}}, {{ш|Картка аніманга/Фільм}}, {{ш|Картка аніманга/Манга}}, {{ш|Картка аніманга/Канец}} і, магчыма, {{ш|Картка аніманга/Загаловак2}}, бо той жа "Загаловак" не аднаўляўся з 2012 года. Сюды ж стварыць {{ш|Персанаж анімангі}}. --[[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:59, 12 снежня 2025 (+03) :{{зроблена}} прыйшлося дужа павазіцца, але нібыта ўсё абнавіў, зрабіў цалкам пераезд на логіку, бліжэйшую да таго, што ў англ вікі. Балазе, у нас гэтыя шаблоны амаль не выкарыстоўваюцца, таму пераезд не быў такім ужо балючым. Паўсюль дадаў дакументацыю і templatedata, каб можна было правіць з візуальнага рэдактара. Праверыў працаздольнасць артыкулаў, усё выглядае добра. Часткова ўжываў LLM, але ўсё вычытваў. Калі заўважыце памылкі, дайце знаць. Чытайце дакументацыю на {{tl|Картка аніманга}}, там усё добра і прыгожа распісана. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:23, 5 красавіка 2026 (+03) ::Дзякуй! [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 18:36, 5 красавіка 2026 (+03) ::Было б добра, каб яны хоць нешта бралі з вікіданых --[[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 21:57, 5 красавіка 2026 (+03) == {{tl|Музыкант/колер/схема}} == Шаблон спасылаецца на табліцы стыляў "Вакаліст", "Інструменталіст" і "Кампазітар", з якіх існуе толькі [[Шаблон:Колер/Кампазітар.css|апошняя]]. Гэта выклікае памылкі ў артыкулах пра вакалістаў і інструменталістаў, напрыклад: [[Чэзар Аўату]], [[Вінс Кларк]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 22:51, 20 лістапада 2025 (+03) :{{done}} Стылі дадаў. Колеры пакуль працаваць не будуць. Пазней планую выправіць, калі нехта раней за мяне не паспее [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:27, 21 лістапада 2025 (+03) == {{tl|Хімічны элемент}} == Неаўтаматызаваны, нічога не падцягвае аўтаматычна. Трэба аўтаматызаваць і праставіць на ўсе элементы, бо цяпер некаторыя з іх без шаблону. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 11:26, 16 мая 2025 (+03) == {{tl|Валейбольны клуб}} == Добры дзень! Дапамажыце, калі ласка, патрэбен "Шаблон:Валейбольны клуб", каб аформіць артыкулы пра вйлейбольныя клубы. Дзякуй--[[Удзельнік:Паўлюк Шапецька|Паўлюк Шапецька]] 14:27, 1 снежня 2024 (+03) == {{tl|Праліў}} == Не апрацоўвае параметр «Вышэйстаячая акваторыя 1». Гл. напрыклад, старонку [[Праліў Торэса]].--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 07:53, 4 верасня 2024 (+03) == Памылка "Не пазначаны радок для хэшыравання" == Вітаю. Незразумелая мне праблема ў некалькіх шаблонах, {{ш|Серыя гульняў}} {{ш|Субатамная часціца}} {{ш|Сусветны сабор}}, можа, і яшчэ якіх. Сам [[шаблон:Картка]], на аснове якога яны створаны, быццам такой памылкі не выдае. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 12:27, 23 жніўня 2024 (+03) == [[Д1 (дызель-цягнік)]] == Вітаю, тут нешта добранька ў шаблоне зламалася.--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 09:11, 13 жніўня 2024 (+03) == Шаблон:Зборная краіны == Добры дзень! Дапамажыце, калі ласка, стварыць Шаблон:Зборная краіны, каб аформіць артыкулы пра зборныя па рэгбі.--[[Удзельнік:Ellis Novak|Ellis Novak]] ([[Размовы з удзельнікам:Ellis Novak|размовы]]) 12:14, 25 ліпеня 2024 (+03) == {{tl|Крыніцы/ЭСБМ}} == Толькі 11 тамоў у шаблоне. Трэба дадаць астатнія. І перанесці пад поўную назву бо назва ''Этымалагічны слоўнік беларускай мовы'' у шаблонах не шукаецца, калі не ведаць што гэта ЭСБМ.--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 18:24, 6 ліпеня 2024 (+03) == {{tl|Мора}} == Паспрабаваў дадаць на старонцы [[Тасманава мора]]. Нічога не цягне з Вікіданых... Паставіў пакуль універсальную.--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 10:02, 30 чэрвеня 2024 (+03) == {{tl|Паўвостраў}} == Дакументацыя (неабавязковыя параметры) не адпавядае (не працуе). І было б добра дадаць назву на арыгінальнай мове.--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 14:24, 29 чэрвеня 2024 (+03) == {{tl|Кніга}} == Было б добра перакласці параметры. Напрыклад, ''columns''. І адлюстраваць у дакументацыі шаблона.--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 07:22, 22 чэрвеня 2024 (+03) == {{tl|Паслухаць аўдыёпрыклад}} == Шаблон выкарыстоўваецца ў адным артыкуле і няма моўных версій. Пытанне, ці патрэбны ён нам і ці не з’яўляецца гэта перакладам іншага шаблона без належнай падвязкі ў ВД? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:26, 9 чэрвеня 2024 (+03) == {{tl|Картка:Герб}} == Трэба каб на выяву з ВД падцягвалася або значэнне p18, або p94, калі пуста. Там у ВД запаўняюць і так, і так. Прыклады для параўнання: [[Герб Віцебска]] і [[Герб Кабардзіна-Балкарыі]]. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:50, 31 мая 2024 (+03) == {{tl|НП}} == Ці магчыма зрабіць, каб шаблон дадаваў катэгорыю даты заснавання населенага пункта, калі яна ёсць у артыкуле ці Wikidata? Або ботам дадаць на падставе катэгорыі ў іншай Вікі (напрыклад, з [https://uk.wikipedia.org/wiki/Категорія:Населені_пункти_України,_засновані_1500 Категорія:Населені пункти України, засновані 1500] з украінскай)?--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 20:40, 23 красавіка 2024 (+03) :Здаецца ўжо ўсё падцягваецца. Праверце, калі ласка. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:46, 9 чэрвеня 2024 (+03) ::Паспрабаваў у артыкулах [[Іпатава (горад)]] (НП) і [[Лікціў]] (НП-Украіна). Не цягнуцца катэгорыі.--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 07:38, 10 чэрвеня 2024 (+03) == Выдаліць або выправіць {{tl|Інтэрактыўная карта малюнкаў}} == Нідзе не выкарыстоўваецца, перанесці не атрымліваецца, штосьці з параметрамі не так, мабыць нейкія іншыя шаблоны трэба ўжыць або выправіць. Яшчэ і назва не адпавядае зместу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:42, 5 сакавіка 2024 (+03) :Каб гэты шаблон працаваў, там трэба дадаць у шаблон шаблоны ''Выканаць скрыпт|imgToggle'' і ''Выканаць скрыпт|imagemapHighlight'' (гл. ру вікі) і стварыць самі скрыпты. Але гэта могуць рабіць толькі адміністратары. [[Удзельнік:Aneuko|Aneuko]] ([[Размовы з удзельнікам:Aneuko|размовы]]) 14:09, 7 красавіка 2025 (+03) :: Цяпер шаблон запрацаваў, але яшчэ не працуе падсвятленне абласцей відарыса колерамі. Трэба будзе потым яшчэ раз вярнуцца, пакумекаць. Таксама перайменаваў шаблон для большай аднастайнасці тэрміналогіі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:55, 12 лістапада 2025 (+03) == Ачышчаны CSS і [[:en:Template:Legend inline]] == Спрабую перанесці па новай шаблон у нашу вікі. Тэстава стварыў стыль [[Удзельнік:Plaga med/Шаблон:Legend inline/styles.css]]. Калі выкарыстоўваю, піша «Старонка Удзельнік:Plaga med/Шаблон:Legend inline/styles.css павінна мець мадэль зместу «Ачышчаны CSS» для TemplateStyles (цяперашняя мадэль — «CSS»).». Ці падтрымліваецца ў нас гэты Ачышчаны CSS і ці можам мы штосьці з гэтым зрабіць?[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:13, 5 сакавіка 2024 (+03) == {{tl|ВТ-РБС}} == У шаблоне толькі 15 тамоў з 25...--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 07:09, 27 лютага 2024 (+03) == {{tl|Насельніцтва}} == Паспрабаваў выкарыстацьна старонцы [[Кімаўск]]. Як разумею, шаблон не знаходзіць даных. Дз ён іх бярэ? У Рувікі працуе. І ў нас, напрыклад, на старонцы [[Лузгіна]].--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 12:17, 5 лютага 2024 (+03) : Можа шаблон не дароблены. Я адкрыў зыходны код і як я зразумеў там выкарыстоўваецца модуль https://be.wikipedia.org/wiki/Модуль:Statistical Я не ведаю мову Lua(на якім напісаны модуль) але падобна гэты модуль выкарыстоўвае "падмодулі" па рэгіёнах са спісам крыніц, дзе бярэ інфу аб насельніцтве. І вось для Іркуцкай вобласці "падмодуль" ёсць (таму працуе Лузгіна) https://be.wikipedia.org/wiki/Модуль:Statistical/RUS-IRK а для іншых рэгіёнаў падобна не https://be.wikipedia.org/wiki/Модуль:Statistical/RUS-TUL У рувікі напрыклад модуль для Тульскай вобласці створаны і запоўнены https://ru.wikipedia.org/wiki/Модуль:Statistical/RUS-TUL Каб выкарыстоўваць шаблон, трэба каб нехта дарабіў бы яго (дакладней модулі).--[[Удзельнік:Aneuko|Aneuko]] ([[Размовы з удзельнікам:Aneuko|размовы]]) 13:22, 5 лютага 2024 (+03) Дарэчы, працуе ў выглядзе <nowiki>{{Wikidata/Population}}</nowiki>. Паказвае табліцу, калі ў Wikidata ёсць даныя аб колькасці насельніцтва.--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 19:00, 9 лютага 2024 (+03) == {{tl|Партизаны Беларуси}} == Было б добра дадаць у шаблон адлюстраванне раздзела «Сединения» (brigade).--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 08:38, 20 студзеня 2024 (+03) == {{tl|Балота}} == Вітаю, не сябруе з Вікідатай шаблон--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 09:36, 18 снежня 2023 (+03) : І дакументацыя шаблона не адпавядае коду. Напрыклад, пазіцыйныя карты.--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 17:25, 27 мая 2024 (+03) == {{tl|Картка косці}} == Вітаю, а можна падцягнуць з Вікідаты ў шаблон элемент [[:d:Property:P2789|злучаецца з]], калі ласка?--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 09:16, 16 красавіка 2025 (+03) = Архіў = * [[Вікіпедыя:Размовы пра шаблоны/Архіў|Архіў]] rh38hxncadp4a83zk2cmra9o5m0zb0g 5121777 5121600 2026-04-05T19:38:15Z Plaga med 116903 /* Шаблоны "Аніманга" */ Адказ 5121777 wikitext text/x-wiki {{Вікіпедыя:Размовы пра шаблоны/Шапка}} <!-- новыя тэмы ствараць пад гэтым радком --> == Шаблон "Таксон" == Я навічок у вікіпедыі і ў шаблонах мала разумею. Ці можа нехта патлумачыць адкуль у артыкуле [[Амазонскі ламанцін]] шаблон бярэ назву сямейства «Ламанціны», бо па першае яна не адзначаецца як клікабельная спасылка, а па другое — назва няправільная, бо сямейства «ламанцінавыя». Яшчэ ў шаблоне не працуюць спасылкі на ITIS (ну ці я не разумею як яны працуюць) Таксама было бы добра калі нехта напісаў больш падрабязную дакументацыю. --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 00:33, 29 сакавіка 2026 (+03) Гл. [[Шаблон:Trichechidae]], там параметр m=1, таму и неклікабельная спасылка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:55, 29 сакавіка 2026 (+03) :А калі параметр прыбраць то ўсё будзе нармальна? І ці варта гэта рабіць? І як прадухіліць падобныя праблемы з іншымі жывёламі ў будучыні? [[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 15:09, 29 сакавіка 2026 (+03) :: Паколькі ў сямействе ёсць вымерлыя роды — так, параметр варта прыбраць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:03, 29 сакавіка 2026 (+03) == Шаблоны "Аніманга" == Было б добра, каб хто-небудзь аднавіў/перапрацаваў шаблоны-карткі "Аніманга": {{ш|Картка аніманга/Загаловак}}, {{ш|Картка аніманга/Фільм}}, {{ш|Картка аніманга/Манга}}, {{ш|Картка аніманга/Канец}} і, магчыма, {{ш|Картка аніманга/Загаловак2}}, бо той жа "Загаловак" не аднаўляўся з 2012 года. Сюды ж стварыць {{ш|Персанаж анімангі}}. --[[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:59, 12 снежня 2025 (+03) :{{зроблена}} прыйшлося дужа павазіцца, але нібыта ўсё абнавіў, зрабіў цалкам пераезд на логіку, бліжэйшую да таго, што ў англ вікі. Балазе, у нас гэтыя шаблоны амаль не выкарыстоўваюцца, таму пераезд не быў такім ужо балючым. Паўсюль дадаў дакументацыю і templatedata, каб можна было правіць з візуальнага рэдактара. Праверыў працаздольнасць артыкулаў, усё выглядае добра. Часткова ўжываў LLM, але ўсё вычытваў. Калі заўважыце памылкі, дайце знаць. Чытайце дакументацыю на {{tl|Картка аніманга}}, там усё добра і прыгожа распісана. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:23, 5 красавіка 2026 (+03) ::Дзякуй! [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 18:36, 5 красавіка 2026 (+03) ::Было б добра, каб яны хоць нешта бралі з вікіданых --[[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 21:57, 5 красавіка 2026 (+03) :::так, таксама пра гэта думаў. Пастараюся дадаць! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:38, 5 красавіка 2026 (+03) == {{tl|Музыкант/колер/схема}} == Шаблон спасылаецца на табліцы стыляў "Вакаліст", "Інструменталіст" і "Кампазітар", з якіх існуе толькі [[Шаблон:Колер/Кампазітар.css|апошняя]]. Гэта выклікае памылкі ў артыкулах пра вакалістаў і інструменталістаў, напрыклад: [[Чэзар Аўату]], [[Вінс Кларк]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 22:51, 20 лістапада 2025 (+03) :{{done}} Стылі дадаў. Колеры пакуль працаваць не будуць. Пазней планую выправіць, калі нехта раней за мяне не паспее [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:27, 21 лістапада 2025 (+03) == {{tl|Хімічны элемент}} == Неаўтаматызаваны, нічога не падцягвае аўтаматычна. Трэба аўтаматызаваць і праставіць на ўсе элементы, бо цяпер некаторыя з іх без шаблону. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 11:26, 16 мая 2025 (+03) == {{tl|Валейбольны клуб}} == Добры дзень! Дапамажыце, калі ласка, патрэбен "Шаблон:Валейбольны клуб", каб аформіць артыкулы пра вйлейбольныя клубы. Дзякуй--[[Удзельнік:Паўлюк Шапецька|Паўлюк Шапецька]] 14:27, 1 снежня 2024 (+03) == {{tl|Праліў}} == Не апрацоўвае параметр «Вышэйстаячая акваторыя 1». Гл. напрыклад, старонку [[Праліў Торэса]].--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 07:53, 4 верасня 2024 (+03) == Памылка "Не пазначаны радок для хэшыравання" == Вітаю. Незразумелая мне праблема ў некалькіх шаблонах, {{ш|Серыя гульняў}} {{ш|Субатамная часціца}} {{ш|Сусветны сабор}}, можа, і яшчэ якіх. Сам [[шаблон:Картка]], на аснове якога яны створаны, быццам такой памылкі не выдае. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 12:27, 23 жніўня 2024 (+03) == [[Д1 (дызель-цягнік)]] == Вітаю, тут нешта добранька ў шаблоне зламалася.--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 09:11, 13 жніўня 2024 (+03) == Шаблон:Зборная краіны == Добры дзень! Дапамажыце, калі ласка, стварыць Шаблон:Зборная краіны, каб аформіць артыкулы пра зборныя па рэгбі.--[[Удзельнік:Ellis Novak|Ellis Novak]] ([[Размовы з удзельнікам:Ellis Novak|размовы]]) 12:14, 25 ліпеня 2024 (+03) == {{tl|Крыніцы/ЭСБМ}} == Толькі 11 тамоў у шаблоне. Трэба дадаць астатнія. І перанесці пад поўную назву бо назва ''Этымалагічны слоўнік беларускай мовы'' у шаблонах не шукаецца, калі не ведаць што гэта ЭСБМ.--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 18:24, 6 ліпеня 2024 (+03) == {{tl|Мора}} == Паспрабаваў дадаць на старонцы [[Тасманава мора]]. Нічога не цягне з Вікіданых... Паставіў пакуль універсальную.--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 10:02, 30 чэрвеня 2024 (+03) == {{tl|Паўвостраў}} == Дакументацыя (неабавязковыя параметры) не адпавядае (не працуе). І было б добра дадаць назву на арыгінальнай мове.--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 14:24, 29 чэрвеня 2024 (+03) == {{tl|Кніга}} == Было б добра перакласці параметры. Напрыклад, ''columns''. І адлюстраваць у дакументацыі шаблона.--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 07:22, 22 чэрвеня 2024 (+03) == {{tl|Паслухаць аўдыёпрыклад}} == Шаблон выкарыстоўваецца ў адным артыкуле і няма моўных версій. Пытанне, ці патрэбны ён нам і ці не з’яўляецца гэта перакладам іншага шаблона без належнай падвязкі ў ВД? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:26, 9 чэрвеня 2024 (+03) == {{tl|Картка:Герб}} == Трэба каб на выяву з ВД падцягвалася або значэнне p18, або p94, калі пуста. Там у ВД запаўняюць і так, і так. Прыклады для параўнання: [[Герб Віцебска]] і [[Герб Кабардзіна-Балкарыі]]. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:50, 31 мая 2024 (+03) == {{tl|НП}} == Ці магчыма зрабіць, каб шаблон дадаваў катэгорыю даты заснавання населенага пункта, калі яна ёсць у артыкуле ці Wikidata? Або ботам дадаць на падставе катэгорыі ў іншай Вікі (напрыклад, з [https://uk.wikipedia.org/wiki/Категорія:Населені_пункти_України,_засновані_1500 Категорія:Населені пункти України, засновані 1500] з украінскай)?--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 20:40, 23 красавіка 2024 (+03) :Здаецца ўжо ўсё падцягваецца. Праверце, калі ласка. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:46, 9 чэрвеня 2024 (+03) ::Паспрабаваў у артыкулах [[Іпатава (горад)]] (НП) і [[Лікціў]] (НП-Украіна). Не цягнуцца катэгорыі.--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 07:38, 10 чэрвеня 2024 (+03) == Выдаліць або выправіць {{tl|Інтэрактыўная карта малюнкаў}} == Нідзе не выкарыстоўваецца, перанесці не атрымліваецца, штосьці з параметрамі не так, мабыць нейкія іншыя шаблоны трэба ўжыць або выправіць. Яшчэ і назва не адпавядае зместу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:42, 5 сакавіка 2024 (+03) :Каб гэты шаблон працаваў, там трэба дадаць у шаблон шаблоны ''Выканаць скрыпт|imgToggle'' і ''Выканаць скрыпт|imagemapHighlight'' (гл. ру вікі) і стварыць самі скрыпты. Але гэта могуць рабіць толькі адміністратары. [[Удзельнік:Aneuko|Aneuko]] ([[Размовы з удзельнікам:Aneuko|размовы]]) 14:09, 7 красавіка 2025 (+03) :: Цяпер шаблон запрацаваў, але яшчэ не працуе падсвятленне абласцей відарыса колерамі. Трэба будзе потым яшчэ раз вярнуцца, пакумекаць. Таксама перайменаваў шаблон для большай аднастайнасці тэрміналогіі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:55, 12 лістапада 2025 (+03) == Ачышчаны CSS і [[:en:Template:Legend inline]] == Спрабую перанесці па новай шаблон у нашу вікі. Тэстава стварыў стыль [[Удзельнік:Plaga med/Шаблон:Legend inline/styles.css]]. Калі выкарыстоўваю, піша «Старонка Удзельнік:Plaga med/Шаблон:Legend inline/styles.css павінна мець мадэль зместу «Ачышчаны CSS» для TemplateStyles (цяперашняя мадэль — «CSS»).». Ці падтрымліваецца ў нас гэты Ачышчаны CSS і ці можам мы штосьці з гэтым зрабіць?[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:13, 5 сакавіка 2024 (+03) == {{tl|ВТ-РБС}} == У шаблоне толькі 15 тамоў з 25...--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 07:09, 27 лютага 2024 (+03) == {{tl|Насельніцтва}} == Паспрабаваў выкарыстацьна старонцы [[Кімаўск]]. Як разумею, шаблон не знаходзіць даных. Дз ён іх бярэ? У Рувікі працуе. І ў нас, напрыклад, на старонцы [[Лузгіна]].--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 12:17, 5 лютага 2024 (+03) : Можа шаблон не дароблены. Я адкрыў зыходны код і як я зразумеў там выкарыстоўваецца модуль https://be.wikipedia.org/wiki/Модуль:Statistical Я не ведаю мову Lua(на якім напісаны модуль) але падобна гэты модуль выкарыстоўвае "падмодулі" па рэгіёнах са спісам крыніц, дзе бярэ інфу аб насельніцтве. І вось для Іркуцкай вобласці "падмодуль" ёсць (таму працуе Лузгіна) https://be.wikipedia.org/wiki/Модуль:Statistical/RUS-IRK а для іншых рэгіёнаў падобна не https://be.wikipedia.org/wiki/Модуль:Statistical/RUS-TUL У рувікі напрыклад модуль для Тульскай вобласці створаны і запоўнены https://ru.wikipedia.org/wiki/Модуль:Statistical/RUS-TUL Каб выкарыстоўваць шаблон, трэба каб нехта дарабіў бы яго (дакладней модулі).--[[Удзельнік:Aneuko|Aneuko]] ([[Размовы з удзельнікам:Aneuko|размовы]]) 13:22, 5 лютага 2024 (+03) Дарэчы, працуе ў выглядзе <nowiki>{{Wikidata/Population}}</nowiki>. Паказвае табліцу, калі ў Wikidata ёсць даныя аб колькасці насельніцтва.--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 19:00, 9 лютага 2024 (+03) == {{tl|Партизаны Беларуси}} == Было б добра дадаць у шаблон адлюстраванне раздзела «Сединения» (brigade).--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 08:38, 20 студзеня 2024 (+03) == {{tl|Балота}} == Вітаю, не сябруе з Вікідатай шаблон--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 09:36, 18 снежня 2023 (+03) : І дакументацыя шаблона не адпавядае коду. Напрыклад, пазіцыйныя карты.--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 17:25, 27 мая 2024 (+03) == {{tl|Картка косці}} == Вітаю, а можна падцягнуць з Вікідаты ў шаблон элемент [[:d:Property:P2789|злучаецца з]], калі ласка?--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 09:16, 16 красавіка 2025 (+03) = Архіў = * [[Вікіпедыя:Размовы пра шаблоны/Архіў|Архіў]] fee8ckf14pbaxpdvoicos6aylyl6v51 0 732470 5121451 4849385 2026-04-05T16:59:18Z Plaga med 116903 вычытка 5121451 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт|дата=з [[5 мая]] [[2021]] — сучаснасць ({{працягласць|year=2021|month=5|day=5}})|статус=працягваецца|прычына=[[Ваенны пераварот у М’янме (2021)]] і яго наступствы|праціўнік1={{Сцяг|М’янма}} [[Урад нацыянальнага адзінства М’янмы]] і шматлікія саюзныя партыі і групоўкі|праціўнік2={{Сцяг|М’янма}} [[Дзяржаўны адміністрацыйны савет]] і шматлікія саюзныя партыі і групоўкі|камандзір1=[[Дува Лашы Ла]]|камандзір2=[[Мін Аун Хлайн]]|сілы1=ад 60 да 100 тысяч<ref>{{Cite web |url=https://www.bangkokpost.com/opinion/opinion/2259727/myanmar-reaches-a-political-impasse |title=Myanmar reaches a political impasse |access-date=2022-08-15 |archive-date=2022-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220911133140/https://www.bangkokpost.com/opinion/opinion/2259727/myanmar-reaches-a-political-impasse |url-status=live }}</ref>|сілы2=ад 350 да 400 тысяч<ref>{{Cite web |url=https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/myanmar-s-military-numbers |title=Myanmar’s military numbers |access-date=2022-08-15 |archive-date=2022-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220717075827/https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/myanmar-s-military-numbers |url-status=live }}</ref>|агульныя страты=45 264 загінулых на 12 студзеня 2024 года}} '''Грамадзянская вайна ў М’янме''' — канфлікт, які ўспыхнуў [[5 мая]] [[2021|2021 года]], калі ўрад нацыянальнага адзінства ў адказ на падаўленне ваенным урадам пратэстаў супраць [[Ваенны пераварот у М’янме (2021)|дзяржаўнага перавароту]] аддаў загад Народным сілам абароны (НСА) пачаць '''«Народна-абарончую вайну»'''<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Px_ou2j5aGE|title=ပြည်သူ့ခုခံ တော်လှန်စစ်သတင်းများ|archive-date=2022-02-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20220204072038/https://www.youtube.com/watch?v=Px_ou2j5aGE|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.voanews.com/a/east-asia-pacific_myanmar-violence-escalates-rise-self-defense-groups-report-says/6207546.html|title=Myanmar Violence Escalates With Rise of 'Self-defense' Groups, Report Says|archive-date=2022-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20220108225946/https://www.voanews.com/a/east-asia-pacific_myanmar-violence-escalates-rise-self-defense-groups-report-says/6207546.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.euronews.com/2021/05/23/us-myanmar-politics|title=Myanmar anti-coup insurgents destroy police post, kill security forces -media|archive-date=2022-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20220105220135/https://www.euronews.com/2021/05/23/us-myanmar-politics|url-status=live}}</ref>. Вярхоўны камісар [[ААН]] па правах чалавека пазначыў падзеі менавіта як [[Грамадзянская вайна|грамадзянскую вайну]], а не [[паўстанне]]<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-60144957|title=The deadly battles that tipped Myanmar into civil war|archive-date=2022-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20220815013613/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-60144957|url-status=live}}</ref>. == Перадгісторыя == Раніцай 1 лютага 2021 года шэраг вайскоўцаў Мянмы [[Ваенны пераварот у М’янме (2021)|паспяхова зрынулі]] абраны на ўсеагульных выбарах грамадзянскі ўрад, сфармаваўшы ваенную хунту. Прэзідэнт краіны [[Він М’ін]], дзяржаўная саветнік (кіраўніца ўрада) [[Аун Сан Су Чжы]] і некалькі іншых прадстаўніком зрынутага рэжыму былі затрыманы, а генерал [[Мін Аун Хлаін]], лідар змоўшчыкаў, прызначаны галоўнакамандуючым і фактычным кіраўніком дзяржавы. Дакладныя матывы перавароту невядомыя. Вайскоўцы сцвярджалі, што на выбарах 2020 года было зафіксавана 8,6 мільёна парушэнняў, але не падалі аніякіх доказаў. Лічыцца, што пераварот мог быць спосабам аднаўлення даўняй ўлады ўзброеных сіл над краінай, якая скончылася дзесяццю гадамі раней<ref>{{Cite web|url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20210201-min-aung-hlaing-the-heir-to-myanmar-s-military-junta|title=Min Aung Hlaing: the heir to Myanmar’s military junta|archive-date=2021-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201211206/https://www.france24.com/en/asia-pacific/20210201-min-aung-hlaing-the-heir-to-myanmar-s-military-junta|url-status=live}}</ref>. == Ход падзей == Сілавое падаўленне пратэстаў супраць ваеннага перавароту прывяло да стварэння ўзброеных груп для барацьбы з Дзяржаўным адміністрацыйным саветам (ваеннай хунтай). Апазіцыя, па загадзе Урада нацыянальнага адзінства (УНА), сфармаванага парламентам, утварыла Народныя сілы абароны (НСА). Палітычныя сілы, што знаходзіліся ва ўладзе да перавароту, афіцыйна абвясцілі «абарончую вайну» супраць ваеннага рэжыму<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/9/7/myanmar-shadow-government-launches-peoples-defensive-war|title=Myanmar shadow government calls for uprising against military|archive-date=2021-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210908001916/https://www.aljazeera.com/news/2021/9/7/myanmar-shadow-government-launches-peoples-defensive-war|url-status=live}}</ref>. У адказ вайскоўцы робяць захады супраць грамадзянскага насельніцтва, абстрэльваючы гарады артылерыйскім агнём<ref name="адказ"/>. Да пачатку 2022 года амаль 1500 чалавек была забіта ў выніку артабстрэлаў хунты. Пасля 20 авіяўдараў па вёсках паўстанцаў да пачатку 2022 года прыкладна 32 000 чалавек вымушаны былі бегчы з краіны і 776 000 былі вымушаны шукаць прытулку ў іншых частках краіны<ref name="адказ">{{Cite web|url=https://www.industriall-union.org/ru/myanma-god-spustya-posle-perevorota|title=Мьянма: год спустя после переворота|archive-date=2022-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20221025132218/https://www.industriall-union.org/ru/myanma-god-spustya-posle-perevorota|url-status=live}}</ref>. Па даных «Асацыяцыі дапамогі палітвязням», па стане на 29 чэрвеня 2022 года каля 2030 мірных жыхароў была забіта хунтай падчас пратэстаў, допытаў, а часам і ненаўмысна<ref>{{Cite web|url=https://aappb.org/|title=AAPPB|archive-date=2021-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20210206105846/https://aappb.org/|url-status=live}}</ref>. Паводле ацэнак «Праекта даных аб месцах узброеных канфліктаў і падзеях» (ACLED), на 24 чэрвеня 2022 года ў выніку гвалту пасля перавароту 2021 года ў агульнай складанасці было забіта каля 21 000 асоб<ref>{{Cite web|url=https://acleddata.com/10-conflicts-to-worry-about-in-2022/myanmar/|title=Continued resistance against the military coup|archive-date=2022-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20220801085156/https://acleddata.com/10-conflicts-to-worry-about-in-2022/myanmar/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ucdp.uu.se/downloads/index.html|title=UCDP Dataset Download Center|archive-date=2022-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220207011757/https://ucdp.uu.se/downloads/index.html|url-status=live}}</ref>. У канцы кастрычніка 2023 года апазіцыя разгарнула буйнае наступленне на поўначы краіны<ref>{{Cite web|url=https://www.mn.ru/smart/bratstvo-zahvatyvaet-m-yanmu-pochemu-v-strane-rezko-aktivizirovalis-etnicheskie-gruppirovki-i-pri-chem-zdes-kitaj-i-ssha|title=«Братство» захватывает Мьянму: почему в стране резко активизировались этнические группировки и при чем здесь Китай и США|last=47|website=Московские новости|date=2023-11-07|access-date=2023-11-16}}</ref>. На пачатак лістапада мяцежнікі ў рамках сваёй аперацыі дамагліся значных поспехаў<ref>{{Cite web |date=2023-11-15 |title=An ethnic resistance group in northern Myanmar says an entire army battalion surrendered to it |url=https://www.nbcnews.com/news/world/entire-army-battalion-surrendered-myanmar-rcna125275 |access-date=2023-11-16 |website=NBC News |language=en}}</ref>. З мэтай стабілізацыі сітуацыі ў канцы года Старшыня Дзяржаўнага Адміністрацыйнага савета і галоўнакамандуючы УС М’янмы Мін Аун Хлаін звярнуўся да груповак паўстанцаў з заклікам урэгуляваць праблемы праз дыялог<ref>[https://repost.press/news/myanmanskij-krizis Мьянманский кризис]</ref>. Паводле ацэнак ACLED, на 12 студзеня 2024 года ў выніку гвалту пасля перавароту 2021 года ў агульнай складанасці было забіта больш за 45 264 асобы<ref>{{Cite web |url=https://acleddata.com/10-conflicts-to-worry-about-in-2022/myanmar/ |title=Continued resistance against the military coup |access-date=2022-08-15 |archive-date=2022-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220801085156/https://acleddata.com/10-conflicts-to-worry-about-in-2022/myanmar/ |deadlink=no }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://ucdp.uu.se/downloads/index.html |title=UCDP Dataset Download Center |access-date=2022-08-15 |archive-date=2022-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207011757/https://ucdp.uu.se/downloads/index.html |deadlink=no }}</ref>. Паўстанцы працягвалі паспяхова адціскаюць ваенных хунты і захопліваюць стратэгічна важныя гарады. 3 жніўня 2024 года альянс абвясціў пра захоп штаб-кватэры паўночна-ўсходняга камандавання м’янманскіх вайскоўцаў у Лашыё, ключавым горадзе на паўночным гандлёвым шляху з Кітаем. 16 жніўня альянс таксама заявіў аб захопе гарадоў М’інг’ян і Натагі ў рэгіёне Мандалай. Захоплена была, у тым ліку, станцыя забеспячэння на кітайскіх нафта- і газаправодах. Акрамя гэтага, баевікі захапілі больш за 150 баз, а таксама памежныя пераходы на межах з КНР, Індыяй і Тайландам<ref>[https://dcz230zuta.execute-api.eu-central-1.amazonaws.com/news/2024-09-28-myanmar В Мьянме повстан:ки не согласились принять мирное соглашение военной хунты]</ref>. == Гл. таксама == * [[Авіяўдар па Пазічжы]] == Зноскі == {{Reflist}} [[Катэгорыя:Канфлікты 2023 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2022 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2021 года]] [[Катэгорыя:Гісторыя М’янмы]] [[Катэгорыя:Грамадзянскія войны]] i9vt4mls8r070nl9zd3atz6iwve6cbo 0 733891 5121326 5118437 2026-04-05T13:18:01Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Младаграматыкі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5121326 wikitext text/x-wiki '''Младаграматыкі, младаграматызм<ref>Паводле БЭ</ref>''' — адна з плыняў [[параўнальна-гістарычнае мовазнаўства|параўнальна-гістарычнага мовазнаўства]]. Склалася ў [[Еўропа|Еўропе]] ў [[1870-я]] гады намаганнямі [[Германія|нямецкіх]] [[лінгвістыка|лінгвістаў]] — [[Карл Бругман|К. Бругмана]], {{нп3|Бертольд Дэльбрук|Б. Дэльбрука|ru|Дельбрюк, Бертольд}}, {{нп3|Аўгуст Лескін|А. Лескіна|ru|Лескин, Август}}, [[Герман Остгаф|Г. Остгафа]], {{нп3|Герман Паўль|Г. Паўля|ru|Пауль, Герман}}, Г. Гірта, В. Штрэйтберга, {{нп3|Іаганес Шміт|І. Шміта|ru|Шмидт, Иоганнес}} і іншых. Сярод прыхільнікаў у іншых краінах — [[Мішэль Брэаль|М. Брэаль]], [[Антуан Мее|А. Мее]] ў [[Францыя|Францыі]], {{нп3|Грацыадыа Аскалі|Г. І. Аскалі|ru|Асколи, Грациадио}} ў [[Італія|Італіі]], [[Я. Развадоўскі]], {{нп3|Ян Лось|Я. Лось|ru|Лось, Ян}} у [[Польшча|Польшчы]], [[Піліп Фёдаравіч Фартунатаў|П. Ф. Фартанатаў]], [[Іван Аляксандравіч Бадуэн дэ Куртэнэ|І. А. Бадуэн дэ Куртэнэ]], [[Аляксей Аляксандравіч Шахматаў|А. А. Шахматаў]] у [[Расія|Расіі]], С. Буге, [[Карл Адольф Вернер|К. Вернер]] у скандынаўскіх краінах, {{нп3|Уільям Дуайт Уітні|У. Уітні|ru|Уитни, Уильям Дуайт}} ў [[ЗША]]. Тэрмін «младаграматыкі» ({{lang-de|Junggrammatiker}}) уведзены {{нп3|Фрыдрых Царнке|Ф. Царнке|ru|Царнке, Фридрих}}. == Асноўныя прынцыпы == Младаграматыкі адмовіліся ад асноўных навуковых уяўленняў 1-й паловы [[19 стагоддзе|19 стагоддзя]] — ідэі трохэтапнасці глотагенічнага працэсу: аморфны стан прамовы — аглюцінацыя — флексійны лад; вучэння [[Вільгельм фон Гумбальт|В. Гумбальта]] пра ўнутранную форму мовы, якая служыць адбіткам «духу» народа; а таксама падыходу {{нп3|Аўгуст Шляйхер|А. Шляйхера|ru|Шлейхер, Август}} да мовы як да прыроднага арганізма. У аснове младаграматызму — індуктыўны падыход да жывых моўных з’яў і працэсаў і погляд на мову як на індывідуальна-псіхалагічную з’яву, якая павінна вывучацца параўнальна-гістарычным метадам. Гэты метад быў даведзены младаграматыкамі да высокай ступені навуковай дакладнасці. Яны сцвярджалі, што гукавыя законы, на якіх грунтуецца развіццё моў, дзейнічаюць стыхійна і паслядоўна. Адхіленне ад іх дзеяння — або праява дзеяння іншых, яшчэ не пазнаных гукавых законаў, або вынік змяненняў па аналогіі. Такое разуменне сутнасці і ролі гукавых законаў дало младаграматыкам магчымасць абгрунтаваць прынцып гістарызму ў мовазнаўстве як аснову навуковай метадалогіі і ў далейшым дазволіла вучоным усвядоміць і размежаваць паняцці [[Дыяхранія|дыяхраніі]] і [[Сінхранія|сінхраніі]] ў моўнай дынаміцы і прывяло да ідэі сістэмнасці мовы. Для саміх младаграматыкаў быў характэрны пазасістэмны, «атамарны», хоць і вельмі дэталёвы разгляд паасобных моўных з’яў. Пільная ўвага младаграматыкаў да моўных фактаў садзейнічала іх размежаванню як аб’ектаў даследавання і складанню паасобных мовазнаўчых дысцыплін — [[фанетыка|фанетыкі]], [[этымалогія|этымалогіі]], гістарычнай граматыкі, [[семасіялогія|семасіялогіі]], [[дыялекталогія|дыялекталогіі]]. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|10}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Параўнальна-гістарычнае мовазнаўства]] [[Катэгорыя:Младаграматыкі]] t7l2wfg28gh7kquedu1vywzwawqgh30 0 742754 5122058 4640836 2026-04-06T05:10:50Z Rymchonak 22863 5122058 wikitext text/x-wiki {{універсальная картка}} {{значэнні|2=Райнер}} '''Райнер''' ({{lang-de|Rainer}}) — [[Мужчына|мужчынскае]] імя ў нямецкамоўных культурах, прозвішча. == Імя == * [[Райнер Вернер Фасбіндэр]], нямецкі кінарэжысёр, сцэнарыст, акцёр, драматург * [[Райнер Марыя Рыльке]], аўстрыйскі паэт-сімваліст * [[Райнер Клімке]], нямецкі коннік * [[Райнер Вайс]], амерыканскі фізік, спецыяліст у галіне лазераў і лазернай інтэрфераметрыі * [[Райнер фон Фіеант]], палітычны і дзяржаўны дзеяч Фінляндыі * [[Райнер Бонхаф]], нямецкі футбаліст, паўабаронца == Прозвішча == * [[Роб Райнер]], амерыканскі акцёр {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2023-07-04}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] [[Катэгорыя:Нямецкія імёны]] eg1invkb1b0wl5cz94p89da3h7tvi08 14 745779 5122688 4555904 2026-04-06T11:22:41Z DzBar 156353 шаблон 5122688 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Песні паводле гадоў|2001]] [[Катэгорыя:Песні XXI стагоддзя|2001]] [[Катэгорыя:Музычныя творы 2001 года]] {{Тэма паводле гадоў|Песні|2001|года}} 6ubxpmv08jm2g8brchnfsuu2vu2gcvc 828 747819 5122478 4990665 2026-04-06T10:02:51Z Jaŭhien 59102 Крыніцы/Падлужны. Фанетыка беларускай літаратурнай мовы 5122478 Scribunto text/plain --[[--------------------------< W R A P P E R _ T E M P L A T E _ D E F A U L T S >---------------------------- A list of wrapper templates by their canonical names – spelling and capitalization is important. Each wrapper template has a table of two values: [1] is the wrapper's default name-list as it is used in an anchor ID; [2] is the default year. This table is indexed indirectly through the wrapper_templates table. This table is not available externally. ]] local wrapper_template_defaults = { -- keys are canonical template names ['Cite EB1911'] = {'Chisholm', '1911'}, -- tables with default name and default year ['MathWorld'] = {'MathWorld', '', 1}, ['Беларусь1995'] = {'Беларусь', '1995', 1}, ['Беларускія пісьменнікі (1917—1990)'] = {'БП', '1994', 1}, ['Древний город на Случи'] = {'Древний город на Случи', '1985', 1}, ['Лакотка2003'] = {'', '2003', 1}, ['Нарачанка і яе берагі2013'] = {'Нарачанка_і_яе_берагі', '2013', 1}, ['Памяць. Смаргонскі_раён2004'] = {'Памяць._Смаргонскі_раён', '2004', 1}, ['Праваслаўныя храмы на Беларусі2001'] = {'Праваслаўныя храмы на Беларусі', '2001', 1}, ['РСКД'] = {'Любкер', '1885', 1}, ['Цвелёв1976'] = {'', '1976', 1}, ['ЭСБЭ'] = {'ЭСБЭ', '1890—1907', 1}, } --[[--------------------------< W R A P P E R _ T E M P L A T E _ D E F A U L T S _ V O L >-------------------- For wrapper templates that use |volume= to specify default name (often editor names) and year. Wrapper templates are indexed by their canonical names – spelling and capitalization is important. Each wrapper template has a table of values for every volume. Volumes may be indexed by Arabic or Roman numerals. Each volume index has a table of twp values" [1] is the wrapper's default name-list as it is used in an anchor ID; [2] is the default year. Each wrapper template in this table must have a ['default'] key for those occasions when |volume= is omitted or empty. This table is indexed indirectly through the wrapper_templates table. This table is not available externally. ]] local wrapper_template_defaults_vol = { -- primary keys are canonical template names; TODO: do these keys have to be canonical template names? ['Cite Catholic Encyclopedia'] = { -- secondary keys are volume ['1'] = {'', '1907'}, ['2'] = {'', '1907'}, ['3'] = {'', '1908'}, ['4'] = {'', '1908'}, ['5'] = {'', '1909'}, ['6'] = {'', '1909'}, ['7'] = {'', '1910'}, ['8'] = {'', '1910'}, ['9'] = {'', '1910'}, ['10'] = {'', '1911'}, ['11'] = {'', '1911'}, ['12'] = {'', '1911'}, ['13'] = {'', '1912'}, ['14'] = {'', '1912'}, ['15'] = {'', '1912'}, ['default'] = {'', '1913'}, }, ['Dzieje rezydencji'] = { ['1'] = {'Dzieje rezydencji', '1991'}, ['2'] = {'Dzieje rezydencji', '1993'}, ['3'] = {'Dzieje rezydencji', '1992'}, ['4'] = {'Dzieje rezydencji', '1993'}, ['5'] = {'Dzieje rezydencji', '1994'}, ['6'] = {'Dzieje rezydencji', '1995'}, ['7'] = {'Dzieje rezydencji', '1995'}, ['8'] = {'Dzieje rezydencji', '1996'}, ['9'] = {'Dzieje rezydencji', '1996'}, ['10'] = {'Dzieje rezydencji', '1996'}, ['11'] = {'Dzieje rezydencji', '1997'}, ['default'] = {'Dzieje rezydencji', '1991—1997'}, }, ['PLRE'] = { ['1'] = {'PLRE', '1971'}, ['2'] = {'PLRE', '1980'}, ['3'] = {'PLRE', '1992'}, ['3A'] = {'PLRE', '1992'}, ['3a'] = {'PLRE', '1992'}, ['3B'] = {'PLRE', '1992'}, ['3b'] = {'PLRE', '1992'}, ['default'] = {'PLRE', '1971—1992'}, ['volumeParam'] = 2, }, ['SgKP'] = { ['1'] = {'SgKP', '1880'}, ['1к'] = {'SgKP', '1880'}, ['I'] = {'SgKP', '1880'}, ['2'] = {'SgKP', '1881'}, ['2к'] = {'SgKP', '1881'}, ['II'] = {'SgKP', '1881'}, ['3'] = {'SgKP', '1882'}, ['3к'] = {'SgKP', '1882'}, ['III'] = {'SgKP', '1882'}, ['4'] = {'SgKP', '1883'}, ['4к'] = {'SgKP', '1883'}, ['IV'] = {'SgKP', '1883'}, ['5'] = {'SgKP', '1884'}, ['5к'] = {'SgKP', '1884'}, ['V'] = {'SgKP', '1884'}, ['6'] = {'SgKP', '1885'}, ['6к'] = {'SgKP', '1885'}, ['VI'] = {'SgKP', '1885'}, ['7'] = {'SgKP', '1886'}, ['7к'] = {'SgKP', '1886'}, ['VII'] = {'SgKP', '1886'}, ['8'] = {'SgKP', '1887'}, ['8к'] = {'SgKP', '1887'}, ['VIII'] = {'SgKP', '1887'}, ['9'] = {'SgKP', '1888'}, ['9к'] = {'SgKP', '1888'}, ['IX'] = {'SgKP', '1888'}, ['10'] = {'SgKP', '1889'}, ['10к'] = {'SgKP', '1889'}, ['X'] = {'SgKP', '1889'}, ['11'] = {'SgKP', '1890'}, ['11к'] = {'SgKP', '1890'}, ['XI'] = {'SgKP', '1890'}, ['12'] = {'SgKP', '1892'}, ['12к'] = {'SgKP', '1892'}, ['XII'] = {'SgKP', '1892'}, ['13'] = {'SgKP', '1893'}, ['13к'] = {'SgKP', '1893'}, ['XIII'] = {'SgKP', '1893'}, ['14'] = {'SgKP', '1895'}, ['14к'] = {'SgKP', '1895'}, ['XIV'] = {'SgKP', '1895'}, ['15-1'] = {'SgKP', '1900'}, ['15-1к'] = {'SgKP', '1900'}, ['XV-I'] = {'SgKP', '1900'}, ['XV_cz.1'] = {'SgKP', '1900'}, ['15-2'] = {'SgKP', '1902'}, ['15-2к'] = {'SgKP', '1902'}, ['XV-II'] = {'SgKP', '1902'}, ['XV_cz.2'] = {'SgKP', '1902'}, ['default'] = {'SgKP', '1880–1902'}, }, ['Urzędnicy WKL'] = { ['1'] = {'Urzędnicy WKL', '2004'}, ['I'] = {'Urzędnicy WKL', '2004'}, ['2'] = {'Urzędnicy WKL', '2009'}, ['II'] = {'Urzędnicy WKL', '2009'}, ['3'] = {'Urzędnicy WKL', '2015'}, ['III'] = {'Urzędnicy WKL', '2015'}, ['4'] = {'Urzędnicy WKL', '2003'}, ['IV'] = {'Urzędnicy WKL', '2003'}, ['5'] = {'Urzędnicy WKL', '2018'}, ['V'] = {'Urzędnicy WKL', '2018'}, ['8'] = {'Urzędnicy WKL', '2020'}, ['VIII'] = {'Urzędnicy WKL', '2020'}, ['9'] = {'Urzędnicy WKL', '2019'}, ['IX'] = {'Urzędnicy WKL', '2019'}, ['default'] = {'Urzędnicy WKL', ''}, }, ['Археалогія Беларусі'] = { ['1'] = {'Археалогія Беларусі', '2009'}, ['2'] = {'Археалогія Беларусі', '2011'}, ['default'] = {'Археалогія Беларусі', ''}, }, ['Беларускі фальклор'] = { ['1'] = {'Беларускі фальклор', '2005'}, ['2'] = {'Беларускі фальклор', '2006'}, ['default'] = {'1992—1995', ''}, }, ['Беларускія пісьменнікі'] = { ['1'] = {'Беларускія пісьменнікі', '1992'}, ['2'] = {'Беларускія пісьменнікі', '1993'}, ['3'] = {'Беларускія пісьменнікі', '1994'}, ['4'] = {'Беларускія пісьменнікі', '1994'}, ['5'] = {'Беларускія пісьменнікі', '1995'}, ['6'] = {'Беларускія пісьменнікі', '1995'}, ['default'] = {'Беларускія пісьменнікі', '1992—1995'}, ['volumeParam'] = 1, [3]=1 }, ['Белорусская ССР. Краткая энциклопедия'] = { ['1'] = {'Белорусская ССР. Краткая энциклопедия', '1979'}, ['2'] = {'Белорусская ССР. Краткая энциклопедия', '1979'}, ['3'] = {'Белорусская ССР. Краткая энциклопедия', '1980'}, ['4'] = {'Белорусская ССР. Краткая энциклопедия', '1981'}, ['5'] = {'Белорусская ССР. Краткая энциклопедия', '1982'}, ['default'] = {'Белорусская ССР. Краткая энциклопедия', '1979—1982'}, }, ['БелСЭ'] = { ['1'] = {'БелСЭ', '1969'}, ['1к'] = {'БелСЭ', '1969'}, ['2'] = {'БелСЭ', '1970'}, ['2к'] = {'БелСЭ', '1970'}, ['3'] = {'БелСЭ', '1971'}, ['3к'] = {'БелСЭ', '1971'}, ['4'] = {'БелСЭ', '1971'}, ['4к'] = {'БелСЭ', '1971'}, ['5'] = {'БелСЭ', '1972'}, ['5к'] = {'БелСЭ', '1972'}, ['6'] = {'БелСЭ', '1972'}, ['6к'] = {'БелСЭ', '1972'}, ['7'] = {'БелСЭ', '1973'}, ['7к'] = {'БелСЭ', '1973'}, ['8'] = {'БелСЭ', '1975'}, ['8к'] = {'БелСЭ', '1975'}, ['9'] = {'БелСЭ', '1973'}, ['9к'] = {'БелСЭ', '1973'}, ['10'] = {'БелСЭ', '1974'}, ['10к'] = {'БелСЭ', '1974'}, ['11'] = {'БелСЭ', '1974'}, ['11к'] = {'БелСЭ', '1974'}, ['12'] = {'БелСЭ', '1975'}, ['12к'] = {'БелСЭ', '1975'}, ['default'] = {'БелСЭ', '1969–1975'}, }, ['БелЭн'] = { ['1'] = {'БелЭн', '1996'}, ['1к'] = {'БелЭн', '1996'}, ['2'] = {'БелЭн', '1996'}, ['2к'] = {'БелЭн', '1996'}, ['3'] = {'БелЭн', '1996'}, ['3к'] = {'БелЭн', '1996'}, ['4'] = {'БелЭн', '1997'}, ['4к'] = {'БелЭн', '1997'}, ['5'] = {'БелЭн', '1997'}, ['5к'] = {'БелЭн', '1997'}, ['6'] = {'БелЭн', '1998'}, ['6к'] = {'БелЭн', '1998'}, ['7'] = {'БелЭн', '1998'}, ['7к'] = {'БелЭн', '1998'}, ['8'] = {'БелЭн', '1999'}, ['8к'] = {'БелЭн', '1999'}, ['9'] = {'БелЭн', '1999'}, ['9к'] = {'БелЭн', '1999'}, ['10'] = {'БелЭн', '2000'}, ['10к'] = {'БелЭн', '2000'}, ['11'] = {'БелЭн', '2000'}, ['11к'] = {'БелЭн', '2000'}, ['12'] = {'БелЭн', '2001'}, ['12к'] = {'БелЭн', '2001'}, ['13'] = {'БелЭн', '2001'}, ['13к'] = {'БелЭн', '2001'}, ['14'] = {'БелЭн', '2002'}, ['14к'] = {'БелЭн', '2002'}, ['15'] = {'БелЭн', '2002'}, ['15к'] = {'БелЭн', '2002'}, ['16'] = {'БелЭн', '2003'}, ['16к'] = {'БелЭн', '2003'}, ['17'] = {'БелЭн', '2003'}, ['17к'] = {'БелЭн', '2003'}, ['18-1'] = {'БелЭн', '2004'}, ['18-1к'] = {'БелЭн', '2004'}, ['18-2'] = {'БелЭн', '2004'}, ['18-2к'] = {'БелЭн', '2004'}, ['default'] = {'БелЭн', '1996–2004'}, }, ['БРЭ'] = { ['Расія'] = {'БРЭ', '2004'}, ['1'] = {'БРЭ', '2005'}, ['2'] = {'БРЭ', '2005'}, ['3'] = {'БРЭ', '2005'}, ['4'] = {'БРЭ', '2006'}, ['5'] = {'БРЭ', '2006'}, ['6'] = {'БРЭ', '2006'}, ['7'] = {'БРЭ', '2007'}, ['8'] = {'БРЭ', '2007'}, ['9'] = {'БРЭ', '2007'}, ['10'] = {'БРЭ', '2008'}, ['11'] = {'БРЭ', '2008'}, ['12'] = {'БРЭ', '2008'}, ['13'] = {'БРЭ', '2009'}, ['14'] = {'БРЭ', '2009'}, ['15'] = {'БРЭ', '2010'}, ['16'] = {'БРЭ', '2010'}, ['17'] = {'БРЭ', '2011'}, ['18'] = {'БРЭ', '2011'}, ['19'] = {'БРЭ', '2012'}, ['20'] = {'БРЭ', '2012'}, ['21'] = {'БРЭ', '2013'}, ['22'] = {'БРЭ', '2013'}, ['23'] = {'БРЭ', '2013'}, ['24'] = {'БРЭ', '2014'}, ['25'] = {'БРЭ', '2014'}, ['26'] = {'БРЭ', '2014'}, ['27'] = {'БРЭ', '2015'}, ['28'] = {'БРЭ', '2015'}, ['29'] = {'БРЭ', '2015'}, ['30'] = {'БРЭ', '2015'}, ['31'] = {'БРЭ', '2016'}, ['32'] = {'БРЭ', '2016'}, ['33'] = {'БРЭ', '2017'}, ['34'] = {'БРЭ', '2017'}, ['35'] = {'БРЭ', '2017'}, ['default'] = {'БРЭ', '2004—2017'}, ['volumeParam'] = 2, [3]=1 }, ['ВСЭ'] = { ['1'] = {'ВСЭ', '1969'}, ['2'] = {'ВСЭ', '1970'}, ['3'] = {'ВСЭ', '1970'}, ['4'] = {'ВСЭ', '1971'}, ['5'] = {'ВСЭ', '1971'}, ['6'] = {'ВСЭ', '1971'}, ['7'] = {'ВСЭ', '1972'}, ['8'] = {'ВСЭ', '1972'}, ['9'] = {'ВСЭ', '1972'}, ['10'] = {'ВСЭ', '1972'}, ['11'] = {'ВСЭ', '1973'}, ['12'] = {'ВСЭ', '1973'}, ['13'] = {'ВСЭ', '1973'}, ['14'] = {'ВСЭ', '1973'}, ['15'] = {'ВСЭ', '1974'}, ['16'] = {'ВСЭ', '1974'}, ['17'] = {'ВСЭ', '1974'}, ['18'] = {'ВСЭ', '1974'}, ['19'] = {'ВСЭ', '1975'}, ['20'] = {'ВСЭ', '1975'}, ['21'] = {'ВСЭ', '1975'}, ['22'] = {'ВСЭ', '1975'}, ['23'] = {'ВСЭ', '1976'}, ['24а'] = {'ВСЭ', '1976'}, ['24А'] = {'ВСЭ', '1976'}, ['24a'] = {'ВСЭ', '1976'}, ['24A'] = {'ВСЭ', '1976'}, ['25'] = {'ВСЭ', '1976'}, ['24b'] = {'ВСЭ', '1977'}, ['24B'] = {'ВСЭ', '1977'}, ['24б'] = {'ВСЭ', '1977'}, ['24Б'] = {'ВСЭ', '1977'}, ['26'] = {'ВСЭ', '1977'}, ['27'] = {'ВСЭ', '1977'}, ['28'] = {'ВСЭ', '1978'}, ['29'] = {'ВСЭ', '1978'}, ['30'] = {'ВСЭ', '1978'}, ['default'] = {'ВСЭ', '1969—1978'}, ['volumeParam'] = 2, [3]=1 }, ['ВСЭ1'] = { ['I'] = {'ВСЭ', '1926'}, ['II'] = {'ВСЭ', '1926'}, ['III'] = {'ВСЭ', '1926'}, ['IV'] = {'ВСЭ', '1926'}, ['V'] = {'ВСЭ', '1927'}, ['VI'] = {'ВСЭ', '1927'}, ['VII'] = {'ВСЭ', '1927'}, ['VIII'] = {'ВСЭ', '1927'}, ['IX'] = {'ВСЭ', '1928'}, ['X'] = {'ВСЭ', '1928'}, ['XI'] = {'ВСЭ', '1930'}, ['XII'] = {'ВСЭ', '1928'}, ['XIII'] = {'ВСЭ', '1929'}, ['XIV'] = {'ВСЭ', '1929'}, ['XV'] = {'ВСЭ', '1929'}, ['XVI'] = {'ВСЭ', '1929'}, ['XVII'] = {'ВСЭ', '1930'}, ['XVIII'] = {'ВСЭ', '1930'}, ['XIX'] = {'ВСЭ', '1930'}, ['XX'] = {'ВСЭ', '1930'}, ['XXI'] = {'ВСЭ', '1931'}, ['XXII'] = {'ВСЭ', '1935'}, ['XXIII'] = {'ВСЭ', '1931'}, ['XXIV'] = {'ВСЭ', '1932'}, ['LXIV'] = {'ВСЭ', '1933'}, ['default'] = {'ВСЭ', '1926—1947'} }, ['ГВБ'] = { ['Гомельская-1'] = {'ГВБ', '2004'}, ['1-1'] = {'ГВБ', '2004'}, ['1-1к'] = {'ГВБ', '2004'}, ['Гомельская-2'] = {'ГВБ', '2005'}, ['2-2'] = {'ГВБ', '2005'}, ['2-2к'] = {'ГВБ', '2005'}, ['Брэсцкая-1'] = {'ГВБ', '2006'}, ['3-1'] = {'ГВБ', '2006'}, ['3-1к'] = {'ГВБ', '2006'}, ['Брэсцкая-2'] = {'ГВБ', '2007'}, ['4-2'] = {'ГВБ', '2007'}, ['4-2к'] = {'ГВБ', '2007'}, ['Магілёўская-1'] = {'ГВБ', '2008'}, ['5-1'] = {'ГВБ', '2008'}, ['5-1к'] = {'ГВБ', '2008'}, ['Магілёўская-2'] = {'ГВБ', '2009'}, ['6-2'] = {'ГВБ', '2009'}, ['6-2к'] = {'ГВБ', '2009'}, ['Магілёўская-3'] = {'ГВБ', '2009'}, ['7-3'] = {'ГВБ', '2009'}, ['7-3к'] = {'ГВБ', '2009'}, ['Мінская-1'] = {'ГВБ', '2010'}, ['8-1'] = {'ГВБ', '2010'}, ['8-1к'] = {'ГВБ', '2010'}, ['Мінская-2'] = {'ГВБ', '2011'}, ['8-2'] = {'ГВБ', '2011'}, ['8-2к'] = {'ГВБ', '2011'}, ['Мінская-3'] = {'ГВБ', '2012'}, ['8-3'] = {'ГВБ', '2012'}, ['8-3к'] = {'ГВБ', '2012'}, ['Мінская-4'] = {'ГВБ', '2013'}, ['8-4'] = {'ГВБ', '2013'}, ['8-4к'] = {'ГВБ', '2013'}, ['Мінская-5'] = {'ГВБ', '2014'}, ['8-5'] = {'ГВБ', '2014'}, ['8-5к'] = {'ГВБ', '2014'}, ['Гродзенская-1'] = {'ГВБ', '2015'}, ['9-1'] = {'ГВБ', '2015'}, ['9-1к'] = {'ГВБ', '2015'}, ['Гродзенская-2'] = {'ГВБ', '2016'}, ['9-2'] = {'ГВБ', '2016'}, ['9-2к'] = {'ГВБ', '2016'}, ['Гродзенская-3'] = {'ГВБ', '2017'}, ['9-3'] = {'ГВБ', '2017'}, ['9-3к'] = {'ГВБ', '2017'}, ['Віцебская-1'] = {'ГВБ', '2018'}, ['10-1'] = {'ГВБ', '2018'}, ['10-1к'] = {'ГВБ', '2018'}, ['Віцебская-2'] = {'ГВБ', '2019'}, ['10-2'] = {'ГВБ', '2019'}, ['10-2к'] = {'ГВБ', '2019'}, ['Віцебская-3'] = {'ГВБ', '2019'}, ['10-3'] = {'ГВБ', '2019'}, ['10-3к'] = {'ГВБ', '2019'}, ['Віцебская-4'] = {'ГВБ', '2020'}, ['10-4'] = {'ГВБ', '2020'}, ['10-4к'] = {'ГВБ', '2020'}, ['Віцебская-5'] = {'ГВБ', '2021'}, ['10-5'] = {'ГВБ', '2021'}, ['10-5к'] = {'ГВБ', '2021'}, ['default'] = {'ГВБ', '2004–2021'}, }, ['Гербоўнік беларускай шляхты'] = { ['1'] = {'Гербоўнік беларускай шляхты', '2002'}, ['А'] = {'Гербоўнік беларускай шляхты', '2002'}, ['2'] = {'Гербоўнік беларускай шляхты', '2007'}, ['Б'] = {'Гербоўнік беларускай шляхты', '2007'}, ['3'] = {'Гербоўнік беларускай шляхты', '2014'}, ['В'] = {'Гербоўнік беларускай шляхты', '2014'}, ['4'] = {'Гербоўнік беларускай шляхты', '2016'}, ['Г'] = {'Гербоўнік беларускай шляхты', '2016'}, ['5'] = {'Гербоўнік беларускай шляхты', '2018'}, ['Д'] = {'Гербоўнік беларускай шляхты', '2018'}, ['6'] = {'Гербоўнік беларускай шляхты', '2020'}, ['Е'] = {'Гербоўнік беларускай шляхты', '2020'}, ['Ё'] = {'Гербоўнік беларускай шляхты', '2020'}, ['Ж'] = {'Гербоўнік беларускай шляхты', '2020'}, ['7'] = {'Гербоўнік беларускай шляхты', '2020'}, ['З'] = {'Гербоўнік беларускай шляхты', '2020'}, ['І'] = {'Гербоўнік беларускай шляхты', '2020'}, ['8-1'] = {'Гербоўнік беларускай шляхты', '2022'}, ['Каборды — Карэцкія'] = {'Гербоўнік беларускай шляхты', '2022'}, ['default'] = {'Гербоўнік беларускай шляхты', '2002—'}, }, ['Гиляров'] = { ['1'] = {'Гиляров', '1986'}, ['2'] = {'Гиляров', '1989'}, ['default'] = {'Гиляров', '1986'}, }, ['ГістМагЯўр'] = { ['1'] = {'ГістМагЯўр', '2002'}, ['default'] = {'ГістМагЯўр', '2002'}, }, ['Губанов и др.'] = { ['1'] = {'Губанов и др.', '2002'}, ['2'] = {'Губанов и др.', '2003'}, ['3'] = {'Губанов и др.', '2004'}, ['default'] = {'Губанов и др.', '2002'}, }, ['Дрэвы і хмызнякі СССР'] = { ['1'] = {'', '1949'}, ['2'] = {'', '1951'}, ['3'] = {'', '1954'}, ['4'] = {'', '1958'}, ['5'] = {'', '1960'}, ['6'] = {'', '1962'}, ['default'] = {'', ''}, }, ['Збор помнікаў…'] = { ['1'] = {'Збор помнікаў…', '1984'}, ['1к'] = {'Збор помнікаў…', '1984'}, ['Брэсцкая'] = {'Збор помнікаў…', '1984'}, ['2'] = {'Збор помнікаў…', '1985'}, ['2к'] = {'Збор помнікаў…', '1985'}, ['Віцебская'] = {'Збор помнікаў…', '1985'}, ['3'] = {'Збор помнікаў…', '1985'}, ['3к'] = {'Збор помнікаў…', '1985'}, ['Гомельская'] = {'Збор помнікаў…', '1985'}, ['4'] = {'Збор помнікаў…', '1986'}, ['4к'] = {'Збор помнікаў…', '1986'}, ['Гродзенская'] = {'Збор помнікаў…', '1986'}, ['5'] = {'Збор помнікаў…', '1986'}, ['5к'] = {'Збор помнікаў…', '1986'}, ['Магілёўская'] = {'Збор помнікаў…', '1986'}, ['6'] = {'Збор помнікаў…', '1988'}, ['6к'] = {'Збор помнікаў…', '1988'}, ['Мінск'] = {'Збор помнікаў…', '1988'}, ['7-1'] = {'Збор помнікаў…', '1987'}, ['7-1к'] = {'Збор помнікаў…', '1987'}, ['Мінская-1'] = {'Збор помнікаў…', '1987'}, ['7-2'] = {'Збор помнікаў…', '1987'}, ['7-2к'] = {'Збор помнікаў…', '1987'}, ['Мінская-2'] = {'Збор помнікаў…', '1987'}, ['8'] = {'Збор помнікаў…', '1990'}, ['8к'] = {'Збор помнікаў…', '1990'}, ['Брестская'] = {'Збор помнікаў…', '1990'}, ['default'] = {'Збор помнікаў…', '1984—1988'}, }, ['КНЭ'] = { ['1'] = {'КНЭ, том I', '2004'}, ['I'] = {'КНЭ, том I', '2004'}, ['2'] = {'КНЭ, том II', '2005'}, ['II'] = {'КНЭ, том II', '2005'}, ['3'] = {'КНЭ, том III', '2005'}, ['III'] = {'КНЭ, том III', '2005'}, ['4'] = {'КНЭ, том IV', '2006'}, ['IV'] = {'КНЭ, том IV', '2006'}, ['5'] = {'КНЭ, том V', '2006'}, ['V'] = {'КНЭ, том V', '2006'}, ['default'] = {'КНЭ', ''}, }, ['Кормовые растения сенокосов и пастбищ СССР'] = { ['1'] = {'', '1950'}, ['2'] = {'', '1951'}, ['3'] = {'', '1956'}, ['default'] = {'', ''}, }, ['Ландау, Лифшиц: Квантовая механика'] = { ['1963'] = {'', '1963'}, ['1974'] = {'', '1974'}, ['1989'] = {'', '1989'}, ['2001'] = {'', '2001'}, ['2004'] = {'', '2004'}, ['default'] = {'', ''}, }, ['Маракоў_літаратары_навукоўцы'] = { ['1'] = {'Маракоў', '2003'}, ['2'] = {'Маракоў', '2003'}, ['3-1'] = {'Маракоў', '2004'}, ['3-2'] = {'Маракоў', '2005'}, ['3-3'] = {'Маракоў', '2005'}, ['4-1'] = {'Маракоў', '2007'}, ['4-2'] = {'Маракоў', '2007'}, ['default'] = {'Маракоў', '2003—2007'}, }, ['Маракоў_праваслаўныя_святары'] = { ['1'] = {'Маракоў', '2007'}, ['2'] = {'Маракоў', '2007'}, ['default'] = {'Маракоў', ''}, }, ['Мифы народов мира'] = { ['1'] = {'Мифы народов мира', '1991'}, ['2'] = {'Мифы народов мира', '1992'}, ['default'] = {'Мифы народов мира', '1991—1992'}, }, ['Музыкальная энциклопедия'] = { ['1'] = {'', '1973'}, ['2'] = {'', '1974'}, ['3'] = {'', '1976'}, ['4'] = {'', '1978'}, ['5'] = {'', '1981'}, ['6'] = {'', '1982'}, ['default'] = {'', '1973—1982'}, }, ['Памяць. Буда-Кашалёўскі раён'] = { ['1'] = {'Памяць. Буда-Кашалёўскі раён', '2001'}, ['2'] = {'Памяць. Буда-Кашалёўскі раён', '2002'}, ['default'] = {'Памяць. Буда-Кашалёўскі раён', '2001—2002'}, }, ['Памяць. Верхнядзвінскі раён'] = { ['1'] = {'Памяць. Верхнядзвінскі раён', '1999'}, ['2'] = {'Памяць. Верхнядзвінскі раён', '2000'}, ['default'] = {'Памяць. Верхнядзвінскі раён', ''}, }, ['Памяць. Лагойскі раён'] = { ['1'] = {'Памяць. Лагойскі раён', '2003'}, ['2'] = {'Памяць. Лагойскі раён', '2004'}, ['default'] = {'Памяць. Лагойскі раён', '2003—2004'}, }, ['Памяць. Мінск'] = { ['1'] = {'Памяць. Мінск', '2001'}, ['2'] = {'Памяць. Мінск', '2002'}, ['3'] = {'Памяць. Мінск', '2004'}, ['4'] = {'Памяць. Мінск', '2005'}, ['5-1'] = {'Памяць. Мінск', '2006'}, ['5-2'] = {'Памяць. Мінск', '2007'}, ['default'] = {'Памяць. Мінск', '2001—2007'}, }, ['ПЭ'] = { ['0'] = {'ПЭ', '2000'}, ['1'] = {'ПЭ', '2000'}, ['2'] = {'ПЭ', '2001'}, ['3'] = {'ПЭ', '2001'}, ['4'] = {'ПЭ', '2002'}, ['5'] = {'ПЭ', '2002'}, ['6'] = {'ПЭ', '2003'}, ['7'] = {'ПЭ', '2004'}, ['8'] = {'ПЭ', '2004'}, ['9'] = {'ПЭ', '2005'}, ['10'] = {'ПЭ', '2006'}, ['11'] = {'ПЭ', '2006'}, ['12'] = {'ПЭ', '2006'}, ['13'] = {'ПЭ', '2006'}, ['14'] = {'ПЭ', '2007'}, ['15'] = {'ПЭ', '2007'}, ['16'] = {'ПЭ', '2007'}, ['17'] = {'ПЭ', '2008'}, ['18'] = {'ПЭ', '2008'}, ['19'] = {'ПЭ', '2008'}, ['20'] = {'ПЭ', '2009'}, ['21'] = {'ПЭ', '2009'}, ['22'] = {'ПЭ', '2009'}, ['23'] = {'ПЭ', '2010'}, ['24'] = {'ПЭ', '2010'}, ['25'] = {'ПЭ', '2011'}, ['26'] = {'ПЭ', '2011'}, ['27'] = {'ПЭ', '2011'}, ['28'] = {'ПЭ', '2012'}, ['29'] = {'ПЭ', '2012'}, ['30'] = {'ПЭ', '2012'}, ['31'] = {'ПЭ', '2013'}, ['32'] = {'ПЭ', '2013'}, ['33'] = {'ПЭ', '2013'}, ['34'] = {'ПЭ', '2014'}, ['35'] = {'ПЭ', '2014'}, ['36'] = {'ПЭ', '2014'}, ['37'] = {'ПЭ', '2015'}, ['38'] = {'ПЭ', '2015'}, ['39'] = {'ПЭ', '2015'}, ['40'] = {'ПЭ', '2015'}, ['41'] = {'ПЭ', '2016'}, ['42'] = {'ПЭ', '2016'}, ['43'] = {'ПЭ', '2016'}, ['44'] = {'ПЭ', '2016'}, ['45'] = {'ПЭ', '2017'}, ['46'] = {'ПЭ', '2017'}, ['47'] = {'ПЭ', '2017'}, ['48'] = {'ПЭ', '2017'}, ['49'] = {'ПЭ', '2018'}, ['50'] = {'ПЭ', '2018'}, ['51'] = {'ПЭ', '2018'}, ['52'] = {'ПЭ', '2018'}, ['53'] = {'ПЭ', '2019'}, ['54'] = {'ПЭ', '2019'}, ['55'] = {'ПЭ', '2019'}, ['56'] = {'ПЭ', '2019'}, ['57'] = {'ПЭ', '2020'}, ['58'] = {'ПЭ', '2020'}, ['59'] = {'ПЭ', '2020'}, ['60'] = {'ПЭ', '2020'}, ['61'] = {'ПЭ', '2021'}, ['62'] = {'ПЭ', '2021'}, ['63'] = {'ПЭ', '2021'}, ['64'] = {'ПЭ', '2022'}, ['default'] = {'ПЭ', '2000—'}, ['volumeParam'] = 3 }, ['СВЭ'] = { ['1'] = {'СВЭ', '1976'}, ['2'] = {'СВЭ', '1979'}, ['3'] = {'СВЭ', '1979'}, ['4'] = {'СВЭ', '1979'}, ['5'] = {'СВЭ', '1978'}, ['6'] = {'СВЭ', '1978'}, ['7'] = {'СВЭ', '1980'}, ['8'] = {'СВЭ', '1976'}, ['default'] = {'СВЭ', '1976—1980'}, }, ['СГЭ'] = { ['1'] = {'СГЭ', '1961'}, ['2'] = {'СГЭ', '1962'}, ['3'] = {'СГЭ', '1963'}, ['4'] = {'СГЭ', '1963'}, ['5'] = {'СГЭ', '1964'}, ['6'] = {'СГЭ', '1965'}, ['7'] = {'СГЭ', '1965'}, ['8'] = {'СГЭ', '1965'}, ['9'] = {'СГЭ', '1966'}, ['10'] = {'СГЭ', '1967'}, ['11'] = {'СГЭ', '1968'}, ['12'] = {'СГЭ', '1969'}, ['13'] = {'СГЭ', '1971'}, ['14'] = {'СГЭ', '1973'}, ['15'] = {'СГЭ', '1974'}, ['16'] = {'СГЭ', '1976'}, ['default'] = {'СГЭ', '1961—1976'}, ['volumeParam'] = 3 }, ['Старажытныя ліцвіны'] = { ['1'] = {'Старажытныя ліцвіны', '2001'}, ['2'] = {'Старажытныя ліцвіны', '2003'}, ['3'] = {'Старажытныя ліцвіны', '2010'}, ['4'] = {'Старажытныя ліцвіны', '2014'}, ['default'] = {'Старажытныя ліцвіны', '2001'}, }, ['ТСБМ'] = { ['1'] = {'ТСБМ', '1977'}, ['2'] = {'ТСБМ', '1978'}, ['3'] = {'ТСБМ', '1979'}, ['4'] = {'ТСБМ', '1980'}, ['5-1'] = {'ТСБМ', '1983'}, ['5-2'] = {'ТСБМ', '1984'}, ['default'] = {'ТСБМ', '1977—1984'}, }, ['Физическая энциклопедия'] = { ['1'] = {'Физическая энциклопедия', '1988'}, ['2'] = {'Физическая энциклопедия', '1990'}, ['3'] = {'Физическая энциклопедия', '1992'}, ['4'] = {'Физическая энциклопедия', '1994'}, ['5'] = {'Физическая энциклопедия', '1999'}, ['default'] = {'Физическая энциклопедия', '1988—1999'}, }, ['Флора СССР'] = { ['1'] = {'Флора СССР, т. 1', '1934'}, ['2'] = {'Флора СССР, т. 2', '1934'}, ['3'] = {'Флора СССР, т. 3', '1935'}, ['4'] = {'Флора СССР, т. 4', '1935'}, ['5'] = {'Флора СССР, т. 5', '1936'}, ['6'] = {'Флора СССР, т. 6', '1936'}, ['7'] = {'Флора СССР, т. 7', '1937'}, ['8'] = {'Флора СССР, т. 8', '1939'}, ['9'] = {'Флора СССР, т. 9', '1939'}, ['10'] = {'Флора СССР, т. 10', '1941'}, ['11'] = {'Флора СССР, т. 11', '1945'}, ['12'] = {'Флора СССР, т. 12', '1946'}, ['13'] = {'Флора СССР, т. 13', '1948'}, ['14'] = {'Флора СССР, т. 14', '1949'}, ['15'] = {'Флора СССР, т. 15', '1949'}, ['16'] = {'Флора СССР, т. 16', '1950'}, ['17'] = {'Флора СССР, т. 17', '1951'}, ['18'] = {'Флора СССР, т. 18', '1952'}, ['19'] = {'Флора СССР, т. 19', '1953'}, ['20'] = {'Флора СССР, т. 20', '1954'}, ['21'] = {'Флора СССР, т. 21', '1954'}, ['22'] = {'Флора СССР, т. 22', '1955'}, ['23'] = {'Флора СССР, т. 23', '1958'}, ['24'] = {'Флора СССР, т. 24', '1957'}, ['25'] = {'Флора СССР, т. 25', '1959'}, ['26'] = {'Флора СССР, т. 26', '1961'}, ['27'] = {'Флора СССР, т. 27', '1962'}, ['28'] = {'Флора СССР, т. 28', '1963'}, ['29'] = {'Флора СССР, т. 29', '1964'}, ['30'] = {'Флора СССР, т. 30', '1960'}, ['default'] = {'', ''}, }, ['Химическая энциклопедия'] = { ['1'] = {'', '1988'}, ['2'] = {'', '1990'}, ['3'] = {'', '1992'}, ['4'] = {'', '1995'}, ['5'] = {'', '1998'}, ['default'] = {'', '1988—1998'}, }, ['ЭГБ'] = { ['1'] = {'ЭГБ', '1993'}, ['1к'] = {'ЭГБ', '1993'}, ['2'] = {'ЭГБ', '1994'}, ['2к'] = {'ЭГБ', '1994'}, ['3'] = {'ЭГБ', '1996'}, ['3к'] = {'ЭГБ', '1996'}, ['4'] = {'ЭГБ', '1997'}, ['4к'] = {'ЭГБ', '1997'}, ['5'] = {'ЭГБ', '1999'}, ['5к'] = {'ЭГБ', '1999'}, ['6-1'] = {'ЭГБ', '2001'}, ['6-1к'] = {'ЭГБ', '2001'}, ['6-2'] = {'ЭГБ', '2003'}, ['6-2к'] = {'ЭГБ', '2003'}, ['default'] = {'ЭГБ', '1993–2003'}, }, ['ЭКБ'] = { ['1'] = {'ЭКБ', '2010'}, ['I'] = {'ЭКБ', '2010'}, ['2'] = {'ЭКБ', '2011'}, ['II'] = {'ЭКБ', '2011'}, ['3'] = {'ЭКБ', '2012'}, ['III'] = {'ЭКБ', '2012'}, ['4'] = {'ЭКБ', '2013'}, ['IV'] = {'ЭКБ', '2013'}, ['5'] = {'ЭКБ', '2014'}, ['V'] = {'ЭКБ', '2014'}, ['6'] = {'ЭКБ', '2015'}, ['VI'] = {'ЭКБ', '2015'}, ['default'] = {'ЭКБ', '2010–2015'}, }, ['ЭЛМБ'] = { ['1'] = {'ЭЛМБ', '1984'}, ['2'] = {'ЭЛМБ', '1985'}, ['3'] = {'ЭЛМБ', '1986'}, ['4'] = {'ЭЛМБ', '1986'}, ['5'] = {'ЭЛМБ', '1987'}, ['default'] = {'ЭЛМБ', '1984–1987'}, }, ['ЭнцВКЛ'] = { ['1'] = {'ЭнцВКЛ', '2005'}, ['2'] = {'ЭнцВКЛ', '2005'}, ['3'] = {'ЭнцВКЛ', '2010'}, ['default'] = {'ЭнцВКЛ', '2005–2010'}, }, ['Энцыклапедычныя даведнікі пра гарады Беларусі'] = { ['Мінск'] = {'Минск: Энциклопедический справочник', '1983'}, ['Брэст'] = {'Брест : Энциклопедический справочник', '1987'}, ['Віцебск'] = {'Витебск: Энциклопедический справочник', '1988'}, ['Гродна'] = {'Гродно: Энциклопедический справочник', '1989'}, ['Магілёў'] = {'Могилёв. Энциклопедический справочник', '1989'}, ['Гомель'] = {'Гомель. Энциклопедический справочник', '1991'}, ['default'] = {'Энцыклапедычныя даведнікі пра гарады Беларусі', '1983–1991'}, }, ['ЭПБ'] = { ['1'] = {'ЭПБ', '1983'}, ['1к'] = {'ЭПБ', '1983'}, ['2'] = {'ЭПБ', '1983'}, ['2к'] = {'ЭПБ', '1983'}, ['3'] = {'ЭПБ', '1984'}, ['3к'] = {'ЭПБ', '1984'}, ['4'] = {'ЭПБ', '1985'}, ['4к'] = {'ЭПБ', '1985'}, ['5'] = {'ЭПБ', '1986'}, ['5к'] = {'ЭПБ', '1986'}, ['default'] = {'ЭПБ', '1983–1986'}, }, ['ЭСБМ'] = { ['1'] = {'ЭСБМ', '1978'}, ['2'] = {'ЭСБМ', '1980'}, ['3'] = {'ЭСБМ', '1985'}, ['4'] = {'ЭСБМ', '1988'}, ['5'] = {'ЭСБМ', '1989'}, ['6'] = {'ЭСБМ', '1990'}, ['7'] = {'ЭСБМ', '1991'}, ['8'] = {'ЭСБМ', '1993'}, ['9'] = {'ЭСБМ', '2004'}, ['10'] = {'ЭСБМ', '2005'}, ['11'] = {'ЭСБМ', '2006'}, ['12'] = {'ЭСБМ', '2008'}, ['13'] = {'ЭСБМ', '2010'}, ['14'] = {'ЭСБМ', '2017'}, ['default'] = {'ЭСБМ', '1978–'}, }, } --[[--------------------------< W R A P P E R _ T E M P L A T E S >-------------------------------------------- A list of wrapper templates and their redirects – spelling and capitalization is important; first character is always uppercase. Each wrapper template gets its value from a k/v pair in the wrapper_template_defaults table. article reader queries this table to see if template_name is a wrapper template ]] local wrapper_templates = { -- keys are names of wrapper templates and their redirects ['Cite Catholic Encyclopedia'] = wrapper_template_defaults_vol['Cite Catholic Encyclopedia'], -- canonical name ['CathEncy'] = wrapper_template_defaults_vol['Cite Catholic Encyclopedia'], -- redirects ['Cite CE1913'] = wrapper_template_defaults_vol['Cite Catholic Encyclopedia'], -- redirects ['Cite EB1911'] = wrapper_template_defaults['Cite EB1911'], -- canonical ['Крыніцы/Брытаніка 1911'] = wrapper_template_defaults['Cite EB1911'], -- redirects ['Крыніцы/ЭБ-1911'] = wrapper_template_defaults['Cite EB1911'], -- redirects ['MathWorld'] = wrapper_template_defaults['MathWorld'], -- canonical ['PLRE'] = wrapper_template_defaults_vol['PLRE'], -- canonical ['ВРЭ'] = wrapper_template_defaults_vol['БРЭ'], -- canonical ['БРЭ'] = wrapper_template_defaults_vol['БРЭ'], -- redirects ['Bigenc.ru'] = wrapper_template_defaults_vol['БРЭ'], -- redirects ['ВСЭ3'] = wrapper_template_defaults_vol['ВСЭ'], -- canonical ['БСЭ3'] = wrapper_template_defaults_vol['ВСЭ'], -- redirects ['ВТ-БСЭ1'] = wrapper_template_defaults_vol['ВСЭ1'], -- canonical ['ВТ-РСКД'] = wrapper_template_defaults['РСКД'], -- canonical ['ЗлакіСССР'] = wrapper_template_defaults['Цвелёв1976'], -- canonical ['З КНЭ'] = wrapper_template_defaults_vol['КНЭ'], -- canonical ['Кніга:Ілюстраваны вызначальнік раслін Сярэдняй Расіі'] = wrapper_template_defaults_vol['Губанов и др.'], -- canonical ['ІВРСР'] = wrapper_template_defaults_vol['Губанов и др.'], -- redirects ['Кніга:Кормовые растения сенокосов и пастбищ СССР'] = wrapper_template_defaults_vol['Кормовые растения сенокосов и пастбищ СССР'], -- canonical ['КормРастСССР'] = wrapper_template_defaults_vol['Кормовые растения сенокосов и пастбищ СССР'], -- redirects ['Кніга:Ландау Л.Д., Лифшиц Е.М.: Квантовая механика'] = wrapper_template_defaults_vol['Ландау, Лифшиц: Квантовая механика'], -- canonical ['Кніга:Флора СССР'] = wrapper_template_defaults_vol['Флора СССР'], -- canonical ['Флора СССР'] = wrapper_template_defaults_vol['Флора СССР'], -- redirects ['ФлораСССР'] = wrapper_template_defaults_vol['Флора СССР'], -- redirects ['Кніга:ФлораСССР'] = wrapper_template_defaults_vol['Флора СССР'], -- redirects ['Крыніцы/Флора СССР'] = wrapper_template_defaults_vol['Флора СССР'], -- redirects ['Крыніцы/Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej'] = wrapper_template_defaults_vol['Dzieje rezydencji'], -- canonical ['Крыніцы/Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego'] = wrapper_template_defaults_vol['Urzędnicy WKL'], -- canonical ['Крыніцы/Археалогія Беларусі'] = wrapper_template_defaults_vol['Археалогія Беларусі'], -- canonical ['Крыніцы/Беларускі фальклор'] = wrapper_template_defaults_vol['Беларускі фальклор'], -- canonical ['Крыніцы/Беларускія пісьменнікі (1917—1990)'] = wrapper_template_defaults['Беларускія пісьменнікі (1917—1990)'], -- canonical ['Крыніцы/Беларускія пісьменнікі (1917-1990). Даведнік'] = wrapper_template_defaults['Беларускія пісьменнікі (1917—1990)'], -- redirects ['Крыніцы/Беларускія пісьменнікі (1917-1990)'] = wrapper_template_defaults['Беларускія пісьменнікі (1917—1990)'], -- redirects ['Крыніцы/БП 1917-90'] = wrapper_template_defaults['Беларускія пісьменнікі (1917—1990)'], -- redirects ['Крыніцы/БП 1917/90'] = wrapper_template_defaults['Беларускія пісьменнікі (1917—1990)'], -- redirects ['Крыніцы/Беларускія пісьменнікі (1992—1995)'] = wrapper_template_defaults_vol['Беларускія пісьменнікі'], -- canonical ['Крыніцы/БП (1992-95)'] = wrapper_template_defaults_vol['Беларускія пісьменнікі'], -- redirects ['Крыніцы/БП, 1992-95'] = wrapper_template_defaults_vol['Беларускія пісьменнікі'], -- redirects ['Крыніцы/БП'] = wrapper_template_defaults_vol['Беларускія пісьменнікі'], -- redirects ['Крыніцы/Беларускія пісьменнікі, 1992—1995'] = wrapper_template_defaults_vol['Беларускія пісьменнікі'], -- redirects ['Крыніцы/Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік'] = wrapper_template_defaults_vol['Беларускія пісьменнікі'], -- redirects ['Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)'] = wrapper_template_defaults['Беларусь1995'], -- canonical ['Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік, 1995'] = wrapper_template_defaults['Беларусь1995'], ['Літаратура/Беларусь: энцыклапедычны даведнік, 1995'] = wrapper_template_defaults['Беларусь1995'], ['Крыніцы/Белорусская ССР. Краткая энциклопедия'] = wrapper_template_defaults_vol['Белорусская ССР. Краткая энциклопедия'], -- canonical ['Крыніцы/БелСЭ'] = wrapper_template_defaults_vol['БелСЭ'], -- canonical ['Крыніцы/БелЭн'] = wrapper_template_defaults_vol['БелЭн'], -- canonical ['Крыніцы/БЭ'] = wrapper_template_defaults_vol['БелЭн'], -- redirects ['БелЭн'] = wrapper_template_defaults_vol['БелЭн'], -- redirects ['Літаратура/БелЭн'] = wrapper_template_defaults_vol['БелЭн'], -- redirects ['Крыніцы/Биологический энциклопедический словарь'] = wrapper_template_defaults_vol['Гиляров'], -- canonical ['Крыніцы/БЭС'] = wrapper_template_defaults_vol['Гиляров'], -- redirects ['Кніга:Біялагічны энцыклапедычны слоўнік'] = wrapper_template_defaults_vol['Гиляров'], -- redirects ['Крыніцы/БіЭ'] = wrapper_template_defaults['ЭСБЭ'], -- canonical ['ВТ-ЭСБЕ'] = wrapper_template_defaults['ЭСБЭ'], -- redirects ['Крыніцы/ЭСБЕ'] = wrapper_template_defaults['ЭСБЭ'], -- redirects ['Крыніцы/ВТ-ЭСБЕ'] = wrapper_template_defaults['ЭСБЭ'], -- redirects ['Літаратура/ЭСБЕ'] = wrapper_template_defaults['ЭСБЭ'], -- redirects ['Крыніцы/БіЕ'] = wrapper_template_defaults['ЭСБЭ'], -- redirects ['БіЭ'] = wrapper_template_defaults['ЭСБЭ'], -- redirects ['Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі'] = wrapper_template_defaults_vol['ГВБ'], -- canonical ['Крыніцы/ГВБ'] = wrapper_template_defaults_vol['ГВБ'], -- redirects ['Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі'] = wrapper_template_defaults_vol['ГВБ'], -- redirects ['Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага'] = wrapper_template_defaults_vol['SgKP'], -- canonical ['Крыніцы/SgKP'] = wrapper_template_defaults_vol['SgKP'], -- redirects ['Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага'] = wrapper_template_defaults_vol['SgKP'], -- redirects ['SgKP'] = wrapper_template_defaults_vol['SgKP'], -- redirects ['SKP'] = wrapper_template_defaults_vol['SgKP'], -- redirects ['Крыніцы/Гербоўнік беларускай шляхты'] = wrapper_template_defaults_vol['Гербоўнік беларускай шляхты'], -- canonical ['Крыніцы/Гісторыя Магілёўскага яўрэйства'] = wrapper_template_defaults_vol['ГістМагЯўр'], -- canonical ['Крыніцы/Древний город на Случи'] = wrapper_template_defaults['Древний город на Случи'], -- canonical ['Крыніцы/Горад на Случы'] = wrapper_template_defaults['Древний город на Случи'], -- redirects ['Крыніцы/Дрэвы і хмызнякі СССР'] = wrapper_template_defaults_vol['Дрэвы і хмызнякі СССР'], -- canonical ['ДзікСССР'] = wrapper_template_defaults_vol['Дрэвы і хмызнякі СССР'], -- redirects ['Крыніцы/Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі'] = wrapper_template_defaults_vol['Збор помнікаў…'], -- canonical ['Крыніцы/Збор помнікаў'] = wrapper_template_defaults_vol['Збор помнікаў…'], -- redirects ['Крыніцы/ЗП'] = wrapper_template_defaults_vol['Збор помнікаў…'], -- redirects ['Крыніцы/Лакотка. Драўлянае сакральна-манументальнае дойлідства Беларусі'] = wrapper_template_defaults['Лакотка2003'], -- canonical ['Крыніцы/Драўлянае сакральна-манументальнае дойлідства Беларусі'] = wrapper_template_defaults['Лакотка2003'], -- redirects ['Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…'] = wrapper_template_defaults_vol['Маракоў_літаратары_навукоўцы'], -- canonical ['Крыніцы/Маракоў'] = wrapper_template_defaults_vol['Маракоў_літаратары_навукоўцы'], -- redirects ['Крыніцы/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі 1794—1991'] = wrapper_template_defaults_vol['Маракоў_літаратары_навукоўцы'], -- redirects ['Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы'] = wrapper_template_defaults_vol['Маракоў_літаратары_навукоўцы'], -- redirects ['Крыніцы/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, працаўнікі адукацыі, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі, 1794-1991'] = wrapper_template_defaults_vol['Маракоў_літаратары_навукоўцы'], -- redirects ['Крыніцы/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, працаўнікі адукацыі, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі'] = wrapper_template_defaults_vol['Маракоў_літаратары_навукоўцы'], -- redirects ['Крыніцы/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі 1794-1991'] = wrapper_template_defaults_vol['Маракоў_літаратары_навукоўцы'], -- redirects ['Крыніцы/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі'] = wrapper_template_defaults_vol['Маракоў_літаратары_навукоўцы'], -- redirects ['Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя праваслаўныя святары'] = wrapper_template_defaults_vol['Маракоў_праваслаўныя_святары'], -- canonical ['Крыніцы/Рэпрэсаваныя праваслаўныя святары Беларусі, 1917-1967'] = wrapper_template_defaults_vol['Маракоў_праваслаўныя_святары'], -- redirects ['Крыніцы/Рэпрэсаваныя праваслаўныя свяшчэнна- і царкоўна-служкі Беларусі'] = wrapper_template_defaults_vol['Маракоў_праваслаўныя_святары'], -- redirects ['Крыніцы/Музыкальная энциклопедия'] = wrapper_template_defaults_vol['Музыкальная энциклопедия'], -- canonical ['Крыніцы/Мифы народов мира: Энциклопедия'] = wrapper_template_defaults_vol['Мифы народов мира'], -- canonical ['Крыніцы/Міфы народаў свету. Энцыклапедыя'] = wrapper_template_defaults_vol['Мифы народов мира'], -- redirects ['МНМ'] = wrapper_template_defaults_vol['Мифы народов мира'], -- redirects ['Крыніцы/Нарачанка і яе берагі'] = wrapper_template_defaults['Нарачанка і яе берагі2013'], -- canonical ['Крыніцы/Памяць/Буда-Кашалёўскі раён'] = wrapper_template_defaults_vol['Памяць. Буда-Кашалёўскі раён'], -- canonical ['Крыніцы/Памяць/Верхнядзвінскі раён'] = wrapper_template_defaults_vol['Памяць. Верхнядзвінскі раён'], -- canonical ['Крыніцы/Памяць/Лагойскі раён'] = wrapper_template_defaults_vol['Памяць. Лагойскі раён'], -- canonical ['Крыніцы/Памяць/Мінск'] = wrapper_template_defaults_vol['Памяць. Мінск'], -- canonical ['Літаратура/Памяць/Мінск'] = wrapper_template_defaults_vol['Памяць. Мінск'], -- redirects ['Крыніцы/Памяць/Смаргонскі раён'] = wrapper_template_defaults['Памяць. Смаргонскі_раён2004'], -- canonical ['Крыніцы/Праваслаўныя храмы на Беларусі (2001)'] = wrapper_template_defaults['Праваслаўныя храмы на Беларусі2001'], -- canonical ['Крыніцы/Праваслаўныя храмы на Беларусі'] = wrapper_template_defaults['Праваслаўныя храмы на Беларусі2001'], ['Крыніцы/Праваслаўныя храмы на Беларусі, 2001'] = wrapper_template_defaults['Праваслаўныя храмы на Беларусі2001'], ['Крыніцы/Савецкая ваенная энцыклапедыя'] = wrapper_template_defaults_vol['СВЭ'], -- canonical ['Кніга:Савецкая ваенная энцыклапедыя'] = wrapper_template_defaults_vol['СВЭ'], -- redirects ['Крыніцы/Савецкая гістарычная энцыклапедыя'] = wrapper_template_defaults_vol['СГЭ'], -- canonical ['Савецкая гістарычная энцыклапедыя'] = wrapper_template_defaults_vol['СГЭ'], -- redirects ['Крыніцы/СГЭ'] = wrapper_template_defaults_vol['СГЭ'], -- redirects ['Крыніцы/Старажытныя ліцвіны'] = wrapper_template_defaults_vol['Старажытныя ліцвіны'], -- canonical ['Крыніцы/ТСБМ'] = wrapper_template_defaults_vol['ТСБМ'], -- canonical ['Крыніцы/Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977—1984)'] = wrapper_template_defaults_vol['ТСБМ'],-- redirects ['Крыніцы/Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84)'] = wrapper_template_defaults_vol['ТСБМ'],-- redirects ['Крыніцы/ФЭ'] = wrapper_template_defaults_vol['Физическая энциклопедия'], -- canonical ['Кніга:Фізічная энцыклапедыя'] = wrapper_template_defaults_vol['Физическая энциклопедия'], -- redirects ['Крыніцы/Химическая энциклопедия'] = wrapper_template_defaults_vol['Химическая энциклопедия'], -- canonical ['Крыніцы/ХЭ'] = wrapper_template_defaults_vol['Химическая энциклопедия'], -- redirects ['Кніга:Химическая энциклопедия'] = wrapper_template_defaults_vol['Химическая энциклопедия'], -- redirects ['Кніга:ХЭ'] = wrapper_template_defaults_vol['Химическая энциклопедия'], -- redirects ['Крыніцы/ХимЭнц'] = wrapper_template_defaults_vol['Химическая энциклопедия'], -- redirects ['Крыніцы/ХімЭнц'] = wrapper_template_defaults_vol['Химическая энциклопедия'], -- redirects ['Крыніцы/ЭГБ'] = wrapper_template_defaults_vol['ЭГБ'], -- canonical ['Крыніцы/Энцыклапедыя гісторыі Беларусі'] = wrapper_template_defaults_vol['ЭГБ'], -- redirects ['Літаратура/ЭГБ'] = wrapper_template_defaults_vol['ЭГБ'], -- redirects ['Крыніцы/ЭКБ'] = wrapper_template_defaults_vol['ЭКБ'], -- canonical ['Крыніцы/ЭнцВКЛ'] = wrapper_template_defaults_vol['ЭнцВКЛ'], -- canonical ['Крыніцы/ЭВКЛ'] = wrapper_template_defaults_vol['ЭнцВКЛ'], -- redirects ['Літаратура/ЭВКЛ'] = wrapper_template_defaults_vol['ЭнцВКЛ'], -- redirects ['Крыніцы/Энцыклапедычныя даведнікі пра гарады Беларусі'] = wrapper_template_defaults_vol['Энцыклапедычныя даведнікі пра гарады Беларусі'], -- canonical ['Крыніцы/ЭДГБ'] = wrapper_template_defaults_vol['Энцыклапедычныя даведнікі пра гарады Беларусі'], -- redirects ['Крыніцы/MnES1983'] = wrapper_template_defaults_vol['Энцыклапедычныя даведнікі пра гарады Беларусі'], -- redirects ['MnES1983'] = wrapper_template_defaults_vol['Энцыклапедычныя даведнікі пра гарады Беларусі'], -- redirects ['Крыніцы/Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі'] = wrapper_template_defaults_vol['ЭЛМБ'], -- canonical ['Крыніцы/ЭЛіМ'] = wrapper_template_defaults_vol['ЭЛМБ'], -- redirects ['Крыніцы/ЭЛіМБ'] = wrapper_template_defaults_vol['ЭЛМБ'], -- redirects ['Крыніцы/ЭЛіМБел'] = wrapper_template_defaults_vol['ЭЛМБ'], -- redirects ['Крыніцы/ЭЛМБ'] = wrapper_template_defaults_vol['ЭЛМБ'], -- redirects ['Крыніцы/ЭПБ'] = wrapper_template_defaults_vol['ЭПБ'], -- canonical ['Крыніцы/Энцыклапедыя прыроды Беларусі'] = wrapper_template_defaults_vol['ЭПБ'], -- redirects ['Літаратура/Энцыклапедыя прыроды Беларусі'] = wrapper_template_defaults_vol['ЭПБ'], -- redirects ['Крыніцы/Этымалагічны слоўнік беларускай мовы'] = wrapper_template_defaults_vol['ЭСБМ'], -- canonical ['Крыніцы/Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)'] = wrapper_template_defaults_vol['ЭСБМ'], -- redirects ['Літаратура/ЭСБМ'] = wrapper_template_defaults_vol['ЭСБМ'], -- redirects ['Літаратура/ЭСБМ'] = wrapper_template_defaults_vol['ЭСБМ'], -- redirects ['Праваслаўная энцыклапедыя'] = wrapper_template_defaults_vol['ПЭ'], -- canonical ['ПЭ'] = wrapper_template_defaults_vol['ПЭ'], -- redirects ['Pravenc.ru'] = wrapper_template_defaults_vol['ПЭ'], -- redirects } --[[--------------------------< T E M P L A T E _ N A M E S >-------------------------------------------------- This table holds the names of templates and the names of their redirects. Template names must be written exactly as they are named at their templatespace page. This same also applies to redirects. The indexes in this table are not critical but should be short and concise. ]] local template_names = { ['ODB'] = {'Крыніцы/ODB', 'Кніга:ODB'}, ['Tolkien,_Unfinished_Tales1980'] = {'Кніга Няскончаныя паданні', 'Крыніцы/Няскончаныя паданні'}, ['Архитекторы Беларуси'] = {'Крыніцы/Хто ёсць хто ў Беларусі. Архітэктары', 'Хто ёсць хто ў Беларусі. Архітэктары'}, ['Архітэктура Беларусі1993'] = {'Крыніцы/Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік', 'Крыніцы/Архітэктура Беларусі (1993)', 'Крыніцы/Архітэктура Беларусі, 1993', 'Крыніцы/Дойлідства Беларусі', 'Літаратура/Архітэктура Беларусі (1993)', 'Крыніцы/Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік', 'Літаратура/Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік'}, ['Беларуская міфалогія'] = {'Крыніцы/Беларуская міфалогія', 'Крыніцы/Беларуская міфалогія: Энцыклапедычны слоўнік (Мінск, 2004)'}, ['Блакітная1994'] = {'Крыніцы/Блакітная', 'Літаратура/Блакітная кніга Беларусі', 'Крыніцы/Блакітная кніга Беларусі'}, ['Большая политехническая энциклопедия'] = {'Крыніцы/Большая политехническая энциклопедия', 'Крыніцы/БПЭ'}, ['БСГН2003'] = {'Крыніцы/Большой словарь географических названий', 'Крыніцы/БСГН'}, ['БСМ'] = {'Крыніцы/Беларускі саюз мастакоў, 1938-1998', 'Крыніцы/Беларускі саюз мастакоў: энцыклапедычны даведнік', 'Крыніцы/Беларускі саюз мастакоў', 'Крыніцы/Беларускі саюз мастакоў : энцыклапедычны даведнік', 'Крыніцы/БСМ', 'Крыніцы/Беларускі Саюз Мастакоў', 'Крыніцы/Беларускі саюз мастакоў, 1938–1998', 'Крыніцы/БСМ (1938—1998)'}, ['ВСМ2010'] = {'Крыніцы/Все страны мира от А до Я', 'Крыніцы/ВСМ'}, ['ВМС для юношества'] = {'Крыніцы/Военно-морской словарь для юношества (1988)', 'Крыніцы/ВМС для юношества (1988)'}, ['ВЭС1983'] = {'Крыніцы/Военный энциклопедический словарь (1983)', 'Крыніцы/ВЭС (1983)', 'ВЭС-83', 'Крыніцы/ВЭС-83'}, ['ВЭС1986'] = {'Крыніцы/Военный энциклопедический словарь (1986)', 'Крыніцы/ВЭС (1986)'}, ['ВЭС2007'] = {'Крыніцы/Военный энциклопедический словарь (2007)', 'Крыніцы/ВЭС (2007)'}, ['Габрусь2001'] = {'Крыніцы/Мураваныя харалы', 'Крыніцы/Мураваныя харалы беларускага барока (2001)', 'Крыніцы/Мураваныя харалы беларускага барока', 'Крыніцы/Габрусь. Мураваныя харалы беларускага барока'}, ['Габрусь2007'] = {'Крыніцы/Саборы помняць усё', 'Крыніцы/Габрусь. Саборы помняць усё'}, ['Географические названия мира2002'] = {'Крыніцы/Географические названия мира', 'Крыніцы/ГНМ (2002)'}, ['Геральдыка беларускіх местаў'] = {'Крыніцы/Геральдыка беларускіх местаў', 'Крыніцы/Геральдыка беларускіх гарадоў', 'Літаратура/Геральдыка беларускіх местаў'}, ['Глінскі2016'] = {'Крыніцы/Глінскі. Князі Друцкія-Любецкія ў канцы XVI–XVII ст.: радавод, маёмаснае становішча, грамадска-палітычная дзейнасць', 'Крыніцы/Глінскі. Князі Друцкія-Любецкія ў канцы XVI –XVII ст.: радавод, маёмаснае становішча, грамадска-палітычная дзейнасць'}, ['ГНР2008'] = {'Крыніцы/Географические названия России', 'Крыніцы/ГНР (2008)'}, ['Города России'] = {'Крыніцы/Города России: энциклопедия', 'Крыніцы/Города России (1998)'}, ['ГЭС1983'] = {'Крыніцы/Географический энциклопедический словарь', 'Крыніцы/ГЭС', 'Крыніцы/ГЭС (1983)'}, ['ГЭС1988'] = {'Крыніцы/Географический энциклопедический словарь. Понятия и термины', 'Крыніцы/ГЭС. Понятия и термины', 'Крыніцы/ГЭС (1988)'}, ['ГЭС1989'] = {'Крыніцы/Географический энциклопедический словарь (1989)', 'Крыніцы/ГЭС (1989)'}, ['Декоративные растения СССР'] = {'Крыніцы/Декоративные растения СССР', 'Крыніцы/ДР СССР'}, ['Дзесяць вякоў'] = {'Крыніцы/Дзесяць вякоў беларускай гісторыі (1997)', 'Крыніцы/Дзесяць вякоў беларускай гісторыі, 1997'}, ['Долготович2008'] = {'Крыніцы/Почётные граждане белорусских городов', 'Крыніцы/ПГБГ'}, ['Доўнар2007'] = {'Крыніцы/Гісторыя дзяржавы і права Беларусі', 'Крыніцы/Доўнар 2007'}, ['ДПР_СССР1976'] = {'Крыніцы/Дикорастущие полезные растения СССР', 'ДкрСССР', 'Крыніцы/Дзікарослыя карысныя расліны СССР', 'Крыніцы/ДПР СССР'}, ['Жывёльны свет'] = {'Крыніцы/Жывёльны свет: Тэматычны слоўнік', 'Крыніцы/Жывёльны свет'}, ['ИЭС1991'] = {'Крыніцы/Іслам: Энцыклапедычны слоўнік', 'ИЭС1991'}, ['Ишлинский2000'] = {'Крыніцы/Новый политехнический словарь', 'Крыніцы/НПС (2000)'}, ['Кізіма2003'] = {'Крыніцы/Гісторыя Беларусі: Курс лекцый', 'Крыніцы/КізЛянцСамГБкл2003'}, ['Кон2003'] = {'Крыніцы/Кон: Месяцавае святло на світанку', 'Кон: Месяцовае святло на світанку', 'Кніга:Кон І. С.: Месяцовае святло на світанку', 'Крыніцы/Кон: Месяцовае святло на світанку', 'Месяцовае святло на світанку', 'Месяцавае святло на світанку'}, ['КСБТ'] = {'Крыніцы/Краткий словарь ботанических терминов', 'Крыніцы/КСБТ'}, ['Кулагін2000'] = {'Крыніцы/Эклектыка. Архітэктура Беларусі другой паловы XIX — пачатку XX ст.', 'Крыніцы/Эклектыка (Кулагін)'}, ['Кулагін2001'] = {'Крыніцы/Каталіцкія храмы на Беларусі (2001)', 'Крыніцы/Каталіцкія храмы на Беларусі, 2001', 'Крыніцы/Каталіцкія храмы на Беларусі'}, ['Кулагін2008'] = {'Крыніцы/Каталіцкія храмы Беларусі (2008)', 'Крыніцы/Каталіцкія храмы Беларусі, 2008', 'Крыніцы/Каталіцкія храмы Беларусі'}, ['КСФТ1979'] = {'Крыніцы/КСФТ', 'Крыніцы/Краткий словарь физических терминов'}, ['ЛітЭС'] = {'Крыніцы/Литературный энциклопедический словарь', 'Крыніцы/ЛітЭС', 'Крыніцы/ЛитЭС'}, ['Матэматычная_энцыклапедыя2001'] = {'Крыніцы/Матэматычная энцыклапедыя', 'Крыніцы/Матэматычная энцыклапедыя (Мінск, 2001)', 'Крыніцы/МатЭн (2001)'}, ['МатЭС1988'] = {'Крыніцы/Математический энциклопедический словарь', 'Крыніцы/МатЭС'}, ['Минские губернаторы'] = {'Крыніцы/Мінскія губернатары, віцэ-губернатары і губернскія маршалкі дваранства (1793–1917) : біяграфічны даведнік', 'Крыніцы/Мінскія губернатары'}, ['Монастыри восточной и западной традиций'] = {'Крыніцы/Монастыри восточной и западной традиций', 'Крыніцы/Кляштары ўсходняй і заходняй традыцый'}, ['Найдзюк, Касяк1993'] = {'Крыніцы/Беларусь учора і сяньня', 'Крыніцы/Беларусь учора і сяння'}, ['Несцярчук2002'] = {'Крыніцы/Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны Х — XX стагоддзяў', 'Крыніцы/Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны X—XX стагоддзяў', 'Крыніцы/Несцярчук. Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны'}, ['ОВРБ'] = {'Крыніцы/Определитель высших растений Беларуси', 'Крыніцы/ОВРБ'}, ['Памяць. Дзяржынскі раён'] = {'Крыніцы/Памяць/Дзяржынскі раён', 'Крыніцы/Памяць/Койданаўскі раён'}, ['Праваслаўныя храмы Беларусі (2007)'] = {'Крыніцы/Праваслаўныя храмы Беларусі (2007)', 'Крыніцы/Праваслаўныя храмы Беларусі', 'Крыніцы/Праваслаўныя храмы на Беларусі (2007)'}, ['Савецкі_раён2004'] = {'Крыніцы/Савецкі раён', 'Кніга:Савецкі раён'}, ['СИРБ'] = {'Крыніцы/Современное искусство Республики Беларусь', 'Крыніцы/СИРБ'}, ['СНГОСНГ'] = {'Крыніцы/Крыніцы/Словарь названий гидрографических объектов России и других стран — членов СНГ', 'Крыніцы/СНГОСНГ'}, ['Соркіна2010'] = {'Крыніцы/Мястэчкі Беларусі (2010)', 'Крыніцы/Мястэчкі Беларусі, 2010'}, ['СЭС'] = {'Крыніцы/Сельскохозяственный энциклопедический словарь', 'Крыніцы/СЭС'}, ['ТСБЛМ2002'] = {'Крыніцы/Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (2002)', 'Крыніцы/ТСБЛМ (2002)'}, ['ТСБЛМ2016'] = {'Крыніцы/Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы', 'Крыніцы/ТСБЛМ (2016)'}, ['Туристская_энциклопедия2007'] = {'Крыніцы/ТурЭнцБел-2007', 'Крыніцы/Турыстычная энцыклапедыя Беларусі', 'Літаратура/Турыстычная энцыклапедыя Беларусі'}, ['УИЭ2000'] = {'Крыніцы/Уральская историческая энциклопедия', 'Крыніцы/УИЭ'}, ['УРЕ'] = {'Крыніцы/Украінская савецкая энцыклапедыя', 'УСЭ', 'УРЕ'}, ['Федорук2000'] = {'Крыніцы/Федорук. Старинные усадьбы Минского края', 'Крыніцы/Старинные усадьбы Минского края', 'Крыніцы/Старадаўнія сядзібы Мінскага края'}, ['Федорук2006'] = {'Крыніцы/Федорук. Старинные усадьбы Берестейщины', 'Крыніцы/Старинные усадьбы Берестейщины', 'Крыніцы/Старадаўнія сядзібы Берасцейшчыны'}, ['Физика1998'] = {'Крыніцы/Физика. Большой энциклопедический словарь', 'Крыніцы/Физика. БЭС'}, ['ФЭС1983'] = {'Крыніцы/Физический энциклопедический словарь', 'Крыніцы/ФЭС'}, ['Цітоў1999'] = {'Крыніцы/Сфрагістыка і геральдыка Беларусі (1999)', 'Крыніцы/Цітоў 1999', 'Літаратура/Сфрагістыка і геральдыка Беларусі (1999)', 'Крыніцы/Сфрагістыка і геральдыка Беларусі, 1999'}, ['Чернавин_В._Н.1989'] = {'Крыніцы/Военно-морской словарь', 'Крыніцы/ВМС Чарнавіна'}, ['Швед2007'] = {'Крыніцы/Швед. Масоны і ложы на землях Беларусі', 'Крыніцы/Масоны і ложы на землях Беларусі'}, ['Шыбека1994'] = {'Крыніцы/Мінск: Старонкі жыцця дарэвалюцыйнага горада (1994)', 'Крыніцы/Мінск: Старонкі жыцця дарэвалюцыйнага горада, 1994'}, ['ЭГС2011'] = {'Крыніцы/ЭГС', 'Крыніцы/Энциклопедический географический словарь'}, ['Этнаграфія_Беларусі1989'] = {'Крыніцы/Этнаграфія Беларусі', 'Крыніцы/Этнаграфія Беларусі: энцыклапедыя'}, ['Яшкін1971'] = {'Крыніцы/Беларускія геаграфічныя назвы. Тапаграфія. Гідралогія.', 'Крыніцы/Беларускія геаграфічныя назвы', 'Крыніцы/БГН'}, } --[[--------------------------< W H I T E L I S T >------------------------------------------------------------ This is a list of anchor IDs known to be associated with specific wrapper templates. The anchor ID serves as an index into the table. The assigned value is another table that lists the associated template and any redirects. Except for year disambiguators, anchor IDs must have the same form as the anchor creator makes; must be the anchor-encoded form. Remove the year disambiguator. Template names must be written exactly as they are named at their templatespace page. This same also applies to redirects. Module:Footnotes reads the template names left to right so most-commonly-used template or redirect name should appear first. When there are more than one name and when those templates have various anchor IDs the template namelist should be added to the template_names{} table. Note that references to Template:EB1911 are listed under "E" in the alphabetical list below to keep them organized. ]] local whitelist = { ----------< A - Z >---------- ['CITEREFJohnsen1995'] = {'Крыніцы/Джонсен 1995'}, ['CITEREFKazhdan1991'] = template_names['ODB'], ['CITEREFTolkien,_Unfinished_Tales1980'] = template_names['Tolkien,_Unfinished_Tales1980'], ['CITEREFWinnicki2005'] = {'Крыніцы/Нарысы койданаўскія (2005)'}, ['CITEREFWolff1895'] = {'Крыніцы/Wolff-1895'}, ----------< А >---------- ['CITEREFАвиация1994'] = {'Крыніцы/Авиация: Энциклопедия'}, ['CITEREFАли-заде,_А._А.2007'] = {'ІЭС+2007'}, ['CITEREFАрхеалогія_і_нумізматыка_Беларусі1993'] = {'Крыніцы/Археалогія і нумізматыка Беларусі'}, ['CITEREFАрхитекторы_Беларуси2014'] = template_names['Архитекторы Беларуси'], ['CITEREFАрхітэктура_Беларусі1993'] = template_names['Архітэктура Беларусі1993'], ['CITEREFАрхітэктары_Савецкай_Беларусі1991'] = {'Крыніцы/Архітэктары Савецкай Беларусі'}, ----------< Б >---------- ['CITEREFБалет1981'] = {'Крыніцы/Балет: энциклопедия'}, ['CITEREFБеларуская_міфалогія2004'] = template_names['Беларуская міфалогія'], ['CITEREFБлакітная1994'] = template_names['Блакітная1994'], ['CITEREFБПЭ2011'] = template_names['Большая политехническая энциклопедия'], ['CITEREFБСГН2003'] = template_names['БСГН2003'], ['CITEREFБСМ1998'] = template_names['БСМ'], ----------< В >---------- ['CITEREFВаловічы2014'] = {'Крыніцы/Валовічы ў гісторыі Вялікага княства Літоўскага XV—XVIII стст.'}, ['CITEREFВМС_для_юношества1988'] = template_names['ВМС для юношества'], ['CITEREFВольф1885'] = {'Крыніцы/ВольфСДВКЛ'}, ['CITEREFВСМ2010'] = template_names['ВСМ2010'], ['CITEREFВЭС1983'] = template_names['ВЭС1983'], ['CITEREFВЭС1986'] = template_names['ВЭС1986'], ['CITEREFВЭС2007'] = template_names['ВЭС2007'], ----------< Г >---------- ['CITEREFГабрусь2001'] = template_names['Габрусь2001'], ['CITEREFГабрусь2007'] = template_names['Габрусь2007'], ['CITEREFГеографические_названия_мира2002'] = template_names['Географические названия мира2002'], ['CITEREFГеральдыка_беларускіх_местаў1998'] = template_names['Геральдыка беларускіх местаў'], ['CITEREFГККРБ2009'] = {'Крыніцы/ГККРБ-2009'}, ['CITEREFГлінскі2016'] = template_names['Глінскі2016'], ['CITEREFГНР2008'] = template_names['ГНР2008'], ['CITEREFГорода_России1998'] = template_names['Города России'], ['CITEREFГЭС1983'] = template_names['ГЭС1983'], ['CITEREFГЭС1988'] = template_names['ГЭС1988'], ['CITEREFГЭС1989'] = template_names['ГЭС1989'], ----------< Д >---------- ['CITEREFДайліда2019'] = {'Крыніцы/Пачаткі Вялікага Княства Літоўскага (2019)'}, ['CITEREFДзесяць_вякоў1997'] = template_names['Дзесяць вякоў'], ['CITEREFДолготович2008'] = template_names['Долготович2008'], ['CITEREFДоўнар2007'] = template_names['Доўнар2007'], ['CITEREFДПР_СССР1976'] = template_names['ДПР_СССР1976'], ['CITEREFДР_СССР1986'] = template_names['Декоративные растения СССР'], ['CITEREFДРСМ2014'] = {'Крыніцы/ДРСМ'}, ['CITEREFДэмакратычная_апазыцыя_Беларусі1999'] = {'Крыніцы/Дэмакратычная апазіцыя Беларусі (1956—1991)'}, ----------< Ж >---------- ['CITEREFЖывёльны_свет1999'] = template_names['Жывёльны свет'], ----------< З >---------- ['CITEREFЗамки_Беларуси2002'] = {'Крыніцы/Замкі Беларусі'}, ----------< И >---------- ['CITEREFИслам:_ЭС1991'] = template_names['ИЭС1991'], ['CITEREFИшлинский2000'] = template_names['Ишлинский2000'], ----------< К >---------- ['CITEREFКазак2001'] = {'Крыніцы/Беларускі нацыяналізм. Даведнік'}, ['CITEREFКапков_С._В.2006'] = {'Крыніцы/Энциклопедия отечественной мультипликации'}, ['CITEREFКино1987'] = {'Крыніцы/Кино. Энциклопедический словарь'}, ['CITEREFКиселевский1967'] = {'Крыніцы/Латино-русско-белорусский ботанический словарь'}, ['CITEREFКізіма2003'] = template_names['Кізіма2003'], ['CITEREFКон2003'] = template_names['Кон2003'], ['CITEREFКСБТ1993'] = template_names['КСБТ'], ['CITEREFКулагін2000'] = template_names['Кулагін2000'], ['CITEREFКулагін2001'] = template_names['Кулагін2001'], ['CITEREFКулагін2008'] = template_names['Кулагін2008'], ['CITEREFКурловіч_М._М.1993'] = {'Крыніцы/Геаграфічныя паняцці і тэрміны'}, ['CITEREFКСФТ1979'] = template_names['КСФТ1979'], ----------< Л >---------- ['CITEREFЛазука2015'] = {'Крыніцы/Лазука. Слуцкія паясы і еўрапейскі тэкстыль XVIII стагоддзя'}, ['CITEREFЛён2009'] = {'Крыніцы/Лён'}, ['CITEREFЛиддел_Гарт2009'] = {'Кніга:Бэзіл Лідл Гарт:1914'}, ['CITEREFЛітЭС1987'] = template_names['ЛітЭС'], ----------< М >---------- ['CITEREFМакромицеты1978'] = {'Крыніцы/Макромицеты'}, ['CITEREFМарозаў2022'] = {'Крыніцы/Сучасныя беларускія даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага'}, ['CITEREFМатэматычная_энцыклапедыя2001'] = template_names['Матэматычная_энцыклапедыя2001'], ['CITEREFМатЭС1988'] = template_names['МатЭС1988'], ['CITEREFМельнікаў2005'] = {'Крыніцы/Мельнікаў 2005'}, ['CITEREFМинские_губернаторы2016'] = template_names['Минские губернаторы'], ['CITEREFМонастыри_восточной_и_западной_традиций2002'] = template_names['Монастыри восточной и западной традиций'], ['CITEREFМузыкальный_энциклопедический_словарь1990'] = {'Крыніцы/Музыкальный энциклопедический словарь'}, ['CITEREFМяцельскі2003'] = {'Крыніцы/Старадаўні Крычаў'}, ['CITEREFМяцельскі2014'] = {'Крыніцы/Мсціслаўскае княства і ваяводства'}, ----------< Н >---------- ['CITEREFНайдзюк,_Касяк1993'] = template_names['Найдзюк, Касяк1993'], ['CITEREFНащокина2005'] = {'Кніга:Нашчокіна М.У.: Архітэктары маскоўскага мадэрну'}, ['CITEREFНаумчик_В._Н.2010'] = {'Крыніцы/Физика: словарь-справочник для школьников'}, ['CITEREFНесцярчук2002'] = template_names['Несцярчук2002'], ----------< О >---------- ['CITEREFОВРБ1999'] = template_names['ОВРБ'], ['CITEREFООПТ_России'] = {'ООПТ России'}, ['CITEREFОрганы_государственного_управления_БССР1968'] = {'Крыніцы/Органы управления БССР'}, ----------< П >---------- ['CITEREFПазняк1985'] = {'Крыніцы/Рэха даўняга часу'}, ['CITEREFПамяць._Баранавічы_і_Баранавіцкі_раён2000'] = {'Крыніцы/Памяць/Баранавічы і Баранавіцкі раён'}, ['CITEREFПамяць._Браслаўскі_раён1998'] = {'Крыніцы/Памяць/Браслаўскі раён'}, ['CITEREFПамяць._Дзяржынскі_раён2004'] = template_names['Памяць. Дзяржынскі раён'], ['CITEREFПамяць._Дзятлаўскі_раён1997'] = {'Крыніцы/Памяць/Дзятлаўскі раён'}, ['CITEREFПамяць._Заслаўе2000'] = {'Крыніцы/Памяць/Заслаўе'}, ['CITEREFПамяць._Круглянскі_раён1996'] = {'Крыніцы/Памяць/Круглянскі раён'}, ['CITEREFПамяць._Крупскі_раён1999'] = {'Крыніцы/Памяць/Крупскі раён'}, ['CITEREFПамяць._Лёзненскі_раён1992'] = {'Крыніцы/Памяць/Лёзненскі раён'}, ['CITEREFПамяць._Нясвіжскі_раён2001'] = {'Крыніцы/Памяць/Нясвіжскі раён'}, ['CITEREFПамяць._Уздзенскі_раён2003'] = {'Крыніцы/Памяць/Уздзенскі раён'}, ['CITEREFПамяць._Ушацкі_раён2003'] = {'Крыніцы/Памяць/Ушацкі раён'}, ['CITEREFПамяць._Чэрвеньскі_раён2000'] = {'Крыніцы/Памяць/Чэрвеньскі раён'}, ['CITEREFПамяць._Шчучынскі_раён2001'] = {'Крыніцы/Памяць/Шчучынскі раён'}, ['CITEREFПлотнікаў,_Антанюк2003'] = {'Крыніцы/Лінгвістычны кампендыум'}, ['CITEREFПолехов2015'] = {'Крыніцы/Спадчыннікі Вітаўта (2015)'}, ['CITEREFПраваслаўныя_храмы_Беларусі2007'] = template_names['Праваслаўныя храмы Беларусі (2007)'], ----------< Р >---------- ['CITEREFРаслінны_свет2001'] = {'Крыніцы/Раслінны свет: Тэматычны слоўнік'}, ['CITEREFРэлігія_і_царква_на_Беларусі2001'] = {'Крыніцы/Рэлігія і царква на Беларусі'}, ----------< С >---------- ['CITEREFСавецкі_раён2004'] = template_names['Савецкі_раён2004'], ['CITEREFСанько,_Саверчанка2002'] = {'Крыніцы/150 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі'}, ['CITEREFСанкт-Петербург._Петроград._Ленинград1992'] = {'Крыніцы/Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград'}, ['CITEREFСИРБ2018'] = template_names['СИРБ'], ['CITEREFСкарына:_Творы1990'] = {'Крыніцы/СкарынаТв'}, ['CITEREFСНГОСНГ1999'] = template_names['СНГОСНГ'], ['CITEREFСоркіна2010'] = template_names['Соркіна2010'], ['CITEREFСправочник_о_местах_принудительного_содержания2001'] = {'Крыніцы/Даведнік пра месцы прымусовага ўтрымання грамадзянскага насельніцтва на акупаванай тэрыторыі Беларусі 1941-1944'}, ['CITEREFССГН2006'] = {'ССГН'}, ['CITEREFСучасная_беларуская_скульптура2012'] = {'Крыніцы/Сучасная беларуская скульптура. XXI стагоддзе'}, ['CITEREFСХРБ2014'] = {'Крыніцы/СХРБ 2014'}, ['CITEREFСХРБ2017'] = {'Крыніцы/СХРБ 2017'}, ['CITEREFСХРБ2018'] = {'Крыніцы/СХРБ 2018'}, ['CITEREFСХРБ2019'] = {'Крыніцы/СХРБ 2019'}, ['CITEREFСЭС1989'] = template_names['СЭС'], ----------< Т >---------- ['CITEREFТСБЛМ2002'] = template_names['ТСБЛМ2002'], ['CITEREFТСБЛМ2016'] = template_names['ТСБЛМ2016'], ['CITEREFТуристская_энциклопедия2007'] = template_names['Туристская_энциклопедия2007'], ----------< У >---------- ['CITEREFУИЭ2000'] = template_names['УИЭ2000'], ['CITEREFУкраїнська_радянська_енциклопедія1974–1985'] = template_names['УРЕ'], ['CITEREFУлащик1985'] = {'Крыніцы/Улашчык 1985'}, ['CITEREFУсціновіч2011'] = {'Крыніцы/Слоўнік асабовых уласных імён'}, ----------< Ф >---------- ['CITEREFФБЛМ1989'] = {'Крыніцы/Падлужны. Фанетыка беларускай літаратурнай мовы'}, ['CITEREFФедорук1989'] = {'Крыніцы/Федарук. Садова-паркавае мастацтва Беларусі'}, ['CITEREFФедорук2000'] = template_names['Федорук2000'], ['CITEREFФедорук2006'] = template_names['Федорук2006'], ['CITEREFФизика1998'] = template_names['Физика1998'], ['CITEREFФотокинотехника1981'] = {'Крыніцы/Фотокинотехника'}, ['CITEREFФЭС1983'] = template_names['ФЭС1983'], ----------< Х >---------- ['CITEREFХімічны_слоўнік_навучэнца2003'] = {'Крыніцы/Хімічны слоўнік навучэнца'}, ----------< Ц >---------- ['CITEREFЦітоў1999'] = template_names['Цітоў1999'], ----------< Ч >---------- ['CITEREFЧернавин_В._Н.1989'] = template_names['Чернавин_В._Н.1989'], ----------< Ш >---------- ['CITEREFШвед2007'] = template_names['Швед2007'], ['CITEREFШыбека1994'] = template_names['Шыбека1994'], ----------< Ю >---------- ['CITEREFЭГС2011'] = template_names['ЭГС2011'], ['CITEREFЭтнаграфія_Беларусі1989'] = template_names['Этнаграфія_Беларусі1989'], ----------< Ю >---------- ['CITEREFЮрэвіч2012'] = {'Крыніцы/Шматгалосы эпісталярыум'}, ----------< Я >---------- ['CITEREFЯкуніна1960'] = {'Крыніцы/Якуніна. Слуцкія паясы'}, ['CITEREFЯшкін_І._Я.1971'] = template_names['Яшкін1971'], } --[[--------------------------< E X P O R T E D T A B L E S >------------------------------------------------ ]] return { whitelist = whitelist, wrapper_templates = wrapper_templates, } nbl5s5wmm4f59uuxm0rn0ojjwrorkk1 5122507 5122478 2026-04-06T10:07:17Z Jaŭhien 59102 CITEREFБеларуская_мова1994 5122507 Scribunto text/plain --[[--------------------------< W R A P P E R _ T E M P L A T E _ D E F A U L T S >---------------------------- A list of wrapper templates by their canonical names – spelling and capitalization is important. Each wrapper template has a table of two values: [1] is the wrapper's default name-list as it is used in an anchor ID; [2] is the default year. This table is indexed indirectly through the wrapper_templates table. This table is not available externally. ]] local wrapper_template_defaults = { -- keys are canonical template names ['Cite EB1911'] = {'Chisholm', '1911'}, -- tables with default name and default year ['MathWorld'] = {'MathWorld', '', 1}, ['Беларусь1995'] = {'Беларусь', '1995', 1}, ['Беларускія пісьменнікі (1917—1990)'] = {'БП', '1994', 1}, ['Древний город на Случи'] = {'Древний город на Случи', '1985', 1}, ['Лакотка2003'] = {'', '2003', 1}, ['Нарачанка і яе берагі2013'] = {'Нарачанка_і_яе_берагі', '2013', 1}, ['Памяць. Смаргонскі_раён2004'] = {'Памяць._Смаргонскі_раён', '2004', 1}, ['Праваслаўныя храмы на Беларусі2001'] = {'Праваслаўныя храмы на Беларусі', '2001', 1}, ['РСКД'] = {'Любкер', '1885', 1}, ['Цвелёв1976'] = {'', '1976', 1}, ['ЭСБЭ'] = {'ЭСБЭ', '1890—1907', 1}, } --[[--------------------------< W R A P P E R _ T E M P L A T E _ D E F A U L T S _ V O L >-------------------- For wrapper templates that use |volume= to specify default name (often editor names) and year. Wrapper templates are indexed by their canonical names – spelling and capitalization is important. Each wrapper template has a table of values for every volume. Volumes may be indexed by Arabic or Roman numerals. Each volume index has a table of twp values" [1] is the wrapper's default name-list as it is used in an anchor ID; [2] is the default year. Each wrapper template in this table must have a ['default'] key for those occasions when |volume= is omitted or empty. This table is indexed indirectly through the wrapper_templates table. This table is not available externally. ]] local wrapper_template_defaults_vol = { -- primary keys are canonical template names; TODO: do these keys have to be canonical template names? ['Cite Catholic Encyclopedia'] = { -- secondary keys are volume ['1'] = {'', '1907'}, ['2'] = {'', '1907'}, ['3'] = {'', '1908'}, ['4'] = {'', '1908'}, ['5'] = {'', '1909'}, ['6'] = {'', '1909'}, ['7'] = {'', '1910'}, ['8'] = {'', '1910'}, ['9'] = {'', '1910'}, ['10'] = {'', '1911'}, ['11'] = {'', '1911'}, ['12'] = {'', '1911'}, ['13'] = {'', '1912'}, ['14'] = {'', '1912'}, ['15'] = {'', '1912'}, ['default'] = {'', '1913'}, }, ['Dzieje rezydencji'] = { ['1'] = {'Dzieje rezydencji', '1991'}, ['2'] = {'Dzieje rezydencji', '1993'}, ['3'] = {'Dzieje rezydencji', '1992'}, ['4'] = {'Dzieje rezydencji', '1993'}, ['5'] = {'Dzieje rezydencji', '1994'}, ['6'] = {'Dzieje rezydencji', '1995'}, ['7'] = {'Dzieje rezydencji', '1995'}, ['8'] = {'Dzieje rezydencji', '1996'}, ['9'] = {'Dzieje rezydencji', '1996'}, ['10'] = {'Dzieje rezydencji', '1996'}, ['11'] = {'Dzieje rezydencji', '1997'}, ['default'] = {'Dzieje rezydencji', '1991—1997'}, }, ['PLRE'] = { ['1'] = {'PLRE', '1971'}, ['2'] = {'PLRE', '1980'}, ['3'] = {'PLRE', '1992'}, ['3A'] = {'PLRE', '1992'}, ['3a'] = {'PLRE', '1992'}, ['3B'] = {'PLRE', '1992'}, ['3b'] = {'PLRE', '1992'}, ['default'] = {'PLRE', '1971—1992'}, ['volumeParam'] = 2, }, ['SgKP'] = { ['1'] = {'SgKP', '1880'}, ['1к'] = {'SgKP', '1880'}, ['I'] = {'SgKP', '1880'}, ['2'] = {'SgKP', '1881'}, ['2к'] = {'SgKP', '1881'}, ['II'] = {'SgKP', '1881'}, ['3'] = {'SgKP', '1882'}, ['3к'] = {'SgKP', '1882'}, ['III'] = {'SgKP', '1882'}, ['4'] = {'SgKP', '1883'}, ['4к'] = {'SgKP', '1883'}, ['IV'] = {'SgKP', '1883'}, ['5'] = {'SgKP', '1884'}, ['5к'] = {'SgKP', '1884'}, ['V'] = {'SgKP', '1884'}, ['6'] = {'SgKP', '1885'}, ['6к'] = {'SgKP', '1885'}, ['VI'] = {'SgKP', '1885'}, ['7'] = {'SgKP', '1886'}, ['7к'] = {'SgKP', '1886'}, ['VII'] = {'SgKP', '1886'}, ['8'] = {'SgKP', '1887'}, ['8к'] = {'SgKP', '1887'}, ['VIII'] = {'SgKP', '1887'}, ['9'] = {'SgKP', '1888'}, ['9к'] = {'SgKP', '1888'}, ['IX'] = {'SgKP', '1888'}, ['10'] = {'SgKP', '1889'}, ['10к'] = {'SgKP', '1889'}, ['X'] = {'SgKP', '1889'}, ['11'] = {'SgKP', '1890'}, ['11к'] = {'SgKP', '1890'}, ['XI'] = {'SgKP', '1890'}, ['12'] = {'SgKP', '1892'}, ['12к'] = {'SgKP', '1892'}, ['XII'] = {'SgKP', '1892'}, ['13'] = {'SgKP', '1893'}, ['13к'] = {'SgKP', '1893'}, ['XIII'] = {'SgKP', '1893'}, ['14'] = {'SgKP', '1895'}, ['14к'] = {'SgKP', '1895'}, ['XIV'] = {'SgKP', '1895'}, ['15-1'] = {'SgKP', '1900'}, ['15-1к'] = {'SgKP', '1900'}, ['XV-I'] = {'SgKP', '1900'}, ['XV_cz.1'] = {'SgKP', '1900'}, ['15-2'] = {'SgKP', '1902'}, ['15-2к'] = {'SgKP', '1902'}, ['XV-II'] = {'SgKP', '1902'}, ['XV_cz.2'] = {'SgKP', '1902'}, ['default'] = {'SgKP', '1880–1902'}, }, ['Urzędnicy WKL'] = { ['1'] = {'Urzędnicy WKL', '2004'}, ['I'] = {'Urzędnicy WKL', '2004'}, ['2'] = {'Urzędnicy WKL', '2009'}, ['II'] = {'Urzędnicy WKL', '2009'}, ['3'] = {'Urzędnicy WKL', '2015'}, ['III'] = {'Urzędnicy WKL', '2015'}, ['4'] = {'Urzędnicy WKL', '2003'}, ['IV'] = {'Urzędnicy WKL', '2003'}, ['5'] = {'Urzędnicy WKL', '2018'}, ['V'] = {'Urzędnicy WKL', '2018'}, ['8'] = {'Urzędnicy WKL', '2020'}, ['VIII'] = {'Urzędnicy WKL', '2020'}, ['9'] = {'Urzędnicy WKL', '2019'}, ['IX'] = {'Urzędnicy WKL', '2019'}, ['default'] = {'Urzędnicy WKL', ''}, }, ['Археалогія Беларусі'] = { ['1'] = {'Археалогія Беларусі', '2009'}, ['2'] = {'Археалогія Беларусі', '2011'}, ['default'] = {'Археалогія Беларусі', ''}, }, ['Беларускі фальклор'] = { ['1'] = {'Беларускі фальклор', '2005'}, ['2'] = {'Беларускі фальклор', '2006'}, ['default'] = {'1992—1995', ''}, }, ['Беларускія пісьменнікі'] = { ['1'] = {'Беларускія пісьменнікі', '1992'}, ['2'] = {'Беларускія пісьменнікі', '1993'}, ['3'] = {'Беларускія пісьменнікі', '1994'}, ['4'] = {'Беларускія пісьменнікі', '1994'}, ['5'] = {'Беларускія пісьменнікі', '1995'}, ['6'] = {'Беларускія пісьменнікі', '1995'}, ['default'] = {'Беларускія пісьменнікі', '1992—1995'}, ['volumeParam'] = 1, [3]=1 }, ['Белорусская ССР. Краткая энциклопедия'] = { ['1'] = {'Белорусская ССР. Краткая энциклопедия', '1979'}, ['2'] = {'Белорусская ССР. Краткая энциклопедия', '1979'}, ['3'] = {'Белорусская ССР. Краткая энциклопедия', '1980'}, ['4'] = {'Белорусская ССР. Краткая энциклопедия', '1981'}, ['5'] = {'Белорусская ССР. Краткая энциклопедия', '1982'}, ['default'] = {'Белорусская ССР. Краткая энциклопедия', '1979—1982'}, }, ['БелСЭ'] = { ['1'] = {'БелСЭ', '1969'}, ['1к'] = {'БелСЭ', '1969'}, ['2'] = {'БелСЭ', '1970'}, ['2к'] = {'БелСЭ', '1970'}, ['3'] = {'БелСЭ', '1971'}, ['3к'] = {'БелСЭ', '1971'}, ['4'] = {'БелСЭ', '1971'}, ['4к'] = {'БелСЭ', '1971'}, ['5'] = {'БелСЭ', '1972'}, ['5к'] = {'БелСЭ', '1972'}, ['6'] = {'БелСЭ', '1972'}, ['6к'] = {'БелСЭ', '1972'}, ['7'] = {'БелСЭ', '1973'}, ['7к'] = {'БелСЭ', '1973'}, ['8'] = {'БелСЭ', '1975'}, ['8к'] = {'БелСЭ', '1975'}, ['9'] = {'БелСЭ', '1973'}, ['9к'] = {'БелСЭ', '1973'}, ['10'] = {'БелСЭ', '1974'}, ['10к'] = {'БелСЭ', '1974'}, ['11'] = {'БелСЭ', '1974'}, ['11к'] = {'БелСЭ', '1974'}, ['12'] = {'БелСЭ', '1975'}, ['12к'] = {'БелСЭ', '1975'}, ['default'] = {'БелСЭ', '1969–1975'}, }, ['БелЭн'] = { ['1'] = {'БелЭн', '1996'}, ['1к'] = {'БелЭн', '1996'}, ['2'] = {'БелЭн', '1996'}, ['2к'] = {'БелЭн', '1996'}, ['3'] = {'БелЭн', '1996'}, ['3к'] = {'БелЭн', '1996'}, ['4'] = {'БелЭн', '1997'}, ['4к'] = {'БелЭн', '1997'}, ['5'] = {'БелЭн', '1997'}, ['5к'] = {'БелЭн', '1997'}, ['6'] = {'БелЭн', '1998'}, ['6к'] = {'БелЭн', '1998'}, ['7'] = {'БелЭн', '1998'}, ['7к'] = {'БелЭн', '1998'}, ['8'] = {'БелЭн', '1999'}, ['8к'] = {'БелЭн', '1999'}, ['9'] = {'БелЭн', '1999'}, ['9к'] = {'БелЭн', '1999'}, ['10'] = {'БелЭн', '2000'}, ['10к'] = {'БелЭн', '2000'}, ['11'] = {'БелЭн', '2000'}, ['11к'] = {'БелЭн', '2000'}, ['12'] = {'БелЭн', '2001'}, ['12к'] = {'БелЭн', '2001'}, ['13'] = {'БелЭн', '2001'}, ['13к'] = {'БелЭн', '2001'}, ['14'] = {'БелЭн', '2002'}, ['14к'] = {'БелЭн', '2002'}, ['15'] = {'БелЭн', '2002'}, ['15к'] = {'БелЭн', '2002'}, ['16'] = {'БелЭн', '2003'}, ['16к'] = {'БелЭн', '2003'}, ['17'] = {'БелЭн', '2003'}, ['17к'] = {'БелЭн', '2003'}, ['18-1'] = {'БелЭн', '2004'}, ['18-1к'] = {'БелЭн', '2004'}, ['18-2'] = {'БелЭн', '2004'}, ['18-2к'] = {'БелЭн', '2004'}, ['default'] = {'БелЭн', '1996–2004'}, }, ['БРЭ'] = { ['Расія'] = {'БРЭ', '2004'}, ['1'] = {'БРЭ', '2005'}, ['2'] = {'БРЭ', '2005'}, ['3'] = {'БРЭ', '2005'}, ['4'] = {'БРЭ', '2006'}, ['5'] = {'БРЭ', '2006'}, ['6'] = {'БРЭ', '2006'}, ['7'] = {'БРЭ', '2007'}, ['8'] = {'БРЭ', '2007'}, ['9'] = {'БРЭ', '2007'}, ['10'] = {'БРЭ', '2008'}, ['11'] = {'БРЭ', '2008'}, ['12'] = {'БРЭ', '2008'}, ['13'] = {'БРЭ', '2009'}, ['14'] = {'БРЭ', '2009'}, ['15'] = {'БРЭ', '2010'}, ['16'] = {'БРЭ', '2010'}, ['17'] = {'БРЭ', '2011'}, ['18'] = {'БРЭ', '2011'}, ['19'] = {'БРЭ', '2012'}, ['20'] = {'БРЭ', '2012'}, ['21'] = {'БРЭ', '2013'}, ['22'] = {'БРЭ', '2013'}, ['23'] = {'БРЭ', '2013'}, ['24'] = {'БРЭ', '2014'}, ['25'] = {'БРЭ', '2014'}, ['26'] = {'БРЭ', '2014'}, ['27'] = {'БРЭ', '2015'}, ['28'] = {'БРЭ', '2015'}, ['29'] = {'БРЭ', '2015'}, ['30'] = {'БРЭ', '2015'}, ['31'] = {'БРЭ', '2016'}, ['32'] = {'БРЭ', '2016'}, ['33'] = {'БРЭ', '2017'}, ['34'] = {'БРЭ', '2017'}, ['35'] = {'БРЭ', '2017'}, ['default'] = {'БРЭ', '2004—2017'}, ['volumeParam'] = 2, [3]=1 }, ['ВСЭ'] = { ['1'] = {'ВСЭ', '1969'}, ['2'] = {'ВСЭ', '1970'}, ['3'] = {'ВСЭ', '1970'}, ['4'] = {'ВСЭ', '1971'}, ['5'] = {'ВСЭ', '1971'}, ['6'] = {'ВСЭ', '1971'}, ['7'] = {'ВСЭ', '1972'}, ['8'] = {'ВСЭ', '1972'}, ['9'] = {'ВСЭ', '1972'}, ['10'] = {'ВСЭ', '1972'}, ['11'] = {'ВСЭ', '1973'}, ['12'] = {'ВСЭ', '1973'}, ['13'] = {'ВСЭ', '1973'}, ['14'] = {'ВСЭ', '1973'}, ['15'] = {'ВСЭ', '1974'}, ['16'] = {'ВСЭ', '1974'}, ['17'] = {'ВСЭ', '1974'}, ['18'] = {'ВСЭ', '1974'}, ['19'] = {'ВСЭ', '1975'}, ['20'] = {'ВСЭ', '1975'}, ['21'] = {'ВСЭ', '1975'}, ['22'] = {'ВСЭ', '1975'}, ['23'] = {'ВСЭ', '1976'}, ['24а'] = {'ВСЭ', '1976'}, ['24А'] = {'ВСЭ', '1976'}, ['24a'] = {'ВСЭ', '1976'}, ['24A'] = {'ВСЭ', '1976'}, ['25'] = {'ВСЭ', '1976'}, ['24b'] = {'ВСЭ', '1977'}, ['24B'] = {'ВСЭ', '1977'}, ['24б'] = {'ВСЭ', '1977'}, ['24Б'] = {'ВСЭ', '1977'}, ['26'] = {'ВСЭ', '1977'}, ['27'] = {'ВСЭ', '1977'}, ['28'] = {'ВСЭ', '1978'}, ['29'] = {'ВСЭ', '1978'}, ['30'] = {'ВСЭ', '1978'}, ['default'] = {'ВСЭ', '1969—1978'}, ['volumeParam'] = 2, [3]=1 }, ['ВСЭ1'] = { ['I'] = {'ВСЭ', '1926'}, ['II'] = {'ВСЭ', '1926'}, ['III'] = {'ВСЭ', '1926'}, ['IV'] = {'ВСЭ', '1926'}, ['V'] = {'ВСЭ', '1927'}, ['VI'] = {'ВСЭ', '1927'}, ['VII'] = {'ВСЭ', '1927'}, ['VIII'] = {'ВСЭ', '1927'}, ['IX'] = {'ВСЭ', '1928'}, ['X'] = {'ВСЭ', '1928'}, ['XI'] = {'ВСЭ', '1930'}, ['XII'] = {'ВСЭ', '1928'}, ['XIII'] = {'ВСЭ', '1929'}, ['XIV'] = {'ВСЭ', '1929'}, ['XV'] = {'ВСЭ', '1929'}, ['XVI'] = {'ВСЭ', '1929'}, ['XVII'] = {'ВСЭ', '1930'}, ['XVIII'] = {'ВСЭ', '1930'}, ['XIX'] = {'ВСЭ', '1930'}, ['XX'] = {'ВСЭ', '1930'}, ['XXI'] = {'ВСЭ', '1931'}, ['XXII'] = {'ВСЭ', '1935'}, ['XXIII'] = {'ВСЭ', '1931'}, ['XXIV'] = {'ВСЭ', '1932'}, ['LXIV'] = {'ВСЭ', '1933'}, ['default'] = {'ВСЭ', '1926—1947'} }, ['ГВБ'] = { ['Гомельская-1'] = {'ГВБ', '2004'}, ['1-1'] = {'ГВБ', '2004'}, ['1-1к'] = {'ГВБ', '2004'}, ['Гомельская-2'] = {'ГВБ', '2005'}, ['2-2'] = {'ГВБ', '2005'}, ['2-2к'] = {'ГВБ', '2005'}, ['Брэсцкая-1'] = {'ГВБ', '2006'}, ['3-1'] = {'ГВБ', '2006'}, ['3-1к'] = {'ГВБ', '2006'}, ['Брэсцкая-2'] = {'ГВБ', '2007'}, ['4-2'] = {'ГВБ', '2007'}, ['4-2к'] = {'ГВБ', '2007'}, ['Магілёўская-1'] = {'ГВБ', '2008'}, ['5-1'] = {'ГВБ', '2008'}, ['5-1к'] = {'ГВБ', '2008'}, ['Магілёўская-2'] = {'ГВБ', '2009'}, ['6-2'] = {'ГВБ', '2009'}, ['6-2к'] = {'ГВБ', '2009'}, ['Магілёўская-3'] = {'ГВБ', '2009'}, ['7-3'] = {'ГВБ', '2009'}, ['7-3к'] = {'ГВБ', '2009'}, ['Мінская-1'] = {'ГВБ', '2010'}, ['8-1'] = {'ГВБ', '2010'}, ['8-1к'] = {'ГВБ', '2010'}, ['Мінская-2'] = {'ГВБ', '2011'}, ['8-2'] = {'ГВБ', '2011'}, ['8-2к'] = {'ГВБ', '2011'}, ['Мінская-3'] = {'ГВБ', '2012'}, ['8-3'] = {'ГВБ', '2012'}, ['8-3к'] = {'ГВБ', '2012'}, ['Мінская-4'] = {'ГВБ', '2013'}, ['8-4'] = {'ГВБ', '2013'}, ['8-4к'] = {'ГВБ', '2013'}, ['Мінская-5'] = {'ГВБ', '2014'}, ['8-5'] = {'ГВБ', '2014'}, ['8-5к'] = {'ГВБ', '2014'}, ['Гродзенская-1'] = {'ГВБ', '2015'}, ['9-1'] = {'ГВБ', '2015'}, ['9-1к'] = {'ГВБ', '2015'}, ['Гродзенская-2'] = {'ГВБ', '2016'}, ['9-2'] = {'ГВБ', '2016'}, ['9-2к'] = {'ГВБ', '2016'}, ['Гродзенская-3'] = {'ГВБ', '2017'}, ['9-3'] = {'ГВБ', '2017'}, ['9-3к'] = {'ГВБ', '2017'}, ['Віцебская-1'] = {'ГВБ', '2018'}, ['10-1'] = {'ГВБ', '2018'}, ['10-1к'] = {'ГВБ', '2018'}, ['Віцебская-2'] = {'ГВБ', '2019'}, ['10-2'] = {'ГВБ', '2019'}, ['10-2к'] = {'ГВБ', '2019'}, ['Віцебская-3'] = {'ГВБ', '2019'}, ['10-3'] = {'ГВБ', '2019'}, ['10-3к'] = {'ГВБ', '2019'}, ['Віцебская-4'] = {'ГВБ', '2020'}, ['10-4'] = {'ГВБ', '2020'}, ['10-4к'] = {'ГВБ', '2020'}, ['Віцебская-5'] = {'ГВБ', '2021'}, ['10-5'] = {'ГВБ', '2021'}, ['10-5к'] = {'ГВБ', '2021'}, ['default'] = {'ГВБ', '2004–2021'}, }, ['Гербоўнік беларускай шляхты'] = { ['1'] = {'Гербоўнік беларускай шляхты', '2002'}, ['А'] = {'Гербоўнік беларускай шляхты', '2002'}, ['2'] = {'Гербоўнік беларускай шляхты', '2007'}, ['Б'] = {'Гербоўнік беларускай шляхты', '2007'}, ['3'] = {'Гербоўнік беларускай шляхты', '2014'}, ['В'] = {'Гербоўнік беларускай шляхты', '2014'}, ['4'] = {'Гербоўнік беларускай шляхты', '2016'}, ['Г'] = {'Гербоўнік беларускай шляхты', '2016'}, ['5'] = {'Гербоўнік беларускай шляхты', '2018'}, ['Д'] = {'Гербоўнік беларускай шляхты', '2018'}, ['6'] = {'Гербоўнік беларускай шляхты', '2020'}, ['Е'] = {'Гербоўнік беларускай шляхты', '2020'}, ['Ё'] = {'Гербоўнік беларускай шляхты', '2020'}, ['Ж'] = {'Гербоўнік беларускай шляхты', '2020'}, ['7'] = {'Гербоўнік беларускай шляхты', '2020'}, ['З'] = {'Гербоўнік беларускай шляхты', '2020'}, ['І'] = {'Гербоўнік беларускай шляхты', '2020'}, ['8-1'] = {'Гербоўнік беларускай шляхты', '2022'}, ['Каборды — Карэцкія'] = {'Гербоўнік беларускай шляхты', '2022'}, ['default'] = {'Гербоўнік беларускай шляхты', '2002—'}, }, ['Гиляров'] = { ['1'] = {'Гиляров', '1986'}, ['2'] = {'Гиляров', '1989'}, ['default'] = {'Гиляров', '1986'}, }, ['ГістМагЯўр'] = { ['1'] = {'ГістМагЯўр', '2002'}, ['default'] = {'ГістМагЯўр', '2002'}, }, ['Губанов и др.'] = { ['1'] = {'Губанов и др.', '2002'}, ['2'] = {'Губанов и др.', '2003'}, ['3'] = {'Губанов и др.', '2004'}, ['default'] = {'Губанов и др.', '2002'}, }, ['Дрэвы і хмызнякі СССР'] = { ['1'] = {'', '1949'}, ['2'] = {'', '1951'}, ['3'] = {'', '1954'}, ['4'] = {'', '1958'}, ['5'] = {'', '1960'}, ['6'] = {'', '1962'}, ['default'] = {'', ''}, }, ['Збор помнікаў…'] = { ['1'] = {'Збор помнікаў…', '1984'}, ['1к'] = {'Збор помнікаў…', '1984'}, ['Брэсцкая'] = {'Збор помнікаў…', '1984'}, ['2'] = {'Збор помнікаў…', '1985'}, ['2к'] = {'Збор помнікаў…', '1985'}, ['Віцебская'] = {'Збор помнікаў…', '1985'}, ['3'] = {'Збор помнікаў…', '1985'}, ['3к'] = {'Збор помнікаў…', '1985'}, ['Гомельская'] = {'Збор помнікаў…', '1985'}, ['4'] = {'Збор помнікаў…', '1986'}, ['4к'] = {'Збор помнікаў…', '1986'}, ['Гродзенская'] = {'Збор помнікаў…', '1986'}, ['5'] = {'Збор помнікаў…', '1986'}, ['5к'] = {'Збор помнікаў…', '1986'}, ['Магілёўская'] = {'Збор помнікаў…', '1986'}, ['6'] = {'Збор помнікаў…', '1988'}, ['6к'] = {'Збор помнікаў…', '1988'}, ['Мінск'] = {'Збор помнікаў…', '1988'}, ['7-1'] = {'Збор помнікаў…', '1987'}, ['7-1к'] = {'Збор помнікаў…', '1987'}, ['Мінская-1'] = {'Збор помнікаў…', '1987'}, ['7-2'] = {'Збор помнікаў…', '1987'}, ['7-2к'] = {'Збор помнікаў…', '1987'}, ['Мінская-2'] = {'Збор помнікаў…', '1987'}, ['8'] = {'Збор помнікаў…', '1990'}, ['8к'] = {'Збор помнікаў…', '1990'}, ['Брестская'] = {'Збор помнікаў…', '1990'}, ['default'] = {'Збор помнікаў…', '1984—1988'}, }, ['КНЭ'] = { ['1'] = {'КНЭ, том I', '2004'}, ['I'] = {'КНЭ, том I', '2004'}, ['2'] = {'КНЭ, том II', '2005'}, ['II'] = {'КНЭ, том II', '2005'}, ['3'] = {'КНЭ, том III', '2005'}, ['III'] = {'КНЭ, том III', '2005'}, ['4'] = {'КНЭ, том IV', '2006'}, ['IV'] = {'КНЭ, том IV', '2006'}, ['5'] = {'КНЭ, том V', '2006'}, ['V'] = {'КНЭ, том V', '2006'}, ['default'] = {'КНЭ', ''}, }, ['Кормовые растения сенокосов и пастбищ СССР'] = { ['1'] = {'', '1950'}, ['2'] = {'', '1951'}, ['3'] = {'', '1956'}, ['default'] = {'', ''}, }, ['Ландау, Лифшиц: Квантовая механика'] = { ['1963'] = {'', '1963'}, ['1974'] = {'', '1974'}, ['1989'] = {'', '1989'}, ['2001'] = {'', '2001'}, ['2004'] = {'', '2004'}, ['default'] = {'', ''}, }, ['Маракоў_літаратары_навукоўцы'] = { ['1'] = {'Маракоў', '2003'}, ['2'] = {'Маракоў', '2003'}, ['3-1'] = {'Маракоў', '2004'}, ['3-2'] = {'Маракоў', '2005'}, ['3-3'] = {'Маракоў', '2005'}, ['4-1'] = {'Маракоў', '2007'}, ['4-2'] = {'Маракоў', '2007'}, ['default'] = {'Маракоў', '2003—2007'}, }, ['Маракоў_праваслаўныя_святары'] = { ['1'] = {'Маракоў', '2007'}, ['2'] = {'Маракоў', '2007'}, ['default'] = {'Маракоў', ''}, }, ['Мифы народов мира'] = { ['1'] = {'Мифы народов мира', '1991'}, ['2'] = {'Мифы народов мира', '1992'}, ['default'] = {'Мифы народов мира', '1991—1992'}, }, ['Музыкальная энциклопедия'] = { ['1'] = {'', '1973'}, ['2'] = {'', '1974'}, ['3'] = {'', '1976'}, ['4'] = {'', '1978'}, ['5'] = {'', '1981'}, ['6'] = {'', '1982'}, ['default'] = {'', '1973—1982'}, }, ['Памяць. Буда-Кашалёўскі раён'] = { ['1'] = {'Памяць. Буда-Кашалёўскі раён', '2001'}, ['2'] = {'Памяць. Буда-Кашалёўскі раён', '2002'}, ['default'] = {'Памяць. Буда-Кашалёўскі раён', '2001—2002'}, }, ['Памяць. Верхнядзвінскі раён'] = { ['1'] = {'Памяць. Верхнядзвінскі раён', '1999'}, ['2'] = {'Памяць. Верхнядзвінскі раён', '2000'}, ['default'] = {'Памяць. Верхнядзвінскі раён', ''}, }, ['Памяць. Лагойскі раён'] = { ['1'] = {'Памяць. Лагойскі раён', '2003'}, ['2'] = {'Памяць. Лагойскі раён', '2004'}, ['default'] = {'Памяць. Лагойскі раён', '2003—2004'}, }, ['Памяць. Мінск'] = { ['1'] = {'Памяць. Мінск', '2001'}, ['2'] = {'Памяць. Мінск', '2002'}, ['3'] = {'Памяць. Мінск', '2004'}, ['4'] = {'Памяць. Мінск', '2005'}, ['5-1'] = {'Памяць. Мінск', '2006'}, ['5-2'] = {'Памяць. Мінск', '2007'}, ['default'] = {'Памяць. Мінск', '2001—2007'}, }, ['ПЭ'] = { ['0'] = {'ПЭ', '2000'}, ['1'] = {'ПЭ', '2000'}, ['2'] = {'ПЭ', '2001'}, ['3'] = {'ПЭ', '2001'}, ['4'] = {'ПЭ', '2002'}, ['5'] = {'ПЭ', '2002'}, ['6'] = {'ПЭ', '2003'}, ['7'] = {'ПЭ', '2004'}, ['8'] = {'ПЭ', '2004'}, ['9'] = {'ПЭ', '2005'}, ['10'] = {'ПЭ', '2006'}, ['11'] = {'ПЭ', '2006'}, ['12'] = {'ПЭ', '2006'}, ['13'] = {'ПЭ', '2006'}, ['14'] = {'ПЭ', '2007'}, ['15'] = {'ПЭ', '2007'}, ['16'] = {'ПЭ', '2007'}, ['17'] = {'ПЭ', '2008'}, ['18'] = {'ПЭ', '2008'}, ['19'] = {'ПЭ', '2008'}, ['20'] = {'ПЭ', '2009'}, ['21'] = {'ПЭ', '2009'}, ['22'] = {'ПЭ', '2009'}, ['23'] = {'ПЭ', '2010'}, ['24'] = {'ПЭ', '2010'}, ['25'] = {'ПЭ', '2011'}, ['26'] = {'ПЭ', '2011'}, ['27'] = {'ПЭ', '2011'}, ['28'] = {'ПЭ', '2012'}, ['29'] = {'ПЭ', '2012'}, ['30'] = {'ПЭ', '2012'}, ['31'] = {'ПЭ', '2013'}, ['32'] = {'ПЭ', '2013'}, ['33'] = {'ПЭ', '2013'}, ['34'] = {'ПЭ', '2014'}, ['35'] = {'ПЭ', '2014'}, ['36'] = {'ПЭ', '2014'}, ['37'] = {'ПЭ', '2015'}, ['38'] = {'ПЭ', '2015'}, ['39'] = {'ПЭ', '2015'}, ['40'] = {'ПЭ', '2015'}, ['41'] = {'ПЭ', '2016'}, ['42'] = {'ПЭ', '2016'}, ['43'] = {'ПЭ', '2016'}, ['44'] = {'ПЭ', '2016'}, ['45'] = {'ПЭ', '2017'}, ['46'] = {'ПЭ', '2017'}, ['47'] = {'ПЭ', '2017'}, ['48'] = {'ПЭ', '2017'}, ['49'] = {'ПЭ', '2018'}, ['50'] = {'ПЭ', '2018'}, ['51'] = {'ПЭ', '2018'}, ['52'] = {'ПЭ', '2018'}, ['53'] = {'ПЭ', '2019'}, ['54'] = {'ПЭ', '2019'}, ['55'] = {'ПЭ', '2019'}, ['56'] = {'ПЭ', '2019'}, ['57'] = {'ПЭ', '2020'}, ['58'] = {'ПЭ', '2020'}, ['59'] = {'ПЭ', '2020'}, ['60'] = {'ПЭ', '2020'}, ['61'] = {'ПЭ', '2021'}, ['62'] = {'ПЭ', '2021'}, ['63'] = {'ПЭ', '2021'}, ['64'] = {'ПЭ', '2022'}, ['default'] = {'ПЭ', '2000—'}, ['volumeParam'] = 3 }, ['СВЭ'] = { ['1'] = {'СВЭ', '1976'}, ['2'] = {'СВЭ', '1979'}, ['3'] = {'СВЭ', '1979'}, ['4'] = {'СВЭ', '1979'}, ['5'] = {'СВЭ', '1978'}, ['6'] = {'СВЭ', '1978'}, ['7'] = {'СВЭ', '1980'}, ['8'] = {'СВЭ', '1976'}, ['default'] = {'СВЭ', '1976—1980'}, }, ['СГЭ'] = { ['1'] = {'СГЭ', '1961'}, ['2'] = {'СГЭ', '1962'}, ['3'] = {'СГЭ', '1963'}, ['4'] = {'СГЭ', '1963'}, ['5'] = {'СГЭ', '1964'}, ['6'] = {'СГЭ', '1965'}, ['7'] = {'СГЭ', '1965'}, ['8'] = {'СГЭ', '1965'}, ['9'] = {'СГЭ', '1966'}, ['10'] = {'СГЭ', '1967'}, ['11'] = {'СГЭ', '1968'}, ['12'] = {'СГЭ', '1969'}, ['13'] = {'СГЭ', '1971'}, ['14'] = {'СГЭ', '1973'}, ['15'] = {'СГЭ', '1974'}, ['16'] = {'СГЭ', '1976'}, ['default'] = {'СГЭ', '1961—1976'}, ['volumeParam'] = 3 }, ['Старажытныя ліцвіны'] = { ['1'] = {'Старажытныя ліцвіны', '2001'}, ['2'] = {'Старажытныя ліцвіны', '2003'}, ['3'] = {'Старажытныя ліцвіны', '2010'}, ['4'] = {'Старажытныя ліцвіны', '2014'}, ['default'] = {'Старажытныя ліцвіны', '2001'}, }, ['ТСБМ'] = { ['1'] = {'ТСБМ', '1977'}, ['2'] = {'ТСБМ', '1978'}, ['3'] = {'ТСБМ', '1979'}, ['4'] = {'ТСБМ', '1980'}, ['5-1'] = {'ТСБМ', '1983'}, ['5-2'] = {'ТСБМ', '1984'}, ['default'] = {'ТСБМ', '1977—1984'}, }, ['Физическая энциклопедия'] = { ['1'] = {'Физическая энциклопедия', '1988'}, ['2'] = {'Физическая энциклопедия', '1990'}, ['3'] = {'Физическая энциклопедия', '1992'}, ['4'] = {'Физическая энциклопедия', '1994'}, ['5'] = {'Физическая энциклопедия', '1999'}, ['default'] = {'Физическая энциклопедия', '1988—1999'}, }, ['Флора СССР'] = { ['1'] = {'Флора СССР, т. 1', '1934'}, ['2'] = {'Флора СССР, т. 2', '1934'}, ['3'] = {'Флора СССР, т. 3', '1935'}, ['4'] = {'Флора СССР, т. 4', '1935'}, ['5'] = {'Флора СССР, т. 5', '1936'}, ['6'] = {'Флора СССР, т. 6', '1936'}, ['7'] = {'Флора СССР, т. 7', '1937'}, ['8'] = {'Флора СССР, т. 8', '1939'}, ['9'] = {'Флора СССР, т. 9', '1939'}, ['10'] = {'Флора СССР, т. 10', '1941'}, ['11'] = {'Флора СССР, т. 11', '1945'}, ['12'] = {'Флора СССР, т. 12', '1946'}, ['13'] = {'Флора СССР, т. 13', '1948'}, ['14'] = {'Флора СССР, т. 14', '1949'}, ['15'] = {'Флора СССР, т. 15', '1949'}, ['16'] = {'Флора СССР, т. 16', '1950'}, ['17'] = {'Флора СССР, т. 17', '1951'}, ['18'] = {'Флора СССР, т. 18', '1952'}, ['19'] = {'Флора СССР, т. 19', '1953'}, ['20'] = {'Флора СССР, т. 20', '1954'}, ['21'] = {'Флора СССР, т. 21', '1954'}, ['22'] = {'Флора СССР, т. 22', '1955'}, ['23'] = {'Флора СССР, т. 23', '1958'}, ['24'] = {'Флора СССР, т. 24', '1957'}, ['25'] = {'Флора СССР, т. 25', '1959'}, ['26'] = {'Флора СССР, т. 26', '1961'}, ['27'] = {'Флора СССР, т. 27', '1962'}, ['28'] = {'Флора СССР, т. 28', '1963'}, ['29'] = {'Флора СССР, т. 29', '1964'}, ['30'] = {'Флора СССР, т. 30', '1960'}, ['default'] = {'', ''}, }, ['Химическая энциклопедия'] = { ['1'] = {'', '1988'}, ['2'] = {'', '1990'}, ['3'] = {'', '1992'}, ['4'] = {'', '1995'}, ['5'] = {'', '1998'}, ['default'] = {'', '1988—1998'}, }, ['ЭГБ'] = { ['1'] = {'ЭГБ', '1993'}, ['1к'] = {'ЭГБ', '1993'}, ['2'] = {'ЭГБ', '1994'}, ['2к'] = {'ЭГБ', '1994'}, ['3'] = {'ЭГБ', '1996'}, ['3к'] = {'ЭГБ', '1996'}, ['4'] = {'ЭГБ', '1997'}, ['4к'] = {'ЭГБ', '1997'}, ['5'] = {'ЭГБ', '1999'}, ['5к'] = {'ЭГБ', '1999'}, ['6-1'] = {'ЭГБ', '2001'}, ['6-1к'] = {'ЭГБ', '2001'}, ['6-2'] = {'ЭГБ', '2003'}, ['6-2к'] = {'ЭГБ', '2003'}, ['default'] = {'ЭГБ', '1993–2003'}, }, ['ЭКБ'] = { ['1'] = {'ЭКБ', '2010'}, ['I'] = {'ЭКБ', '2010'}, ['2'] = {'ЭКБ', '2011'}, ['II'] = {'ЭКБ', '2011'}, ['3'] = {'ЭКБ', '2012'}, ['III'] = {'ЭКБ', '2012'}, ['4'] = {'ЭКБ', '2013'}, ['IV'] = {'ЭКБ', '2013'}, ['5'] = {'ЭКБ', '2014'}, ['V'] = {'ЭКБ', '2014'}, ['6'] = {'ЭКБ', '2015'}, ['VI'] = {'ЭКБ', '2015'}, ['default'] = {'ЭКБ', '2010–2015'}, }, ['ЭЛМБ'] = { ['1'] = {'ЭЛМБ', '1984'}, ['2'] = {'ЭЛМБ', '1985'}, ['3'] = {'ЭЛМБ', '1986'}, ['4'] = {'ЭЛМБ', '1986'}, ['5'] = {'ЭЛМБ', '1987'}, ['default'] = {'ЭЛМБ', '1984–1987'}, }, ['ЭнцВКЛ'] = { ['1'] = {'ЭнцВКЛ', '2005'}, ['2'] = {'ЭнцВКЛ', '2005'}, ['3'] = {'ЭнцВКЛ', '2010'}, ['default'] = {'ЭнцВКЛ', '2005–2010'}, }, ['Энцыклапедычныя даведнікі пра гарады Беларусі'] = { ['Мінск'] = {'Минск: Энциклопедический справочник', '1983'}, ['Брэст'] = {'Брест : Энциклопедический справочник', '1987'}, ['Віцебск'] = {'Витебск: Энциклопедический справочник', '1988'}, ['Гродна'] = {'Гродно: Энциклопедический справочник', '1989'}, ['Магілёў'] = {'Могилёв. Энциклопедический справочник', '1989'}, ['Гомель'] = {'Гомель. Энциклопедический справочник', '1991'}, ['default'] = {'Энцыклапедычныя даведнікі пра гарады Беларусі', '1983–1991'}, }, ['ЭПБ'] = { ['1'] = {'ЭПБ', '1983'}, ['1к'] = {'ЭПБ', '1983'}, ['2'] = {'ЭПБ', '1983'}, ['2к'] = {'ЭПБ', '1983'}, ['3'] = {'ЭПБ', '1984'}, ['3к'] = {'ЭПБ', '1984'}, ['4'] = {'ЭПБ', '1985'}, ['4к'] = {'ЭПБ', '1985'}, ['5'] = {'ЭПБ', '1986'}, ['5к'] = {'ЭПБ', '1986'}, ['default'] = {'ЭПБ', '1983–1986'}, }, ['ЭСБМ'] = { ['1'] = {'ЭСБМ', '1978'}, ['2'] = {'ЭСБМ', '1980'}, ['3'] = {'ЭСБМ', '1985'}, ['4'] = {'ЭСБМ', '1988'}, ['5'] = {'ЭСБМ', '1989'}, ['6'] = {'ЭСБМ', '1990'}, ['7'] = {'ЭСБМ', '1991'}, ['8'] = {'ЭСБМ', '1993'}, ['9'] = {'ЭСБМ', '2004'}, ['10'] = {'ЭСБМ', '2005'}, ['11'] = {'ЭСБМ', '2006'}, ['12'] = {'ЭСБМ', '2008'}, ['13'] = {'ЭСБМ', '2010'}, ['14'] = {'ЭСБМ', '2017'}, ['default'] = {'ЭСБМ', '1978–'}, }, } --[[--------------------------< W R A P P E R _ T E M P L A T E S >-------------------------------------------- A list of wrapper templates and their redirects – spelling and capitalization is important; first character is always uppercase. Each wrapper template gets its value from a k/v pair in the wrapper_template_defaults table. article reader queries this table to see if template_name is a wrapper template ]] local wrapper_templates = { -- keys are names of wrapper templates and their redirects ['Cite Catholic Encyclopedia'] = wrapper_template_defaults_vol['Cite Catholic Encyclopedia'], -- canonical name ['CathEncy'] = wrapper_template_defaults_vol['Cite Catholic Encyclopedia'], -- redirects ['Cite CE1913'] = wrapper_template_defaults_vol['Cite Catholic Encyclopedia'], -- redirects ['Cite EB1911'] = wrapper_template_defaults['Cite EB1911'], -- canonical ['Крыніцы/Брытаніка 1911'] = wrapper_template_defaults['Cite EB1911'], -- redirects ['Крыніцы/ЭБ-1911'] = wrapper_template_defaults['Cite EB1911'], -- redirects ['MathWorld'] = wrapper_template_defaults['MathWorld'], -- canonical ['PLRE'] = wrapper_template_defaults_vol['PLRE'], -- canonical ['ВРЭ'] = wrapper_template_defaults_vol['БРЭ'], -- canonical ['БРЭ'] = wrapper_template_defaults_vol['БРЭ'], -- redirects ['Bigenc.ru'] = wrapper_template_defaults_vol['БРЭ'], -- redirects ['ВСЭ3'] = wrapper_template_defaults_vol['ВСЭ'], -- canonical ['БСЭ3'] = wrapper_template_defaults_vol['ВСЭ'], -- redirects ['ВТ-БСЭ1'] = wrapper_template_defaults_vol['ВСЭ1'], -- canonical ['ВТ-РСКД'] = wrapper_template_defaults['РСКД'], -- canonical ['ЗлакіСССР'] = wrapper_template_defaults['Цвелёв1976'], -- canonical ['З КНЭ'] = wrapper_template_defaults_vol['КНЭ'], -- canonical ['Кніга:Ілюстраваны вызначальнік раслін Сярэдняй Расіі'] = wrapper_template_defaults_vol['Губанов и др.'], -- canonical ['ІВРСР'] = wrapper_template_defaults_vol['Губанов и др.'], -- redirects ['Кніга:Кормовые растения сенокосов и пастбищ СССР'] = wrapper_template_defaults_vol['Кормовые растения сенокосов и пастбищ СССР'], -- canonical ['КормРастСССР'] = wrapper_template_defaults_vol['Кормовые растения сенокосов и пастбищ СССР'], -- redirects ['Кніга:Ландау Л.Д., Лифшиц Е.М.: Квантовая механика'] = wrapper_template_defaults_vol['Ландау, Лифшиц: Квантовая механика'], -- canonical ['Кніга:Флора СССР'] = wrapper_template_defaults_vol['Флора СССР'], -- canonical ['Флора СССР'] = wrapper_template_defaults_vol['Флора СССР'], -- redirects ['ФлораСССР'] = wrapper_template_defaults_vol['Флора СССР'], -- redirects ['Кніга:ФлораСССР'] = wrapper_template_defaults_vol['Флора СССР'], -- redirects ['Крыніцы/Флора СССР'] = wrapper_template_defaults_vol['Флора СССР'], -- redirects ['Крыніцы/Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej'] = wrapper_template_defaults_vol['Dzieje rezydencji'], -- canonical ['Крыніцы/Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego'] = wrapper_template_defaults_vol['Urzędnicy WKL'], -- canonical ['Крыніцы/Археалогія Беларусі'] = wrapper_template_defaults_vol['Археалогія Беларусі'], -- canonical ['Крыніцы/Беларускі фальклор'] = wrapper_template_defaults_vol['Беларускі фальклор'], -- canonical ['Крыніцы/Беларускія пісьменнікі (1917—1990)'] = wrapper_template_defaults['Беларускія пісьменнікі (1917—1990)'], -- canonical ['Крыніцы/Беларускія пісьменнікі (1917-1990). Даведнік'] = wrapper_template_defaults['Беларускія пісьменнікі (1917—1990)'], -- redirects ['Крыніцы/Беларускія пісьменнікі (1917-1990)'] = wrapper_template_defaults['Беларускія пісьменнікі (1917—1990)'], -- redirects ['Крыніцы/БП 1917-90'] = wrapper_template_defaults['Беларускія пісьменнікі (1917—1990)'], -- redirects ['Крыніцы/БП 1917/90'] = wrapper_template_defaults['Беларускія пісьменнікі (1917—1990)'], -- redirects ['Крыніцы/Беларускія пісьменнікі (1992—1995)'] = wrapper_template_defaults_vol['Беларускія пісьменнікі'], -- canonical ['Крыніцы/БП (1992-95)'] = wrapper_template_defaults_vol['Беларускія пісьменнікі'], -- redirects ['Крыніцы/БП, 1992-95'] = wrapper_template_defaults_vol['Беларускія пісьменнікі'], -- redirects ['Крыніцы/БП'] = wrapper_template_defaults_vol['Беларускія пісьменнікі'], -- redirects ['Крыніцы/Беларускія пісьменнікі, 1992—1995'] = wrapper_template_defaults_vol['Беларускія пісьменнікі'], -- redirects ['Крыніцы/Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік'] = wrapper_template_defaults_vol['Беларускія пісьменнікі'], -- redirects ['Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)'] = wrapper_template_defaults['Беларусь1995'], -- canonical ['Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік, 1995'] = wrapper_template_defaults['Беларусь1995'], ['Літаратура/Беларусь: энцыклапедычны даведнік, 1995'] = wrapper_template_defaults['Беларусь1995'], ['Крыніцы/Белорусская ССР. Краткая энциклопедия'] = wrapper_template_defaults_vol['Белорусская ССР. Краткая энциклопедия'], -- canonical ['Крыніцы/БелСЭ'] = wrapper_template_defaults_vol['БелСЭ'], -- canonical ['Крыніцы/БелЭн'] = wrapper_template_defaults_vol['БелЭн'], -- canonical ['Крыніцы/БЭ'] = wrapper_template_defaults_vol['БелЭн'], -- redirects ['БелЭн'] = wrapper_template_defaults_vol['БелЭн'], -- redirects ['Літаратура/БелЭн'] = wrapper_template_defaults_vol['БелЭн'], -- redirects ['Крыніцы/Биологический энциклопедический словарь'] = wrapper_template_defaults_vol['Гиляров'], -- canonical ['Крыніцы/БЭС'] = wrapper_template_defaults_vol['Гиляров'], -- redirects ['Кніга:Біялагічны энцыклапедычны слоўнік'] = wrapper_template_defaults_vol['Гиляров'], -- redirects ['Крыніцы/БіЭ'] = wrapper_template_defaults['ЭСБЭ'], -- canonical ['ВТ-ЭСБЕ'] = wrapper_template_defaults['ЭСБЭ'], -- redirects ['Крыніцы/ЭСБЕ'] = wrapper_template_defaults['ЭСБЭ'], -- redirects ['Крыніцы/ВТ-ЭСБЕ'] = wrapper_template_defaults['ЭСБЭ'], -- redirects ['Літаратура/ЭСБЕ'] = wrapper_template_defaults['ЭСБЭ'], -- redirects ['Крыніцы/БіЕ'] = wrapper_template_defaults['ЭСБЭ'], -- redirects ['БіЭ'] = wrapper_template_defaults['ЭСБЭ'], -- redirects ['Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі'] = wrapper_template_defaults_vol['ГВБ'], -- canonical ['Крыніцы/ГВБ'] = wrapper_template_defaults_vol['ГВБ'], -- redirects ['Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі'] = wrapper_template_defaults_vol['ГВБ'], -- redirects ['Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага'] = wrapper_template_defaults_vol['SgKP'], -- canonical ['Крыніцы/SgKP'] = wrapper_template_defaults_vol['SgKP'], -- redirects ['Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага'] = wrapper_template_defaults_vol['SgKP'], -- redirects ['SgKP'] = wrapper_template_defaults_vol['SgKP'], -- redirects ['SKP'] = wrapper_template_defaults_vol['SgKP'], -- redirects ['Крыніцы/Гербоўнік беларускай шляхты'] = wrapper_template_defaults_vol['Гербоўнік беларускай шляхты'], -- canonical ['Крыніцы/Гісторыя Магілёўскага яўрэйства'] = wrapper_template_defaults_vol['ГістМагЯўр'], -- canonical ['Крыніцы/Древний город на Случи'] = wrapper_template_defaults['Древний город на Случи'], -- canonical ['Крыніцы/Горад на Случы'] = wrapper_template_defaults['Древний город на Случи'], -- redirects ['Крыніцы/Дрэвы і хмызнякі СССР'] = wrapper_template_defaults_vol['Дрэвы і хмызнякі СССР'], -- canonical ['ДзікСССР'] = wrapper_template_defaults_vol['Дрэвы і хмызнякі СССР'], -- redirects ['Крыніцы/Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі'] = wrapper_template_defaults_vol['Збор помнікаў…'], -- canonical ['Крыніцы/Збор помнікаў'] = wrapper_template_defaults_vol['Збор помнікаў…'], -- redirects ['Крыніцы/ЗП'] = wrapper_template_defaults_vol['Збор помнікаў…'], -- redirects ['Крыніцы/Лакотка. Драўлянае сакральна-манументальнае дойлідства Беларусі'] = wrapper_template_defaults['Лакотка2003'], -- canonical ['Крыніцы/Драўлянае сакральна-манументальнае дойлідства Беларусі'] = wrapper_template_defaults['Лакотка2003'], -- redirects ['Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…'] = wrapper_template_defaults_vol['Маракоў_літаратары_навукоўцы'], -- canonical ['Крыніцы/Маракоў'] = wrapper_template_defaults_vol['Маракоў_літаратары_навукоўцы'], -- redirects ['Крыніцы/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі 1794—1991'] = wrapper_template_defaults_vol['Маракоў_літаратары_навукоўцы'], -- redirects ['Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы'] = wrapper_template_defaults_vol['Маракоў_літаратары_навукоўцы'], -- redirects ['Крыніцы/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, працаўнікі адукацыі, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі, 1794-1991'] = wrapper_template_defaults_vol['Маракоў_літаратары_навукоўцы'], -- redirects ['Крыніцы/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, працаўнікі адукацыі, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі'] = wrapper_template_defaults_vol['Маракоў_літаратары_навукоўцы'], -- redirects ['Крыніцы/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі 1794-1991'] = wrapper_template_defaults_vol['Маракоў_літаратары_навукоўцы'], -- redirects ['Крыніцы/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі'] = wrapper_template_defaults_vol['Маракоў_літаратары_навукоўцы'], -- redirects ['Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя праваслаўныя святары'] = wrapper_template_defaults_vol['Маракоў_праваслаўныя_святары'], -- canonical ['Крыніцы/Рэпрэсаваныя праваслаўныя святары Беларусі, 1917-1967'] = wrapper_template_defaults_vol['Маракоў_праваслаўныя_святары'], -- redirects ['Крыніцы/Рэпрэсаваныя праваслаўныя свяшчэнна- і царкоўна-служкі Беларусі'] = wrapper_template_defaults_vol['Маракоў_праваслаўныя_святары'], -- redirects ['Крыніцы/Музыкальная энциклопедия'] = wrapper_template_defaults_vol['Музыкальная энциклопедия'], -- canonical ['Крыніцы/Мифы народов мира: Энциклопедия'] = wrapper_template_defaults_vol['Мифы народов мира'], -- canonical ['Крыніцы/Міфы народаў свету. Энцыклапедыя'] = wrapper_template_defaults_vol['Мифы народов мира'], -- redirects ['МНМ'] = wrapper_template_defaults_vol['Мифы народов мира'], -- redirects ['Крыніцы/Нарачанка і яе берагі'] = wrapper_template_defaults['Нарачанка і яе берагі2013'], -- canonical ['Крыніцы/Памяць/Буда-Кашалёўскі раён'] = wrapper_template_defaults_vol['Памяць. Буда-Кашалёўскі раён'], -- canonical ['Крыніцы/Памяць/Верхнядзвінскі раён'] = wrapper_template_defaults_vol['Памяць. Верхнядзвінскі раён'], -- canonical ['Крыніцы/Памяць/Лагойскі раён'] = wrapper_template_defaults_vol['Памяць. Лагойскі раён'], -- canonical ['Крыніцы/Памяць/Мінск'] = wrapper_template_defaults_vol['Памяць. Мінск'], -- canonical ['Літаратура/Памяць/Мінск'] = wrapper_template_defaults_vol['Памяць. Мінск'], -- redirects ['Крыніцы/Памяць/Смаргонскі раён'] = wrapper_template_defaults['Памяць. Смаргонскі_раён2004'], -- canonical ['Крыніцы/Праваслаўныя храмы на Беларусі (2001)'] = wrapper_template_defaults['Праваслаўныя храмы на Беларусі2001'], -- canonical ['Крыніцы/Праваслаўныя храмы на Беларусі'] = wrapper_template_defaults['Праваслаўныя храмы на Беларусі2001'], ['Крыніцы/Праваслаўныя храмы на Беларусі, 2001'] = wrapper_template_defaults['Праваслаўныя храмы на Беларусі2001'], ['Крыніцы/Савецкая ваенная энцыклапедыя'] = wrapper_template_defaults_vol['СВЭ'], -- canonical ['Кніга:Савецкая ваенная энцыклапедыя'] = wrapper_template_defaults_vol['СВЭ'], -- redirects ['Крыніцы/Савецкая гістарычная энцыклапедыя'] = wrapper_template_defaults_vol['СГЭ'], -- canonical ['Савецкая гістарычная энцыклапедыя'] = wrapper_template_defaults_vol['СГЭ'], -- redirects ['Крыніцы/СГЭ'] = wrapper_template_defaults_vol['СГЭ'], -- redirects ['Крыніцы/Старажытныя ліцвіны'] = wrapper_template_defaults_vol['Старажытныя ліцвіны'], -- canonical ['Крыніцы/ТСБМ'] = wrapper_template_defaults_vol['ТСБМ'], -- canonical ['Крыніцы/Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977—1984)'] = wrapper_template_defaults_vol['ТСБМ'],-- redirects ['Крыніцы/Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84)'] = wrapper_template_defaults_vol['ТСБМ'],-- redirects ['Крыніцы/ФЭ'] = wrapper_template_defaults_vol['Физическая энциклопедия'], -- canonical ['Кніга:Фізічная энцыклапедыя'] = wrapper_template_defaults_vol['Физическая энциклопедия'], -- redirects ['Крыніцы/Химическая энциклопедия'] = wrapper_template_defaults_vol['Химическая энциклопедия'], -- canonical ['Крыніцы/ХЭ'] = wrapper_template_defaults_vol['Химическая энциклопедия'], -- redirects ['Кніга:Химическая энциклопедия'] = wrapper_template_defaults_vol['Химическая энциклопедия'], -- redirects ['Кніга:ХЭ'] = wrapper_template_defaults_vol['Химическая энциклопедия'], -- redirects ['Крыніцы/ХимЭнц'] = wrapper_template_defaults_vol['Химическая энциклопедия'], -- redirects ['Крыніцы/ХімЭнц'] = wrapper_template_defaults_vol['Химическая энциклопедия'], -- redirects ['Крыніцы/ЭГБ'] = wrapper_template_defaults_vol['ЭГБ'], -- canonical ['Крыніцы/Энцыклапедыя гісторыі Беларусі'] = wrapper_template_defaults_vol['ЭГБ'], -- redirects ['Літаратура/ЭГБ'] = wrapper_template_defaults_vol['ЭГБ'], -- redirects ['Крыніцы/ЭКБ'] = wrapper_template_defaults_vol['ЭКБ'], -- canonical ['Крыніцы/ЭнцВКЛ'] = wrapper_template_defaults_vol['ЭнцВКЛ'], -- canonical ['Крыніцы/ЭВКЛ'] = wrapper_template_defaults_vol['ЭнцВКЛ'], -- redirects ['Літаратура/ЭВКЛ'] = wrapper_template_defaults_vol['ЭнцВКЛ'], -- redirects ['Крыніцы/Энцыклапедычныя даведнікі пра гарады Беларусі'] = wrapper_template_defaults_vol['Энцыклапедычныя даведнікі пра гарады Беларусі'], -- canonical ['Крыніцы/ЭДГБ'] = wrapper_template_defaults_vol['Энцыклапедычныя даведнікі пра гарады Беларусі'], -- redirects ['Крыніцы/MnES1983'] = wrapper_template_defaults_vol['Энцыклапедычныя даведнікі пра гарады Беларусі'], -- redirects ['MnES1983'] = wrapper_template_defaults_vol['Энцыклапедычныя даведнікі пра гарады Беларусі'], -- redirects ['Крыніцы/Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі'] = wrapper_template_defaults_vol['ЭЛМБ'], -- canonical ['Крыніцы/ЭЛіМ'] = wrapper_template_defaults_vol['ЭЛМБ'], -- redirects ['Крыніцы/ЭЛіМБ'] = wrapper_template_defaults_vol['ЭЛМБ'], -- redirects ['Крыніцы/ЭЛіМБел'] = wrapper_template_defaults_vol['ЭЛМБ'], -- redirects ['Крыніцы/ЭЛМБ'] = wrapper_template_defaults_vol['ЭЛМБ'], -- redirects ['Крыніцы/ЭПБ'] = wrapper_template_defaults_vol['ЭПБ'], -- canonical ['Крыніцы/Энцыклапедыя прыроды Беларусі'] = wrapper_template_defaults_vol['ЭПБ'], -- redirects ['Літаратура/Энцыклапедыя прыроды Беларусі'] = wrapper_template_defaults_vol['ЭПБ'], -- redirects ['Крыніцы/Этымалагічны слоўнік беларускай мовы'] = wrapper_template_defaults_vol['ЭСБМ'], -- canonical ['Крыніцы/Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)'] = wrapper_template_defaults_vol['ЭСБМ'], -- redirects ['Літаратура/ЭСБМ'] = wrapper_template_defaults_vol['ЭСБМ'], -- redirects ['Літаратура/ЭСБМ'] = wrapper_template_defaults_vol['ЭСБМ'], -- redirects ['Праваслаўная энцыклапедыя'] = wrapper_template_defaults_vol['ПЭ'], -- canonical ['ПЭ'] = wrapper_template_defaults_vol['ПЭ'], -- redirects ['Pravenc.ru'] = wrapper_template_defaults_vol['ПЭ'], -- redirects } --[[--------------------------< T E M P L A T E _ N A M E S >-------------------------------------------------- This table holds the names of templates and the names of their redirects. Template names must be written exactly as they are named at their templatespace page. This same also applies to redirects. The indexes in this table are not critical but should be short and concise. ]] local template_names = { ['ODB'] = {'Крыніцы/ODB', 'Кніга:ODB'}, ['Tolkien,_Unfinished_Tales1980'] = {'Кніга Няскончаныя паданні', 'Крыніцы/Няскончаныя паданні'}, ['Архитекторы Беларуси'] = {'Крыніцы/Хто ёсць хто ў Беларусі. Архітэктары', 'Хто ёсць хто ў Беларусі. Архітэктары'}, ['Архітэктура Беларусі1993'] = {'Крыніцы/Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік', 'Крыніцы/Архітэктура Беларусі (1993)', 'Крыніцы/Архітэктура Беларусі, 1993', 'Крыніцы/Дойлідства Беларусі', 'Літаратура/Архітэктура Беларусі (1993)', 'Крыніцы/Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік', 'Літаратура/Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік'}, ['Беларуская міфалогія'] = {'Крыніцы/Беларуская міфалогія', 'Крыніцы/Беларуская міфалогія: Энцыклапедычны слоўнік (Мінск, 2004)'}, ['Блакітная1994'] = {'Крыніцы/Блакітная', 'Літаратура/Блакітная кніга Беларусі', 'Крыніцы/Блакітная кніга Беларусі'}, ['Большая политехническая энциклопедия'] = {'Крыніцы/Большая политехническая энциклопедия', 'Крыніцы/БПЭ'}, ['БСГН2003'] = {'Крыніцы/Большой словарь географических названий', 'Крыніцы/БСГН'}, ['БСМ'] = {'Крыніцы/Беларускі саюз мастакоў, 1938-1998', 'Крыніцы/Беларускі саюз мастакоў: энцыклапедычны даведнік', 'Крыніцы/Беларускі саюз мастакоў', 'Крыніцы/Беларускі саюз мастакоў : энцыклапедычны даведнік', 'Крыніцы/БСМ', 'Крыніцы/Беларускі Саюз Мастакоў', 'Крыніцы/Беларускі саюз мастакоў, 1938–1998', 'Крыніцы/БСМ (1938—1998)'}, ['ВСМ2010'] = {'Крыніцы/Все страны мира от А до Я', 'Крыніцы/ВСМ'}, ['ВМС для юношества'] = {'Крыніцы/Военно-морской словарь для юношества (1988)', 'Крыніцы/ВМС для юношества (1988)'}, ['ВЭС1983'] = {'Крыніцы/Военный энциклопедический словарь (1983)', 'Крыніцы/ВЭС (1983)', 'ВЭС-83', 'Крыніцы/ВЭС-83'}, ['ВЭС1986'] = {'Крыніцы/Военный энциклопедический словарь (1986)', 'Крыніцы/ВЭС (1986)'}, ['ВЭС2007'] = {'Крыніцы/Военный энциклопедический словарь (2007)', 'Крыніцы/ВЭС (2007)'}, ['Габрусь2001'] = {'Крыніцы/Мураваныя харалы', 'Крыніцы/Мураваныя харалы беларускага барока (2001)', 'Крыніцы/Мураваныя харалы беларускага барока', 'Крыніцы/Габрусь. Мураваныя харалы беларускага барока'}, ['Габрусь2007'] = {'Крыніцы/Саборы помняць усё', 'Крыніцы/Габрусь. Саборы помняць усё'}, ['Географические названия мира2002'] = {'Крыніцы/Географические названия мира', 'Крыніцы/ГНМ (2002)'}, ['Геральдыка беларускіх местаў'] = {'Крыніцы/Геральдыка беларускіх местаў', 'Крыніцы/Геральдыка беларускіх гарадоў', 'Літаратура/Геральдыка беларускіх местаў'}, ['Глінскі2016'] = {'Крыніцы/Глінскі. Князі Друцкія-Любецкія ў канцы XVI–XVII ст.: радавод, маёмаснае становішча, грамадска-палітычная дзейнасць', 'Крыніцы/Глінскі. Князі Друцкія-Любецкія ў канцы XVI –XVII ст.: радавод, маёмаснае становішча, грамадска-палітычная дзейнасць'}, ['ГНР2008'] = {'Крыніцы/Географические названия России', 'Крыніцы/ГНР (2008)'}, ['Города России'] = {'Крыніцы/Города России: энциклопедия', 'Крыніцы/Города России (1998)'}, ['ГЭС1983'] = {'Крыніцы/Географический энциклопедический словарь', 'Крыніцы/ГЭС', 'Крыніцы/ГЭС (1983)'}, ['ГЭС1988'] = {'Крыніцы/Географический энциклопедический словарь. Понятия и термины', 'Крыніцы/ГЭС. Понятия и термины', 'Крыніцы/ГЭС (1988)'}, ['ГЭС1989'] = {'Крыніцы/Географический энциклопедический словарь (1989)', 'Крыніцы/ГЭС (1989)'}, ['Декоративные растения СССР'] = {'Крыніцы/Декоративные растения СССР', 'Крыніцы/ДР СССР'}, ['Дзесяць вякоў'] = {'Крыніцы/Дзесяць вякоў беларускай гісторыі (1997)', 'Крыніцы/Дзесяць вякоў беларускай гісторыі, 1997'}, ['Долготович2008'] = {'Крыніцы/Почётные граждане белорусских городов', 'Крыніцы/ПГБГ'}, ['Доўнар2007'] = {'Крыніцы/Гісторыя дзяржавы і права Беларусі', 'Крыніцы/Доўнар 2007'}, ['ДПР_СССР1976'] = {'Крыніцы/Дикорастущие полезные растения СССР', 'ДкрСССР', 'Крыніцы/Дзікарослыя карысныя расліны СССР', 'Крыніцы/ДПР СССР'}, ['Жывёльны свет'] = {'Крыніцы/Жывёльны свет: Тэматычны слоўнік', 'Крыніцы/Жывёльны свет'}, ['ИЭС1991'] = {'Крыніцы/Іслам: Энцыклапедычны слоўнік', 'ИЭС1991'}, ['Ишлинский2000'] = {'Крыніцы/Новый политехнический словарь', 'Крыніцы/НПС (2000)'}, ['Кізіма2003'] = {'Крыніцы/Гісторыя Беларусі: Курс лекцый', 'Крыніцы/КізЛянцСамГБкл2003'}, ['Кон2003'] = {'Крыніцы/Кон: Месяцавае святло на світанку', 'Кон: Месяцовае святло на світанку', 'Кніга:Кон І. С.: Месяцовае святло на світанку', 'Крыніцы/Кон: Месяцовае святло на світанку', 'Месяцовае святло на світанку', 'Месяцавае святло на світанку'}, ['КСБТ'] = {'Крыніцы/Краткий словарь ботанических терминов', 'Крыніцы/КСБТ'}, ['Кулагін2000'] = {'Крыніцы/Эклектыка. Архітэктура Беларусі другой паловы XIX — пачатку XX ст.', 'Крыніцы/Эклектыка (Кулагін)'}, ['Кулагін2001'] = {'Крыніцы/Каталіцкія храмы на Беларусі (2001)', 'Крыніцы/Каталіцкія храмы на Беларусі, 2001', 'Крыніцы/Каталіцкія храмы на Беларусі'}, ['Кулагін2008'] = {'Крыніцы/Каталіцкія храмы Беларусі (2008)', 'Крыніцы/Каталіцкія храмы Беларусі, 2008', 'Крыніцы/Каталіцкія храмы Беларусі'}, ['КСФТ1979'] = {'Крыніцы/КСФТ', 'Крыніцы/Краткий словарь физических терминов'}, ['ЛітЭС'] = {'Крыніцы/Литературный энциклопедический словарь', 'Крыніцы/ЛітЭС', 'Крыніцы/ЛитЭС'}, ['Матэматычная_энцыклапедыя2001'] = {'Крыніцы/Матэматычная энцыклапедыя', 'Крыніцы/Матэматычная энцыклапедыя (Мінск, 2001)', 'Крыніцы/МатЭн (2001)'}, ['МатЭС1988'] = {'Крыніцы/Математический энциклопедический словарь', 'Крыніцы/МатЭС'}, ['Минские губернаторы'] = {'Крыніцы/Мінскія губернатары, віцэ-губернатары і губернскія маршалкі дваранства (1793–1917) : біяграфічны даведнік', 'Крыніцы/Мінскія губернатары'}, ['Монастыри восточной и западной традиций'] = {'Крыніцы/Монастыри восточной и западной традиций', 'Крыніцы/Кляштары ўсходняй і заходняй традыцый'}, ['Найдзюк, Касяк1993'] = {'Крыніцы/Беларусь учора і сяньня', 'Крыніцы/Беларусь учора і сяння'}, ['Несцярчук2002'] = {'Крыніцы/Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны Х — XX стагоддзяў', 'Крыніцы/Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны X—XX стагоддзяў', 'Крыніцы/Несцярчук. Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны'}, ['ОВРБ'] = {'Крыніцы/Определитель высших растений Беларуси', 'Крыніцы/ОВРБ'}, ['Памяць. Дзяржынскі раён'] = {'Крыніцы/Памяць/Дзяржынскі раён', 'Крыніцы/Памяць/Койданаўскі раён'}, ['Праваслаўныя храмы Беларусі (2007)'] = {'Крыніцы/Праваслаўныя храмы Беларусі (2007)', 'Крыніцы/Праваслаўныя храмы Беларусі', 'Крыніцы/Праваслаўныя храмы на Беларусі (2007)'}, ['Савецкі_раён2004'] = {'Крыніцы/Савецкі раён', 'Кніга:Савецкі раён'}, ['СИРБ'] = {'Крыніцы/Современное искусство Республики Беларусь', 'Крыніцы/СИРБ'}, ['СНГОСНГ'] = {'Крыніцы/Крыніцы/Словарь названий гидрографических объектов России и других стран — членов СНГ', 'Крыніцы/СНГОСНГ'}, ['Соркіна2010'] = {'Крыніцы/Мястэчкі Беларусі (2010)', 'Крыніцы/Мястэчкі Беларусі, 2010'}, ['СЭС'] = {'Крыніцы/Сельскохозяственный энциклопедический словарь', 'Крыніцы/СЭС'}, ['ТСБЛМ2002'] = {'Крыніцы/Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (2002)', 'Крыніцы/ТСБЛМ (2002)'}, ['ТСБЛМ2016'] = {'Крыніцы/Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы', 'Крыніцы/ТСБЛМ (2016)'}, ['Туристская_энциклопедия2007'] = {'Крыніцы/ТурЭнцБел-2007', 'Крыніцы/Турыстычная энцыклапедыя Беларусі', 'Літаратура/Турыстычная энцыклапедыя Беларусі'}, ['УИЭ2000'] = {'Крыніцы/Уральская историческая энциклопедия', 'Крыніцы/УИЭ'}, ['УРЕ'] = {'Крыніцы/Украінская савецкая энцыклапедыя', 'УСЭ', 'УРЕ'}, ['Федорук2000'] = {'Крыніцы/Федорук. Старинные усадьбы Минского края', 'Крыніцы/Старинные усадьбы Минского края', 'Крыніцы/Старадаўнія сядзібы Мінскага края'}, ['Федорук2006'] = {'Крыніцы/Федорук. Старинные усадьбы Берестейщины', 'Крыніцы/Старинные усадьбы Берестейщины', 'Крыніцы/Старадаўнія сядзібы Берасцейшчыны'}, ['Физика1998'] = {'Крыніцы/Физика. Большой энциклопедический словарь', 'Крыніцы/Физика. БЭС'}, ['ФЭС1983'] = {'Крыніцы/Физический энциклопедический словарь', 'Крыніцы/ФЭС'}, ['Цітоў1999'] = {'Крыніцы/Сфрагістыка і геральдыка Беларусі (1999)', 'Крыніцы/Цітоў 1999', 'Літаратура/Сфрагістыка і геральдыка Беларусі (1999)', 'Крыніцы/Сфрагістыка і геральдыка Беларусі, 1999'}, ['Чернавин_В._Н.1989'] = {'Крыніцы/Военно-морской словарь', 'Крыніцы/ВМС Чарнавіна'}, ['Швед2007'] = {'Крыніцы/Швед. Масоны і ложы на землях Беларусі', 'Крыніцы/Масоны і ложы на землях Беларусі'}, ['Шыбека1994'] = {'Крыніцы/Мінск: Старонкі жыцця дарэвалюцыйнага горада (1994)', 'Крыніцы/Мінск: Старонкі жыцця дарэвалюцыйнага горада, 1994'}, ['ЭГС2011'] = {'Крыніцы/ЭГС', 'Крыніцы/Энциклопедический географический словарь'}, ['Этнаграфія_Беларусі1989'] = {'Крыніцы/Этнаграфія Беларусі', 'Крыніцы/Этнаграфія Беларусі: энцыклапедыя'}, ['Яшкін1971'] = {'Крыніцы/Беларускія геаграфічныя назвы. Тапаграфія. Гідралогія.', 'Крыніцы/Беларускія геаграфічныя назвы', 'Крыніцы/БГН'}, } --[[--------------------------< W H I T E L I S T >------------------------------------------------------------ This is a list of anchor IDs known to be associated with specific wrapper templates. The anchor ID serves as an index into the table. The assigned value is another table that lists the associated template and any redirects. Except for year disambiguators, anchor IDs must have the same form as the anchor creator makes; must be the anchor-encoded form. Remove the year disambiguator. Template names must be written exactly as they are named at their templatespace page. This same also applies to redirects. Module:Footnotes reads the template names left to right so most-commonly-used template or redirect name should appear first. When there are more than one name and when those templates have various anchor IDs the template namelist should be added to the template_names{} table. Note that references to Template:EB1911 are listed under "E" in the alphabetical list below to keep them organized. ]] local whitelist = { ----------< A - Z >---------- ['CITEREFJohnsen1995'] = {'Крыніцы/Джонсен 1995'}, ['CITEREFKazhdan1991'] = template_names['ODB'], ['CITEREFTolkien,_Unfinished_Tales1980'] = template_names['Tolkien,_Unfinished_Tales1980'], ['CITEREFWinnicki2005'] = {'Крыніцы/Нарысы койданаўскія (2005)'}, ['CITEREFWolff1895'] = {'Крыніцы/Wolff-1895'}, ----------< А >---------- ['CITEREFАвиация1994'] = {'Крыніцы/Авиация: Энциклопедия'}, ['CITEREFАли-заде,_А._А.2007'] = {'ІЭС+2007'}, ['CITEREFАрхеалогія_і_нумізматыка_Беларусі1993'] = {'Крыніцы/Археалогія і нумізматыка Беларусі'}, ['CITEREFАрхитекторы_Беларуси2014'] = template_names['Архитекторы Беларуси'], ['CITEREFАрхітэктура_Беларусі1993'] = template_names['Архітэктура Беларусі1993'], ['CITEREFАрхітэктары_Савецкай_Беларусі1991'] = {'Крыніцы/Архітэктары Савецкай Беларусі'}, ----------< Б >---------- ['CITEREFБалет1981'] = {'Крыніцы/Балет: энциклопедия'}, ['CITEREFБеларуская_міфалогія2004'] = template_names['Беларуская міфалогія'], ['CITEREFБеларуская_мова1994'] = {'Крыніцы/Беларуская мова: энцыклапедыя'}, ['CITEREFБлакітная1994'] = template_names['Блакітная1994'], ['CITEREFБПЭ2011'] = template_names['Большая политехническая энциклопедия'], ['CITEREFБСГН2003'] = template_names['БСГН2003'], ['CITEREFБСМ1998'] = template_names['БСМ'], ----------< В >---------- ['CITEREFВаловічы2014'] = {'Крыніцы/Валовічы ў гісторыі Вялікага княства Літоўскага XV—XVIII стст.'}, ['CITEREFВМС_для_юношества1988'] = template_names['ВМС для юношества'], ['CITEREFВольф1885'] = {'Крыніцы/ВольфСДВКЛ'}, ['CITEREFВСМ2010'] = template_names['ВСМ2010'], ['CITEREFВЭС1983'] = template_names['ВЭС1983'], ['CITEREFВЭС1986'] = template_names['ВЭС1986'], ['CITEREFВЭС2007'] = template_names['ВЭС2007'], ----------< Г >---------- ['CITEREFГабрусь2001'] = template_names['Габрусь2001'], ['CITEREFГабрусь2007'] = template_names['Габрусь2007'], ['CITEREFГеографические_названия_мира2002'] = template_names['Географические названия мира2002'], ['CITEREFГеральдыка_беларускіх_местаў1998'] = template_names['Геральдыка беларускіх местаў'], ['CITEREFГККРБ2009'] = {'Крыніцы/ГККРБ-2009'}, ['CITEREFГлінскі2016'] = template_names['Глінскі2016'], ['CITEREFГНР2008'] = template_names['ГНР2008'], ['CITEREFГорода_России1998'] = template_names['Города России'], ['CITEREFГЭС1983'] = template_names['ГЭС1983'], ['CITEREFГЭС1988'] = template_names['ГЭС1988'], ['CITEREFГЭС1989'] = template_names['ГЭС1989'], ----------< Д >---------- ['CITEREFДайліда2019'] = {'Крыніцы/Пачаткі Вялікага Княства Літоўскага (2019)'}, ['CITEREFДзесяць_вякоў1997'] = template_names['Дзесяць вякоў'], ['CITEREFДолготович2008'] = template_names['Долготович2008'], ['CITEREFДоўнар2007'] = template_names['Доўнар2007'], ['CITEREFДПР_СССР1976'] = template_names['ДПР_СССР1976'], ['CITEREFДР_СССР1986'] = template_names['Декоративные растения СССР'], ['CITEREFДРСМ2014'] = {'Крыніцы/ДРСМ'}, ['CITEREFДэмакратычная_апазыцыя_Беларусі1999'] = {'Крыніцы/Дэмакратычная апазіцыя Беларусі (1956—1991)'}, ----------< Ж >---------- ['CITEREFЖывёльны_свет1999'] = template_names['Жывёльны свет'], ----------< З >---------- ['CITEREFЗамки_Беларуси2002'] = {'Крыніцы/Замкі Беларусі'}, ----------< И >---------- ['CITEREFИслам:_ЭС1991'] = template_names['ИЭС1991'], ['CITEREFИшлинский2000'] = template_names['Ишлинский2000'], ----------< К >---------- ['CITEREFКазак2001'] = {'Крыніцы/Беларускі нацыяналізм. Даведнік'}, ['CITEREFКапков_С._В.2006'] = {'Крыніцы/Энциклопедия отечественной мультипликации'}, ['CITEREFКино1987'] = {'Крыніцы/Кино. Энциклопедический словарь'}, ['CITEREFКиселевский1967'] = {'Крыніцы/Латино-русско-белорусский ботанический словарь'}, ['CITEREFКізіма2003'] = template_names['Кізіма2003'], ['CITEREFКон2003'] = template_names['Кон2003'], ['CITEREFКСБТ1993'] = template_names['КСБТ'], ['CITEREFКулагін2000'] = template_names['Кулагін2000'], ['CITEREFКулагін2001'] = template_names['Кулагін2001'], ['CITEREFКулагін2008'] = template_names['Кулагін2008'], ['CITEREFКурловіч_М._М.1993'] = {'Крыніцы/Геаграфічныя паняцці і тэрміны'}, ['CITEREFКСФТ1979'] = template_names['КСФТ1979'], ----------< Л >---------- ['CITEREFЛазука2015'] = {'Крыніцы/Лазука. Слуцкія паясы і еўрапейскі тэкстыль XVIII стагоддзя'}, ['CITEREFЛён2009'] = {'Крыніцы/Лён'}, ['CITEREFЛиддел_Гарт2009'] = {'Кніга:Бэзіл Лідл Гарт:1914'}, ['CITEREFЛітЭС1987'] = template_names['ЛітЭС'], ----------< М >---------- ['CITEREFМакромицеты1978'] = {'Крыніцы/Макромицеты'}, ['CITEREFМарозаў2022'] = {'Крыніцы/Сучасныя беларускія даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага'}, ['CITEREFМатэматычная_энцыклапедыя2001'] = template_names['Матэматычная_энцыклапедыя2001'], ['CITEREFМатЭС1988'] = template_names['МатЭС1988'], ['CITEREFМельнікаў2005'] = {'Крыніцы/Мельнікаў 2005'}, ['CITEREFМинские_губернаторы2016'] = template_names['Минские губернаторы'], ['CITEREFМонастыри_восточной_и_западной_традиций2002'] = template_names['Монастыри восточной и западной традиций'], ['CITEREFМузыкальный_энциклопедический_словарь1990'] = {'Крыніцы/Музыкальный энциклопедический словарь'}, ['CITEREFМяцельскі2003'] = {'Крыніцы/Старадаўні Крычаў'}, ['CITEREFМяцельскі2014'] = {'Крыніцы/Мсціслаўскае княства і ваяводства'}, ----------< Н >---------- ['CITEREFНайдзюк,_Касяк1993'] = template_names['Найдзюк, Касяк1993'], ['CITEREFНащокина2005'] = {'Кніга:Нашчокіна М.У.: Архітэктары маскоўскага мадэрну'}, ['CITEREFНаумчик_В._Н.2010'] = {'Крыніцы/Физика: словарь-справочник для школьников'}, ['CITEREFНесцярчук2002'] = template_names['Несцярчук2002'], ----------< О >---------- ['CITEREFОВРБ1999'] = template_names['ОВРБ'], ['CITEREFООПТ_России'] = {'ООПТ России'}, ['CITEREFОрганы_государственного_управления_БССР1968'] = {'Крыніцы/Органы управления БССР'}, ----------< П >---------- ['CITEREFПазняк1985'] = {'Крыніцы/Рэха даўняга часу'}, ['CITEREFПамяць._Баранавічы_і_Баранавіцкі_раён2000'] = {'Крыніцы/Памяць/Баранавічы і Баранавіцкі раён'}, ['CITEREFПамяць._Браслаўскі_раён1998'] = {'Крыніцы/Памяць/Браслаўскі раён'}, ['CITEREFПамяць._Дзяржынскі_раён2004'] = template_names['Памяць. Дзяржынскі раён'], ['CITEREFПамяць._Дзятлаўскі_раён1997'] = {'Крыніцы/Памяць/Дзятлаўскі раён'}, ['CITEREFПамяць._Заслаўе2000'] = {'Крыніцы/Памяць/Заслаўе'}, ['CITEREFПамяць._Круглянскі_раён1996'] = {'Крыніцы/Памяць/Круглянскі раён'}, ['CITEREFПамяць._Крупскі_раён1999'] = {'Крыніцы/Памяць/Крупскі раён'}, ['CITEREFПамяць._Лёзненскі_раён1992'] = {'Крыніцы/Памяць/Лёзненскі раён'}, ['CITEREFПамяць._Нясвіжскі_раён2001'] = {'Крыніцы/Памяць/Нясвіжскі раён'}, ['CITEREFПамяць._Уздзенскі_раён2003'] = {'Крыніцы/Памяць/Уздзенскі раён'}, ['CITEREFПамяць._Ушацкі_раён2003'] = {'Крыніцы/Памяць/Ушацкі раён'}, ['CITEREFПамяць._Чэрвеньскі_раён2000'] = {'Крыніцы/Памяць/Чэрвеньскі раён'}, ['CITEREFПамяць._Шчучынскі_раён2001'] = {'Крыніцы/Памяць/Шчучынскі раён'}, ['CITEREFПлотнікаў,_Антанюк2003'] = {'Крыніцы/Лінгвістычны кампендыум'}, ['CITEREFПолехов2015'] = {'Крыніцы/Спадчыннікі Вітаўта (2015)'}, ['CITEREFПраваслаўныя_храмы_Беларусі2007'] = template_names['Праваслаўныя храмы Беларусі (2007)'], ----------< Р >---------- ['CITEREFРаслінны_свет2001'] = {'Крыніцы/Раслінны свет: Тэматычны слоўнік'}, ['CITEREFРэлігія_і_царква_на_Беларусі2001'] = {'Крыніцы/Рэлігія і царква на Беларусі'}, ----------< С >---------- ['CITEREFСавецкі_раён2004'] = template_names['Савецкі_раён2004'], ['CITEREFСанько,_Саверчанка2002'] = {'Крыніцы/150 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі'}, ['CITEREFСанкт-Петербург._Петроград._Ленинград1992'] = {'Крыніцы/Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград'}, ['CITEREFСИРБ2018'] = template_names['СИРБ'], ['CITEREFСкарына:_Творы1990'] = {'Крыніцы/СкарынаТв'}, ['CITEREFСНГОСНГ1999'] = template_names['СНГОСНГ'], ['CITEREFСоркіна2010'] = template_names['Соркіна2010'], ['CITEREFСправочник_о_местах_принудительного_содержания2001'] = {'Крыніцы/Даведнік пра месцы прымусовага ўтрымання грамадзянскага насельніцтва на акупаванай тэрыторыі Беларусі 1941-1944'}, ['CITEREFССГН2006'] = {'ССГН'}, ['CITEREFСучасная_беларуская_скульптура2012'] = {'Крыніцы/Сучасная беларуская скульптура. XXI стагоддзе'}, ['CITEREFСХРБ2014'] = {'Крыніцы/СХРБ 2014'}, ['CITEREFСХРБ2017'] = {'Крыніцы/СХРБ 2017'}, ['CITEREFСХРБ2018'] = {'Крыніцы/СХРБ 2018'}, ['CITEREFСХРБ2019'] = {'Крыніцы/СХРБ 2019'}, ['CITEREFСЭС1989'] = template_names['СЭС'], ----------< Т >---------- ['CITEREFТСБЛМ2002'] = template_names['ТСБЛМ2002'], ['CITEREFТСБЛМ2016'] = template_names['ТСБЛМ2016'], ['CITEREFТуристская_энциклопедия2007'] = template_names['Туристская_энциклопедия2007'], ----------< У >---------- ['CITEREFУИЭ2000'] = template_names['УИЭ2000'], ['CITEREFУкраїнська_радянська_енциклопедія1974–1985'] = template_names['УРЕ'], ['CITEREFУлащик1985'] = {'Крыніцы/Улашчык 1985'}, ['CITEREFУсціновіч2011'] = {'Крыніцы/Слоўнік асабовых уласных імён'}, ----------< Ф >---------- ['CITEREFФБЛМ1989'] = {'Крыніцы/Падлужны. Фанетыка беларускай літаратурнай мовы'}, ['CITEREFФедорук1989'] = {'Крыніцы/Федарук. Садова-паркавае мастацтва Беларусі'}, ['CITEREFФедорук2000'] = template_names['Федорук2000'], ['CITEREFФедорук2006'] = template_names['Федорук2006'], ['CITEREFФизика1998'] = template_names['Физика1998'], ['CITEREFФотокинотехника1981'] = {'Крыніцы/Фотокинотехника'}, ['CITEREFФЭС1983'] = template_names['ФЭС1983'], ----------< Х >---------- ['CITEREFХімічны_слоўнік_навучэнца2003'] = {'Крыніцы/Хімічны слоўнік навучэнца'}, ----------< Ц >---------- ['CITEREFЦітоў1999'] = template_names['Цітоў1999'], ----------< Ч >---------- ['CITEREFЧернавин_В._Н.1989'] = template_names['Чернавин_В._Н.1989'], ----------< Ш >---------- ['CITEREFШвед2007'] = template_names['Швед2007'], ['CITEREFШыбека1994'] = template_names['Шыбека1994'], ----------< Ю >---------- ['CITEREFЭГС2011'] = template_names['ЭГС2011'], ['CITEREFЭтнаграфія_Беларусі1989'] = template_names['Этнаграфія_Беларусі1989'], ----------< Ю >---------- ['CITEREFЮрэвіч2012'] = {'Крыніцы/Шматгалосы эпісталярыум'}, ----------< Я >---------- ['CITEREFЯкуніна1960'] = {'Крыніцы/Якуніна. Слуцкія паясы'}, ['CITEREFЯшкін_І._Я.1971'] = template_names['Яшкін1971'], } --[[--------------------------< E X P O R T E D T A B L E S >------------------------------------------------ ]] return { whitelist = whitelist, wrapper_templates = wrapper_templates, } dhvvyswzmg72hmrzg6cwudqp975gf0b 100 753022 5121409 5120456 2026-04-05T15:51:31Z NirvanaBot 40832 +1 новых 5121409 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Барбара Скарга|2026-04-04T22:41:25Z|Rabbi Mendl}} {{Новы артыкул|Алена Глагоўская|2026-04-03T09:02:29Z|Аляксандр Белы}} {{Новы артыкул|Артэміда-2|2026-04-02T18:48:56Z|HK-47}} {{Новы артыкул|Станіслаў Бабяцінскі|2026-04-02T17:41:20Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Пауль Шац|2026-04-02T16:45:40Z|Siarhei V}} {{Новы артыкул|Артэміда (касмічная праграма)|2026-04-02T15:48:21Z|HK-47}} {{Новы артыкул|Мікалай Барысавіч Несцяровіч|2026-04-02T13:30:52Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Сінхранія|2026-03-29T21:32:20Z|Jaŭhien}} {{Новы артыкул|Дыяхранія|2026-03-29T21:10:04Z|Jaŭhien}} {{Новы артыкул|Русціс Камунтавічус|2026-03-29T12:55:59Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Цімафей Валянцінавіч Акудовіч|2026-03-29T07:24:54Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Аляксандр Фрыдман|2026-03-29T06:33:26Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Аляксандр Іосіфавіч Урбановіч|2026-03-28T21:59:20Z|James M Irons}} {{Новы артыкул|Фрыдэрык Геткант|2026-03-28T13:09:14Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Ніна Пятроўна Целябук|2026-03-27T12:39:12Z|Culamar}} {{Новы артыкул|Музей пры Горы-Горацкім земляробчым інстытуце|2026-03-25T14:12:25Z|Чаховіч Уладзіслаў}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 11f9edtj14nb2wd3jrswpwjolrwtcj5 100 753287 5121405 5120796 2026-04-05T15:50:44Z NirvanaBot 40832 +9 новых 5121405 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Іна Радаева|2026-04-05T14:34:24Z|Rabbi Mendl}} {{Новы артыкул|Пілот FM|2026-04-05T12:16:38Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Лейб Рэйзер|2026-04-05T12:04:24Z|Ілля Касакоў}} {{Новы артыкул|Радыё Свет|2026-04-05T09:59:44Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Рускае радыё (Беларусь)|2026-04-05T08:53:30Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Беларусазнаўства ва Універсітэце Стэфана Баторыя|2026-04-05T08:36:02Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Беларусазнаўства ў Польшчы|2026-04-05T06:50:29Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Кафедра беларускай філалогіі Беластоцкага ўніверсітэта|2026-04-04T16:31:02Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Ганна Скаржанка|2026-04-04T15:41:56Z|Rabbi Mendl}} {{Новы артыкул|Аляксандр Антановіч|2026-04-04T15:17:53Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Людвік Юркевіч|2026-04-04T14:14:54Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Стэфан Стрэменскі|2026-04-04T13:40:40Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Białorutenistyka Białostocka|2026-04-04T08:16:01Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Аддзел беларускай культуры Беластоцкага ўніверсітэта|2026-04-04T07:54:14Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Крыж змагарам за вольную і незалежную Беларусь (Гданьск)|2026-04-04T07:16:16Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Хатка (таварыства)|2026-04-04T07:06:53Z|Чаховіч Уладзіслаў}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 2wvji8bolp6mjqzpw1sc318x3ayk5fg 0 764975 5121871 5117105 2026-04-05T21:21:20Z 5121871 wikitext text/x-wiki '''Экстрэмісцкае фарміраванне''' ({{lang-ru|экстремистское формирование}}) — юрыдычны статус, які прысвойваецца ў [[Беларусь|Беларусі]] групам грамадзян з ліку апанентаў [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]] для іх [[Палітычны пераслед у Беларусі пасля 2020 года|палітычнага пераследу]]. Паняцце было замацавана ў законе «Аб процідзеянні экстрэмізму», змены да якога [[Аляксандр Лукашэнка]] падпісаў 14 мая 2021 года<ref name=":0">{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/padpisany-zakon-ab-supracdzeyanni-ekstremizmu|title=Падпісаны закон "Аб супрацьдзеянні экстрэмізму" {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2021-05-14|access-date=2024-05-15}}</ref>. У ім экстрэмісцкае фарміраванне вызначаецца як група грамадзян, якая ажыццяўляе [[Экстрэмізм|экстрэмісцкую дзейнасць]] або аказвае садзейнічанне такой дзейнасці ці яе фінансаванне<ref>{{Cite web |url=https://www.eng.belta.by/society/view/ekspert-unutrany-ekstremizm-nebjaspechny-udvaja-patrebny-novyja-formy-protsijaddzja-ad-getaj-nebjaspeki-99873-2021/ |title=Эксперт: унутраны экстрэмізм небяспечны ўдвая, патрэбны новыя формы проціяддзя ад гэтай небяспекі |access-date=15 мая 2024 |archive-date=15 мая 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240515182201/https://www.eng.belta.by/society/view/ekspert-unutrany-ekstremizm-nebjaspechny-udvaja-patrebny-novyja-formy-protsijaddzja-ad-getaj-nebjaspeki-99873-2021/ |url-status=dead }}</ref>. Захады па «супрацьдзеянні экстрэмізму» накіраваны на падаўленне [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстнага руху ў Беларусі]]<ref name=":0" />, які ўзнік на адказ на фальсіфікацыю рэжымам Лукашэнкі вынікаў [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў 2020 года]]. Станам на студзень 2024 года ў Беларусі было 174 «экстрэмісцкія фармаванні», з якіх 62 з іх атрымалі такі статус у 2023 годзе<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/news/23-01-2024-u-belarusi-adrazu-nekalki-novyh-ekstremistskih-farmavannyau|title=У Беларусі адразу некалькі новых «экстрэмісцкіх фармаванняў»|website=belsat.eu|access-date=2024-05-15}}</ref>. У большасці выпадкаў гэта незалежныя СМІ, тэлеграм-каналы (і акаўнты ў іншых сацсетках) пратэсных ініцыятыў, некамерцыйных арганізацый і да таго падобнае<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://novychas.online/hramadstva/slounik-belaruskih-ekstremistau|title=Слоўнік беларускіх «экстрэмістаў»|website=Новы Час|date=2023-03-18|access-date=2024-05-15}}</ref>. Станам на кастрычнік 2024 года ў «Пераліку арганізацый, фарміраванняў, індывідуальных прадпрымальнікаў, датычных да экстрэмісцкай дзейнасці» значыліся 243 «экстрэмісцкія фармаванні»<ref>[https://www.mvd.gov.by/ru/news/8642 О мерах противодействия экстремизму и реабилитации нацизма]</ref>. == Выданні, прызнаныя «экстрэмісцкімі фарміраваннямі»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/news/09-11-2023-u-spise-ekstremistskih-farmavannyau-yaki-vyaduts-belaruskiya-ulady-20-smi|title=У спісе экстрэмісцкіх фармаванняў, які вядуць улады Беларусі, – 20 выданняў|website=belsat.eu|access-date=2024-05-15}}</ref> == * [[NEXTA]] (2021) * [[БелаПАН]] (рашэнне прынятае 1 лістапада 2021 года) * тэлеканал «[[Белсат]]» (3 лістапада 2021 года) * [[Радыё Свабода (Беларусь)|радыё «Свабода»]] (23 снежня 2021 года) * «[[Наша Ніва (1991)|Наша ніва]]» (14 студзеня 2022 года) * «[[Бобруйск Online]]» (22 лютага 2022 года) * [[Беларусь галаўнога мозгу]] (18 красавіка 2022) * «[[Флагшток (выданне)|Флагшток]]» (29 красавіка 2022 года) * [[kyky.org]] (6 траўня 2022 года) * «[[Честная газета]]» (20 траўня 2022 года) * «[[Еўрарадыё]]» (20 ліпеня 2022 года) * «[[Хартыя’97]]» (30 жніўня 2022 года) * [[Hrodna.life]] (11 лістапада 2022 года) * самавольнае выданне «[[Вестники]]» (9 снежня 2022 года) * «[[Маланка Медиа]]» (15 лютага 2023 года) * «[[Брестская газета]]» (28 лютага 2023 года) * «[[MOST Media]]» (17 траўня 2023 года) * homeldays.org («[[Штодзень Гомель]]») (23 траўня 2023 года) * тэлеграм-канал «Инсайдер» (29 траўня 2023 года) * «[[Зеркало (сайт)|Зеркало]]» (9 чэрвеня 2023 года) * [[Zerkalo.io]] (чэрвень 2023) * тэлекампанія «[[Ранак (тэлекампанія)|Ранак]]» у Светлагорску (5 верасня 2023 года) * «[[Беларусь за МКАДам]]» (13 кастрычніка 2023 года) * [[Трыбуна (вэб-партал)|Трыбуна]] (снежань 2023) * [[Беларускае Радыё Рацыя]] (2024) * [[Это Минск, детка]] (2024) * [[Беларуская рэдакцыя Deutsche Welle|Беларуская рэдакцыя]] [[Deutsche Welle]] (29 красавіка 2024) * «[[Новы Час (газета)|Новы Час]]» (2026) {{зноскі}} [[Катэгорыя:Палітычны крызіс у Беларусі (2020)]] [[Катэгорыя:Рэпрэсіі ў Беларусі]] [[Катэгорыя:2021 год у Беларусі]] n0fb0mjk74b1fcrlj5cn27vphrx5od4 0 775745 5121976 4869702 2026-04-05T22:23:03Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121976 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = пасёлак |беларуская назва = Пянное |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 37|lat_sec = 20 |lon_dir = |lon_deg = 31|lon_min = 32|lon_sec = 55 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Добрушскі |сельсавет = Дзям’янкаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Пянно́е'''<ref>''[[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Рапановіч, Я. Н.]]'' Слоўнік назваў населеных пунктаў Гомельскай вобласці / Я. Н. Рапановіч; Рэд. [[П. П. Шуба]]. — [[Мінск]]: [[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Навука і тэхніка]], 1986. — 240 с. (ст. 142).</ref> ({{lang-be-trans|Piannoje}}, {{lang-ru|Пенное}}) — былы<ref name=":0" /> [[пасёлак]] у [[Добрушскі раён|Добрушскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіў у склад [[Дзям’янкаўскі сельсавет|Дзям’янкаўскага сельсавета]]. На захадзе і поўдні мяжуе з лесам. У выніку [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] і радыяцыйнага забруджвання жыхары (5 сем’яў) пераселены ў 1990 годзе ў чыстыя месцы. == Геаграфія == За 32 км на паўночны ўсход ад [[Добруш|Добруша]] і [[Добруш (станцыя)|чыгуначнай станцыі]] ў гэтым горадзе, на лініі [[Гомель (станцыя)|Гомель]] — [[Унеча]], за 60 км ад [[Гомель|Гомеля]], за 1 км ад мяжы з [[Расія|Расіяй]]. == Транспартная сістэма == Транспартная сувязь па прасёлкавай дарозе, а потым аўтадарозе [[Дзям’янкі]] — [[Добруш]]. Жыхары пасёлка выселеныя, жылых дамоў няма (1990 год). Планіроўка складаецца з кароткай прамалінейнай вуліцы. Забудова драўлянымі дамамі. == Гісторыя == Заснаваны ў пачатку XX стагоддзя перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1926 годзе ў [[Старазакружскі сельсавет|Старазакружскім сельсавеце]] [[Веткаўскі раён|Веткаўскага раёна]] [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]. У 1929 годзе жыхары ўступілі ў калгас. У 1959 годзе пасёлак знаходзіўся ў складзе калгаса «Юбілейны» з цэнтрам у вёсцы [[Марозаўка (Добрушскі раён)|Марозаўка]]. У студзені 1965 года пасёлак Пянное ўключаны ў склад [[Кругоўскі сельсавет|Кругоўскага сельсавета]]<ref>Рашэнні выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 7, 8 і 18 студзеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 10 (1090).</ref>, з 23 студзеня 1995 года — у складзе [[Дзям’янкаўскі сельсавет|Дзям’янкаўскага сельсавета]]. У 2005 годзе пасёлак Пянное выключаны з даных па ўліку і рэгістрацыі адміністрацыйна-тэрытарыяльных і тэрытарыяльных адзінак як фактычна неіснуючы населены пункт<ref name=":0">[http://pravo.by/pdf/2005-31/2005-31(002-011).pdf Решение Гомельского областного исполнительного комитета от 20 января 2005 г. № 29 Об исключении из данных по учету и регистрации административно-территориальных и территориальных единиц населенных пунктов Брагинского, Добрушского, Кормянского и Наровлянского районов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190712145230/http://www.pravo.by/pdf/2005-31/2005-31(002-011).pdf|date=12 ліпеня 2019}}</ref>. == Насельніцтва == * 1926 год — 30 двароў, 162 жыхары * 1959 год — 151 жыхар (паводле перапісу) * 1990 год — жыхары вёскі (5 сем’яў) пераселены == Зноскі == <references responsive="" /> == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} 4o9f6vooxsyo12q0258ae28zyfbz20s 0 775865 5121960 5118101 2026-04-05T22:19:30Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121960 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь|статус=[[Вёска]]|беларуская назва=Ачоса-Рудня|тэлефонны код=+375 2333|вобласць=Гомельская|сельсавет=Дзям’янкаўскі|раён=Добрушскі|нацыянальны склад=[[беларусы]], [[рускія]] і інш.|lat_deg=52|lat_min=34|lat_sec=00|lon_deg=31|lon_min=35|lon_sec=00|першае згадванне=[[XIX|XIX век]]|add1n=[[Рака]]|add1=[[Ачоса]]}} '''Ачоса-Рудня'''<ref>''[[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Рапановіч, Я. Н.]]'' [https://knihi.com/Jauhien_Rapanovic/Slounik_nazvau_nasielenych_punktau_pdf.zip.html#Jauhien_Rapanovic.Slounik_nazvau_nasielenych_punktau_Homielskaj_voblasci.pdf_1 Слоўнік назваў населеных пунктаў Гомельскай вобласці] / [[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Я. Н. Рапановіч]]; Рэд. [[Павел Паўлавіч Шуба|П. П. Шуба]]. — [[Мінск]]: [[Беларуская навука (выдавецтва)|Навука і тэхніка,]] 1986. — 240 с. (ст. 25).</ref> ({{Lang-ru|Очёсо-Рудня}}) — былая<ref name=":0">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=r905g0029&q_id=4833554|title=Решение Гомельского областного исполнительного комитета от 20 января 2005 года № 29 "Об исключении из данных по учету и регистрации административно-территориальных и территориальных единиц населенных пунктов Брагинского, Добрушского, Кормянского и Наровлянского районов"|archive-url=https://web.archive.org/web/20220410143136/https://etalonline.by/document/?regnum=r905g0029&q_id=4833554|archive-date=10 красавіка 2022|access-date=|url-status=dead}}</ref> [[вёска]] ў [[Добрушскі раён|Добрушскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіла ў склад [[Дзям’янкаўскі сельсавет|Дзям’янкаўскага сельсавета]]. У выніку [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] і радыеактыўным забруджваннем усе жыхары, 65 сем'яў, пераселеныя ў 1990-1992 гадах у чыстыя месцы. == Геаграфія == === Размяшчэнне === За 26 км на паўночны ўсход ад раённага цэнтра [[Добруш]] і [[Добруш (станцыя)|чыгуначнай станцыі]] ў гэтым горадзе, за 54 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === Рака [[Ачоса]] (прыток ракі [[Іпуць]], у басейне [[Дняпро|Дняпра]]). == Транспартная сістэма == Транспартная сувязь па [[Аўтамабільная дарога|аўтадарозе]] з [[Добруш|Добрушам]]. У вёсцы няма жылых дамоў (2004). Планіроўка — амаль прамалінейная вуліца, з мерыдыяннай арыентацыяй, да якой прымыкае кароткая прамалінейная вуліца. На поўдні, за ракой, невялікі адасоблены ўчастак забудовы. Забудова драўлянымі дамамі. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вёска вядомая з [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]], як вёска ў [[Беліцкі павет|Беліцкага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. З [[1834|1834 года]] дзейнічала цагляная царква. Праз вёску праходзіла паштовая дарога з [[Навазыбкаў|Навазыбкава]] ў Беліцу. З [[1880|1880 года]] дзейнічаў [[хлебазапасны магазін]]. У [[1885|1885 годзе]] ў вёсцы працаваў вадзяны млын. У [[1897|1897 годзе]] — [[карчма]], у Вылеўскай воласці [[Гомельскі павет|Гомельскага павета]]. У [[1901|1901 годзе]] пачала працаваць бровар. У школе ў [[1907|1907 годзе]] было 29 вучняў. У [[1926|1926 годзе]] ў вёсцы працавалі крама, паштовае аддзяленне, пачатковая школа. З 8 снежня 1926 года па 8 студзеня 1965 года цэнтр [[Ачоса-Руднянскі сельсавет|Ачоса-Руднянскага сельсавета]] (пасля — у складзе [[Кругоўскі сельсавет|Кругоўскага сельсавета]]) [[Добрушскі раён|Добрушскага]], з 4 жніўня 1927 года [[Веткаўскі раён|Веткаўскага]] раёнаў [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]], з 20 лютага 1938 года [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. У [[1931|1931 годзе]] працавалі маслазавод, паравы млын, кузня. Уваходзіла ў склад калгаса «Світанне» ({{Lang-ru|«Рассвет»}}). Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] акупаваная са жніўня 1941 года па 27 верасня 1943 года. За гэты час імі было забіта 24 мірных жыхара. У баі за вёску ў 1943 годзе загінула 17 савецкіх салдат, пахаваных у брацкай магіле на паўднёвай ускраіне вёскі. На франтах вайны загінулі 131 жыхар вёскі. У [[2005|2005 годзе]] вёска Ачоса-Рудня выключана з дадзеных па ўліку і рэгістрацыі адміністрацыйна-тэрытарыяльных і тэрытарыяльных адзінак як фактычна неіснуючы населены пункт<ref name=":0" />. == Насельніцтва == === Колькасць === * [[1992|1992 год]] — жыхароў няма (пераселены). === Дынаміка === * [[1885|1885 год]] — 75 двароў, 455 жыхароў. * [[1897|1897 год]] — 85 двароў, 571 жыхар. * [[1909|1909 год]] — 86 двароў, 543 жыхары. * [[1926|1926 год]] — 124 двары, 601 жыхар. * [[1959|1959 год]] — 911 жыхароў (паводле перапісу). * [[1992|1992 год]] — жыхароў няма (пераселены). == Славутасьць == * Брацкая магіла (1943) — {{ГККРБ 4|313Д000242}} == Зноскі == <references responsive="" /> == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} bxssd3ovet5zecb17rzm0jikwllr98o 0 775868 5121983 5113113 2026-04-05T22:24:13Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121983 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь|статус=[[Пасёлак]]|беларуская назва=Ясная Даліна|тэлефонны код=+375 2333|вобласць=Гомельская|сельсавет=Дзям’янкаўскі|раён=Добрушскі|нацыянальны склад=[[беларусы]], [[рускія]] і інш.|lat_deg=52|lat_min=35|lat_sec=34.7|lon_deg=31|lon_min=32|lon_sec=50.7|статус з=2005}} '''Ясная Даліна'''<ref>''[[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Рапановіч, Я. Н.]]'' Слоўнік назваў населеных пунктаў [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] / Я. Н. Рапановіч; Рэд. [[П. П. Шуба]]. — [[Мінск]]: [[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Навука і тэхніка]], 1986. — 240 с. (ст. 189).</ref> ({{Lang-ru|Ясная Долина}}) — былы<ref name=":0">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=r905g0029&q_id=4833554|title=Решение Гомельского областного исполнительного комитета от 20 января 2005 года № 29 "Об исключении из данных по учету и регистрации административно-территориальных и территориальных единиц населенных пунктов Брагинского, Добрушского, Кормянского и Наровлянского районов"|access-date=28 кастрычніка 2024|archive-date=10 красавіка 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220410143136/https://etalonline.by/document/?regnum=r905g0029&q_id=4833554|url-status=dead}}</ref> [[пасёлак]] у [[Добрушскі раён|Добрушскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіў у склад [[Дзям’янкаўскі сельсавет|Дзям’янкаўскага сельсавета]]. У сувязі з радыяцыйным забруджваннем у выніку [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] жыхары (3 сям'і) у 1990 годзе пераселены ў чыстыя месцы. == Геаграфія == === Размяшчэнне === За 27 км на паўночны захад ад [[Добруш|раённага цэнтра]] і [[Добруш (станцыя)|чыгуначнай станцыі Добруш]] (на лініі [[Гомель (станцыя)|Гомель]]—[[Унеча]]), 55 км ад [[Гомель|Гомеля]], 1,5 км ад мяжы з [[Расія|Расіяй]]. === Гідраграфія === На ўсходзе меліярацыйны канал, звязаны з ракой [[Ачоса]] (прыток ракі [[Іпуць]]). == Транспартная сістэма == Транспартная сувязь па прасёлкавай, затым па аўтамабільнай дарозе [[Дзям’янкі|Дзям'янкі]]—[[Добруш]]. Планіроўка складаецца з кароткай прамалінейнай вуліцы, арыентаванай з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Забудова драўляная сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны ў пачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У [[1926|1926 годзе]] ў [[Кругоўскі сельсавет|Кругоўскім сельсавеце]] [[Добрушскі раён|Добрушскага раёна]] [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]. У [[1931|1931 годзе]] жыхары ўступілі ў калгас. У [[1959|1959 годзе]] ўваходзіў у склад калгаса «Світанне» ({{Lang-ru|«Рассвет»}}), цэнтр — вёска [[Кругоўка]]. У [[2005|2005 годзе]] пасёлак Ясная Даліна выключаны з дадзеных па ўліку і рэгістрацыі адміністрацыйна-тэрытарыяльных і тэрытарыяльных адзінак як фактычна неіснуючы населены пункт<ref name=":0" />. == Насельніцтва == === Колькасць === * [[1990|1990 год]] — жыхары (3 сям'і) пераселены === Дынаміка === * [[1926|1926 год]] — 22 двары, 97 жыхароў * [[1959|1959 год]] — 112 жыхароў (паводле перапісу) * [[1990|1990 год]] — жыхары (3 сям'і) пераселены == Зноскі == <references /> == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} tlvu61rhjzhxe5798lv0shhnam4kmng 0 775873 5121982 4944708 2026-04-05T22:24:03Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121982 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Чырвоны Сцяг (значэнні)}} {{НП-Беларусь|статус=[[Вёска]]|беларуская назва=Чырвоны Сцяг|тэлефонны код=+375 2333|ранейшыя назвы=Пятрова Свечка, {{НП-ПН|1924|Хаткі}}|lat_deg=52|lat_min=29|lat_sec=51.4|вобласць=Гомельская|lon_deg=31|lon_min=33|lon_sec=3|сельсавет=Дзям’янкаўскі|раён=Добрушскі|нацыянальны склад=[[беларусы]], [[рускія]] і інш.|першае згадванне=[[XIX|XIX век]]}} '''Чырвоны Сцяг'''<ref>''[[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Рапановіч, Я. Н.]]'' Слоўнік назваў населеных пунктаў [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] / Я. Н. Рапановіч; Рэд. [[П. П. Шуба]]. — [[Мінск]]: [[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Навука і тэхніка]], 1986. — 240 с. (ст. 183).</ref> ({{Lang-ru|Красное Знамя}}; да 1924 года — ''Хаткі'') — скасаваная<ref name=":0">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=r905g0029&q_id=4833554|title=Решение Гомельского областного исполнительного комитета от 20 января 2005 года № 29 "Об исключении из данных по учету и регистрации административно-территориальных и территориальных единиц населенных пунктов Брагинского, Добрушского, Кормянского и Наровлянского районов"|access-date=28 кастрычніка 2024|archive-date=10 красавіка 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220410143136/https://etalonline.by/document/?regnum=r905g0029&q_id=4833554|url-status=dead}}</ref> [[вёска]] ў [[Добрушскі раён|Добрушскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіў у склад [[Дзям’янкаўскі сельсавет|Дзям’янкаўскага сельсавета]]. На ўсходзе мяжуе з лесам, на поўначы — мясцовы тарфяны заказнік. У сувязі з радыяцыйным забруджваннем у выніку [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] жыхары (30 сем'яў) у 1990-1992 гадах пераселены ў чыстыя месцы. == Геаграфія == === Размяшчэнне === За 22 км на паўночны захад ад [[Добруш|раённага цэнтра]] і [[Добруш (станцыя)|чыгуначнай станцыі Добруш]] (на лініі [[Гомель (станцыя)|Гомель]]—[[Унеча]]), 50 км ад [[Гомель|Гомеля]], 1 км ад мяжы з [[Расія|Расіяй]]. == Транспартная сістэма == Транспартная сувязь па прасёлкавай, затым па аўтамабільнай дарозе [[Дзям’янкі|Дзям'янкі]]—[[Добруш]]. Планоўка складаецца з амаль прамалінейнай шыротнай вуліцы, забудаванай двухбакова, драўлянымі дамамі. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]] як вёска ў [[Беліцкі павет|Беліцкім павеце]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. Паводле перапісу 1897 года ў вёсцы Пятрова Свечка (яна ж Хаткі) Вылеўскай воласці [[Гомельскі павет|Гомельскага павета]] працавалі школа граматы, [[хлебазапасны магазін]]. У [[1909|1909 годзе]] побач быў аднайменны [[фальварак]]. З 8 снежня 1926 года па 30 снежня 1927 года цэнтр [[Чырванасцяжскі сельсавет|Чырванасцяжнага сельсавета]] [[Добрушскі раён|Добрушскага]], з 4 жніўня 1927 года [[Веткаўскі раён|Веткаўскага]] раёна [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]. У 1931 годзе арганізаваны калгас. У 1959 годзе ўваходзіла ў склад калгаса «Молат» ({{Lang-ru|«Молот»}}), цэнтр — вёска [[Дзям’янкі|Дзям'янкі]]. У [[2005|2005 годзе]] вёска чырвоны сцяг выключана з дадзеных па ўліку і рэгістрацыі адміністрацыйна-тэрытарыяльных і тэрытарыяльных адзінак як фактычна неіснуючы населены пункт<ref name=":0" />. == Насельніцтва == * [[1897|1897 год]] — 31 двор, 214 жыхароў (паводле перапісу). * [[1909|1909 год]] — 38 двароў. * [[1926|1926 год]] — 57 двароў. * [[1959|1959 год]] — 267 жыхароў (паводле перапісу). * 1990-1992 гады — жыхары (30 сем'яў) пераселены. == Зноскі == <references /> == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} i1iffc4fkyfjwwog9jgvuadyutogzcc 0 775882 5121981 5029294 2026-04-05T22:23:53Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121981 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь|статус=[[Вёска]]|беларуская назва=Чырвоны Лог|тэлефонны код=+375 2333|вобласць=Гомельская|раён=Добрушскі|сельсавет=Дзям’янкаўскі|нацыянальны склад=[[беларусы]], [[рускія]] і інш.|lat_deg=52|lat_min=38|lat_sec=5.8|lon_deg=31|lon_min=32|lon_sec=5.2|ранейшыя назвы=Крыжовы Лог}} '''Чырвоны Лог'''<ref>''[[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Рапановіч, Я. Н.]]'' [https://knihi.com/Jauhien_Rapanovic/Slounik_nazvau_nasielenych_punktau_pdf.zip.html#Jauhien_Rapanovic.Slounik_nazvau_nasielenych_punktau_Homielskaj_voblasci.pdf_1 Слоўнік назваў населеных пунктаў Гомельскай вобласці] / [[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Я. Н. Рапановіч]]; Рэд. [[Павел Паўлавіч Шуба|П. П. Шуба]]. — [[Мінск]]: [[Беларуская навука (выдавецтва)|Навука і тэхніка,]] 1986. — 240 с. (ст. 182).</ref> ({{Lang-ru|Красный Лог}}; да 30 ліпеня 1964 года — ''Крыжовы Лог'') — скасаваная<ref name=":0">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=r905g0029&q_id=4833554|title=Решение Гомельского областного исполнительного комитета от 20 января 2005 года № 29 "Об исключении из данных по учету и регистрации административно-территориальных и территориальных единиц населенных пунктов Брагинского, Добрушского, Кормянского и Наровлянского районов"|archive-url=https://web.archive.org/web/20220410143136/https://etalonline.by/document/?regnum=r905g0029&q_id=4833554|archive-date=10 красавіка 2022|access-date=|url-status=dead}}</ref> [[вёска]] ў [[Добрушскі раён|Добрушскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіў у склад [[Дзям’янкаўскі сельсавет|Дзям’янкаўскага сельсавета]]. У сувязі з радыяцыйным забруджваннем у выніку [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] жыхары (9 сем'яў) пераселены ў чыстыя месцы. == Геаграфія == === Размяшчэнне === За 33 км на паўночны ўсход ад [[Добруш|раённага цэнтра]] і [[Добруш (станцыя)|чыгуначнай станцыі Добруш]] (на лініі [[Гомель]] — [[Унеча]]), 61 км ад [[Гомель|Гомеля]], 2 км ад мяжы з [[Расія|Расіяй]]. == Транспартная сістэма == Транспартная сувязь па прасёлкавай, затым па [[Аўтамабільная дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Дзям’янкі|Дзям'янкі]]—[[Добруш]]. Планіроўка складаецца з прамалінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. Забудова драўляная, сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Заснаваны ў пачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] перасяленцамі з суседніх вёсак. У [[1926|1926 годзе]] ў [[Старазакружскі сельсавет|Старазакружскім сельсавеце]] [[Веткаўскі раён|Веткаўскага раёна]] [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]. Побач быў аднайменны [[хутар]]. З [[1965|1965 года]] ў складзе [[Кругоўскі сельсавет|Кругоўскага сельсавета]] [[Добрушскі раён|Добрушскага раёна]]<ref>Рашэнні выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 25 сакавіка і 8 красавіка 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 18 (1098).</ref>. У [[1930|1930 годзе]] жыхары ўступілі ў калгас. У верасні 1943 года акупанты спалілі 45 двароў. Уваходзіў у склад калгаса «Юбілейны» ({{Lang-ru|«Юбилейный»}}), цэнтр — вёска [[Марозаўка (Добрушскі раён)|Марозаўка]]. У [[2005|2005 годзе]] вёска Чырвоны Лог выключана з дадзеных па ўліку і рэгістрацыі адміністрацыйна-тэрытарыяльных і тэрытарыяльных адзінак як фактычна неіснуючы населены пункт<ref name=":0" />. == Насельніцтва == === Колькасць === * 1990-я — жыхары (9 сем'яў) пераселены. === Дынаміка === * [[1926|1926 год]] — 24 двары, 146 жыхароў; на хутары 2 гаспадаркі, 9 жыхароў. * [[1940|1940 год]] — 48 двароў, 164 жыхары. * 1990-я — жыхары (9 сем'яў) пераселены. == Зноскі == <references responsive="" /> == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} mmzrmh0uqqoj7pf3b18xau7u0n0fai8 0 775883 5121962 4869701 2026-04-05T22:20:43Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} 5121962 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Вялікі Лес}} {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = пасёлак |беларуская назва = Вялікі Лес |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 34|lat_sec = 24 |lon_dir = |lon_deg = 31|lon_min = 28|lon_sec = 18 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Добрушскі |сельсавет = Дзям’янкаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Вялі́кі Лес'''<ref>''[[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Рапановіч, Я. Н.]]'' Слоўнік назваў населеных пунктаў [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] / Я. Н. Рапановіч; Рэд. [[П. П. Шуба]]. — [[Мінск]]: [[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Навука і тэхніка]], 1986. — 240 с. (ст. 46).</ref> ({{lang-be-trans|Vialiki Lies}}, {{lang-ru|Великий Лес}}) — былы<ref name=":0">[http://pravo.by/pdf/2005-31/2005-31(002-011).pdf Решение Гомельского областного исполнительного комитета от 20 января 2005 г. № 29 Об исключении из данных по учету и регистрации административно-территориальных и территориальных единиц населенных пунктов Брагинского, Добрушского, Кормянского и Наровлянского районов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190712145230/http://www.pravo.by/pdf/2005-31/2005-31(002-011).pdf|date=12 ліпеня 2019}}</ref> [[пасёлак]] у [[Добрушскі раён|Добрушскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіў у склад [[Дзям’янкаўскі сельсавет|Дзям’янкаўскага сельсавета]]. У выніку [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] і радыяцыйнага забруджвання жыхары (35 сем’яў) пераселены ў 1990-1992 гадах у чыстыя месцы. == Геаграфія == === Размяшчэнне === За 20 км на паўночны ўсход ад [[Добруш|Добруша]] і [[Добруш (станцыя)|чыгуначнай станцыі]] ў гэтым горадзе, за 48 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === Паміж населенымі пунктамі [[Падравучае]] і Вялікі Лес размешчана возера [[Равучае]], якое адносіцца да басейна ракі [[Ачоса]] (правы прыток ракі [[Іпуць]])<ref>{{Cite web|url=https://antfish.com/ponds/11489|title=Озеро Ревучее — Добрушский район Гомельская область}}</ref>. == Транспартная сістэма == Транспартная сувязь па прасёлкавай дарозе, а затым [[Аўтамабільная дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Дзям’янкі]]—[[Добруш]]. Жыхары пасёлка выселеныя, жылых дамоў няма (1992 год). Планіроўка складаецца з крывалінейнай вуліцы, з шыротнай арыентацыяй. Забудова драўлянымі дамамі. == Гісторыя == Заснаваны ў канцы XIX стагоддзя перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1926 годзе ў [[Дзям’янкаўскі сельсавет|Дзям’янкаўскім сельсавеце]] [[Веткаўскі раён|Веткаўскага раёна]] [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]. У 1930 годзе жыхары ўступілі ў калгас. З 12 лютага 1935 года ў складзе [[Добрушскі раён|Добрушскага раёна]], з 20 лютага 1938 года — [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] 17 жыхароў загінулі на франтах. У 1959 годзе пасёлак знаходзіўся ў складзе калгаса «Молат» з цэнтрам у вёсцы [[Дзям’янкі]]. У 2005 годзе пасёлак Вялікі Лес выключаны з дадзеных па ўліку і рэгістрацыі адміністрацыйна-тэрытарыяльных і тэрытарыяльных адзінак як фактычна неіснуючы населены пункт<ref name=":0" />. == Насельніцтва == === Колькасць === * [[1992|1992 год]] — жыхары вёскі (35 сем’яў) пераселены. === Дынаміка === * [[1926|1926 год]] — 17 двароў, 89 жыхароў. * [[1959|1959 год]] — 240 жыхароў (паводле перапісу). * [[1992|1992 год]] — жыхары вёскі (35 сем’яў) пераселены. == Зноскі == <references /> == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} ef7z0nesx90j089dz7351o3n7f9bcgt 0 776298 5121826 4866679 2026-04-05T20:18:53Z DobryBrat 5701 дапаўненне, афармленне 5121826 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч |званне={{РБ, Генерал-маёр}} }} '''Андрэй Міхайлавіч Гарбаценка''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі ваенны, [[генерал-маёр]] (2023). Начальнік [[Ваенная акадэмія Рэспублікі Беларусь|Ваеннай акадэміі Рэспублікі Беларусь]] (2024—2026). == Біяграфія == Нарадзіўся 21 кастрычніка 1970 года ў [[Магілёў|Магілёве]]. У 1992 годзе скончыў з адзнакай [[Сумскае вышэйшае артылерыйскае каманднае вучылішча|Сумскае вышэйшае артылерыйскае каманднае двойчы Чырванасцяжнае вучылішча імя М. В. Фрунзе]]. У 2006 годзе скончыў з адзнакай і залатым медалём Камандна-штабны факультэт Ваеннай акадэміі Рэспублікі Беларусь. У 2014 годзе скончыў з адзнакай і залатым медалём факультэт Генеральнага штаба Узброеных Сіл Ваеннай акадэміі Рэспублікі Беларусь. У 2018—2021 гадах — начальнік 7-га ўпраўлення [[Генеральны штаб Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь|Генеральнага Штаба Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь]]. 20 мая 2021 года прызначаны начальнікам [[Мінскае сувораўскае ваеннае вучылішча|Мінскага сувораўскага ваеннага вучылішча]]. 28 ліпеня 2023 года прызначаны на пасаду начальніка Галоўнай ваеннай інспекцыі УС РБ. 29 красавіка 2024 года па 3 сакавіка 2026 года<ref name="svu">[https://mnsvu.org/news/belarus/gorbatenko-naznachen-zamom-gossekretarya-sovbeza/ Генерал-майор Андрей Горбатенко назначен на должность заместителя Государственного секретаря Совета безопасности]</ref> працаваў начальнікам [[Ваенная акадэмія Рэспублікі Беларусь|Ваеннай акадэміі Рэспублікі Беларусь]]. 3 сакавіка 2026 года прызначаны намеснікам Дзяржаўнага сакратара [[Савет бяспекі Рэспублікі Беларусь|Савета бяспекі Рэспублікі Беларусь]], на гэтай пасадзе будзе курыраваць пытанні кадравай палітыкі і падрыхтоўкі афіцэрскага складу<ref name="svu"/>. == Узнагароды == * [[Медаль «За адзнаку ў воінскай службе» (Беларусь)|Медаль «За адзнаку ў воінскай службе»]] (2001); * медалі «[[Медаль «За бездакорную службу» (Беларусь)|За бездакорную службу]]» I, II і III ступеняў; * [[падзяка Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] (2014). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://mnsvu.org/komandiry/nachalniki/general-gorbatenko-andrej-mihajlovich/ Генерал-майор Горбатенко Андрей Михайлович] {{ref-ru}}. {{Начальнікі Ваеннай акадэміі Рэспублікі Беларусь}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Гарбаценка Андрэй Міхайлавіч}} 9eiftm7cz7f6gqxxycv6bb0t0mm9i46 0 778029 5122004 5071033 2026-04-06T00:46:06Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122004 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь}} '''Леніна''' (да 1940 года — '''Смолаў''') — скасаваны пасёлак у [[Хойніцкі раён|Хойніцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіў у склад [[Стралічаўскі сельсавет|Стралічаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Пасёлак размяшчаўся за 9 км на паўднёвы захад ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі [[Хойнікі]] (на ветцы [[Васілевічы]] — Хойнікі ад лініі [[Гомель]] — [[Калінкавічы]]), за 112 км ад Гомеля. Побач аўтадарога [[Даўляды]] — Хойнікі. Планоўка складаецца з ледзь выгнутай мерыдыянальнай вуліцы, забудаванай двухбакова драўлянымі сядзібамі. == Гісторыя == Заснаваны ў пачатку XX стагоддзя перасяленцамі з суседніх вёсак. Найбольш актыўная забудова прыпадае на 1920-я гады. У 1931 годзе жыхары ўступілі ў калгас. Паводле перапісу 1959 года ўваходзіў у склад саўгаса «Стралічава» (цэнтр — вёска [[Стралічава]]). Размяшчаўся ўчастак Мазырскага лясгаса. У сувязі з радыяцыйным забруджваннем пасля [[Катастрофа на Чарнобыльскай АЭС|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] жыхары (36 сем’яў) пераселены ў чыстыя месцы. З 29 лістапада 2005 года выключаны з дадзеных па ўліку адміністрацыйна-тэрытарыяльных і тэрытарыяльных адзінак<ref name=":02">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=r905g0793&q_id=10572305|title=Решение Гомельского областного исполнительного комитета от 17 ноября 2005 года № 793 "Об исключении из данных по учету и регистрации административно-территориальных и территориальных единиц населенных пунктов Брагинского, Ветковского, Ельского и Хойникского районов"|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == * 1930 год — 23 двары, 132 жыхары. * 1959 год — 320 жыхароў. * 2004 год — жыхароў няма. == Вядомыя асобы == * [[Уладзімір Уладзіміравіч Васюк]] (нар. 1947) — беларускі графік. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|2-2}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Стралічаўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя населеныя пункты Хойніцкага раёна]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Беларусі, адселеныя пасля Чарнобыльскай катастрофы]] [[Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Уладзіміра Леніна]] m987p6qklgxza9femvadq391d6y3byy 0 779213 5122067 5091093 2026-04-06T05:19:49Z Rymchonak 22863 /* Снежань */ +1 5122067 wikitext text/x-wiki {{Кароткае апісанне|інфармацыйная старонка-спіс у праекце Вікімедыя}} {{Інфармацыйны спіс}} У гэтым спісе прадстаўлены пералік персон, памерлых у [[2025]] годзе. == Студзень == [[Файл:Keleti Ágnes 2021 RTG 2950 (crop).jpg|150px|thumb|[[Агнеш Келеці]].]] [[Файл:David_Lynch_Cannes_2017.jpg|150px|thumb|[[Дэвід Лінч]].]] * [[1 студзеня]]: [[Віктар Імантавіч Алксніс]] (74) — савецкі, латвійскі і расійскі палітык<ref>[https://ont.by/news/umer-byvshij-deputat-gosdumy-polkovnik-viktor-alksnis-pytavshijsya-spasti-sovetskij-soyuz Умер бывший депутат Госдумы полковник Виктор Алкснис, пытавшийся спасти Советский Союз]</ref>. * [[2 студзеня]]: [[Агнеш Келеці]] (103) — венгерская [[Гімнастыка|гімнастка]], пяціразовая алімпійская чэмпіёнка (1952, 1956)<ref>[https://iz.ru/1817364/2025-01-02/olimpiiskaia-chempionka-agnesh-keleti-umerla-v-vozraste-103-let Старейшая олимпийская чемпионка Агнеш Келети умерла в возрасте 103 лет]</ref>. * [[7 студзеня]]: [[Жан-Мары Ле Пен]] (96) — [[Францыя|французскі]] палітык, дэпутат [[Еўрапарламент]]а<ref>[https://www.washingtonpost.com/obituaries/2025/01/07/jean-marie-le-pen-france-dead/ Jean-Marie Le Pen, father of far-right party in France, dies at 96]</ref>. * [[7 студзеня]]: [[Святлана Георгіеўна Яўсеева]] (92) — беларуская і руская паэтэса, перакладчык, празаік. * [[8 студзеня]]: [[Алег Ціханавіч Аўдзееў]] (98) — беларускі кінааператар, заслужаны работнік культуры Беларускай ССР (1976). * [[8 студзеня]]: [[Артур Гарыевіч Зельскі]] (55) — беларускі гісторык, кандыдат гістарычных навук, дырэктар мемарыяльнага комплексу «Хатынь» (2010—2024)<ref>[https://www.khatyn.by/ru/news/nasha-zhizn/item/7801-segodnya-na-56-godu-zhizni-umer-zamechatelnyj-chelovek-kandidat-istoricheskikh-nauk-avtor-idei-i-kontseptsii-muzeya-v-memorialnom-komplekse-khatyn-artur-garrievich-zelskij Ушел из жизни Артур Гарриевич Зельский]{{Недаступная спасылка}}</ref>. * [[10 студзеня]]: [[Леанід Пятровіч Цітоў]] (78) — беларускі навуковец у галіне медыцынскай мікрабіялогіі і імуналогіі. * [[14 студзеня]]: [[Юрген Граф]] (73) — швейцарскі філолаг, гісторык і публіцыст. * [[16 студзеня]]: [[Дэвід Лінч]] (78) — амерыканскі кінарэжысёр і сцэнарыст. * [[18 студзеня]]: [[Зеэў Рэвах]] (84) — ізраільскі акцёр, сцэнарыст. * [[20 студзеня]]: [[Бертран Бліе]] (85) — французскі кінарэжысёр і сцэнарыст. * [[21 студзеня]]: [[Джо Бэр]] (95) — амерыканская мастачка. * [[21 студзеня]]: [[Маўрысіа Фунес]] (65) — [[сальвадор]]скі дзяржаўны дзеяч, Прэзідэнт Сальвадора (2009—2014). * [[23 студзеня]]: [[Віктар Канстанцінавіч Гардзей|Віктар Гардзей]] (78) — беларускі паэт, празаік, перакладчык. * [[25 студзеня]]: [[Анастасій (Архіепіскап Тыранскі)]] (95) — прадстаўнік [[Албанская праваслаўная царква|Албанскай праваслаўнай царквы]] з тытулам Архіепіскап Тыранскі і ўсёй Албаніі. * [[27 студзеня]]: [[Аляксандр Анатольевіч Анісімаў]] (61) — беларускі рэжысёр і сцэнарыст. * [[27 студзеня]]: [[Яніс Пэтэрс]] (85) — латышскі паэт і публіцыст, [[Латвія|латвійскі]] дыпламат і грамадскі дзеяч<ref>[https://rg.ru/2025/01/28/umer-avtor-pesni-listia-zheltye-nad-gorodom-kruzhatsia-ianis-peters.html Умер автор песни «Листья желтые над городом кружатся» Янис Петерс]</ref>. == Люты == * [[1 лютага]]: [[Хорст Кёлер]] (81) — нямецкі дзяржаўны і палітычны дзеяч. * 1 лютага: [[Аляксандр Альфрэдавіч Машэўскі]] (84) — беларускі навуковец, урач-анколаг. * [[4 лютага]]: [[Іосіф Адамавіч Навумчык]] (86) — беларускі палітык, грамадскі дзеяч. * [[6 лютага]]: [[Герман Кірылаў]] (87) — беларускі пісьменнік. * [[8 лютага]]: [[Сэм Нуёма]] (95) — першы Прэзідэнт Намібіі (1990—2005). * [[9 лютага]]: [[Алег Аляксандравіч Стрыжэнаў]] (95) — расійскі акцёр, Народны артыст СССР. * [[10 лютага]]: [[Ніна Цімафееўна Чайка]] (85) — беларуская публіцыстка, рэдактар радыё- і тэлевізійных праграм, галоўны рэдактар часопіса «[[Нёман (часопіс)|Нёман]]» (2002—2008)<ref>[https://www.belarus.kp.ru/online/news/6229053/ Умерла известная белорусская радиоведущая Нина Чайка]</ref>. * [[14 лютага]]: [[Жэнеўеў Паж]] (97) — французская актрыса тэатра, кіно і тэлебачання. * [[17 лютага]]: [[Антанін Мае]] (95) — канадская акадыйская пісьменніца, драматург, перакладчыца. * [[25 лютага]]: [[Кацярына Віктараўна Лаўрыненка|Кацярына Лаўрыненка]] (48) — беларускі гісторык і тэолаг. * [[26 лютага]]: [[Ліс Нільхельм]] (80) — шведская актрыса. * 26 лютага: [[Мішэль Трахтэнберг]] (39) — амерыканская актрыса. * 26 лютага: [[Джын Хэкмен]] (95) — амерыканскі акцёр. * [[27 лютага]]: [[Юрый Уладзіміравіч Азаронак]] (60) — беларускі журналіст, рэжысёр, прапагандыст. * 27 лютага: [[Барыс Васільевіч Спаскі|Барыс Спаскі]] (88) — савецкі і французскі шахматыст, 10-ы чэмпіён свету па шахматах. == Сакавік == * [[3 сакавіка]]: [[Элеанора Джорджы]] (71) — італьянская актрыса, рэжысёр, сцэнарыст і прадзюсар. * [[4 сакавіка]]: [[Жан-Луі Дэбрэ]] (80) — французскі палітык, старшыня канстытуцыйнага савета Францыі (2006—2018). * [[7 сакавіка]]: [[Аляксандр Іванавіч Зіменка]] (79) — беларускі мастак. * [[13 сакавіка]]: [[Сафія Губайдуліна]] (93) — татарская кампазітарка. * [[13 сакавіка]]: [[Вячаслаў Іванавіч Янчэўскі]] (76) — беларускі матэматык, акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2014)<ref>[http://gazeta-navuka.by/images/electronic-catalog/18.03.25.pdf Соболезнование // Навука. — 2025. — 18 сакавіка. — С. 7]</ref>. * [[18 сакавіка]]: [[Бядрос Кіркораў]] (92) — балгарскі і расійскі спявак. * [[19 сакавіка]]: [[Ніна Ціханаўна Фральцова]] (80) — беларуская журналістка, кіназнаўца, доктар філалагічных навук (2003). * [[20 сакавіка]]: [[Вітольд Паўлавіч Фокін]] (92) — [[Украіна|украінскі]] дзяржаўны дзеяч, Старшыня Савета Міністраў УССР (1990—1991), Прэм’ер-міністр Украіны (1991—1992). * [[21 сакавіка]]: [[Джордж Форман]] (76) — амерыканскі баксёр. * [[22 сакавіка]]: [[Ларыса Іванаўна Галубкіна]] (85) — савецкая і расійская актрыса, [[народная артыстка РСФСР]] (1991). * [[26 сакавіка]]: [[Клара Мікалаеўна Малышава]] (89) — [[Беларусь|беларуская]] артыстка [[балет]]а, педагог, [[народная артыстка Беларускай ССР]] (1971)<ref>[https://belta.by/society/view/ushla-iz-zhizni-narodnaja-artistka-belarusi-klara-malysheva-705214-2025/ Ушла из жизни народная артистка Беларуси Клара Малышева]</ref> * [[29 сакавіка]]: [[Рычард Чэмберлен]] (90) — [[ЗША|амерыканскі]] акцёр кіно і тэлебачання, спявак. * [[31 сакавіка]]: [[Іў Буасэ]] (86) — французскі рэжысёр і сцэнарыст. * [[31 сакавіка]]: [[Ларыса Мікалаеўна Смірнова]] (75) — беларускі архітэктар. == Красавік == [[Файл:Portrait_of_Pope_Francis_(2021)_FXD.jpg|thumb|150px|[[Францыск, Папа Рымскі]].]] * [[1 красавіка]]: [[Вэл Кілмер]] (65) — амерыканскі акцёр. * [[3 красавіка]]: [[Даніэль Клугер]] (73) — рускамоўны [[ізраіль]]скі пісьменнік. * [[5 красавіка]]: [[Максім Сохар]] (43) — беларускі акцёр і рэжысёр, тэатразнаўца. * [[5 красавіка]]: [[Хейкі Хасу]] (99) — фінскі лыжнік і дваяборац, двухразовы алімпійскі чэмпіён, чэмпіён свету * [[6 красавіка]]: [[Міхаіл Фёдаравіч Піліпенка]] (88) — беларускі этнограф, этнолаг, гісторык<ref>[https://belcentre.by/ru_ru/%D1%81%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BB%D0%BE%D0%B9-%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8F%D1%82%D0%B8-%D0%BF%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE-%D0%BC%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%B0-%D1%84%D1%91%D0%B4/# Светлой памяти Пилипенко Михаила Фёдоровича (19.05.1936-6.04.2025)]</ref>. * [[8 красавіка]]: [[Святлана Іванаўна Герасіменка]] (80) — савецкі і таджыкістанскі астраном, адкрывальнік [[Камета Чурумава — Герасіменка|Каметы Чурумава — Герасіменка]]. * [[13 красавіка]]: [[Марыа Варгас Льёса]] (89) — перуанскі празаік і драматург, публіцыст, палітычны дзеяч, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскай прэміі па літаратуры]] 2010 года. * [[13 красавіка]]: [[Джын Марш]] (90) — англійская актрыса і сцэнарыстка, лаўрэат прэміі «Эмі» (1975). * [[18 красавіка]]: [[Фёдар Мікалаевіч Жыляк]] (67) — беларускі кампазітар і спявак<ref>[https://nashkraj.by/news/obshchestvo/ushel-iz-zhizni-talantlivyy-muzykant-pochetnyy-grazhdanin-baranovichey-fedor-zhilyak/ Ушел из жизни талантливый музыкант Почетный гражданин Барановичей Федор Жиляк]</ref>. * [[21 красавіка]]: [[Францыск (Папа Рымскі)|Францыск]] (88) — 266-ы [[Папа Рымскі]]. * [[22 красавіка]]: [[Зураб Цэрэтэлі]] (91) — савецкі, грузінскі і расійскі мастак-манументаліст, скульптар, жывапісец, педагог. * [[23 красавіка]]: [[Фуад Мебаза]] (91) — туніскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, спікер Палаты дэпутатаў (1997—2011), в. а. Прэзідэнта Туніса (2011). * [[26 красавіка]]: [[Святлана Яўгенаўна Харлап]] (84) — савецкая і расійская актрыса тэатра і кіно, майстар агучвання і дубліравання. * [[30 красавіка]]: [[Жуль Вейдэнбас]] (83) — [[сурынам]]скі дзяржаўны і палітычны дзеяч, Прэзідэнт Сурынама (1996—2000). == Май == * [[5 мая]]: [[Луіс Гальван]] (77) — [[Аргенціна|аргенцінскі]] [[Футбол|футбаліст]], абаронца. * 5 мая: [[Барыс Дзмітрыевіч Даўгатовіч]] (90) — беларускі гісторык і літаратар<ref>[http://unicat.nlb.by/scient/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-BNTU-ar142624&strq=l_siz=20 Долготович, Борис Дмитриевич (кандидат исторических наук ; 1934—2025)]</ref>. * [[10 мая]]: [[Ніна Паўлаўна Грабяшкова]] (94) — савецкая і расійская актрыса, заслужаная артыстка Расіі (2001). * [[12 мая]]: [[Ала Яўгенаўна Асіпенка]] (92) — савецкая артыстка балета, кінаактрыса і балетны педагог. * 12 мая: [[Валерый Пятровіч Дзяйкала]] (64) — беларускі ўрач, доктар медыцынскіх навук (2004), прафесар, рэктар [[Віцебскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт|Віцебскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта]] (2005—2015). * [[13 мая]]: [[Хасэ Мухіка]] (89) — уругвайскі палітык, Прэзідэнт Уругвая (2010—2015). * [[15 мая]]: [[Віктар Аляксандравіч Адзіночанка]] (62) — беларускі філосаф, рэлігіязнаўца. * 15 мая: [[Наталля Іванаўна Шыколенка]] (60) — савецкая і беларуская лёгкаатлетка<ref>[https://bfla.eu/news/usla-iz-zizni-natala-sikolenko-vecnaa-pamat Ушла из жизни Наталья Шиколенко. Вечная память…]</ref>. * 15 мая: [[Тайна Элг]] (95) — фінска-амерыканская актрыса і танцоўшчыца. * [[16 мая]]: [[Марыяна Бернадот]] (100) — шведская актрыса, член {{iw|Шведская каралеўская сям’я|каралеўскай сям’і|en|Swedish royal family}}. * 16 мая: [[Пітэр Лакс]] (99) — амерыканскі [[матэматык]], член НАН ЗША (1970). * [[19 мая]]: [[Юрый Мікалаевіч Грыгаровіч]] (98) — савецкі і расійскі артыст балета, балетмайстар і харэограф, педагог, Народны артыст СССР (1973). * [[25 мая]]: [[Ніна Васільеўна Галіноўская]] (89) — беларуская паэтэса. * [[28 мая]]: [[Джордж Элвуд Сміт]] (95) — амерыканскі вучоны-фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (2009). * [[31 мая]]: [[Стэнлі Фішэр]] (81) — амерыкана-ізраільскі і міжнародны эканаміст, старшыня Цэнтральнага банка Ізраіля (2005—2013), віцэ-старшыня Федэральнай рэзервовай сістэмы ЗША (2014—2017). == Чэрвень == * [[1 чэрвеня]]: [[Валянціна Фёдараўна Каліноўская]] (86) — украінская балерына, балетмайстар, харэограф, педагог. Народная артыстка СССР (1968)<ref>[https://opera.com.ua/news/pishla-u-zasvity-legendarna-baleryna-narodna-artystka-ukrayiny-valentyna-kalynovska Пішла у засвіти легендарна балерина, народна артистка України Валентина Калиновська]</ref>. * [[3 чэрвеня]]: [[Еўжэніу Дога]] (88) — савецкі, малдаўскі і расійскі кампазітар, педагог і грамадскі дзеяч<ref>[https://zviazda.by/news/pamyer-kampazitar-ya-gen-doga-yaki-napisa-vals-da-filma-moy-laskavy-i-pyashchotny-zver/ Памёр кампазітар Яўген Дога]</ref>. * [[4 чэрвеня]]: [[Філіп Лабро]] (88) — французскі пісьменнік, журналіст і рэжысёр<ref>[https://rg.ru/2025/06/04/umer-francuzskij-akter-i-rezhisser-filipp-labro.html Умер французский актер и режиссер Филипп Лабро]</ref>. * [[5 чэрвеня]]: [[Эдгар Лунгу]] (68) — замбійскі дзяржаўны дзеяч, Прэзідэнт Замбіі (2015—2021). * [[10 чэрвеня]]: [[Гюнтэр Юкер]] (95) — нямецкі [[мастак]]. * [[16 чэрвеня]]: [[Дэніел Клепнер]] (92) — амерыканскі фізік. * [[20 чэрвеня]]: [[Сямён Букчын]] (83) — беларускі і рускі літаратуразнаўца, крытык, пісьменнік, публіцыст. * [[20 чэрвеня]]: [[Айвар Джаевер]] (96) — нарвежска-амерыканскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1973). * [[22 чэрвеня]]: [[Радзім Гаўрылавіч Гарэцкі]] (96) — беларускі геолаг, грамадскі дзеяч, акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1977). * [[25 чэрвеня]]: [[Антон Рыгоравіч Навумавец]] (89) — вучоны-фізік, акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Украіны. * 25 чэрвеня: [[Валерый Паўлавіч Рыбараў]] (85) — беларускі кінарэжысёр і сцэнарыст, Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларускай ССР (1990)<ref>[https://zviazda.by/news/pamyer-vyadomy-belaruski-rezhysyer-i-stsenaryst-valeryy-rybaro/ Памёр вядомы беларускі рэжысёр і сцэнарыст Валерый Рыбароў]</ref>. * [[26 чэрвеня]]: [[Сяргей Аляксеевіч Ліхачоў]] (72) — [[Беларусь|беларускі]] [[вучоны]] ў галіне [[Неўралогія|неўралогіі]], [[доктар медыцынскіх навук]] (1995), [[прафесар]] (2001). == Ліпень == [[Файл:OzzyChangingHands02-20-2010.jpg|150px|thumb|[[Озі Осбарн]].]] * [[2 ліпеня]]: [[Міхаіл Яўгеньевіч Гудкоў]] (42) — расійскі ваенны дзеяч, генерал-маёр, намеснік камандуючага [[ВМФ Расіі]] (2025), двойчы [[Герой Расіі]]<ref>[https://newizv.ru/news/2025-07-06/bespretsedentnyy-sluchay-pogibshiy-general-gudkov-stal-pervym-dvazhdy-geroem-rossii-437371 Беспрецедентный случай: погибший генерал Гудков стал первым дважды Героем России]</ref>. * [[13 ліпеня]]: [[Махамаду Бухары]] (82) — нігерыйскі дзяржаўны дзеяч, Прэзідэнт Нігерыі (1983—1985, 2015—2023). * [[16 ліпеня]]: [[Вячаслаў Станкевіч]] (92) — беларускі грамадскі дзеяч у ЗША. * [[17 ліпеня]]: [[Фелікс Баўмгартнер]] (56) — аўстрыйскі парашутыст, бейсджампер. * [[19 ліпеня]]: [[Інгвар Амб’ёрнсен]] (69) — нарвежскі пісьменнік. * [[19 ліпеня]]: [[Калью Ківі]] (74) — эстонскі сцэнарыст і рэжысёр<ref>[https://rus.err.ee/1609749837/skonchalsja-rezhisser-kalju-kivi Скончался режиссер Калью Киви]</ref>. * [[22 ліпеня]]: [[Эдвард Міхайлавіч Зайкоўскі]] (72) — беларускі археолаг. * [[22 ліпеня]]: [[Озі Осбарн]] (76) — брытанскі спявак, кампазітар і акцёр, вакаліст гурта [[Black Sabbath]]. * [[24 ліпеня]]: [[Халк Хоган]] (71) — [[ЗША|амерыканскі]] рэстлер, акцёр. * [[28 ліпеня]]: [[Лаура Дальмаер]] (31) — нямецкая [[біятланістка]], двухразовая алімпійская чэмпіёнка (2018)<ref>[https://www.olympics.com/en/news/double-olympic-champion-laura-dahlmeier-passes-away Double Olympic champion Laura Dahlmeier passes away after mountaineering accident in Pakistan]</ref>. * [[28 ліпеня]]: [[Джон Мішук]] (84) — канадскі хакеіст беларускага паходжання, першы хакеіст з Беларусі ў [[НХЛ]]. * [[31 ліпеня]]: [[Віктар Іванавіч Ледзянёў]] (84) — беларускі пісьменнік<ref>[https://rg.ru/2025/08/01/v-seti-soobshchili-o-smerti-pisatelia-i-rezhissera-viktora-ledeneva.html В Сети сообщили о смерти писателя и режиссера Виктора Леденева]</ref>. == Жнівень == * [[5 жніўня]]: [[Іон Іліеску]] (95) — румынскі дзяржаўны дзеяч, Прэзідэнт Румыніі (1990—1996, 2000—2004). * [[7 жніўня]]: [[Джэймс Артур Ловел]] (97) — астранаўт ЗША. * [[7 жніўня]]: [[М’ін Швэ]] (74) — бірманскі дзяржаўны дзеяч, в. а. Прэзідэнта М’янмы (2018, 2021—2024). * [[8 жніўня]]: [[Уільям Уэбстэр]] (101) — [[ЗША|амерыканскі]] дзяржаўны дзеяч, дырэктар [[ФБР]] (1978—1987), дырэктар [[ЦРУ]] (1987—1991). * [[9 жніўня]]: [[Іван Іванавiч Краско]] (94) — савецкі і расійскі акцёр<ref>[https://meduza.io/news/2025/08/09/umer-akter-ivan-krasko Умер актер Иван Краско]</ref>. * [[10 жніўня]]: [[Кунісігэ Камамато]] (81) — [[Японія|японскі]] футбаліст. * [[12 жніўня]]: [[Кацярына Арлова]] (37) — [[Беларусь|беларуская]] актрыса<ref>[https://news.zerkalo.io/cellar/106121.html Умерла актриса Екатерина Орлова. Ей было 37 лет]</ref>. * [[12 жніўня]]: [[Айна Первік]] (93) — эстонская пісьменніца, паэтэса і перакладчыца. * [[13 жніўня]]: [[Рыгор Іванавіч Тарануха]] (91) — беларускі вучоны ў галіне селекцыі і генетыкі сельскагаспадарчых раслін, [[член-карэспандэнт НАН Беларусі]] (2003)<ref>[https://gazeta-navuka.by/images/electronic-catalog/19.08.25.pdf Некролог в газете «Навука»]</ref>. * [[15 жніўня]]: [[Марыя Тарасаўна Крушальніцкая]] (90) — украінская піяністка і педагог, народная артыстка Украіны (2005). * [[17 жніўня]]: [[Тэрэнс Стэмп]] (87) — брытанскі кінаакцёр. * [[22 жніўня]]: [[Яраслаў Аляксандравіч Еўдакімаў]] (78) — беларускі спявак, народны артыст Беларусі (1987). * [[24 жніўня]]: [[Вероніка Эчэгі]] (42) — іспанская актрыса. * [[25 жніўня]]: [[Райнер Вайс]] (92) — амерыканскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (2017). * [[28 жніўня]]: [[Ахмед ар-Рахаві]] — [[емен]]скі дзяржаўны дзеяч, Прэм’ер-міністр Емена (2024—2025)<ref>[https://ria.ru/20250829/khusity-2038221792.html Источник: глава правительства хуситов погиб при ударе Израиля по Сане]</ref>. * [[29 жніўня]]: [[Радзівон Канстанцінавіч Шчадрын]] (92) — савецкі і расійскі кампазітар, [[народны артыст СССР]] (1987)<ref>[https://zviazda.by/news/pamyer-vyadomy-savetski-i-rasiyski-kampazitar-radz/ Памёр вядомы савецкі і расійскі кампазітар Радзівон Шчадрын]</ref>. * [[30 жніўня]]: [[Андрэй Уладзіміравіч Парубій]] (54) — украінскі дзяржаўны дзеяч, старшыня [[Вярхоўная Рада Украіны|Вярхоўнай Рады Украіны]] (2016—2019). == Верасень == [[Файл:GiorgioArmani.jpg|150px|thumb|[[Джорджа Армані]].]] [[Файл:Robert_Redford_(cropped).jpg|150px|thumb|[[Роберт Рэдфард]].]] * [[3 верасня]]: [[Раман Баляслававіч Івуць]] (76) — беларускі эканаміст, [[член-карэспандэнт НАН Беларусі]] (2021)<ref>[https://times.bntu.by/news/17761-iz-zhizni-ushel-zasluzhennyj-rabotnik-obrazovaniya-i-professor-bntu-roman-ivut Из жизни ушёл заслуженный работник образования и профессор БНТУ Роман Ивуть]</ref>. * [[4 верасня]]: [[Джорджа Армані]] (91) — італьянскі мадэльер і прадпрымальнік. * [[6 верасня]]: [[Дэвід Балтымар]] (87) — [[ЗША|амерыканскі]] [[Біяхімія|біяхімік]], [[Малекулярная біялогія|малекулярны біёлаг]] і [[вірусолаг]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1975) * [[10 верасня]]: [[Міхаіл Кандрацюк]] (91) — польскі мовазнавец, беларусіст. * [[12 верасня]]: [[Пітэр Хірш]] (100) — англійскі [[фізік]], член [[Лонданскае каралеўскае таварыства|Лонданскага каралеўскага таварыства]] (1963). * [[16 верасня]]: [[Роберт Рэдфард]] (89) — амерыканскі акцёр, кінарэжысёр, прадзюсар і бізнесмен. * [[18 верасня]]: [[Джордж Смут]] (80) — амерыканскі астрафізік і касмолаг, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (2006)<ref>[https://www.lemonde.fr/disparitions/article/2025/09/25/george-smoot-explorateur-de-la-soupe-cosmique-primordiale-et-nobel-de-physique-est-mort_6642966_3382.html George Smoot, explorateur de la soupe cosmique primordiale et Prix Nobel de physique, est mort]</ref>. * [[23 верасня]]: [[Клаўдзія Кардынале]] (87) — італьянская актрыса. * [[26 верасня]]: [[Тыгран Эдмондавіч Кеасаян]] (59) — савецкі і расійскі акцёр кіно і тэлебачання, кінарэжысёр, сцэнарыст<ref>[https://bel.sputnik.by/20250926/pamr-knarezhysr-tygran-keasayan-1100228832.html Памёр кінарэжысёр Тыгран Кеасаян]</ref>. == Кастрычнік == [[Файл:Diane Keaton by Firooz Zahedi 2.jpg|150px|thumb|[[Даян Кітан]].]] * [[1 кастрычніка]]: [[Джэйн Гудал]] (91) — [[Вялікабрытанія|брытанскі]] [[Прыматалогія|прыматолаг]], [[этолаг]] і [[антраполаг]], пасол міру ААН. * [[4 кастрычніка]]: [[Мікалай Андрэевіч Арасланаў]] (77) — беларускі [[мастак]], [[акварэліст]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/378507|title=Памёр мастак Мікалай Арасланаў|website=Наша Ніва|date=2025-10-05|access-date=2025-10-05}}</ref>. * [[6 кастрычніка]]: [[Мухамад Тахір Айла]] (74) — [[судан]]скі дзяржаўны і палітычны дзеяч, Прэм’ер-міністр Судана (2019). * [[7 кастрычніка]]: [[Джон Гёрдан]] (92) — брытанскі біёлаг, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па медыцыне]] (2012). * [[11 кастрычніка]]: [[Даян Кітан]] (79) — амерыканская актрыса, прадзюсар і рэжысёр, лаўрэат прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]» (1977). * [[15 кастрычніка]]: [[Саманта Эгар]] (86) — брытанская актрыса. * [[15 кастрычніка]]: [[Мая Міхайлаўна Яніцкая]] (94) — беларуская [[мастацтвазнавец]]. * [[17 кастрычніка]]: [[Тамііці Мураяма]] (101) — японскі палітычны дзеяч, Прэм’ер-міністр Японіі (1994—1996). * [[18 кастрычніка]]: [[Янг Чжэньнін]] (103) — кітайскі і амерыканскі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] (1957). * [[21 кастрычніка]]: [[Франсішку Пінту Бальсеман]] (88) — партугальскі палітычны дзеяч, Прэм’ер-міністр Партугаліі (1981—1983). * [[24 кастрычніка]]: [[Сірыкіт]] (93) — каралева-маці [[Тайланд]]а. * [[25 кастрычніка]]: [[Гамільтан Сміт]] (94) — [[ЗША|амерыканскі]] [[мікрабіёлаг]] і [[генетык]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі ў галіне медыцыны і фізіялогіі]] (1978). * [[30 кастрычніка]]: [[Шарль Кост]] (101) — французскі велагоншчык, чэмпіён летніх Алімпійскіх гульняў у Лондане (1948). == Лістапад == [[Файл:Tom Stoppard.jpg|thumb|150px|[[Том Стопард]].]] * [[3 лістапада]]: [[Кім Ён Нам]] (97) — паўночнакарэйскі дзяржаўны дзеяч, Старшыня прэзідыўма Вярхоўнага народнага сходу КНДР (1998—2019). * [[3 лістапада]]: [[Рычард Чэйні]] (84) — амерыканскі дзяржаўны дзеяч, Віцэ-прэзідэнт ЗША (2001—2009). * [[4 лістапада]]: [[Дамінік Дука]] (82) — чэшскі кардынал. * [[6 лістапада]]: [[Джэймс Дзьюі Уотсан]] (97) — амерыканскі [[біяхімія|біяхімік]]. Лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1962). * [[7 лістапада]]: [[Вячаслаў Пятровіч Рагойша]] (83) — [[Беларусь|беларускі]] [[філолаг]], [[літаратуразнаўца]], [[Доктар навук|доктар філалагічных навук]] (1993), [[прафесар]], [[Янка Купала|купалазнаўца]]. * [[9 лістапада]]: [[Эрык Уладзіміравіч Булатаў]] (92) — савецкі і французскі мастак. * [[15 лістапада]]: [[Васіль Фёдаравіч Кушнер]] (78) — беларускі гісторык. * [[29 лістапада]]: [[Том Стопард]] (88) — брытанскі драматург. == Снежань == [[Файл:Brigitte Bardot - 1962.jpg|thumb|150px|[[Брыжыт Бардо]]]] * [[1 снежня]]: [[Генадзь Пятровіч Пашкоў]] (77) — беларускі паэт, перакладчык, публіцыст. * [[2 снежня]]: [[Анатоль Іванавіч Бяляеў]] (73) — беларускі хакеіст, [[Заслужаны трэнер Рэспублікі Беларусь]]<ref>[https://sputnik.by/20251202/umer-anatoliy-belyaev--veteran-minskogo-khk-dinamo-1102199045.html Умер Анатолий Беляев — ветеран минского ХК «Динамо»]</ref>. * [[11 снежня]]: [[Мэй Брыт]] (91) — шведская актрыса. * [[14 снежня]]: [[Віктар Мікалаевіч Капыцько]] (69) — беларускі кампазітар. * [[14 снежня]]: [[Роб Райнер]] (78) — амерыканскі акцёр і рэжысёр. * [[18 снежня]]: [[Фернанду да П’едадзе Дыяш душ Сантуш]] (73) — ангольскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, Прэм’ер-міністр Анголы (2002—2008), старшыня Нацыянальнай асамблеі Анголы (2008—2010, 2012—2022). * [[21 снежня]]: [[Мікіта Мелказёраў]] (37) — беларускі журналіст, блогер. * [[22 снежня]]: [[Сіверт Бакен]] (27) — нарвежскі біятланіст. * [[22 снежня]]: [[Крыс Ры]] (74) — брытанскі вакаліст, гітарыст і кампазітар. * [[23 снежня]]: [[Анатоль Паўлавіч Бандарчук]] (85) — украінскі кідальнік молата і трэнер, алімпійскі чэмпіён (1972). * [[23 снежня]]: [[Валянцін Паўлавіч Занковіч]] (88) — беларускі [[архітэктар]], [[скульптар]]. * [[25 снежня]]: [[Вера Валянцінаўна Алентава]] (83) — савецкая і расійская актрыса тэатра і кіно, тэатральны педагог; народная артыстка Расійскай Федэрацыі (1992)<ref>[https://www.fontanka.ru/2025/12/25/76189546/ Умерла актриса Вера Алентова — звезда фильма «Москва слезам не верит»]</ref>. * [[28 снежня]]: [[Брыжыт Бардо]] (91) — французская актрыса, спявачка, фотамадэль, абаронца жывёл. == Гл. таксама == * [[Спіс народжаных у 2025 годзе]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 2025 годзе| ]] [[Катэгорыя:Спісы памерлых паводле гадоў|2025]] hc1nlseyax1e86zwib5xsv7uqd7hmso 0 779370 5121991 4915907 2026-04-06T00:43:58Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5121991 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Асінаўка}} {{не блытаць|з [[Асінаўка (Меркулавіцкі сельсавет)|аднайменнай існай вёскай]] Меркулавіцкага сельсавета}} {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Асінаўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53|lat_min = 05|lat_sec = 40 |lon_dir = E|lon_deg = 31|lon_min = 09|lon_sec = 27 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Чачэрскі |сельсавет2 = Палескі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Асі́наўка'''<ref>{{Крыніцы/Слоўнік назваў населеных пунктаў/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Asinaŭka}}, {{lang-ru|Осиновка}}) — былая вёска ў [[Чачэрскі раён|Чачэрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіла ў склад [[Палескі сельсавет (Чачэрскі раён)|Палескага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзілася за 30 км на паўночны ўсход ад горада [[Чачэрск]], 67 км ад чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (на лініі [[Гомель (станцыя)|Гомель]] — [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]]), 95 км ад [[Гомель|Гомеля]]. Стаяла на рацэ [[Проня]]. Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Рудня Барталамееўская]] — Чачэрск. Планоўка складалася з выгнутай, амаль мерыдыянальнай вуліцы, якая перасякалася невялікай прамалінейнай вуліцай. Забудова рэдкая, драўляная, сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядомая з [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]] як паселішча ў [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Рэчыцкім павеце]] [[Менскае ваяводства|Мінскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1926 годзе меліся паштовы пункт і школа. З 8 снежня 1926 года да 30 снежня 1927 года цэнтр [[Асінаўскі сельсавет (Чачэрскі раён)|Асінаўскага сельсавета]] Чачэрскага раёна [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]. У 1930 годзе арганізаваны [[калгас]] «Пераможца», працавалі кузня і смалаварня. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] акупанты стварылі ў вёсцы свой апорны пункт, разгромлены партызанамі. У лістападзе 1942 года карнікі спалілі вёску і забілі 36 жыхароў. 64 жыхары загінулі на фронце. Паводле перапісу 1959 года ўваходзіла ў склад саўгаса «Сож» (цэнтр — вёска [[Сідаравічы (Чачэрскі раён)|Сідаравічы]]). Да 28 кастрычніка 1991 года ўваходзіла ў склад [[Сідаравіцкі сельсавет (Чачэрскі раён)|Сідаравіцкага сельсавета]] (у 1927—1980 гадах — [[Рудня-Барталамееўскі сельсавет]]). У выніку [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] і радыяцыйнага забруджвання жыхары пераселены ў 1992 годзе ў чыстыя месцы. == Насельніцтва == * 1881 год: 52 двары, 317 жыхароў. * 1897 год: 65 двароў, 478 жыхароў. * 1909 год: 77 двароў, 524 жыхары. * 1926 год: 89 двароў. * 1940 год: 118 двароў, 617 жыхароў. * 1959 год: 468 жыхароў. * 1992 год: 97 сем’яў. == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|2-2}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Беларусі, адселеныя пасля Чарнобыльскай катастрофы]] ddnxxye0aupw0svp0l267ffp97vq623 0 779474 5122006 4899201 2026-04-06T00:46:26Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122006 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Ліхаўня |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 39|lat_sec = 28 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 35|lon_sec = 12 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Нараўлянскі |сельсавет = Вербавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Лі́хаўня'''<ref>{{Крыніцы/Слоўнік назваў населеных пунктаў/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Lichaŭnia}}, {{lang-ru|Лиховня}}) — былая вёска ў [[Вербавіцкі сельсавет|Вербавіцкім сельсавеце]] [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. == Геаграфія == Размешчана на тэрыторыі [[Палескі дзяржаўны радыяцыйна-экалагічны запаведнік|Палескага радыяцыйна-экалагічнага запаведніка]]. За 17 км на поўдзень ад [[Нароўля|Нароўлі]], 42 км ад чыгуначнай станцыі [[Ельск (станцыя)|Ельск]] (на лініі [[Калінкавічы (станцыя)|Калінкавічы]] — [[Оўруч (станцыя)|Оўруч]]), 197 км ад [[Гомель|Гомеля]]. Стаяла на рацэ [[Славечна (рака)|Славечна]] (прыток ракі [[Прыпяць]]). Транспартныя сувязі па прасёлкавай, а затым аўтадарозе [[Дзёрнавічы (Нараўлянскі раён)|Дзёрнавічы]] — [[Нароўля]]. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з пачатку [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]] як паселішча ў Нараўлянскай воласці [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1879 годзе пазначана як паселішча ў Цешкаўскім [[Парафія|царкоўным прыходзе]]. У 1890 годзе адкрыта школа граматы. У 1931 годзе арганізаваны [[калгас]] «Чырвоная пчолка», працавала кузня. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] дзейнічала падпольная група (кіраўнік А. Войка). Вызвалена 27 лістапада 1943 года. 24 жыхары загінулі на фронце. Да 29 кастрычніка 1959 года вёска ўваходзіла ў склад [[Цешкаўскі сельсавет|Цешкаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 29 кастрычніка 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 16.</ref>. У 1986 годзе ўваходзіла ў склад саўгаса «Дзёрнавічы». У сувязі з вельмі высокай забруджанасцю будынкі разбураныя і пахаваныя пад тоўстым пластом зямлі. У сувязі з радыяцыйным забруджваннем пасля [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] жыхары (24 сям’і) пераселены ў 1986 годзе ў чыстыя месцы, пераважна ў вёску [[Васілёўка (Светлагорскі раён)|Васілёўка]] [[Светлагорскі раён|Светлагорскага раёна]]. Да 8 студзеня 1987 года ўваходзіла ў склад [[Дзёрнавіцкі сельсавет (Нараўлянскі раён)|Дзёрнавіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 8 студзеня 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>. З 2005 года выключана з дадзеных па ўліку і рэгістрацыі адміністрацыйна-тэрытарыяльных і тэрытарыяльных адзінак як фактычна неіснуючая<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=r905g0029&q_id=5147286|title=Решение Гомельского областного исполнительного комитета от 20 января 2005 года № 29 «Об исключении из данных по учёту и регистрации административно-территориальных и территориальных единиц населённых пунктов Брагинского, Добрушского, Кормянского и Наровлянского районов»|archive-url=https://web.archive.org/web/20220522213000/https://etalonline.by/document/?regnum=r905g0029&q_id=5147286|archive-date=2022-05-22|access-date=2022-05-22}}</ref>. == Насельніцтва == * 1897 год: 30 двароў, 190 жыхароў * 1908 год: 40 двароў, 249 жыхароў * 1959 год: 189 жыхароў * 1986 год: 24 двары, 43 жыхары * 1986 год: 24 сям’і == Вядомыя ўраджэнцы == * [[Эдуард Іосіфавіч Збароўскі]] — доктар медыцынскіх навук, прафесар. == Крыніцы == {{Reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|2-2}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Беларусі, адселеныя пасля Чарнобыльскай катастрофы]] sp07fnkdnigno5ln75899knkq9d7sdj 0 779744 5121997 5055396 2026-04-06T00:44:48Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5121997 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Дзёрнавічы}} {{НП-Беларусь|беларуская назва=Дзёрнавічы|раён=Нараўлянскі}} '''Дзёрнавічы''' — былая вёска ў [[Вербавіцкі сельсавет|Вербавіцкім сельсавеце]] [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. == Геаграфія == Вёска размешчана на тэрыторыі [[Палескі дзяржаўны радыяцыйна-экалагічны запаведнік|Палескага радыяцыйна-экалагічнага запаведніка]]. За 27 км на паўднёвы ўсход ад [[Нароўля|Нароўлі]], 50 км ад чыгуначнай станцыі [[Ельск (станцыя)|Ельск]] (на лініі [[Калінкавічы (станцыя)|Калінкавічы]] — [[Оўруч (станцыя)|Оўруч]]), 218 км ад [[Гомель|Гомеля]]. Аўтадарога звязвае вёску з Нароўляй. Планіроўка складаецца з 2 доўгіх прамалінейных і 1 кароткай вуліцы мерыдыянальнай арыентацыі, злучаных папярочнымі вуліцамі. Да доўгіх вуліц далучаюцца 3 завулкі. Забудова драўляная, пераважна двухбаковая, сядзібнага тыпу. == Гісторыя == Археолагамі выяўлена стаянка [[Каменны век|каменнага веку]] (за 0,5—1,2 км на паўночны ўсход ад вёскі), што сведчыць аб засяленні гэтых месцаў з даўніх часоў. Па пісьмовых крыніцах Дзёрнавічы вядомы з [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]] як вёска ў [[Мазырскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Мазырскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|2-га падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793 год) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1795 годзе сяло ў [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], памешчыцкая ўласнасць. З 1838 года дзейнічала царква. У 1850 годзе цэнтр Дзёрнавіцкай воласці, у склад якой у 1885 годзе ўваходзілі 30 паселішчаў з 578 дварамі. Памешчык Ю. Рэут валодаў у 1876 годзе ў вёсцы і ваколіцах 1685 дзесяцінамі зямлі і карчмай. У 1885 годзе працавалі царква, смалаварня, прыстань на рацэ [[Прыпяць]]. Паводле перапісу 1897 года дзейнічалі школа граматы (з 1884 года), хлебазапасны магазін, карчма. У 1906 годзе адкрыта земская школа, для якой у 1909 годзе пабудаваны будынак. У 1914 годзе адкрыты медыцынскі пункт. З 20 жніўня 1924 года да 1987 года цэнтр [[Дзёрнавіцкі сельсавет (Нараўлянскі раён)|Дзёрнавіцкага сельсавета]] Нараўлянскага, з 25 снежня 1962 года [[Ельскі раён|Ельскага]] раёна, з 6 студзеня 1965 года Нараўлянскага раёна [[Мазырская акруга|Мазырскай]] (з 26 ліпеня 1930 года і з 21 чэрвеня 1935 года да 20 лютага 1938 года) акругі, з 20 лютага 1938 года [[Палеская вобласць|Палескай]], з 8 студзеня 1934 года Гомельскай абласцей. У 1926 годзе створаны саўгас «Дзёрнавічы». У 1930 годзе арганізаваны [[калгас]] «Новы шлях» і «Чырвоны Усход», працавалі 3 кузні, 2 стальмашні, шарстачасальня, маслазавод. У сярэдзіне 1930-х гадоў створана МТС. У 1939 годзе да вёскі далучаны хутар Красілаўка. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] дзейнічала падпольная група (кіраўнік Аксёнаў). Нямецкія акупанты стварылі ў вёсцы свой апорны пункт, разгромлены партызанамі. У 1943 годзе карнікі часткова спалілі вёску. Вызвалена 30 лістапада 1943 года. У баі каля Дзёрнавіч восенню 1943 года вызначыўся наводчык станковага кулямёта [[Іван Мікалаевіч Анціпін|І. М. Анціпін]] (прысвоена званне [[Герой Савецкага Саюза]]). 78 жыхароў загінулі на фронце. У 1986 годзе была цэнтрам саўгаса «Дзёрнавічы» (створаны ў пачатку 1959 года на вытворчай базе Дзёрнавіцкай МТС). Размяшчаліся сярэдняя школа, клуб, бібліятэка, бальніца, фельчарска-акушэрскі пункт, аптэка, [[Паштовае аддзяленне|аддзяленне сувязі]], лясніцтва, 2 крамы. У сувязі з радыяцыйным забруджваннем пасля [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] жыхары пераселены ў чыстыя месцы, пераважна ў [[Светлагорскі раён]]. == Насельніцтва == * 1850 год: 40 двароў, 330 жыхароў * 1885 год: 63 двары, 445 жыхароў * 1897 год: 126 двароў, 680 жыхароў * 1908 год: 158 двароў, 1070 жыхароў * 1959 год: 1016 жыхароў * 1986 год: 303 двары, 732 жыхары == Славутасці == * Капліца (2023). Устаноўлена на тэрыторыі могілак == Вядомыя асобы == * [[Марыя Ядвіга Рэут]] (1863—1942) — польская пісьменніца для моладзі, педагог, асветніца. == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|2-2}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Беларусі, адселеныя пасля Чарнобыльскай катастрофы]] [[Катэгорыя:Былыя населеныя пункты Нараўлянскага раёна]] 3ad69e2ogv6y9d4kdj6r84t2qywwg78 0 784453 5121278 4966297 2026-04-05T12:07:41Z Ілля Касакоў 21245 5121278 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Раанана''' ({{lang-he|רַעֲנָנָה}}‎) — горад у Паўднёвым Шароне ў [[Ізраіль|Ізраілі]], за 19 км ад [[Тэль-Авіў|Тэль-Авіва]]. Каледжы. У 2022 годзе ў горадзе праходзілі спаборніцтвы Макабіяды 2022. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя асобы == *[[Лейб Рэйзер]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Буйныя гарады Ізраіля}} [[Катэгорыя:Гарады Ізраіля]] 2fgg0b2rd3ht1841ymvl4mof5dnl9kf 0 788377 5122393 5000036 2026-04-06T09:50:57Z DzBar 156353 катэгорыі 5122393 wikitext text/x-wiki '''Лексікон фун ідышн тэатэр''' (לעקסיקאן פון יידישן טעאטער), слоўнік Зільберцвайга — біяграфічны слоўнік. Напісаны на яўрэйскай мове ([[ідыш]]), змяшчае біяграфіі [[яўрэйскі тэатр|яўрэйскіх акцёраў]] з аматарскіх і прафесійных труп, тэатральных дзеячаў, драматургаў, прадстаўнікоў народнага мастацтва — [[пурым]]шпілераў, [[бадхан]]аў, [[бродэр-зінгер]]аў, — асобныя артыкулы прысвечаны вядомым трупам і тэатрам, арганізацыям. Многа звестак аб [[Яўрэйскія акцёры і тэатральныя дзеячы з Беларусі|жыхарах і ўраджэнцах]] Беларусі. Распачаў стварэнне слоўніка, збіраў матэрыялы, пісаў артыкулы і рэдагаваў — [[Залман Зільберцвайг]]. У першых трох тамах памочнік рэдактара [[Янкеў Местэль]]. У слоўнік увайшлі звесткі з папярэдніх артыкулаў і кніг, напрыклад, з «Гісторыі» [[Бернард Горын|Горына]], многа звестак Зільберцвайг атрымаў з вусных і пісьмовых паведамленняў, анкет. Ён пабываў у розных краінах, наладжваў кантакты з драматычнымі асяродкамі, збіраў грошы на друк. Дзейнічалі яго карэспандэнты, напрыклад, з савецкай Беларусі даслаў біяграфіі акцёр [[Л. Душман]]. У Заходняй Беларусі, Заходняй Украіне і Польшчы анкетаванне правёў акцёрскі прафсаюз (Związek Artystów Scen Żydowskich). Вельмі спрыяў выданню Саюз яўрэйскіх акцёраў ЗША. Уключае каля 3000 артыкулаў. Ахоплена каля 150 гадоў гісторыі. * 1 том, [[Нью-Ёрк]], 1931 * 2 том, [[Варшава]], 1934 * 3 том, Нью-Ёрк, 1959 * 4 том, Нью-Ёрк, 1963 * 5 том — мучанікі, [[Мехіка]], 1967 * 6 том, Мехіка, 1969 Сёмы том застаўся ў рукапісах. Слоўнік няскончаны. Выдаць сёмы том і напісаць восьмы аўтару не дала смерць. Пяты том прысвечаны ахвярам фашызму. == Літаратура == * [https://www.museumoffamilyhistory.com/yt/lex.htm Вокладкі тамоў] * [https://www.museumoffamilyhistory.com/yt/lex.htm Асобныя артыкулы] ў перакладзе на англійскую мову * Faith Jones, [https://www.nypl.org/sites/default/files/leksikonintrofinal.PDF Cumulative Index to Zalman Zylbercweig’s Leksikon fun Yidishn Teater] Dorot Jewish Division, The New York Public Library, 2001 [[Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Кнігі 1931 года]] [[Катэгорыя:Кнігі 1969 года]] [[Катэгорыя:Літаратурныя творы на ідыш]] [[Катэгорыя:Энцыклапедыі]] [[Катэгорыя:Энцыклапедыі XX стагоддзя]] gwsc6i90oyqopt1v00f3i6mektj417n 10 788810 5121402 5003811 2026-04-05T15:27:51Z Plaga med 116903 Перасылае да [[Шаблон:Картка персанажа]] 5121402 wikitext text/x-wiki #REDIRECT[[Шаблон:Картка персанажа]] oki81kdxm0y8l2njhr2lokpqqw60ir4 0 789138 5122009 5085957 2026-04-06T00:46:57Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122009 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь|беларуская назва=Новапакроўск|тэлефонны код=+375 2346|статус=[[Вёска]]|вобласць=Гомельская|раён=Хойніцкі|сельсавет=Судкоўскі|lat_deg=51|lat_min=44|lat_sec=55|lon_deg=29|lon_min=46|lon_sec=11|першае згадванне=пач. XX ст.}} '''Новапакроўск'''<ref>''[[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Рапановіч, Я. Н.]]'' [https://files.knihi.com/Knihi/Slounik/Jauhien_Rapanovic.Slounik_nazvau_nasielenych_punktau.pdf.zip/Jauhien_Rapanovic.Slounik_nazvau_nasielenych_punktau_Homielskaj_voblasci.pdf Слоўнік назваў населеных пунктаў Гомельскай вобласці] / Я. Н. Рапановіч; Рэд. [[П. П. Шуба]]. — [[Мінск]]: [[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Навука і тэхніка]], 1986. — 240 с. (ст. 123). Сустракаецца таксама варыянт '''Новы Пакроўск'''.</ref> ({{Lang-ru|Новый Покровск}}<ref>Встречаются названия — ''Новопокровск, Ново-Покровский, Ново-Покровские''.</ref>) — былая вёска ў [[Хойніцкі раён|Хойніцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Ў складзе [[Судкоўскі сельсавет|Судкоўскага сельсавета]]. == Геаграфія == За 27 км на захад ад раённага цэнтра [[Хойнікі]] і [[Хойнікі (станцыя)|чыгуначнай станцыі]] ў гэтым горадзе, размешчанай на ветцы [[Васілевічы (станцыя)|Васілевічы]] — [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]], якая адыходзіць ад лініі [[Брэст-Цэнтральны|Брэст]] — [[Гомель (станцыя)|Гомель]], за 130 км ад [[Гомель|Гомеля]]. Знаходзіцца на тэрыторыі [[Палескі дзяржаўны радыяцыйна-экалагічны запаведнік|Палескага радыяцыйна-экалагічнага запаведніка]]. Бліжэйшыя населеныя пункты [[Кажушкі (Хойніцкі раён)|Кажушкі]], [[Ламачы]], [[Тульгавічы]] і інш. == Транспартная сістэма == Транспартная сувязь па прасёлкавай, а затым па аўтадарозе [[Ламачы]] — [[Хойнікі]]. У вёсцы няма жылых дамоў (2004). Планіроўка складаецца з кароткай вуліцы, з арыентацыяй з паўднёвага ўсходу на паўночны захад. На поўначы паўкальцавая забудова. Дамы стаяць рэдка, драўляныя, сядзібнага тыпу. == Экалогія і прырода == У сувязі з радыяцыйным забруджваннем пасля [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы]] жыхары (29 сем'яў) пераселены ў месцы, не забруджаныя радыяцыяй. == Гісторыя == [[Файл:Кажушкі на карце, складзенай у 1924-26 гг.jpg|злева|міні|215x215пкс|Карта, выдадзеная ў 1924—1926 гадах.]] Вёска заснавана ў пачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] перасяленцамі з суседніх вёсак. Самая актыўная забудова вялася ў 1920-я гады. У 1930 годзе ў вёсцы працавала [[кузня]], арганізаваны калгас імя Р. Л. Пятроўскага. У складзе [[Кажушкаўскі сельсавет|Кажушкаўскага сельсавета]] [[Юравіцкі раён|Юравіцкага раёна]], з 1931 года [[Хойніцкі раён|Хойніцкага раёна]] [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкага]], з 1927 года [[Мазырская акруга|Мазырскага]] (да 26 ліпеня 1930 года і з 21 чэрвеня 1935 да 20 лютага 1938 года) акруга, з 20 лютага 1938 года [[Палеская вобласць|Палескай]], з 8 студзеня 1954 года [[Гомельская вобласць|Гомельскай]] абласцей. З 8 студзеня 1987 года ў складзе [[Тульгавіцкі сельсавет|Тульгавіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 8 студзеня 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>. Напярэдадні [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў вёсцы было 35 дамоў, пражывала 122 чалавек<ref name=":0">{{Cite web|url=http://db.narb.by/search/3168|title=Новопокровск. Информация о деревне}}</ref>. Падчас Вялікай Айчыннай вайны на франтах загінулі 15 жыхароў вёскі. У маі 1943 года нямецка-фашысцкія захопнікі спалілі вёску, разбурана 35 дамоў<ref>Без срока давности. [[Беларусь]]: преступления нацистов и их пособников против мирного населения на оккупированной территории БССР в годы Великой Отечественной войны. [[Гомельская вобласць|Гомельская область]]. Сборник архивных документов и материалов / сост.: А. Р. Дюков, В. Д. Селеменев (рук.) [и др.]; редкол.: А. К. Демянюк [и др.]. — [[Минск]]: НАРБ; М.: Фонд «Историческая память», 2021. С. 501.</ref>. У 1959 годзе вёска знаходзілася ў складзе калгаса імя «XXII з'езда КПСС» з цэнтрам у вёсцы [[Кажушкі (Хойніцкі раён)|Кажушкі]]. Да 31 снежня 2009 года ў [[Судкоўскі сельсавет|Дворышчанскім сельсавеце]], затым перайменаваны ў [[Судкоўскі сельсавет|Судкоўскі]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d909g0027869&q_id=3020018|title=Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 года № 290 "Об изменении административно-территориального устройства Хойникского района Гомельской области"|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == * 1940 год — 35 дамоў, 122 жыхароў<ref name=":0" /> * 1959 год — 176 жыхароў (паводле перапісу). * 1980-е — жыхары вёскі (29 сем'яў) пераселены. == Крыніцы == <references responsive="" /> == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|2-2}} == Спасылкі == * [http://www.etomesto.ru/na-karte-bel_novopokrovsk/ Новопокровск на карте Беларуси] * [https://retromap.ru/14194016_51.735679,29.784632 Ново-Покровские на старой карте] * [https://retromap.ru/1519331_51.743134,29.776382 Ново-Покровский на старой карте] {{Commons|Category:}} [[Катэгорыя:Судкоўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Хойніцкага раёна|*]] [[Катэгорыя:Гісторыя Хойніцкага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя населеныя пункты Хойніцкага раёна]] 0regrrc7erhtsf28cnjhj8v2tz03kbi 0 789498 5122014 5090299 2026-04-06T00:47:59Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122014 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Смірноў}}{{НП-Беларусь|статус=[[Пасёлак]]|беларуская назва=Смірноў|раён=Хойніцкі|вобласць=Гомельская|сельсавет=Судкоўскі|тэлефонны код=+375 2346|lat_deg=51|lat_min=51|lat_sec=21|lon_deg=29|lon_min=57|lon_sec=49|першае згадванне=[[1920|1920-я]]}} '''Смірноў<ref>''[[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Рапановіч, Я. Н.]]'' [https://files.knihi.com/Knihi/Slounik/Jauhien_Rapanovic.Slounik_nazvau_nasielenych_punktau.pdf.zip/Jauhien_Rapanovic.Slounik_nazvau_nasielenych_punktau_Homielskaj_voblasci.pdf Слоўнік назваў населеных пунктаў Гомельскай вобласці] / Я. Н. Рапановіч; Рэд. [[П. П. Шуба]]. — [[Мінск]]: [[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Навука і тэхніка]], 1986. — 240 с. (ст. 157).</ref>''' ({{Lang-ru|Смирнов}}) — былы пасёлак у [[Хойніцкі раён|Хойніцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіў у склад [[Судкоўскі сельсавет|Дварышчанскага сельсавета]]. == Геаграфія == За 4 км на поўдзень ад [[Хойнікі|раённага цэнтра]] і чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на ветцы [[Васілевічы (станцыя)|Васілевічы]] — [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] ад лініі [[Гомель (станцыя)|Гомель]] — [[Калінкавічы (станцыя)|Калінкавічы]]), за 107 км ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сістэма == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым па аўтадарогах, якія адыходзяць ад [[Хойнікі|Хойнік]]. Планоўка складалася з кароткай прамалінейнай вуліцы, з блізкай да мерыдыянальнай арыентацыяй і забудаванай драўлянымі сядзібамі. == Гісторыя == Заснаваны ў 1920-я гады перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У 1931 годзе жыхары ўступілі ў калгас. Паводле перапісу 1959 года ўваходзіў у склад калгаса імя XXI з’езда КПСС (цэнтр — вёска [[Руднае (Хойніцкі раён)|Руднае]]). У сувязі з радыяцыйным забруджваннем пасля [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] жыхары (22 сям’і) пераселены ў чыстыя месцы. Да 31 снежня 2009 года ў [[Судкоўскі сельсавет|Дворышчанскім сельсавеце]], які перайменаваны ў [[Судкоўскі сельсавет|Судкоўскі]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d909g0027869&q_id=3080557|title=Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 года № 290 "Об изменении административно-территориального устройства Хойникского района Гомельской области"|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == * 1959 год — 86 жыхароў (паводле перапісу). == Вядомыя асобы == * [[Разуменка, Віктар Акімавіч]] (нар. 1930 або 1931) — ветэран працы. == Крыніцы == <references responsive="" /> == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|2-2}} == Спасылкі == * [http://www.etomesto.ru/na-karte-bel_smirnov/ Смирнов на карте Беларуси] {{Commons|Category:}} {{ізаляваны артыкул|date=2025-06-21}} [[Катэгорыя:Судкоўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Хойніцкага раёна|*]] [[Катэгорыя:Гісторыя Хойніцкага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя населеныя пункты Хойніцкага раёна]] 13xp88gum587nph8tjc1c4ywa8pn2eu 0 790655 5121781 5051002 2026-04-05T19:50:14Z Pabojnia 135280 /* Віктарыянская паэзія */ афармленне 5121781 wikitext text/x-wiki {{Універсальная картка}} '''Англійская літаратура''' — гэта літаратура, напісаная на [[англійская мова|англійскай мове]] ў англамоўным свеце. Англійская мова развівалася больш за 1400 гадоў.<ref>{{cite web|title=How the English Language has evolved through history|url=http://www.childrensuniversity.manchester.ac.uk/interactives/languages/words/timeline/|website=childrensuniversity.manchester.ac.uk/|publisher=Manchester University|access-date=15 снежня 2016|archive-date=10 кастрычніка 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010183031/http://www.childrensuniversity.manchester.ac.uk/interactives/languages/words/timeline/|url-status=live}}</ref> Самыя раннія формы англійскай мовы, група [[англа-фрызскія мовы|англа-фрызскіх дыялектаў]], прынесеных у [[Вялікабрытанія|Вялікабрытанію]] [[Англасаксы|англасаксонскімі]] пасяленцамі ў V стагоддзі, называюцца [[стараанглійская мова|стараанглійскай]]. «[[Беавульф]]» — самы вядомы твор на стараанглійскай мове. Нягледзячы на тое, што яго дзеянне адбываецца ў [[Скандынавія|Скандынавіі]], ён атрымаў статус нацыянальнага эпасу ў Англіі. Аднак пасля [[нармандскае заваяванне Англіі|нармандскага заваявання Англіі]] ў 1066 годзе пісьмовая форма [[стараанглійская мова|англасаксонскай мовы]] пачала губляць папулярнасць. Пад уплывам новай арыстакратыі французская мова стала агульнапрынятай мовай пры двары, у парламенце і ў вышэйшым свеце.<ref name="Baugh 2002. pp. 79">Baugh, Albert and Cable, Thomas. 2002. ''The History of the English Language''. Upper Saddle River, New Jersey: Prentice Hall. pp. 79-81.</ref> Англійская мова, на якой размаўлялі пасля прыходу нарманаў, вядомая як [[сярэднеанглійская мова|сярэднеанглійская]]. Гэтая форма англійскай мовы існавала да 1470-х гадоў, калі шырока распаўсюдзілася лонданская форма англійскай мовы — канцылярскі стандарт ({{lang-en|[[:en:Middle English#Transition to Early Modern English|Chancery Standard]]}}, позняя сярэднеанглійская). [[Джэфры Чосер]], аўтар «[[Кентэрберыйскія аповеды|Кентэрберыйскіх аповедаў]]», шмат зрабіў для павышэння легітымнасці [[родная мова|роднай]] сярэднеанглійскай мовы ў той час, калі дамінуючымі літаратурнымі мовамі ў Англіі ўсё яшчэ былі французская і лацінская. Стандартызацыі мовы спрыяла [[Кнігадрукаванне|вынаходніцтва кнігадрукарскага станка]] [[Іаган Гутэнберг|Іаганам Гутэнбергам]] у 1439 годзе, а пазней — «[[Біблія караля Якава]]» (1611)<ref>«And now at last, … it being brought unto such a conclusion, as that we have great hope that the Church of ''England'' (sic) shall reape good fruit thereby …» [https://en.wikisource.org/wiki/Bible_(King_James_Version,_1611)/Epistle_Dedicatorie Bible (King James Version, 1611)/Epistle Dedicatorie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200131195513/https://en.wikisource.org/wiki/Bible_(King_James_Version,_1611)/Epistle_Dedicatorie |date=31 January 2020 }}</ref> і {{нп5|Вялікі зрух галосных||en|Great Vowel Shift}}.<ref>{{cite news|title=''How English evolved into a global language''|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-12017753|date=20 снежня 2010|access-date=9 жніўня 2015|publisher=BBC News|archive-date=25 верасня 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150925173407/http://www.bbc.co.uk/news/magazine-12017753|url-status=live}}</ref> Паэт і драматург [[Уільям Шэкспір]] лічыцца найвялікшым англамоўным пісьменнікам і адным з найвялікшых драматургаў свету.{{sfn|Greenblatt|2005|p=11}}{{sfn|Bevington|2002|pp=1–3}}{{sfn|Wells|1997|p=399}} Яго п’есы перакладзены на ўсе асноўныя сучасныя мовы і ставяцца часцей, чым п’есы любога іншага драматурга.{{sfn|Craig|2003|p=3}} У XIX стагоддзі гістарычныя раманы сэра [[Вальтэр Скот|Вальтэра Скота]] сталі крыніцай натхнення для шматлікіх еўрапейскіх мастакоў, кампазітараў і пісьменнікаў.<ref name="English Literature p. 890">''The Oxford Companion to English Literature'', p. 890.</ref> Англійская мова распаўсюдзілася па ўсім свеце разам з экспансіяй [[Брытанская імперыя|Брытанскай імперыі]] паміж канцом XVI і пачаткам XVIII стагоддзяў. На піку сваёй магутнасці яна была найбуйнейшай імперыяй у гісторыі.{{sfn|Ferguson|2004b}} Станам на 1913 год у Брытанскай імперыі жыло 412 мільёнаў чалавек, што складала {{Percentage|412000000|1791020000}} насельніцтва свету на той час.<ref>[[#refMaddison2001|Maddison 2001]], p.&nbsp;97: «The total population of the Empire was 412 million [in 1913]»; [[#refMaddison2001|Maddison 2001]], pp.&nbsp;241: «[World population in 1913 (in thousands):] 1&nbsp;791&nbsp;020».</ref> На працягу XIX і XX стагоддзяў брытанскія калоніі і [[Амерыканская літаратура|ЗША]] пачалі ствараць свае ўласныя літаратурныя традыцыі на англійскай мове. Агулам з 1907 года па цяперашні час [[Нобелеўская прэмія па літаратуры]] прысуджалася за творы на англійскай мове пісьменнікам з [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], [[Паўночная Ірландыя|Паўночнай Ірландыі]] і [[Ірландыя|Рэспублікі Ірландыя]], ЗША і былых брытанскіх калоній часцей, чым за творы на любой іншай мове. == Стараанглійская літаратура (каля 450—1066) == [[Файл:Beowulf Cotton MS Vitellius A XV f. 132r.jpg|thumb|left|Першая старонка «''[[Беавульф]]а''»]] {{нп5|Стараанглійская літаратура||en|Old English literature}}, або англасаксонская літаратура, — агульная назва для дайшоўшых да нашых дзён твораў, што былі напісаны на [[стараанглійская мова|стараанглійскай мове]] ў англасаксонскай Англіі ў перыяд пасля пасялення [[саксы|саксаў]] і іншых германскіх плямёнаў у Англіі ([[юты]] і [[англы]]) каля 450 года, пасля сыходу [[старажытныя рымляне|рымлян]]. Прынята лічыць, што стараанглійскі перыяд «заканчваецца неўзабаве пасля Нармандскага заваявання» ў 1066 годзе.{{Sfn | Drabble | 1996 | p = 323}} Сярод жанраў тагачасных твораў — [[Эпас|эпічная]] паэзія, [[агіяграфія]], [[пропаведзь|пропаведзі]], пераклады [[Біблія|Бібліі]], юрыдычныя працы, [[хроніка|хронікі]] і загадкі.<ref name =doma>Angus Cameron (1983). «Anglo-Saxon literature» in ''Dictionary of the Middle Ages'', vol. 1, pp. 274-88.</ref> Усяго захавалася каля 400 [[рукапіс]]аў таго перыяду.<ref name = doma /> «{{нп5|Відсід||en|Widsith}}» у {{нп5|Эксетарская кніга|Эксетарскай кнізе|en|Exeter Book}} канца X стагоддзя дае спіс каралёў плямёнаў, упарадкаваны паводле іх папулярнасці і ўплыву на гісторыю, прычым [[Атыла]], кароль [[гуны|гунаў]], стаіць на першым месцы, а за ім ідзе Германарых, кароль [[остготы|остготаў]].<ref name=hedeager>{{Cite book|title=Iron Age myth and materiality : an archaeology of Scandinavia, AD 400–1000|last=Hedeager|first=Lotte|date=2011|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-60602-8|location=Abindon, Oxfordshire; New York|oclc=666403125|chapter=Knowledge Production Reconsidered|pages=177–90}}</ref>{{rp|187}} Гэта таксама можа быць найстарэйшы твор, што дайшоў да нашых дзён, у якім распавядаецца пра {{нп5|Бітва готаў і гунаў|Бітву готаў і гунаў|en|Hlöðskviða}}, таксама апісаную ў пазнейшых скандынаўскіх творах: «{{нп5|Сага пра Хервёр і Хейдрэка|Сага пра Хервёр|en|Hervarar saga ok Heiðreks}}» і «[[Дзеянні данаў]]».<ref name=hedeager />{{rp|179}} Спасылаючыся на дакладнае веданне аўтарам гістарычных дэталяў, Лотэ Хедэагер сцвярджае, што твор значна старэйшы і, верагодна, датуецца канцом VI ці пачаткам VII стагоддзя.<ref name=hedeager/>{{rp|184–86}} Разам з тым яна зазначае, што, па меркаванні некаторых даследчыкаў, такіх як Джон Найлз, твор прыдуманы ў X стагоддзі.<ref name=hedeager/>{{rp|181–84}} «[[Англасаксонскія хронікі]]» — гэта зборнік [[аналы|аналаў]] на [[стараанглійская мова|стараанглійскай мове]] з IX стагоддзя, які [[хроніка|храналагічна апісвае]] гісторыю [[англасаксы|англасаксаў]].<ref>Stanley Brian Greenfield, ''A New Critical History of Old English Literature'' (New York: New York University Press, Abels, Richard (2005). ''Alfred the Great: War, Kingship and Culture in Anglo-Saxon England''. Longman. p. 15. {{ISBN|0-582-04047-7}}.</ref> Паэма «{{нп5|Бітва пры Молдане (паэма)|Бітва пры Молдане|en|The Battle of Maldon (poem)}}» таксама прысвечана гісторыі. У гэтым творы, дата напісання якога не вызначана, ушаноўваецца {{нп5|бітва пры Молдане||en|Battle of Maldon}} 991 года, у якой англасаксы не змаглі прадухіліць уварванне [[вікінгі|вікінгаў]].{{Sfn | Drabble | 1996 | p = 369}} [[Фальклор|Вусная традыцыя]] была вельмі моцнай у ранняй англійскай культуры, і большасць літаратурных твораў прызначалася для вуснага выканання.<ref>{{Citation | first = Francis P jr | last = Magoun | title = The Oral-Formulaic Character of Anglo-Saxon Narrative Poetry | journal = Speculum | volume = 28 | issue = 3 | pages = 446–67 | doi=10.2307/2847021| jstor = 2847021 | year = 1953 | s2cid = 162903356 }}.</ref><ref>{{Citation | last = Fry | first = Donald K jr | year = 1968 | title = The Beowulf Poet: A Collection of Critical Essays | place = Englewood Cliffs | publisher = Prentice-Hall | pages = 83–113}}.</ref> [[Эпас|Эпічныя]] паэмы былі вельмі папулярныя, і некаторыя з іх, у тым ліку «[[Беавульф]]», захаваліся да нашых дзён. «Беавульф» — самы вядомы твор на стараанглійскай мове, які атрымаў статус {{нп5|Нацыянальны эпас|нацыянальнага эпасу|en|National epic}} ў Англіі, нягледзячы на тое, што дзеянне адбываецца ў Скандынавіі. Адзіны захаваны рукапіс — гэта {{нп5|Кодэкс Ноўэла||en|Nowell Codex}}, дакладны час стварэння якога аспрэчваецца, але большасць даследчыкаў адносяць яго прыблізна да 1000 года. «Беавульф» — умоўная назва,{{Sfn | Robinson | 2001 | ps =: 'Like most Old English poems, Beowulf has no title in the unique manuscript in which it survives (British Library, Cotton Vitellius A.xv, which was copied round the year 1000 AD), but modern scholars agree in naming it after the hero whose life is its subject.'}} а яго стварэнне датуецца перыядам паміж VIII{{Sfn | Tolkien | 1958 | p = 127}}<ref name = "Hieatt">{{Cite book | last = Hieatt | first = A Kent | title = Beowulf and Other Old English Poems | location = New York | publisher = Bantam Books | pages = xi–xiii | year = 1983}}</ref> і пачаткам XI стагоддзя.{{Sfn | Kiernan | 1996 | pp = xix–xx, 3–4, 23–34, 60, 62, 90, 162, 171, 258, 257, 277–78, footnote 69}} Амаль усе англасаксонскія аўтары ананімныя. Імёны дванаццаці з іх вядомыя з сярэдневяковых крыніц, але толькі чацвёра аўтараў вядомыя сваімі творамі на роднай мове з пэўнасцю: {{нп5|Кэдман|Кэдмана|be-tarask|Кэдман}}, [[Беда Вялебны|Беда]], [[Альфрэд Вялікі]] і {{нп5|Кіневульф||en|Cynewulf}}. Кэдман — самы ранні англійскі паэт, імя якога дайшло да нас,{{Sfn | Fulk | Cain | 2003}}{{удакладніць}} і яго адзіны захаваны твор «{{нп5|Гімн Кэдмана||en|Cædmon's Hymn}}», верагодна, датуецца канцом VII стагоддзя. Гэты верш — адзін з самых ранніх засведчаных тэкстаў на стараанглійскай мове. Разам з [[руны|рунічнымі]] надпісамі на {{нп5|Рутвельскі крыж|Рутвельскім крыжы|en|Ruthwell Cross}} і [[Куфэрак Фрэнкса|куфэрку Фрэнкса]], гэта адзін з трох кандыдатаў на самы ранні вядомы прыклад стараанглійскай паэзіі. Таксама ён належыць да ліку найбольш ранніх запісаных паэтычных тэкстаў на [[германскія мовы|германскіх мовах]]. Паэма «{{нп5|Сон пра крыж||en|The Dream of the Rood}}» была высечана на {{нп5|Рутвельскі крыж|Рутвельскім крыжы|en|Ruthwell Cross}}.{{Sfn | Fulk | Cain | 2003}}{{удакладніць}} Дзве [[стараанглійская мова|стараанглійскія]] паэмы канца X стагоддзя, «{{нп5|Вандроўнік (стараанглійская паэма)|Вандроўнік|en|The Wanderer (Old English poem)}}» і «{{нп5|Мараплавец (паэма)|Мараплавец|en|The Seafarer (poem)}}»,{{Sfn | Drabble | 1996 | p = 1052}} напісаны на рэлігійныя тэмы. Марсдэн апісвае «Мараплаўца» як «павучальную і дыдактычную паэму, у якой пакуты зімовага мараплаўства выкарыстоўваюцца як метафара выклікаў, з якімі сутыкаецца адданы хрысціянін».<ref>Marsden, Richard (2004). The Cambridge Old English Reader. Cambridge: Cambridge UP. p. 221. {{ISBN|978-0-521-45612-8}}.</ref> Класічная антычнасць не была забыта ў англасаксонскай Англіі, і некалькі стараанглійскіх паэм з’яўляюцца адаптацыямі [[Позняя Антычнасць|познекласічных]] філасофскіх тэкстаў. Самая доўгая з іх — зроблены [[Альфрэд Вялікі|каралём Альфрэдам]] у IX стагоддзі пераклад твора [[Баэцый|Баэцыя]] «{{нп5|Суцяшэнне філасофіяй||en|On the Consolation of Philosophy}}».<ref>Walter John Sedgefield (ed.), ''King Alfred’s Old English Version of Boethius: De consolatione philosophiae'', 1968 (1899)</ref> Акрамя таго, знакамітая «[[Царкоўная гісторыя народа англаў]]» ({{lang-la|Historia ecclesiastica gentis Anglorum}}), напісаная [[Беда Вялебны|Бедам]] на лацінскай мове каля 731 года, была перакладзена на стараанглійскую мову дзесьці паміж канцом IX стагоддзя і прыблізна 930 годам. == Сярэднеанглійская літаратура (1066—1500) == Пасля [[нармандскае заваяванне Англіі|нармандскага заваявання Англіі]] ў 1066 годзе пісьмовая форма [[стараанглійская мова|англасаксонскай мовы]] стала менш распаўсюджанай. Пад уплывам новай арыстакратыі французская мова стала агульнапрынятай мовай пры двары, у парламенце і ў вышэйшым свеце. Па меры інтэграцыі заваёўнікаў іх мова і літаратура змешваліся з мовай і літаратурай карэннага насельніцтва, і [[нармандская мова|нармандскія дыялекты]] кіруючых класаў сталі {{нп5|Англа-нармандская мова|англа-нармандскімі|en|Anglo-Norman language}}. З таго часу і да XII стагоддзя адбываўся паступовы пераход англасаксонскай мовы ў [[сярэднеанглійская мова|сярэднеанглійскую]]. Палітычная ўлада больш не была ў англійскіх руках, таму заходнесаксонская літаратурная мова мела не больш уплыву, чым любы іншы дыялект, і сярэднеанглійскія літаратурныя творы пісаліся на многіх дыялектах, у адпаведнасці з рэгіёнам, яго гісторыяй, культурай і паходжаннем асобных аўтараў.<ref name="Baugh 2002. pp. 79"/> У гэты перыяд рэлігійная літаратура працягвала карыстацца папулярнасцю. Пісаліся, адаптаваліся і перакладаліся [[агіяграфія|агіяграфічныя]] творы, такія як «[[:en:The Life of Saint Audrey|Жыціе святой Одры]]{{ref-en}}», напісанае {{нп5|Эадмер|Эадмерам|en|Eadmer}}.<ref>{{Citation | first = JC | last = Rubenstein | contribution = Eadmer of Canterbury (c. 1060 – c. 1126) | title = Oxford Dictionary of National Biography | year = 2004 | doi = 10.1093/ref:odnb/8383 | url = http://www.oxforddnb.com/view/article/8383 | access-date = 8 лютага 2011}}.</ref> У час напісання «{{нп5|Ормулум|Ормулума|en|Ormulum}}» ({{каля|1150}} — {{каля|1180}})<ref name="Parkes1983">{{cite book |last=Parkes |first=M. B. |title=Five hundred years of words and sounds: A festschrift for Eric Dobson |url=https://archive.org/details/fivehundredyears0000unse_s7o3 |publisher=D. S. Brewer |year=1983 |isbn=0-85991-140-3 |editor1-last=Stanley |editor1-first=E. G. |location=Cambridge |pages=[https://archive.org/details/fivehundredyears0000unse_s7o3/page/114 115]–27 |chapter=On the presumed date and possible origin of the manuscript of the ''Orrmulum'' |ref=Parkes1983 |editor2-last=Gray |editor2-first=Douglas}}</ref> упершыню адбываецца відавочнае змешванне стараанглійскіх і англа-нармандскіх элементаў у англійскай мове, што азнаменавала пачатак сярэднеанглійскага перыяду.<ref name="Johannesson2">{{Cite book |last1=Johannesson |first1=Nils-Lennart |url=https://reunido.uniovi.es/index.php/SELIM/article/download/20530/16515 |title=Ormulum |last2=Cooper |first2=Andrew |date=2023 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-289043-6 |series=Early English text society |location=Oxford}}</ref> Пазней {{нп5|Лаяман||en|Layamon}} у «{{нп5|Брут (паэма Лаямана)|Бруце|en|Layamon's Brut}}» адаптаваў [[Нармандская мова|нармандска-французскі]] тэкст {{нп5|Вас (паэт)|Васа|en|Wace}} і стварыў першы англамоўны твор, які прадстаўляе легенды пра [[Кароль Артур|караля Артура]] і рыцараў [[Камелот|Круглага стала]].{{Sfn|Drabble|1996|p=44}} Гэта быў таксама першы гістарыяграфічны твор, напісаны на англійскай мове пасля «[[Англасаксонскія хронікі|Англасаксонскіх хронік]]». [[Файл:Piers Ploughman. Middle English Poetry (f.169).jpg|thumb|«Пётр-араты» з рукапісу XIV стагоддзя]] Пераклады [[Біблія|Бібліі]] на сярэднеанглійскую мову, у прыватнасці {{нп5|Біблія Уікліфа||en|Wycliffe's Bible}}, дапамаглі замацаваць статус англійскай мовы як літаратурнай. Біблія Уікліфа — гэта назва, якую цяпер даюць групе перакладаў Бібліі на сярэднеанглійскую мову, зробленых пад кіраўніцтвам або па ініцыятыве {{нп5|Джон Уікліф|Джона Уікліфа|en|John Wycliffe}}. Яны з’явіліся прыкладна паміж 1382 і 1395 гадамі<ref>{{Citation | title = Catholic Encyclopedia | url = http://www.newadvent.org/cathen/15367a.htm | contribution = Versions of the Bible | publisher = New advent | access-date = 26 сакавіка 2013 | archive-date = 18 мая 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130518040306/http://www.newadvent.org/cathen/15367a.htm | url-status = live }}</ref> і сталі галоўнай прычынай узнікнення {{нп5|Лаларды|лалардскага|en|Lollardy}} руху, прыхільнікі якога, як і пазней дзеячы [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]], адхілялі многія палажэнні Рымска-каталіцкай царквы. Іншы літаратурны жанр, {{нп5|Рыцарскі раман|рыцарскі раман|en|Chivalric romance}}, з’яўляецца на англійскай мове з XIII стагоддзя ў творах «{{нп5|Кароль Горн||en|King Horn}}» і «{{нп5|Хэўлак Датчанін||en|Havelok the Dane}}», заснаваных на англа-нармандскіх арыгіналах, такіх як «{{нп5|Раман пра Горна||en|Romance of Horn}}» (каля 1170).{{Sfn | Drabble | 1996 |page = 852}} Менавіта ў XIV стагоддзі ўпершыню з’явіліся буйныя пісьменнікі і на англійскай мове. Гэта былі {{нп5|Уільям Лэнгленд||en|William Langland}}, [[Джэфры Чосер]] і так званы {{нп5|Паэт Гавейна|паэт «Жамчужыны»|en|Gawain Poet}}, найбольш вядомым творам якога з’яўляецца «{{нп5|Сэр Гавейн і Зялёны Рыцар||en|Sir Gawain and the Green Knight}}».<ref>{{Citation | last = Long | first = William J. | title = English Literature, Its History and Its Significance for the Life of the English Speaking World | publisher = Public domain | url = https://archive.org/stream/englishliteratur00longrich#page/56/mode/2up | year = 1909 | page = 57}}</ref> «{{нп5|Пётр-араты||en|Piers Plowman}}» Лэнгленда, або ''Visio Willelmi de Petro Plowman'' («Бачанне Уільямам Пятра-аратага») — гэта сярэднеанглійская [[Алегорыя|алегарычная]] паэма, напісаная каля 1360—1387 гг. нерыфмаваным [[Алітэрацыя|алітэрацыйным]] вершам.<ref>{{Citation | last = Long | first = William J. | title = English Literature, Its History and Its Significance for the Life of the English Speaking World | publisher = Public domain | url = https://archive.org/stream/englishliteratur00longrich#page/82/mode/2up | year = 1909 | page = 82}}</ref> «Сэр Гавейн і Зялёны Рыцар» — гэта позні сярэднеанглійскі алітэрацыйны рыцарскі раман XIV стагоддзя. Гэта адна з найбольш вядомых артурыянскіх гісторый пэўнага тыпу, вядомага як «гульня ў абезгалоўліванне». Сінтэзуючы валійскую, ірландскую і англійскую традыцыі, «Сэр Гавейн» падкрэслівае важнасць гонару і рыцарства. У тым жа рукапісе, што і «Сэр Гавейн», захаваліся тры іншыя паэмы, якія цяпер прынята лічыць творамі таго ж аўтара, у тым ліку складаная элегічная паэма «{{нп5|Жамчужына (паэма)|Жамчужына|en|Pearl (poem)}}».<ref name = Gawayne>{{Citation | contribution = Sir Gawayne and the Grene Knight | title = Encyclopædia Britannica | edition = online academic | date = 24 сакавіка 2013 | contribution-url = https://www.britannica.com/EBchecked/topic/546495/Sir-Gawayne-and-the-Grene-Knight | access-date = 21 чэрвеня 2022 | archive-date = 30 мая 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150530150820/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/546495/Sir-Gawayne-and-the-Grene-Knight | url-status = live }}.</ref> {{нп5|Мідлендс|Мідлендскі|en|Midlands}} англійскі дыялект гэтых паэм прыкметна адрозніваецца ад [[лондан]]скага дыялекту Чосера, і, хоць у сцэнах пры двары ў «Сэры Гавейне» адчуваецца ўплыў французскай мовы, у паэмах таксама шмат дыялектных слоў, часта скандынаўскага паходжання, якія ўжываліся на паўночным захадзе Англіі.<ref name = Gawayne /> [[Файл:Geoffrey Chaucer (17th century).jpg|upright|thumb|[[Джэфры Чосер]]]] Сярэднеанглійская мова існавала да 1470-х гадоў, калі шырока распаўсюдзілася лонданская форма англійскай мовы — канцылярскі стандарт ({{lang-en|[[:en:Middle English#Transition to Early Modern English|Chancery Standard]]}}), а кнігадрукаванне пачало стандартызаваць мову. Чосер сёння найбольш вядомы дзякуючы «[[Кентэрберыйскія аповеды|Кентэрберыйскім аповедам]]». Гэта зборнік гісторый, напісаных на сярэднеанглійскай мове (у асноўным [[верш]]аваных, хоць некаторыя ў [[проза|прозе]]), якія нібыта апавядаюць паломнікі, што разам едуць з {{нп5|Саўтварк|Саўтварка|en|Southwark}} да мошчаў святога [[Томас Бекет|Томаса Бекета]] ў [[Кентэрберыйскі сабор|Кентэрберыйскім саборы]]. Чосер шмат зрабіў для павышэння легітымнасці [[родная мова|роднай]] сярэднеанглійскай мовы ў той час, калі дамінуючымі літаратурнымі мовамі ў Англіі ўсё яшчэ былі французская і лацінская. У гэты час літаратура ў Англіі пісалася на розных мовах, у тым ліку на лацінскай, нармандска-французскай і англійскай. Пра шматмоўны характар чытацкай аўдыторыі ў XIV стагоддзі сведчыць прыклад [[Джон Гаўэр|Джона Гаўэра]]. Сучаснік Уільяма Лэнгленда і сябар Чосера, Гаўэр запомніўся ў першую чаргу трыма асноўнымі творамі: ''Mirroir de l’Omme'', ''Vox Clamantis'' і ''Confessio Amantis'', трыма доўгімі паэмамі, напісанымі на англа-нармандскай, лацінскай і сярэднеанглійскай мовах адпаведна; творы аб’яднаны агульнымі маральнымі і палітычнымі тэмамі.<ref>{{cite DNB|wstitle=Gower, John}}</ref> У XIV стагоддзі былі створаны таксама значныя рэлігійныя творы, у тым ліку {{нп5|Юліяна Норыджская|Юліяны Норыджскай|en|Julian of Norwich}} і {{нп5|Рычард Рол|Рычарда Рола|en|Richard Rolle}}. Лічыцца, што «[[:en:Revelations of Divine Love|Адкрыцці Боскай Любові]]{{ref-en}}» Юліяны (каля 1393) — першая апублікаваная кніга, напісаная жанчынай на англійскай мове.<ref name="ec">{{cite book | first1=Edmund |last1=Colledge |first2=James |last2=Walsh | title = Julian of Norwich – Showings | publisher=Paulist Press | year = 1978 | url = https://books.google.com/books?id=IPCwHOwX_BgC | isbn = 978-0-8091-2091-8 }} </ref> Галоўным творам XV стагоддзя з’яўляецца «{{нп5|Смерць Артура||en|Le Morte d'Arthur}}» сэра {{нп5|Томас Мэлары|Томаса Мэлары|en|Thomas Malory}}, надрукаваная [[Уільям Кэкстан|Кэкстанам]] у 1485 годзе.<ref name="autogenerated182">''The Oxford Companion to English Literature'' (1996), p. 182.</ref> Гэтая кампіляцыя шэрагу французскіх і англійскіх артурыянскіх раманаў — адна з першых кніг, што былі надрукаваны ў Англіі. Яе папулярнасць аказала ўплыў на пазнейшае адраджэнне цікавасці да артурыянскіх легенд.<ref>{{cite web |title=Malory's Morte d'Arthur: Exhibition Guide |url=https://d.lib.rochester.edu/camelot/text/mcshane-malorys-morte-d-arthur-exhibition-guide |website=University of Rochester {{!}} Robbins Library Digital Projects |access-date=21 жніўня 2021 |archive-date=21 жніўня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210821232911/https://d.lib.rochester.edu/camelot/text/mcshane-malorys-morte-d-arthur-exhibition-guide |url-status=live }}</ref> === Сярэдневяковы тэатр === У [[Сярэдневякоўе|Сярэднявеччы]] драма на народных мовах Еўропы магла ўзнікнуць з інсцэніровак [[літургія|літургіі]]. {{нп5|Містэрыя|Містэрыі|en|Mystery play}} прадстаўляліся ў прытворах сабораў або вандроўнымі акцёрамі ў святочныя дні. {{нп5|Міракль|Міраклі|ru|Миракль}} і містэрыі, а таксама {{нп5|маралітэ||en|Morality play}} (або «інтэрлюдыі») пазней ператварыліся ў больш складаныя формы драмы, якія можна было ўбачыць на елізавецінскіх сцэнах. Іншай формай сярэднявечнага тэатра былі прадстаўленні ражаных ({{lang-en|[[:en:Mummers' play|Mummers' play]]}}), форма ранняга вулічнага тэатра, звязаная з {{нп5|Морыс (танец)|танцам морыс|en|Morris dance}}; тэмамі прадстаўленняў былі, напрыклад, [[Святы Георгій]] і [[Цмок]], [[Робін Гуд]]. Гэта былі народныя [[Казка|казкі]], якія пераказвалі старыя гісторыі, і акцёры падарожнічалі з горада ў горад, выконваючы іх для сваёй аўдыторыі ў абмен на грошы і гасціннасць.<ref>{{cite book |title=Dictionary of Literary Terms and Literary Theory |first=J.A. |last=Cuddon |location=London |publisher=Penguin Books |year=1999 |page=523}}</ref> Містэрыі і міраклі — адны з самых ранніх фармальна развітых п’ес у сярэднявечнай [[Еўропа|Еўропе]]. Сярэднявечныя містэрыі былі засяроджаны на прадстаўленні [[Біблія|біблейскіх]] гісторый у [[царква (збудаванне)|цэрквах]] у выглядзе жывых карцін з суправаджаючым іх {{нп5|Антыфон|антыфонным|en|Antiphon}} спевам. Яны развіваліся з X па XVI стагоддзе, дасягнуўшы піку папулярнасці ў XV стагоддзі, перш чым састарэлі з-за ўздыму прафесійнага тэатра.<ref>{{cite book|last=Gassner|first=John|author2=Quinn, Edward|title=The Reader's Encyclopedia of World Drama|publisher=Methuen|location=London|year=1969|pages=203–04|chapter=England: middle ages|oclc=249158675}}</ref> [[Файл:ChesterMysteryPlay 300dpi.jpg|thumb|upright|left|Гравюра XIX стагоддзя, якая адлюстроўвае пастаноўку з Чэстэрскага цыкла {{нп5|Містэрыя|містэрый|en|Mystery play}}]] Існуюць чатыры поўныя або амаль поўныя захаваныя англійскія біблейскія зборнікі п’ес позняга сярэднявечча. Самым поўным з’яўляецца {{нп5|Ёркскі цыкл містэрый|Ёркскі цыкл|en|York Mystery Plays}} з 48 пастановак. Яны ставіліся ў горадзе [[Горад Ёрк|Ёрк]] з сярэдзіны XIV стагоддзя да 1569 года.<ref>''A Glossary of Literary Terms'', M.H. Abrams. (Fort Worth, Texas: Harcourt Brace, 1999, pp. 165-66.</ref> Акрамя сярэднеанглійскай драмы, захаваліся тры п’есы на [[корнская мова|корнскай мове]], вядомыя як {{нп5|Ардыналія||en|Ordinalia}}.<ref>{{cite book |url=http://www.gutenberg.org/files/26192/26192-h/26192-h.htm |title=A Handbook of the Cornish Language |first=Henry |last=Jenner |via=Project Gutenberg |access-date=7 красавіка 2013 |archive-date=26 жніўня 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130826132130/http://www.gutenberg.org/files/26192/26192-h/26192-h.htm |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.magakernow.org.uk/index.aspx?articleid=38590 |title=A brief history of the Cornish language |website=Maga Cornish Language Partnership |archive-url=https://web.archive.org/web/20081225172227/http://www.magakernow.org.uk/index.aspx?articleid=38590 |archive-date=25 снежня 2008 }}</ref> {{нп5|Маралітэ||en|Morality play}}, што выраслі з рэлігійна абумоўленых {{нп5|Містэрыя|містэрый|en|Mystery play}} Сярэднявечча, — гэта [[жанр]] сярэднявечнай і ранняй [[Цюдары|цюдараўскай]] тэатральнай забавы, які ўяўляў сабой зрух у бок больш свецкай асновы для еўрапейскага тэатра.<ref>Richardson and Johnston (1991, 97-98).</ref> Маралітэ — гэта тып [[алегорыя|алегорыі]], у якой пратаганіст сустракаецца з увасабленнямі розных [[мараль]]ных якасцей, якія спрабуюць падштурхнуць яго выбраць жыццё па боскіх запаветах замест зла. П’есы былі найбольш папулярныя ў Еўропе ў XV і XVI стагоддзях.<ref>''Dictionary of Literary Terms and Literary Theory'', p. 523.</ref> «The Somonyng of Everyman» («Пакліканне кожнага чалавека»{{удакладніць}}) (каля 1509—1519), якую звычайна называюць проста «{{нп5|Кожны (п'еса XV стагоддзя)|Кожны|en|Everyman (15th-century play)}}», — гэта англійская маралітэ канца XV стагоддзя. Як і алегорыя [[Джон Баньян|Джона Баньяна]] «[[Шлях пілігрыма]]» (1678), «Кожны» даследуе пытанне [[Выратаванне (хрысціянства)|хрысціянскага збавення]] праз выкарыстанне алегарычных персанажаў.<ref>''The Norton Anthology of English Literature'', Vol. 1 (2000), p. 445; ''The Oxford Companion to English Literature'' (1996), p. 775.</ref> == Англійскае Адраджэнне (1500—1660) == Англійскае Адраджэнне як частка [[Адраджэнне#Паўночнае Адраджэнне|Паўночнага Адраджэння]] было [[Культура|культурным]] і [[Мастацтва|мастацкім]] рухам у Англіі ў перыяд з канца XV да XVII стагоддзя.{{sfn|Ward|Waller|1907–1916|p=|loc=Vol. 3: Renascence and Reformation}} Яно звязана з агульнаеўрапейскім [[Адраджэнне|Рэнесансам]], які, як прынята лічыць, пачаўся ў Італіі ў канцы XIV стагоддзя. Як і большасць краін паўночнай Еўропы, Англія амаль не адчувала гэтых змен больш за стагоддзе — рэнесансны стыль і ідэі пранікалі ў Англію досыць павольна. Многія навукоўцы звязваюць пачатак англійскага Адраджэння з гадамі праўлення [[Генрых VIII|Генрыха VIII]]<ref>{{Cite web |url=https://www.poetryfoundation.org/collections/154826/an-introduction-to-the-english-renaissance |title="English Renaissance", Poetry Foundation online |access-date=9 студзеня 2021 |archive-date=11 студзеня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111151435/https://www.poetryfoundation.org/collections/154826/an-introduction-to-the-english-renaissance |url-status=live }}</ref>, а [[Лізавета I|елізавецінская]] эпоха ў другой палове XVI стагоддзя звычайна лічыцца вяршыняй англійскага Адраджэння.{{sfn|Ward|Waller|1907–1916|p=|loc=Vol. 3: Renascence and Reformation}}<ref>''A Companion to English Renaissance Literature and Culture'', ed. Michael Hattaway (2000)</ref> Уплыў італьянскага Адраджэння таксама можна знайсці ў паэзіі {{нп5|Томас Уает|Томаса Уаета|en|Thomas Wyatt (poet)}}, аднаго з самых ранніх англійскіх паэтаў Адраджэння. Ён унёс мноства інавацый у англійскую паэзію, у тым ліку разам з {{нп5|Генры Говард, граф Сурэй|Генры Говардам, графам Сурэем|en|Henry Howard, Earl of Surrey}} прынёс з Італіі ў Англію [[санет]] у пачатку XVI стагоддзя.{{sfn |Tillyard| 1929}}{{sfn | Burrow |2004}}{{sfn|Ward | Waller | Trent | Erskine | 1907–21 | loc = '''3'''}} Пасля таго, як [[Уільям Кэкстан]] пачаў друкаваць кнігі ў Англіі ў 1476 годзе, літаратура на англійскай мове заквітнела.<ref name="autogenerated182"/> Пад уплывам [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] стваралася [[літургія]] на роднай мове, што прывяло да з’яўлення «{{нп5|Кніга агульных малітваў|Кнігі агульных малітваў|en|Book of Common Prayer}}» (1549), якая аказала працяглы ўплыў на літаратурную мову. === Елізавецінскі перыяд (1558—1603) === ==== Паэзія ==== [[Эдмунд Спенсер]] быў адным з найважнейшых паэтаў елізавецінскага перыяду, аўтарам «{{нп5|Каралева фей|Каралевы фей|en|The Faerie Queene}}» (1590 і 1596), эпічнай паэмы і фантастычнай [[алегорыя|алегорыі]], якая ўслаўляла дынастыю [[Цюдары|Цюдараў]] і [[Лізавета I|Лізавету I]]. Яшчэ адна значная фігура ў англійскай паэзіі гэтай эпохі — сэр {{нп5|Філіп Сідні||en|Philip Sidney}}, сярод твораў якога — «{{нп5|Астрафіл і Стэла||en|Astrophil and Stella}}», «[[:en:The Defence of Poetry|Абарона паэзіі]]{{ref-en}}» і «[[:en:The Countess of Pembroke's Arcadia|Аркадыя графіні Пембрук]]{{ref-en}}». Вершы, што пісаліся як тэксты песень, такія як творы {{нп5|Томас Кэмпіён|Томаса Кэмпіёна|en|Thomas Campion}}, набывалі папулярнасць разам з пашырэннем распаўсюду друкаванай літаратуры. Яшчэ адной важнай фігурай у елізавецінскай паэзіі быў [[Джон Дон]] (гл. ніжэй). ==== Драма ==== Сярод самых ранніх елізавецінскіх п’ес — «{{нп5|Горбадук (п'еса)|Горбадук|en|Gorboduc (play)}}» (1561) Сэквіла і Нортана, а таксама «{{нп5|Іспанская трагедыя||en|The Spanish Tragedy}}» {{нп5|Томас Кід|Томаса Кіда|en|Thomas Kyd}} (1592). «Горбадук» адметны тым, што гэта першая вершаваная драма на англійскай мове, у якой выкарыстоўваецца [[белы верш]], а таксама тым, што ў ім элементы з ранейшых {{нп5|маралітэ||en|Morality play}} і [[:en:Senecan tragedy|сенекаўскай трагедыі]]{{ref-en}} развіваюцца ў напрамку, якім пойдуць пазнейшыя драматургі.<ref>«''Gorboduc'' and ''Titus Andronicus''»; James D. Carroll, ''Notes and Queries'', 2004, pp. 51, 267-69.</ref> «Іспанская трагедыя»<ref>{{Cite book | url=https://archive.org/details/spanishtragedya00kydgoog | title=The Spanish tragedy, a play| publisher=London: J.M. Dent and co.| year=1898}}</ref> — гэта елізавецінская [[трагедыя]], напісаная Томасам Кідам паміж 1582 і 1592 гадамі, якая была папулярнай і ўплывовай у свой час і стварыла новы [[жанр]] у англійскай літаратуры, {{нп5|трагедыя помсты|трагедыю помсты|en|Revenge play}}.<ref>''The Oxford Companion to English Literature'', ed. Margaret Drabble. (Oxford: Oxford University Press, 1996), pp. 832, 935.</ref> [[Файл:William Shakespeare by John Taylor, edited.jpg|upright|thumb|[[Уільям Шэкспір]]]] [[Уільям Шэкспір]] вылучаецца ў гэты перыяд як [[паэт]] і [[драматург]], якога дагэтуль ніхто не пераўзышоў. Шэкспір пісаў п’есы ў розных жанрах, у тым ліку гістарычныя хронікі (напрыклад, «Рычард III» і «Генрых IV»), [[Трагедыя|трагедыі]] (напрыклад, «[[Гамлет]]», «Атэла» і «Макбет»), [[Камедыя|камедыі]] (напрыклад, «Сон у летнюю ноч», «Як вам гэта спадабаецца» і «Дванаццатая ноч») і познія «рамансы», або [[Трагікамедыя|трагікамедыі]]. Дзейнасць Шэкспіра працягваецца ў [[Якавіянская эпоха|якавіянскі перыяд]]. Сярод іншых важных фігур у елізавецінскім тэатры — [[Крыстафер Марла]], а таксама {{нп5|Бэн Джонсан||en|Ben Jonson}}, {{нп5|Томас Дэкер||en|Thomas Dekker (writer)}}, {{нп5|Джон Флетчар||en|John Fletcher (playwright)}} і {{нп5|Фрэнсіс Бомант||en|Francis Beaumont}}. === Якавіянскі перыяд (1603—1625) === ==== Драма ==== На пачатку XVII стагоддзя [[Уільям Шэкспір|Шэкспір]] напісаў так званыя «праблемныя п’есы», а таксама шэраг сваіх найбольш вядомых [[Трагедыя|трагедый]], у тым ліку «{{нп5|Макбет (п’еса)|Макбет|en|Macbeth}}» і «[[Кароль Лір]]».<ref>{{Harvnb|Bradley|1991|loc=85}}; {{Harvnb|Muir|2005|loc=12–16}}.</ref> У апошні перыяд сваёй творчасці Шэкспір звярнуўся да «рамансу», або [[трагікамедыя|трагікамедыі]], і завяршыў яшчэ тры буйныя п’есы, сярод якіх «{{нп5|Бура (п’еса)|Бура|en|The Tempest}}». Менш змрочныя, чым трагедыі, гэтыя п’есы маюць больш сур’ёзны тон, чым камедыі 1590-х гадоў, але яны заканчваюцца прымірэннем і прабачэннем патэнцыйна трагічных памылак.<ref>{{Harvnb|Dowden|1881|loc=57}}.</ref> Пасля смерці Шэкспіра паэт і драматург {{нп5|Бэн Джонсан||en|Ben Jonson}} быў вядучай літаратурнай фігурай эпохі караля [[Якаў I (кароль Англіі)|Якава]]. Эстэтыка Джонсана вяртаецца да Сярэднявечча, а яго персанажы ўвасабляюць {{нп5|Чатыры тэмпераменты|тэмпераменты|en|Four temperaments}}, разуменне якіх грунтавалася на тагачаснай медыцынскай тэорыі.<ref>«Ben Jonson.» ''Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online Academic Edition''. Encyclopædia Britannica Inc., 2012. Web. 20 верасня 2012. https://www.britannica.com/EBchecked/topic/127459/Ben Jonson.</ref> Сярод камедый Джонсана — «Вальпонэ» (1605 або 1606) і «{{нп5|Варфаламееўскі кірмаш (п'еса)|Варфаламееўскі кірмаш|en|Bartholomew Fair (play)}}» (1614). Сярод іншых, хто прытрымліваўся стылю Джонсана, былі {{нп5|Фрэнсіс Бомант|Бомант|en|Francis Beaumont}} і {{нп5|Джон Флетчар|Флетчар|en|John Fletcher (playwright)}}, якія напісалі папулярную камедыю «{{нп5|Рыцар палаючага песціка||en|The Knight of the Burning Pestle}}» (верагодна, 1607—1608), сатыру на ўздым сярэдняга класу.<ref>''The Oxford Companion to English Literature'' (1996). p. 546.</ref> Іншым папулярным стылем тэатра ў якавіянскія часы была {{нп5|трагедыя помсты||en|Revenge play}}, якую папулярызаваў у елізавецінскую эпоху {{нп5|Томас Кід||en|Thomas Kyd}}, а затым далей развіў {{нп5|Джон Уэбстэр||en|John Webster}} у творах «Белы д’ябал» (1612) і «Герцагіня Мальфі» (1613). Сярод іншых трагедый помсты — «{{нп5|Падменены||en|The Changeling (play)}}», напісаная {{нп5|Томас Мідлтан|Томасам Мідлтанам|en|Thomas Middleton}} і {{нп5|Уільям Роўлі|Уільямам Роўлі|en|William Rowley}}.<ref>«Revenge Tragedy» in ''A Dictionary of Literary Terms and Literary Theory'', ed. JA Cuddon (London: Penguin Books, 1999), pp. 744-46.</ref> ==== Паэзія ==== {{нп5|Джордж Чапмен||en|George Chapman}} запомніўся галоўным чынам сваім знакамітым вершаваным перакладам у 1616 годзе «[[Іліяда|Іліяды]]» і «[[Адысея|Адысеі]]» [[Гамер]]а на англійскую мову.<ref>''Chapman’s Homer: The Iliad''. Ed. Allardyce Nicoll. Bollingen Series 41. Princeton: Princeton UP, 1998; ''Chapman’s Homer: The Odyssey''. Ed. Allardyce Nicoll. Bollingen Series 41. Princeton: Princeton UP, 2000.</ref> Гэта былі першыя ў гісторыі поўныя пераклады абедзвюх паэм на англійскую мову. Пераклад аказаў глыбокі ўплыў на англійскую літаратуру, яму прысвечаны знакаміты санет [[Джон Кітс|Джона Кітса]] «На першае знаёмства з чапменаўскім Гамерам» (1816). Шэкспір папулярызаваў англійскі [[санет]], які ўнёс значныя змены ў мадэль [[Петрарка|Петраркі]]. Зборнік з 154 [[Уільям Шэкспір#Санеты|санетаў Шэкспіра]], прысвечаных такім тэмам, як плынь часу, каханне, прыгажосць і смяротнасць, упершыню быў апублікаваны ў 1609 годзе ў фармаце ін-кварта. Акрамя Шэкспіра і Бэна Джонсана, да ліку буйных паэтаў пачатку XVII стагоддзя належалі {{нп5|паэты-метафізікі||en|Metaphysical poets}}: [[Джон Дон]], [[Джордж Герберт]], {{нп5|Генры Воган||en|Henry Vaughan}}, {{нп5|Эндру Марвел||en|Andrew Marvell}} і {{нп5|Рычард Крэша||en|Richard Crashaw}}.<ref name="ODNB">{{Citation | first = Colin | last = Burrow | contribution = Metaphysical poets (act. c. 1600 – c. 1690) | title = Oxford Dictionary of National Biography | publisher = Oxford University Press | contribution-url = http://www.oxforddnb.com/view/theme/95605 | access-date = 7 мая 2012 | archive-date = 24 верасня 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150924163616/http://www.oxforddnb.com/view/theme/95605 | url-status = live }}.</ref> Іх стыль характарызаваўся досціпам і метафізічнымі канцэптамі, гэта значыць, надуманымі або незвычайнымі параўнаннямі або метафарамі.<ref>Gardner, Helen ''The Metaphysical Poets'' Penguin Books, 1957 {{ISBN|0-14-042038-X}}</ref> ==== Проза ==== Найважнейшым празаічным творам пачатку XVII стагоддзя была [[Біблія караля Якава]]. На той час гэта быў адзін з самых маштабных перакладчыцкіх праектаў у гісторыі англійскай мовы, пачаты ў 1604 годзе і завершаны ў 1611 годзе. Ён уяўляе сабой кульмінацыю традыцыі перакладаў Бібліі на англійскую мову, якая пачалася з працы [[Уільям Тындэйл|Уільяма Тындэйла]], і стаў стандартнай [[Біблія]]й [[Царква Англіі|Царквы Англіі]].{{Sfn | Drabble | 1996 | pp = 100–01}} === Позняе Адраджэнне (1625—1660) === ==== Паэзія ==== {{нп5|Паэты-метафізікі||en|Metaphysical poets}} [[Джон Дон]] і [[Джордж Герберт]] яшчэ працягвалі дзейнасць пасля 1625 года, а пазней у XVII стагоддзі пісала другое пакаленне паэтаў-метафізікаў, у тым ліку {{нп5|Рычард Крэша||en|Richard Crashaw}}, {{нп5|Эндру Марвел||en|Andrew Marvell}}, {{нп5|Томас Трэхерн||en|Thomas Traherne}} і {{нп5|Генры Воган||en|Henry Vaughan}}. Яшчэ адна важная група англійскіх паэтаў XVII стагоддзя — {{нп5|паэты-кавалеры||en|Cavalier poet}}, якія паходзілі са слаёў грамадства, што падтрымлівалі караля [[Карл I Сцюарт|Карла I]] падчас Англійскай грамадзянскай вайны (1642—1651; кароль Карл кіраваў з 1625 года і быў пакараны смерцю ў 1649 годзе). Найбольш вядомыя з іх — {{нп5|Роберт Герык||en|Robert Herrick (poet)}}, {{нп5|Рычард Лаўлейс||en|Richard Lovelace (poet)}}, {{нп5|Томас Кэру||en|Thomas Carew}} і сэр {{нп5|Джон Саклінг||en|John Suckling (poet)}}. Яны «не былі арганізаванай групай, але ўсе знаходзіліся пад уплывам» Бэна Джонсана. Большасць паэтаў-кавалераў былі прыдворнымі, але ёсць і некаторыя прыкметныя выключэнні: напрыклад, Роберт Герык не быў прыдворным, але яго стыль вызначае яго як паэта-кавалера. У сваіх творах кавалеры выкарыстоўваюць алегорыю і класічныя алюзіі і знаходзяцца пад уплывам рымскіх аўтараў: [[Гарацый|Гарацыя]], [[Цыцэрон]]а і [[Авідзій|Авідзія]]. [[Джон Мільтан]] «быў апошнім вялікім паэтам англійскага Адраджэння»<ref>«John Milton.» Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica Inc., 2013. Web. 8 красавіка 2013. <https://www.britannica.com/EBchecked/topic/383113/John-Milton {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150508181454/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/383113/John-Milton |date=8 мая 2015 }}>.</ref> і апублікаваў шэраг твораў да 1660 года, у тым ліку «[[:en:L'Allegro|L'Allegro]]{{ref-en}}» (1631), «[[:en:Il Penseroso|Il Penseroso]]{{ref-en}}» (1634), маску «{{нп5|Комус (маска)|Комус|en|Comus (John Milton)}}» (1638) і элегію «{{нп5|Лікід||en|Lycidas}}» (1638). Аднак яго асноўныя эпічныя творы, у тым ліку «{{нп5|Страчаны рай||be-tarask|Страчаны рай}}» (1667), былі апублікаваныя ў перыяд Рэстаўрацыі. == Эпоха Рэстаўрацыі (1660—1700) == {{Няма крыніц у раздзеле|date=сакавік 2016}} Літаратура Рэстаўрацыі надзвычай разнастайная: у ёй ёсць як і «Страчаны рай», так і «{{нп5|Садом, або квінтэсенцыя распусты|Садом|en|Sodom, or the Quintessence of Debauchery}}» {{нп5|Джон Уілмат|графа Рочэстэра|en|John Wilmot, 2nd Earl of Rochester}}, сексуальная камедыя «{{нп5|Жонка з вёскі||en|The Country Wife}}» і маральна-дыдактычны «[[Шлях пілігрыма]]». Да гэтай эпохі адносяцца «{{нп5|Два трактаты пра праўленне||en|Two Treatises of Government}}» Лока, заснаванне [[Лонданскае каралеўскае таварыства|Каралеўскага таварыства]], эксперыменты і духоўныя медытацыі [[Роберт Бойль|Роберта Бойля]], істэрычныя нападкі на тэатры з боку {{нп5|Джэрэмі Кольер|Джэрэмі Кольера|en|Jeremy Collier}}, пачатак літаратурнай крытыкі ў дзейнасці Драйдэна і першыя газеты. Афіцыйнае перапыненне літаратурнай культуры, выкліканае цэнзурай і радыкальна-маралістычнымі стандартамі пры пурытанскім рэжыме Кромвеля, стварыла прабел у літаратурнай традыцыі, што дазволіла ўсім формам літаратуры як быццам пачацца наноў пасля Рэстаўрацыі. У час Міжцарства раялісцкія сілы, звязаныя з дваром [[Карл I Сцюарт|Карла I]], адправіліся ў выгнанне з дваццацігадовым [[Карл II Сцюарт|Карлам II]]. Шляхта, якая падарожнічала з Карлам II, такім чынам, знаходзілася больш за дзесяць гадоў у цэнтры літаратурнай сцэны кантынента. === Паэзія === [[Файл:John Milton - Project Gutenberg eText 13619.jpg|upright|left|thumb|[[Джон Мільтан]], рэлігійная эпічная паэма ''Страчаны рай'', апублікаваная ў 1667 годзе.]] У гэты час рэлігійных змен і палітычных узрушэнняў тварыў [[Джон Мільтан]], адзін з найвялікшых англійскіх паэтаў. Мільтан найбольш вядомы сваёй эпічнай паэмай «{{нп5|Страчаны рай||be-tarask|Страчаны рай}}» (1667). Паэзія і проза Мільтана адлюстроўваюць глыбокія асабістыя перакананні, цягу да свабоды і самавызначэння, а таксама надзённыя праблемы і палітычную турбулентнасць яго часу. Яго знакамітая «{{нп5|Арэапагітыка||en|Areopagitica}}», напісаная ў асуджэнне папярэдняй цэнзуры, з’яўляецца адным з самых уплывовых і гарачых выступленняў у абарону [[свабода слова|свабоды слова]] і свабоды друку.<ref>{{cite book| last = Sanders| first = Karen| title = Ethics & Journalism| publisher = Sage| year = 2003| page = 66| url = https://books.google.com/books?id=bnpliIUyO60C| isbn = 978-0-7619-6967-9| access-date = 22 сакавіка 2023| archive-date = 26 сакавіка 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230326164800/https://books.google.com/books?id=bnpliIUyO60C| url-status = live}}</ref> Самай буйной і важнай паэтычнай формай эпохі была сатыра. Як правіла, сатыры публікаваліся ананімна, бо асобам, звязаным з сатырай, пагражала вялікая небяспека. [[Джон Драйдэн]] быў уплывовым англійскім паэтам, літаратурным крытыкам, перакладчыкам і драматургам, які дамінаваў у літаратурным жыцці Англіі часоў Рэстаўрацыі да такой ступені, што гэты перыяд стаў вядомы ў літаратурных колах як «Эпоха Драйдэна». Ён усталяваў {{нп5|гераічны куплет||en|Heroic couplet}} як стандартную форму англійскай паэзіі. Найбольшымі дасягненнямі Драйдэна ў сатырычнай паэзіі сталі такія творы, як іраікамічная паэма «{{нп5|Макфлекна||en|MacFlecknoe}}» (1682).<ref>John Dryden, ''Major Works'', ed. by Keith Walker, (Oxford: Oxford University Press, 1987), p. 37.</ref> [[Аляксандр Поўп]] знаходзіўся пад моцным уплывам Драйдэна і часта запазычваў у яго; іншыя пісьменнікі XVIII стагоддзя ў роўнай ступені знаходзіліся пад уплывам як Драйдэна, так і Поўпа. === Проза === У прозе перыяду Рэстаўрацыі пераважаюць [[хрысціянства|хрысціянскія]] рэлігійныя творы, але ў гэты перыяд таксама пачалі развівацца два напрамкі, якія будуць дамінаваць у пазнейшыя перыяды: мастацкая літаратура і журналістыка. Рэлігійнае пісьменства часта пераходзіла ў палітычнае і эканамічнае, гэтак жа як творы на палітычныя і эканамічныя тэмы непасрэдна закраналі рэлігію. Таксама ў часы Рэстаўрацыі многія са сваіх філасофскіх прац напісаў [[Джон Лок]]. Яго два «Трактаты пра праўленне» пазней натхнялі мысляроў [[Амерыканская рэвалюцыя|Амерыканскай рэвалюцыі]]. Рэстаўрацыя змякчыла рэзкасць сектанцкіх выказванняў, але радыкалізм захаваўся і пасля Рэстаўрацыі. Пурытанскія аўтары, такія як [[Джон Мільтан]], былі вымушаныя адысці ад грамадскага жыцця або адаптавацца, а некаторыя з аўтараў, што прапаведавалі супраць манархіі і непасрэдна ўдзельнічалі ў {{нп5|царазабойства|царазабойстве|en|Regicide}} [[Карл I Сцюарт|Карла I]], былі рэпрэсаваныя. Такім чынам, творы з заклікамі да гвалту былі вымушаныя сысці ў падполле, і многія з тых, хто служыў у перыяд Міжцарства, змякчылі свае пазіцыі ў перыяд Рэстаўрацыі. [[Джон Баньян]] вылучаецца сярод іншых рэлігійных аўтараў таго перыяду. «[[Шлях пілігрыма]]» Баньяна — гэта [[алегорыя]] асабістага збаўлення і дапаможнік па хрысціянскім жыцці. [[Файл:Pilgrim's Progress first edition 1678.jpg|thumb|upright|«[[Шлях пілігрыма]]» [[Джон Баньян|Джона Баньяна]] (1678)]] У перыяд Рэстаўрацыі найбольш папулярным шляхам распаўсюду навін была публікацыя ў фармаце {{нп5|бродшыт|бродшыта|en|broadsheet}}. Адзін вялікі аркуш паперы мог змяшчаць пісьмовы аповед пра падзею, звычайна небесстаронні. Немагчыма дакладна датаваць з’яўленне рамана ў англійскай літаратуры. Аднак доўгая мастацкая проза і выдуманыя біяграфіі пачалі адрознівацца ад іншых форм у Англіі ў перыяд Рэстаўрацыі. Існуючая традыцыя ''рамансаў'' у Францыі і Іспаніі была папулярная ў Англіі. Адной з найбольш значных фігур у станаўленні рамана ў перыяд Рэстаўрацыі з’яўляецца {{нп5|Афра Бен||en|Aphra Behn}}, аўтарка «{{нп5|Арунока||en|Oroonoko}}» (1688), якая была не толькі першай прафесійнай жанчынай-раманісткай, але, магчыма, і сярод першых прафесійных раманістаў абодвух палоў у Англіі. === Драма === Як толькі была знята забарона на публічныя сцэнічныя прадстаўленні, раней уведзеная пурытанскім рэжымам, [[Драма (род літаратуры)|драма]] хутка і багата адрадзілася.<ref>{{cite book|last1=Hatch|first1=Mary Jo|title=The Three Faces of Leadership: Manager, Artist, Priest|date=2009|publisher=John Wiley & Sons|page=47}}</ref> Найбольш вядомыя п’есы ранняга перыяду Рэстаўрацыі — гэта несентыментальныя або «жорсткія» камедыі [[Джон Драйдэн|Джона Драйдэна]], {{нп5|Уільям Уічэрлі|Уільяма Уічэрлі|en|William Wycherley}} і {{нп5|Джордж Этэрэдж|Джорджа Этэрэджа|en|George Etherege}}, якія адлюстроўваюць атмасферу пры двары і ўслаўляюць арыстакратычны мачызм — лад жыцця з няспыннымі сексуальнымі прыгодамі і заваяваннямі. Пасля рэзкага падзення якасці і колькасці ў 1680-х гадах, у сярэдзіне 1690-х адбыўся кароткі другі росквіт драмы, асабліва камедыі. Камедыі, такія як «{{нп5|Шлях свету||en|The Way of the World}}»{{удакладніць}} [[Уільям Конгрыў|Уільяма Конгрыва]] (1700), «{{нп5|Рэцыдыў||en|The Relapse}}» (1696) і «{{нп5|Раззлаваная жонка||en|The Provoked Wife}}» (1697) {{нп5|Джон Ванбру|Джона Ванбру|en|John Vanbrugh}}, былі «мякчэйшымі» і больш сярэднекласавымі па духу, вельмі адрознымі ад арыстакратычнай экстраваганцы дваццацігадовай даўніны, і накіраванымі на шырэйшую аўдыторыю. == XVIII стагоддзе == === Аўгусцінская літаратура (1700—1745) === {{Няма крыніц у раздзеле|date=сакавік 2016}} У XVIII стагоддзі літаратура адлюстроўвала светапогляд [[Эпоха Асветніцтва|Эпохі Асветніцтва]] (або Эпохі Розуму): рацыянальны і навуковы падыход да рэлігійных, сацыяльных, палітычных і эканамічных пытанняў, у межах якога прапагандаваўся свецкі погляд на рэчы і агульнае пачуццё прагрэсу і ўдасканальваемасці. На чале руху стаялі філосафы, якія натхняліся адкрыццямі папярэдняга стагоддзя (такіх навукоўцаў, як [[Ісак Ньютан]]) і працамі [[Рэнэ Дэкарт|Дэкарта]], [[Джон Лок|Джона Лока]] і [[Фрэнсіс Бэкан|Фрэнсіса Бэкана]]. Яны імкнуліся адкрыць усеагульныя прынцыпы, якія кіруюць чалавецтвам, прыродай і грамадствам, і дзейнічаць на іх аснове. Асветнікі выказваліся супраць духоўных і навуковых аўтарытэтаў, дагматызму, нецярпімасці, цэнзуры, а таксама эканамічных і сацыяльных абмежаванняў. Яны лічылі дзяржаву належным і рацыянальным інструментам прагрэсу. Крайні рацыяналізм і скептыцызм эпохі натуральна прывялі да [[дэізм]]у, а таксама адыгралі пэўную ролю ва ўзнікненні [[рамантызм]]у як пазнейшай рэакцыі. «[[Энцыклапедыя#«Encyclopedie»|Энцыклапедыя, або Тлумачальны слоўнік навук, мастацтваў і рамёстваў]]» [[Дэні Дзідро]] ўвасабляла дух эпохі. Тэрмін «аўгусцінская літаратура» ({{lang-en|Augustan literature}}) паходзіць ад саміх аўтараў 1720-х і 1730-х гадоў, што адгукнуліся на тэрмін, якому [[Георг I (кароль Вялікабрытаніі)|Георг I]] аддаваў перавагу ў дачыненні да сябе. Георг I меў на ўвазе, што гэты тытул адлюстроўвае яго магутнасць, а літаратары бачылі ў ім адлюстраванне пераходу [[Старажытны Рым|Старажытнага Рыма]] ад грубай і неадшліфаванай літаратуры да вельмі палітычнай і вытанчанай літаратуры. Гэта эпоха буяння і скандалаў, велізарнай энергіі, вынаходлівасці і абурэння; час, калі англічан, валійцаў, шатландцаў і ірландцаў чакала пашырэнне эканомікі, зніжэнне бар’ераў для адукацыі і пачатак [[Прамысловая рэвалюцыя|Прамысловай рэвалюцыі]]. ==== Паэзія ==== Менавіта ў гэты час паэт {{нп5|Джэймс Томсан (паэт, 1700)|Джэймс Томсан|en|James Thomson (poet, born 1700)}} стварыў свае меланхалічныя «[[:en:The Seasons (Thomson poem)|Поры года]]{{ref-en}}» (1728—1730), а {{нп5|Эдуард Юнг||en|Edward Young}} напісаў сваю паэму «{{нп5|Начныя думкі||en|Night Thoughts}}» (1742), хоць найбольш выбітным паэтам эпохі з’яўляецца [[Аляксандр Поўп]] (1688—1744). У гэтую эпоху таксама адбываецца канкурэнцыя розных мадэлей {{нп5|Пастараль|пастаралі|en|Pastoral}}. У крытыцы паэты змагаліся з дактрынай ''дэкоруму'', прысвечанай супастаўленню правільных слоў з правільным сэнсам і дасягненню інтанацыі, якая адпавядала б сур’ёзнасці тэмы. У той жа час [[іраікамічная паэма|іраікамічны]] жанр быў на піку, і творы Поўпа «{{нп5|Выкраданне локана||en|The Rape of the Lock}}» (1712—1717) і «{{нп5|Дунсіяда||en|The Dunciad}}» (1728—1743) да нашых дзён лічацца найвялікшымі іраікамічнымі паэмамі, калі-небудзь напісанымі.<ref>J. A. Cuddon, ''A Dictionary of Literary Terms''. London: Penguin, 1999, p. 514.</ref> Поўп таксама пераклаў «[[Іліяда|Іліяду]]» (1715—1720) і «[[Адысея|Адысею]]» (1725—1726). Пасля смерці Поўпа яго творчасць шмат разоў пераацэньвалі.<ref>{{cite web |url=http://www.poets.org/apope/ |title=Alexander Pope |work=Poets.org |access-date=2013-01-06 |date=2007-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140128102619/http://www.poets.org/apope/ |archive-date=28 студзеня 2014 |url-status=dead }}</ref> ==== Драма ==== Да пачатку перыяду адносяцца апошнія п’есы {{нп5|Джон Ванбру|Джона Ванбру|en|John Vanbrugh}} і [[Уільям Конгрыў|Уільяма Конгрыва]], якія абодва працягвалі традыцыі камедыі Рэстаўрацыі з некаторымі зменамі. Аднак большасць пастановак гэтага часу — [[фарс]]ы, ніжэйшыя ў жанравым дачыненні, і значна больш сур’ёзныя і бытавыя трагедыі. {{нп5|Джордж Ліла||en|George Lillo}} і {{нп5|Рычард Стыл||en|Richard Steele}} абодва стваралі вельмі маральныя формы трагедыі, дзе персанажы і іх клопаты былі цалкам сярэднекласавымі або працоўнымі. Гэта адлюстроўвала прыкметныя змены ў аўдыторыі п’ес: каралеўскае заступніцтва больш не было важнай часткай тэатральнага поспеху. Акрамя таго, {{нп5|Колі Сібер||en|Colley Cibber}} і {{нп5|Джон Рыч||en|John Rich (producer)}} пачалі змагацца адзін з адным за ўсё большыя відовішчы для паказу на сцэне. Была ўведзена фігура [[Арлекін]]а, і пачаў ставіцца тэатр [[пантаміма|пантамімы]]. Гэтая «нізкая» камедыя была вельмі папулярнай, і п’есы страцілі важнасць у параўнанні з пастаноўкай. [[Опера]] таксама пачала набываць папулярнасць у Лондане, і ў літаратуры шмат хто супраціўляўся гэтаму італьянскаму ўварванню. У 1728 годзе {{нп5|Джон Гей||en|John Gay}} вярнуўся ў тэатр з «{{нп5|Опера жабракоў||en|The Beggar's Opera}}». {{нп5|Ліцэнзійны акт 1737 года||en|Licensing Act 1737}} паклаў канец большай частцы тагачаснай драматургіі, бо тэатры зноў былі ўзятыя пад дзяржаўны кантроль. ==== Проза, у тым ліку раман ==== У прозе ранняя частка перыяду азнаменавалася развіццём англійскага эсэ. «{{нп5|Назіральнік (1711)|Назіральнік|en|The Spectator (1711)}}» {{нп5|Джозеф Адысан|Джозефа Адысана|en|Joseph Addison}} і {{нп5|Рычард Стыл|Рычарда Стыла|en|Richard Steele}} ўсталяваў форму брытанскага перыядычнага эсэ. Аднак гэта быў таксама час, калі ўпершыню з’явіўся англійскі [[раман]]. [[Даніэль Дэфо]] перайшоў ад [[журналістыка|журналістыкі]] і напісання крымінальных біяграфій для прэсы да напісання выдуманых крымінальных біяграфій: «{{нп5|Раксана: Шчаслівая палюбоўніца|Раксана|en|Roxana: The Fortunate Mistress}}» і «{{нп5|Моль Флэндэрс||en|Moll Flanders}}». Яму таксама належыць «[[Рабінзон Круза]]» (1719). [[Файл:Jonathan Swift by Charles Jervas detail.jpg|thumb|upright|left|[[Джонатан Свіфт]]]] Калі Адысан і Стыл дамінавалі ў адным тыпе прозы, то [[Джонатан Свіфт]], аўтар сатыры «[[Падарожжы Гулівера]]», быў лідарам у іншым. У «{{нп5|Сціплая прапанова|Сціплай прапанове|en|A Modest Proposal}}» і «Лістах суконшчыка» Свіфт неахвотна абараняў ірландскі народ ад драпежніцтва [[каланіялізм]]у. Гэта выклікала бунты і арышты, але Свіфт, які не меў любові да ірландскіх [[каталіцтва|рымскіх католікаў]], быў абураны злоўжываннямі, якія ён бачыў. Наступствам {{нп5|Ліцэнзійны акт 1737 года|Ліцэнзійнага акту 1737 года|en|Licensing Act 1737}} стала тое, што не адзін пачатковец-драматург перайшоў на напісанне раманаў. [[Генры Філдынг]] пачаў пісаць сатырычную прозу і раманы, бо яго п’есы не маглі прайсці цэнзуру. Тым часам [[Сэмюэл Рычардсан]] стварыў раман «{{нп5|Памела, або ўзнагароджаная дабрачыннасць||en|Pamela; or, Virtue Rewarded}}» (1740), і Генры Філдынг атакаваў гэты твор за яго меркаваную абсурднасць у «{{нп5|Джозеф Эндрус|Джозефе Эндрусе|en|Joseph Andrews}}» (1742) і «{{нп5|Шамела|Шамеле|en|Shamela}}» (1741). Пазней Філдынг напісаў сатыру на «{{нп5|Кларыса, або Гісторыя маладой лэдзі|Кларысу|en|Clarissa; or, The History of a Young Lady}}» Рычардсана (1748) у «{{нп5|Гісторыя Тома Джонса, знайдыша|Гісторыі Тома Джонса, знайдыша|en|The History of Tom Jones, a Foundling}}» (1749). [[Тобіяс Смолет]] (1721—1771) узвысіў жанр {{нп5|Круцельскі раман|круцельскага рамана|en|Picaresque novel}} такімі творамі, як «{{нп5|Родэрык Рэндам||en|Roderick Random}}» (1748) і «{{нп5|Перэгрын Пікл||en|Peregrine Pickle}}» (1751). === Эпоха чуллівасці (1745—1798) === [[Файл:Dr-Johnson.jpg|thumbnail|upright|{{нп5|Сэмюэл Джонсан||en|Samuel Johnson}}]] Гэты перыяд вядомы як '''эпоха чуллівасці''' ({{lang-en|Age of Sensibility}}), але яго часам таксама апісваюць як «Эпоху Джонсана».<ref>''A Handbook to English Literature'' (7th edition), ed. Harmon & Holman. (Upper Saddle River, NJ: Prentice Hall), 1996), p. 575.</ref> {{нп5|Сэмюэл Джонсан||en|Samuel Johnson}}, якога часта называюць доктарам Джонсанам, быў англійскім аўтарам, які зрабіў трывалы ўклад у англійскую літаратуру як паэт, эсэіст, мараліст, літаратурны крытык, біёграф, рэдактар і [[лексікограф]]. Джонсана апісвалі як «магчыма, самага выбітнага літаратара ў англійскай гісторыі».<ref>{{citation|last=Rogers|first=Pat|contribution=Johnson, Samuel (1709–1784)|title=Oxford Dictionary of National Biography|year=2006|doi=10.1093/ref:odnb/14918 |edition=online|url=http://www.oxforddnb.com/view/article/14918|access-date=25 жніўня 2008}}</ref> У 1755 годзе, пасля дзевяці гадоў працы, быў апублікаваны «{{нп5|Слоўнік англійскай мовы (Джонсан)|Слоўнік англійскай мовы|en|A Dictionary of the English Language}}» Джонсана. Ён меў далёкасяжны ўплыў на сучасную англійскую мову і цяпер ацэньваецца як «адно з найвялікшых адзінкавых дасягненняў у навуцы».<ref name="Bate240">{{Harvnb|Bate|1977|p=240}}</ref> Другая палова XVIII стагоддзя ўбачыла з’яўленне трох буйных ірландскіх аўтараў: [[Олівер Голдсміт|Олівера Голдсміта]], [[Рычард Брынслі Шэрыдан|Рычарда Брынслі Шэрыдана]] і [[Лорэнс Стэрн|Лорэнса Стэрна]]. Голдсміт з’яўляецца аўтарам рамана «{{нп5|Уэйкфілдскі святар||en|The Vicar of Wakefield}}» (1766), пастаральнай паэмы «[[:en:The Deserted Village|Пакінутая вёска]]{{ref-en}}» (1770) і дзвюх п’ес, «Дабрадушны чалавек» (1768) і «Ноч памылак» (1773). Першая п’еса Шэрыдана, «{{нп5|Супернікі||en|The Rivals}}» (1775), была пастаўлена ў [[Ковент-Гардэн]]е і мела імгненны поспех. П’есай «{{нп5|Школа зласлоўя||en|The School for Scandal}}» ён заявіў пра сябе як пра самага значнага лонданскага драматурга канца XVIII стагоддзя. І Голдсміт, і Шэрыдан рэагавалі супраць сентыментальнай камедыі тэатра XVIII стагоддзя, пішучы п’есы, бліжэйшыя да стылю камедыі Рэстаўрацыі.<ref>''The Bloomsbury Guide to English Literature'' (1990), pp. 564, 698, 906.</ref> Стэрн публікаваў свой знакаміты раман «{{нп5|Жыццё і меркаванні Трыстрама Шэндзі, джэнтльмена|Трыстрам Шэндзі|en|The Life and Opinions of Tristram Shandy, Gentleman}}» часткамі паміж 1759 і 1767 гадамі.<ref>''The Oxford Companion to English Literature'', p. 947.</ref> У 1778 годзе {{нп5|Фрэнсіс Бёрні||en|Frances Burney}} напісала «{{нп5|Эвеліна|Эвеліну|en|Evelina}}», адзін з першых {{нп5|Раман нораваў|раманаў нораваў|en|Novel of manners}}.<ref>{{cite encyclopedia |title=Fanny Burney |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Fanny-Burney |access-date=21 жніўня 2021}}</ref> Раманы Фані Бёрні «любіла Джэйн Осцін і захаплялася імі».<ref>''The Oxford Companion to English Literature'', ed Margaret Drabble. (Oxford: Oxford University Press, 1996), p. 151.</ref> ==== Папярэднікі рамантызму ==== Рамантычны рух у англійскай літаратуры пачатку XIX стагоддзя мае свае карані ў паэзіі XVIII стагоддзя, [[Гатычны раман|гатычным рамане]] і рамане сентыменталізму.<ref>J.A. Cuddon, ''A Dictionary of Literary Terms'', p. 588</ref><ref name="britannica.com">{{cite encyclopedia |title=Pre-Romanticism |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/event/Pre-Romanticism |access-date=21 жніўня 2021}}</ref> Сярод яго папярэднікаў — т. зв. {{нп5|могілкавыя паэты||en|Graveyard poets}}, з 1740-х гадоў і пазней, чые творы характарызуюцца змрочнымі развагамі пра смяротнасць. Гэта ў тым ліку паэты {{нп5|Томас Грэй||en|Thomas Gray}} («{{нп5|Элегія, напісаная на сельскіх могілках||en|Elegy Written in a Country Churchyard}}», 1751)<ref>''The Oxford Companion to English Literature'' (1996), p. 418.</ref> і {{нп5|Эдуард Юнг||en|Edward Young}} («Скаргі, або {{нп5|Начныя думкі||en|Night Thoughts}} пра жыццё, смерць і неўміручасць», 1742—1745).<ref>''The Oxford Companion to English Literature'', p. 1106.</ref> Да гэтага пазнейшыя аўтары дадалі цягу да «ўзнёслага» і таямнічага, а таксама цікавасць да старажытных англійскіх паэтычных форм і народнай паэзіі.<ref>William Harmon and C. Hugh Holman, ''A Handbook to Literature''. (Upper Saddle River, New Jersey: Prentice Hall, 1986), pp. 452-53, 502.</ref> Іншымі папярэднікамі рамантызму з’яўляюцца {{нп5|Джэймс Томсан (паэт, 1700)|Джэймс Томсан|en|James Thomson (poet, born 1700)}} і {{нп5|Джэймс Макферсан||en|James Macpherson}}.<ref name="britannica.com"/> Джэймс Макферсан стаў першым шатландскім паэтам, які атрымаў міжнародную вядомасць, заявіўшы, што знайшоў творы старажытнага барда {{нп5|Асіян|Асіяна|en|Ossian}}.<ref>J. Buchan, ''Crowded with Genius'' (London: Harper Collins, 2003), {{ISBN|0-06-055888-1}}, p. 163.</ref> {{нп5|Сентыментальны раман||en|Sentimental novel}} або «раман сентыменталізму» — гэта жанр, які развіўся ў другой палове XVIII стагоддзя. Ён услаўляе эмацыйныя і інтэлектуальныя канцэпцыі пачуцця, [[сентыменталізм]]у і {{нп5|Чуллівасць|чуллівасці|en|Sensibility}}. Мода на сентыменталізм, які трэба адрозніваць ад чуллівасці, пачалася як у паэзіі, так і ў прозе XVIII стагоддзя як рэакцыя на рацыяналізм аўгусцінскай эпохі.<ref>Richard Maxwell and Katie Trumpener, eds., ''The Cambridge Companion to Fiction in the Romantic Period'' (2008).</ref> Сярод найбольш вядомых сентыментальных раманаў на англійскай мове — «{{нп5|Памела, або ўзнагароджаная дабрачыннасць||en|Pamela; or, Virtue Rewarded}}» [[Сэмюэл Рычардсан|Сэмюэла Рычардсана]] (1740), «{{нп5|Уэйкфілдскі святар||en|The Vicar of Wakefield}}» [[Олівер Голдсміт|Олівера Голдсміта]] (1766), «{{нп5|Жыццё і меркаванні Трыстрама Шэндзі, джэнтльмена|Трыстрам Шэндзі|en|The Life and Opinions of Tristram Shandy, Gentleman}}» [[Лорэнс Стэрн|Лорэнса Стэрна]] (1759-67) і «[[:en:The Man of Feeling|Чалавек пачуцця]]{{ref-en}}» {{нп5|Генры Макензі||en|Henry Mackenzie}} (1771).<ref>J.A. Cuddon, ''A Dictionary of Literary Terms'' (1999), p. 809.</ref> Значнымі замежнымі аўтарамі, што ўплывалі на англійскую літаратуру гэтага часу, былі немцы [[Гётэ]], [[Фрыдрых Шылер|Шылер]] і {{нп5|Аўгуст Вільгельм Шлегель||be-tarask|Аўгуст Вільгельм Шлегель}}, а таксама французскі філосаф і пісьменнік [[Жан-Жак Русо]].<ref name="J. A. Cuddon, pp. 588–9">J.A. Cuddon, pp. 588-89.</ref> «{{нп5|Філасофскае даследаванне паходжання нашых ідэй пра ўзнёслае і прыгожае||en|A Philosophical Enquiry into the Origin of Our Ideas of the Sublime and Beautiful}}» [[Эдмунд Бёрк|Эдмунда Бёрка]] (1757) — яшчэ адна важная крыніца ўплыву.<ref name="English Literature, pp. 957–8">''The Oxford Companion to English Literature'', pp. 957-58.</ref> Зменлівыя абставіны, выкліканыя [[Прамысловая рэвалюцыя|Прамысловай]] і {{нп5|Брытанская аграрная рэвалюцыя|Аграрнай|en|British Agricultural Revolution}} рэвалюцыямі, таксама паўплывалі на рост рамантычнага руху ў Брытаніі. У канцы XVIII стагоддзя раман [[Хорас Уолпал|Хораса Уолпала]] «{{нп5|Замак Отранта||en|The Castle of Otranto}}» (1764) стварыў жанр [[Гатычны раман|гатычнай літаратуры]], які спалучае элементы [[літаратура жахаў|жахаў]] і {{нп5|Рыцарскі раман|рамансу|en|Chivalric romance}}.<ref>[https://www.bbc.co.uk/news/magazine-30313775 «The Castle of Otranto: The creepy tale that launched gothic fiction»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190703063419/https://www.bbc.co.uk/news/magazine-30313775 |date=3 ліпеня 2019 }}. BBC. Retrieved 14 кастрычніка 2017</ref> {{нп5|Эн Рэдкліф||en|Ann Radcliffe}} увяла задуменную фігуру гатычнага злыдня, які пазней ператварыўся ў {{нп5|байранічны герой|байранічнага героя|en|Byronic hero}}. Яе «{{нп5|Таямніцы Удольфа||en|The Mysteries of Udolpho}}» (1795) часта згадваюцца як архетыпічны гатычны раман.<ref>''Oxford Book of Gothic Tales''. Oxford: Oxford University Press, 2001</ref> Пазнейшае пакаленне гатычнай літаратуры з’явілася разам з «{{нп5|Франкенштэйн, або сучасны Праметэй|Франкенштэйнам|en|Frankenstein}}» (1818) [[Мэры Шэлі]]. ==== Станаўленне амерыканскай літаратуры ==== Паспяховая [[Вайна за незалежнасць ЗША|вайна за незалежнасць]], якую вялі каланісты ў Брытанскай Паўночнай Амерыцы з 1775 па 1783 год, прывяла да ўтварэння [[Злучаныя Штаты Амерыкі|Злучаных Штатаў]]. Гэта, у сваю чаргу, прывяло да аддзялення англійскай літаратуры ў тым рэгіёне, што стаў Злучанымі Штатамі, ад асноўнага напрамку англійскай літаратуры і, такім чынам, да развіцця новай амерыканскай літаратуры, якая імкнулася вылучыць сябе як частку фарміравання новай амерыканскай сацыяльнай і культурнай ідэнтычнасці. Гэта была першая англамоўная літаратура за межамі Брытанскіх астравоў. У позні каланіяльны перыяд ужо былі апублікаваныя важныя празаічныя трактаты, якія адлюстроўвалі палітычныя дэбаты, што завяршыліся амерыканскай рэвалюцыяй, напісаныя такімі выдатнымі дзеячамі, як {{нп5|Сэмюэл Адамс||en|Samuel Adams}}, {{нп5|Джазая Куінсі II|Джазая Куінсі|en|Josiah Quincy II}}, {{нп5|Джон Дыкінсан||en|John Dickinson (delegate)}} і {{нп5|Джозеф Галаўэй||en|Joseph Galloway}}, прычым апошні быў лаяльны да каралеўскай улады. Дзве ключавыя фігуры — [[Бенджамін Франклін]] і [[Томас Пейн]]. «{{нп5|Альманах беднага Рычарда||en|Poor Richard's Almanack}}» і «[[Аўтабіяграфія Бенджаміна Франкліна]]» Франкліна высока цэняцца дзякуючы іх досціпу і ўплыву на фарміраванне амерыканскай ідэнтычнасці, якая тады зараджалася. Памфлет Пейна «{{нп5|Здаровы сэнс (кніга)|Здаровы сэнс|en|Common Sense (Book)}}» і яго твор «{{нп5|Амерыканскі крызіс||en|The American Crisis}}», як лічыцца, аказалі ключавы ўплыў на палітычны тон таго часу. Падчас [[Вайна за незалежнасць ЗША|вайны за незалежнасць]] былі папулярныя такія вершы і песні, як «{{нп5|Натан Хейл (верш)|Натан Хейл|en|Nathan Hale}}». Сярод вядучых сатырыкаў былі {{нп5|Джон Трамбул (паэт)|Джон Трамбул|en|John Trumbull (poet)}} і {{нп5|Фрэнсіс Хопкінсан||en|Francis Hopkinson}}. {{нп5|Філіп Морын Фрэно||en|Philip Morin Freneau}} таксама пісаў вершы пра вайну. У пасляваенны перыяд [[Томас Джэферсан]] заняў сваё месца ў амерыканскай літаратуры дзякуючы свайму аўтарству [[Дэкларацыя незалежнасці ЗША|Дэкларацыі незалежнасці]], свайму ўплыву на [[Канстытуцыя ЗША|Канстытуцыю ЗША]], сваёй аўтабіяграфіі, «{{нп5|Нататкі пра штат Вірджынія|Нататкам пра штат Вірджынія|en|Notes on the State of Virginia}}» і шматлікім лістам. У зборніку эсэ «{{нп5|Федэраліст||en|The Federalist Papers}}» [[Аляксандр Гамільтан|Аляксандра Гамільтана]], [[Джэймс Мэдысан|Джэймса Мэдысана]] і [[Джон Джэй|Джона Джэя]] даецца гістарычны агляд арганізацыі амерыканскага ўрада і рэспубліканскіх каштоўнасцей. {{нп5|Фішэр Эймс||en|Fisher Ames}}, {{нп5|Джэймс Оціс-малодшы|Джэймс Оціс|en|James Otis, Jr.}} і {{нп5|Патрык Генры||en|Patrick Henry}} таксама цэняцца за свае палітычныя творы і прамовы. Ранняя амерыканская літаратура з цяжкасцю знаходзіла свой унікальны голас у існуючых літаратурных жанрах, і гэтая тэндэнцыя адбілася ў раманах. Еўрапейскія стылі часта імітаваліся, але крытыкі звычайна лічылі імітацыі ніжэйшымі за арыгіналы. У канцы XVIII і пачатку XIX стагоддзяў былі апублікаваныя першыя амерыканскія раманы. Гэтыя творы былі занадта доўгімі, каб друкавацца для публічнага чытання. Выдаўцы рызыкавалі выдаць іх у надзеі, што яны стануць стабільна прадавацца і перавыдавацца. Гэтая схема ў канчатковым выніку аказалася паспяховай, таму што ўзровень пісьменнасці сярод мужчын і жанчын у той час павялічваўся. Сярод першых амерыканскіх раманаў — «Прыгоды Алонса» Томаса Этвуда Дыгса, апублікаваныя ў Лондане ў 1775 годзе, і «{{нп5|Сіла спачування||en|The Power of Sympathy}}» {{нп5|Уільям Хіл Браўн|Уільяма Хіла Браўна|en|William Hill Brown}}, апублікаваная ў 1789 годзе. Раман Браўна апісвае трагічную гісторыю кахання паміж братам і сястрой, якія закахаліся, не ведаючы, што яны сваякі. Таксама варта адзначыць пісьменніц, такіх як {{нп5|Сюзана Роўсан||en|Susanna Rowson}}, якая напісала кнігу «Шарлота: Гісторыя праўды» (пазней перавыдадзена як «{{нп5|Храм Шарлоты||en|Charlotte Temple}}»). «Храм Шарлоты» — гэта гісторыя спакушэння, натхнёная раманамі англійскага пісьменніка [[Сэмюэл Рычардсан|Сэмюэла Рычардсана]], напісаная ў трэцяй асобе. Кніга перасцерагае ад таго, каб слухаць голас кахання, і раіць супраціўляцца. Роўсан напісала яшчэ дзевяць раманаў, шэсць тэатральных твораў, два зборнікі паэзіі, шэсць падручнікаў і незлічоную колькасць песень.<ref name="Parker, Patricia L. 1976">Parker, Patricia L. «Charlotte Temple by Susanna Rowson». ''The English Journal''. 65.1: (1976) 59-60. ''JSTOR''. Web. 1 сакавіка 2010.</ref> «Храм Шарлоты» меў больш за паўтара мільёна чытачоў за паўтара стагоддзя і быў самым прадаваным творам XIX стагоддзя да выхаду «{{нп5|Хаціна дзядзькі Тома|Хаціны дзядзькі Тома|en|Uncle Tom's Cabin}}» [[Гарыет Бічэр-Стоу|Стоу]]. Яшчэ адна значная пісьменніца — {{нп5|Ханна Уэбстэр Фостэр||en|Hannah Webster Foster}}, якая напісала папулярны раман «[[:en:The Coquette|Какетка, або Гісторыя Элізы Уортан]]{{ref-en}}», апублікаваны ў 1797 годзе.<ref>Schweitzer, Ivy. «Review». ''Early American Literature''. 23.2: (1988) 221—225. ''JSTOR''. Web. 1 сакавіка 2010.</ref> «Какетка», гісторыя пра жанчыну, якую спакусілі, а потым кінулі, атрымала высокую ацэнку за дэманстрацыю супярэчлівых уяўленняў эпохі пра жаноцкасць,<ref>Hamilton, Kristie. «An Assault on the Will: Republican Virtue and the City in Hannah Webster Foster’s 'The Coquette'». ''Early American Literature''. 24.2: (1989) 135—151. ''JSTOR''. Web. 1 сакавіка 2010</ref> хоць яе і крытыкавалі за дэлегітымізацыю пратэсту супраць падпарадкавання жанчын.<ref>{{cite journal | url=http://www.mitpressjournals.org/doi/abs/10.1162/TNEQ_a_00257?journalCode=tneq | doi=10.1162/TNEQ_a_00257 | title=Maintaining Stability: Fancy and Passion in the Coquette | year=2013 | last1=Joudrey | first1=Thomas J. | journal=The New England Quarterly | volume=86 | pages=60–88 | s2cid=57567236 | access-date=21 верасня 2017 | archive-date=5 лютага 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230205133318/https://direct.mit.edu/tneq/article-abstract/86/1/60/15750/Maintaining-Stability-Fancy-and-Passion-in-The?redirectedFrom=fulltext | url-status=live | url-access=subscription }}</ref> Сярод іншых важных ранніх амерыканскіх пісьменнікаў — {{нп5|Чарлз Брокдэн Браўн||en|Charles Brockden Brown}}, {{нп5|Уільям Гілмар Сімс||en|William Gilmore Simms}}, {{нп5|Лідзія Марыя Чайлд||en|Lydia Maria Child}} і {{нп5|Джон Ніл||en|John Neal}}. == Рамантызм (1798—1837) == {{Гл. таксама|Рамантызм}} [[Рамантызм]] — мастацкі, літаратурны і інтэлектуальны рух, які ўзнік у Еўропе ў канцы XVIII стагоддзя.<ref>''The Norton Anthology of English Literature'', 7th edition, vol. 2, p. 5.</ref> У іншыя часткі англамоўнага свету рамантызм прыйшоў пазней. [[Файл:William Blake by Thomas Phillips.jpg|upright|thumb|left|[[Уільям Блэйк]]]] Рамантычны перыяд быў часам сур’ёзных сацыяльных змен у Англіі і Уэльсе з-за дэпапуляцыі сельскай мясцовасці і хуткага развіцця перанаселеных прамысловых гарадоў, што адбывалася ў перыяд прыкладна паміж 1750 і 1850 гадамі. Перамяшчэнне такой вялікай колькасці людзей у Англіі было вынікам дзвюх сіл: {{нп5|Брытанская аграрная рэвалюцыя|Аграрнай рэвалюцыі|en|British Agricultural Revolution}}, якая ўключала {{нп5|агароджванне||en|Enclosure}} зямлі і выганяла рабочых з зямлі, і [[Прамысловая рэвалюцыя|Прамысловай рэвалюцыі]], якая забяспечвала іх працай.<ref>''The Bloomsbury Guide to English Literature'', p. 21.</ref> Рамантызм можна разглядаць часткова як рэакцыю на Прамысловую рэвалюцыю,<ref>''Encyclopædia Britannica''. «Romanticism». Retrieved 30 January 2008, from Encyclopædia Britannica Online. Britannica.com. Retrieved 2010-08-24.</ref> хоць гэта быў таксама бунт супраць арыстакратычных сацыяльных і палітычных норм [[Эпоха Асветніцтва|Эпохі Асветніцтва]], а таксама рэакцыя супраць навуковай рацыяналізацыі прыроды.<ref>Christopher Casey, (30 кастрычніка 2008). «„Grecian Grandeurs and the Rude Wasting of Old Time“: Britain, the Elgin Marbles, and Post-Revolutionary Hellenism». ''Foundations''. Volume III, Number 1. Retrieved 2009-06-25.</ref> [[Вялікая французская рэвалюцыя]] аказала асабліва важны ўплыў на палітычнае мысленне многіх рамантычных паэтаў.<ref>''The Norton Anthology of English Literature'', vol. 2 (2000), p. 2.</ref> Пейзаж часта займае важнае месца ў паэзіі гэтага перыяду, настолькі, што рамантыкаў, асабліва, мабыць, Уордсварта, часта называюць «паэтамі прыроды». Аднак даўжэйшыя рамантычныя «вершы пра прыроду» маюць больш шырокую праблематыку, таму што яны звычайна з’яўляюцца развагамі пра «эмацыйную праблему або асабісты крызіс».<ref>''The Norton Anthology of English Literature'', vol.2 (2000), p. 9</ref> === Рамантычная паэзія === [[Роберт Бёрнс]] быў піянерам рамантычнага руху і пасля смерці стаў культурнай іконай у Шатландыі. Паэт, мастак і гравёр [[Уільям Блэйк]] — яшчэ адзін з ранніх рамантычных паэтаў. Хоць Блэйк у цэлым не быў прызнаны пры жыцці, цяпер ён лічыцца значнай фігурай у гісторыі як паэзіі, так і выяўленчага мастацтва [[рамантызм|эпохі рамантызму]]. Сярод яго найважнейшых твораў — «{{нп5|Песні нявіннасці||en|Songs of Innocence and of Experience#Songs of Innocence}}» (1789) і «{{нп5|Песні вопыту||en|Songs of Innocence and of Experience#Songs of Experience}}» (1794), а таксама глыбокія і складаныя «прароцтвы», такія як «Ерусалім: Эманацыя гіганта Альбіёна» (1804 — каля 1820).<ref>«William Blake.» ''Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online'' Academic Edition. Encyclopædia Britannica Inc., 2012. Web. 2 кастрычніка 2012. <https://www.britannica.com/EBchecked/topic/68793/William-Blake {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150503143746/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/68793/William-Blake |date=3 мая 2015 }}>.</ref> Пасля Блэйка сярод самых ранніх рамантыкаў былі паэты [[Азёрная школа|Азёрнай школы]], у тым ліку [[Уільям Уордсварт]], [[Сэмюэл Тэйлар Колрыдж]], [[Роберт Саўці]] і журналіст {{нп5|Томас дэ Квінсі||en|Thomas De Quincey}}. Аднак самым вядомым паэтам у той час быў [[Вальтэр Скот]].<ref>''The Bloomsbury Guide to English Literature'', p. 885.</ref> У 1784 годзе сваімі «Элегічнымі санетамі» {{нп5|Шарлота Сміт (пісьменніца)|Шарлота Сміт|en|Charlotte Smith (writer)}} зноў увяла санет у англійскую літаратуру.{{citation needed|date=кастрычнік 2019}} Раннія паэты-рамантыкі прынеслі новую эмацыянальнасць і інтраспекцыю, і іх з’яўленне адзначана першым рамантычным маніфестам у англійскай літаратуры, «Прадмовай» да зборніка «{{нп5|Лірычныя балады||en|Lyrical Ballads}}» (1798). Вершы ў «Лірычных баладах» былі ў асноўным напісаны Уордсвартам; «{{нп5|Паэма пра старога марака||en|The Rime of the Ancient Mariner}}» і яшчэ некалькі вершаў належаць Колрыджу.<ref>«Samuel Taylor Coleridge.» Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online Academic Edition. Encyclopædia Britannica Inc., 2013. Web. 13 мая. 2013. <https://www.britannica.com/EBchecked/topic/125261/Samuel-Taylor-Coleridge {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150426161609/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/125261/Samuel-Taylor-Coleridge |date=26 красавіка 2015 }}>.</ref> Сярод найважнейшых вершаў Уордсварта — «{{нп5|Радкі, складзеныя ў некалькіх мілях над Тынтэрнскім абацтвам||en|Lines Composed a Few Miles Above Tintern Abbey}}», «[[:en:Resolution and Independence|Рашучасць і незалежнасць]]{{ref-en}}», «[[:en:Ode: Intimations of Immortality|Ода: намёкі на неўміручасць з успамінаў ранняга дзяцінства]]{{ref-en}}» і аўтабіяграфічны эпас «{{нп5|Прэлюдыя (Уордсварт)|Прэлюдыя|en|The Prelude}}».<ref>''The Norton Anthology of English Literature'', vol. 2 (2000), p. 11.</ref> [[Роберт Саўці]] быў яшчэ адным з так званых «паэтаў [[Азёрная школа|Азёрнай школы]]» і {{нп5|Паэт-лаўрэат|паэтам-лаўрэатам|en|Poet laureate}} на працягу 30 гадоў, хоць сваёй вядомасцю ён доўгі час саступаў [[Уільям Уордсварт|Уільяму Уордсварту]] і [[Сэмюэл Тэйлар Колрыдж|Сэмюэлу Тэйлару Колрыджу]]. {{нп5|Томас дэ Квінсі||en|Thomas De Quincey}} найбольш вядомы сваім творам «{{нп5|Споведзь англічаніна, пажыральніка опіуму||en|Confessions of an English Opium-Eater}}» (1821).<ref>Horace Ainsworth Eaton, ''Thomas De Quincey: A Biography'', New York: Oxford University Press, 1936; reprinted New York: Octagon Books, 1972; Grevel Lindop, ''The Opium-Eater: A Life of Thomas De Quincey'', London: J.M. Dent & Sons, 1981.</ref> Эсэіст {{нп5|Уільям Хэзліт||en|William Hazlitt}} (1778—1830), сябар Колрыджа і Уордсварта, сёння найбольш вядомы сваёй літаратурнай крытыкай, асабліва кнігай «Персанажы п’ес Шэкспіра» (1817—1818).<ref>''The Bloomsbury Guide to English Literature'', p. 587.</ref> ==== Другое пакаленне ==== [[Файл:Lord Byron coloured drawing.png|right|upright|thumb|[[Лорд Байран]]]] У другое пакаленне рамантычных паэтаў уваходзяць [[лорд Байран]], [[Персі Біш Шэлі]], {{нп5|Феліцыя Хеманс||en|Felicia Hemans}} і [[Джон Кітс]]. Байран, аднак, усё яшчэ знаходзіўся пад уплывам сатырыкаў XVIII стагоддзя і быў, мабыць, найменш «рамантычным» з трох, аддаючы перавагу «бліскучаму досціпу [[Аляксандр Поўп|Поўпа]] перад тым, што ён называў 'няправільнай паэтычнай сістэмай' сваіх рамантычных сучаснікаў».<ref>''The Bloomsbury Guide to English Literature'', p. 379.</ref> Байран дасягнуў велізарнай славы і ўплыву па ўсёй Еўропе, і [[Гётэ]] назваў Байрана «несумненна, найвялікшым геніем нашага стагоддзя».<ref>Rupert Christiansen. ''Romantic Affinities: Portraits From an Age'', 1780—1830. (London: Bodley Head, 1988), p. 215</ref> Шэлі, мабыць, найбольш вядомы сваімі творамі «[[:en:Ode to the West Wind|Ода заходняму ветру]]{{ref-en}}», «[[:en:To a Skylark|Да жаваранка]]{{ref-en}}» і «{{нп5|Аданаіс||en|Adonais}}», элегіяй, напісанай на смерць Кітса. У блізкае кола яго прыхільнікаў уваходзілі самыя прагрэсіўныя мысляры таго часу. Такі твор, як «Каралева Маб» (1813), паказвае Шэлі «як прамога нашчадка французскіх і брытанскіх рэвалюцыйных інтэлектуалаў 1790-х гадоў».<ref>''The Oxford Companion to English Literature'' (1996), p. 905.</ref> Шэлі стаў кумірам для наступных трох-чатырох пакаленняў паэтаў, у тым ліку для [[віктарыянская эпоха|віктарыянскіх]] і [[прэрафаэліты|прэрафаэліцкіх]] паэтаў, такіх як {{нп5|Роберт Браўнінг||be-tarask|Робэрт Браўнінг}} і [[Дантэ Габрыэль Расеці]], а таксама пазнейшага [[Уільям Батлер Ейтс|У. Б. Ейтса]].<ref>[http://www.poets.org/pshel/ About Percy Bysshe Shelley | Academy of American Poets] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131205120405/http://www.poets.org/pshel/|date=5 снежня 2013}}</ref> Хоць Джон Кітс падзяляў радыкальныя палітычныя погляды Байрана і Шэлі, «яго лепшая паэзія не палітычная»,<ref>''The Bloomsbury Guide to English Literature'', p. 248,</ref> але асабліва адзначаецца сваёй пачуццёвай музыкай і вобразнасцю, а таксама клопатам пра матэрыяльную прыгажосць і мімалётнасць жыцця.<ref>«John Keats.» Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online Academic Edition. Encyclopædia Britannica Inc., 2013. Web. 12 мая. 2013.<https://www.britannica.com/EBchecked/topic/314020/John-Keats {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150426155756/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/314020/John-Keats |date=26 красавіка 2015 }}>; ''The Bloomsbury Guide to English Literature'', pp. 649-50.</ref> Сярод яго самых вядомых твораў — «{{нп5|Ода салаўю||en|Ode to a Nightingale}}», «{{нп5|Ода грэчаскай вазе||en|Ode on a Grecian Urn}}» і «[[Да восені]]». Кітс заўсёды лічыўся буйным рамантыкам, «і яго статус як паэта няўхільна рос праз усе змены моды».<ref>''The Oxford Companion to English Literature'' (1996), p. 534.</ref> Прытрымліваючыся форм рамантычнай традыцыі, {{нп5|Феліцыя Хеманс||en|Felicia Hemans}} пачала працэс яе падрыву, дэканструкцыю, якую працягнула {{нп5|Летыцыя Элізабет Лэндан||en|Letitia Elizabeth Landon}}, «гарадская паэтка, глыбока ўважлівая да тэм заняпаду і раскладання».<ref name="ReferenceA">The Encyclopaedia of Romantic Literature, edited by Frederick Burwick, Nancy Goslee and Diane Hoeveler</ref> Новыя формы метрычнага рамансу і {{нп5|драматычны маналог|драматычнага маналогу|en|Dramatic monologue}} Лэндан шмат капіяваліся і спрыялі яе доўгаму ўплыву на віктарыянскую паэзію.<ref name="ReferenceA"/> ==== Іншыя паэты ==== Яшчэ адным важным паэтам гэтага перыяду быў [[Джон Клэр]], сын батрака, які стаў вядомы ўслаўленнем англійскай сельскай мясцовасці і плачам па зменах, што адбываліся ў сельскай Англіі.<ref>Geoffrey Summerfield, in introduction to ''John Clare: Selected Poems'', Penguin Books 1990, pp. 13-22. {{ISBN|0-14-043724-X}}</ref> Яго паэзія перажыла сур’ёзную пераацэнку, і цяпер яго часта лічаць адным з найважнейшых паэтаў XIX стагоддзя.<ref>Sales, Roger (2002) ''John Clare: A Literary Life''; Palgrave Macmillan {{ISBN|0-333-65270-3}}</ref> {{нп5|Джордж Краб||en|George Crabbe}} быў англійскім паэтам, які ў рамантычны перыяд пісаў «дакладныя па назіраннях, рэалістычныя партрэты сельскага жыцця… у форме {{нп5|гераічны куплет|гераічнага куплету|en|Heroic couplet}} аўгусцінскай эпохі».<ref>''The Oxford Companion to English Literature'' (1996), p. 239.</ref> Сучасны крытык Фрэнк Уайтхед лічыць, што «Краб, асабліва ў сваіх вершаваных аповесцях, з’яўляецца важным — нават буйным — паэтам, чыя творчасць была і застаецца сур’ёзна недаацэненай».<ref>Frank Whitehead. ''George Crabbe: A Reappraisal''. (Susquehanna University Press, 1995) {{ISBN|0-945636-70-9}}.</ref> === Рамантычны раман === Адным з самых папулярных раманістаў эпохі быў сэр [[Вальтэр Скот]], чые {{нп5|Гістарычная белетрыстыка|гістарычныя раманы|en|Historical fiction}} сталі крыніцай натхнення для шматлікіх мастакоў, кампазітараў і пісьменнікаў па ўсёй Еўропе. Дзейнасць Скота як раманіста пачалася ў 1814 годзе з рамана «{{нп5|Уэверлі||en|Waverley (novel)}}», які часта называюць першым гістарычным раманам.<ref name="English Literature p. 890"/> [[Файл:Last of the Mohicans, Merrill bear.jpg|upright|thumb|{{center| ''Апошні з магікан''<br />Ілюстрацыя з выдання 1896 года,<br /> аўтар Дж. Т. Мэрыл}}]] Творы [[Джэйн Осцін]] крытыкуюць {{нп5|сентыментальны раман||en|Sentimental novel}} другой паловы XVIII стагоддзя і з’яўляюцца часткай пераходу да рэалізму XIX стагоддзя.<ref>Litz, pp. 3-14; Grundy, «Jane Austen and Literary Traditions», ''The Cambridge Companion to Jane Austen'', pp. 192-93; Waldron, «Critical Responses, Early», ''Jane Austen in Context'', pp. 83, 89-90; Duffy, «Criticism, 1814—1870», ''The Jane Austen Companion'', pp. 93-94.</ref> Яе сюжэты ў такіх раманах, як «[[Пыха і перадузятасць]]» (1813) і «[[Эма (раман)|Эма]]» (1815), у аснове сваёй камічныя, падкрэсліваюць залежнасць жанчын ад шлюбу для забеспячэння сацыяльнага статусу і эканамічнай бяспекі.<ref>A. Walton Litz, ''Jane Austen: A Study of Her Development''. New York: Oxford University Press, 1965. p. 142; Oliver MacDonagh, ''Jane Austen: Real and Imagined Worlds''. New Haven: Yale University Press, 1991. pp. 66-75; Collins, 160-61.</ref> === Рамантызм у Амерыцы === {{Гл. таксама|Амерыканская літаратура}} Еўрапейскі рамантычны рух дасягнуў Амерыкі ў пачатку XIX стагоддзя. Амерыканскі рамантызм быў такім жа шматгранным і індывідуалістычным, як і ў Еўропе. Як і еўрапейцы, амерыканскія рамантыкі дэманстравалі высокі ўзровень маральнага энтузіязму, прыхільнасць да індывідуалізму і раскрыцця асобы, акцэнт на інтуітыўным успрыманні і здагадку, што прыродны свет па сваёй сутнасці добры, у той час як чалавечае грамадства сапсаванае.<ref name="George L 1997 p 613">George L. McMichael and Frederick C. Crews, eds. ''Anthology of American Literature: Colonial through romantic'' (6th ed. 1997) p 613</ref> Рамантычная [[Гатычны раман|гатычная літаратура]] рана з’явілася ў творах [[Вашынгтон Ірвінг|Вашынгтона Ірвінга]] «{{нп5|Легенда аб Соннай Лагчыне||en|The Legend of Sleepy Hollow}}» (1820) і «{{нп5|Рып ван Вінкль||en|Rip Van Winkle}}» (1819). У эсэ і асабліва ў падарожных кнігах Вашынгтона Ірвінга прысутнічаюць маляўнічыя элементы «мясцовага каларыту». З 1823 года пладавіты і папулярны раманіст [[Джэймс Фенімар Купер]] пачаў публікаваць свае {{нп5|Гістарычная белетрыстыка|гістарычныя раманы|en|Historical fiction}} пра жыццё на франціры і індзейцаў. А вось апавяданні [[Эдгар Алан По|Эдгара Алана По]] пра жахлівае, якія ўпершыню з’явіліся ў пачатку 1830-х гадоў, і яго паэзія былі больш уплывовымі ў Францыі, чым на радзіме.<ref>Harner, Gary Wayne (1990). «Edgar Allan Poe in France: Baudelaire’s Labor of Love». In Fisher, Benjamin Franklin IV. ''Poe and His Times: The Artist and His Milieu''. Baltimore: The Edgar Allan Poe Society. {{ISBN|978-0-9616449-2-5}}.</ref><ref>Ann Woodlief, [http://www.vcu.edu/engweb/eng372/intro.htm «American Romanticism (or the American Renaissance): Introduction»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121022053447/http://www.vcu.edu/engweb/eng372/intro.htm |date=22 кастрычніка 2012 }}</ref> == Віктарыянская літаратура (1837—1901) == === «Пісьменнікі-мудрацы» === [[Файл:Thomas Carlyle 1867.jpg|thumb|[[Томас Карлайл]], фота Джуліі Маргарэт Кэмеран, 1867]] У гэтыя гады «пісьменства мудрацоў» ({{lang-en|sage writing}}) развілося як новы літаратурны жанр, у якім аўтар імкнуўся «выказаць уяўленні пра свет, становішча чалавека ў ім і тое, як ён павінен жыць».<ref>{{Cite book |last=Holloway |first=John |title=The Victorian Sage: Studies in Argument |publisher=Macmillan & Co Ltd. |year=1913 |location=London |pages=1}}</ref> Джон Холаўэй вызначыў [[Бенджамін Дызраэлі|Бенджаміна Дызраэлі]], [[Джордж Эліят]], [[Джон Генры Ньюман|Джона Генры Ньюмана]] і [[Томас Хардзі|Томаса Хардзі]] як пісьменнікаў гэтага тыпу. Першым сярод іх быў [[Томас Карлайл]], шатландскі эсэіст, гісторык і філосаф, які стаў «несумнеўным кіраўніком англійскай літаратуры» ў XIX стагоддзі.<ref>Emerson, Ralph Waldo (1881). [https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.32106009632289&view=1up&seq=106&skin=2021 «The Literary Work of Thomas Carlyle»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220308023349/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.32106009632289&view=1up&seq=106&skin=2021 |date=8 сакавіка 2022 }}. ''Scribner’s Monthly''. No. 22. p. 92. <q>Mr. Carlyle… has yet for many years been accepted by competent critics of all shades of opinion as the undoubted head of English letters.</q></ref><ref>Stephen, Leslie, ed. (1887). ''[[wikisource:Page:Dictionary of National Biography volume 09.djvu/130|Dictionary of National Biography]]''. Vol. 9. London: Smith, Elder & Co. p. 124. <q>Carlyle during these years had become the acknowledged head of English literature.</q></ref> Вядомы як «мудрэц з [[Кенсінгтан і Чэлсі|Чэлсі]]», вельмі пладавіты аўтар крытыкаваў [[Прамысловая рэвалюцыя|Прамысловую рэвалюцыю]],<ref>Carlyle, Thomas (1843). ''Past and Present''. The Works of Thomas Carlyle in Thirty Volumes. Vol. 10. New York: Charles Scribner’s Sons (published 1903).</ref> палітычную эканомію<ref>Carlyle, Thomas (1904). ''Critical and Miscellaneous Essays: Volume IV''. The Works of Thomas Carlyle in Thirty Volumes. Vol. 29. New York: Charles Scribner’s Sons.</ref> і прапаведаваў культ герояў<ref>Carlyle, Thomas (1841). ''On Heroes, Hero-Worship and the Heroic in History''. The Works of Thomas Carlyle in Thirty Volumes. Vol. 5. New York: Charles Scribner’s Sons (published 1903).</ref> у серыі твораў, унікальны стыль якіх называюць словам ''Carlylese''.<ref>«Carlylese.» ''Merriam-Webster.com Dictionary'', Merriam-Webster, https://www.merriam-webster.com/dictionary/Carlylese .</ref> Яго ўплыў на віктарыянскую літаратуру быў амаль усёабдымным; у 1855 годзе Джордж Эліят пісала, што «наўрад ці знойдзецца выбітны або актыўны розум гэтага пакалення, на які б не аказалі ўплыву творы Карлайла», так што калі б усе яго кнігі «былі спалены як найвялікшае [[Саці (звычай)|саці]] на яго пахавальным вогнішчы, гэта было б усё роўна што ссекчы дуб пасля таго, як з яго жалудоў узышоў малады лес».<ref>George Eliot, «Thomas Carlyle», ''George Eliot Archive'', accessed 12 сакавіка 2022, https://georgeeliotarchive.org/items/show/96.</ref> Англа-шатландскі мастацтвазнавец і філосаф [[Джон Рэскін]], які таксама пісаў у падобным ключы, лічыў Карлайла сваім настаўнікам.<ref>Ruskin, John (1905). Cook, E. T.; Wedderburn, Alexander (eds.). ''[https://www.lancaster.ac.uk/media/lancaster-university/content-assets/documents/ruskin/17Untothislast.pdf Unto This Last. Munera Pulveris. Time and Tide. With Other Writings on Political Economy 1860—1873] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211129045417/https://www.lancaster.ac.uk/media/lancaster-university/content-assets/documents/ruskin/17Untothislast.pdf |date=29 лістапада 2021 }}.'' The Works of John Ruskin. Vol. XVII. London: George Allen, 156, Charing Cross Road. New York: Longmans, Green, and Co. p. xxxix.</ref> У пачатку сваёй дзейнасці ён займаўся эстэтыкай, падтрымліваў {{нп5|Уільям Цёрнер|Цёрнера|be-tarask|Ўільям Тэрнэр}} і [[прэрафаэліты|братэрства прэрафаэлітаў]].<ref>Ruskin, John (1903—1905). Cook, E. T.; Wedderburn, Alexander (eds.). ''[https://www.lancaster.ac.uk/media/lancaster-university/content-assets/documents/ruskin/3-7ModernPainters.pdf Modern Painters] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220315155924/https://www.lancaster.ac.uk/media/lancaster-university/content-assets/documents/ruskin/3-7ModernPainters.pdf |date=15 сакавіка 2022 }}''. The Works of John Ruskin. Vols. III—VII. London: George Allen, 156, Charing Cross Road. New York: Longmans, Green, and Co.</ref> Пазней ён звярнуўся да этыкі, выкладаючы свае ідэі па адукацыйнай рэформе і палітычнай эканоміі, якія пазней аказалі вялікі ўплыў на практыку ў Англіі і ва ўсім свеце.<ref>{{Cite book |title=John Ruskin and Nineteenth-Century Education |publisher=Anthem |year=2018 |isbn=9781783088058 |editor-last=Purton |editor-first=Valerie |series=Anthem Nineteenth-Century Series}}</ref><ref>{{Cite book |last=Henderson |first=William |title=John Ruskin's Political Economy |publisher=Routledge |year=2014 |isbn=9780415757683}}</ref> «Пісьменнікам-мудрацом» таксама лічыцца {{нп5|Мэцью Арнальд||en|Matthew Arnold}}, англійскі паэт і крытык, вядомы сваёй крытыкай {{нп5|філістарства||en|Philistinism}}. === Віктарыянскі раман === {{Гл. таксама|Раман}} Менавіта ў [[віктарыянская эпоха|віктарыянскую эпоху]] (1837—1901) раман стаў вядучым [[літаратурны жанр|літаратурным жанрам]] на англійскай мове.<ref>''The Bloomsbury Guide to English Literature'' (1990), p. 93.</ref> У гэтым росце папулярнасці важную ролю адыгралі жанчыны — і ў якасці аўтараў, і ў якасці чытачоў,<ref>''Bloomsbury Guide to English Literature'', p. 95.</ref> а штомесячная публікацыя мастацкіх кніг па частках таксама спрыяла гэтаму ўсплёску папулярнасці і далейшым узрушэнням пасля {{нп5|Выбарчая рэформа (1832)|выбарчай рэформы 1832 года|en|Reform Act 1832}}.<ref>''Bloomsbury Guide'', p. 101.</ref> Гэта шмат у чым было рэакцыяй на хуткую [[індустрыялізацыя|індустрыялізацыю]] і звязаныя з ёй сацыяльныя, палітычныя і эканамічныя праблемы; праз літаратуру каментаваліся злоўжыванні ўрада і прамыслоўцаў, а таксама пакуты беднякоў, якія не атрымлівалі выгады ад эканамічнага росквіту Англіі.<ref>James, Louis (2006)</ref> Сярод важных прыкладаў тагачаснага рамана — «Сібіла, або Дзве нацыі» (1845) [[Бенджамін Дызраэлі|Бенджаміна Дызраэлі]] і «Элтан Лок» (1849) {{нп5|Чарлз Кінгслі|Чарлза Кінгслі|en|Charles Kingsley}}.[[Файл:Charles Dickens 3.jpg|right|thumb|[[Чарлз Дзікенс]]]] [[Чарлз Дзікенс]] з’явіўся на літаратурнай сцэне ў канцы 1830-х гадоў і неўзабаве стаў, мабыць, самым вядомым раманістам у гісторыі англійскай літаратуры. Дзікенс жорстка высмейваў розныя з’явы сучаснага яму грамадства, у тым ліку {{нп5|працоўны дом||en|Workhouse}} у «{{нп5|Прыгоды Олівера Твіста|Прыгодах Олівера Твіста|en|Oliver Twist}}» і недахопы прававой сістэмы ў «{{нп5|Халодны дом|Халодным доме|en|Bleak House}}».<ref>''The Norton Anthology of English Literature'', (7th edition) vol. 2, p. 1335.</ref> З Дзікенсам спачатку канкурыраваў [[Уільям Мейкпіс Тэкерэй]], які ў віктарыянскі перыяд лічыўся другім пісьменнікам пасля яго, але цяпер ён вядомы амаль выключна сваёй кнігай «{{нп5|Кірмаш пыхлівасці||be-tarask|Кірмаш пыхлівасьці}}» (1847). Сёстры Бронтэ, Эмілі, Шарлота і Эн, сталі вядомыя як раманісткі ў 1840-х і 1850-х гадах.<ref>Lucasta Miller, ''The Bronte Myth''. (New York: Anchor, 2005), pp. 12-13</ref> «{{нп5|Джэйн Эйр||en|Jane Eyre}}» (1847), самы вядомы твор {{нп5|Шарлота Бронтэ|Шарлоты Бронтэ|en|Charlotte Brontë}}, быў першым з раманаў сясцёр, які дасягнуў поспеху. [[Эмілі Бронтэ]] напісала раман «[[Навальнічны перавал]]», і, паводле Джульет Гардзінер, «яркі сексуальны запал і сіла яго мовы і вобразнасці ўразілі, збянтэжылі і жахнулі рэцэнзентаў»,<ref>Juliet Gardiner, ''The History today who’s who in British history'' (2000), p. 109</ref> схіліўшы віктарыянскую публіку і многіх рэцэнзентаў-сучаснікаў да думкі, што ён быў напісаны мужчынам.<ref>Carter, McRae, ''The Routledge History of Literature in English: Britain and Ireland'' (2001), p. 240</ref> «{{нп5|Жыхарка Уайлдфел-Хола||en|The Tenant of Wildfell Hall}}» (1848) [[Эн Бронтэ]] цяпер лічыцца адным з першых [[фемінізм|фемінісцкіх]] раманаў.<ref name="intro">{{cite book|last=Davies|first=Stevie|title=The Tenant of Wildfell Hall|chapter=Introduction and Notes|year=1996|publisher=Penguin Books|isbn=978-0-14-043474-3|url=https://archive.org/details/tenantofwildfell00bron}}</ref> [[Элізабет Гаскел]] таксама была паспяховай пісьменніцай, і яе раман «{{нп5|Поўнач і Поўдзень (раман)|Поўнач і Поўдзень|en|North and South (1855 novel)}}» параўноўвае лад жыцця ў прамысловым рэгіёне на поўначы Англіі з больш багатым поўднем.<ref>Abrams, M.H., et al. (Eds.) «Elizabeth Gaskell, 1810—1865». ''The Norton Anthology of English Literature, The Major Authors: The Romantic Period through the Twentieth Century'', 7th ed., Vol. B. New York & London: W.W. Norton & Company, 2001.</ref> {{нп5|Энтані Тролап||en|Anthony Trollope}} быў адным з самых паспяховых, пладавітых і паважаных англійскіх раманістаў віктарыянскай эпохі. Раманы Тролапа адлюстроўваюць жыццё землеўладальніцкіх і прафесійных класаў ранняй віктарыянскай Англіі.<ref>''The Oxford Companion to English Literature'' (1996), p. 1013.</ref> [[Джордж Эліят]], псеўданім Мэры Эн Эванс, была буйной раманісткай сярэдзіны віктарыянскага перыяду. Яе творы, асабліва «{{нп5|Мідлмарч||en|Middlemarch}}» (1871—1872), з’яўляюцца важнымі прыкладамі [[Рэалізм (літаратура)|літаратурнага рэалізму]] і захапляюць спалучэннем высокай віктарыянскай літаратурнай дэтальнасці з інтэлектуальнай шырынёй, якая выводзіць іх за вузкія геаграфічныя рамкі, часта адлюстраваныя ў іх.<ref>''The Bloomsbury Guide to English Literature'' (1990), p. 490.</ref> [[Джордж Мерэдзіт]] найбольш вядомы сваімі раманамі «[[:en:The Ordeal of Richard Feverel|Выпрабаванне Рычарда Феверэла]]{{ref-en}}» (1859) і «Эгаіст» (1879). Яго рэпутацыя была вельмі высокай яшчэ на пачатку XX стагоддзя, але потым сур’ёзна знізілася.<ref name="English Literature 1996 pp.650-1">''The Oxford Companion to English Literature'' (1996), pp. 650-51.</ref> Цікавасць да сельскіх праблем і зменлівай сацыяльнай і эканамічнай сітуацыі ў вёсцы бачная ў раманах [[Томас Хардзі|Томаса Хардзі]] (1840—1928), у тым ліку «{{нп5|Мэр Кэстэрбрыджа||en|The Mayor of Casterbridge}}» (1886) і «{{нп5|Тэс з роду д’Эрбервіляў||en|Tess of the d'Urbervilles}}» (1891). Хардзі — віктарыянскі рэаліст у традыцыі [[Джордж Эліят]],<ref>Dennis Taylor, «Hardy and Wordsworth». Victorian Poetry, vol.24, no.4, Winter, 1986.</ref> і, як і Чарлз Дзікенс, ён таксама вельмі крытычна ставіўся да многага ў віктарыянскім грамадстве. Яшчэ адзін значны раманіст канца XIX стагоддзя — [[Джордж Гісінг]] (1857—1903), які апублікаваў 23 раманы паміж 1880 і 1903 гадамі. Яго найбольш вядомы раман — «Нью-Граб-стрыт» (1891). Хоць «{{нп5|Кароль Залатой ракі||en|The King of the Golden River}}» [[Джон Рэскін|Джона Рэскіна]] быў напісаны яшчэ ў 1841 годзе, гісторыю сучаснага жанру [[фэнтэзі]] звычайна адлічваюць ад {{нп5|Джордж Макдональд|Джорджа Макдональда|en|George MacDonald}}, уплывовага аўтара «{{нп5|Прынцэса і гоблін|Прынцэсы і гобліна|en|The Princess and the Goblin}}» і «{{нп5|Фантастэс|Фантастэса|en|Phantastes}}» (1858).<ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/profiles/N8DKT5rH8rhHmygmpwqSl7/george-macdonald |title=George MacDonald, BBC |access-date=12 сакавіка 2022 |archive-date=12 сакавіка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220312201910/https://www.bbc.co.uk/programmes/profiles/N8DKT5rH8rhHmygmpwqSl7/george-macdonald |url-status=live }}</ref> [[Уільям Морыс]] напісаў серыю {{нп5|Рыцарскі раман|рамансаў|en|Chivalric romance}} у 1880-х і 1890-х гадах, яны лічацца першымі творамі {{нп5|высокае фэнтэзі|высокага фэнтэзі|en|High fantasy}}.<ref name="dg">{{cite book | last=Dozois | first=Gardner | title=Modern Classics of Fantasy | chapter=Preface | location=New York | publisher=St. Martin's Press | year=1997 | pages=[https://archive.org/details/modernclassicsof00dozo/page/ xvi–xvii] | isbn=031215173X }}</ref><!-- https://books.google.com/books?id=3r6FBAAAQBAJ&pg=PT15 --> [[Файл:Kiplingcropped.jpg|left|upright|thumb|[[Рэдзьярд Кіплінг]]]] [[Эпісталярная літаратура|Эпісталярны]] раман {{нп5|Уілкі Колінз|Уілкі Колінза|en|Wilkie Collins}} «{{нп5|Месяцавы камень (раман)|Месяцавы камень|en|The Moonstone}}» (1868) звычайна лічыцца першым [[дэтэктыў]]ным раманам на англійскай мове.<ref>David, Deirdre [https://books.google.com/books?id=VXQXzUbCSygC&pg=PA179 ''The Cambridge Companion to the Victorian Novel''] p. 179. Cambridge University Press, 2001.</ref> Важны шатландскі пісьменнік канца XIX стагоддзя — [[Роберт Льюіс Стывенсан]], аўтар «[[Дзіўная гісторыя доктара Джэкіла і містара Хайда|Дзіўнай гісторыі доктара Джэкіла і містара Хайда]]» (1886) і гістарычнага рамана «{{нп5|Выкрадзены (раман)|Выкрадзены|en|Kidnapped (novel)}}» (1886). [[Рэдзьярд Кіплінг]] быў вельмі рознабаковым пісьменнікам, аўтарам раманаў, апавяданняў і вершаў, які набыў папулярнасць у канцы XIX стагоддзя сваімі апавяданнямі і вершамі пра жыццё ў Брытанскай Індыі, апублікаванымі ў шэрагу зборнікаў, такіх як «{{нп5|Простыя казкі з пагоркаў||en|Plain Tales from the Hills}}», «{{нп5|Рыкша-прывід і іншыя апавяданні||en|The Phantom 'Rickshaw and Other Tales}}», «{{нп5|Трое салдат||en|Soldiers Three}}» і «{{нп5|Казарменныя балады||en|Barrack-Room Ballads}}». Літаратурная дзейнасць [[Герберт Уэлс|Г. Д. Уэлса]] пачалася ў 1890-х гадах з [[навуковая фантастыка|навукова-фантастычных]] раманаў, такіх як «[[Машына часу]]» (1895) і «{{нп5|Вайна сусветаў||en|The War of the Worlds}}» (1898), дзе апісваецца ўварванне [[Жыццё на Марсе|марсіян]] на Зямлю ў позневіктарыянскай Англіі. Уэлс лічыцца, разам з французам [[Жуль Верн|Жулем Вернам]], буйной фігурай у развіцці жанру навуковай фантастыкі. Ён таксама пісаў рэалістычную мастацкую літаратуру пра ніжэйшы сярэдні клас у такіх раманах, як «Кіпс» (1905). ==== Амерыканскі раман (ад рамантызму да рэалізму) ==== {{Галоўны артыкул|Амерыканская літаратура}} (Гл. таксама абмеркаванне амерыканскай літаратуры ў раздзеле «Рамантызм» вышэй.) Да сярэдзіны XIX стагоддзя лідарства літаратуры з Брытанскіх астравоў пачалі аспрэчваць пісьменнікі з былых амерыканскіх калоній. На амерыканскіх пісьменнікаў у гэты час асабліва моцна ўплываў [[рамантызм]], які спарадзіў {{нп5|трансцэндэнталізм||en|Transcendentalism}} Новай Англіі. Пераломным момантам, калі трансцэндэнталізм стаў буйным культурным рухам, звычайна лічыцца публікацыя эсэ [[Ральф Уолда Эмерсан|Ральфа Уолда Эмерсана]] «{{нп5|Прырода (Эмерсан)|Прырода|en|Nature (essay)}}» (1836).<ref name="George L 1997 p 613"/><ref>«Romanticism, American», in ''The Oxford Dictionary of American Art and Artists'' ed by Ann Lee Morgan (Oxford University Press, 2007) [http://www.oxfordreference.com/views/ENTRY.html?subview=Main&entry=t238.e1140 online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200728132702/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195373219.001.0001/acref-9780195373219 |date=28 ліпеня 2020 }}</ref> [[Томас Карлайл]] аказаў моцны ўплыў на Эмерсана, трансцэндэнталізм<ref>Gravett, Sharon L. (1995). «Carlyle’s Demanding Companion: Henry David Thoreau». ''Carlyle Studies Annual''. '''15''': 21-31. JSTOR: 44946086.</ref> і амерыканскіх пісьменнікаў у цэлым, асабліва яго раман «{{нп5|Sartor Resartus||en|Sartor Resartus}}», уплыў якога на амерыканскую літаратуру, па словах аднаго даследчыка, «такі велізарны, такі ўсёабдымны, што яго цяжка пераацаніць».<ref>{{Cite book |last=Carlyle |first=Thomas |title=Sartor Resartus: The Life and Opinions of Herr Teufelsdröckh in Three Books |publisher=University of California Press |year=2003 |editor-last=Tarr |editor-first=Rodger L. |pages=xxxiii}}</ref> [[Файл:Nathaniel Hawthorne - NARA - 530280cr.jpg|upright|thumb|left|[[Натаніэль Готарн]]]] Рамантычны амерыканскі раман цалкам развіўся з «{{нп5|Пунсовая літара|Пунсовай літары|en|The Scarlet Letter}}» (1850) [[Натаніэль Готарн|Натаніэля Готарна]], драматычнай гісторыі жанчыны, выгнанай са сваёй супольнасці за ўчыненне пералюбства. Творчасць Готарна аказала глыбокі ўплыў на яго сябра [[Герман Мелвіл|Германа Мелвіла]]. У «[[Мобі Дзік]]у» (1851) прыгодніцкае кітабойнае падарожжа становіцца сродкам для даследавання такіх тэм, як апантанасць, прырода зла і барацьба чалавека са стыхіямі. Аднак да 1880-х гадоў псіхалагічны і [[сацыяльны рэалізм]] канкурыравалі ў жанры рамана з рамантызмам. Амерыканская рэалістычная мастацкая літаратура пачынаецца ў 1870-х гадах з твораў [[Марк Твэн|Марка Твэна]], {{нп5|Уільям Дын Хоўэлс|Уільяма Дына Хоўэлса|en|William Dean Howells}} і [[Генры Джэймс]]а. Марк Твэн (псеўданім Сэмюэля Лэнгхарна Клеменса) быў першым буйным амерыканскім пісьменнікам, які нарадзіўся далёка ад Усходняга ўзбярэжжа — у памежным штаце [[Місуры (штат)|Місуры]]. Яго рэгіянальныя шэдэўры — раманы «[[Прыгоды Тома Соера]]» (1876) і «{{нп5|Прыгоды Гекльберы Фіна||en|Adventures of Huckleberry Finn}}» (1884). Стыль Твэна змяніў прынятую дагэтуль манеру амерыканцаў пісаць на сваёй мове. Яго персанажы размаўляюць як жывыя людзі, і ў іх маўленні выразна па-амерыканску гучаць мясцовыя дыялекты, новаствораныя словы і рэгіянальныя акцэнты. [[Генры Джэймс]] быў буйным амерыканскім раманістам канца XIX і пачатку XX стагоддзяў. Нарадзіўшыся ў Нью-Ёрку, большую частку свайго дарослага жыцця ён правёў у Англіі. Многія з яго раманаў засяроджаны на амерыканцах, якія жывуць у Еўропе або падарожнічаюць па ёй. Джэймс досыць прама піша пра дылему Старога і Новага свету. Сярод яго твораў — «{{нп5|Жаночы партрэт||en|The Portrait of a Lady}}» (1881), «{{нп5|Бостанцы||en|The Bostonians}}» (1886), «{{нп5|Прынцэса Казамасіма||en|The Princess Casamassima}}» (1886).<ref>«Henry James.» ''Encyclopedia of World Biography'', Gale, 1998. ''Biography in Context'', Accessed 4 кастрычніка 2017.</ref> ==== Жанравая літаратура ==== [[Файл:PortraitOfACD.JPG|upright|thumb|Сэр [[Артур Конан Дойл]] напісаў 56 апавяданняў і чатыры раманы з удзелам [[Шэрлак Холмс|Шэрлака Холмса]]]] Галоўным аўтарам {{нп5|Гісторыя з прывідамі|гісторый з прывідамі|en|Ghost story}} у XIX стагоддзі быў [[Шэрыдан Ле Фаню]]. Сярод яго твораў — змрочны таямнічы раман «{{нп5|Дзядзька Сайлас||en|Uncle Silas}}» (1865) і гатычная навела «{{нп5|Карміла||en|Carmilla}}» (1872), дзе распавядаецца гісторыя маладой жанчыны, на якую звярнула ўвагу жанчына-вампір. Жахлівая гісторыя [[Брэм Стокер|Брэма Стокера]] «[[Дракула]]» (1897) належыць да шэрагу [[літаратурны жанр|літаратурных жанраў]], такіх як {{нп5|літаратура пра вампіраў||en|Vampire literature}}, [[літаратура жахаў]], [[гатычны раман]] і {{нп5|літаратура ўварвання||en|Invasion literature}}.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=VomtVOkkPDwC&q=Dracula+bram+stoker+vlad+the+impaler&pg=PA182|title=Bram Stoker and Russophobia: Evidence of the British Fear of Russia in Dracula and The Lady of the Shroud|first=Jimmie E. Jr.|last=Cain|date=4 красавіка 2006|publisher=McFarland|isbn=978-0-7864-2407-8}}</ref> [[Шэрлак Холмс]] [[Артур Конан Дойл|Артура Конана Дойла]] — бліскучы лонданскі «кансультант-дэтэктыў», вядомы сваім інтэлектуальным майстэрствам. Паміж 1887 і 1927 гадамі Конан Дойл апублікаваў чатыры раманы і 56 [[апавяданне|апавяданняў]] з удзелам Холмса. Усе гісторыі пра Холмса, акрамя чатырох, расказаны яго сябрам, памочнікам і біёграфам [[Доктар Уотсан|доктарам Уотсанам]]. Літаратурны жанр «{{нп5|Згублены свет (жанр)|згублены свет|en|Lost world}}» узнік пад уплывам рэальных гісторый археалагічных знаходак імперскіх авантурыстаў. {{нп5|Генры Райдэр Хагард||en|H. Rider Haggard}} стварыў адзін з самых ранніх яго прыкладаў, «{{нп5|Капальні цара Саламона||en|King Solomon's Mines}}», у 1885 годзе. Тагачасная еўрапейская палітыка і дыпламатычныя манеўры натхнілі {{нп5|Энтані Хоўп|Энтані Хоўпа|en|Anthony Hope}} на {{нп5|Рурытанскі раман|рурытанскі прыгодніцкі раман|en|Ruritanian romance}} «{{нп5|Вязень Зенды||en|The Prisoner of Zenda}}» (1894). ==== Дзіцячая літаратура ==== [[Дзіцячая літаратура]] развілася як асобны жанр. Некаторыя творы сталі міжнародна вядомымі, напрыклад, творы [[Льюіс Кэрал|Льюіса Кэрала]], «[[Алісіны прыгоды ў дзівоснай краіне]]» (1865) і яго працяг «[[Аліса ў Залюстроўі|Скрозь люстэрка, і што ўбачыла там Аліса]]». «[[Востраў скарбаў]]» (1883) [[Роберт Льюіс Стывенсан|Роберта Льюіса Стывенсана]] — класічная [[пірацтва|пірацкая]] прыгода. [[Рэдзьярд Кіплінг]] пісаў апавяданні для дзяцей, натхнёныя яго дзяцінствам у Індыі і іншымі тэмамі, у тым ліку такія класічныя творы, як «{{нп5|Кніга джунгляў||en|The Jungle Book}}», «{{нп5|Другая кніга джунгляў||en|The Second Jungle Book}}», «{{нп5|Кім (раман)|Кім|en|Kim (novel)}}» і «{{нп5|Адважныя капітаны||en|Captains Courageous}}». У канцы віктарыянскай эпохі і на пачатку эдвардыянскай эпохі пісьменніца і ілюстратарка [[Беатрыкс Потэр]] стала вядомай сваімі дзіцячымі кнігамі з персанажамі-жывёламі. У 1902 годзе, ва ўзросце за трыццаць, Потэр апублікавала вельмі паспяховую дзіцячую кнігу «{{нп5|Казка пра трусіка Пітэра||en|The Tale of Peter Rabbit}}». Агулам яна выдала 23 дзіцячыя кнігі і стала багатай жанчынай. === Віктарыянская паэзія === [[Файл:Alfred Tennyson, 1st Baron Tennyson by George Frederic Watts.jpg|upright|left|thumb|{{нп5|Альфрэд Тэнісан||be-tarask|Альфрэд Тэнісан}}, каля 1863]] Вядучымі паэтамі ў віктарыянскі перыяд былі {{нп5|Альфрэд Тэнісан|лорд Тэнісан|be-tarask|Альфрэд Тэнісан}}, {{нп5|Роберт Браўнінг||be-tarask|Робэрт Браўнінг}}, [[Элізабет Барэт Браўнінг]] і {{нп5|Мэцью Арнальд||en|Matthew Arnold}}. Паэзія гэтага перыяду знаходзілася пад моцным уплывам [[рамантызм|рамантыкаў]], але таксама ішла сваімі ўласнымі шляхамі.<ref>''The Norton Anthology of English Literature'', 7th ed, vol. 2. (New York: Norton, 2000), p. 1060.</ref> Асабліва прыкметным было развіццё {{нп5|драматычны маналог|драматычнага маналогу|en|Dramatic monologue}}, формы, ужыванай многімі паэтамі гэтага перыяду, але даведзенай да дасканаласці Робертам Браўнінгам. Літаратурная крытыка XX стагоддзя паступова стала звяртаць увагу на сувязі паміж віктарыянскай паэзіяй і мадэрнізмам.<ref>Carol T. Christ, ''Victorian and Modern Poetics''. (Chicago: University of Chicago Press, 1986); «Robert Browning», ''The Bloomsbury Guide to English Literature''. (New York: Prentice-Hall, 1990), p. 373.</ref> Тэнісан быў {{нп5|Паэт-лаўрэат|паэтам-лаўрэатам|en|Poet laureate}} Злучанага Каралеўства на працягу большай часткі праўлення [[Вікторыя (каралева Вялікабрытаніі)|каралевы Вікторыі]]. [[Томас Стэрнз Эліят|Т. С. Эліят]] апісваў яго як «найвялікшага майстра метрыкі, а таксама меланхоліі», які меў «найлепшы слых сярод усіх англійскіх паэтаў пасля Мільтана».<ref>'' The Oxford Companion to English Literature'', p. 981.</ref> Рэпутацыя {{нп5|Мэцью Арнальд|Мэцью Арнальда|en|Matthew Arnold}} як паэта «на працягу апошніх некалькіх дзесяцігоддзяў […] рэзка ўпала».<ref>{{Citation | url = http://www.victorianweb.org/authors/arnold/ | title = The Literary Canon | first = George P | last = Landow | publisher = Victorian Web | access-date = 3 мая 2013 | archive-date = 19 лютага 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150219021911/http://www.victorianweb.org/authors/arnold/ | url-status = live }}.</ref> [[Дантэ Габрыэль Расеці]] быў паэтам, ілюстратарам, мастаком і перакладчыкам. Ён заснаваў [[прэрафаэліты|братэрства прэрафаэлітаў]] у 1848 годзе разам з [[Уільям Холман Хант|Уільямам Холманам Хантам]] і [[Джон Эверэт Міле|Джонам Эверэтам Міле]].{{sfn|Ward|Waller|Trent|Erskine|1907–21}}{{удакладніць}} Мастацтва Расеці характарызавалася сваёй пачуццёвасцю і адраджэннем сярэднявечнай эстэтыкі.<ref>''A handbook to Literature'', ed William Harmon & C. Hugh Holman (Upper Saddle River, NJ: Prentice Hall, 1996), 407.</ref> {{нп5|Артур Х'ю Клаф||en|Arthur Hugh Clough}} і [[Джордж Мерэдзіт]] — два іншыя важныя другарадныя паэты гэтай эпохі.<ref name="English Literature 1996 pp.650-1"/><ref name="victorianweb.org">{{Citation | url = http://www.victorianweb.org/authors/clough/bio.html | title = Arthur Hugh Clough – A Brief Biography | first = Glenn | last = Everett | publisher = Victorian Web | access-date = 16 верасня 2012 | archive-date = 17 лістапада 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121117040446/http://victorianweb.org/authors/clough/bio.html | url-status = live }}.</ref> Да канца XIX стагоддзя англійскія паэты пачалі цікавіцца французскім [[сімвалізм]]ам, і віктарыянская паэзія ўвайшла ў дэкадэнцкую фазу ''{{нп5|Fin de siècle|fin-de-siècle|en|Fin de siècle}}''.<ref>''The Norton Anthology of English Literature'', 7th edition, vol.2, ed. M.H. Abrams, p. 1741.</ref> У 1890-х гадах з’явіліся дзве групы паэтаў: паэты «{{нп5|Жоўтая кніга (часопіс)|Жоўтай кнігі|en|The Yellow Book}}», якія прытрымліваліся прынцыпаў {{нп5|Эстэтызм|эстэтызму|en|Aestheticism}}, у тым ліку [[Алджэрнан Чарлз Суінберн]], [[Оскар Уайльд]] і {{нп5|Артур Сайманс||en|Arthur Symons}}, і «{{нп5|Клуб рыфмачоў||en|Rhymers' Club}}», у які ўваходзілі {{нп5|Эрнест Доўсан||en|Ernest Dowson}}, {{нп5|Лаянел Джонсан||en|Lionel Johnson}} і ірландзец [[Уільям Батлер Ейтс]]. Ейтс стаў важнай постаццю мадэрнізму ў XX стагоддзі.<ref>''The Norton Anthology of English Literature'', 7th edition, vol. 2, p. 1740.</ref> Таксама ў 1896 годзе {{нп5|Альфрэд Эдвард Хаўсмен||en|A. E. Housman}} за свой кошт апублікаваў зборнік «[[:en:A Shropshire Lad|Шропшырскі хлопец]]{{ref-en}}».<ref>''The Norton Anthology of English Literature'', 7th edition, vol. 2, p. 2041.</ref> Сярод аўтараў камічных вершаў быў драматург, лібрэтыст, паэт і ілюстратар {{нп5|Уільям Швенк Гілберт|У. Ш. Гілберт|en|W. S. Gilbert}}, найбольш вядомы сваімі чатырнаццаццю [[камічная опера|камічнымі операмі]], створанымі ў супрацоўніцтве з кампазітарам сэрам [[Артур Саліван|Артурам Саліванам]], сярод якіх найбольш вядомыя «{{нп5|Пензанскія піраты||en|The Pirates of Penzance}}» і «{{нп5|Мікада (опера)|Мікада|en|The Mikado}}».<ref>Kenrick, John. [http://www.musicals101.com/gilbert3.htm ''G&S Story: Part III''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220601134145/http://www.musicals101.com/gilbert3.htm |date=1 чэрвеня 2022 }}, accessed 13 кастрычніка 2006; and Powell, Jim. [http://www.libertystory.net/LSARTSGILBERT.htm ''William S. Gilbert’s Wicked Wit for Liberty''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170129140225/http://www.libertystory.net/LSARTSGILBERT.htm |date=29 студзеня 2017 }} accessed 13 кастрычніка 2006.</ref> Раманіст [[Томас Хардзі]] пісаў паэзію на працягу ўсёй сваёй дзейнасці, але апублікаваў свой першы зборнік толькі ў 1898 годзе, таму яго, як правіла, разглядаюць як паэта XX стагоддзя. «Вершы» {{нп5|Джэрард Мэнлі Хопкінс|Джэрарда Мэнлі Хопкінса|en|Gerard Manley Hopkins}}, якога цяпер лічаць буйным паэтам, былі апублікаваныя пасмяротна Робертам Брыджэсам у 1918 годзе.<ref>{{Citation|publisher=U Toronto |url=http://rpo.library.utoronto.ca/poem/1051.html |title=Online text and basic information |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120212222859/http://rpo.library.utoronto.ca/poem/1051.html |archive-date=12 лютага 2012}}.</ref> ==== Амерыканская паэзія ==== У XIX стагоддзі Амерыка таксама дала буйных паэтаў, такіх як [[Эмілі Дзікінсан]] і [[Уолт Уітмен]]. Два найвялікшыя амерыканскія паэты XIX стагоддзя наўрад ці маглі б быць больш рознымі па тэмпераменце і стылі. Уітмен быў паэтычным наватарам. Яго галоўны твор — зборнік «{{нп5|Лісце травы||en|Leaves of Grass}}», у якім ён выкарыстоўвае свабодны верш і радкі нерэгулярнай даўжыні, каб адлюстраваць усёахопнасць амерыканскай дэмакратыі. [[Эмілі Дзікінсан]], наадварот, жыла адасобленым жыццём высакароднай незамужняй жанчыны ў маленькім гарадку [[Амхерст|Амхерст, Масачусетс]]. У межах сваёй фармальнай структуры яе паэзія дасціпная, вытанчана зробленая і псіхалагічна праніклівая. Яе творчасць была нетрадыцыйнай для свайго часу, і мала што было апублікавана пры яе жыцці. === Віктарыянская драма === [[Файл:Circa-1879-DOyly-Carte-HMS-Pinafore-from-Library-of-Congress2.jpg|upright=.6|thumb|Афіша оперы «{{нп5|Пінафор (опера)|Пінафор|en|H.M.S. Pinafore}}» Гілберта і Салівана]] Драматычнае мастацтва змянілася ў [[віктарыянская эпоха|віктарыянскую эпоху]]: на лонданскай сцэне ставіліся шматлікія [[фарс]]ы, {{нп5|Віктарыянскі бурлеск|музычны бурлеск|en|Victorian burlesque}}, {{нп5|экстраваганца||en|Extravaganza}} і [[камічная опера|камічныя оперы]], якія канкурыравалі з пастаноўкамі п’ес [[Уільям Шэкспір|Шэкспіра]] і сур’ёзнай драматургіяй такіх аўтараў, як {{нп5|Джэймс Планшэ||en|James Planché}} і {{нп5|Томас Уільям Робертсан||en|T. W. Robertson}}. У 1855 годзе антрэпрыза Германа Рыда пачала працэс павышэння ідэйна-мастацкага ўзроўню і рэпутацыі музычнага тэатра ў Брытаніі, што завяршылася знакамітай серыяй камічных опер {{нп5|Уільям Швенк Гілберт|Гілберта|en|W. S. Gilbert}} і {{нп5|Артур Саліван|Салівана|en|Arthur Sullivan}}; у 1890-х гадах традыцыю працягнулі першыя эдвардыянскія музычныя камедыі. Працягласць (колькасць паказаў) тэатральных пастановак у віктарыянскі перыяд хутка змянялася. Паляпшаўся транспарт, змяншаўся ўзровень галечы ў Лондане, а вулічнае асвятленне зрабіла начныя паездкі больш бяспечнымі, таму колькасць патэнцыйных наведвальнікаў тэатраў значна павялічылася, і саміх тэатраў станавілася больш. П’есы маглі ісці даўжэй і ўсё яшчэ прыцягваць гледачоў, што давала лепшы прыбытак і спрыяла паляпшэнню якасці пастановак. Першай п’есай, якую паказалі 500 разоў запар, была лонданская камедыя «Нашы хлопчыкі», пастаўленая ў 1875 годзе. Яе рэкорд у 1 362 паказы быў пабіты ў 1892 годзе камедыяй «{{нп5|Цётка Чарлі||en|Charley's Aunt}}».<ref>{{Cite web |url=http://www.stagebeauty.net/th-frames.html?http&&&www.stagebeauty.net/th-longr.html |title=Article on long-runs in the theatre before 1920 |access-date=16 верасня 2012 |archive-date=13 чэрвеня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200613222559/http://www.stagebeauty.net/th-frames.html?http&&&www.stagebeauty.net%2Fth-longr.html |url-status=live }}</ref> Некалькі [[камічная опера|камічных опер]] Гілберта і Салівана пераадолелі бар’ер у 500 паказаў, пачынаючы з «{{нп5|Пінафор (опера)|Пінафор|en|H.M.S. Pinafore}}» у 1878 годзе, а хіт Альфрэда Сельера і Б. Ч. Стэфенсана 1886 года, «[[:en:Dorothy (opera)|Дораці]]{{ref-en}}», ішоў 931 раз. Пасля У. Ш. Гілберта вядучым паэтам і драматургам позняга віктарыянскага перыяду стаў [[Оскар Уайльд]]. П’есы Уайльда, у прыватнасці, вылучаюцца сярод мноства цяпер забытых п’ес віктарыянскіх часоў і маюць значна больш блізкую сувязь з п’есамі драматургаў эдвардыянскай эпохі, такіх як ірландзец [[Джордж Бернард Шоу]], чыя дзейнасць пачалася ў 1890-я гады. Камічны шэдэўр Уайльда 1895 года, «[[Як важна быць сур’ёзным]]», трымае іранічнае люстэрка перад арыстакратыяй і дэманструе майстэрства досціпу і парадаксальнай мудрасці. == XX стагоддзе == <!-- {{Гл. таксама|{{нп5|Англійская літаратура XX стагоддзя||en|Twentieth-century English literature}}|Амерыканская літаратура|Шатландская літаратура|{{нп5|Ірландская літаратура||en|Irish literature}}|{{нп5|Валійская літаратура на англійскай мове||en|Welsh literature in English}}}} --> === Мадэрнізм: пачатак (каля 1901—1923) === [[Файл:Joseph Conrad author.jpg|thumb|upright|[[Джозеф Конрад]], 1919 або пазней]] Англійскі літаратурны мадэрнізм заявіў пра сябе ў пачатку XX стагоддзя, вырасшы з расчаравання ў каштоўнасцях [[віктарыянская эпоха|віктарыянскай эпохі]], такіх як пэўнасць, кансерватызм і вера ў ідэю аб’ектыўнай ісціны.<ref>M.H. Abrams, ''A Glossary of literary Terms'' (7th edition). (New York: Harcourt Brace), 1999), p. 167.</ref> На рух паўплывалі, сярод іншага, ідэі [[Чарлз Дарвін|Чарлза Дарвіна]], [[Эрнст Мах|Эрнста Маха]], [[Анры Бергсон]]а, [[Фрыдрых Ніцшэ|Фрыдрыха Ніцшэ]], [[Джэймс Джордж Фрэзер|Джэймса Дж. Фрэзера]], [[Карл Маркс|Карла Маркса]] («{{нп5|Капітал (Маркс)|Капітал|en|Das Kapital}}», 1867) і псіхааналітычныя тэорыі [[Зігмунд Фрэйд|Зігмунда Фрэйда]].<ref>M.H. Abrams, p. 167.</ref> Кантынентальныя мастацкія рухі [[імпрэсіянізм]]у, а пазней [[кубізм]]у, таксама аказалі ўплыў.<ref>M.H. Abrams, p. 168.</ref> Важнымі літаратурнымі папярэднікамі мадэрнізму былі [[Фёдар Дастаеўскі]], [[Уолт Уітмен]], [[Шарль Бадлер]], [[Арцюр Рэмбо]] і [[Аўгуст Стрындберг]].<ref>Marshall Berman, ''All that is Solid Melts into Air''. (Harmsworth: Penguin, 1988), p. 23.</ref> Галоўным брытанскім лірычным паэтам першых дзесяцігоддзяў XX стагоддзя быў [[Томас Хардзі]]. Хоць ён і не быў мадэрністам, Хардзі — важная пераходная фігура паміж віктарыянскай эпохай і XX стагоддзем. Буйны раманіст канца XIX стагоддзя, Хардзі дажыў да 1920-х гадоў, у гэты перыяд ён публікаваў толькі паэзію. Яшчэ адной значнай пераходнай фігурай паміж віктарыянцамі і мадэрністамі быў [[Генры Джэймс]], раманіст канца XIX стагоддзя, які ў XX стагоддзі працягваў публікаваць буйныя раманы, у тым ліку «Залатая чаша» (1904). Пісьменнік-мадэрніст польскага паходжання [[Джозеф Конрад]] апублікаваў свае першыя важныя творы «{{нп5|Сэрца цемры||en|Heart of Darkness}}» і «{{нп5|Лорд Джым||en|Lord Jim}}» у 1899—1900 гадах. Аднак вельмі арыгінальная паэзія віктарыянца {{нп5|Джэрард Мэнлі Хопкінс|Джэрарда Мэнлі Хопкінса|en|Gerard Manley Hopkins}} была апублікавана толькі ў 1918 годзе, праз доўгі час пасля яго смерці, тады як дзейнасць іншага буйнога паэта-мадэрніста, ірландца [[Уільям Батлер Ейтс|У. Б. Ейтса]], пачалася ў канцы віктарыянскай эпохі. Ейтс стаў адной з вядучых фігур англійскай літаратуры XX стагоддзя. Хоць [[мадэрнізм]]у наканавана было стаць важным літаратурным рухам у першыя дзесяцігоддзі новага стагоддзя, шмат якія з выдатных тагачасных пісьменнікаў, як і Томас Хардзі, не былі мадэрністамі. У першыя дзесяцігоддзі XX стагоддзя паэты-геаргіянцы, такія як [[Руперт Брук]] і {{нп5|Уолтэр дэ ла Мар||en|Walter de la Mare}}, захоўвалі кансерватыўны падыход да паэзіі, спалучаючы рамантызм, сентыментальнасць і геданізм. Іншы паэт-геаргіянец, {{нп5|Эдвард Томас (паэт)|Эдвард Томас|en|Edward Thomas (poet)}},{{Sfn | Drabble | 1996 | pp = 377, 988}} з’яўляецца адным з паэтаў [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] разам з [[Уілфрэд Оўэн|Уілфрэдам Оўэнам]], Рупертам Брукам, {{нп5|Айзек Розенберг|Айзекам Розенбергам|en|Isaac Rosenberg}} і {{нп5|Зігфрыд Сасун|Зігфрыдам Сасунам|en|Siegfried Sassoon}}. Уплывовымі прадстаўнікамі брытанскай драматургіі ў гэты час былі ірландскія драматургі [[Джордж Бернард Шоу]], {{нп5|Джон Мілінгтан Сінг|Дж. М. Сінг|en|John Millington Synge}} і {{нп5|Шон О’Кейсі||en|Seán O'Casey}}. Дзейнасць Шоу пачалася ў апошняе дзесяцігоддзе XIX стагоддзя, а п’есы Сінга належаць да першага дзесяцігоддзя XX стагоддзя. Самая вядомая п’еса Сінга, «{{нп5|Смяльчак з Заходняга свету||en|The Playboy of the Western World}}», «выклікала абурэнне і бунты, калі была ўпершыню пастаўлена» ў Дубліне ў 1907 годзе.<ref>''The Oxford Companion to English Literature.'' (1996), p. 781.</ref> Джордж Бернард Шоу ператварыў эдвардыянскі тэатр у арэну для дэбатаў па важных палітычных і сацыяльных пытаннях.<ref>«English literature.» Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online Academic Edition. Encyclopædia Britannica Inc., 2012. Web. 15 лістапада 2012. <https://www.britannica.com/EBchecked/topic/188217/English-literature {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150502191451/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/188217/English-literature |date=2 мая 2015 }}>.</ref> Да ліку раманістаў, якія не лічацца мадэрністамі, адносяцца [[Герберт Уэлс]], [[Джон Галсуорсі]] ([[Нобелеўская прэмія па літаратуры]], 1932), аўтар «{{нп5|Сага аб Фарсайтах|Сагі аб Фарсайтах|en|The Forsyte Saga}}» (1906—1921), і {{нп5|Эдвард Морган Форстэр|Э. М. Форстэр|be-tarask|Эдўард Морган Форстэр}}, хоць у творчасці Форстэра даследчыкі часта бачаць «як мадэрнісцкія, так і віктарыянскія элементы».<ref>''The Bloomsbury Guide to English Literature'', ed. Marion Wynne Davies (New York: Prentice Hall, 1990), p. 118.</ref> Самы вядомы твор Форстэра, «Падарожжа ў Індыю» (1924), адлюстроўваў выклікі імперыялізму, а ў яго ранейшых раманах даследаваліся абмежаванні і крывадушнасць эдвардыянскага грамадства ў Англіі. [[Рэдзьярд Кіплінг]], які пачаў публікавацца ў XIX стагоддзі, заставаўся, мабыць, самым папулярным брытанскім пісьменнікам і ў першыя гады XX стагоддзя. Поруч з [[Уільям Батлер Ейтс|У. Б. Ейтсам]], іншай важнай постаццю ў паэзіі ранняга мадэрнізму быў паэт амерыканскага паходжання [[Томас Стэрнз Эліят|Т. С. Эліят]]. Эліят стаў брытанскім падданым у 1927 годзе, але нарадзіўся і атрымаў адукацыю ў ЗША. Яго самыя вядомыя творы: «{{нп5|Любоўная песня Дж. Альфрэда Пруфрака|Пруфрак|en|The Love Song of J. Alfred Prufrock}}» (1915), «{{нп5|Бясплодная зямля||en|The Waste Land}}» (1922) і «{{нп5|Чатыры квартэты||en|Four Quartets}}» (1935—1942). Сярод раманістаў пасля [[Джозеф Конрад|Джозефа Конрада]] важнымі прадстаўнікамі ранняга мадэрнізму былі {{нп5|Дораці Рычардсан||en|Dorothy Richardson}}, чый раман «Завостраны дах» (1915) з’яўляецца адным з самых ранніх прыкладаў тэхнікі [[паток свядомасці|патоку свядомасці]], і {{нп5|Дэвід Герберт Лоўрэнс|Д. Г. Лоўрэнс|en|D. H. Lawrence}}, які апублікаваў «{{нп5|Вясёлка (раман)|Вясёлку|en|The Rainbow}}» (1915, адразу канфіскавана паліцыяй) і «{{нп5|Закаханыя жанчыны|Закаханых жанчын|en|Women in Love}}» (1920).<ref>''The Oxford Companion to English Literature'', ed. Margaret Drabble, p. 562.</ref> Потым у 1922 годзе з’явіўся важны мадэрнісцкі раман ірландца [[Джэймс Джойс|Джэймса Джойса]] «[[Уліс (раман)|Уліс]]», які называюць «дэманстрацыяй і падсумаваннем усяго руху».<ref>Beebe, Maurice (Fall 1972). «Ulysses and the Age of Modernism». James Joyce Quarterly (University of Tulsa) 10 (1): p. 176.</ref> [[Файл:Revolutionary Joyce Better Contrast.jpg|upright|right|thumb|[[Джэймс Джойс]], 1918]] === Працяг мадэрнізму (1923—1939) === [[Файл:Virginia Woolf 1927.jpg|upright|left|thumb|[[Вірджынія Вульф]], 1927]] Сярод значных брытанскіх пісьменнікаў паміж [[Сусветныя войны|сусветнымі войнамі]] — шатландскі паэт {{нп5|Х’ю Макдыярмід||en|Hugh MacDiarmid}}, які пачаў публікавацца ў 1920-х гадах, і раманістка [[Вірджынія Вульф]], якая была ўплывовай [[фемінізм|феміністкай]] і праявіла сябе як буйная наватарка стылю, звязанага з тэхнікай [[паток свядомасці|патоку свядомасці]], у такіх раманах, як «{{нп5|Місіс Дэлаўэй||en|Mrs Dalloway}}» (1925) і «{{нп5|Да маяка||en|To the Lighthouse}}» (1927). [[Томас Стэрнз Эліят|Т. С. Эліят]] зрабіў спробу адрадзіць паэтычную драму ў творы «[[:en:Sweeney Agonistes|Суіні-аганіст]]{{ref-en}}» (1932), за якім рушылі ўслед іншыя п’есы, у тым ліку тры з іх пасля вайны. «{{нп5|У дужках||en|In Parenthesis}}», мадэрнісцкая эпічная паэма, заснаваная на досведзе аўтара {{нп5|Дэвід Джонс (паэт)|Дэвіда Джонса|en|David Jones (poet)}} ў Першай сусветнай вайне, была апублікавана ў 1937 годзе. Важнай інавацыяй 1930-х і 1940-х гадоў былі раманы пра рабочы клас, напісаныя пісьменнікамі з рабочага асяроддзя. Сярод іх шахцёр {{нп5|Джэк Джонс (раманіст)|Джэк Джонс|en|Jack Jones (novelist)}}, {{нп5|Джэймс Хэнлі||en|James Hanley (novelist)}}, чый бацька быў качагарам і які таксама хадзіў у мора ў маладосці, і шахцёры {{нп5|Льюіс Джонс (пісьменнік)|Льюіс Джонс|en|Lewis Jones (writer)}} з Паўднёвага [[Уэльс]]а і [[:en:Harold Heslop|Гаральд Хеслап]]{{ref-en}} з [[Дарэм (графства)|графства Дарэм]].<ref>Chris Gostick, «Extra Material on James Hanley’s ''Boy''», in the OneWorld Classics edition of ''Boy'' (2007), pp. 182-83.</ref> [[Олдас Хакслі]] апублікаваў сваю знакамітую [[антыўтопія|антыўтопію]] «{{нп5|Цудоўны новы свет||en|Brave New World}}» у 1932 годзе, тады ж выйшаў «[[:en:A Glastonbury Romance|Гластанберыйскі раманс]]{{ref-en}}» {{нп5|Джон Купер Поўіс|Джона Купера Поўіса|en|John Cowper Powys}}.{{Sfn | Drabble | 1996 | p = 660}} [[Сэмюэл Бекет]] апублікаваў свой першы буйны твор, раман «Мэрфі», у 1938 годзе. У тым жа годзе быў апублікаваны першы буйны раман [[Грэм Грын|Грэма Грына]] «{{нп5|Брайтанскі ледзянец (раман)|Брайтанскі ледзянец|en|Brighton Rock (novel)}}». Затым у 1939 годзе [[Джэймс Джойс]] апублікаваў «{{нп5|Памінкі па Фінегану||en|Finnegans Wake}}», дзе створана асаблівая мова для выяўлення свядомасці персанажа, які бачыць сон.{{Sfn | Davies | 1990 | p = 644}} Таксама ў 1939 годзе памёр Ейтс. Яшчэ адзін значны мадэрніст 1930-х гадоў — брытанскі паэт [[Уістан Х’ю Одэн|У. Х. Одэн]]. === Позні мадэрнізм і постмадэрнізм (1940—2000) === {{Гл. таксама|{{нп5|Позні мадэрнізм||en|Late modernism}}}} Хоць некаторыя лічаць, што мадэрнізм скончыўся каля 1939 года,<ref>{{Citation | first = Kevin JH | last = Dettmar | contribution = Modernism | editor-first = David Scott | editor-last = Kastan | title = The Oxford Encyclopedia of British Literature | publisher = Oxford University Press | year = 2005 | url = http://www.oxfordreference.com/ | access-date = 21 кастрычніка 2013 | archive-date = 2 чэрвеня 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130602205448/http://www.oxfordreference.com/ | url-status = live }}.</ref> у дачыненні да англійскай літаратуры пытанне «Калі (і ці ўвогуле) мадэрнізм завяршыўся і пачаўся [[постмадэрнізм]]» з’яўляецца амаль такім жа спрэчным, як і пытанне аб пераходзе ад віктарыянства да мадэрнізму.<ref>{{Citation | contribution = modernism | title = The Oxford Companion to English Literature | editor-first = Dinah | editor-last = Birch | series = Oxford Reference Online | publisher = Oxford University Press | url = http://www.oxfordreference.com/ | year = 2011 | access-date = 21 жніўня 2012 | archive-date = 2 чэрвеня 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130602205448/http://www.oxfordreference.com/ | url-status = live }}.</ref> Фактычна некаторыя мадэрністы жылі і публікаваліся яшчэ ў 1950-я і 1960-я гады, у тым ліку [[Томас Стэрнз Эліят|Т. С. Эліят]], {{нп5|Дораці Рычардсан||en|Dorothy Richardson}} і [[Эзра Паўнд]]. Больш за тое, {{нп5|Бэзіл Бантынг||en|Basil Bunting}}, які нарадзіўся ў 1901 годзе, мала публікаваўся да выхаду «[[:en:Briggflatts|Брыгфлэтс]]{{ref-en}}» у 1965 годзе, а [[Сэмюэл Бекет]], які нарадзіўся ў Ірландыі ў 1906 годзе, працягваў ствараць значныя творы да 1980-х гадоў, хоць некаторыя лічаць яго [[Постмадэрнізм|постмадэрністам]].<ref>''The Cambridge Companion to Irish Literature'', ed. John Wilson Foster. Cambridge: Cambridge University Press, 2006.</ref> Сярод брытанскіх пісьменнікаў 1940-х і 1950-х гадоў былі паэт [[Дылан Томас]] і празаік [[Грэм Грын]], творчасць якога ахоплівае перыяд з 1930-х да 1980-х гадоў. [[Іўлін Во]], [[Уістан Х’ю Одэн|У. Х. Одэн]] працягвалі публікавацца і ў 1960-я. {{нп5|Энтані Паўэл||en|Anthony Powell}} пачаў свой 12-томны цыкл «[[:en:A Dance to the Music of Time|Танец пад музыку часу]]{{ref-en}}» у 1951 годзе і працягваў пісаць і публікаваць яго да выхаду апошняга тома ў 1975 годзе. [[Постмадэрнізм|Постмадэрнісцкая]] літаратура з’яўляецца адначасова працягам эксперыментаў, распачатых пісьменнікамі мадэрнісцкага перыяду (у значнай ступені гэтыя эксперыменты абапіраюцца, напрыклад, на фрагментацыю, парадокс, ненадзейных апавядальнікаў і г.д.), і рэакцыяй на ідэі [[Асветніцтва]], уласцівыя мадэрнісцкай літаратуры. Цяжка вызначыць, што такое постмадэрнісцкая літаратура, як і постмадэрнізм у цэлым, і няма адзінага меркавання адносна дакладных характарыстык, маштабу і важнасці постмадэрнісцкай літаратуры. Сярод пісьменнікаў-постмадэрністаў — амерыканцы [[Генры Мілер]], [[Уільям С’юард Бероуз|Уільям С. Бероуз]], {{нп5|Джозеф Хелер||en|Joseph Heller}}, [[Курт Вонегут]], {{нп5|Уільям Гэдыс||en|William Gaddis}}, {{нп5|Хантэр С. Томпсан||be-tarask|Гантэр Томпсан}}, [[Трумэн Капотэ]] і [[Томас Пінчан]]. ==== Раман ==== {{Некалькі выяў | align = right | image1 = George Orwell press photo.jpg | width1 = 130 | alt1 = | caption1 = | image2 = Aldous Huxley psychical researcher.png | width2 = 130 | alt2 = | caption2 = | footer = [[Джордж Оруэл]] (злева) і [[Олдас Хакслі]] (справа). }} У 1947 годзе {{нп5|Малькальм Лаўры||en|Malcolm Lowry}} апублікаваў раман «{{нп5|Пад вулканам||en|Under the Volcano}}», а ў 1949 годзе выйшла сатыра [[Джордж Оруэл|Джорджа Оруэла]] на таталітарызм — «[[1984 (раман)|1984]]». Сярод іншых празаікаў, якія пісалі ў 1950-я гады і пазней, былі: {{нп5|Энтані Паўэл||en|Anthony Powell}}, чый дванаццацітомны цыкл раманаў «[[:en:A Dance to the Music of Time|Танец пад музыку часу]]{{ref-en}}» з’яўляецца камічным даследаваннем рухаў і манер, улады і пасіўнасці ў англійскім палітычным, культурным і ваенным жыцці сярэдзіны XX стагоддзя; лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскай прэміі]] [[Уільям Голдынг]], чый [[Алегорыя|алегарычны]] раман «[[Валадар мух]]» (1954) даследуе, як створаная чалавекам культура церпіць крах, на прыкладзе групы брытанскіх школьнікаў, якія апынуліся на незаселенай выспе; [[Грэм Грын]], чые раманы «[[:en:The Heart of the Matter (novel)|Сутнасць справы]]{{ref-en}}» (1948) і «{{нп5|Канец рамана||en|The End of the Affair}}» (1951) выкарыстоўваюць каталіцтва для даследавання маральных дылем у чалавечых адносінах, працягваючы тэмы, якія развіваліся ў яго ранейшых раманах. Пісьменніца і філосаф [[Айрыс Мёрдак]] у другой палове XX стагоддзя пісала шматлікія раманы, праблематыка якіх датычыцца ў асноўным сексуальных адносін, маралі і ўлады падсвядомасці. Шатландская пісьменніца {{нп5|Мюрыел Спарк||en|Muriel Spark}} у сваіх раманах рассоўвала межы рэалізму. «{{нп5|Міс Джын Бродзі ў росквіце||en|The Prime of Miss Jean Brodie (novel)}}» (1961) часам ненадоўга пераносіць чытача ў далёкую будучыню, каб паказаць розныя лёсы, якія чакаюць яго персанажаў. [[Энтані Бёрджэс]] асабліва запомніўся сваім [[антыўтопія|раманам-антыўтопіяй]] «[[Механічны апельсін]]» (1962), дзеянне якога адбываецца ў не вельмі далёкай будучыні. У 1960-х і 1970-х гадах {{нп5|Пол Скот||en|Paul Scott (novelist)}} напісаў сваю манументальную серыю пра апошняе дзесяцігоддзе брытанскага панавання ў [[Індыя|Індыі]] — «[[:en:The Raj Quartet|Радж-квартэт]]{{ref-en}}» (1966—1975). Шатландыя ў канцы XX стагоддзя дала некалькі важных празаікаў, у тым ліку аўтара «{{нп5|Як позна гэта было, як позна||en|How Late it Was, How Late}}» {{нп5|Джэймс Келман|Джэймса Келмана|en|James Kelman}}, які, як і Сэмюэл Бекет, умеў ствараць гумар з самых змрочных сітуацый, і {{нп5|Аласдэр Грэй|Аласдэра Грэя|en|Alasdair Gray}}, чый «{{нп5|Ланарк: Жыццё ў чатырох кнігах||en|Lanark: A Life in Four Books}}» (1981) — гэта [[антыўтопія|фэнтэзі-антыўтопія]], дзеянне якой адбываецца ў сюррэалістычнай версіі [[Глазга]] пад назвай Антанк.<ref>Janice Galloway «Rereading Lanark by Alasdair Gray». ''The Guardian''. Saturday 12 October 2002</ref> Два значныя ірландскія празаікі гэтага перыяду — {{нп5|Джон Бэнвіл||en|John Banville}} і {{нп5|Колм Тойбін||en|Colm Tóibín}}. {{нп5|Марцін Эміс||en|Martin Amis}}, {{нп5|Пэт Баркер||en|Pat Barker}}, {{нп5|Іэн Мак’юэн||be-tarask|Ен Мак’юэн}} і [[Джуліян Барнс]] — іншыя выбітныя брытанскія празаікі канца XX стагоддзя. ==== Драматургія ==== Важным культурным рухам у брытанскім тэатры, які развіўся ў канцы 1950-х і пачатку 1960-х гадоў, быў «{{нп5|рэалізм кухоннай ракавіны||en|Kitchen sink realism}}» (або «драматургія кухоннай ракавіны») — тэрмін, прыдуманы для апісання мастацтва, раманаў, фільмаў і {{нп5|тэлеп’еса|тэлеп’ес|en|television play}}. У дачыненні да прадстаўнікоў гэтага мастацкага руху часта ўжываўся тэрмін «{{нп5|раззлаваныя маладыя людзі||en|Angry young men}}». У іх творах стыль [[сацыяльны рэалізм|сацыяльнага рэалізму]] і адлюстраванне хатняга жыцця рабочага класа выкарыстоўваюцца для даследавання сацыяльных і палітычных праблем. [[:en:Drawing room play|Салонным п'есам]]{{ref-en}} пасляваеннага перыяду, тыповым для такіх драматургаў, як {{нп5|Тэрэнс Ратыган||en|Terence Rattigan}} і {{нп5|Ноэл Каўард||en|Noël Coward}}, «раззлаваныя маладыя людзі» кінулі выклік у 1950-х гадах у такіх п’есах, як «{{нп5|Азірніся ў гневе||en|Look Back in Anger}}» (1956) [[Джон Осбарн|Джона Осбарна]]. Таксама ў 1950-я гады [[Тэатр абсурду|абсурдысцкая]] п’еса «[[У чаканні Гадо]]» (1955) ірландскага пісьменніка [[Сэмюэл Бекет|Сэмюэла Бекета]] глыбока паўплывала на брытанскую драматургію. [[Тэатр абсурду]] паўплываў на [[Гаральд Пінтэр|Гаральда Пінтэра]] («{{нп5|Дзень нараджэння (п’еса)||en|The Birthday Party (play)}}», 1958), чые творы часта характарызуюцца пагрозай або клаўстрафобіяй. Бекет таксама паўплываў на [[Том Стопард|Тома Стопарда]] («{{нп5|Розенкранц і Гільдэнстэрн мёртвыя||en|Rosencrantz and Guildenstern Are Dead}}», 1966). Аднак творы Стопарда таксама адметныя сваёй жыццярадаснай дасціпнасцю і шырокім колам інтэлектуальных праблем, якія ён закранае ў розных п’есах. Важным новым элементам у свеце брытанскай драматургіі з моманту з’яўлення радыё ў 1920-х гадах сталі замовы п’ес і адаптацыі існуючых п’ес радыёстанцыяй [[BBC]]. Гэта было асабліва важна ў 1950-х і 1960-х гадах (а з 1960-х практыка распаўсюдзілася і на тэлебачанне). Многія буйныя брытанскія драматургі, па сутнасці, альбо пачыналі сваю кар’еру на BBC, альбо іх творы былі адаптаваны для радыё, сярод такіх аўтараў {{нп5|Кэрыл Чэрчыл||en|Caryl Churchill}} і [[Том Стопард]], чыя «першая прафесійная пастаноўка была ў пятнаццаціхвіліннай праграме „Just Before Midnight“ на радыё BBC, якая прадстаўляла новых драматургаў».<ref name = "autogenerated1">{{Citation | publisher = IRDP | url = http://www.irdp.co.uk/radiodrama.htm | first = Tim | last = Crook | title = International radio drama | place = [[United Kingdom|UK]] | access-date = 29 студзеня 2013 | archive-date = 5 кастрычніка 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161005200753/http://www.irdp.co.uk/radiodrama.htm | url-status = live }}.</ref> {{нп5|Джон Мортымер||en|John Mortimer}} дэбютаваў на радыё ў якасці драматурга ў 1955 годзе, адаптаваўшы ўласны раман «Like Men Betrayed» для {{нп5|Лёгкая праграма BBC|Лёгкай праграмы|en|BBC Light Programme}} [[BBC]]. Вядомымі радыёдраматургамі таксама былі {{нп5|Брэндан Біэн||en|Brendan Behan}} і празаік {{нп5|Анджэла Картэр||en|Angela Carter}}. Сярод самых вядомых твораў, створаных для радыё, — «{{нп5|Пад шатамі Малочнага лесу||en|Under Milk Wood}}» [[Дылан Томас|Дылана Томаса]] (1954), «{{нп5|Усе, хто падае||en|All That Fall}}» [[Сэмюэл Бекет|Сэмюэла Бекета]] (1957), «{{нп5|Лёгкі боль||en|A Slight Ache}}» [[Гаральд Пінтэр|Гаральда Пінтэра]] (1959) і «[[Чалавек на ўсе часы]]» {{нп5|Роберта Болта||en|Robert Bolt}} (1954).<ref>J. C. Trewin, «Critic on the Hearth.» ''Listener''. London. 5 August 1954: 224.</ref> ==== Паэзія ==== Такія буйныя паэты, як Т. С. Эліят, У. Х. Одэн і Дылан Томас, працягвалі публікавацца ў гэты перыяд. Хоць дзейнасць [[Уістан Х’ю Одэн|У. Х. Одэна]] пачалася ў 1930-х і 1940-х гадах, ён апублікаваў некалькі зборнікаў у 1950-х і 1960-х. Яго значэнне ў сучаснай літаратуры аспрэчвалася, але, мабыць, найбольш распаўсюджанае меркаванне крытыкаў з 1930-х гадоў і далей ставіць яго ў шэраг трох найбуйнейшых брытанскіх паэтаў XX стагоддзя і спадкаемцаў [[Уільям Батлер Ейтс|Ейтса]] і Эліята.<ref>Smith, Stan (2004). «Introduction». In Stan Smith. ''The Cambridge Companion to W.H. Auden''. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 1-14. {{ISBN|0-521-82962-3}}.</ref> Сярод новых паэтаў, якія пачыналі сваю дзейнасць у 1950-х і 1960-х гадах, — [[Філіп Ларкін]] («[[:en:The Whitsun Weddings|Траецкія вяселлі]]{{ref-en}}», 1964), [[Тэд Х’юз]] («[[:en:The Hawk in the Rain|Ястраб у дажджы]]{{ref-en}}», 1957), [[Сільвія Плат]] («[[:en:The Colossus and Other Poems|Калос і іншыя вершы]]{{ref-en}}», 1960) і [[Шэймас Хіні]] («[[:en:Death of a Naturalist|Смерць натураліста]]{{ref-en}}», 1966). Паўночная Ірландыя таксама дала шэраг іншых значных паэтаў, у тым ліку {{нп5|Дэрэк Махун|Дэрэка Махуна|en|Derek Mahon}} і {{нп5|Пол Малдун|Пола Малдуна|en|Paul Muldoon}}. У 1960-х і 1970-х гадах т. зв. [[:en:Martian poetry|марсіянская паэзія]]{{ref-en}} імкнулася вырвацца з-пад уплыву «звыклага», апісваючы звычайныя рэчы незвычайнымі спосабамі, нібы, напрыклад, вачыма [[Жыццё на Марсе|марсіяніна]]. Паэты, найбольш цесна звязаныя з гэтым рухам, — [[:en:Craig Raine|Крэйг Рэйн]]{{ref-en}} і {{нп5|Крыстафер Рыд||en|Christopher Reid (writer)}}. Іншым літаратурным рухам у гэты перыяд было [[:en:British Poetry Revival|Брытанскае паэтычнае адраджэнне]]{{ref-en}} — шырокая сукупнасць груповак і падгруп, якая ахоплівала {{нп5|перформанс||be-tarask|Пэрформанс}}, {{нп5|Гукавая паэзія|гукавую|en|sound poetry}} і {{нп5|Візуальная паэзія|канкрэтную паэзію|en|Concrete poetry}}.{{sfn|Greene|2012|p=426}} [[:en:Liverpool poets|Паэтамі Мёрсі-біт]]{{ref-en}} былі {{нп5|Адрыян Анры||en|Adrian Henri}}, {{нп5|Браян Патэн||en|Brian Patten}} і {{нп5|Роджэр Мак-Гоф||en|Roger McGough}}. Іх творчасць была свядомай спробай стварыць англійскі эквівалент [[Разбітае пакаленне|амерыканскім бітнікам]]. Іншыя значныя паэты канца XX стагоддзя — валіец {{нп5|Р. С. Томас||en|R. S. Thomas}}, {{нп5|Джэфры Хіл||en|Geoffrey Hill}}, {{нп5|Чарлз Томлінсан||en|Charles Tomlinson}} і {{нп5|Кэрал Эн Дафі||en|Carol Ann Duffy}}. {{нп5|Джэфры Хіл||en|Geoffrey Hill}} лічыцца адным з самых выбітных англійскіх паэтаў свайго пакалення,<ref name = "Harold Bloom 1986">{{Citation | editor-first = Harold | editor-last = Bloom | title = Geoffrey Hill | series = Modern Critical Views | publisher = Infobase | year = 1986}}.</ref> {{нп5|Чарлз Томлінсан||en|Charles Tomlinson}} — яшчэ адзін важны англійскі паэт старэйшага пакалення, хоць «з моманту сваёй першай публікацыі ў 1951 годзе ён зрабіў кар’еру, якая атрымала больш увагі на міжнароднай арэне, чым у яго роднай Англіі».<ref name="carcanet.co.uk">{{Citation | place = UK | url = http://www.carcanet.co.uk/cgi-bin/indexer?owner_id=770 | publisher = Carcanet Press | title = Charles Tomlinson | access-date = 15 лістапада 2012 | archive-date = 23 сакавіка 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120323104729/http://www.carcanet.co.uk/cgi-bin/indexer?owner_id=770 | url-status = live }}.</ref> ==== Літаратура краін Садружнасці Нацый ==== <!-- {{гл. таксама|{{нп5|Посткаланіяльная літаратура||en|Postcolonial literature}}|{{нп5|Аўстралійская літаратура||en|Australian literature}}|{{нп5|Канадская літаратура||en|Canadian literature}}|{{нп5|Карыбская літаратура||en|Caribbean literature}}|{{нп5|Індыйская англамоўная літаратура||en|Indian English literature}}|{{нп5|Новазеландская літаратура||en|New Zealand literature}}|{{нп5|Пакістанская англамоўная літаратура||en|Pakistani English literature}}|{{нп5|Афрыканская літаратура||en|African literature}}|{{нп5|Літаратура ПАР||en|South African literature}}|{{нп5|Мігранцкая літаратура||en|Migrant literature}}}} --> [[Файл:Doris lessing 20060312.jpg|thumb|[[Дорыс Лесінг]], Кёльн, 2006.]] З 1950 года значная колькасць буйных пісьменнікаў паходзіла з краін, якія на працягу стагоддзяў былі заселеныя брытанцамі, за выключэннем Амерыкі, дзе значныя пісьменнікі з’явіліся яшчэ ў [[віктарыянская эпоха|віктарыянскі перыяд]]. Безумоўна, і да 1950 года выйшаў шэраг важных твораў на англійскай мове з перыферыі тагачаснай [[Брытанская імперыя|Брытанскай імперыі]]. Знакаміты раман паўднёваафрыканскай пісьменніцы {{нп5|Оліў Шрэйнер||en|Olive Schreiner}} «{{нп5|Гісторыя афрыканскай фермы||en|The Story of an African Farm}}» быў апублікаваны ў 1883 годзе, а новазеландка {{нп5|Кэтрын Мэнсфілд||en|Katherine Mansfield}} апублікавала свой першы зборнік апавяданняў «[[:en:In a German Pension|У нямецкім пансіёне]]{{ref-en}}» у 1911 годзе. Першы буйны празаік з Індыйскага субкантынента, які пісаў на англійскай мове, [[Р. К. Нараян]], пачаў публікавацца ў Англіі ў 1930-х гадах дзякуючы падтрымцы англійскага празаіка [[Грэм Грын|Грэма Грына]].{{Sfn | Drabble | 1996 | p = 697}} Дзейнасць {{нп5|Карыбская літаратура|карыбскай|en|Caribbean literature}} пісьменніцы {{нп5|Джын Рэйс||en|Jean Rhys}} пачалася яшчэ ў 1928 годзе, хоць яе самы вядомы твор, «{{нп5|Шырокае Саргасава мора||en|Wide Sargasso Sea}}», быў апублікаваны толькі ў 1966 годзе. Знакаміты раман паўднёваафрыканца {{нп5|Алан Пэйтан|Алана Пэйтана|en|Alan Paton}} «{{нп5|Плач, любімая краіна||en|Cry, the Beloved Country}}» датуецца 1948 годам. [[Дорыс Лесінг]] з [[Паўднёвая Радэзія|Паўднёвай Радэзіі]], цяпер [[Зімбабвэ]], была дамінуючай фігурай на англійскай літаратурнай сцэне, часта публікуючыся з 1950 года на працягу ўсяго XX стагоддзя, і ў 2007 годзе атрымала Нобелеўскую прэмію па літаратуры. [[Файл:Hayfestival-2016-Salman-Rushdie-1-cu.jpg|thumb|upright|left|Сэр [[Салман Рушдзі]] на фестывалі ў Хэй-он-Уай 2016 года, найбуйнейшым штогадовым літаратурным фестывалі Вялікабрытаніі]] [[Салман Рушдзі]] — яшчэ адзін пісьменнік з былых брытанскіх калоній, які пасля Другой сусветнай вайны назаўжды пасяліўся ў Брытаніі. Рушдзі праславіўся дзякуючы раману «{{нп5|Дзеці паўночы||en|Midnight's Children}}» (1981). У яго самым спрэчным рамане «{{нп5|Сатанінскія вершы||en|The Satanic Verses}}» (1989) распавядаецца выдуманая біяграфія прарока [[Мухамед]]а. Пісьменнікам-імігрантам быў і [[Відзьядхар Сураджпрасад Найпал|В. С. Найпал]], ураджэнец [[Трынідад]]а, які напісаў, сярод іншага, «{{нп5|Паварот ракі||en|A Bend in the River}}» (1979). Найпал атрымаў [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскую прэмію па літаратуры]].<ref name="nobelweb">{{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2001/ | website = Nobel Foundation | title = The Nobel Prize in Literature 2001 - V. S. Naipaul | access-date = 6 верасня 2012 | archive-date = 15 верасня 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120915131638/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2001/ | url-status = live }}</ref> Некаторыя пісьменнікі з [[Нігерыя|Нігерыі]] дасягнулі міжнароднага прызнання за творы на англійскай мове, у тым ліку празаік [[Чынуа Ачэбэ]], а таксама драматург [[Воле Шайінка]]. Шайінка атрымаў [[Нобелеўская прэмія|Нобелеўскую прэмію]] па літаратуры ў 1986 годзе, як і паўднёваафрыканская пісьменніца [[Надзін Гордымер]] у 1995 годзе. Іншыя паўднёваафрыканскія англамоўныя пісьменнікі — празаік [[Джон Максвел Кутзее]] (Нобелеўская прэмія 2003 г.) і драматург {{нп5|Атол Фугард||en|Athol Fugard}}. Самым вядомым у свеце аўтарам з [[Кенія|Кеніі]] з’яўляецца {{нп5|Нгугі ва Тхіёнга||en|Ngũgĩ wa Thiong'o}}, які пісаў раманы, п’есы і апавяданні на англійскай мове. Паэт [[Дэрэк Уолкат]] з [[Сент-Люсія|Сент-Люсіі]] ў Карыбскім басейне стаў лаўрэатам Нобелеўскай прэміі ў 1992 годзе. [[Аўстралія|Аўстраліец]] [[Патрык Уайт]], буйны празаік гэтага перыяду, чый першы твор быў апублікаваны ў 1939 годзе, атрымаў прэмію ў 1973 годзе. Іншыя значныя аўстралійскія пісьменнікі канца гэтага перыяду — паэт {{нп5|Лес Мюрэй||en|Les Murray (poet)}} і празаік {{нп5|Пітэр Кэры||en|Peter Carey (novelist)}}, які з’яўляецца адным з чатырох пісьменнікаў, што двойчы атрымлівалі [[Букераўская прэмія|Букераўскую прэмію]].<ref>[http://themanbookerprize.com/search/node/j%20g%20farrell Man Booker official site: J.G. Farrell] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170129070148/http://themanbookerprize.com/search/node/j%20g%20farrell|date=29 студзеня 2017}}; Hilary Mantel {{cite web |title=Dame Hilary Mantel &#124; the Man Booker Prizes |url=http://themanbookerprize.com/people/hilary-mantel |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313224147/http://themanbookerprize.com/people/hilary-mantel |archive-date=13 сакавіка 2016 |access-date=2016-03-22}}; J. M. Coetzee: {{cite web |title=J M Coetzee &#124; the Man Booker Prizes |url=http://themanbookerprize.com/people/j-m-coetzee |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160317185406/http://themanbookerprize.com/people/j-m-coetzee |archive-date=17 сакавіка 2016 |access-date=2016-03-22}}.</ref> Сярод буйных канадскіх празаікаў — {{нп5|Кэрал Шылдс||en|Carol Shields}}, {{нп5|Лоўрэнс Хіл||en|Lawrence Hill}}, [[Маргарэт Этвуд]] і [[Эліс Манро]]. Раман Кэрал Шылдс «[[:en:The Stone Diaries|Каменныя дзённікі]]{{ref-en}}» атрымаў [[Пулітцэраўская прэмія за мастацкую кнігу|Пулітцэраўскую прэмію за мастацкую кнігу]] ў 1995 годзе, а іншы яе раман, «[[:en:Larry's Party|Вечарынка Лары]]{{ref-en}}», атрымаў {{нп5|Жаночая прэмія за мастацкую літаратуру|прэмію Orange|en|Women's Prize for Fiction}} у 1998 годзе. «[[:en:The Book of Negroes|Кніга неграў]]{{ref-en}}» Лоўрэнса Хіла атрымала ў 2008 годзе [[:en:Commonwealth Writers' Prize|Пісьменніцкую прэмію Садружнасці]]{{ref-en}} за найлепшую кнігу, а [[Эліс Манро]] ў 2013 годзе стала першай канадкай, якая атрымала [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскую прэмію па літаратуры]].<ref>{{Cite web | url=http://www.cbc.ca/news/world/alice-munro-is-1st-canadian-woman-to-win-nobel-literature-prize-1.1958383 | title=Nobel-winner Alice Munro hailed as 'master' of short stories &#124; CBC News | access-date=25 красавіка 2017 | archive-date=26 красавіка 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170426153120/http://www.cbc.ca/news/world/alice-munro-is-1st-canadian-woman-to-win-nobel-literature-prize-1.1958383 | url-status=live }}</ref> Манро таксама атрымала [[Міжнародная Букераўская прэмія|Міжнародную Букераўскую прэмію]] ў 2009 годзе. Сярод сусветна вядомых паэтаў — [[Леанард Коэн]] і [[Эн Карсан]]. Карсан у 1996 годзе атрымала {{нп5|Літаратурная прэмія Ланана|Літаратурную прэмію Ланана|en|Lannan Literary Award}} за паэзію. У 2006 годзе ўзнагароды фонду за паэзію, мастацкую літаратуру і нон-фікшн склалі па 150 000 долараў ЗША. ==== Амерыканскія пісьменнікі ==== {{галоўны артыкул|Амерыканская літаратура}} З 1940 года і ў XXI стагоддзі амерыканскія драматургі, паэты і празаікі працягвалі заставацца вядомымі на міжнародным узроўні. {{Загатоўка раздзела}} === Жанравая літаратура ў XX стагоддзі === Многія творы, апублікаваныя ў XX стагоддзі, былі ўзорамі [[Масавая культура|жанравай літаратуры]]. Гэтае вызначэнне ўключае [[дэтэктыў|крымінальныя раманы]], {{нп5|шпіёнскі раман||ru|Шпионский роман}}, {{нп5|гістарычны любоўны раман||en|Historical romance}}, [[фэнтэзі]], {{нп5|графічны раман||en|Graphic novel}} і [[навуковая фантастыка|навуковую фантастыку]]. [[Файл:J. R. R. Tolkien, ca. 1925.jpg|upright|thumb|left|[[Дж. Р. Р. Толкін]], 1940-я]] [[Агата Крысці]] была важнай і надзвычай паспяховай пісьменніцай крымінальнага жанру, якая найбольш вядомая сваімі 66 [[дэтэктыў|дэтэктыўнымі раманамі]], а таксама шматлікімі апавяданнямі і паспяховымі п’есамі для тэатраў Вест-Энда. Разам з {{нп5|Дораці Лі Сэерс||en|Dorothy L. Sayers}}, {{нп5|Ная Марш|Наяй Марш|en|Ngaio Marsh}} і {{нп5|Марджэры Алінгем||en|Margery Allingham}} Крысці дамінавала ў жанры дэтэктыўнага рамана ў 1920-х і 1930-х гадах, перыяд, які часта называюць «Залатым векам дэтэктыўнага рамана». Гэтых чатырох пісьменніц лічылі «каралевамі злачынства».<ref>Kaplan, C. (2013). 'Queens of Crime': The 'Golden Age' of Crime Fiction. In: Joannou, M. (eds) The History of British Women’s Writing, 1920—1945. The History of British Women’s Writing. Palgrave Macmillan, London. https://doi.org/10.1057/9781137292179_9</ref> Іншыя значныя пісьменнікі гэтага жанру ў больш позні час — [[Рут Рэндэл]], {{нп5|Ф. Д. Джэймс||en|P. D. James}} і шатландзец [[Іэн Рэнкін]]. Раман [[Роберт Эрскін Чайлдэрс|Эрскіна Чайлдэрса]] «[[:en:The Riddle of the Sands|Загадка пяскоў]]{{ref-en}}» (1903) — ранні прыклад {{нп5|Шпіёнскі раман|шпіёнскай літаратуры|ru|Шпионский роман}}. {{нп5|Джон Бакен||en|John Buchan}}, шатландскі дыпламат, а пазней генерал-губернатар Канады, часам лічыцца вынаходнікам жанру [[трылер]]а. Яго пяць раманаў пра гераічнага Рычарда Ханэя з’яўляюцца аднымі з самых ранніх у гэтым жанры. Першы раман пра Ханэя, «{{нп5|Трыццаць дзевяць прыступак||en|The Thirty-Nine Steps}}», быў экранізаваны ў знакамітым трылеры [[Альфрэд Хічкак|Альфрэда Хічкака]]. Ханэй стаў прататыпам для яшчэ больш вядомага выдуманага персанажа, [[Джэймс Бонд|Джэймса Бонда]], створанага [[Ян Флемінг|Янам Флемінгам]], галоўнага героя доўгай серыі фільмаў. Яшчэ адным вядомым пісьменнікам у жанры шпіёнскага рамана быў [[Джон ле Карэ]]. [[Файл:Jk-rowling-crop.JPG|thumb|right|upright|[[Джаан Роўлінг]], 2006]] Празаік [[Джарджэт Хеер]] стварыла жанр {{нп5|гістарычны любоўны раман|гістарычнага любоўнага рамана|en|Historical romance}}. Арыгінальная п’еса {{нп5|Эма Орцы|Эмы Орцы|en|Emma Orczy}} «{{нп5|Пунсовы першацвет (раман)|Пунсовы першацвет|en|The Scarlet Pimpernel}}» (1905) палюбілася лонданскай публіцы, вытрымаўшы больш за 2000 пастановак і стаўшы адным з самых папулярных спектакляў, пастаўленых у Англіі на той час.<ref>Kabatchnik, Amnon (2008). ''Blood on the Stage: Milestone Plays of Crime, Mystery, and Detection: an Annotated Repertoire'', 1900—1925. Scarecrow Press. p. 28. The novel ''The Scarlet Pimpernel'' was published soon after the play opened and was an immediate success.</ref> Сярод значных пісьменнікаў у жанры фэнтэзі былі [[Дж. Р. Р. Толкін]], аўтар «[[Хобіт, або Туды і назад|Хобіта, або Туды і назад]]» і «[[Валадар Пярсцёнкаў|Валадара Пярсцёнкаў]]»; [[Клайв Стэйплз Льюіс|К. С. Льюіс]], аўтар «[[Хронікі Нарніі|Хронік Нарніі]]»; [[Джаан Роўлінг]], якая напісала надзвычай паспяховую серыю «[[Гары Потэр]]». {{нп5|Лойд Аляксандэр||en|Lloyd Alexander}}, лаўрэат {{нп5|Медаль Ньюберы|Ганаровай прэміі Ньюберы|en|Newbery Honor}}, а таксама медаля Ньюберы за сваю пенталогію «{{нп5|Хронікі Прыдэйна||en|The Chronicles of Prydain}}», — яшчэ адзін значны аўтар [[фэнтэзі]] для юных чытачоў. Як і фэнтэзі, у апошнія дзесяцігоддзі XX стагоддзя жанр [[навуковая фантастыка|навуковай фантастыкі]] пачалі ўспрымаць больш сур’ёзна, і гэта адбылося дзякуючы творчасці такіх пісьменнікаў, як [[Артур Кларк]] («{{нп5|2001: Касмічная адысея (раман)|2001: Касмічная адысея|en|2001: A Space Odyssey (novel)}}») і {{нп5|Майкл Муркок||en|Michael Moorcock}}. Яшчэ адзін выбітны пісьменнік у гэтым жанры, [[Дуглас Адамс]], асабліва вядомы камічным навукова-фантастычным творам «{{нп5|Аўтаспынам па галактыцы||en|The Hitchhiker's Guide to the Galaxy}}». Прадстаўнікі мэйнстрыму, такія як [[Дорыс Лесінг]] і [[Маргарэт Этвуд]], таксама пісалі творы ў гэтым жанры. Вядомы сваімі змрочнымі, чорна-камічнымі фэнтэзійнымі творамі для дзяцей [[Роальд Даль]] стаў адным з самых прадаваных аўтараў XX стагоддзя, а сярод яго найбольш любімых дзіцячых раманаў — «{{нп5|Чарлі і шакаладная фабрыка||be-tarask|Чарлі і шакалядная фабрыка}}», «{{нп5|Мацільда (аповесць)|Мацільда|en|Matilda (novel)}}», «{{нп5|Джэймс і гіганцкі персік||en|James and the Giant Peach}}», «{{нп5|Вядзьмаркі||en|The Witches (novel)}}», «{{нп5|Неверагодны містар Фокс||be-tarask|Неверагодны містэр Фокс}}» і «{{нп5|ВДВ (раман)|ВДВ|en|The BFG}}».<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/opinion/commentators/once-upon-a-time-there-was-a-man-who-liked-to-make-up-stories-2158052.html|title=Once upon a time, there was a man who liked to make up stories&nbsp;...|newspaper=The Independent|access-date=14 кастрычніка 2017|archive-date=30 студзеня 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120130161349/http://www.independent.co.uk/opinion/commentators/once-upon-a-time-there-was-a-man-who-liked-to-make-up-stories-2158052.html|url-status=live}}</ref> Сярод вядомых аўтараў [[комікс]]аў — [[Ніл Гейман]] і [[Алан Мур]], пры гэтым Гейман таксама стварае {{нп5|Графічны раман|графічныя раманы|en|Graphic novel}}. === Літаратурная крытыка ў XX стагоддзі === {{галоўны артыкул|Літаратурная крытыка|дата=жнівень 2019}} У XX стагоддзі літаратурная крытыка набрала абароты. У гэтую эпоху былі заснаваны вядомыя навуковыя часопісы для разгляду канкрэтных аспектаў англійскай літаратуры. Большасць з гэтых навуковых часопісаў заваявалі шырокі аўтарытэт дзякуючы таму, што выдаваліся ўніверсітэцкімі выдавецтвамі. Такім чынам, рост універсітэтаў спрыяў умацаванню сувязі паміж англійскай літаратурай і літаратурнай крытыкай у XX стагоддзі. {{Загатоўка раздзела}} == XXI стагоддзе == {{У планах}} == Нобелеўскія прэміі == * [[Рэдзьярд Кіплінг]] (1907): Вялікабрытанія (нарадзіўся ў [[Брытанская Індыя|Брытанскай Індыі]]) * [[Рабіндранат Тагор]] (1913): Індыя * [[Уільям Батлер Ейтс]] (1923): Ірландыя * [[Джордж Бернард Шоу]] (1925): Ірландыя * [[Сінклер Льюіс]] (1930): ЗША * [[Джон Галсуорсі]] (1932): Вялікабрытанія * [[Юджын Гладстан О’Ніл|Юджын О’Ніл]] (1936): ЗША * [[Перл Бак]] (1938): ЗША * [[Томас Стэрнз Эліят|Т. С. Эліят]] (1948): Вялікабрытанія (нарадзіўся ў ЗША) * [[Уільям Фолкнер]] (1949): ЗША * [[Бертран Расел]] (1950): Вялікабрытанія * [[Уінстан Чэрчыль]] (1953): Вялікабрытанія * [[Эрнэст Хемінгуэй]] (1954): ЗША * [[Джон Стэйнбек]] (1962): ЗША * [[Сэмюэл Бекет]] (1969): Ірландыя (большую частку жыцця пражыў у Францыі) * [[Патрык Уайт]] (1973): Аўстралія * [[Сол Белоў]] (1976): ЗША (нарадзіўся ў [[Канада|Канадзе]]) * [[Ісаак Башэвіс Зінгер]] (1978): ЗША (нарадзіўся ў [[Польшча|Польшчы]]) * [[Уільям Голдынг]] (1983): Вялікабрытанія * [[Воле Шайінка]] (1986): Нігерыя * [[Іосіф Бродскі]] (1987): ЗША (нарадзіўся ў Расіі) * [[Надзін Гордымер]] (1991): ПАР * [[Дэрэк Уолкат]] (1992): Сент-Люсія, Вест-Індыя * [[Тоні Морысан]] (1993): ЗША * [[Шэймас Хіні]] (1995): Ірландыя * [[Відзьядхар Сураджпрасад Найпал|В. С. Найпал]] (2001): Вялікабрытанія (нарадзіўся ў [[Трынідад]]зе) * [[Джон Максвел Кутзее]] (2003): ПАР * [[Гаральд Пінтэр]] (2005): Вялікабрытанія * [[Дорыс Лесінг]] (2007): Вялікабрытанія (вырасла ў [[Зімбабвэ]]) * [[Эліс Манро]] (2013): Канада * [[Боб Дылан]] (2016): ЗША * [[Кадзуа Ісігура]] (2017): Вялікабрытанія (нарадзіўся ў [[Японія|Японіі]]) * [[Луіза Глюк]] (2020): ЗША * [[Абдулразак Гурна]] (2021): Вялікабрытанія (нарадзіўся ў {{нп5|Султанат Занзібар|султанаце Занзібар|be-tarask|Султанат Занзыбар}}, цяпер Танзанія) == У беларускіх перакладах == {{У планах}} == Гл. таксама == * [[Літаратура Вялікабрытаніі|Брытанская літаратура]] ** [[:en:Theatre of the United Kingdom|Тэатр Вялікабрытаніі]]{{ref-en}} ** {{нп5|Англійскі раман||en|English novel}} ** {{нп5|Англійская паэзія||en|English poetry}} ** {{нп5|Спіс англамоўных паэтаў||en|List of English-language poets}} ** [[:en:Literature of Birmingham|Літаратура Бірмінгема]]{{ref-en}} ** [[:en:Literature of Northern Ireland|Літаратура Паўночнай Ірландыі]]{{ref-en}} * [[Шатландская літаратура]] ** [[:en:Theatre in Scotland|Тэатр у Шатландыі]]{{ref-en}} * {{нп5|Валійская літаратура на англійскай мове||en|Welsh literature in English}} ** [[:en:Theatre of Wales|Тэатр Уэльса]]{{ref-en}} * {{нп5|Ірландская літаратура||en|Irish literature}} ** {{нп5|Ірландскі тэатр||en|Irish theatre}} * {{нп5|Літаратура на іншых мовах Брытаніі||en|Literature in the other languages of Britain}} * [[:en:List of Commonwealth Writers prizes|Спіс прэмій пісьменнікаў Садружнасці]]{{ref-en}} * {{нп5|Жаночае пісьменства на англійскай мове||en|Women's writing in English}} * {{нп5|Посткаланіяльная літаратура||en|Postcolonial literature}} * {{нп5|Аўстралійская літаратура||en|Australian literature}} * [[Амерыканская літаратура]] * [[:en:Philippine literature in English|Філіпінская літаратура на англійскай мове]]{{ref-en}} * [[:en:Bangladeshi English literature|Бангладэшская англамоўная літаратура]]{{ref-en}} * {{нп5|Канадская літаратура||en|Canadian literature}} * {{нп5|Карыбская літаратура||en|Caribbean literature}} * {{нп5|Ганская літаратура||en|Ghanaian literature}} * [[:en:Guyanese literature|Гаянская літаратура]]{{ref-en}} * {{нп5|Ганконгская літаратура||en|Hong Kong literature}} * {{нп5|Індыйская англамоўная літаратура||en|Indian English literature}} * [[:en:Kenyan literature|Кенійская літаратура]]{{ref-en}} * {{нп5|Малайзійская літаратура||en|Malaysian literature}} * {{нп5|Нігерыйская літаратура||be-tarask|Нігерыйская літаратура}} * {{нп5|Новазеландская літаратура||en|New Zealand literature}} * [[:en:Pakistani English literature|Пакістанская англамоўная літаратура]]{{ref-en}} * [[:en:Singaporean literature|Сінгапурская літаратура]]{{ref-en}} * {{нп5|Літаратура ПАР||en|South African literature}} * {{нп5|Шры-Ланкійская літаратура||en|Sri Lankan literature}} * [[:en:Tanzanian literature|Танзанійская літаратура]]{{ref-en}} * {{нп5|Спіс краін паводле англамоўнага насельніцтва||en|List of countries by English-speaking population}} * {{нп5|Спіс краін і тэрыторый, дзе англійская мова з’яўляецца афіцыйнай||en|List of countries and territories where English is an official language}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Бібліяграфія == {{refbegin|30em}} * {{Citation |last=Bate |first=Walter Jackson |title=Samuel Johnson |year=1977 |publisher=Harcourt Brace Jovanovich |location=New York |isbn=978-0-15-179260-3 |url=https://archive.org/details/samueljohnson000bate}} * {{cite book |title=Shakespeare |url=https://archive.org/details/shakespeare0000bevi |url-access=registration |last=Bevington |first=David |year=2002 |location=Oxford |publisher=Blackwell |isbn=978-0-631-22719-9}} * {{cite book |title=Shakespearean Tragedy: Lectures on Hamlet, Othello, King Lear and Macbeth |url=https://archive.org/details/shakespeareantra0000brad_e0t5 |last=Bradley |first=A.C. |publisher=Penguin |location=London |year=1991 |isbn=978-0-14-053019-3}} * {{Citation |last=Burrow |first=Colin |year=2004 |title=Wyatt, Sir Thomas (c.1503–1542) |id=30111}} * {{cite book |title=Of Philosophers and Kings: Political Philosophy in Shakespeare's ''Macbeth'' and ''King Lear'' |url=https://archive.org/details/ofphilosopherski0000leon |last=Craig |first = Leon Harold |publisher=University of Toronto Press |location=Toronto |year=2003 |isbn=978-0-8020-8605-1}} * {{Citation | title = The Bloomsbury Guide to English Literature | editor-first = Marion Wynne | editor-last = Davies | place = New York | publisher = Prentice Hall | year = 1990}}. * {{cite book |title=Shakspere |url=https://archive.org/details/shakspere01dowdgoog |last=Dowden |first=Edward |publisher=D. Appleton & Company |location=New York |year=1881 |oclc=8164385 |ol=6461529M}} * {{Citation | title = The Oxford Companion to English Literature | editor-first = Margaret | editor-last = Drabble | place = Oxford | publisher = Oxford University Press | year = 1996}}. * {{cite book |first=Niall |last=Ferguson |title=Empire: The Rise and Demise of the British World Order and the Lessons for Global Power |publisher=Basic Books |year=2004b |isbn=978-0-465-02329-5 |url=https://archive.org/details/empire00nial }} * {{Citation | first1 = RD | last1 = Fulk | first2 = Christopher M | last2 = Cain | title = A History of Old English Literature | place = Malden | publisher = Blackwell | year = 2003}}. * {{cite book |title=Will in the World: How Shakespeare Became Shakespeare |last=Greenblatt |first=Stephen |publisher=Pimlico |location=London |year=2005 |isbn=978-0-7126-0098-9}} * {{cite encyclopedia |editor-surname=Greene |editor-given=Roland |display-editors=etal |entry=Poetry of England |title=The Princeton Encyclopedia of Poetry and Poetics |edition=4th rev. |year=2012 |pages=420–428 |entry-url={{Google books|id=uKiC6IeFR2UC|plainurl=y|page=425|keywords=|text=}} |url={{Google books|id=uKiC6IeFR2UC|plainurl=y}} |place=Princeton, NJ |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-15491-6}} * {{Citation | last = Kiernan | first = Kevin | title = Beowulf and the Beowulf Manuscript | location = Ann Arbor, MI | publisher = University of Michigan | year = 1996 | url = https://books.google.com/books?id=Yv8cnwEACAAJ |isbn= 978-0-472-08412-8}}. * {{cite book |title=Shakespeare's Tragic Sequence |last=Muir |first=Kenneth |publisher=Routledge |location=London |year=2005 |isbn=978-0-415-35325-0}} * {{Citation | last = Robinson | first = Fred C | title = The Cambridge Companion to Old English Literature | year = 2001 | place = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | page = 143}}. * {{citation |last=Tillyard |first=E M W |year=1929 |title=The Poetry of Sir Thomas Wyatt, A Selection and a Study |publisher=The Scholartis Press |location=London}} * {{Citation | last = Tolkien | first = John Ronald Reuel | author-link = Джон Рональд Руэл Толкін | title = Beowulf: The Monsters and the Critics | location = London | publisher = Oxford University Press | year = 1958 }} * {{Cite book| first = T. G. | last = Tucker | url = https://www.gutenberg.org/ebooks/73805 | title = The foreign debt of English literature | year = 1907 | location = London | publisher = George Bell and Sons}} * {{cite encyclopedia |editor-surname=Ward |editor-given=A. W. |editor-surname2=Waller |editor-given2=A. R. |title=The Cambridge History of English Literature |volume=1–14 |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |year=1907–1916}} * {{Citation | title = History of English and American literature | editor1-first = AW | editor1-last = Ward | editor2-first = AR | editor2-last = Waller | editor3-first = WP | editor3-last = Trent | editor4-first = J | editor4-last = Erskine | editor5-first = SP | editor5-last = Sherman | editor6-first = C | editor6-last = Van Doren | place = New York | publisher = GP Putnam's Sons University Press | date = 1907–21}}. * {{cite book |title=Shakespeare: A Life in Drama |last=Wells |first=Stanley |year=1997 |location=New York |publisher=W.W. Norton |isbn=978-0-393-31562-2}} {{refend}} == Спасылкі == {{Commons category|English-language literature}} * {{cite encyclopedia |title=The Cambridge History of English and American Literature: an Encyclopedia in Eighteen Volumes |format=Анлайн-версія выдання 1907–1921 гг. |url=http://www.bartleby.com/cambridge/ |via=Bartleby.com}} * {{cite web |url=http://sites.google.com/site/theenglishliterarycanon/ |title=The English Literary Canon |url-access=registration |via=Google Sites}} * [http://www.librarything.com/tag/british%20literature&more=1 British literature — Кнігі з тэгам British literature] на LibraryThing * [https://web.archive.org/web/20160617173843/http://www.bl.uk/shakespeare ''Discovering Literature: Shakespeare''] у Брытанскай бібліятэцы * [http://www.bl.uk/romantics-and-victorians ''Discovering Literature: Romantics and Victorians''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160701124614/http://www.bl.uk/romantics-and-victorians/ |date=1 ліпеня 2016 }} у Брытанскай бібліятэцы * [http://www.bl.uk/20th-century-literature ''Discovering Literature: 20th century''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160701132340/http://www.bl.uk/20th-century-literature |date=1 ліпеня 2016 }} у Брытанскай бібліятэцы * [http://www.luminarium.org/medlit/ Luminarium: Anthology of Middle English Literature (1350—1485)] * [http://www.luminarium.org/renlit/ Luminarium: 16th Century Renaissance English Literature (1485—1603)] * [http://www.luminarium.org/sevenlit/ Luminarium: Seventeenth Century English Literature (1603—1660)] * [http://www.luminarium.org/eightlit/ Luminarium: Eighteenth Century English Literature (1660—1785)] * [http://www.eighteenthcenturypoetry.org/ Eighteenth-Century Poetry Archive (ECPA)] * [https://personal.unizar.es/garciala/bibliography.html A Bibliography of Literary Theory, Criticism and Philology] Ed. José Ángel García Landa, (University of Zaragoza, Spain) {{Нарматыўны кантроль}} {{DEFAULTSORT:Англійская літаратура}} [[Катэгорыя:Англамоўная літаратура| ]] [[Катэгорыя:Англамоўная культура|Літаратура]] [[Катэгорыя:Гісторыя літаратуры Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Літаратура паводле моў]] [[Катэгорыя:Літаратура Вялікабрытаніі]] g2rbz52et9ismiw8wwsdrai0vgfs39v 5121782 5121781 2026-04-05T19:51:05Z Pabojnia 135280 /* Віктарыянская драма */ афармленне 5121782 wikitext text/x-wiki {{Універсальная картка}} '''Англійская літаратура''' — гэта літаратура, напісаная на [[англійская мова|англійскай мове]] ў англамоўным свеце. Англійская мова развівалася больш за 1400 гадоў.<ref>{{cite web|title=How the English Language has evolved through history|url=http://www.childrensuniversity.manchester.ac.uk/interactives/languages/words/timeline/|website=childrensuniversity.manchester.ac.uk/|publisher=Manchester University|access-date=15 снежня 2016|archive-date=10 кастрычніка 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010183031/http://www.childrensuniversity.manchester.ac.uk/interactives/languages/words/timeline/|url-status=live}}</ref> Самыя раннія формы англійскай мовы, група [[англа-фрызскія мовы|англа-фрызскіх дыялектаў]], прынесеных у [[Вялікабрытанія|Вялікабрытанію]] [[Англасаксы|англасаксонскімі]] пасяленцамі ў V стагоддзі, называюцца [[стараанглійская мова|стараанглійскай]]. «[[Беавульф]]» — самы вядомы твор на стараанглійскай мове. Нягледзячы на тое, што яго дзеянне адбываецца ў [[Скандынавія|Скандынавіі]], ён атрымаў статус нацыянальнага эпасу ў Англіі. Аднак пасля [[нармандскае заваяванне Англіі|нармандскага заваявання Англіі]] ў 1066 годзе пісьмовая форма [[стараанглійская мова|англасаксонскай мовы]] пачала губляць папулярнасць. Пад уплывам новай арыстакратыі французская мова стала агульнапрынятай мовай пры двары, у парламенце і ў вышэйшым свеце.<ref name="Baugh 2002. pp. 79">Baugh, Albert and Cable, Thomas. 2002. ''The History of the English Language''. Upper Saddle River, New Jersey: Prentice Hall. pp. 79-81.</ref> Англійская мова, на якой размаўлялі пасля прыходу нарманаў, вядомая як [[сярэднеанглійская мова|сярэднеанглійская]]. Гэтая форма англійскай мовы існавала да 1470-х гадоў, калі шырока распаўсюдзілася лонданская форма англійскай мовы — канцылярскі стандарт ({{lang-en|[[:en:Middle English#Transition to Early Modern English|Chancery Standard]]}}, позняя сярэднеанглійская). [[Джэфры Чосер]], аўтар «[[Кентэрберыйскія аповеды|Кентэрберыйскіх аповедаў]]», шмат зрабіў для павышэння легітымнасці [[родная мова|роднай]] сярэднеанглійскай мовы ў той час, калі дамінуючымі літаратурнымі мовамі ў Англіі ўсё яшчэ былі французская і лацінская. Стандартызацыі мовы спрыяла [[Кнігадрукаванне|вынаходніцтва кнігадрукарскага станка]] [[Іаган Гутэнберг|Іаганам Гутэнбергам]] у 1439 годзе, а пазней — «[[Біблія караля Якава]]» (1611)<ref>«And now at last, … it being brought unto such a conclusion, as that we have great hope that the Church of ''England'' (sic) shall reape good fruit thereby …» [https://en.wikisource.org/wiki/Bible_(King_James_Version,_1611)/Epistle_Dedicatorie Bible (King James Version, 1611)/Epistle Dedicatorie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200131195513/https://en.wikisource.org/wiki/Bible_(King_James_Version,_1611)/Epistle_Dedicatorie |date=31 January 2020 }}</ref> і {{нп5|Вялікі зрух галосных||en|Great Vowel Shift}}.<ref>{{cite news|title=''How English evolved into a global language''|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-12017753|date=20 снежня 2010|access-date=9 жніўня 2015|publisher=BBC News|archive-date=25 верасня 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150925173407/http://www.bbc.co.uk/news/magazine-12017753|url-status=live}}</ref> Паэт і драматург [[Уільям Шэкспір]] лічыцца найвялікшым англамоўным пісьменнікам і адным з найвялікшых драматургаў свету.{{sfn|Greenblatt|2005|p=11}}{{sfn|Bevington|2002|pp=1–3}}{{sfn|Wells|1997|p=399}} Яго п’есы перакладзены на ўсе асноўныя сучасныя мовы і ставяцца часцей, чым п’есы любога іншага драматурга.{{sfn|Craig|2003|p=3}} У XIX стагоддзі гістарычныя раманы сэра [[Вальтэр Скот|Вальтэра Скота]] сталі крыніцай натхнення для шматлікіх еўрапейскіх мастакоў, кампазітараў і пісьменнікаў.<ref name="English Literature p. 890">''The Oxford Companion to English Literature'', p. 890.</ref> Англійская мова распаўсюдзілася па ўсім свеце разам з экспансіяй [[Брытанская імперыя|Брытанскай імперыі]] паміж канцом XVI і пачаткам XVIII стагоддзяў. На піку сваёй магутнасці яна была найбуйнейшай імперыяй у гісторыі.{{sfn|Ferguson|2004b}} Станам на 1913 год у Брытанскай імперыі жыло 412 мільёнаў чалавек, што складала {{Percentage|412000000|1791020000}} насельніцтва свету на той час.<ref>[[#refMaddison2001|Maddison 2001]], p.&nbsp;97: «The total population of the Empire was 412 million [in 1913]»; [[#refMaddison2001|Maddison 2001]], pp.&nbsp;241: «[World population in 1913 (in thousands):] 1&nbsp;791&nbsp;020».</ref> На працягу XIX і XX стагоддзяў брытанскія калоніі і [[Амерыканская літаратура|ЗША]] пачалі ствараць свае ўласныя літаратурныя традыцыі на англійскай мове. Агулам з 1907 года па цяперашні час [[Нобелеўская прэмія па літаратуры]] прысуджалася за творы на англійскай мове пісьменнікам з [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], [[Паўночная Ірландыя|Паўночнай Ірландыі]] і [[Ірландыя|Рэспублікі Ірландыя]], ЗША і былых брытанскіх калоній часцей, чым за творы на любой іншай мове. == Стараанглійская літаратура (каля 450—1066) == [[Файл:Beowulf Cotton MS Vitellius A XV f. 132r.jpg|thumb|left|Першая старонка «''[[Беавульф]]а''»]] {{нп5|Стараанглійская літаратура||en|Old English literature}}, або англасаксонская літаратура, — агульная назва для дайшоўшых да нашых дзён твораў, што былі напісаны на [[стараанглійская мова|стараанглійскай мове]] ў англасаксонскай Англіі ў перыяд пасля пасялення [[саксы|саксаў]] і іншых германскіх плямёнаў у Англіі ([[юты]] і [[англы]]) каля 450 года, пасля сыходу [[старажытныя рымляне|рымлян]]. Прынята лічыць, што стараанглійскі перыяд «заканчваецца неўзабаве пасля Нармандскага заваявання» ў 1066 годзе.{{Sfn | Drabble | 1996 | p = 323}} Сярод жанраў тагачасных твораў — [[Эпас|эпічная]] паэзія, [[агіяграфія]], [[пропаведзь|пропаведзі]], пераклады [[Біблія|Бібліі]], юрыдычныя працы, [[хроніка|хронікі]] і загадкі.<ref name =doma>Angus Cameron (1983). «Anglo-Saxon literature» in ''Dictionary of the Middle Ages'', vol. 1, pp. 274-88.</ref> Усяго захавалася каля 400 [[рукапіс]]аў таго перыяду.<ref name = doma /> «{{нп5|Відсід||en|Widsith}}» у {{нп5|Эксетарская кніга|Эксетарскай кнізе|en|Exeter Book}} канца X стагоддзя дае спіс каралёў плямёнаў, упарадкаваны паводле іх папулярнасці і ўплыву на гісторыю, прычым [[Атыла]], кароль [[гуны|гунаў]], стаіць на першым месцы, а за ім ідзе Германарых, кароль [[остготы|остготаў]].<ref name=hedeager>{{Cite book|title=Iron Age myth and materiality : an archaeology of Scandinavia, AD 400–1000|last=Hedeager|first=Lotte|date=2011|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-60602-8|location=Abindon, Oxfordshire; New York|oclc=666403125|chapter=Knowledge Production Reconsidered|pages=177–90}}</ref>{{rp|187}} Гэта таксама можа быць найстарэйшы твор, што дайшоў да нашых дзён, у якім распавядаецца пра {{нп5|Бітва готаў і гунаў|Бітву готаў і гунаў|en|Hlöðskviða}}, таксама апісаную ў пазнейшых скандынаўскіх творах: «{{нп5|Сага пра Хервёр і Хейдрэка|Сага пра Хервёр|en|Hervarar saga ok Heiðreks}}» і «[[Дзеянні данаў]]».<ref name=hedeager />{{rp|179}} Спасылаючыся на дакладнае веданне аўтарам гістарычных дэталяў, Лотэ Хедэагер сцвярджае, што твор значна старэйшы і, верагодна, датуецца канцом VI ці пачаткам VII стагоддзя.<ref name=hedeager/>{{rp|184–86}} Разам з тым яна зазначае, што, па меркаванні некаторых даследчыкаў, такіх як Джон Найлз, твор прыдуманы ў X стагоддзі.<ref name=hedeager/>{{rp|181–84}} «[[Англасаксонскія хронікі]]» — гэта зборнік [[аналы|аналаў]] на [[стараанглійская мова|стараанглійскай мове]] з IX стагоддзя, які [[хроніка|храналагічна апісвае]] гісторыю [[англасаксы|англасаксаў]].<ref>Stanley Brian Greenfield, ''A New Critical History of Old English Literature'' (New York: New York University Press, Abels, Richard (2005). ''Alfred the Great: War, Kingship and Culture in Anglo-Saxon England''. Longman. p. 15. {{ISBN|0-582-04047-7}}.</ref> Паэма «{{нп5|Бітва пры Молдане (паэма)|Бітва пры Молдане|en|The Battle of Maldon (poem)}}» таксама прысвечана гісторыі. У гэтым творы, дата напісання якога не вызначана, ушаноўваецца {{нп5|бітва пры Молдане||en|Battle of Maldon}} 991 года, у якой англасаксы не змаглі прадухіліць уварванне [[вікінгі|вікінгаў]].{{Sfn | Drabble | 1996 | p = 369}} [[Фальклор|Вусная традыцыя]] была вельмі моцнай у ранняй англійскай культуры, і большасць літаратурных твораў прызначалася для вуснага выканання.<ref>{{Citation | first = Francis P jr | last = Magoun | title = The Oral-Formulaic Character of Anglo-Saxon Narrative Poetry | journal = Speculum | volume = 28 | issue = 3 | pages = 446–67 | doi=10.2307/2847021| jstor = 2847021 | year = 1953 | s2cid = 162903356 }}.</ref><ref>{{Citation | last = Fry | first = Donald K jr | year = 1968 | title = The Beowulf Poet: A Collection of Critical Essays | place = Englewood Cliffs | publisher = Prentice-Hall | pages = 83–113}}.</ref> [[Эпас|Эпічныя]] паэмы былі вельмі папулярныя, і некаторыя з іх, у тым ліку «[[Беавульф]]», захаваліся да нашых дзён. «Беавульф» — самы вядомы твор на стараанглійскай мове, які атрымаў статус {{нп5|Нацыянальны эпас|нацыянальнага эпасу|en|National epic}} ў Англіі, нягледзячы на тое, што дзеянне адбываецца ў Скандынавіі. Адзіны захаваны рукапіс — гэта {{нп5|Кодэкс Ноўэла||en|Nowell Codex}}, дакладны час стварэння якога аспрэчваецца, але большасць даследчыкаў адносяць яго прыблізна да 1000 года. «Беавульф» — умоўная назва,{{Sfn | Robinson | 2001 | ps =: 'Like most Old English poems, Beowulf has no title in the unique manuscript in which it survives (British Library, Cotton Vitellius A.xv, which was copied round the year 1000 AD), but modern scholars agree in naming it after the hero whose life is its subject.'}} а яго стварэнне датуецца перыядам паміж VIII{{Sfn | Tolkien | 1958 | p = 127}}<ref name = "Hieatt">{{Cite book | last = Hieatt | first = A Kent | title = Beowulf and Other Old English Poems | location = New York | publisher = Bantam Books | pages = xi–xiii | year = 1983}}</ref> і пачаткам XI стагоддзя.{{Sfn | Kiernan | 1996 | pp = xix–xx, 3–4, 23–34, 60, 62, 90, 162, 171, 258, 257, 277–78, footnote 69}} Амаль усе англасаксонскія аўтары ананімныя. Імёны дванаццаці з іх вядомыя з сярэдневяковых крыніц, але толькі чацвёра аўтараў вядомыя сваімі творамі на роднай мове з пэўнасцю: {{нп5|Кэдман|Кэдмана|be-tarask|Кэдман}}, [[Беда Вялебны|Беда]], [[Альфрэд Вялікі]] і {{нп5|Кіневульф||en|Cynewulf}}. Кэдман — самы ранні англійскі паэт, імя якога дайшло да нас,{{Sfn | Fulk | Cain | 2003}}{{удакладніць}} і яго адзіны захаваны твор «{{нп5|Гімн Кэдмана||en|Cædmon's Hymn}}», верагодна, датуецца канцом VII стагоддзя. Гэты верш — адзін з самых ранніх засведчаных тэкстаў на стараанглійскай мове. Разам з [[руны|рунічнымі]] надпісамі на {{нп5|Рутвельскі крыж|Рутвельскім крыжы|en|Ruthwell Cross}} і [[Куфэрак Фрэнкса|куфэрку Фрэнкса]], гэта адзін з трох кандыдатаў на самы ранні вядомы прыклад стараанглійскай паэзіі. Таксама ён належыць да ліку найбольш ранніх запісаных паэтычных тэкстаў на [[германскія мовы|германскіх мовах]]. Паэма «{{нп5|Сон пра крыж||en|The Dream of the Rood}}» была высечана на {{нп5|Рутвельскі крыж|Рутвельскім крыжы|en|Ruthwell Cross}}.{{Sfn | Fulk | Cain | 2003}}{{удакладніць}} Дзве [[стараанглійская мова|стараанглійскія]] паэмы канца X стагоддзя, «{{нп5|Вандроўнік (стараанглійская паэма)|Вандроўнік|en|The Wanderer (Old English poem)}}» і «{{нп5|Мараплавец (паэма)|Мараплавец|en|The Seafarer (poem)}}»,{{Sfn | Drabble | 1996 | p = 1052}} напісаны на рэлігійныя тэмы. Марсдэн апісвае «Мараплаўца» як «павучальную і дыдактычную паэму, у якой пакуты зімовага мараплаўства выкарыстоўваюцца як метафара выклікаў, з якімі сутыкаецца адданы хрысціянін».<ref>Marsden, Richard (2004). The Cambridge Old English Reader. Cambridge: Cambridge UP. p. 221. {{ISBN|978-0-521-45612-8}}.</ref> Класічная антычнасць не была забыта ў англасаксонскай Англіі, і некалькі стараанглійскіх паэм з’яўляюцца адаптацыямі [[Позняя Антычнасць|познекласічных]] філасофскіх тэкстаў. Самая доўгая з іх — зроблены [[Альфрэд Вялікі|каралём Альфрэдам]] у IX стагоддзі пераклад твора [[Баэцый|Баэцыя]] «{{нп5|Суцяшэнне філасофіяй||en|On the Consolation of Philosophy}}».<ref>Walter John Sedgefield (ed.), ''King Alfred’s Old English Version of Boethius: De consolatione philosophiae'', 1968 (1899)</ref> Акрамя таго, знакамітая «[[Царкоўная гісторыя народа англаў]]» ({{lang-la|Historia ecclesiastica gentis Anglorum}}), напісаная [[Беда Вялебны|Бедам]] на лацінскай мове каля 731 года, была перакладзена на стараанглійскую мову дзесьці паміж канцом IX стагоддзя і прыблізна 930 годам. == Сярэднеанглійская літаратура (1066—1500) == Пасля [[нармандскае заваяванне Англіі|нармандскага заваявання Англіі]] ў 1066 годзе пісьмовая форма [[стараанглійская мова|англасаксонскай мовы]] стала менш распаўсюджанай. Пад уплывам новай арыстакратыі французская мова стала агульнапрынятай мовай пры двары, у парламенце і ў вышэйшым свеце. Па меры інтэграцыі заваёўнікаў іх мова і літаратура змешваліся з мовай і літаратурай карэннага насельніцтва, і [[нармандская мова|нармандскія дыялекты]] кіруючых класаў сталі {{нп5|Англа-нармандская мова|англа-нармандскімі|en|Anglo-Norman language}}. З таго часу і да XII стагоддзя адбываўся паступовы пераход англасаксонскай мовы ў [[сярэднеанглійская мова|сярэднеанглійскую]]. Палітычная ўлада больш не была ў англійскіх руках, таму заходнесаксонская літаратурная мова мела не больш уплыву, чым любы іншы дыялект, і сярэднеанглійскія літаратурныя творы пісаліся на многіх дыялектах, у адпаведнасці з рэгіёнам, яго гісторыяй, культурай і паходжаннем асобных аўтараў.<ref name="Baugh 2002. pp. 79"/> У гэты перыяд рэлігійная літаратура працягвала карыстацца папулярнасцю. Пісаліся, адаптаваліся і перакладаліся [[агіяграфія|агіяграфічныя]] творы, такія як «[[:en:The Life of Saint Audrey|Жыціе святой Одры]]{{ref-en}}», напісанае {{нп5|Эадмер|Эадмерам|en|Eadmer}}.<ref>{{Citation | first = JC | last = Rubenstein | contribution = Eadmer of Canterbury (c. 1060 – c. 1126) | title = Oxford Dictionary of National Biography | year = 2004 | doi = 10.1093/ref:odnb/8383 | url = http://www.oxforddnb.com/view/article/8383 | access-date = 8 лютага 2011}}.</ref> У час напісання «{{нп5|Ормулум|Ормулума|en|Ormulum}}» ({{каля|1150}} — {{каля|1180}})<ref name="Parkes1983">{{cite book |last=Parkes |first=M. B. |title=Five hundred years of words and sounds: A festschrift for Eric Dobson |url=https://archive.org/details/fivehundredyears0000unse_s7o3 |publisher=D. S. Brewer |year=1983 |isbn=0-85991-140-3 |editor1-last=Stanley |editor1-first=E. G. |location=Cambridge |pages=[https://archive.org/details/fivehundredyears0000unse_s7o3/page/114 115]–27 |chapter=On the presumed date and possible origin of the manuscript of the ''Orrmulum'' |ref=Parkes1983 |editor2-last=Gray |editor2-first=Douglas}}</ref> упершыню адбываецца відавочнае змешванне стараанглійскіх і англа-нармандскіх элементаў у англійскай мове, што азнаменавала пачатак сярэднеанглійскага перыяду.<ref name="Johannesson2">{{Cite book |last1=Johannesson |first1=Nils-Lennart |url=https://reunido.uniovi.es/index.php/SELIM/article/download/20530/16515 |title=Ormulum |last2=Cooper |first2=Andrew |date=2023 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-289043-6 |series=Early English text society |location=Oxford}}</ref> Пазней {{нп5|Лаяман||en|Layamon}} у «{{нп5|Брут (паэма Лаямана)|Бруце|en|Layamon's Brut}}» адаптаваў [[Нармандская мова|нармандска-французскі]] тэкст {{нп5|Вас (паэт)|Васа|en|Wace}} і стварыў першы англамоўны твор, які прадстаўляе легенды пра [[Кароль Артур|караля Артура]] і рыцараў [[Камелот|Круглага стала]].{{Sfn|Drabble|1996|p=44}} Гэта быў таксама першы гістарыяграфічны твор, напісаны на англійскай мове пасля «[[Англасаксонскія хронікі|Англасаксонскіх хронік]]». [[Файл:Piers Ploughman. Middle English Poetry (f.169).jpg|thumb|«Пётр-араты» з рукапісу XIV стагоддзя]] Пераклады [[Біблія|Бібліі]] на сярэднеанглійскую мову, у прыватнасці {{нп5|Біблія Уікліфа||en|Wycliffe's Bible}}, дапамаглі замацаваць статус англійскай мовы як літаратурнай. Біблія Уікліфа — гэта назва, якую цяпер даюць групе перакладаў Бібліі на сярэднеанглійскую мову, зробленых пад кіраўніцтвам або па ініцыятыве {{нп5|Джон Уікліф|Джона Уікліфа|en|John Wycliffe}}. Яны з’явіліся прыкладна паміж 1382 і 1395 гадамі<ref>{{Citation | title = Catholic Encyclopedia | url = http://www.newadvent.org/cathen/15367a.htm | contribution = Versions of the Bible | publisher = New advent | access-date = 26 сакавіка 2013 | archive-date = 18 мая 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130518040306/http://www.newadvent.org/cathen/15367a.htm | url-status = live }}</ref> і сталі галоўнай прычынай узнікнення {{нп5|Лаларды|лалардскага|en|Lollardy}} руху, прыхільнікі якога, як і пазней дзеячы [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]], адхілялі многія палажэнні Рымска-каталіцкай царквы. Іншы літаратурны жанр, {{нп5|Рыцарскі раман|рыцарскі раман|en|Chivalric romance}}, з’яўляецца на англійскай мове з XIII стагоддзя ў творах «{{нп5|Кароль Горн||en|King Horn}}» і «{{нп5|Хэўлак Датчанін||en|Havelok the Dane}}», заснаваных на англа-нармандскіх арыгіналах, такіх як «{{нп5|Раман пра Горна||en|Romance of Horn}}» (каля 1170).{{Sfn | Drabble | 1996 |page = 852}} Менавіта ў XIV стагоддзі ўпершыню з’явіліся буйныя пісьменнікі і на англійскай мове. Гэта былі {{нп5|Уільям Лэнгленд||en|William Langland}}, [[Джэфры Чосер]] і так званы {{нп5|Паэт Гавейна|паэт «Жамчужыны»|en|Gawain Poet}}, найбольш вядомым творам якога з’яўляецца «{{нп5|Сэр Гавейн і Зялёны Рыцар||en|Sir Gawain and the Green Knight}}».<ref>{{Citation | last = Long | first = William J. | title = English Literature, Its History and Its Significance for the Life of the English Speaking World | publisher = Public domain | url = https://archive.org/stream/englishliteratur00longrich#page/56/mode/2up | year = 1909 | page = 57}}</ref> «{{нп5|Пётр-араты||en|Piers Plowman}}» Лэнгленда, або ''Visio Willelmi de Petro Plowman'' («Бачанне Уільямам Пятра-аратага») — гэта сярэднеанглійская [[Алегорыя|алегарычная]] паэма, напісаная каля 1360—1387 гг. нерыфмаваным [[Алітэрацыя|алітэрацыйным]] вершам.<ref>{{Citation | last = Long | first = William J. | title = English Literature, Its History and Its Significance for the Life of the English Speaking World | publisher = Public domain | url = https://archive.org/stream/englishliteratur00longrich#page/82/mode/2up | year = 1909 | page = 82}}</ref> «Сэр Гавейн і Зялёны Рыцар» — гэта позні сярэднеанглійскі алітэрацыйны рыцарскі раман XIV стагоддзя. Гэта адна з найбольш вядомых артурыянскіх гісторый пэўнага тыпу, вядомага як «гульня ў абезгалоўліванне». Сінтэзуючы валійскую, ірландскую і англійскую традыцыі, «Сэр Гавейн» падкрэслівае важнасць гонару і рыцарства. У тым жа рукапісе, што і «Сэр Гавейн», захаваліся тры іншыя паэмы, якія цяпер прынята лічыць творамі таго ж аўтара, у тым ліку складаная элегічная паэма «{{нп5|Жамчужына (паэма)|Жамчужына|en|Pearl (poem)}}».<ref name = Gawayne>{{Citation | contribution = Sir Gawayne and the Grene Knight | title = Encyclopædia Britannica | edition = online academic | date = 24 сакавіка 2013 | contribution-url = https://www.britannica.com/EBchecked/topic/546495/Sir-Gawayne-and-the-Grene-Knight | access-date = 21 чэрвеня 2022 | archive-date = 30 мая 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150530150820/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/546495/Sir-Gawayne-and-the-Grene-Knight | url-status = live }}.</ref> {{нп5|Мідлендс|Мідлендскі|en|Midlands}} англійскі дыялект гэтых паэм прыкметна адрозніваецца ад [[лондан]]скага дыялекту Чосера, і, хоць у сцэнах пры двары ў «Сэры Гавейне» адчуваецца ўплыў французскай мовы, у паэмах таксама шмат дыялектных слоў, часта скандынаўскага паходжання, якія ўжываліся на паўночным захадзе Англіі.<ref name = Gawayne /> [[Файл:Geoffrey Chaucer (17th century).jpg|upright|thumb|[[Джэфры Чосер]]]] Сярэднеанглійская мова існавала да 1470-х гадоў, калі шырока распаўсюдзілася лонданская форма англійскай мовы — канцылярскі стандарт ({{lang-en|[[:en:Middle English#Transition to Early Modern English|Chancery Standard]]}}), а кнігадрукаванне пачало стандартызаваць мову. Чосер сёння найбольш вядомы дзякуючы «[[Кентэрберыйскія аповеды|Кентэрберыйскім аповедам]]». Гэта зборнік гісторый, напісаных на сярэднеанглійскай мове (у асноўным [[верш]]аваных, хоць некаторыя ў [[проза|прозе]]), якія нібыта апавядаюць паломнікі, што разам едуць з {{нп5|Саўтварк|Саўтварка|en|Southwark}} да мошчаў святога [[Томас Бекет|Томаса Бекета]] ў [[Кентэрберыйскі сабор|Кентэрберыйскім саборы]]. Чосер шмат зрабіў для павышэння легітымнасці [[родная мова|роднай]] сярэднеанглійскай мовы ў той час, калі дамінуючымі літаратурнымі мовамі ў Англіі ўсё яшчэ былі французская і лацінская. У гэты час літаратура ў Англіі пісалася на розных мовах, у тым ліку на лацінскай, нармандска-французскай і англійскай. Пра шматмоўны характар чытацкай аўдыторыі ў XIV стагоддзі сведчыць прыклад [[Джон Гаўэр|Джона Гаўэра]]. Сучаснік Уільяма Лэнгленда і сябар Чосера, Гаўэр запомніўся ў першую чаргу трыма асноўнымі творамі: ''Mirroir de l’Omme'', ''Vox Clamantis'' і ''Confessio Amantis'', трыма доўгімі паэмамі, напісанымі на англа-нармандскай, лацінскай і сярэднеанглійскай мовах адпаведна; творы аб’яднаны агульнымі маральнымі і палітычнымі тэмамі.<ref>{{cite DNB|wstitle=Gower, John}}</ref> У XIV стагоддзі былі створаны таксама значныя рэлігійныя творы, у тым ліку {{нп5|Юліяна Норыджская|Юліяны Норыджскай|en|Julian of Norwich}} і {{нп5|Рычард Рол|Рычарда Рола|en|Richard Rolle}}. Лічыцца, што «[[:en:Revelations of Divine Love|Адкрыцці Боскай Любові]]{{ref-en}}» Юліяны (каля 1393) — першая апублікаваная кніга, напісаная жанчынай на англійскай мове.<ref name="ec">{{cite book | first1=Edmund |last1=Colledge |first2=James |last2=Walsh | title = Julian of Norwich – Showings | publisher=Paulist Press | year = 1978 | url = https://books.google.com/books?id=IPCwHOwX_BgC | isbn = 978-0-8091-2091-8 }} </ref> Галоўным творам XV стагоддзя з’яўляецца «{{нп5|Смерць Артура||en|Le Morte d'Arthur}}» сэра {{нп5|Томас Мэлары|Томаса Мэлары|en|Thomas Malory}}, надрукаваная [[Уільям Кэкстан|Кэкстанам]] у 1485 годзе.<ref name="autogenerated182">''The Oxford Companion to English Literature'' (1996), p. 182.</ref> Гэтая кампіляцыя шэрагу французскіх і англійскіх артурыянскіх раманаў — адна з першых кніг, што былі надрукаваны ў Англіі. Яе папулярнасць аказала ўплыў на пазнейшае адраджэнне цікавасці да артурыянскіх легенд.<ref>{{cite web |title=Malory's Morte d'Arthur: Exhibition Guide |url=https://d.lib.rochester.edu/camelot/text/mcshane-malorys-morte-d-arthur-exhibition-guide |website=University of Rochester {{!}} Robbins Library Digital Projects |access-date=21 жніўня 2021 |archive-date=21 жніўня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210821232911/https://d.lib.rochester.edu/camelot/text/mcshane-malorys-morte-d-arthur-exhibition-guide |url-status=live }}</ref> === Сярэдневяковы тэатр === У [[Сярэдневякоўе|Сярэднявеччы]] драма на народных мовах Еўропы магла ўзнікнуць з інсцэніровак [[літургія|літургіі]]. {{нп5|Містэрыя|Містэрыі|en|Mystery play}} прадстаўляліся ў прытворах сабораў або вандроўнымі акцёрамі ў святочныя дні. {{нп5|Міракль|Міраклі|ru|Миракль}} і містэрыі, а таксама {{нп5|маралітэ||en|Morality play}} (або «інтэрлюдыі») пазней ператварыліся ў больш складаныя формы драмы, якія можна было ўбачыць на елізавецінскіх сцэнах. Іншай формай сярэднявечнага тэатра былі прадстаўленні ражаных ({{lang-en|[[:en:Mummers' play|Mummers' play]]}}), форма ранняга вулічнага тэатра, звязаная з {{нп5|Морыс (танец)|танцам морыс|en|Morris dance}}; тэмамі прадстаўленняў былі, напрыклад, [[Святы Георгій]] і [[Цмок]], [[Робін Гуд]]. Гэта былі народныя [[Казка|казкі]], якія пераказвалі старыя гісторыі, і акцёры падарожнічалі з горада ў горад, выконваючы іх для сваёй аўдыторыі ў абмен на грошы і гасціннасць.<ref>{{cite book |title=Dictionary of Literary Terms and Literary Theory |first=J.A. |last=Cuddon |location=London |publisher=Penguin Books |year=1999 |page=523}}</ref> Містэрыі і міраклі — адны з самых ранніх фармальна развітых п’ес у сярэднявечнай [[Еўропа|Еўропе]]. Сярэднявечныя містэрыі былі засяроджаны на прадстаўленні [[Біблія|біблейскіх]] гісторый у [[царква (збудаванне)|цэрквах]] у выглядзе жывых карцін з суправаджаючым іх {{нп5|Антыфон|антыфонным|en|Antiphon}} спевам. Яны развіваліся з X па XVI стагоддзе, дасягнуўшы піку папулярнасці ў XV стагоддзі, перш чым састарэлі з-за ўздыму прафесійнага тэатра.<ref>{{cite book|last=Gassner|first=John|author2=Quinn, Edward|title=The Reader's Encyclopedia of World Drama|publisher=Methuen|location=London|year=1969|pages=203–04|chapter=England: middle ages|oclc=249158675}}</ref> [[Файл:ChesterMysteryPlay 300dpi.jpg|thumb|upright|left|Гравюра XIX стагоддзя, якая адлюстроўвае пастаноўку з Чэстэрскага цыкла {{нп5|Містэрыя|містэрый|en|Mystery play}}]] Існуюць чатыры поўныя або амаль поўныя захаваныя англійскія біблейскія зборнікі п’ес позняга сярэднявечча. Самым поўным з’яўляецца {{нп5|Ёркскі цыкл містэрый|Ёркскі цыкл|en|York Mystery Plays}} з 48 пастановак. Яны ставіліся ў горадзе [[Горад Ёрк|Ёрк]] з сярэдзіны XIV стагоддзя да 1569 года.<ref>''A Glossary of Literary Terms'', M.H. Abrams. (Fort Worth, Texas: Harcourt Brace, 1999, pp. 165-66.</ref> Акрамя сярэднеанглійскай драмы, захаваліся тры п’есы на [[корнская мова|корнскай мове]], вядомыя як {{нп5|Ардыналія||en|Ordinalia}}.<ref>{{cite book |url=http://www.gutenberg.org/files/26192/26192-h/26192-h.htm |title=A Handbook of the Cornish Language |first=Henry |last=Jenner |via=Project Gutenberg |access-date=7 красавіка 2013 |archive-date=26 жніўня 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130826132130/http://www.gutenberg.org/files/26192/26192-h/26192-h.htm |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.magakernow.org.uk/index.aspx?articleid=38590 |title=A brief history of the Cornish language |website=Maga Cornish Language Partnership |archive-url=https://web.archive.org/web/20081225172227/http://www.magakernow.org.uk/index.aspx?articleid=38590 |archive-date=25 снежня 2008 }}</ref> {{нп5|Маралітэ||en|Morality play}}, што выраслі з рэлігійна абумоўленых {{нп5|Містэрыя|містэрый|en|Mystery play}} Сярэднявечча, — гэта [[жанр]] сярэднявечнай і ранняй [[Цюдары|цюдараўскай]] тэатральнай забавы, які ўяўляў сабой зрух у бок больш свецкай асновы для еўрапейскага тэатра.<ref>Richardson and Johnston (1991, 97-98).</ref> Маралітэ — гэта тып [[алегорыя|алегорыі]], у якой пратаганіст сустракаецца з увасабленнямі розных [[мараль]]ных якасцей, якія спрабуюць падштурхнуць яго выбраць жыццё па боскіх запаветах замест зла. П’есы былі найбольш папулярныя ў Еўропе ў XV і XVI стагоддзях.<ref>''Dictionary of Literary Terms and Literary Theory'', p. 523.</ref> «The Somonyng of Everyman» («Пакліканне кожнага чалавека»{{удакладніць}}) (каля 1509—1519), якую звычайна называюць проста «{{нп5|Кожны (п'еса XV стагоддзя)|Кожны|en|Everyman (15th-century play)}}», — гэта англійская маралітэ канца XV стагоддзя. Як і алегорыя [[Джон Баньян|Джона Баньяна]] «[[Шлях пілігрыма]]» (1678), «Кожны» даследуе пытанне [[Выратаванне (хрысціянства)|хрысціянскага збавення]] праз выкарыстанне алегарычных персанажаў.<ref>''The Norton Anthology of English Literature'', Vol. 1 (2000), p. 445; ''The Oxford Companion to English Literature'' (1996), p. 775.</ref> == Англійскае Адраджэнне (1500—1660) == Англійскае Адраджэнне як частка [[Адраджэнне#Паўночнае Адраджэнне|Паўночнага Адраджэння]] было [[Культура|культурным]] і [[Мастацтва|мастацкім]] рухам у Англіі ў перыяд з канца XV да XVII стагоддзя.{{sfn|Ward|Waller|1907–1916|p=|loc=Vol. 3: Renascence and Reformation}} Яно звязана з агульнаеўрапейскім [[Адраджэнне|Рэнесансам]], які, як прынята лічыць, пачаўся ў Італіі ў канцы XIV стагоддзя. Як і большасць краін паўночнай Еўропы, Англія амаль не адчувала гэтых змен больш за стагоддзе — рэнесансны стыль і ідэі пранікалі ў Англію досыць павольна. Многія навукоўцы звязваюць пачатак англійскага Адраджэння з гадамі праўлення [[Генрых VIII|Генрыха VIII]]<ref>{{Cite web |url=https://www.poetryfoundation.org/collections/154826/an-introduction-to-the-english-renaissance |title="English Renaissance", Poetry Foundation online |access-date=9 студзеня 2021 |archive-date=11 студзеня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111151435/https://www.poetryfoundation.org/collections/154826/an-introduction-to-the-english-renaissance |url-status=live }}</ref>, а [[Лізавета I|елізавецінская]] эпоха ў другой палове XVI стагоддзя звычайна лічыцца вяршыняй англійскага Адраджэння.{{sfn|Ward|Waller|1907–1916|p=|loc=Vol. 3: Renascence and Reformation}}<ref>''A Companion to English Renaissance Literature and Culture'', ed. Michael Hattaway (2000)</ref> Уплыў італьянскага Адраджэння таксама можна знайсці ў паэзіі {{нп5|Томас Уает|Томаса Уаета|en|Thomas Wyatt (poet)}}, аднаго з самых ранніх англійскіх паэтаў Адраджэння. Ён унёс мноства інавацый у англійскую паэзію, у тым ліку разам з {{нп5|Генры Говард, граф Сурэй|Генры Говардам, графам Сурэем|en|Henry Howard, Earl of Surrey}} прынёс з Італіі ў Англію [[санет]] у пачатку XVI стагоддзя.{{sfn |Tillyard| 1929}}{{sfn | Burrow |2004}}{{sfn|Ward | Waller | Trent | Erskine | 1907–21 | loc = '''3'''}} Пасля таго, як [[Уільям Кэкстан]] пачаў друкаваць кнігі ў Англіі ў 1476 годзе, літаратура на англійскай мове заквітнела.<ref name="autogenerated182"/> Пад уплывам [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] стваралася [[літургія]] на роднай мове, што прывяло да з’яўлення «{{нп5|Кніга агульных малітваў|Кнігі агульных малітваў|en|Book of Common Prayer}}» (1549), якая аказала працяглы ўплыў на літаратурную мову. === Елізавецінскі перыяд (1558—1603) === ==== Паэзія ==== [[Эдмунд Спенсер]] быў адным з найважнейшых паэтаў елізавецінскага перыяду, аўтарам «{{нп5|Каралева фей|Каралевы фей|en|The Faerie Queene}}» (1590 і 1596), эпічнай паэмы і фантастычнай [[алегорыя|алегорыі]], якая ўслаўляла дынастыю [[Цюдары|Цюдараў]] і [[Лізавета I|Лізавету I]]. Яшчэ адна значная фігура ў англійскай паэзіі гэтай эпохі — сэр {{нп5|Філіп Сідні||en|Philip Sidney}}, сярод твораў якога — «{{нп5|Астрафіл і Стэла||en|Astrophil and Stella}}», «[[:en:The Defence of Poetry|Абарона паэзіі]]{{ref-en}}» і «[[:en:The Countess of Pembroke's Arcadia|Аркадыя графіні Пембрук]]{{ref-en}}». Вершы, што пісаліся як тэксты песень, такія як творы {{нп5|Томас Кэмпіён|Томаса Кэмпіёна|en|Thomas Campion}}, набывалі папулярнасць разам з пашырэннем распаўсюду друкаванай літаратуры. Яшчэ адной важнай фігурай у елізавецінскай паэзіі быў [[Джон Дон]] (гл. ніжэй). ==== Драма ==== Сярод самых ранніх елізавецінскіх п’ес — «{{нп5|Горбадук (п'еса)|Горбадук|en|Gorboduc (play)}}» (1561) Сэквіла і Нортана, а таксама «{{нп5|Іспанская трагедыя||en|The Spanish Tragedy}}» {{нп5|Томас Кід|Томаса Кіда|en|Thomas Kyd}} (1592). «Горбадук» адметны тым, што гэта першая вершаваная драма на англійскай мове, у якой выкарыстоўваецца [[белы верш]], а таксама тым, што ў ім элементы з ранейшых {{нп5|маралітэ||en|Morality play}} і [[:en:Senecan tragedy|сенекаўскай трагедыі]]{{ref-en}} развіваюцца ў напрамку, якім пойдуць пазнейшыя драматургі.<ref>«''Gorboduc'' and ''Titus Andronicus''»; James D. Carroll, ''Notes and Queries'', 2004, pp. 51, 267-69.</ref> «Іспанская трагедыя»<ref>{{Cite book | url=https://archive.org/details/spanishtragedya00kydgoog | title=The Spanish tragedy, a play| publisher=London: J.M. Dent and co.| year=1898}}</ref> — гэта елізавецінская [[трагедыя]], напісаная Томасам Кідам паміж 1582 і 1592 гадамі, якая была папулярнай і ўплывовай у свой час і стварыла новы [[жанр]] у англійскай літаратуры, {{нп5|трагедыя помсты|трагедыю помсты|en|Revenge play}}.<ref>''The Oxford Companion to English Literature'', ed. Margaret Drabble. (Oxford: Oxford University Press, 1996), pp. 832, 935.</ref> [[Файл:William Shakespeare by John Taylor, edited.jpg|upright|thumb|[[Уільям Шэкспір]]]] [[Уільям Шэкспір]] вылучаецца ў гэты перыяд як [[паэт]] і [[драматург]], якога дагэтуль ніхто не пераўзышоў. Шэкспір пісаў п’есы ў розных жанрах, у тым ліку гістарычныя хронікі (напрыклад, «Рычард III» і «Генрых IV»), [[Трагедыя|трагедыі]] (напрыклад, «[[Гамлет]]», «Атэла» і «Макбет»), [[Камедыя|камедыі]] (напрыклад, «Сон у летнюю ноч», «Як вам гэта спадабаецца» і «Дванаццатая ноч») і познія «рамансы», або [[Трагікамедыя|трагікамедыі]]. Дзейнасць Шэкспіра працягваецца ў [[Якавіянская эпоха|якавіянскі перыяд]]. Сярод іншых важных фігур у елізавецінскім тэатры — [[Крыстафер Марла]], а таксама {{нп5|Бэн Джонсан||en|Ben Jonson}}, {{нп5|Томас Дэкер||en|Thomas Dekker (writer)}}, {{нп5|Джон Флетчар||en|John Fletcher (playwright)}} і {{нп5|Фрэнсіс Бомант||en|Francis Beaumont}}. === Якавіянскі перыяд (1603—1625) === ==== Драма ==== На пачатку XVII стагоддзя [[Уільям Шэкспір|Шэкспір]] напісаў так званыя «праблемныя п’есы», а таксама шэраг сваіх найбольш вядомых [[Трагедыя|трагедый]], у тым ліку «{{нп5|Макбет (п’еса)|Макбет|en|Macbeth}}» і «[[Кароль Лір]]».<ref>{{Harvnb|Bradley|1991|loc=85}}; {{Harvnb|Muir|2005|loc=12–16}}.</ref> У апошні перыяд сваёй творчасці Шэкспір звярнуўся да «рамансу», або [[трагікамедыя|трагікамедыі]], і завяршыў яшчэ тры буйныя п’есы, сярод якіх «{{нп5|Бура (п’еса)|Бура|en|The Tempest}}». Менш змрочныя, чым трагедыі, гэтыя п’есы маюць больш сур’ёзны тон, чым камедыі 1590-х гадоў, але яны заканчваюцца прымірэннем і прабачэннем патэнцыйна трагічных памылак.<ref>{{Harvnb|Dowden|1881|loc=57}}.</ref> Пасля смерці Шэкспіра паэт і драматург {{нп5|Бэн Джонсан||en|Ben Jonson}} быў вядучай літаратурнай фігурай эпохі караля [[Якаў I (кароль Англіі)|Якава]]. Эстэтыка Джонсана вяртаецца да Сярэднявечча, а яго персанажы ўвасабляюць {{нп5|Чатыры тэмпераменты|тэмпераменты|en|Four temperaments}}, разуменне якіх грунтавалася на тагачаснай медыцынскай тэорыі.<ref>«Ben Jonson.» ''Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online Academic Edition''. Encyclopædia Britannica Inc., 2012. Web. 20 верасня 2012. https://www.britannica.com/EBchecked/topic/127459/Ben Jonson.</ref> Сярод камедый Джонсана — «Вальпонэ» (1605 або 1606) і «{{нп5|Варфаламееўскі кірмаш (п'еса)|Варфаламееўскі кірмаш|en|Bartholomew Fair (play)}}» (1614). Сярод іншых, хто прытрымліваўся стылю Джонсана, былі {{нп5|Фрэнсіс Бомант|Бомант|en|Francis Beaumont}} і {{нп5|Джон Флетчар|Флетчар|en|John Fletcher (playwright)}}, якія напісалі папулярную камедыю «{{нп5|Рыцар палаючага песціка||en|The Knight of the Burning Pestle}}» (верагодна, 1607—1608), сатыру на ўздым сярэдняга класу.<ref>''The Oxford Companion to English Literature'' (1996). p. 546.</ref> Іншым папулярным стылем тэатра ў якавіянскія часы была {{нп5|трагедыя помсты||en|Revenge play}}, якую папулярызаваў у елізавецінскую эпоху {{нп5|Томас Кід||en|Thomas Kyd}}, а затым далей развіў {{нп5|Джон Уэбстэр||en|John Webster}} у творах «Белы д’ябал» (1612) і «Герцагіня Мальфі» (1613). Сярод іншых трагедый помсты — «{{нп5|Падменены||en|The Changeling (play)}}», напісаная {{нп5|Томас Мідлтан|Томасам Мідлтанам|en|Thomas Middleton}} і {{нп5|Уільям Роўлі|Уільямам Роўлі|en|William Rowley}}.<ref>«Revenge Tragedy» in ''A Dictionary of Literary Terms and Literary Theory'', ed. JA Cuddon (London: Penguin Books, 1999), pp. 744-46.</ref> ==== Паэзія ==== {{нп5|Джордж Чапмен||en|George Chapman}} запомніўся галоўным чынам сваім знакамітым вершаваным перакладам у 1616 годзе «[[Іліяда|Іліяды]]» і «[[Адысея|Адысеі]]» [[Гамер]]а на англійскую мову.<ref>''Chapman’s Homer: The Iliad''. Ed. Allardyce Nicoll. Bollingen Series 41. Princeton: Princeton UP, 1998; ''Chapman’s Homer: The Odyssey''. Ed. Allardyce Nicoll. Bollingen Series 41. Princeton: Princeton UP, 2000.</ref> Гэта былі першыя ў гісторыі поўныя пераклады абедзвюх паэм на англійскую мову. Пераклад аказаў глыбокі ўплыў на англійскую літаратуру, яму прысвечаны знакаміты санет [[Джон Кітс|Джона Кітса]] «На першае знаёмства з чапменаўскім Гамерам» (1816). Шэкспір папулярызаваў англійскі [[санет]], які ўнёс значныя змены ў мадэль [[Петрарка|Петраркі]]. Зборнік з 154 [[Уільям Шэкспір#Санеты|санетаў Шэкспіра]], прысвечаных такім тэмам, як плынь часу, каханне, прыгажосць і смяротнасць, упершыню быў апублікаваны ў 1609 годзе ў фармаце ін-кварта. Акрамя Шэкспіра і Бэна Джонсана, да ліку буйных паэтаў пачатку XVII стагоддзя належалі {{нп5|паэты-метафізікі||en|Metaphysical poets}}: [[Джон Дон]], [[Джордж Герберт]], {{нп5|Генры Воган||en|Henry Vaughan}}, {{нп5|Эндру Марвел||en|Andrew Marvell}} і {{нп5|Рычард Крэша||en|Richard Crashaw}}.<ref name="ODNB">{{Citation | first = Colin | last = Burrow | contribution = Metaphysical poets (act. c. 1600 – c. 1690) | title = Oxford Dictionary of National Biography | publisher = Oxford University Press | contribution-url = http://www.oxforddnb.com/view/theme/95605 | access-date = 7 мая 2012 | archive-date = 24 верасня 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150924163616/http://www.oxforddnb.com/view/theme/95605 | url-status = live }}.</ref> Іх стыль характарызаваўся досціпам і метафізічнымі канцэптамі, гэта значыць, надуманымі або незвычайнымі параўнаннямі або метафарамі.<ref>Gardner, Helen ''The Metaphysical Poets'' Penguin Books, 1957 {{ISBN|0-14-042038-X}}</ref> ==== Проза ==== Найважнейшым празаічным творам пачатку XVII стагоддзя была [[Біблія караля Якава]]. На той час гэта быў адзін з самых маштабных перакладчыцкіх праектаў у гісторыі англійскай мовы, пачаты ў 1604 годзе і завершаны ў 1611 годзе. Ён уяўляе сабой кульмінацыю традыцыі перакладаў Бібліі на англійскую мову, якая пачалася з працы [[Уільям Тындэйл|Уільяма Тындэйла]], і стаў стандартнай [[Біблія]]й [[Царква Англіі|Царквы Англіі]].{{Sfn | Drabble | 1996 | pp = 100–01}} === Позняе Адраджэнне (1625—1660) === ==== Паэзія ==== {{нп5|Паэты-метафізікі||en|Metaphysical poets}} [[Джон Дон]] і [[Джордж Герберт]] яшчэ працягвалі дзейнасць пасля 1625 года, а пазней у XVII стагоддзі пісала другое пакаленне паэтаў-метафізікаў, у тым ліку {{нп5|Рычард Крэша||en|Richard Crashaw}}, {{нп5|Эндру Марвел||en|Andrew Marvell}}, {{нп5|Томас Трэхерн||en|Thomas Traherne}} і {{нп5|Генры Воган||en|Henry Vaughan}}. Яшчэ адна важная група англійскіх паэтаў XVII стагоддзя — {{нп5|паэты-кавалеры||en|Cavalier poet}}, якія паходзілі са слаёў грамадства, што падтрымлівалі караля [[Карл I Сцюарт|Карла I]] падчас Англійскай грамадзянскай вайны (1642—1651; кароль Карл кіраваў з 1625 года і быў пакараны смерцю ў 1649 годзе). Найбольш вядомыя з іх — {{нп5|Роберт Герык||en|Robert Herrick (poet)}}, {{нп5|Рычард Лаўлейс||en|Richard Lovelace (poet)}}, {{нп5|Томас Кэру||en|Thomas Carew}} і сэр {{нп5|Джон Саклінг||en|John Suckling (poet)}}. Яны «не былі арганізаванай групай, але ўсе знаходзіліся пад уплывам» Бэна Джонсана. Большасць паэтаў-кавалераў былі прыдворнымі, але ёсць і некаторыя прыкметныя выключэнні: напрыклад, Роберт Герык не быў прыдворным, але яго стыль вызначае яго як паэта-кавалера. У сваіх творах кавалеры выкарыстоўваюць алегорыю і класічныя алюзіі і знаходзяцца пад уплывам рымскіх аўтараў: [[Гарацый|Гарацыя]], [[Цыцэрон]]а і [[Авідзій|Авідзія]]. [[Джон Мільтан]] «быў апошнім вялікім паэтам англійскага Адраджэння»<ref>«John Milton.» Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica Inc., 2013. Web. 8 красавіка 2013. <https://www.britannica.com/EBchecked/topic/383113/John-Milton {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150508181454/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/383113/John-Milton |date=8 мая 2015 }}>.</ref> і апублікаваў шэраг твораў да 1660 года, у тым ліку «[[:en:L'Allegro|L'Allegro]]{{ref-en}}» (1631), «[[:en:Il Penseroso|Il Penseroso]]{{ref-en}}» (1634), маску «{{нп5|Комус (маска)|Комус|en|Comus (John Milton)}}» (1638) і элегію «{{нп5|Лікід||en|Lycidas}}» (1638). Аднак яго асноўныя эпічныя творы, у тым ліку «{{нп5|Страчаны рай||be-tarask|Страчаны рай}}» (1667), былі апублікаваныя ў перыяд Рэстаўрацыі. == Эпоха Рэстаўрацыі (1660—1700) == {{Няма крыніц у раздзеле|date=сакавік 2016}} Літаратура Рэстаўрацыі надзвычай разнастайная: у ёй ёсць як і «Страчаны рай», так і «{{нп5|Садом, або квінтэсенцыя распусты|Садом|en|Sodom, or the Quintessence of Debauchery}}» {{нп5|Джон Уілмат|графа Рочэстэра|en|John Wilmot, 2nd Earl of Rochester}}, сексуальная камедыя «{{нп5|Жонка з вёскі||en|The Country Wife}}» і маральна-дыдактычны «[[Шлях пілігрыма]]». Да гэтай эпохі адносяцца «{{нп5|Два трактаты пра праўленне||en|Two Treatises of Government}}» Лока, заснаванне [[Лонданскае каралеўскае таварыства|Каралеўскага таварыства]], эксперыменты і духоўныя медытацыі [[Роберт Бойль|Роберта Бойля]], істэрычныя нападкі на тэатры з боку {{нп5|Джэрэмі Кольер|Джэрэмі Кольера|en|Jeremy Collier}}, пачатак літаратурнай крытыкі ў дзейнасці Драйдэна і першыя газеты. Афіцыйнае перапыненне літаратурнай культуры, выкліканае цэнзурай і радыкальна-маралістычнымі стандартамі пры пурытанскім рэжыме Кромвеля, стварыла прабел у літаратурнай традыцыі, што дазволіла ўсім формам літаратуры як быццам пачацца наноў пасля Рэстаўрацыі. У час Міжцарства раялісцкія сілы, звязаныя з дваром [[Карл I Сцюарт|Карла I]], адправіліся ў выгнанне з дваццацігадовым [[Карл II Сцюарт|Карлам II]]. Шляхта, якая падарожнічала з Карлам II, такім чынам, знаходзілася больш за дзесяць гадоў у цэнтры літаратурнай сцэны кантынента. === Паэзія === [[Файл:John Milton - Project Gutenberg eText 13619.jpg|upright|left|thumb|[[Джон Мільтан]], рэлігійная эпічная паэма ''Страчаны рай'', апублікаваная ў 1667 годзе.]] У гэты час рэлігійных змен і палітычных узрушэнняў тварыў [[Джон Мільтан]], адзін з найвялікшых англійскіх паэтаў. Мільтан найбольш вядомы сваёй эпічнай паэмай «{{нп5|Страчаны рай||be-tarask|Страчаны рай}}» (1667). Паэзія і проза Мільтана адлюстроўваюць глыбокія асабістыя перакананні, цягу да свабоды і самавызначэння, а таксама надзённыя праблемы і палітычную турбулентнасць яго часу. Яго знакамітая «{{нп5|Арэапагітыка||en|Areopagitica}}», напісаная ў асуджэнне папярэдняй цэнзуры, з’яўляецца адным з самых уплывовых і гарачых выступленняў у абарону [[свабода слова|свабоды слова]] і свабоды друку.<ref>{{cite book| last = Sanders| first = Karen| title = Ethics & Journalism| publisher = Sage| year = 2003| page = 66| url = https://books.google.com/books?id=bnpliIUyO60C| isbn = 978-0-7619-6967-9| access-date = 22 сакавіка 2023| archive-date = 26 сакавіка 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230326164800/https://books.google.com/books?id=bnpliIUyO60C| url-status = live}}</ref> Самай буйной і важнай паэтычнай формай эпохі была сатыра. Як правіла, сатыры публікаваліся ананімна, бо асобам, звязаным з сатырай, пагражала вялікая небяспека. [[Джон Драйдэн]] быў уплывовым англійскім паэтам, літаратурным крытыкам, перакладчыкам і драматургам, які дамінаваў у літаратурным жыцці Англіі часоў Рэстаўрацыі да такой ступені, што гэты перыяд стаў вядомы ў літаратурных колах як «Эпоха Драйдэна». Ён усталяваў {{нп5|гераічны куплет||en|Heroic couplet}} як стандартную форму англійскай паэзіі. Найбольшымі дасягненнямі Драйдэна ў сатырычнай паэзіі сталі такія творы, як іраікамічная паэма «{{нп5|Макфлекна||en|MacFlecknoe}}» (1682).<ref>John Dryden, ''Major Works'', ed. by Keith Walker, (Oxford: Oxford University Press, 1987), p. 37.</ref> [[Аляксандр Поўп]] знаходзіўся пад моцным уплывам Драйдэна і часта запазычваў у яго; іншыя пісьменнікі XVIII стагоддзя ў роўнай ступені знаходзіліся пад уплывам як Драйдэна, так і Поўпа. === Проза === У прозе перыяду Рэстаўрацыі пераважаюць [[хрысціянства|хрысціянскія]] рэлігійныя творы, але ў гэты перыяд таксама пачалі развівацца два напрамкі, якія будуць дамінаваць у пазнейшыя перыяды: мастацкая літаратура і журналістыка. Рэлігійнае пісьменства часта пераходзіла ў палітычнае і эканамічнае, гэтак жа як творы на палітычныя і эканамічныя тэмы непасрэдна закраналі рэлігію. Таксама ў часы Рэстаўрацыі многія са сваіх філасофскіх прац напісаў [[Джон Лок]]. Яго два «Трактаты пра праўленне» пазней натхнялі мысляроў [[Амерыканская рэвалюцыя|Амерыканскай рэвалюцыі]]. Рэстаўрацыя змякчыла рэзкасць сектанцкіх выказванняў, але радыкалізм захаваўся і пасля Рэстаўрацыі. Пурытанскія аўтары, такія як [[Джон Мільтан]], былі вымушаныя адысці ад грамадскага жыцця або адаптавацца, а некаторыя з аўтараў, што прапаведавалі супраць манархіі і непасрэдна ўдзельнічалі ў {{нп5|царазабойства|царазабойстве|en|Regicide}} [[Карл I Сцюарт|Карла I]], былі рэпрэсаваныя. Такім чынам, творы з заклікамі да гвалту былі вымушаныя сысці ў падполле, і многія з тых, хто служыў у перыяд Міжцарства, змякчылі свае пазіцыі ў перыяд Рэстаўрацыі. [[Джон Баньян]] вылучаецца сярод іншых рэлігійных аўтараў таго перыяду. «[[Шлях пілігрыма]]» Баньяна — гэта [[алегорыя]] асабістага збаўлення і дапаможнік па хрысціянскім жыцці. [[Файл:Pilgrim's Progress first edition 1678.jpg|thumb|upright|«[[Шлях пілігрыма]]» [[Джон Баньян|Джона Баньяна]] (1678)]] У перыяд Рэстаўрацыі найбольш папулярным шляхам распаўсюду навін была публікацыя ў фармаце {{нп5|бродшыт|бродшыта|en|broadsheet}}. Адзін вялікі аркуш паперы мог змяшчаць пісьмовы аповед пра падзею, звычайна небесстаронні. Немагчыма дакладна датаваць з’яўленне рамана ў англійскай літаратуры. Аднак доўгая мастацкая проза і выдуманыя біяграфіі пачалі адрознівацца ад іншых форм у Англіі ў перыяд Рэстаўрацыі. Існуючая традыцыя ''рамансаў'' у Францыі і Іспаніі была папулярная ў Англіі. Адной з найбольш значных фігур у станаўленні рамана ў перыяд Рэстаўрацыі з’яўляецца {{нп5|Афра Бен||en|Aphra Behn}}, аўтарка «{{нп5|Арунока||en|Oroonoko}}» (1688), якая была не толькі першай прафесійнай жанчынай-раманісткай, але, магчыма, і сярод першых прафесійных раманістаў абодвух палоў у Англіі. === Драма === Як толькі была знята забарона на публічныя сцэнічныя прадстаўленні, раней уведзеная пурытанскім рэжымам, [[Драма (род літаратуры)|драма]] хутка і багата адрадзілася.<ref>{{cite book|last1=Hatch|first1=Mary Jo|title=The Three Faces of Leadership: Manager, Artist, Priest|date=2009|publisher=John Wiley & Sons|page=47}}</ref> Найбольш вядомыя п’есы ранняга перыяду Рэстаўрацыі — гэта несентыментальныя або «жорсткія» камедыі [[Джон Драйдэн|Джона Драйдэна]], {{нп5|Уільям Уічэрлі|Уільяма Уічэрлі|en|William Wycherley}} і {{нп5|Джордж Этэрэдж|Джорджа Этэрэджа|en|George Etherege}}, якія адлюстроўваюць атмасферу пры двары і ўслаўляюць арыстакратычны мачызм — лад жыцця з няспыннымі сексуальнымі прыгодамі і заваяваннямі. Пасля рэзкага падзення якасці і колькасці ў 1680-х гадах, у сярэдзіне 1690-х адбыўся кароткі другі росквіт драмы, асабліва камедыі. Камедыі, такія як «{{нп5|Шлях свету||en|The Way of the World}}»{{удакладніць}} [[Уільям Конгрыў|Уільяма Конгрыва]] (1700), «{{нп5|Рэцыдыў||en|The Relapse}}» (1696) і «{{нп5|Раззлаваная жонка||en|The Provoked Wife}}» (1697) {{нп5|Джон Ванбру|Джона Ванбру|en|John Vanbrugh}}, былі «мякчэйшымі» і больш сярэднекласавымі па духу, вельмі адрознымі ад арыстакратычнай экстраваганцы дваццацігадовай даўніны, і накіраванымі на шырэйшую аўдыторыю. == XVIII стагоддзе == === Аўгусцінская літаратура (1700—1745) === {{Няма крыніц у раздзеле|date=сакавік 2016}} У XVIII стагоддзі літаратура адлюстроўвала светапогляд [[Эпоха Асветніцтва|Эпохі Асветніцтва]] (або Эпохі Розуму): рацыянальны і навуковы падыход да рэлігійных, сацыяльных, палітычных і эканамічных пытанняў, у межах якога прапагандаваўся свецкі погляд на рэчы і агульнае пачуццё прагрэсу і ўдасканальваемасці. На чале руху стаялі філосафы, якія натхняліся адкрыццямі папярэдняга стагоддзя (такіх навукоўцаў, як [[Ісак Ньютан]]) і працамі [[Рэнэ Дэкарт|Дэкарта]], [[Джон Лок|Джона Лока]] і [[Фрэнсіс Бэкан|Фрэнсіса Бэкана]]. Яны імкнуліся адкрыць усеагульныя прынцыпы, якія кіруюць чалавецтвам, прыродай і грамадствам, і дзейнічаць на іх аснове. Асветнікі выказваліся супраць духоўных і навуковых аўтарытэтаў, дагматызму, нецярпімасці, цэнзуры, а таксама эканамічных і сацыяльных абмежаванняў. Яны лічылі дзяржаву належным і рацыянальным інструментам прагрэсу. Крайні рацыяналізм і скептыцызм эпохі натуральна прывялі да [[дэізм]]у, а таксама адыгралі пэўную ролю ва ўзнікненні [[рамантызм]]у як пазнейшай рэакцыі. «[[Энцыклапедыя#«Encyclopedie»|Энцыклапедыя, або Тлумачальны слоўнік навук, мастацтваў і рамёстваў]]» [[Дэні Дзідро]] ўвасабляла дух эпохі. Тэрмін «аўгусцінская літаратура» ({{lang-en|Augustan literature}}) паходзіць ад саміх аўтараў 1720-х і 1730-х гадоў, што адгукнуліся на тэрмін, якому [[Георг I (кароль Вялікабрытаніі)|Георг I]] аддаваў перавагу ў дачыненні да сябе. Георг I меў на ўвазе, што гэты тытул адлюстроўвае яго магутнасць, а літаратары бачылі ў ім адлюстраванне пераходу [[Старажытны Рым|Старажытнага Рыма]] ад грубай і неадшліфаванай літаратуры да вельмі палітычнай і вытанчанай літаратуры. Гэта эпоха буяння і скандалаў, велізарнай энергіі, вынаходлівасці і абурэння; час, калі англічан, валійцаў, шатландцаў і ірландцаў чакала пашырэнне эканомікі, зніжэнне бар’ераў для адукацыі і пачатак [[Прамысловая рэвалюцыя|Прамысловай рэвалюцыі]]. ==== Паэзія ==== Менавіта ў гэты час паэт {{нп5|Джэймс Томсан (паэт, 1700)|Джэймс Томсан|en|James Thomson (poet, born 1700)}} стварыў свае меланхалічныя «[[:en:The Seasons (Thomson poem)|Поры года]]{{ref-en}}» (1728—1730), а {{нп5|Эдуард Юнг||en|Edward Young}} напісаў сваю паэму «{{нп5|Начныя думкі||en|Night Thoughts}}» (1742), хоць найбольш выбітным паэтам эпохі з’яўляецца [[Аляксандр Поўп]] (1688—1744). У гэтую эпоху таксама адбываецца канкурэнцыя розных мадэлей {{нп5|Пастараль|пастаралі|en|Pastoral}}. У крытыцы паэты змагаліся з дактрынай ''дэкоруму'', прысвечанай супастаўленню правільных слоў з правільным сэнсам і дасягненню інтанацыі, якая адпавядала б сур’ёзнасці тэмы. У той жа час [[іраікамічная паэма|іраікамічны]] жанр быў на піку, і творы Поўпа «{{нп5|Выкраданне локана||en|The Rape of the Lock}}» (1712—1717) і «{{нп5|Дунсіяда||en|The Dunciad}}» (1728—1743) да нашых дзён лічацца найвялікшымі іраікамічнымі паэмамі, калі-небудзь напісанымі.<ref>J. A. Cuddon, ''A Dictionary of Literary Terms''. London: Penguin, 1999, p. 514.</ref> Поўп таксама пераклаў «[[Іліяда|Іліяду]]» (1715—1720) і «[[Адысея|Адысею]]» (1725—1726). Пасля смерці Поўпа яго творчасць шмат разоў пераацэньвалі.<ref>{{cite web |url=http://www.poets.org/apope/ |title=Alexander Pope |work=Poets.org |access-date=2013-01-06 |date=2007-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140128102619/http://www.poets.org/apope/ |archive-date=28 студзеня 2014 |url-status=dead }}</ref> ==== Драма ==== Да пачатку перыяду адносяцца апошнія п’есы {{нп5|Джон Ванбру|Джона Ванбру|en|John Vanbrugh}} і [[Уільям Конгрыў|Уільяма Конгрыва]], якія абодва працягвалі традыцыі камедыі Рэстаўрацыі з некаторымі зменамі. Аднак большасць пастановак гэтага часу — [[фарс]]ы, ніжэйшыя ў жанравым дачыненні, і значна больш сур’ёзныя і бытавыя трагедыі. {{нп5|Джордж Ліла||en|George Lillo}} і {{нп5|Рычард Стыл||en|Richard Steele}} абодва стваралі вельмі маральныя формы трагедыі, дзе персанажы і іх клопаты былі цалкам сярэднекласавымі або працоўнымі. Гэта адлюстроўвала прыкметныя змены ў аўдыторыі п’ес: каралеўскае заступніцтва больш не было важнай часткай тэатральнага поспеху. Акрамя таго, {{нп5|Колі Сібер||en|Colley Cibber}} і {{нп5|Джон Рыч||en|John Rich (producer)}} пачалі змагацца адзін з адным за ўсё большыя відовішчы для паказу на сцэне. Была ўведзена фігура [[Арлекін]]а, і пачаў ставіцца тэатр [[пантаміма|пантамімы]]. Гэтая «нізкая» камедыя была вельмі папулярнай, і п’есы страцілі важнасць у параўнанні з пастаноўкай. [[Опера]] таксама пачала набываць папулярнасць у Лондане, і ў літаратуры шмат хто супраціўляўся гэтаму італьянскаму ўварванню. У 1728 годзе {{нп5|Джон Гей||en|John Gay}} вярнуўся ў тэатр з «{{нп5|Опера жабракоў||en|The Beggar's Opera}}». {{нп5|Ліцэнзійны акт 1737 года||en|Licensing Act 1737}} паклаў канец большай частцы тагачаснай драматургіі, бо тэатры зноў былі ўзятыя пад дзяржаўны кантроль. ==== Проза, у тым ліку раман ==== У прозе ранняя частка перыяду азнаменавалася развіццём англійскага эсэ. «{{нп5|Назіральнік (1711)|Назіральнік|en|The Spectator (1711)}}» {{нп5|Джозеф Адысан|Джозефа Адысана|en|Joseph Addison}} і {{нп5|Рычард Стыл|Рычарда Стыла|en|Richard Steele}} ўсталяваў форму брытанскага перыядычнага эсэ. Аднак гэта быў таксама час, калі ўпершыню з’явіўся англійскі [[раман]]. [[Даніэль Дэфо]] перайшоў ад [[журналістыка|журналістыкі]] і напісання крымінальных біяграфій для прэсы да напісання выдуманых крымінальных біяграфій: «{{нп5|Раксана: Шчаслівая палюбоўніца|Раксана|en|Roxana: The Fortunate Mistress}}» і «{{нп5|Моль Флэндэрс||en|Moll Flanders}}». Яму таксама належыць «[[Рабінзон Круза]]» (1719). [[Файл:Jonathan Swift by Charles Jervas detail.jpg|thumb|upright|left|[[Джонатан Свіфт]]]] Калі Адысан і Стыл дамінавалі ў адным тыпе прозы, то [[Джонатан Свіфт]], аўтар сатыры «[[Падарожжы Гулівера]]», быў лідарам у іншым. У «{{нп5|Сціплая прапанова|Сціплай прапанове|en|A Modest Proposal}}» і «Лістах суконшчыка» Свіфт неахвотна абараняў ірландскі народ ад драпежніцтва [[каланіялізм]]у. Гэта выклікала бунты і арышты, але Свіфт, які не меў любові да ірландскіх [[каталіцтва|рымскіх католікаў]], быў абураны злоўжываннямі, якія ён бачыў. Наступствам {{нп5|Ліцэнзійны акт 1737 года|Ліцэнзійнага акту 1737 года|en|Licensing Act 1737}} стала тое, што не адзін пачатковец-драматург перайшоў на напісанне раманаў. [[Генры Філдынг]] пачаў пісаць сатырычную прозу і раманы, бо яго п’есы не маглі прайсці цэнзуру. Тым часам [[Сэмюэл Рычардсан]] стварыў раман «{{нп5|Памела, або ўзнагароджаная дабрачыннасць||en|Pamela; or, Virtue Rewarded}}» (1740), і Генры Філдынг атакаваў гэты твор за яго меркаваную абсурднасць у «{{нп5|Джозеф Эндрус|Джозефе Эндрусе|en|Joseph Andrews}}» (1742) і «{{нп5|Шамела|Шамеле|en|Shamela}}» (1741). Пазней Філдынг напісаў сатыру на «{{нп5|Кларыса, або Гісторыя маладой лэдзі|Кларысу|en|Clarissa; or, The History of a Young Lady}}» Рычардсана (1748) у «{{нп5|Гісторыя Тома Джонса, знайдыша|Гісторыі Тома Джонса, знайдыша|en|The History of Tom Jones, a Foundling}}» (1749). [[Тобіяс Смолет]] (1721—1771) узвысіў жанр {{нп5|Круцельскі раман|круцельскага рамана|en|Picaresque novel}} такімі творамі, як «{{нп5|Родэрык Рэндам||en|Roderick Random}}» (1748) і «{{нп5|Перэгрын Пікл||en|Peregrine Pickle}}» (1751). === Эпоха чуллівасці (1745—1798) === [[Файл:Dr-Johnson.jpg|thumbnail|upright|{{нп5|Сэмюэл Джонсан||en|Samuel Johnson}}]] Гэты перыяд вядомы як '''эпоха чуллівасці''' ({{lang-en|Age of Sensibility}}), але яго часам таксама апісваюць як «Эпоху Джонсана».<ref>''A Handbook to English Literature'' (7th edition), ed. Harmon & Holman. (Upper Saddle River, NJ: Prentice Hall), 1996), p. 575.</ref> {{нп5|Сэмюэл Джонсан||en|Samuel Johnson}}, якога часта называюць доктарам Джонсанам, быў англійскім аўтарам, які зрабіў трывалы ўклад у англійскую літаратуру як паэт, эсэіст, мараліст, літаратурны крытык, біёграф, рэдактар і [[лексікограф]]. Джонсана апісвалі як «магчыма, самага выбітнага літаратара ў англійскай гісторыі».<ref>{{citation|last=Rogers|first=Pat|contribution=Johnson, Samuel (1709–1784)|title=Oxford Dictionary of National Biography|year=2006|doi=10.1093/ref:odnb/14918 |edition=online|url=http://www.oxforddnb.com/view/article/14918|access-date=25 жніўня 2008}}</ref> У 1755 годзе, пасля дзевяці гадоў працы, быў апублікаваны «{{нп5|Слоўнік англійскай мовы (Джонсан)|Слоўнік англійскай мовы|en|A Dictionary of the English Language}}» Джонсана. Ён меў далёкасяжны ўплыў на сучасную англійскую мову і цяпер ацэньваецца як «адно з найвялікшых адзінкавых дасягненняў у навуцы».<ref name="Bate240">{{Harvnb|Bate|1977|p=240}}</ref> Другая палова XVIII стагоддзя ўбачыла з’яўленне трох буйных ірландскіх аўтараў: [[Олівер Голдсміт|Олівера Голдсміта]], [[Рычард Брынслі Шэрыдан|Рычарда Брынслі Шэрыдана]] і [[Лорэнс Стэрн|Лорэнса Стэрна]]. Голдсміт з’яўляецца аўтарам рамана «{{нп5|Уэйкфілдскі святар||en|The Vicar of Wakefield}}» (1766), пастаральнай паэмы «[[:en:The Deserted Village|Пакінутая вёска]]{{ref-en}}» (1770) і дзвюх п’ес, «Дабрадушны чалавек» (1768) і «Ноч памылак» (1773). Першая п’еса Шэрыдана, «{{нп5|Супернікі||en|The Rivals}}» (1775), была пастаўлена ў [[Ковент-Гардэн]]е і мела імгненны поспех. П’есай «{{нп5|Школа зласлоўя||en|The School for Scandal}}» ён заявіў пра сябе як пра самага значнага лонданскага драматурга канца XVIII стагоддзя. І Голдсміт, і Шэрыдан рэагавалі супраць сентыментальнай камедыі тэатра XVIII стагоддзя, пішучы п’есы, бліжэйшыя да стылю камедыі Рэстаўрацыі.<ref>''The Bloomsbury Guide to English Literature'' (1990), pp. 564, 698, 906.</ref> Стэрн публікаваў свой знакаміты раман «{{нп5|Жыццё і меркаванні Трыстрама Шэндзі, джэнтльмена|Трыстрам Шэндзі|en|The Life and Opinions of Tristram Shandy, Gentleman}}» часткамі паміж 1759 і 1767 гадамі.<ref>''The Oxford Companion to English Literature'', p. 947.</ref> У 1778 годзе {{нп5|Фрэнсіс Бёрні||en|Frances Burney}} напісала «{{нп5|Эвеліна|Эвеліну|en|Evelina}}», адзін з першых {{нп5|Раман нораваў|раманаў нораваў|en|Novel of manners}}.<ref>{{cite encyclopedia |title=Fanny Burney |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Fanny-Burney |access-date=21 жніўня 2021}}</ref> Раманы Фані Бёрні «любіла Джэйн Осцін і захаплялася імі».<ref>''The Oxford Companion to English Literature'', ed Margaret Drabble. (Oxford: Oxford University Press, 1996), p. 151.</ref> ==== Папярэднікі рамантызму ==== Рамантычны рух у англійскай літаратуры пачатку XIX стагоддзя мае свае карані ў паэзіі XVIII стагоддзя, [[Гатычны раман|гатычным рамане]] і рамане сентыменталізму.<ref>J.A. Cuddon, ''A Dictionary of Literary Terms'', p. 588</ref><ref name="britannica.com">{{cite encyclopedia |title=Pre-Romanticism |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/event/Pre-Romanticism |access-date=21 жніўня 2021}}</ref> Сярод яго папярэднікаў — т. зв. {{нп5|могілкавыя паэты||en|Graveyard poets}}, з 1740-х гадоў і пазней, чые творы характарызуюцца змрочнымі развагамі пра смяротнасць. Гэта ў тым ліку паэты {{нп5|Томас Грэй||en|Thomas Gray}} («{{нп5|Элегія, напісаная на сельскіх могілках||en|Elegy Written in a Country Churchyard}}», 1751)<ref>''The Oxford Companion to English Literature'' (1996), p. 418.</ref> і {{нп5|Эдуард Юнг||en|Edward Young}} («Скаргі, або {{нп5|Начныя думкі||en|Night Thoughts}} пра жыццё, смерць і неўміручасць», 1742—1745).<ref>''The Oxford Companion to English Literature'', p. 1106.</ref> Да гэтага пазнейшыя аўтары дадалі цягу да «ўзнёслага» і таямнічага, а таксама цікавасць да старажытных англійскіх паэтычных форм і народнай паэзіі.<ref>William Harmon and C. Hugh Holman, ''A Handbook to Literature''. (Upper Saddle River, New Jersey: Prentice Hall, 1986), pp. 452-53, 502.</ref> Іншымі папярэднікамі рамантызму з’яўляюцца {{нп5|Джэймс Томсан (паэт, 1700)|Джэймс Томсан|en|James Thomson (poet, born 1700)}} і {{нп5|Джэймс Макферсан||en|James Macpherson}}.<ref name="britannica.com"/> Джэймс Макферсан стаў першым шатландскім паэтам, які атрымаў міжнародную вядомасць, заявіўшы, што знайшоў творы старажытнага барда {{нп5|Асіян|Асіяна|en|Ossian}}.<ref>J. Buchan, ''Crowded with Genius'' (London: Harper Collins, 2003), {{ISBN|0-06-055888-1}}, p. 163.</ref> {{нп5|Сентыментальны раман||en|Sentimental novel}} або «раман сентыменталізму» — гэта жанр, які развіўся ў другой палове XVIII стагоддзя. Ён услаўляе эмацыйныя і інтэлектуальныя канцэпцыі пачуцця, [[сентыменталізм]]у і {{нп5|Чуллівасць|чуллівасці|en|Sensibility}}. Мода на сентыменталізм, які трэба адрозніваць ад чуллівасці, пачалася як у паэзіі, так і ў прозе XVIII стагоддзя як рэакцыя на рацыяналізм аўгусцінскай эпохі.<ref>Richard Maxwell and Katie Trumpener, eds., ''The Cambridge Companion to Fiction in the Romantic Period'' (2008).</ref> Сярод найбольш вядомых сентыментальных раманаў на англійскай мове — «{{нп5|Памела, або ўзнагароджаная дабрачыннасць||en|Pamela; or, Virtue Rewarded}}» [[Сэмюэл Рычардсан|Сэмюэла Рычардсана]] (1740), «{{нп5|Уэйкфілдскі святар||en|The Vicar of Wakefield}}» [[Олівер Голдсміт|Олівера Голдсміта]] (1766), «{{нп5|Жыццё і меркаванні Трыстрама Шэндзі, джэнтльмена|Трыстрам Шэндзі|en|The Life and Opinions of Tristram Shandy, Gentleman}}» [[Лорэнс Стэрн|Лорэнса Стэрна]] (1759-67) і «[[:en:The Man of Feeling|Чалавек пачуцця]]{{ref-en}}» {{нп5|Генры Макензі||en|Henry Mackenzie}} (1771).<ref>J.A. Cuddon, ''A Dictionary of Literary Terms'' (1999), p. 809.</ref> Значнымі замежнымі аўтарамі, што ўплывалі на англійскую літаратуру гэтага часу, былі немцы [[Гётэ]], [[Фрыдрых Шылер|Шылер]] і {{нп5|Аўгуст Вільгельм Шлегель||be-tarask|Аўгуст Вільгельм Шлегель}}, а таксама французскі філосаф і пісьменнік [[Жан-Жак Русо]].<ref name="J. A. Cuddon, pp. 588–9">J.A. Cuddon, pp. 588-89.</ref> «{{нп5|Філасофскае даследаванне паходжання нашых ідэй пра ўзнёслае і прыгожае||en|A Philosophical Enquiry into the Origin of Our Ideas of the Sublime and Beautiful}}» [[Эдмунд Бёрк|Эдмунда Бёрка]] (1757) — яшчэ адна важная крыніца ўплыву.<ref name="English Literature, pp. 957–8">''The Oxford Companion to English Literature'', pp. 957-58.</ref> Зменлівыя абставіны, выкліканыя [[Прамысловая рэвалюцыя|Прамысловай]] і {{нп5|Брытанская аграрная рэвалюцыя|Аграрнай|en|British Agricultural Revolution}} рэвалюцыямі, таксама паўплывалі на рост рамантычнага руху ў Брытаніі. У канцы XVIII стагоддзя раман [[Хорас Уолпал|Хораса Уолпала]] «{{нп5|Замак Отранта||en|The Castle of Otranto}}» (1764) стварыў жанр [[Гатычны раман|гатычнай літаратуры]], які спалучае элементы [[літаратура жахаў|жахаў]] і {{нп5|Рыцарскі раман|рамансу|en|Chivalric romance}}.<ref>[https://www.bbc.co.uk/news/magazine-30313775 «The Castle of Otranto: The creepy tale that launched gothic fiction»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190703063419/https://www.bbc.co.uk/news/magazine-30313775 |date=3 ліпеня 2019 }}. BBC. Retrieved 14 кастрычніка 2017</ref> {{нп5|Эн Рэдкліф||en|Ann Radcliffe}} увяла задуменную фігуру гатычнага злыдня, які пазней ператварыўся ў {{нп5|байранічны герой|байранічнага героя|en|Byronic hero}}. Яе «{{нп5|Таямніцы Удольфа||en|The Mysteries of Udolpho}}» (1795) часта згадваюцца як архетыпічны гатычны раман.<ref>''Oxford Book of Gothic Tales''. Oxford: Oxford University Press, 2001</ref> Пазнейшае пакаленне гатычнай літаратуры з’явілася разам з «{{нп5|Франкенштэйн, або сучасны Праметэй|Франкенштэйнам|en|Frankenstein}}» (1818) [[Мэры Шэлі]]. ==== Станаўленне амерыканскай літаратуры ==== Паспяховая [[Вайна за незалежнасць ЗША|вайна за незалежнасць]], якую вялі каланісты ў Брытанскай Паўночнай Амерыцы з 1775 па 1783 год, прывяла да ўтварэння [[Злучаныя Штаты Амерыкі|Злучаных Штатаў]]. Гэта, у сваю чаргу, прывяло да аддзялення англійскай літаратуры ў тым рэгіёне, што стаў Злучанымі Штатамі, ад асноўнага напрамку англійскай літаратуры і, такім чынам, да развіцця новай амерыканскай літаратуры, якая імкнулася вылучыць сябе як частку фарміравання новай амерыканскай сацыяльнай і культурнай ідэнтычнасці. Гэта была першая англамоўная літаратура за межамі Брытанскіх астравоў. У позні каланіяльны перыяд ужо былі апублікаваныя важныя празаічныя трактаты, якія адлюстроўвалі палітычныя дэбаты, што завяршыліся амерыканскай рэвалюцыяй, напісаныя такімі выдатнымі дзеячамі, як {{нп5|Сэмюэл Адамс||en|Samuel Adams}}, {{нп5|Джазая Куінсі II|Джазая Куінсі|en|Josiah Quincy II}}, {{нп5|Джон Дыкінсан||en|John Dickinson (delegate)}} і {{нп5|Джозеф Галаўэй||en|Joseph Galloway}}, прычым апошні быў лаяльны да каралеўскай улады. Дзве ключавыя фігуры — [[Бенджамін Франклін]] і [[Томас Пейн]]. «{{нп5|Альманах беднага Рычарда||en|Poor Richard's Almanack}}» і «[[Аўтабіяграфія Бенджаміна Франкліна]]» Франкліна высока цэняцца дзякуючы іх досціпу і ўплыву на фарміраванне амерыканскай ідэнтычнасці, якая тады зараджалася. Памфлет Пейна «{{нп5|Здаровы сэнс (кніга)|Здаровы сэнс|en|Common Sense (Book)}}» і яго твор «{{нп5|Амерыканскі крызіс||en|The American Crisis}}», як лічыцца, аказалі ключавы ўплыў на палітычны тон таго часу. Падчас [[Вайна за незалежнасць ЗША|вайны за незалежнасць]] былі папулярныя такія вершы і песні, як «{{нп5|Натан Хейл (верш)|Натан Хейл|en|Nathan Hale}}». Сярод вядучых сатырыкаў былі {{нп5|Джон Трамбул (паэт)|Джон Трамбул|en|John Trumbull (poet)}} і {{нп5|Фрэнсіс Хопкінсан||en|Francis Hopkinson}}. {{нп5|Філіп Морын Фрэно||en|Philip Morin Freneau}} таксама пісаў вершы пра вайну. У пасляваенны перыяд [[Томас Джэферсан]] заняў сваё месца ў амерыканскай літаратуры дзякуючы свайму аўтарству [[Дэкларацыя незалежнасці ЗША|Дэкларацыі незалежнасці]], свайму ўплыву на [[Канстытуцыя ЗША|Канстытуцыю ЗША]], сваёй аўтабіяграфіі, «{{нп5|Нататкі пра штат Вірджынія|Нататкам пра штат Вірджынія|en|Notes on the State of Virginia}}» і шматлікім лістам. У зборніку эсэ «{{нп5|Федэраліст||en|The Federalist Papers}}» [[Аляксандр Гамільтан|Аляксандра Гамільтана]], [[Джэймс Мэдысан|Джэймса Мэдысана]] і [[Джон Джэй|Джона Джэя]] даецца гістарычны агляд арганізацыі амерыканскага ўрада і рэспубліканскіх каштоўнасцей. {{нп5|Фішэр Эймс||en|Fisher Ames}}, {{нп5|Джэймс Оціс-малодшы|Джэймс Оціс|en|James Otis, Jr.}} і {{нп5|Патрык Генры||en|Patrick Henry}} таксама цэняцца за свае палітычныя творы і прамовы. Ранняя амерыканская літаратура з цяжкасцю знаходзіла свой унікальны голас у існуючых літаратурных жанрах, і гэтая тэндэнцыя адбілася ў раманах. Еўрапейскія стылі часта імітаваліся, але крытыкі звычайна лічылі імітацыі ніжэйшымі за арыгіналы. У канцы XVIII і пачатку XIX стагоддзяў былі апублікаваныя першыя амерыканскія раманы. Гэтыя творы былі занадта доўгімі, каб друкавацца для публічнага чытання. Выдаўцы рызыкавалі выдаць іх у надзеі, што яны стануць стабільна прадавацца і перавыдавацца. Гэтая схема ў канчатковым выніку аказалася паспяховай, таму што ўзровень пісьменнасці сярод мужчын і жанчын у той час павялічваўся. Сярод першых амерыканскіх раманаў — «Прыгоды Алонса» Томаса Этвуда Дыгса, апублікаваныя ў Лондане ў 1775 годзе, і «{{нп5|Сіла спачування||en|The Power of Sympathy}}» {{нп5|Уільям Хіл Браўн|Уільяма Хіла Браўна|en|William Hill Brown}}, апублікаваная ў 1789 годзе. Раман Браўна апісвае трагічную гісторыю кахання паміж братам і сястрой, якія закахаліся, не ведаючы, што яны сваякі. Таксама варта адзначыць пісьменніц, такіх як {{нп5|Сюзана Роўсан||en|Susanna Rowson}}, якая напісала кнігу «Шарлота: Гісторыя праўды» (пазней перавыдадзена як «{{нп5|Храм Шарлоты||en|Charlotte Temple}}»). «Храм Шарлоты» — гэта гісторыя спакушэння, натхнёная раманамі англійскага пісьменніка [[Сэмюэл Рычардсан|Сэмюэла Рычардсана]], напісаная ў трэцяй асобе. Кніга перасцерагае ад таго, каб слухаць голас кахання, і раіць супраціўляцца. Роўсан напісала яшчэ дзевяць раманаў, шэсць тэатральных твораў, два зборнікі паэзіі, шэсць падручнікаў і незлічоную колькасць песень.<ref name="Parker, Patricia L. 1976">Parker, Patricia L. «Charlotte Temple by Susanna Rowson». ''The English Journal''. 65.1: (1976) 59-60. ''JSTOR''. Web. 1 сакавіка 2010.</ref> «Храм Шарлоты» меў больш за паўтара мільёна чытачоў за паўтара стагоддзя і быў самым прадаваным творам XIX стагоддзя да выхаду «{{нп5|Хаціна дзядзькі Тома|Хаціны дзядзькі Тома|en|Uncle Tom's Cabin}}» [[Гарыет Бічэр-Стоу|Стоу]]. Яшчэ адна значная пісьменніца — {{нп5|Ханна Уэбстэр Фостэр||en|Hannah Webster Foster}}, якая напісала папулярны раман «[[:en:The Coquette|Какетка, або Гісторыя Элізы Уортан]]{{ref-en}}», апублікаваны ў 1797 годзе.<ref>Schweitzer, Ivy. «Review». ''Early American Literature''. 23.2: (1988) 221—225. ''JSTOR''. Web. 1 сакавіка 2010.</ref> «Какетка», гісторыя пра жанчыну, якую спакусілі, а потым кінулі, атрымала высокую ацэнку за дэманстрацыю супярэчлівых уяўленняў эпохі пра жаноцкасць,<ref>Hamilton, Kristie. «An Assault on the Will: Republican Virtue and the City in Hannah Webster Foster’s 'The Coquette'». ''Early American Literature''. 24.2: (1989) 135—151. ''JSTOR''. Web. 1 сакавіка 2010</ref> хоць яе і крытыкавалі за дэлегітымізацыю пратэсту супраць падпарадкавання жанчын.<ref>{{cite journal | url=http://www.mitpressjournals.org/doi/abs/10.1162/TNEQ_a_00257?journalCode=tneq | doi=10.1162/TNEQ_a_00257 | title=Maintaining Stability: Fancy and Passion in the Coquette | year=2013 | last1=Joudrey | first1=Thomas J. | journal=The New England Quarterly | volume=86 | pages=60–88 | s2cid=57567236 | access-date=21 верасня 2017 | archive-date=5 лютага 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230205133318/https://direct.mit.edu/tneq/article-abstract/86/1/60/15750/Maintaining-Stability-Fancy-and-Passion-in-The?redirectedFrom=fulltext | url-status=live | url-access=subscription }}</ref> Сярод іншых важных ранніх амерыканскіх пісьменнікаў — {{нп5|Чарлз Брокдэн Браўн||en|Charles Brockden Brown}}, {{нп5|Уільям Гілмар Сімс||en|William Gilmore Simms}}, {{нп5|Лідзія Марыя Чайлд||en|Lydia Maria Child}} і {{нп5|Джон Ніл||en|John Neal}}. == Рамантызм (1798—1837) == {{Гл. таксама|Рамантызм}} [[Рамантызм]] — мастацкі, літаратурны і інтэлектуальны рух, які ўзнік у Еўропе ў канцы XVIII стагоддзя.<ref>''The Norton Anthology of English Literature'', 7th edition, vol. 2, p. 5.</ref> У іншыя часткі англамоўнага свету рамантызм прыйшоў пазней. [[Файл:William Blake by Thomas Phillips.jpg|upright|thumb|left|[[Уільям Блэйк]]]] Рамантычны перыяд быў часам сур’ёзных сацыяльных змен у Англіі і Уэльсе з-за дэпапуляцыі сельскай мясцовасці і хуткага развіцця перанаселеных прамысловых гарадоў, што адбывалася ў перыяд прыкладна паміж 1750 і 1850 гадамі. Перамяшчэнне такой вялікай колькасці людзей у Англіі было вынікам дзвюх сіл: {{нп5|Брытанская аграрная рэвалюцыя|Аграрнай рэвалюцыі|en|British Agricultural Revolution}}, якая ўключала {{нп5|агароджванне||en|Enclosure}} зямлі і выганяла рабочых з зямлі, і [[Прамысловая рэвалюцыя|Прамысловай рэвалюцыі]], якая забяспечвала іх працай.<ref>''The Bloomsbury Guide to English Literature'', p. 21.</ref> Рамантызм можна разглядаць часткова як рэакцыю на Прамысловую рэвалюцыю,<ref>''Encyclopædia Britannica''. «Romanticism». Retrieved 30 January 2008, from Encyclopædia Britannica Online. Britannica.com. Retrieved 2010-08-24.</ref> хоць гэта быў таксама бунт супраць арыстакратычных сацыяльных і палітычных норм [[Эпоха Асветніцтва|Эпохі Асветніцтва]], а таксама рэакцыя супраць навуковай рацыяналізацыі прыроды.<ref>Christopher Casey, (30 кастрычніка 2008). «„Grecian Grandeurs and the Rude Wasting of Old Time“: Britain, the Elgin Marbles, and Post-Revolutionary Hellenism». ''Foundations''. Volume III, Number 1. Retrieved 2009-06-25.</ref> [[Вялікая французская рэвалюцыя]] аказала асабліва важны ўплыў на палітычнае мысленне многіх рамантычных паэтаў.<ref>''The Norton Anthology of English Literature'', vol. 2 (2000), p. 2.</ref> Пейзаж часта займае важнае месца ў паэзіі гэтага перыяду, настолькі, што рамантыкаў, асабліва, мабыць, Уордсварта, часта называюць «паэтамі прыроды». Аднак даўжэйшыя рамантычныя «вершы пра прыроду» маюць больш шырокую праблематыку, таму што яны звычайна з’яўляюцца развагамі пра «эмацыйную праблему або асабісты крызіс».<ref>''The Norton Anthology of English Literature'', vol.2 (2000), p. 9</ref> === Рамантычная паэзія === [[Роберт Бёрнс]] быў піянерам рамантычнага руху і пасля смерці стаў культурнай іконай у Шатландыі. Паэт, мастак і гравёр [[Уільям Блэйк]] — яшчэ адзін з ранніх рамантычных паэтаў. Хоць Блэйк у цэлым не быў прызнаны пры жыцці, цяпер ён лічыцца значнай фігурай у гісторыі як паэзіі, так і выяўленчага мастацтва [[рамантызм|эпохі рамантызму]]. Сярод яго найважнейшых твораў — «{{нп5|Песні нявіннасці||en|Songs of Innocence and of Experience#Songs of Innocence}}» (1789) і «{{нп5|Песні вопыту||en|Songs of Innocence and of Experience#Songs of Experience}}» (1794), а таксама глыбокія і складаныя «прароцтвы», такія як «Ерусалім: Эманацыя гіганта Альбіёна» (1804 — каля 1820).<ref>«William Blake.» ''Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online'' Academic Edition. Encyclopædia Britannica Inc., 2012. Web. 2 кастрычніка 2012. <https://www.britannica.com/EBchecked/topic/68793/William-Blake {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150503143746/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/68793/William-Blake |date=3 мая 2015 }}>.</ref> Пасля Блэйка сярод самых ранніх рамантыкаў былі паэты [[Азёрная школа|Азёрнай школы]], у тым ліку [[Уільям Уордсварт]], [[Сэмюэл Тэйлар Колрыдж]], [[Роберт Саўці]] і журналіст {{нп5|Томас дэ Квінсі||en|Thomas De Quincey}}. Аднак самым вядомым паэтам у той час быў [[Вальтэр Скот]].<ref>''The Bloomsbury Guide to English Literature'', p. 885.</ref> У 1784 годзе сваімі «Элегічнымі санетамі» {{нп5|Шарлота Сміт (пісьменніца)|Шарлота Сміт|en|Charlotte Smith (writer)}} зноў увяла санет у англійскую літаратуру.{{citation needed|date=кастрычнік 2019}} Раннія паэты-рамантыкі прынеслі новую эмацыянальнасць і інтраспекцыю, і іх з’яўленне адзначана першым рамантычным маніфестам у англійскай літаратуры, «Прадмовай» да зборніка «{{нп5|Лірычныя балады||en|Lyrical Ballads}}» (1798). Вершы ў «Лірычных баладах» былі ў асноўным напісаны Уордсвартам; «{{нп5|Паэма пра старога марака||en|The Rime of the Ancient Mariner}}» і яшчэ некалькі вершаў належаць Колрыджу.<ref>«Samuel Taylor Coleridge.» Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online Academic Edition. Encyclopædia Britannica Inc., 2013. Web. 13 мая. 2013. <https://www.britannica.com/EBchecked/topic/125261/Samuel-Taylor-Coleridge {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150426161609/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/125261/Samuel-Taylor-Coleridge |date=26 красавіка 2015 }}>.</ref> Сярод найважнейшых вершаў Уордсварта — «{{нп5|Радкі, складзеныя ў некалькіх мілях над Тынтэрнскім абацтвам||en|Lines Composed a Few Miles Above Tintern Abbey}}», «[[:en:Resolution and Independence|Рашучасць і незалежнасць]]{{ref-en}}», «[[:en:Ode: Intimations of Immortality|Ода: намёкі на неўміручасць з успамінаў ранняга дзяцінства]]{{ref-en}}» і аўтабіяграфічны эпас «{{нп5|Прэлюдыя (Уордсварт)|Прэлюдыя|en|The Prelude}}».<ref>''The Norton Anthology of English Literature'', vol. 2 (2000), p. 11.</ref> [[Роберт Саўці]] быў яшчэ адным з так званых «паэтаў [[Азёрная школа|Азёрнай школы]]» і {{нп5|Паэт-лаўрэат|паэтам-лаўрэатам|en|Poet laureate}} на працягу 30 гадоў, хоць сваёй вядомасцю ён доўгі час саступаў [[Уільям Уордсварт|Уільяму Уордсварту]] і [[Сэмюэл Тэйлар Колрыдж|Сэмюэлу Тэйлару Колрыджу]]. {{нп5|Томас дэ Квінсі||en|Thomas De Quincey}} найбольш вядомы сваім творам «{{нп5|Споведзь англічаніна, пажыральніка опіуму||en|Confessions of an English Opium-Eater}}» (1821).<ref>Horace Ainsworth Eaton, ''Thomas De Quincey: A Biography'', New York: Oxford University Press, 1936; reprinted New York: Octagon Books, 1972; Grevel Lindop, ''The Opium-Eater: A Life of Thomas De Quincey'', London: J.M. Dent & Sons, 1981.</ref> Эсэіст {{нп5|Уільям Хэзліт||en|William Hazlitt}} (1778—1830), сябар Колрыджа і Уордсварта, сёння найбольш вядомы сваёй літаратурнай крытыкай, асабліва кнігай «Персанажы п’ес Шэкспіра» (1817—1818).<ref>''The Bloomsbury Guide to English Literature'', p. 587.</ref> ==== Другое пакаленне ==== [[Файл:Lord Byron coloured drawing.png|right|upright|thumb|[[Лорд Байран]]]] У другое пакаленне рамантычных паэтаў уваходзяць [[лорд Байран]], [[Персі Біш Шэлі]], {{нп5|Феліцыя Хеманс||en|Felicia Hemans}} і [[Джон Кітс]]. Байран, аднак, усё яшчэ знаходзіўся пад уплывам сатырыкаў XVIII стагоддзя і быў, мабыць, найменш «рамантычным» з трох, аддаючы перавагу «бліскучаму досціпу [[Аляксандр Поўп|Поўпа]] перад тым, што ён называў 'няправільнай паэтычнай сістэмай' сваіх рамантычных сучаснікаў».<ref>''The Bloomsbury Guide to English Literature'', p. 379.</ref> Байран дасягнуў велізарнай славы і ўплыву па ўсёй Еўропе, і [[Гётэ]] назваў Байрана «несумненна, найвялікшым геніем нашага стагоддзя».<ref>Rupert Christiansen. ''Romantic Affinities: Portraits From an Age'', 1780—1830. (London: Bodley Head, 1988), p. 215</ref> Шэлі, мабыць, найбольш вядомы сваімі творамі «[[:en:Ode to the West Wind|Ода заходняму ветру]]{{ref-en}}», «[[:en:To a Skylark|Да жаваранка]]{{ref-en}}» і «{{нп5|Аданаіс||en|Adonais}}», элегіяй, напісанай на смерць Кітса. У блізкае кола яго прыхільнікаў уваходзілі самыя прагрэсіўныя мысляры таго часу. Такі твор, як «Каралева Маб» (1813), паказвае Шэлі «як прамога нашчадка французскіх і брытанскіх рэвалюцыйных інтэлектуалаў 1790-х гадоў».<ref>''The Oxford Companion to English Literature'' (1996), p. 905.</ref> Шэлі стаў кумірам для наступных трох-чатырох пакаленняў паэтаў, у тым ліку для [[віктарыянская эпоха|віктарыянскіх]] і [[прэрафаэліты|прэрафаэліцкіх]] паэтаў, такіх як {{нп5|Роберт Браўнінг||be-tarask|Робэрт Браўнінг}} і [[Дантэ Габрыэль Расеці]], а таксама пазнейшага [[Уільям Батлер Ейтс|У. Б. Ейтса]].<ref>[http://www.poets.org/pshel/ About Percy Bysshe Shelley | Academy of American Poets] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131205120405/http://www.poets.org/pshel/|date=5 снежня 2013}}</ref> Хоць Джон Кітс падзяляў радыкальныя палітычныя погляды Байрана і Шэлі, «яго лепшая паэзія не палітычная»,<ref>''The Bloomsbury Guide to English Literature'', p. 248,</ref> але асабліва адзначаецца сваёй пачуццёвай музыкай і вобразнасцю, а таксама клопатам пра матэрыяльную прыгажосць і мімалётнасць жыцця.<ref>«John Keats.» Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online Academic Edition. Encyclopædia Britannica Inc., 2013. Web. 12 мая. 2013.<https://www.britannica.com/EBchecked/topic/314020/John-Keats {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150426155756/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/314020/John-Keats |date=26 красавіка 2015 }}>; ''The Bloomsbury Guide to English Literature'', pp. 649-50.</ref> Сярод яго самых вядомых твораў — «{{нп5|Ода салаўю||en|Ode to a Nightingale}}», «{{нп5|Ода грэчаскай вазе||en|Ode on a Grecian Urn}}» і «[[Да восені]]». Кітс заўсёды лічыўся буйным рамантыкам, «і яго статус як паэта няўхільна рос праз усе змены моды».<ref>''The Oxford Companion to English Literature'' (1996), p. 534.</ref> Прытрымліваючыся форм рамантычнай традыцыі, {{нп5|Феліцыя Хеманс||en|Felicia Hemans}} пачала працэс яе падрыву, дэканструкцыю, якую працягнула {{нп5|Летыцыя Элізабет Лэндан||en|Letitia Elizabeth Landon}}, «гарадская паэтка, глыбока ўважлівая да тэм заняпаду і раскладання».<ref name="ReferenceA">The Encyclopaedia of Romantic Literature, edited by Frederick Burwick, Nancy Goslee and Diane Hoeveler</ref> Новыя формы метрычнага рамансу і {{нп5|драматычны маналог|драматычнага маналогу|en|Dramatic monologue}} Лэндан шмат капіяваліся і спрыялі яе доўгаму ўплыву на віктарыянскую паэзію.<ref name="ReferenceA"/> ==== Іншыя паэты ==== Яшчэ адным важным паэтам гэтага перыяду быў [[Джон Клэр]], сын батрака, які стаў вядомы ўслаўленнем англійскай сельскай мясцовасці і плачам па зменах, што адбываліся ў сельскай Англіі.<ref>Geoffrey Summerfield, in introduction to ''John Clare: Selected Poems'', Penguin Books 1990, pp. 13-22. {{ISBN|0-14-043724-X}}</ref> Яго паэзія перажыла сур’ёзную пераацэнку, і цяпер яго часта лічаць адным з найважнейшых паэтаў XIX стагоддзя.<ref>Sales, Roger (2002) ''John Clare: A Literary Life''; Palgrave Macmillan {{ISBN|0-333-65270-3}}</ref> {{нп5|Джордж Краб||en|George Crabbe}} быў англійскім паэтам, які ў рамантычны перыяд пісаў «дакладныя па назіраннях, рэалістычныя партрэты сельскага жыцця… у форме {{нп5|гераічны куплет|гераічнага куплету|en|Heroic couplet}} аўгусцінскай эпохі».<ref>''The Oxford Companion to English Literature'' (1996), p. 239.</ref> Сучасны крытык Фрэнк Уайтхед лічыць, што «Краб, асабліва ў сваіх вершаваных аповесцях, з’яўляецца важным — нават буйным — паэтам, чыя творчасць была і застаецца сур’ёзна недаацэненай».<ref>Frank Whitehead. ''George Crabbe: A Reappraisal''. (Susquehanna University Press, 1995) {{ISBN|0-945636-70-9}}.</ref> === Рамантычны раман === Адным з самых папулярных раманістаў эпохі быў сэр [[Вальтэр Скот]], чые {{нп5|Гістарычная белетрыстыка|гістарычныя раманы|en|Historical fiction}} сталі крыніцай натхнення для шматлікіх мастакоў, кампазітараў і пісьменнікаў па ўсёй Еўропе. Дзейнасць Скота як раманіста пачалася ў 1814 годзе з рамана «{{нп5|Уэверлі||en|Waverley (novel)}}», які часта называюць першым гістарычным раманам.<ref name="English Literature p. 890"/> [[Файл:Last of the Mohicans, Merrill bear.jpg|upright|thumb|{{center| ''Апошні з магікан''<br />Ілюстрацыя з выдання 1896 года,<br /> аўтар Дж. Т. Мэрыл}}]] Творы [[Джэйн Осцін]] крытыкуюць {{нп5|сентыментальны раман||en|Sentimental novel}} другой паловы XVIII стагоддзя і з’яўляюцца часткай пераходу да рэалізму XIX стагоддзя.<ref>Litz, pp. 3-14; Grundy, «Jane Austen and Literary Traditions», ''The Cambridge Companion to Jane Austen'', pp. 192-93; Waldron, «Critical Responses, Early», ''Jane Austen in Context'', pp. 83, 89-90; Duffy, «Criticism, 1814—1870», ''The Jane Austen Companion'', pp. 93-94.</ref> Яе сюжэты ў такіх раманах, як «[[Пыха і перадузятасць]]» (1813) і «[[Эма (раман)|Эма]]» (1815), у аснове сваёй камічныя, падкрэсліваюць залежнасць жанчын ад шлюбу для забеспячэння сацыяльнага статусу і эканамічнай бяспекі.<ref>A. Walton Litz, ''Jane Austen: A Study of Her Development''. New York: Oxford University Press, 1965. p. 142; Oliver MacDonagh, ''Jane Austen: Real and Imagined Worlds''. New Haven: Yale University Press, 1991. pp. 66-75; Collins, 160-61.</ref> === Рамантызм у Амерыцы === {{Гл. таксама|Амерыканская літаратура}} Еўрапейскі рамантычны рух дасягнуў Амерыкі ў пачатку XIX стагоддзя. Амерыканскі рамантызм быў такім жа шматгранным і індывідуалістычным, як і ў Еўропе. Як і еўрапейцы, амерыканскія рамантыкі дэманстравалі высокі ўзровень маральнага энтузіязму, прыхільнасць да індывідуалізму і раскрыцця асобы, акцэнт на інтуітыўным успрыманні і здагадку, што прыродны свет па сваёй сутнасці добры, у той час як чалавечае грамадства сапсаванае.<ref name="George L 1997 p 613">George L. McMichael and Frederick C. Crews, eds. ''Anthology of American Literature: Colonial through romantic'' (6th ed. 1997) p 613</ref> Рамантычная [[Гатычны раман|гатычная літаратура]] рана з’явілася ў творах [[Вашынгтон Ірвінг|Вашынгтона Ірвінга]] «{{нп5|Легенда аб Соннай Лагчыне||en|The Legend of Sleepy Hollow}}» (1820) і «{{нп5|Рып ван Вінкль||en|Rip Van Winkle}}» (1819). У эсэ і асабліва ў падарожных кнігах Вашынгтона Ірвінга прысутнічаюць маляўнічыя элементы «мясцовага каларыту». З 1823 года пладавіты і папулярны раманіст [[Джэймс Фенімар Купер]] пачаў публікаваць свае {{нп5|Гістарычная белетрыстыка|гістарычныя раманы|en|Historical fiction}} пра жыццё на франціры і індзейцаў. А вось апавяданні [[Эдгар Алан По|Эдгара Алана По]] пра жахлівае, якія ўпершыню з’явіліся ў пачатку 1830-х гадоў, і яго паэзія былі больш уплывовымі ў Францыі, чым на радзіме.<ref>Harner, Gary Wayne (1990). «Edgar Allan Poe in France: Baudelaire’s Labor of Love». In Fisher, Benjamin Franklin IV. ''Poe and His Times: The Artist and His Milieu''. Baltimore: The Edgar Allan Poe Society. {{ISBN|978-0-9616449-2-5}}.</ref><ref>Ann Woodlief, [http://www.vcu.edu/engweb/eng372/intro.htm «American Romanticism (or the American Renaissance): Introduction»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121022053447/http://www.vcu.edu/engweb/eng372/intro.htm |date=22 кастрычніка 2012 }}</ref> == Віктарыянская літаратура (1837—1901) == === «Пісьменнікі-мудрацы» === [[Файл:Thomas Carlyle 1867.jpg|thumb|[[Томас Карлайл]], фота Джуліі Маргарэт Кэмеран, 1867]] У гэтыя гады «пісьменства мудрацоў» ({{lang-en|sage writing}}) развілося як новы літаратурны жанр, у якім аўтар імкнуўся «выказаць уяўленні пра свет, становішча чалавека ў ім і тое, як ён павінен жыць».<ref>{{Cite book |last=Holloway |first=John |title=The Victorian Sage: Studies in Argument |publisher=Macmillan & Co Ltd. |year=1913 |location=London |pages=1}}</ref> Джон Холаўэй вызначыў [[Бенджамін Дызраэлі|Бенджаміна Дызраэлі]], [[Джордж Эліят]], [[Джон Генры Ньюман|Джона Генры Ньюмана]] і [[Томас Хардзі|Томаса Хардзі]] як пісьменнікаў гэтага тыпу. Першым сярод іх быў [[Томас Карлайл]], шатландскі эсэіст, гісторык і філосаф, які стаў «несумнеўным кіраўніком англійскай літаратуры» ў XIX стагоддзі.<ref>Emerson, Ralph Waldo (1881). [https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.32106009632289&view=1up&seq=106&skin=2021 «The Literary Work of Thomas Carlyle»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220308023349/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.32106009632289&view=1up&seq=106&skin=2021 |date=8 сакавіка 2022 }}. ''Scribner’s Monthly''. No. 22. p. 92. <q>Mr. Carlyle… has yet for many years been accepted by competent critics of all shades of opinion as the undoubted head of English letters.</q></ref><ref>Stephen, Leslie, ed. (1887). ''[[wikisource:Page:Dictionary of National Biography volume 09.djvu/130|Dictionary of National Biography]]''. Vol. 9. London: Smith, Elder & Co. p. 124. <q>Carlyle during these years had become the acknowledged head of English literature.</q></ref> Вядомы як «мудрэц з [[Кенсінгтан і Чэлсі|Чэлсі]]», вельмі пладавіты аўтар крытыкаваў [[Прамысловая рэвалюцыя|Прамысловую рэвалюцыю]],<ref>Carlyle, Thomas (1843). ''Past and Present''. The Works of Thomas Carlyle in Thirty Volumes. Vol. 10. New York: Charles Scribner’s Sons (published 1903).</ref> палітычную эканомію<ref>Carlyle, Thomas (1904). ''Critical and Miscellaneous Essays: Volume IV''. The Works of Thomas Carlyle in Thirty Volumes. Vol. 29. New York: Charles Scribner’s Sons.</ref> і прапаведаваў культ герояў<ref>Carlyle, Thomas (1841). ''On Heroes, Hero-Worship and the Heroic in History''. The Works of Thomas Carlyle in Thirty Volumes. Vol. 5. New York: Charles Scribner’s Sons (published 1903).</ref> у серыі твораў, унікальны стыль якіх называюць словам ''Carlylese''.<ref>«Carlylese.» ''Merriam-Webster.com Dictionary'', Merriam-Webster, https://www.merriam-webster.com/dictionary/Carlylese .</ref> Яго ўплыў на віктарыянскую літаратуру быў амаль усёабдымным; у 1855 годзе Джордж Эліят пісала, што «наўрад ці знойдзецца выбітны або актыўны розум гэтага пакалення, на які б не аказалі ўплыву творы Карлайла», так што калі б усе яго кнігі «былі спалены як найвялікшае [[Саці (звычай)|саці]] на яго пахавальным вогнішчы, гэта было б усё роўна што ссекчы дуб пасля таго, як з яго жалудоў узышоў малады лес».<ref>George Eliot, «Thomas Carlyle», ''George Eliot Archive'', accessed 12 сакавіка 2022, https://georgeeliotarchive.org/items/show/96.</ref> Англа-шатландскі мастацтвазнавец і філосаф [[Джон Рэскін]], які таксама пісаў у падобным ключы, лічыў Карлайла сваім настаўнікам.<ref>Ruskin, John (1905). Cook, E. T.; Wedderburn, Alexander (eds.). ''[https://www.lancaster.ac.uk/media/lancaster-university/content-assets/documents/ruskin/17Untothislast.pdf Unto This Last. Munera Pulveris. Time and Tide. With Other Writings on Political Economy 1860—1873] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211129045417/https://www.lancaster.ac.uk/media/lancaster-university/content-assets/documents/ruskin/17Untothislast.pdf |date=29 лістапада 2021 }}.'' The Works of John Ruskin. Vol. XVII. London: George Allen, 156, Charing Cross Road. New York: Longmans, Green, and Co. p. xxxix.</ref> У пачатку сваёй дзейнасці ён займаўся эстэтыкай, падтрымліваў {{нп5|Уільям Цёрнер|Цёрнера|be-tarask|Ўільям Тэрнэр}} і [[прэрафаэліты|братэрства прэрафаэлітаў]].<ref>Ruskin, John (1903—1905). Cook, E. T.; Wedderburn, Alexander (eds.). ''[https://www.lancaster.ac.uk/media/lancaster-university/content-assets/documents/ruskin/3-7ModernPainters.pdf Modern Painters] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220315155924/https://www.lancaster.ac.uk/media/lancaster-university/content-assets/documents/ruskin/3-7ModernPainters.pdf |date=15 сакавіка 2022 }}''. The Works of John Ruskin. Vols. III—VII. London: George Allen, 156, Charing Cross Road. New York: Longmans, Green, and Co.</ref> Пазней ён звярнуўся да этыкі, выкладаючы свае ідэі па адукацыйнай рэформе і палітычнай эканоміі, якія пазней аказалі вялікі ўплыў на практыку ў Англіі і ва ўсім свеце.<ref>{{Cite book |title=John Ruskin and Nineteenth-Century Education |publisher=Anthem |year=2018 |isbn=9781783088058 |editor-last=Purton |editor-first=Valerie |series=Anthem Nineteenth-Century Series}}</ref><ref>{{Cite book |last=Henderson |first=William |title=John Ruskin's Political Economy |publisher=Routledge |year=2014 |isbn=9780415757683}}</ref> «Пісьменнікам-мудрацом» таксама лічыцца {{нп5|Мэцью Арнальд||en|Matthew Arnold}}, англійскі паэт і крытык, вядомы сваёй крытыкай {{нп5|філістарства||en|Philistinism}}. === Віктарыянскі раман === {{Гл. таксама|Раман}} Менавіта ў [[віктарыянская эпоха|віктарыянскую эпоху]] (1837—1901) раман стаў вядучым [[літаратурны жанр|літаратурным жанрам]] на англійскай мове.<ref>''The Bloomsbury Guide to English Literature'' (1990), p. 93.</ref> У гэтым росце папулярнасці важную ролю адыгралі жанчыны — і ў якасці аўтараў, і ў якасці чытачоў,<ref>''Bloomsbury Guide to English Literature'', p. 95.</ref> а штомесячная публікацыя мастацкіх кніг па частках таксама спрыяла гэтаму ўсплёску папулярнасці і далейшым узрушэнням пасля {{нп5|Выбарчая рэформа (1832)|выбарчай рэформы 1832 года|en|Reform Act 1832}}.<ref>''Bloomsbury Guide'', p. 101.</ref> Гэта шмат у чым было рэакцыяй на хуткую [[індустрыялізацыя|індустрыялізацыю]] і звязаныя з ёй сацыяльныя, палітычныя і эканамічныя праблемы; праз літаратуру каментаваліся злоўжыванні ўрада і прамыслоўцаў, а таксама пакуты беднякоў, якія не атрымлівалі выгады ад эканамічнага росквіту Англіі.<ref>James, Louis (2006)</ref> Сярод важных прыкладаў тагачаснага рамана — «Сібіла, або Дзве нацыі» (1845) [[Бенджамін Дызраэлі|Бенджаміна Дызраэлі]] і «Элтан Лок» (1849) {{нп5|Чарлз Кінгслі|Чарлза Кінгслі|en|Charles Kingsley}}.[[Файл:Charles Dickens 3.jpg|right|thumb|[[Чарлз Дзікенс]]]] [[Чарлз Дзікенс]] з’явіўся на літаратурнай сцэне ў канцы 1830-х гадоў і неўзабаве стаў, мабыць, самым вядомым раманістам у гісторыі англійскай літаратуры. Дзікенс жорстка высмейваў розныя з’явы сучаснага яму грамадства, у тым ліку {{нп5|працоўны дом||en|Workhouse}} у «{{нп5|Прыгоды Олівера Твіста|Прыгодах Олівера Твіста|en|Oliver Twist}}» і недахопы прававой сістэмы ў «{{нп5|Халодны дом|Халодным доме|en|Bleak House}}».<ref>''The Norton Anthology of English Literature'', (7th edition) vol. 2, p. 1335.</ref> З Дзікенсам спачатку канкурыраваў [[Уільям Мейкпіс Тэкерэй]], які ў віктарыянскі перыяд лічыўся другім пісьменнікам пасля яго, але цяпер ён вядомы амаль выключна сваёй кнігай «{{нп5|Кірмаш пыхлівасці||be-tarask|Кірмаш пыхлівасьці}}» (1847). Сёстры Бронтэ, Эмілі, Шарлота і Эн, сталі вядомыя як раманісткі ў 1840-х і 1850-х гадах.<ref>Lucasta Miller, ''The Bronte Myth''. (New York: Anchor, 2005), pp. 12-13</ref> «{{нп5|Джэйн Эйр||en|Jane Eyre}}» (1847), самы вядомы твор {{нп5|Шарлота Бронтэ|Шарлоты Бронтэ|en|Charlotte Brontë}}, быў першым з раманаў сясцёр, які дасягнуў поспеху. [[Эмілі Бронтэ]] напісала раман «[[Навальнічны перавал]]», і, паводле Джульет Гардзінер, «яркі сексуальны запал і сіла яго мовы і вобразнасці ўразілі, збянтэжылі і жахнулі рэцэнзентаў»,<ref>Juliet Gardiner, ''The History today who’s who in British history'' (2000), p. 109</ref> схіліўшы віктарыянскую публіку і многіх рэцэнзентаў-сучаснікаў да думкі, што ён быў напісаны мужчынам.<ref>Carter, McRae, ''The Routledge History of Literature in English: Britain and Ireland'' (2001), p. 240</ref> «{{нп5|Жыхарка Уайлдфел-Хола||en|The Tenant of Wildfell Hall}}» (1848) [[Эн Бронтэ]] цяпер лічыцца адным з першых [[фемінізм|фемінісцкіх]] раманаў.<ref name="intro">{{cite book|last=Davies|first=Stevie|title=The Tenant of Wildfell Hall|chapter=Introduction and Notes|year=1996|publisher=Penguin Books|isbn=978-0-14-043474-3|url=https://archive.org/details/tenantofwildfell00bron}}</ref> [[Элізабет Гаскел]] таксама была паспяховай пісьменніцай, і яе раман «{{нп5|Поўнач і Поўдзень (раман)|Поўнач і Поўдзень|en|North and South (1855 novel)}}» параўноўвае лад жыцця ў прамысловым рэгіёне на поўначы Англіі з больш багатым поўднем.<ref>Abrams, M.H., et al. (Eds.) «Elizabeth Gaskell, 1810—1865». ''The Norton Anthology of English Literature, The Major Authors: The Romantic Period through the Twentieth Century'', 7th ed., Vol. B. New York & London: W.W. Norton & Company, 2001.</ref> {{нп5|Энтані Тролап||en|Anthony Trollope}} быў адным з самых паспяховых, пладавітых і паважаных англійскіх раманістаў віктарыянскай эпохі. Раманы Тролапа адлюстроўваюць жыццё землеўладальніцкіх і прафесійных класаў ранняй віктарыянскай Англіі.<ref>''The Oxford Companion to English Literature'' (1996), p. 1013.</ref> [[Джордж Эліят]], псеўданім Мэры Эн Эванс, была буйной раманісткай сярэдзіны віктарыянскага перыяду. Яе творы, асабліва «{{нп5|Мідлмарч||en|Middlemarch}}» (1871—1872), з’яўляюцца важнымі прыкладамі [[Рэалізм (літаратура)|літаратурнага рэалізму]] і захапляюць спалучэннем высокай віктарыянскай літаратурнай дэтальнасці з інтэлектуальнай шырынёй, якая выводзіць іх за вузкія геаграфічныя рамкі, часта адлюстраваныя ў іх.<ref>''The Bloomsbury Guide to English Literature'' (1990), p. 490.</ref> [[Джордж Мерэдзіт]] найбольш вядомы сваімі раманамі «[[:en:The Ordeal of Richard Feverel|Выпрабаванне Рычарда Феверэла]]{{ref-en}}» (1859) і «Эгаіст» (1879). Яго рэпутацыя была вельмі высокай яшчэ на пачатку XX стагоддзя, але потым сур’ёзна знізілася.<ref name="English Literature 1996 pp.650-1">''The Oxford Companion to English Literature'' (1996), pp. 650-51.</ref> Цікавасць да сельскіх праблем і зменлівай сацыяльнай і эканамічнай сітуацыі ў вёсцы бачная ў раманах [[Томас Хардзі|Томаса Хардзі]] (1840—1928), у тым ліку «{{нп5|Мэр Кэстэрбрыджа||en|The Mayor of Casterbridge}}» (1886) і «{{нп5|Тэс з роду д’Эрбервіляў||en|Tess of the d'Urbervilles}}» (1891). Хардзі — віктарыянскі рэаліст у традыцыі [[Джордж Эліят]],<ref>Dennis Taylor, «Hardy and Wordsworth». Victorian Poetry, vol.24, no.4, Winter, 1986.</ref> і, як і Чарлз Дзікенс, ён таксама вельмі крытычна ставіўся да многага ў віктарыянскім грамадстве. Яшчэ адзін значны раманіст канца XIX стагоддзя — [[Джордж Гісінг]] (1857—1903), які апублікаваў 23 раманы паміж 1880 і 1903 гадамі. Яго найбольш вядомы раман — «Нью-Граб-стрыт» (1891). Хоць «{{нп5|Кароль Залатой ракі||en|The King of the Golden River}}» [[Джон Рэскін|Джона Рэскіна]] быў напісаны яшчэ ў 1841 годзе, гісторыю сучаснага жанру [[фэнтэзі]] звычайна адлічваюць ад {{нп5|Джордж Макдональд|Джорджа Макдональда|en|George MacDonald}}, уплывовага аўтара «{{нп5|Прынцэса і гоблін|Прынцэсы і гобліна|en|The Princess and the Goblin}}» і «{{нп5|Фантастэс|Фантастэса|en|Phantastes}}» (1858).<ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/profiles/N8DKT5rH8rhHmygmpwqSl7/george-macdonald |title=George MacDonald, BBC |access-date=12 сакавіка 2022 |archive-date=12 сакавіка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220312201910/https://www.bbc.co.uk/programmes/profiles/N8DKT5rH8rhHmygmpwqSl7/george-macdonald |url-status=live }}</ref> [[Уільям Морыс]] напісаў серыю {{нп5|Рыцарскі раман|рамансаў|en|Chivalric romance}} у 1880-х і 1890-х гадах, яны лічацца першымі творамі {{нп5|высокае фэнтэзі|высокага фэнтэзі|en|High fantasy}}.<ref name="dg">{{cite book | last=Dozois | first=Gardner | title=Modern Classics of Fantasy | chapter=Preface | location=New York | publisher=St. Martin's Press | year=1997 | pages=[https://archive.org/details/modernclassicsof00dozo/page/ xvi–xvii] | isbn=031215173X }}</ref><!-- https://books.google.com/books?id=3r6FBAAAQBAJ&pg=PT15 --> [[Файл:Kiplingcropped.jpg|left|upright|thumb|[[Рэдзьярд Кіплінг]]]] [[Эпісталярная літаратура|Эпісталярны]] раман {{нп5|Уілкі Колінз|Уілкі Колінза|en|Wilkie Collins}} «{{нп5|Месяцавы камень (раман)|Месяцавы камень|en|The Moonstone}}» (1868) звычайна лічыцца першым [[дэтэктыў]]ным раманам на англійскай мове.<ref>David, Deirdre [https://books.google.com/books?id=VXQXzUbCSygC&pg=PA179 ''The Cambridge Companion to the Victorian Novel''] p. 179. Cambridge University Press, 2001.</ref> Важны шатландскі пісьменнік канца XIX стагоддзя — [[Роберт Льюіс Стывенсан]], аўтар «[[Дзіўная гісторыя доктара Джэкіла і містара Хайда|Дзіўнай гісторыі доктара Джэкіла і містара Хайда]]» (1886) і гістарычнага рамана «{{нп5|Выкрадзены (раман)|Выкрадзены|en|Kidnapped (novel)}}» (1886). [[Рэдзьярд Кіплінг]] быў вельмі рознабаковым пісьменнікам, аўтарам раманаў, апавяданняў і вершаў, які набыў папулярнасць у канцы XIX стагоддзя сваімі апавяданнямі і вершамі пра жыццё ў Брытанскай Індыі, апублікаванымі ў шэрагу зборнікаў, такіх як «{{нп5|Простыя казкі з пагоркаў||en|Plain Tales from the Hills}}», «{{нп5|Рыкша-прывід і іншыя апавяданні||en|The Phantom 'Rickshaw and Other Tales}}», «{{нп5|Трое салдат||en|Soldiers Three}}» і «{{нп5|Казарменныя балады||en|Barrack-Room Ballads}}». Літаратурная дзейнасць [[Герберт Уэлс|Г. Д. Уэлса]] пачалася ў 1890-х гадах з [[навуковая фантастыка|навукова-фантастычных]] раманаў, такіх як «[[Машына часу]]» (1895) і «{{нп5|Вайна сусветаў||en|The War of the Worlds}}» (1898), дзе апісваецца ўварванне [[Жыццё на Марсе|марсіян]] на Зямлю ў позневіктарыянскай Англіі. Уэлс лічыцца, разам з французам [[Жуль Верн|Жулем Вернам]], буйной фігурай у развіцці жанру навуковай фантастыкі. Ён таксама пісаў рэалістычную мастацкую літаратуру пра ніжэйшы сярэдні клас у такіх раманах, як «Кіпс» (1905). ==== Амерыканскі раман (ад рамантызму да рэалізму) ==== {{Галоўны артыкул|Амерыканская літаратура}} (Гл. таксама абмеркаванне амерыканскай літаратуры ў раздзеле «Рамантызм» вышэй.) Да сярэдзіны XIX стагоддзя лідарства літаратуры з Брытанскіх астравоў пачалі аспрэчваць пісьменнікі з былых амерыканскіх калоній. На амерыканскіх пісьменнікаў у гэты час асабліва моцна ўплываў [[рамантызм]], які спарадзіў {{нп5|трансцэндэнталізм||en|Transcendentalism}} Новай Англіі. Пераломным момантам, калі трансцэндэнталізм стаў буйным культурным рухам, звычайна лічыцца публікацыя эсэ [[Ральф Уолда Эмерсан|Ральфа Уолда Эмерсана]] «{{нп5|Прырода (Эмерсан)|Прырода|en|Nature (essay)}}» (1836).<ref name="George L 1997 p 613"/><ref>«Romanticism, American», in ''The Oxford Dictionary of American Art and Artists'' ed by Ann Lee Morgan (Oxford University Press, 2007) [http://www.oxfordreference.com/views/ENTRY.html?subview=Main&entry=t238.e1140 online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200728132702/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195373219.001.0001/acref-9780195373219 |date=28 ліпеня 2020 }}</ref> [[Томас Карлайл]] аказаў моцны ўплыў на Эмерсана, трансцэндэнталізм<ref>Gravett, Sharon L. (1995). «Carlyle’s Demanding Companion: Henry David Thoreau». ''Carlyle Studies Annual''. '''15''': 21-31. JSTOR: 44946086.</ref> і амерыканскіх пісьменнікаў у цэлым, асабліва яго раман «{{нп5|Sartor Resartus||en|Sartor Resartus}}», уплыў якога на амерыканскую літаратуру, па словах аднаго даследчыка, «такі велізарны, такі ўсёабдымны, што яго цяжка пераацаніць».<ref>{{Cite book |last=Carlyle |first=Thomas |title=Sartor Resartus: The Life and Opinions of Herr Teufelsdröckh in Three Books |publisher=University of California Press |year=2003 |editor-last=Tarr |editor-first=Rodger L. |pages=xxxiii}}</ref> [[Файл:Nathaniel Hawthorne - NARA - 530280cr.jpg|upright|thumb|left|[[Натаніэль Готарн]]]] Рамантычны амерыканскі раман цалкам развіўся з «{{нп5|Пунсовая літара|Пунсовай літары|en|The Scarlet Letter}}» (1850) [[Натаніэль Готарн|Натаніэля Готарна]], драматычнай гісторыі жанчыны, выгнанай са сваёй супольнасці за ўчыненне пералюбства. Творчасць Готарна аказала глыбокі ўплыў на яго сябра [[Герман Мелвіл|Германа Мелвіла]]. У «[[Мобі Дзік]]у» (1851) прыгодніцкае кітабойнае падарожжа становіцца сродкам для даследавання такіх тэм, як апантанасць, прырода зла і барацьба чалавека са стыхіямі. Аднак да 1880-х гадоў псіхалагічны і [[сацыяльны рэалізм]] канкурыравалі ў жанры рамана з рамантызмам. Амерыканская рэалістычная мастацкая літаратура пачынаецца ў 1870-х гадах з твораў [[Марк Твэн|Марка Твэна]], {{нп5|Уільям Дын Хоўэлс|Уільяма Дына Хоўэлса|en|William Dean Howells}} і [[Генры Джэймс]]а. Марк Твэн (псеўданім Сэмюэля Лэнгхарна Клеменса) быў першым буйным амерыканскім пісьменнікам, які нарадзіўся далёка ад Усходняга ўзбярэжжа — у памежным штаце [[Місуры (штат)|Місуры]]. Яго рэгіянальныя шэдэўры — раманы «[[Прыгоды Тома Соера]]» (1876) і «{{нп5|Прыгоды Гекльберы Фіна||en|Adventures of Huckleberry Finn}}» (1884). Стыль Твэна змяніў прынятую дагэтуль манеру амерыканцаў пісаць на сваёй мове. Яго персанажы размаўляюць як жывыя людзі, і ў іх маўленні выразна па-амерыканску гучаць мясцовыя дыялекты, новаствораныя словы і рэгіянальныя акцэнты. [[Генры Джэймс]] быў буйным амерыканскім раманістам канца XIX і пачатку XX стагоддзяў. Нарадзіўшыся ў Нью-Ёрку, большую частку свайго дарослага жыцця ён правёў у Англіі. Многія з яго раманаў засяроджаны на амерыканцах, якія жывуць у Еўропе або падарожнічаюць па ёй. Джэймс досыць прама піша пра дылему Старога і Новага свету. Сярод яго твораў — «{{нп5|Жаночы партрэт||en|The Portrait of a Lady}}» (1881), «{{нп5|Бостанцы||en|The Bostonians}}» (1886), «{{нп5|Прынцэса Казамасіма||en|The Princess Casamassima}}» (1886).<ref>«Henry James.» ''Encyclopedia of World Biography'', Gale, 1998. ''Biography in Context'', Accessed 4 кастрычніка 2017.</ref> ==== Жанравая літаратура ==== [[Файл:PortraitOfACD.JPG|upright|thumb|Сэр [[Артур Конан Дойл]] напісаў 56 апавяданняў і чатыры раманы з удзелам [[Шэрлак Холмс|Шэрлака Холмса]]]] Галоўным аўтарам {{нп5|Гісторыя з прывідамі|гісторый з прывідамі|en|Ghost story}} у XIX стагоддзі быў [[Шэрыдан Ле Фаню]]. Сярод яго твораў — змрочны таямнічы раман «{{нп5|Дзядзька Сайлас||en|Uncle Silas}}» (1865) і гатычная навела «{{нп5|Карміла||en|Carmilla}}» (1872), дзе распавядаецца гісторыя маладой жанчыны, на якую звярнула ўвагу жанчына-вампір. Жахлівая гісторыя [[Брэм Стокер|Брэма Стокера]] «[[Дракула]]» (1897) належыць да шэрагу [[літаратурны жанр|літаратурных жанраў]], такіх як {{нп5|літаратура пра вампіраў||en|Vampire literature}}, [[літаратура жахаў]], [[гатычны раман]] і {{нп5|літаратура ўварвання||en|Invasion literature}}.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=VomtVOkkPDwC&q=Dracula+bram+stoker+vlad+the+impaler&pg=PA182|title=Bram Stoker and Russophobia: Evidence of the British Fear of Russia in Dracula and The Lady of the Shroud|first=Jimmie E. Jr.|last=Cain|date=4 красавіка 2006|publisher=McFarland|isbn=978-0-7864-2407-8}}</ref> [[Шэрлак Холмс]] [[Артур Конан Дойл|Артура Конана Дойла]] — бліскучы лонданскі «кансультант-дэтэктыў», вядомы сваім інтэлектуальным майстэрствам. Паміж 1887 і 1927 гадамі Конан Дойл апублікаваў чатыры раманы і 56 [[апавяданне|апавяданняў]] з удзелам Холмса. Усе гісторыі пра Холмса, акрамя чатырох, расказаны яго сябрам, памочнікам і біёграфам [[Доктар Уотсан|доктарам Уотсанам]]. Літаратурны жанр «{{нп5|Згублены свет (жанр)|згублены свет|en|Lost world}}» узнік пад уплывам рэальных гісторый археалагічных знаходак імперскіх авантурыстаў. {{нп5|Генры Райдэр Хагард||en|H. Rider Haggard}} стварыў адзін з самых ранніх яго прыкладаў, «{{нп5|Капальні цара Саламона||en|King Solomon's Mines}}», у 1885 годзе. Тагачасная еўрапейская палітыка і дыпламатычныя манеўры натхнілі {{нп5|Энтані Хоўп|Энтані Хоўпа|en|Anthony Hope}} на {{нп5|Рурытанскі раман|рурытанскі прыгодніцкі раман|en|Ruritanian romance}} «{{нп5|Вязень Зенды||en|The Prisoner of Zenda}}» (1894). ==== Дзіцячая літаратура ==== [[Дзіцячая літаратура]] развілася як асобны жанр. Некаторыя творы сталі міжнародна вядомымі, напрыклад, творы [[Льюіс Кэрал|Льюіса Кэрала]], «[[Алісіны прыгоды ў дзівоснай краіне]]» (1865) і яго працяг «[[Аліса ў Залюстроўі|Скрозь люстэрка, і што ўбачыла там Аліса]]». «[[Востраў скарбаў]]» (1883) [[Роберт Льюіс Стывенсан|Роберта Льюіса Стывенсана]] — класічная [[пірацтва|пірацкая]] прыгода. [[Рэдзьярд Кіплінг]] пісаў апавяданні для дзяцей, натхнёныя яго дзяцінствам у Індыі і іншымі тэмамі, у тым ліку такія класічныя творы, як «{{нп5|Кніга джунгляў||en|The Jungle Book}}», «{{нп5|Другая кніга джунгляў||en|The Second Jungle Book}}», «{{нп5|Кім (раман)|Кім|en|Kim (novel)}}» і «{{нп5|Адважныя капітаны||en|Captains Courageous}}». У канцы віктарыянскай эпохі і на пачатку эдвардыянскай эпохі пісьменніца і ілюстратарка [[Беатрыкс Потэр]] стала вядомай сваімі дзіцячымі кнігамі з персанажамі-жывёламі. У 1902 годзе, ва ўзросце за трыццаць, Потэр апублікавала вельмі паспяховую дзіцячую кнігу «{{нп5|Казка пра трусіка Пітэра||en|The Tale of Peter Rabbit}}». Агулам яна выдала 23 дзіцячыя кнігі і стала багатай жанчынай. === Віктарыянская паэзія === [[Файл:Alfred Tennyson, 1st Baron Tennyson by George Frederic Watts.jpg|upright|left|thumb|{{нп5|Альфрэд Тэнісан||be-tarask|Альфрэд Тэнісан}}, каля 1863]] Вядучымі паэтамі ў віктарыянскі перыяд былі {{нп5|Альфрэд Тэнісан|лорд Тэнісан|be-tarask|Альфрэд Тэнісан}}, {{нп5|Роберт Браўнінг||be-tarask|Робэрт Браўнінг}}, [[Элізабет Барэт Браўнінг]] і {{нп5|Мэцью Арнальд||en|Matthew Arnold}}. Паэзія гэтага перыяду знаходзілася пад моцным уплывам [[рамантызм|рамантыкаў]], але таксама ішла сваімі ўласнымі шляхамі.<ref>''The Norton Anthology of English Literature'', 7th ed, vol. 2. (New York: Norton, 2000), p. 1060.</ref> Асабліва прыкметным было развіццё {{нп5|драматычны маналог|драматычнага маналогу|en|Dramatic monologue}}, формы, ужыванай многімі паэтамі гэтага перыяду, але даведзенай да дасканаласці Робертам Браўнінгам. Літаратурная крытыка XX стагоддзя паступова стала звяртаць увагу на сувязі паміж віктарыянскай паэзіяй і мадэрнізмам.<ref>Carol T. Christ, ''Victorian and Modern Poetics''. (Chicago: University of Chicago Press, 1986); «Robert Browning», ''The Bloomsbury Guide to English Literature''. (New York: Prentice-Hall, 1990), p. 373.</ref> Тэнісан быў {{нп5|Паэт-лаўрэат|паэтам-лаўрэатам|en|Poet laureate}} Злучанага Каралеўства на працягу большай часткі праўлення [[Вікторыя (каралева Вялікабрытаніі)|каралевы Вікторыі]]. [[Томас Стэрнз Эліят|Т. С. Эліят]] апісваў яго як «найвялікшага майстра метрыкі, а таксама меланхоліі», які меў «найлепшы слых сярод усіх англійскіх паэтаў пасля Мільтана».<ref>'' The Oxford Companion to English Literature'', p. 981.</ref> Рэпутацыя {{нп5|Мэцью Арнальд|Мэцью Арнальда|en|Matthew Arnold}} як паэта «на працягу апошніх некалькіх дзесяцігоддзяў […] рэзка ўпала».<ref>{{Citation | url = http://www.victorianweb.org/authors/arnold/ | title = The Literary Canon | first = George P | last = Landow | publisher = Victorian Web | access-date = 3 мая 2013 | archive-date = 19 лютага 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150219021911/http://www.victorianweb.org/authors/arnold/ | url-status = live }}.</ref> [[Дантэ Габрыэль Расеці]] быў паэтам, ілюстратарам, мастаком і перакладчыкам. Ён заснаваў [[прэрафаэліты|братэрства прэрафаэлітаў]] у 1848 годзе разам з [[Уільям Холман Хант|Уільямам Холманам Хантам]] і [[Джон Эверэт Міле|Джонам Эверэтам Міле]].{{sfn|Ward|Waller|Trent|Erskine|1907–21}}{{удакладніць}} Мастацтва Расеці характарызавалася сваёй пачуццёвасцю і адраджэннем сярэднявечнай эстэтыкі.<ref>''A handbook to Literature'', ed William Harmon & C. Hugh Holman (Upper Saddle River, NJ: Prentice Hall, 1996), 407.</ref> {{нп5|Артур Х'ю Клаф||en|Arthur Hugh Clough}} і [[Джордж Мерэдзіт]] — два іншыя важныя другарадныя паэты гэтай эпохі.<ref name="English Literature 1996 pp.650-1"/><ref name="victorianweb.org">{{Citation | url = http://www.victorianweb.org/authors/clough/bio.html | title = Arthur Hugh Clough – A Brief Biography | first = Glenn | last = Everett | publisher = Victorian Web | access-date = 16 верасня 2012 | archive-date = 17 лістапада 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121117040446/http://victorianweb.org/authors/clough/bio.html | url-status = live }}.</ref> Да канца XIX стагоддзя англійскія паэты пачалі цікавіцца французскім [[сімвалізм]]ам, і віктарыянская паэзія ўвайшла ў дэкадэнцкую фазу ''{{нп5|Fin de siècle|fin-de-siècle|en|Fin de siècle}}''.<ref>''The Norton Anthology of English Literature'', 7th edition, vol.2, ed. M.H. Abrams, p. 1741.</ref> У 1890-х гадах з’явіліся дзве групы паэтаў: паэты «{{нп5|Жоўтая кніга (часопіс)|Жоўтай кнігі|en|The Yellow Book}}», якія прытрымліваліся прынцыпаў {{нп5|Эстэтызм|эстэтызму|en|Aestheticism}}, у тым ліку [[Алджэрнан Чарлз Суінберн]], [[Оскар Уайльд]] і {{нп5|Артур Сайманс||en|Arthur Symons}}, і «{{нп5|Клуб рыфмачоў||en|Rhymers' Club}}», у які ўваходзілі {{нп5|Эрнест Доўсан||en|Ernest Dowson}}, {{нп5|Лаянел Джонсан||en|Lionel Johnson}} і ірландзец [[Уільям Батлер Ейтс]]. Ейтс стаў важнай постаццю мадэрнізму ў XX стагоддзі.<ref>''The Norton Anthology of English Literature'', 7th edition, vol. 2, p. 1740.</ref> Таксама ў 1896 годзе {{нп5|Альфрэд Эдвард Хаўсмен||en|A. E. Housman}} за свой кошт апублікаваў зборнік «[[:en:A Shropshire Lad|Шропшырскі хлопец]]{{ref-en}}».<ref>''The Norton Anthology of English Literature'', 7th edition, vol. 2, p. 2041.</ref> Сярод аўтараў камічных вершаў быў драматург, лібрэтыст, паэт і ілюстратар {{нп5|Уільям Швенк Гілберт|У. Ш. Гілберт|en|W. S. Gilbert}}, найбольш вядомы сваімі чатырнаццаццю [[камічная опера|камічнымі операмі]], створанымі ў супрацоўніцтве з кампазітарам сэрам [[Артур Саліван|Артурам Саліванам]], сярод якіх найбольш вядомыя «{{нп5|Пензанскія піраты||en|The Pirates of Penzance}}» і «{{нп5|Мікада (опера)|Мікада|en|The Mikado}}».<ref>Kenrick, John. [http://www.musicals101.com/gilbert3.htm ''G&S Story: Part III''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220601134145/http://www.musicals101.com/gilbert3.htm |date=1 чэрвеня 2022 }}, accessed 13 кастрычніка 2006; and Powell, Jim. [http://www.libertystory.net/LSARTSGILBERT.htm ''William S. Gilbert’s Wicked Wit for Liberty''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170129140225/http://www.libertystory.net/LSARTSGILBERT.htm |date=29 студзеня 2017 }} accessed 13 кастрычніка 2006.</ref> Раманіст [[Томас Хардзі]] пісаў паэзію на працягу ўсёй сваёй дзейнасці, але апублікаваў свой першы зборнік толькі ў 1898 годзе, таму яго, як правіла, разглядаюць як паэта XX стагоддзя. «Вершы» {{нп5|Джэрард Мэнлі Хопкінс|Джэрарда Мэнлі Хопкінса|en|Gerard Manley Hopkins}}, якога цяпер лічаць буйным паэтам, былі апублікаваныя пасмяротна Робертам Брыджэсам у 1918 годзе.<ref>{{Citation|publisher=U Toronto |url=http://rpo.library.utoronto.ca/poem/1051.html |title=Online text and basic information |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120212222859/http://rpo.library.utoronto.ca/poem/1051.html |archive-date=12 лютага 2012}}.</ref> ==== Амерыканская паэзія ==== У XIX стагоддзі Амерыка таксама дала буйных паэтаў, такіх як [[Эмілі Дзікінсан]] і [[Уолт Уітмен]]. Два найвялікшыя амерыканскія паэты XIX стагоддзя наўрад ці маглі б быць больш рознымі па тэмпераменце і стылі. Уітмен быў паэтычным наватарам. Яго галоўны твор — зборнік «{{нп5|Лісце травы||en|Leaves of Grass}}», у якім ён выкарыстоўвае свабодны верш і радкі нерэгулярнай даўжыні, каб адлюстраваць усёахопнасць амерыканскай дэмакратыі. [[Эмілі Дзікінсан]], наадварот, жыла адасобленым жыццём высакароднай незамужняй жанчыны ў маленькім гарадку [[Амхерст|Амхерст, Масачусетс]]. У межах сваёй фармальнай структуры яе паэзія дасціпная, вытанчана зробленая і псіхалагічна праніклівая. Яе творчасць была нетрадыцыйнай для свайго часу, і мала што было апублікавана пры яе жыцці. === Віктарыянская драма === [[Файл:Circa-1879-DOyly-Carte-HMS-Pinafore-from-Library-of-Congress2.jpg|upright=.6|thumb|Афіша оперы «{{нп5|Пінафор (опера)|Пінафор|en|H.M.S. Pinafore}}» Гілберта і Салівана]] Драматычнае мастацтва змянілася ў [[віктарыянская эпоха|віктарыянскую эпоху]]: на лонданскай сцэне ставіліся шматлікія [[фарс]]ы, {{нп5|Віктарыянскі бурлеск|музычны бурлеск|en|Victorian burlesque}}, {{нп5|экстраваганца||en|Extravaganza}} і [[камічная опера|камічныя оперы]], якія канкурыравалі з пастаноўкамі п’ес [[Уільям Шэкспір|Шэкспіра]] і сур’ёзнай драматургіяй такіх аўтараў, як {{нп5|Джэймс Планшэ||en|James Planché}} і {{нп5|Томас Уільям Робертсан||en|T. W. Robertson}}. У 1855 годзе антрэпрыза Германа Рыда пачала працэс павышэння ідэйна-мастацкага ўзроўню і рэпутацыі музычнага тэатра ў Брытаніі, што завяршылася знакамітай серыяй камічных опер {{нп5|Уільям Швенк Гілберт|Гілберта|en|W. S. Gilbert}} і [[Артур Саліван|Салівана]]; у 1890-х гадах традыцыю працягнулі першыя эдвардыянскія музычныя камедыі. Працягласць (колькасць паказаў) тэатральных пастановак у віктарыянскі перыяд хутка змянялася. Паляпшаўся транспарт, змяншаўся ўзровень галечы ў Лондане, а вулічнае асвятленне зрабіла начныя паездкі больш бяспечнымі, таму колькасць патэнцыйных наведвальнікаў тэатраў значна павялічылася, і саміх тэатраў станавілася больш. П’есы маглі ісці даўжэй і ўсё яшчэ прыцягваць гледачоў, што давала лепшы прыбытак і спрыяла паляпшэнню якасці пастановак. Першай п’есай, якую паказалі 500 разоў запар, была лонданская камедыя «Нашы хлопчыкі», пастаўленая ў 1875 годзе. Яе рэкорд у 1 362 паказы быў пабіты ў 1892 годзе камедыяй «{{нп5|Цётка Чарлі||en|Charley's Aunt}}».<ref>{{Cite web |url=http://www.stagebeauty.net/th-frames.html?http&&&www.stagebeauty.net/th-longr.html |title=Article on long-runs in the theatre before 1920 |access-date=16 верасня 2012 |archive-date=13 чэрвеня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200613222559/http://www.stagebeauty.net/th-frames.html?http&&&www.stagebeauty.net%2Fth-longr.html |url-status=live }}</ref> Некалькі [[камічная опера|камічных опер]] Гілберта і Салівана пераадолелі бар’ер у 500 паказаў, пачынаючы з «{{нп5|Пінафор (опера)|Пінафор|en|H.M.S. Pinafore}}» у 1878 годзе, а хіт Альфрэда Сельера і Б. Ч. Стэфенсана 1886 года, «[[:en:Dorothy (opera)|Дораці]]{{ref-en}}», ішоў 931 раз. Пасля У. Ш. Гілберта вядучым паэтам і драматургам позняга віктарыянскага перыяду стаў [[Оскар Уайльд]]. П’есы Уайльда, у прыватнасці, вылучаюцца сярод мноства цяпер забытых п’ес віктарыянскіх часоў і маюць значна больш блізкую сувязь з п’есамі драматургаў эдвардыянскай эпохі, такіх як ірландзец [[Джордж Бернард Шоу]], чыя дзейнасць пачалася ў 1890-я гады. Камічны шэдэўр Уайльда 1895 года, «[[Як важна быць сур’ёзным]]», трымае іранічнае люстэрка перад арыстакратыяй і дэманструе майстэрства досціпу і парадаксальнай мудрасці. == XX стагоддзе == <!-- {{Гл. таксама|{{нп5|Англійская літаратура XX стагоддзя||en|Twentieth-century English literature}}|Амерыканская літаратура|Шатландская літаратура|{{нп5|Ірландская літаратура||en|Irish literature}}|{{нп5|Валійская літаратура на англійскай мове||en|Welsh literature in English}}}} --> === Мадэрнізм: пачатак (каля 1901—1923) === [[Файл:Joseph Conrad author.jpg|thumb|upright|[[Джозеф Конрад]], 1919 або пазней]] Англійскі літаратурны мадэрнізм заявіў пра сябе ў пачатку XX стагоддзя, вырасшы з расчаравання ў каштоўнасцях [[віктарыянская эпоха|віктарыянскай эпохі]], такіх як пэўнасць, кансерватызм і вера ў ідэю аб’ектыўнай ісціны.<ref>M.H. Abrams, ''A Glossary of literary Terms'' (7th edition). (New York: Harcourt Brace), 1999), p. 167.</ref> На рух паўплывалі, сярод іншага, ідэі [[Чарлз Дарвін|Чарлза Дарвіна]], [[Эрнст Мах|Эрнста Маха]], [[Анры Бергсон]]а, [[Фрыдрых Ніцшэ|Фрыдрыха Ніцшэ]], [[Джэймс Джордж Фрэзер|Джэймса Дж. Фрэзера]], [[Карл Маркс|Карла Маркса]] («{{нп5|Капітал (Маркс)|Капітал|en|Das Kapital}}», 1867) і псіхааналітычныя тэорыі [[Зігмунд Фрэйд|Зігмунда Фрэйда]].<ref>M.H. Abrams, p. 167.</ref> Кантынентальныя мастацкія рухі [[імпрэсіянізм]]у, а пазней [[кубізм]]у, таксама аказалі ўплыў.<ref>M.H. Abrams, p. 168.</ref> Важнымі літаратурнымі папярэднікамі мадэрнізму былі [[Фёдар Дастаеўскі]], [[Уолт Уітмен]], [[Шарль Бадлер]], [[Арцюр Рэмбо]] і [[Аўгуст Стрындберг]].<ref>Marshall Berman, ''All that is Solid Melts into Air''. (Harmsworth: Penguin, 1988), p. 23.</ref> Галоўным брытанскім лірычным паэтам першых дзесяцігоддзяў XX стагоддзя быў [[Томас Хардзі]]. Хоць ён і не быў мадэрністам, Хардзі — важная пераходная фігура паміж віктарыянскай эпохай і XX стагоддзем. Буйны раманіст канца XIX стагоддзя, Хардзі дажыў да 1920-х гадоў, у гэты перыяд ён публікаваў толькі паэзію. Яшчэ адной значнай пераходнай фігурай паміж віктарыянцамі і мадэрністамі быў [[Генры Джэймс]], раманіст канца XIX стагоддзя, які ў XX стагоддзі працягваў публікаваць буйныя раманы, у тым ліку «Залатая чаша» (1904). Пісьменнік-мадэрніст польскага паходжання [[Джозеф Конрад]] апублікаваў свае першыя важныя творы «{{нп5|Сэрца цемры||en|Heart of Darkness}}» і «{{нп5|Лорд Джым||en|Lord Jim}}» у 1899—1900 гадах. Аднак вельмі арыгінальная паэзія віктарыянца {{нп5|Джэрард Мэнлі Хопкінс|Джэрарда Мэнлі Хопкінса|en|Gerard Manley Hopkins}} была апублікавана толькі ў 1918 годзе, праз доўгі час пасля яго смерці, тады як дзейнасць іншага буйнога паэта-мадэрніста, ірландца [[Уільям Батлер Ейтс|У. Б. Ейтса]], пачалася ў канцы віктарыянскай эпохі. Ейтс стаў адной з вядучых фігур англійскай літаратуры XX стагоддзя. Хоць [[мадэрнізм]]у наканавана было стаць важным літаратурным рухам у першыя дзесяцігоддзі новага стагоддзя, шмат якія з выдатных тагачасных пісьменнікаў, як і Томас Хардзі, не былі мадэрністамі. У першыя дзесяцігоддзі XX стагоддзя паэты-геаргіянцы, такія як [[Руперт Брук]] і {{нп5|Уолтэр дэ ла Мар||en|Walter de la Mare}}, захоўвалі кансерватыўны падыход да паэзіі, спалучаючы рамантызм, сентыментальнасць і геданізм. Іншы паэт-геаргіянец, {{нп5|Эдвард Томас (паэт)|Эдвард Томас|en|Edward Thomas (poet)}},{{Sfn | Drabble | 1996 | pp = 377, 988}} з’яўляецца адным з паэтаў [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] разам з [[Уілфрэд Оўэн|Уілфрэдам Оўэнам]], Рупертам Брукам, {{нп5|Айзек Розенберг|Айзекам Розенбергам|en|Isaac Rosenberg}} і {{нп5|Зігфрыд Сасун|Зігфрыдам Сасунам|en|Siegfried Sassoon}}. Уплывовымі прадстаўнікамі брытанскай драматургіі ў гэты час былі ірландскія драматургі [[Джордж Бернард Шоу]], {{нп5|Джон Мілінгтан Сінг|Дж. М. Сінг|en|John Millington Synge}} і {{нп5|Шон О’Кейсі||en|Seán O'Casey}}. Дзейнасць Шоу пачалася ў апошняе дзесяцігоддзе XIX стагоддзя, а п’есы Сінга належаць да першага дзесяцігоддзя XX стагоддзя. Самая вядомая п’еса Сінга, «{{нп5|Смяльчак з Заходняга свету||en|The Playboy of the Western World}}», «выклікала абурэнне і бунты, калі была ўпершыню пастаўлена» ў Дубліне ў 1907 годзе.<ref>''The Oxford Companion to English Literature.'' (1996), p. 781.</ref> Джордж Бернард Шоу ператварыў эдвардыянскі тэатр у арэну для дэбатаў па важных палітычных і сацыяльных пытаннях.<ref>«English literature.» Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online Academic Edition. Encyclopædia Britannica Inc., 2012. Web. 15 лістапада 2012. <https://www.britannica.com/EBchecked/topic/188217/English-literature {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150502191451/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/188217/English-literature |date=2 мая 2015 }}>.</ref> Да ліку раманістаў, якія не лічацца мадэрністамі, адносяцца [[Герберт Уэлс]], [[Джон Галсуорсі]] ([[Нобелеўская прэмія па літаратуры]], 1932), аўтар «{{нп5|Сага аб Фарсайтах|Сагі аб Фарсайтах|en|The Forsyte Saga}}» (1906—1921), і {{нп5|Эдвард Морган Форстэр|Э. М. Форстэр|be-tarask|Эдўард Морган Форстэр}}, хоць у творчасці Форстэра даследчыкі часта бачаць «як мадэрнісцкія, так і віктарыянскія элементы».<ref>''The Bloomsbury Guide to English Literature'', ed. Marion Wynne Davies (New York: Prentice Hall, 1990), p. 118.</ref> Самы вядомы твор Форстэра, «Падарожжа ў Індыю» (1924), адлюстроўваў выклікі імперыялізму, а ў яго ранейшых раманах даследаваліся абмежаванні і крывадушнасць эдвардыянскага грамадства ў Англіі. [[Рэдзьярд Кіплінг]], які пачаў публікавацца ў XIX стагоддзі, заставаўся, мабыць, самым папулярным брытанскім пісьменнікам і ў першыя гады XX стагоддзя. Поруч з [[Уільям Батлер Ейтс|У. Б. Ейтсам]], іншай важнай постаццю ў паэзіі ранняга мадэрнізму быў паэт амерыканскага паходжання [[Томас Стэрнз Эліят|Т. С. Эліят]]. Эліят стаў брытанскім падданым у 1927 годзе, але нарадзіўся і атрымаў адукацыю ў ЗША. Яго самыя вядомыя творы: «{{нп5|Любоўная песня Дж. Альфрэда Пруфрака|Пруфрак|en|The Love Song of J. Alfred Prufrock}}» (1915), «{{нп5|Бясплодная зямля||en|The Waste Land}}» (1922) і «{{нп5|Чатыры квартэты||en|Four Quartets}}» (1935—1942). Сярод раманістаў пасля [[Джозеф Конрад|Джозефа Конрада]] важнымі прадстаўнікамі ранняга мадэрнізму былі {{нп5|Дораці Рычардсан||en|Dorothy Richardson}}, чый раман «Завостраны дах» (1915) з’яўляецца адным з самых ранніх прыкладаў тэхнікі [[паток свядомасці|патоку свядомасці]], і {{нп5|Дэвід Герберт Лоўрэнс|Д. Г. Лоўрэнс|en|D. H. Lawrence}}, які апублікаваў «{{нп5|Вясёлка (раман)|Вясёлку|en|The Rainbow}}» (1915, адразу канфіскавана паліцыяй) і «{{нп5|Закаханыя жанчыны|Закаханых жанчын|en|Women in Love}}» (1920).<ref>''The Oxford Companion to English Literature'', ed. Margaret Drabble, p. 562.</ref> Потым у 1922 годзе з’явіўся важны мадэрнісцкі раман ірландца [[Джэймс Джойс|Джэймса Джойса]] «[[Уліс (раман)|Уліс]]», які называюць «дэманстрацыяй і падсумаваннем усяго руху».<ref>Beebe, Maurice (Fall 1972). «Ulysses and the Age of Modernism». James Joyce Quarterly (University of Tulsa) 10 (1): p. 176.</ref> [[Файл:Revolutionary Joyce Better Contrast.jpg|upright|right|thumb|[[Джэймс Джойс]], 1918]] === Працяг мадэрнізму (1923—1939) === [[Файл:Virginia Woolf 1927.jpg|upright|left|thumb|[[Вірджынія Вульф]], 1927]] Сярод значных брытанскіх пісьменнікаў паміж [[Сусветныя войны|сусветнымі войнамі]] — шатландскі паэт {{нп5|Х’ю Макдыярмід||en|Hugh MacDiarmid}}, які пачаў публікавацца ў 1920-х гадах, і раманістка [[Вірджынія Вульф]], якая была ўплывовай [[фемінізм|феміністкай]] і праявіла сябе як буйная наватарка стылю, звязанага з тэхнікай [[паток свядомасці|патоку свядомасці]], у такіх раманах, як «{{нп5|Місіс Дэлаўэй||en|Mrs Dalloway}}» (1925) і «{{нп5|Да маяка||en|To the Lighthouse}}» (1927). [[Томас Стэрнз Эліят|Т. С. Эліят]] зрабіў спробу адрадзіць паэтычную драму ў творы «[[:en:Sweeney Agonistes|Суіні-аганіст]]{{ref-en}}» (1932), за якім рушылі ўслед іншыя п’есы, у тым ліку тры з іх пасля вайны. «{{нп5|У дужках||en|In Parenthesis}}», мадэрнісцкая эпічная паэма, заснаваная на досведзе аўтара {{нп5|Дэвід Джонс (паэт)|Дэвіда Джонса|en|David Jones (poet)}} ў Першай сусветнай вайне, была апублікавана ў 1937 годзе. Важнай інавацыяй 1930-х і 1940-х гадоў былі раманы пра рабочы клас, напісаныя пісьменнікамі з рабочага асяроддзя. Сярод іх шахцёр {{нп5|Джэк Джонс (раманіст)|Джэк Джонс|en|Jack Jones (novelist)}}, {{нп5|Джэймс Хэнлі||en|James Hanley (novelist)}}, чый бацька быў качагарам і які таксама хадзіў у мора ў маладосці, і шахцёры {{нп5|Льюіс Джонс (пісьменнік)|Льюіс Джонс|en|Lewis Jones (writer)}} з Паўднёвага [[Уэльс]]а і [[:en:Harold Heslop|Гаральд Хеслап]]{{ref-en}} з [[Дарэм (графства)|графства Дарэм]].<ref>Chris Gostick, «Extra Material on James Hanley’s ''Boy''», in the OneWorld Classics edition of ''Boy'' (2007), pp. 182-83.</ref> [[Олдас Хакслі]] апублікаваў сваю знакамітую [[антыўтопія|антыўтопію]] «{{нп5|Цудоўны новы свет||en|Brave New World}}» у 1932 годзе, тады ж выйшаў «[[:en:A Glastonbury Romance|Гластанберыйскі раманс]]{{ref-en}}» {{нп5|Джон Купер Поўіс|Джона Купера Поўіса|en|John Cowper Powys}}.{{Sfn | Drabble | 1996 | p = 660}} [[Сэмюэл Бекет]] апублікаваў свой першы буйны твор, раман «Мэрфі», у 1938 годзе. У тым жа годзе быў апублікаваны першы буйны раман [[Грэм Грын|Грэма Грына]] «{{нп5|Брайтанскі ледзянец (раман)|Брайтанскі ледзянец|en|Brighton Rock (novel)}}». Затым у 1939 годзе [[Джэймс Джойс]] апублікаваў «{{нп5|Памінкі па Фінегану||en|Finnegans Wake}}», дзе створана асаблівая мова для выяўлення свядомасці персанажа, які бачыць сон.{{Sfn | Davies | 1990 | p = 644}} Таксама ў 1939 годзе памёр Ейтс. Яшчэ адзін значны мадэрніст 1930-х гадоў — брытанскі паэт [[Уістан Х’ю Одэн|У. Х. Одэн]]. === Позні мадэрнізм і постмадэрнізм (1940—2000) === {{Гл. таксама|{{нп5|Позні мадэрнізм||en|Late modernism}}}} Хоць некаторыя лічаць, што мадэрнізм скончыўся каля 1939 года,<ref>{{Citation | first = Kevin JH | last = Dettmar | contribution = Modernism | editor-first = David Scott | editor-last = Kastan | title = The Oxford Encyclopedia of British Literature | publisher = Oxford University Press | year = 2005 | url = http://www.oxfordreference.com/ | access-date = 21 кастрычніка 2013 | archive-date = 2 чэрвеня 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130602205448/http://www.oxfordreference.com/ | url-status = live }}.</ref> у дачыненні да англійскай літаратуры пытанне «Калі (і ці ўвогуле) мадэрнізм завяршыўся і пачаўся [[постмадэрнізм]]» з’яўляецца амаль такім жа спрэчным, як і пытанне аб пераходзе ад віктарыянства да мадэрнізму.<ref>{{Citation | contribution = modernism | title = The Oxford Companion to English Literature | editor-first = Dinah | editor-last = Birch | series = Oxford Reference Online | publisher = Oxford University Press | url = http://www.oxfordreference.com/ | year = 2011 | access-date = 21 жніўня 2012 | archive-date = 2 чэрвеня 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130602205448/http://www.oxfordreference.com/ | url-status = live }}.</ref> Фактычна некаторыя мадэрністы жылі і публікаваліся яшчэ ў 1950-я і 1960-я гады, у тым ліку [[Томас Стэрнз Эліят|Т. С. Эліят]], {{нп5|Дораці Рычардсан||en|Dorothy Richardson}} і [[Эзра Паўнд]]. Больш за тое, {{нп5|Бэзіл Бантынг||en|Basil Bunting}}, які нарадзіўся ў 1901 годзе, мала публікаваўся да выхаду «[[:en:Briggflatts|Брыгфлэтс]]{{ref-en}}» у 1965 годзе, а [[Сэмюэл Бекет]], які нарадзіўся ў Ірландыі ў 1906 годзе, працягваў ствараць значныя творы да 1980-х гадоў, хоць некаторыя лічаць яго [[Постмадэрнізм|постмадэрністам]].<ref>''The Cambridge Companion to Irish Literature'', ed. John Wilson Foster. Cambridge: Cambridge University Press, 2006.</ref> Сярод брытанскіх пісьменнікаў 1940-х і 1950-х гадоў былі паэт [[Дылан Томас]] і празаік [[Грэм Грын]], творчасць якога ахоплівае перыяд з 1930-х да 1980-х гадоў. [[Іўлін Во]], [[Уістан Х’ю Одэн|У. Х. Одэн]] працягвалі публікавацца і ў 1960-я. {{нп5|Энтані Паўэл||en|Anthony Powell}} пачаў свой 12-томны цыкл «[[:en:A Dance to the Music of Time|Танец пад музыку часу]]{{ref-en}}» у 1951 годзе і працягваў пісаць і публікаваць яго да выхаду апошняга тома ў 1975 годзе. [[Постмадэрнізм|Постмадэрнісцкая]] літаратура з’яўляецца адначасова працягам эксперыментаў, распачатых пісьменнікамі мадэрнісцкага перыяду (у значнай ступені гэтыя эксперыменты абапіраюцца, напрыклад, на фрагментацыю, парадокс, ненадзейных апавядальнікаў і г.д.), і рэакцыяй на ідэі [[Асветніцтва]], уласцівыя мадэрнісцкай літаратуры. Цяжка вызначыць, што такое постмадэрнісцкая літаратура, як і постмадэрнізм у цэлым, і няма адзінага меркавання адносна дакладных характарыстык, маштабу і важнасці постмадэрнісцкай літаратуры. Сярод пісьменнікаў-постмадэрністаў — амерыканцы [[Генры Мілер]], [[Уільям С’юард Бероуз|Уільям С. Бероуз]], {{нп5|Джозеф Хелер||en|Joseph Heller}}, [[Курт Вонегут]], {{нп5|Уільям Гэдыс||en|William Gaddis}}, {{нп5|Хантэр С. Томпсан||be-tarask|Гантэр Томпсан}}, [[Трумэн Капотэ]] і [[Томас Пінчан]]. ==== Раман ==== {{Некалькі выяў | align = right | image1 = George Orwell press photo.jpg | width1 = 130 | alt1 = | caption1 = | image2 = Aldous Huxley psychical researcher.png | width2 = 130 | alt2 = | caption2 = | footer = [[Джордж Оруэл]] (злева) і [[Олдас Хакслі]] (справа). }} У 1947 годзе {{нп5|Малькальм Лаўры||en|Malcolm Lowry}} апублікаваў раман «{{нп5|Пад вулканам||en|Under the Volcano}}», а ў 1949 годзе выйшла сатыра [[Джордж Оруэл|Джорджа Оруэла]] на таталітарызм — «[[1984 (раман)|1984]]». Сярод іншых празаікаў, якія пісалі ў 1950-я гады і пазней, былі: {{нп5|Энтані Паўэл||en|Anthony Powell}}, чый дванаццацітомны цыкл раманаў «[[:en:A Dance to the Music of Time|Танец пад музыку часу]]{{ref-en}}» з’яўляецца камічным даследаваннем рухаў і манер, улады і пасіўнасці ў англійскім палітычным, культурным і ваенным жыцці сярэдзіны XX стагоддзя; лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскай прэміі]] [[Уільям Голдынг]], чый [[Алегорыя|алегарычны]] раман «[[Валадар мух]]» (1954) даследуе, як створаная чалавекам культура церпіць крах, на прыкладзе групы брытанскіх школьнікаў, якія апынуліся на незаселенай выспе; [[Грэм Грын]], чые раманы «[[:en:The Heart of the Matter (novel)|Сутнасць справы]]{{ref-en}}» (1948) і «{{нп5|Канец рамана||en|The End of the Affair}}» (1951) выкарыстоўваюць каталіцтва для даследавання маральных дылем у чалавечых адносінах, працягваючы тэмы, якія развіваліся ў яго ранейшых раманах. Пісьменніца і філосаф [[Айрыс Мёрдак]] у другой палове XX стагоддзя пісала шматлікія раманы, праблематыка якіх датычыцца ў асноўным сексуальных адносін, маралі і ўлады падсвядомасці. Шатландская пісьменніца {{нп5|Мюрыел Спарк||en|Muriel Spark}} у сваіх раманах рассоўвала межы рэалізму. «{{нп5|Міс Джын Бродзі ў росквіце||en|The Prime of Miss Jean Brodie (novel)}}» (1961) часам ненадоўга пераносіць чытача ў далёкую будучыню, каб паказаць розныя лёсы, якія чакаюць яго персанажаў. [[Энтані Бёрджэс]] асабліва запомніўся сваім [[антыўтопія|раманам-антыўтопіяй]] «[[Механічны апельсін]]» (1962), дзеянне якога адбываецца ў не вельмі далёкай будучыні. У 1960-х і 1970-х гадах {{нп5|Пол Скот||en|Paul Scott (novelist)}} напісаў сваю манументальную серыю пра апошняе дзесяцігоддзе брытанскага панавання ў [[Індыя|Індыі]] — «[[:en:The Raj Quartet|Радж-квартэт]]{{ref-en}}» (1966—1975). Шатландыя ў канцы XX стагоддзя дала некалькі важных празаікаў, у тым ліку аўтара «{{нп5|Як позна гэта было, як позна||en|How Late it Was, How Late}}» {{нп5|Джэймс Келман|Джэймса Келмана|en|James Kelman}}, які, як і Сэмюэл Бекет, умеў ствараць гумар з самых змрочных сітуацый, і {{нп5|Аласдэр Грэй|Аласдэра Грэя|en|Alasdair Gray}}, чый «{{нп5|Ланарк: Жыццё ў чатырох кнігах||en|Lanark: A Life in Four Books}}» (1981) — гэта [[антыўтопія|фэнтэзі-антыўтопія]], дзеянне якой адбываецца ў сюррэалістычнай версіі [[Глазга]] пад назвай Антанк.<ref>Janice Galloway «Rereading Lanark by Alasdair Gray». ''The Guardian''. Saturday 12 October 2002</ref> Два значныя ірландскія празаікі гэтага перыяду — {{нп5|Джон Бэнвіл||en|John Banville}} і {{нп5|Колм Тойбін||en|Colm Tóibín}}. {{нп5|Марцін Эміс||en|Martin Amis}}, {{нп5|Пэт Баркер||en|Pat Barker}}, {{нп5|Іэн Мак’юэн||be-tarask|Ен Мак’юэн}} і [[Джуліян Барнс]] — іншыя выбітныя брытанскія празаікі канца XX стагоддзя. ==== Драматургія ==== Важным культурным рухам у брытанскім тэатры, які развіўся ў канцы 1950-х і пачатку 1960-х гадоў, быў «{{нп5|рэалізм кухоннай ракавіны||en|Kitchen sink realism}}» (або «драматургія кухоннай ракавіны») — тэрмін, прыдуманы для апісання мастацтва, раманаў, фільмаў і {{нп5|тэлеп’еса|тэлеп’ес|en|television play}}. У дачыненні да прадстаўнікоў гэтага мастацкага руху часта ўжываўся тэрмін «{{нп5|раззлаваныя маладыя людзі||en|Angry young men}}». У іх творах стыль [[сацыяльны рэалізм|сацыяльнага рэалізму]] і адлюстраванне хатняга жыцця рабочага класа выкарыстоўваюцца для даследавання сацыяльных і палітычных праблем. [[:en:Drawing room play|Салонным п'есам]]{{ref-en}} пасляваеннага перыяду, тыповым для такіх драматургаў, як {{нп5|Тэрэнс Ратыган||en|Terence Rattigan}} і {{нп5|Ноэл Каўард||en|Noël Coward}}, «раззлаваныя маладыя людзі» кінулі выклік у 1950-х гадах у такіх п’есах, як «{{нп5|Азірніся ў гневе||en|Look Back in Anger}}» (1956) [[Джон Осбарн|Джона Осбарна]]. Таксама ў 1950-я гады [[Тэатр абсурду|абсурдысцкая]] п’еса «[[У чаканні Гадо]]» (1955) ірландскага пісьменніка [[Сэмюэл Бекет|Сэмюэла Бекета]] глыбока паўплывала на брытанскую драматургію. [[Тэатр абсурду]] паўплываў на [[Гаральд Пінтэр|Гаральда Пінтэра]] («{{нп5|Дзень нараджэння (п’еса)||en|The Birthday Party (play)}}», 1958), чые творы часта характарызуюцца пагрозай або клаўстрафобіяй. Бекет таксама паўплываў на [[Том Стопард|Тома Стопарда]] («{{нп5|Розенкранц і Гільдэнстэрн мёртвыя||en|Rosencrantz and Guildenstern Are Dead}}», 1966). Аднак творы Стопарда таксама адметныя сваёй жыццярадаснай дасціпнасцю і шырокім колам інтэлектуальных праблем, якія ён закранае ў розных п’есах. Важным новым элементам у свеце брытанскай драматургіі з моманту з’яўлення радыё ў 1920-х гадах сталі замовы п’ес і адаптацыі існуючых п’ес радыёстанцыяй [[BBC]]. Гэта было асабліва важна ў 1950-х і 1960-х гадах (а з 1960-х практыка распаўсюдзілася і на тэлебачанне). Многія буйныя брытанскія драматургі, па сутнасці, альбо пачыналі сваю кар’еру на BBC, альбо іх творы былі адаптаваны для радыё, сярод такіх аўтараў {{нп5|Кэрыл Чэрчыл||en|Caryl Churchill}} і [[Том Стопард]], чыя «першая прафесійная пастаноўка была ў пятнаццаціхвіліннай праграме „Just Before Midnight“ на радыё BBC, якая прадстаўляла новых драматургаў».<ref name = "autogenerated1">{{Citation | publisher = IRDP | url = http://www.irdp.co.uk/radiodrama.htm | first = Tim | last = Crook | title = International radio drama | place = [[United Kingdom|UK]] | access-date = 29 студзеня 2013 | archive-date = 5 кастрычніка 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161005200753/http://www.irdp.co.uk/radiodrama.htm | url-status = live }}.</ref> {{нп5|Джон Мортымер||en|John Mortimer}} дэбютаваў на радыё ў якасці драматурга ў 1955 годзе, адаптаваўшы ўласны раман «Like Men Betrayed» для {{нп5|Лёгкая праграма BBC|Лёгкай праграмы|en|BBC Light Programme}} [[BBC]]. Вядомымі радыёдраматургамі таксама былі {{нп5|Брэндан Біэн||en|Brendan Behan}} і празаік {{нп5|Анджэла Картэр||en|Angela Carter}}. Сярод самых вядомых твораў, створаных для радыё, — «{{нп5|Пад шатамі Малочнага лесу||en|Under Milk Wood}}» [[Дылан Томас|Дылана Томаса]] (1954), «{{нп5|Усе, хто падае||en|All That Fall}}» [[Сэмюэл Бекет|Сэмюэла Бекета]] (1957), «{{нп5|Лёгкі боль||en|A Slight Ache}}» [[Гаральд Пінтэр|Гаральда Пінтэра]] (1959) і «[[Чалавек на ўсе часы]]» {{нп5|Роберта Болта||en|Robert Bolt}} (1954).<ref>J. C. Trewin, «Critic on the Hearth.» ''Listener''. London. 5 August 1954: 224.</ref> ==== Паэзія ==== Такія буйныя паэты, як Т. С. Эліят, У. Х. Одэн і Дылан Томас, працягвалі публікавацца ў гэты перыяд. Хоць дзейнасць [[Уістан Х’ю Одэн|У. Х. Одэна]] пачалася ў 1930-х і 1940-х гадах, ён апублікаваў некалькі зборнікаў у 1950-х і 1960-х. Яго значэнне ў сучаснай літаратуры аспрэчвалася, але, мабыць, найбольш распаўсюджанае меркаванне крытыкаў з 1930-х гадоў і далей ставіць яго ў шэраг трох найбуйнейшых брытанскіх паэтаў XX стагоддзя і спадкаемцаў [[Уільям Батлер Ейтс|Ейтса]] і Эліята.<ref>Smith, Stan (2004). «Introduction». In Stan Smith. ''The Cambridge Companion to W.H. Auden''. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 1-14. {{ISBN|0-521-82962-3}}.</ref> Сярод новых паэтаў, якія пачыналі сваю дзейнасць у 1950-х і 1960-х гадах, — [[Філіп Ларкін]] («[[:en:The Whitsun Weddings|Траецкія вяселлі]]{{ref-en}}», 1964), [[Тэд Х’юз]] («[[:en:The Hawk in the Rain|Ястраб у дажджы]]{{ref-en}}», 1957), [[Сільвія Плат]] («[[:en:The Colossus and Other Poems|Калос і іншыя вершы]]{{ref-en}}», 1960) і [[Шэймас Хіні]] («[[:en:Death of a Naturalist|Смерць натураліста]]{{ref-en}}», 1966). Паўночная Ірландыя таксама дала шэраг іншых значных паэтаў, у тым ліку {{нп5|Дэрэк Махун|Дэрэка Махуна|en|Derek Mahon}} і {{нп5|Пол Малдун|Пола Малдуна|en|Paul Muldoon}}. У 1960-х і 1970-х гадах т. зв. [[:en:Martian poetry|марсіянская паэзія]]{{ref-en}} імкнулася вырвацца з-пад уплыву «звыклага», апісваючы звычайныя рэчы незвычайнымі спосабамі, нібы, напрыклад, вачыма [[Жыццё на Марсе|марсіяніна]]. Паэты, найбольш цесна звязаныя з гэтым рухам, — [[:en:Craig Raine|Крэйг Рэйн]]{{ref-en}} і {{нп5|Крыстафер Рыд||en|Christopher Reid (writer)}}. Іншым літаратурным рухам у гэты перыяд было [[:en:British Poetry Revival|Брытанскае паэтычнае адраджэнне]]{{ref-en}} — шырокая сукупнасць груповак і падгруп, якая ахоплівала {{нп5|перформанс||be-tarask|Пэрформанс}}, {{нп5|Гукавая паэзія|гукавую|en|sound poetry}} і {{нп5|Візуальная паэзія|канкрэтную паэзію|en|Concrete poetry}}.{{sfn|Greene|2012|p=426}} [[:en:Liverpool poets|Паэтамі Мёрсі-біт]]{{ref-en}} былі {{нп5|Адрыян Анры||en|Adrian Henri}}, {{нп5|Браян Патэн||en|Brian Patten}} і {{нп5|Роджэр Мак-Гоф||en|Roger McGough}}. Іх творчасць была свядомай спробай стварыць англійскі эквівалент [[Разбітае пакаленне|амерыканскім бітнікам]]. Іншыя значныя паэты канца XX стагоддзя — валіец {{нп5|Р. С. Томас||en|R. S. Thomas}}, {{нп5|Джэфры Хіл||en|Geoffrey Hill}}, {{нп5|Чарлз Томлінсан||en|Charles Tomlinson}} і {{нп5|Кэрал Эн Дафі||en|Carol Ann Duffy}}. {{нп5|Джэфры Хіл||en|Geoffrey Hill}} лічыцца адным з самых выбітных англійскіх паэтаў свайго пакалення,<ref name = "Harold Bloom 1986">{{Citation | editor-first = Harold | editor-last = Bloom | title = Geoffrey Hill | series = Modern Critical Views | publisher = Infobase | year = 1986}}.</ref> {{нп5|Чарлз Томлінсан||en|Charles Tomlinson}} — яшчэ адзін важны англійскі паэт старэйшага пакалення, хоць «з моманту сваёй першай публікацыі ў 1951 годзе ён зрабіў кар’еру, якая атрымала больш увагі на міжнароднай арэне, чым у яго роднай Англіі».<ref name="carcanet.co.uk">{{Citation | place = UK | url = http://www.carcanet.co.uk/cgi-bin/indexer?owner_id=770 | publisher = Carcanet Press | title = Charles Tomlinson | access-date = 15 лістапада 2012 | archive-date = 23 сакавіка 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120323104729/http://www.carcanet.co.uk/cgi-bin/indexer?owner_id=770 | url-status = live }}.</ref> ==== Літаратура краін Садружнасці Нацый ==== <!-- {{гл. таксама|{{нп5|Посткаланіяльная літаратура||en|Postcolonial literature}}|{{нп5|Аўстралійская літаратура||en|Australian literature}}|{{нп5|Канадская літаратура||en|Canadian literature}}|{{нп5|Карыбская літаратура||en|Caribbean literature}}|{{нп5|Індыйская англамоўная літаратура||en|Indian English literature}}|{{нп5|Новазеландская літаратура||en|New Zealand literature}}|{{нп5|Пакістанская англамоўная літаратура||en|Pakistani English literature}}|{{нп5|Афрыканская літаратура||en|African literature}}|{{нп5|Літаратура ПАР||en|South African literature}}|{{нп5|Мігранцкая літаратура||en|Migrant literature}}}} --> [[Файл:Doris lessing 20060312.jpg|thumb|[[Дорыс Лесінг]], Кёльн, 2006.]] З 1950 года значная колькасць буйных пісьменнікаў паходзіла з краін, якія на працягу стагоддзяў былі заселеныя брытанцамі, за выключэннем Амерыкі, дзе значныя пісьменнікі з’явіліся яшчэ ў [[віктарыянская эпоха|віктарыянскі перыяд]]. Безумоўна, і да 1950 года выйшаў шэраг важных твораў на англійскай мове з перыферыі тагачаснай [[Брытанская імперыя|Брытанскай імперыі]]. Знакаміты раман паўднёваафрыканскай пісьменніцы {{нп5|Оліў Шрэйнер||en|Olive Schreiner}} «{{нп5|Гісторыя афрыканскай фермы||en|The Story of an African Farm}}» быў апублікаваны ў 1883 годзе, а новазеландка {{нп5|Кэтрын Мэнсфілд||en|Katherine Mansfield}} апублікавала свой першы зборнік апавяданняў «[[:en:In a German Pension|У нямецкім пансіёне]]{{ref-en}}» у 1911 годзе. Першы буйны празаік з Індыйскага субкантынента, які пісаў на англійскай мове, [[Р. К. Нараян]], пачаў публікавацца ў Англіі ў 1930-х гадах дзякуючы падтрымцы англійскага празаіка [[Грэм Грын|Грэма Грына]].{{Sfn | Drabble | 1996 | p = 697}} Дзейнасць {{нп5|Карыбская літаратура|карыбскай|en|Caribbean literature}} пісьменніцы {{нп5|Джын Рэйс||en|Jean Rhys}} пачалася яшчэ ў 1928 годзе, хоць яе самы вядомы твор, «{{нп5|Шырокае Саргасава мора||en|Wide Sargasso Sea}}», быў апублікаваны толькі ў 1966 годзе. Знакаміты раман паўднёваафрыканца {{нп5|Алан Пэйтан|Алана Пэйтана|en|Alan Paton}} «{{нп5|Плач, любімая краіна||en|Cry, the Beloved Country}}» датуецца 1948 годам. [[Дорыс Лесінг]] з [[Паўднёвая Радэзія|Паўднёвай Радэзіі]], цяпер [[Зімбабвэ]], была дамінуючай фігурай на англійскай літаратурнай сцэне, часта публікуючыся з 1950 года на працягу ўсяго XX стагоддзя, і ў 2007 годзе атрымала Нобелеўскую прэмію па літаратуры. [[Файл:Hayfestival-2016-Salman-Rushdie-1-cu.jpg|thumb|upright|left|Сэр [[Салман Рушдзі]] на фестывалі ў Хэй-он-Уай 2016 года, найбуйнейшым штогадовым літаратурным фестывалі Вялікабрытаніі]] [[Салман Рушдзі]] — яшчэ адзін пісьменнік з былых брытанскіх калоній, які пасля Другой сусветнай вайны назаўжды пасяліўся ў Брытаніі. Рушдзі праславіўся дзякуючы раману «{{нп5|Дзеці паўночы||en|Midnight's Children}}» (1981). У яго самым спрэчным рамане «{{нп5|Сатанінскія вершы||en|The Satanic Verses}}» (1989) распавядаецца выдуманая біяграфія прарока [[Мухамед]]а. Пісьменнікам-імігрантам быў і [[Відзьядхар Сураджпрасад Найпал|В. С. Найпал]], ураджэнец [[Трынідад]]а, які напісаў, сярод іншага, «{{нп5|Паварот ракі||en|A Bend in the River}}» (1979). Найпал атрымаў [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскую прэмію па літаратуры]].<ref name="nobelweb">{{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2001/ | website = Nobel Foundation | title = The Nobel Prize in Literature 2001 - V. S. Naipaul | access-date = 6 верасня 2012 | archive-date = 15 верасня 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120915131638/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2001/ | url-status = live }}</ref> Некаторыя пісьменнікі з [[Нігерыя|Нігерыі]] дасягнулі міжнароднага прызнання за творы на англійскай мове, у тым ліку празаік [[Чынуа Ачэбэ]], а таксама драматург [[Воле Шайінка]]. Шайінка атрымаў [[Нобелеўская прэмія|Нобелеўскую прэмію]] па літаратуры ў 1986 годзе, як і паўднёваафрыканская пісьменніца [[Надзін Гордымер]] у 1995 годзе. Іншыя паўднёваафрыканскія англамоўныя пісьменнікі — празаік [[Джон Максвел Кутзее]] (Нобелеўская прэмія 2003 г.) і драматург {{нп5|Атол Фугард||en|Athol Fugard}}. Самым вядомым у свеце аўтарам з [[Кенія|Кеніі]] з’яўляецца {{нп5|Нгугі ва Тхіёнга||en|Ngũgĩ wa Thiong'o}}, які пісаў раманы, п’есы і апавяданні на англійскай мове. Паэт [[Дэрэк Уолкат]] з [[Сент-Люсія|Сент-Люсіі]] ў Карыбскім басейне стаў лаўрэатам Нобелеўскай прэміі ў 1992 годзе. [[Аўстралія|Аўстраліец]] [[Патрык Уайт]], буйны празаік гэтага перыяду, чый першы твор быў апублікаваны ў 1939 годзе, атрымаў прэмію ў 1973 годзе. Іншыя значныя аўстралійскія пісьменнікі канца гэтага перыяду — паэт {{нп5|Лес Мюрэй||en|Les Murray (poet)}} і празаік {{нп5|Пітэр Кэры||en|Peter Carey (novelist)}}, які з’яўляецца адным з чатырох пісьменнікаў, што двойчы атрымлівалі [[Букераўская прэмія|Букераўскую прэмію]].<ref>[http://themanbookerprize.com/search/node/j%20g%20farrell Man Booker official site: J.G. Farrell] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170129070148/http://themanbookerprize.com/search/node/j%20g%20farrell|date=29 студзеня 2017}}; Hilary Mantel {{cite web |title=Dame Hilary Mantel &#124; the Man Booker Prizes |url=http://themanbookerprize.com/people/hilary-mantel |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313224147/http://themanbookerprize.com/people/hilary-mantel |archive-date=13 сакавіка 2016 |access-date=2016-03-22}}; J. M. Coetzee: {{cite web |title=J M Coetzee &#124; the Man Booker Prizes |url=http://themanbookerprize.com/people/j-m-coetzee |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160317185406/http://themanbookerprize.com/people/j-m-coetzee |archive-date=17 сакавіка 2016 |access-date=2016-03-22}}.</ref> Сярод буйных канадскіх празаікаў — {{нп5|Кэрал Шылдс||en|Carol Shields}}, {{нп5|Лоўрэнс Хіл||en|Lawrence Hill}}, [[Маргарэт Этвуд]] і [[Эліс Манро]]. Раман Кэрал Шылдс «[[:en:The Stone Diaries|Каменныя дзённікі]]{{ref-en}}» атрымаў [[Пулітцэраўская прэмія за мастацкую кнігу|Пулітцэраўскую прэмію за мастацкую кнігу]] ў 1995 годзе, а іншы яе раман, «[[:en:Larry's Party|Вечарынка Лары]]{{ref-en}}», атрымаў {{нп5|Жаночая прэмія за мастацкую літаратуру|прэмію Orange|en|Women's Prize for Fiction}} у 1998 годзе. «[[:en:The Book of Negroes|Кніга неграў]]{{ref-en}}» Лоўрэнса Хіла атрымала ў 2008 годзе [[:en:Commonwealth Writers' Prize|Пісьменніцкую прэмію Садружнасці]]{{ref-en}} за найлепшую кнігу, а [[Эліс Манро]] ў 2013 годзе стала першай канадкай, якая атрымала [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскую прэмію па літаратуры]].<ref>{{Cite web | url=http://www.cbc.ca/news/world/alice-munro-is-1st-canadian-woman-to-win-nobel-literature-prize-1.1958383 | title=Nobel-winner Alice Munro hailed as 'master' of short stories &#124; CBC News | access-date=25 красавіка 2017 | archive-date=26 красавіка 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170426153120/http://www.cbc.ca/news/world/alice-munro-is-1st-canadian-woman-to-win-nobel-literature-prize-1.1958383 | url-status=live }}</ref> Манро таксама атрымала [[Міжнародная Букераўская прэмія|Міжнародную Букераўскую прэмію]] ў 2009 годзе. Сярод сусветна вядомых паэтаў — [[Леанард Коэн]] і [[Эн Карсан]]. Карсан у 1996 годзе атрымала {{нп5|Літаратурная прэмія Ланана|Літаратурную прэмію Ланана|en|Lannan Literary Award}} за паэзію. У 2006 годзе ўзнагароды фонду за паэзію, мастацкую літаратуру і нон-фікшн склалі па 150 000 долараў ЗША. ==== Амерыканскія пісьменнікі ==== {{галоўны артыкул|Амерыканская літаратура}} З 1940 года і ў XXI стагоддзі амерыканскія драматургі, паэты і празаікі працягвалі заставацца вядомымі на міжнародным узроўні. {{Загатоўка раздзела}} === Жанравая літаратура ў XX стагоддзі === Многія творы, апублікаваныя ў XX стагоддзі, былі ўзорамі [[Масавая культура|жанравай літаратуры]]. Гэтае вызначэнне ўключае [[дэтэктыў|крымінальныя раманы]], {{нп5|шпіёнскі раман||ru|Шпионский роман}}, {{нп5|гістарычны любоўны раман||en|Historical romance}}, [[фэнтэзі]], {{нп5|графічны раман||en|Graphic novel}} і [[навуковая фантастыка|навуковую фантастыку]]. [[Файл:J. R. R. Tolkien, ca. 1925.jpg|upright|thumb|left|[[Дж. Р. Р. Толкін]], 1940-я]] [[Агата Крысці]] была важнай і надзвычай паспяховай пісьменніцай крымінальнага жанру, якая найбольш вядомая сваімі 66 [[дэтэктыў|дэтэктыўнымі раманамі]], а таксама шматлікімі апавяданнямі і паспяховымі п’есамі для тэатраў Вест-Энда. Разам з {{нп5|Дораці Лі Сэерс||en|Dorothy L. Sayers}}, {{нп5|Ная Марш|Наяй Марш|en|Ngaio Marsh}} і {{нп5|Марджэры Алінгем||en|Margery Allingham}} Крысці дамінавала ў жанры дэтэктыўнага рамана ў 1920-х і 1930-х гадах, перыяд, які часта называюць «Залатым векам дэтэктыўнага рамана». Гэтых чатырох пісьменніц лічылі «каралевамі злачынства».<ref>Kaplan, C. (2013). 'Queens of Crime': The 'Golden Age' of Crime Fiction. In: Joannou, M. (eds) The History of British Women’s Writing, 1920—1945. The History of British Women’s Writing. Palgrave Macmillan, London. https://doi.org/10.1057/9781137292179_9</ref> Іншыя значныя пісьменнікі гэтага жанру ў больш позні час — [[Рут Рэндэл]], {{нп5|Ф. Д. Джэймс||en|P. D. James}} і шатландзец [[Іэн Рэнкін]]. Раман [[Роберт Эрскін Чайлдэрс|Эрскіна Чайлдэрса]] «[[:en:The Riddle of the Sands|Загадка пяскоў]]{{ref-en}}» (1903) — ранні прыклад {{нп5|Шпіёнскі раман|шпіёнскай літаратуры|ru|Шпионский роман}}. {{нп5|Джон Бакен||en|John Buchan}}, шатландскі дыпламат, а пазней генерал-губернатар Канады, часам лічыцца вынаходнікам жанру [[трылер]]а. Яго пяць раманаў пра гераічнага Рычарда Ханэя з’яўляюцца аднымі з самых ранніх у гэтым жанры. Першы раман пра Ханэя, «{{нп5|Трыццаць дзевяць прыступак||en|The Thirty-Nine Steps}}», быў экранізаваны ў знакамітым трылеры [[Альфрэд Хічкак|Альфрэда Хічкака]]. Ханэй стаў прататыпам для яшчэ больш вядомага выдуманага персанажа, [[Джэймс Бонд|Джэймса Бонда]], створанага [[Ян Флемінг|Янам Флемінгам]], галоўнага героя доўгай серыі фільмаў. Яшчэ адным вядомым пісьменнікам у жанры шпіёнскага рамана быў [[Джон ле Карэ]]. [[Файл:Jk-rowling-crop.JPG|thumb|right|upright|[[Джаан Роўлінг]], 2006]] Празаік [[Джарджэт Хеер]] стварыла жанр {{нп5|гістарычны любоўны раман|гістарычнага любоўнага рамана|en|Historical romance}}. Арыгінальная п’еса {{нп5|Эма Орцы|Эмы Орцы|en|Emma Orczy}} «{{нп5|Пунсовы першацвет (раман)|Пунсовы першацвет|en|The Scarlet Pimpernel}}» (1905) палюбілася лонданскай публіцы, вытрымаўшы больш за 2000 пастановак і стаўшы адным з самых папулярных спектакляў, пастаўленых у Англіі на той час.<ref>Kabatchnik, Amnon (2008). ''Blood on the Stage: Milestone Plays of Crime, Mystery, and Detection: an Annotated Repertoire'', 1900—1925. Scarecrow Press. p. 28. The novel ''The Scarlet Pimpernel'' was published soon after the play opened and was an immediate success.</ref> Сярод значных пісьменнікаў у жанры фэнтэзі былі [[Дж. Р. Р. Толкін]], аўтар «[[Хобіт, або Туды і назад|Хобіта, або Туды і назад]]» і «[[Валадар Пярсцёнкаў|Валадара Пярсцёнкаў]]»; [[Клайв Стэйплз Льюіс|К. С. Льюіс]], аўтар «[[Хронікі Нарніі|Хронік Нарніі]]»; [[Джаан Роўлінг]], якая напісала надзвычай паспяховую серыю «[[Гары Потэр]]». {{нп5|Лойд Аляксандэр||en|Lloyd Alexander}}, лаўрэат {{нп5|Медаль Ньюберы|Ганаровай прэміі Ньюберы|en|Newbery Honor}}, а таксама медаля Ньюберы за сваю пенталогію «{{нп5|Хронікі Прыдэйна||en|The Chronicles of Prydain}}», — яшчэ адзін значны аўтар [[фэнтэзі]] для юных чытачоў. Як і фэнтэзі, у апошнія дзесяцігоддзі XX стагоддзя жанр [[навуковая фантастыка|навуковай фантастыкі]] пачалі ўспрымаць больш сур’ёзна, і гэта адбылося дзякуючы творчасці такіх пісьменнікаў, як [[Артур Кларк]] («{{нп5|2001: Касмічная адысея (раман)|2001: Касмічная адысея|en|2001: A Space Odyssey (novel)}}») і {{нп5|Майкл Муркок||en|Michael Moorcock}}. Яшчэ адзін выбітны пісьменнік у гэтым жанры, [[Дуглас Адамс]], асабліва вядомы камічным навукова-фантастычным творам «{{нп5|Аўтаспынам па галактыцы||en|The Hitchhiker's Guide to the Galaxy}}». Прадстаўнікі мэйнстрыму, такія як [[Дорыс Лесінг]] і [[Маргарэт Этвуд]], таксама пісалі творы ў гэтым жанры. Вядомы сваімі змрочнымі, чорна-камічнымі фэнтэзійнымі творамі для дзяцей [[Роальд Даль]] стаў адным з самых прадаваных аўтараў XX стагоддзя, а сярод яго найбольш любімых дзіцячых раманаў — «{{нп5|Чарлі і шакаладная фабрыка||be-tarask|Чарлі і шакалядная фабрыка}}», «{{нп5|Мацільда (аповесць)|Мацільда|en|Matilda (novel)}}», «{{нп5|Джэймс і гіганцкі персік||en|James and the Giant Peach}}», «{{нп5|Вядзьмаркі||en|The Witches (novel)}}», «{{нп5|Неверагодны містар Фокс||be-tarask|Неверагодны містэр Фокс}}» і «{{нп5|ВДВ (раман)|ВДВ|en|The BFG}}».<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/opinion/commentators/once-upon-a-time-there-was-a-man-who-liked-to-make-up-stories-2158052.html|title=Once upon a time, there was a man who liked to make up stories&nbsp;...|newspaper=The Independent|access-date=14 кастрычніка 2017|archive-date=30 студзеня 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120130161349/http://www.independent.co.uk/opinion/commentators/once-upon-a-time-there-was-a-man-who-liked-to-make-up-stories-2158052.html|url-status=live}}</ref> Сярод вядомых аўтараў [[комікс]]аў — [[Ніл Гейман]] і [[Алан Мур]], пры гэтым Гейман таксама стварае {{нп5|Графічны раман|графічныя раманы|en|Graphic novel}}. === Літаратурная крытыка ў XX стагоддзі === {{галоўны артыкул|Літаратурная крытыка|дата=жнівень 2019}} У XX стагоддзі літаратурная крытыка набрала абароты. У гэтую эпоху былі заснаваны вядомыя навуковыя часопісы для разгляду канкрэтных аспектаў англійскай літаратуры. Большасць з гэтых навуковых часопісаў заваявалі шырокі аўтарытэт дзякуючы таму, што выдаваліся ўніверсітэцкімі выдавецтвамі. Такім чынам, рост універсітэтаў спрыяў умацаванню сувязі паміж англійскай літаратурай і літаратурнай крытыкай у XX стагоддзі. {{Загатоўка раздзела}} == XXI стагоддзе == {{У планах}} == Нобелеўскія прэміі == * [[Рэдзьярд Кіплінг]] (1907): Вялікабрытанія (нарадзіўся ў [[Брытанская Індыя|Брытанскай Індыі]]) * [[Рабіндранат Тагор]] (1913): Індыя * [[Уільям Батлер Ейтс]] (1923): Ірландыя * [[Джордж Бернард Шоу]] (1925): Ірландыя * [[Сінклер Льюіс]] (1930): ЗША * [[Джон Галсуорсі]] (1932): Вялікабрытанія * [[Юджын Гладстан О’Ніл|Юджын О’Ніл]] (1936): ЗША * [[Перл Бак]] (1938): ЗША * [[Томас Стэрнз Эліят|Т. С. Эліят]] (1948): Вялікабрытанія (нарадзіўся ў ЗША) * [[Уільям Фолкнер]] (1949): ЗША * [[Бертран Расел]] (1950): Вялікабрытанія * [[Уінстан Чэрчыль]] (1953): Вялікабрытанія * [[Эрнэст Хемінгуэй]] (1954): ЗША * [[Джон Стэйнбек]] (1962): ЗША * [[Сэмюэл Бекет]] (1969): Ірландыя (большую частку жыцця пражыў у Францыі) * [[Патрык Уайт]] (1973): Аўстралія * [[Сол Белоў]] (1976): ЗША (нарадзіўся ў [[Канада|Канадзе]]) * [[Ісаак Башэвіс Зінгер]] (1978): ЗША (нарадзіўся ў [[Польшча|Польшчы]]) * [[Уільям Голдынг]] (1983): Вялікабрытанія * [[Воле Шайінка]] (1986): Нігерыя * [[Іосіф Бродскі]] (1987): ЗША (нарадзіўся ў Расіі) * [[Надзін Гордымер]] (1991): ПАР * [[Дэрэк Уолкат]] (1992): Сент-Люсія, Вест-Індыя * [[Тоні Морысан]] (1993): ЗША * [[Шэймас Хіні]] (1995): Ірландыя * [[Відзьядхар Сураджпрасад Найпал|В. С. Найпал]] (2001): Вялікабрытанія (нарадзіўся ў [[Трынідад]]зе) * [[Джон Максвел Кутзее]] (2003): ПАР * [[Гаральд Пінтэр]] (2005): Вялікабрытанія * [[Дорыс Лесінг]] (2007): Вялікабрытанія (вырасла ў [[Зімбабвэ]]) * [[Эліс Манро]] (2013): Канада * [[Боб Дылан]] (2016): ЗША * [[Кадзуа Ісігура]] (2017): Вялікабрытанія (нарадзіўся ў [[Японія|Японіі]]) * [[Луіза Глюк]] (2020): ЗША * [[Абдулразак Гурна]] (2021): Вялікабрытанія (нарадзіўся ў {{нп5|Султанат Занзібар|султанаце Занзібар|be-tarask|Султанат Занзыбар}}, цяпер Танзанія) == У беларускіх перакладах == {{У планах}} == Гл. таксама == * [[Літаратура Вялікабрытаніі|Брытанская літаратура]] ** [[:en:Theatre of the United Kingdom|Тэатр Вялікабрытаніі]]{{ref-en}} ** {{нп5|Англійскі раман||en|English novel}} ** {{нп5|Англійская паэзія||en|English poetry}} ** {{нп5|Спіс англамоўных паэтаў||en|List of English-language poets}} ** [[:en:Literature of Birmingham|Літаратура Бірмінгема]]{{ref-en}} ** [[:en:Literature of Northern Ireland|Літаратура Паўночнай Ірландыі]]{{ref-en}} * [[Шатландская літаратура]] ** [[:en:Theatre in Scotland|Тэатр у Шатландыі]]{{ref-en}} * {{нп5|Валійская літаратура на англійскай мове||en|Welsh literature in English}} ** [[:en:Theatre of Wales|Тэатр Уэльса]]{{ref-en}} * {{нп5|Ірландская літаратура||en|Irish literature}} ** {{нп5|Ірландскі тэатр||en|Irish theatre}} * {{нп5|Літаратура на іншых мовах Брытаніі||en|Literature in the other languages of Britain}} * [[:en:List of Commonwealth Writers prizes|Спіс прэмій пісьменнікаў Садружнасці]]{{ref-en}} * {{нп5|Жаночае пісьменства на англійскай мове||en|Women's writing in English}} * {{нп5|Посткаланіяльная літаратура||en|Postcolonial literature}} * {{нп5|Аўстралійская літаратура||en|Australian literature}} * [[Амерыканская літаратура]] * [[:en:Philippine literature in English|Філіпінская літаратура на англійскай мове]]{{ref-en}} * [[:en:Bangladeshi English literature|Бангладэшская англамоўная літаратура]]{{ref-en}} * {{нп5|Канадская літаратура||en|Canadian literature}} * {{нп5|Карыбская літаратура||en|Caribbean literature}} * {{нп5|Ганская літаратура||en|Ghanaian literature}} * [[:en:Guyanese literature|Гаянская літаратура]]{{ref-en}} * {{нп5|Ганконгская літаратура||en|Hong Kong literature}} * {{нп5|Індыйская англамоўная літаратура||en|Indian English literature}} * [[:en:Kenyan literature|Кенійская літаратура]]{{ref-en}} * {{нп5|Малайзійская літаратура||en|Malaysian literature}} * {{нп5|Нігерыйская літаратура||be-tarask|Нігерыйская літаратура}} * {{нп5|Новазеландская літаратура||en|New Zealand literature}} * [[:en:Pakistani English literature|Пакістанская англамоўная літаратура]]{{ref-en}} * [[:en:Singaporean literature|Сінгапурская літаратура]]{{ref-en}} * {{нп5|Літаратура ПАР||en|South African literature}} * {{нп5|Шры-Ланкійская літаратура||en|Sri Lankan literature}} * [[:en:Tanzanian literature|Танзанійская літаратура]]{{ref-en}} * {{нп5|Спіс краін паводле англамоўнага насельніцтва||en|List of countries by English-speaking population}} * {{нп5|Спіс краін і тэрыторый, дзе англійская мова з’яўляецца афіцыйнай||en|List of countries and territories where English is an official language}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Бібліяграфія == {{refbegin|30em}} * {{Citation |last=Bate |first=Walter Jackson |title=Samuel Johnson |year=1977 |publisher=Harcourt Brace Jovanovich |location=New York |isbn=978-0-15-179260-3 |url=https://archive.org/details/samueljohnson000bate}} * {{cite book |title=Shakespeare |url=https://archive.org/details/shakespeare0000bevi |url-access=registration |last=Bevington |first=David |year=2002 |location=Oxford |publisher=Blackwell |isbn=978-0-631-22719-9}} * {{cite book |title=Shakespearean Tragedy: Lectures on Hamlet, Othello, King Lear and Macbeth |url=https://archive.org/details/shakespeareantra0000brad_e0t5 |last=Bradley |first=A.C. |publisher=Penguin |location=London |year=1991 |isbn=978-0-14-053019-3}} * {{Citation |last=Burrow |first=Colin |year=2004 |title=Wyatt, Sir Thomas (c.1503–1542) |id=30111}} * {{cite book |title=Of Philosophers and Kings: Political Philosophy in Shakespeare's ''Macbeth'' and ''King Lear'' |url=https://archive.org/details/ofphilosopherski0000leon |last=Craig |first = Leon Harold |publisher=University of Toronto Press |location=Toronto |year=2003 |isbn=978-0-8020-8605-1}} * {{Citation | title = The Bloomsbury Guide to English Literature | editor-first = Marion Wynne | editor-last = Davies | place = New York | publisher = Prentice Hall | year = 1990}}. * {{cite book |title=Shakspere |url=https://archive.org/details/shakspere01dowdgoog |last=Dowden |first=Edward |publisher=D. Appleton & Company |location=New York |year=1881 |oclc=8164385 |ol=6461529M}} * {{Citation | title = The Oxford Companion to English Literature | editor-first = Margaret | editor-last = Drabble | place = Oxford | publisher = Oxford University Press | year = 1996}}. * {{cite book |first=Niall |last=Ferguson |title=Empire: The Rise and Demise of the British World Order and the Lessons for Global Power |publisher=Basic Books |year=2004b |isbn=978-0-465-02329-5 |url=https://archive.org/details/empire00nial }} * {{Citation | first1 = RD | last1 = Fulk | first2 = Christopher M | last2 = Cain | title = A History of Old English Literature | place = Malden | publisher = Blackwell | year = 2003}}. * {{cite book |title=Will in the World: How Shakespeare Became Shakespeare |last=Greenblatt |first=Stephen |publisher=Pimlico |location=London |year=2005 |isbn=978-0-7126-0098-9}} * {{cite encyclopedia |editor-surname=Greene |editor-given=Roland |display-editors=etal |entry=Poetry of England |title=The Princeton Encyclopedia of Poetry and Poetics |edition=4th rev. |year=2012 |pages=420–428 |entry-url={{Google books|id=uKiC6IeFR2UC|plainurl=y|page=425|keywords=|text=}} |url={{Google books|id=uKiC6IeFR2UC|plainurl=y}} |place=Princeton, NJ |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-15491-6}} * {{Citation | last = Kiernan | first = Kevin | title = Beowulf and the Beowulf Manuscript | location = Ann Arbor, MI | publisher = University of Michigan | year = 1996 | url = https://books.google.com/books?id=Yv8cnwEACAAJ |isbn= 978-0-472-08412-8}}. * {{cite book |title=Shakespeare's Tragic Sequence |last=Muir |first=Kenneth |publisher=Routledge |location=London |year=2005 |isbn=978-0-415-35325-0}} * {{Citation | last = Robinson | first = Fred C | title = The Cambridge Companion to Old English Literature | year = 2001 | place = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | page = 143}}. * {{citation |last=Tillyard |first=E M W |year=1929 |title=The Poetry of Sir Thomas Wyatt, A Selection and a Study |publisher=The Scholartis Press |location=London}} * {{Citation | last = Tolkien | first = John Ronald Reuel | author-link = Джон Рональд Руэл Толкін | title = Beowulf: The Monsters and the Critics | location = London | publisher = Oxford University Press | year = 1958 }} * {{Cite book| first = T. G. | last = Tucker | url = https://www.gutenberg.org/ebooks/73805 | title = The foreign debt of English literature | year = 1907 | location = London | publisher = George Bell and Sons}} * {{cite encyclopedia |editor-surname=Ward |editor-given=A. W. |editor-surname2=Waller |editor-given2=A. R. |title=The Cambridge History of English Literature |volume=1–14 |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |year=1907–1916}} * {{Citation | title = History of English and American literature | editor1-first = AW | editor1-last = Ward | editor2-first = AR | editor2-last = Waller | editor3-first = WP | editor3-last = Trent | editor4-first = J | editor4-last = Erskine | editor5-first = SP | editor5-last = Sherman | editor6-first = C | editor6-last = Van Doren | place = New York | publisher = GP Putnam's Sons University Press | date = 1907–21}}. * {{cite book |title=Shakespeare: A Life in Drama |last=Wells |first=Stanley |year=1997 |location=New York |publisher=W.W. Norton |isbn=978-0-393-31562-2}} {{refend}} == Спасылкі == {{Commons category|English-language literature}} * {{cite encyclopedia |title=The Cambridge History of English and American Literature: an Encyclopedia in Eighteen Volumes |format=Анлайн-версія выдання 1907–1921 гг. |url=http://www.bartleby.com/cambridge/ |via=Bartleby.com}} * {{cite web |url=http://sites.google.com/site/theenglishliterarycanon/ |title=The English Literary Canon |url-access=registration |via=Google Sites}} * [http://www.librarything.com/tag/british%20literature&more=1 British literature — Кнігі з тэгам British literature] на LibraryThing * [https://web.archive.org/web/20160617173843/http://www.bl.uk/shakespeare ''Discovering Literature: Shakespeare''] у Брытанскай бібліятэцы * [http://www.bl.uk/romantics-and-victorians ''Discovering Literature: Romantics and Victorians''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160701124614/http://www.bl.uk/romantics-and-victorians/ |date=1 ліпеня 2016 }} у Брытанскай бібліятэцы * [http://www.bl.uk/20th-century-literature ''Discovering Literature: 20th century''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160701132340/http://www.bl.uk/20th-century-literature |date=1 ліпеня 2016 }} у Брытанскай бібліятэцы * [http://www.luminarium.org/medlit/ Luminarium: Anthology of Middle English Literature (1350—1485)] * [http://www.luminarium.org/renlit/ Luminarium: 16th Century Renaissance English Literature (1485—1603)] * [http://www.luminarium.org/sevenlit/ Luminarium: Seventeenth Century English Literature (1603—1660)] * [http://www.luminarium.org/eightlit/ Luminarium: Eighteenth Century English Literature (1660—1785)] * [http://www.eighteenthcenturypoetry.org/ Eighteenth-Century Poetry Archive (ECPA)] * [https://personal.unizar.es/garciala/bibliography.html A Bibliography of Literary Theory, Criticism and Philology] Ed. José Ángel García Landa, (University of Zaragoza, Spain) {{Нарматыўны кантроль}} {{DEFAULTSORT:Англійская літаратура}} [[Катэгорыя:Англамоўная літаратура| ]] [[Катэгорыя:Англамоўная культура|Літаратура]] [[Катэгорыя:Гісторыя літаратуры Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Літаратура паводле моў]] [[Катэгорыя:Літаратура Вялікабрытаніі]] hay9ml9hprujs7q5zp51gl032m6olbm 0 790694 5121790 5020785 2026-04-05T19:58:06Z Pabojnia 135280 афармленне 5121790 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Рудзін}} {{Кінематаграфіст}} '''Скот Рудзін''' ({{lang-en|Scott Rudin}}; нар. [[14 ліпеня]] [[1958]]) — амерыканскі прадзюсар тэатра, кіно і тэлебачання. Лаўрэат прэміі «[[Оскар]]» за прадзюсіраванне фільма «[[Старым тут не месца]]». Сярод спрадзюсіраваных ім фільмаў «{{нп5|Сямейка Адамс (фільм, 1991)|Сямейка Адамс|en|The Addams Family (1991 film)}}», «[[Шоу Трумана]]», «{{нп5|Сонная Лагчына (фільм)|Сонная Лагчына|en|Sleepy Hollow (film)}}», «[[Вёска (фільм, 2004)|Вёска]]», «{{нп5|Сапраўдная мужнасць (фільм, 2010)|Сапраўдная мужнасць|en|True Grit (2010 film)}}», «[[Сацыяльная сетка (фільм)|Сацыяльная сетка]]», «{{нп5|Дзяўчына з татуіроўкай дракона (фільм, 2011)|Дзяўчына з татуіроўкай дракона|en|The Girl with the Dragon Tattoo (2011 film)}}», «{{нп5|Унутры Льюіна Дэвіса||en|Inside Llewyn Davis}}», «{{нп5|Лэдзі Бёрд (фільм)|Лэдзі Бёрд|en|Lady Bird (film)}}», «{{нп5|Неаграненыя алмазы||en|Uncut Gems}}», а таксама 8 фільмаў [[Уэс Андэрсан|Уэса Андэрсана]]. На [[Брадвейскі тэатр|Брадвеі]] ён атрымаў 17 прэмій «[[Тоні]]» за такія пастаноўкі, як «{{нп5|Кніга мармона (мюзікл)|Кніга мармона|en|The Book of Mormon (musical)}}», «{{нп5|Хэлоў, Долі! (мюзікл)|Хэлоў, Долі!|en|Hello, Dolly! (musical)}}», «{{нп5|Людзі (п’еса)|Людзі|en|The Humans (play)}}», «{{нп5|Від з моста (п’еса)|Від з моста|en|A View from the Bridge}}», «{{нп5|Агароджы (п’еса)|Агароджы|en|Fences (play)}}», «{{нп5|Жарсць (мюзікл)|Жарсць|en|Passion (musical)}}»<ref>{{Cite web|url=https://www.ibdb.com/broadway-cast-staff/scott-rudin-23801/#broadway|title=Scott Rudin – Broadway Cast & Staff {{!}} IBDB|website=ibdb.com|access-date=2025-08-06}}</ref>. Ён уваходзіць у лік 21 чалавека, які {{нп5|Спіс лаўрэатаў прэмій «Эмі», «Грэмі», «Оскар» і «Тоні»|маюць прэміі «Эмі», «Грэмі», «Оскар» і «Тоні»|en|EGOT}}<ref>{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/gallery/egot-winners-list-797744/16-viola-davis-emmys-egot-getty-h-2023|title=The EGOT Club: 18 Hollywood Heavyweights Who Have Won Emmy, Grammy, Oscar and Tony Awards|website=The Hollywood Reporter|language=en|access-date=2025-06-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thewrap.com/all-egot-winners-audrey-hepburn-whoopi-goldberg-mel-brooks|title=All 19 EGOT Winners, From Audrey Hepburn to Jennifer Hudson {{!}} Photos|author=Thom Geier, Haleigh Foutch|date=2024-06-17|website=TheWrap|language=en|access-date=2025-08-06}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Лаўрэаты ЭГОТ}} {{DEFAULTSORT:Рудзін Скот}} [[Катэгорыя:Кінапрадзюсары XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Кінапрадзюсары XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Кінапрадзюсары ЗША]] [[Катэгорыя:Тэлепрадзюсары XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Тэлепрадзюсары XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Тэлепрадзюсары ЗША]] [[Катэгорыя:Тэатральныя прадзюсары XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Тэатральныя прадзюсары XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Тэатральныя прадзюсары ЗША]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Тоні»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эмі»]] 5qa1hp3ojkyq2xxik60wdz4bhnc8mrx 0 792224 5122666 5034294 2026-04-06T11:11:27Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122666 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Печанеж |вобласць = Магілёўская |раён = Касцюковіцкі |сельсавет = Беладубраўскі |першае згадванне = 1920-я гады |lat_dir = N |lat_deg = 53|lat_min = 16|lat_sec = 51 |lon_dir = E |lon_deg = 31|lon_min = 55|lon_sec = 47 |насельніцтва = |год перапісу = |катэгорыя ў Commons = }} '''Печанеж''' — былая [[вёска]] ў [[Беладубраўскі сельсавет|Беладубраўскім сельсавеце]] [[Касцюковіцкі раён|Касцюковіцкага раёна]].<ref name="Гарады і вёскі">{{Крыніцы/ГВБ|5-1||728}}</ref> == Геаграфія == За 14 км на паўднёвы захад ад [[Касцюковічы|Касцюковіч]], за 178 км ад [[Магілёў|Магілёва]]. Бліжэйшая чыгуначная станцыя — [[Камунары (станцыя)|Камунары]] на лініі [[Крычаў]]—[[Сураж (Бранская вобласць)|Сураж]]. Транспартная сувязь па прасёлачнай дарозе і далей па аўтадарозе [[Саматэвічы]]—[[Касцюковічы]]. На поўначы вёскі знаходзілася штучная сажалка.<ref name="Гарады і вёскі"/> == Гісторыя == Вёска заснавана ў 1920-я гады перасяленцамі з суседніх вёсак.<ref name="Гарады і вёскі"/> З 3 сакавіка 1924 года вёска ў [[БССР]].<ref name="Гарады і вёскі"/> З 17 ліпеня 1924 года вёска ў [[Касцюковіцкі раён|Касцюковіцкім раёне]].<ref name="Гарады і вёскі"/> У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] 29 верасня 1943 года вызвалена ад нямецка-фашысцкіх акупантаў.<ref name="Гарады і вёскі"/> У 1986 годзе вёска была цэнтрам саўгаса «Печанеж».<ref name="Гарады і вёскі"/> У сувязі з аварыяй на [[Чарнобыльская атамная электрастанцыя|Чарнобыльскай атамнай электрастанцыі]] жыхары вёскі былі адселены.<ref name="Гарады і вёскі"/> == Насельніцтва == * 1959 год — 405 жыхароў<ref name="Гарады і вёскі"/> * 1970 год — 364 жыхары<ref name="Гарады і вёскі"/> * 1986 год — 66 гаспадарак, 162 жыхары<ref name="Гарады і вёскі"/> == Інфраструктура == У 1986 годзе ў вёсцы працавалі машынны двор, комплексны прыёмны пункт бытавога абслугоўвання насельніцтва, клуб, бібліятэка, сталовая, магазін, фельчарска-акушэрскі пункт, пачатковая школа, аддзел сувязі.<ref name="Гарады і вёскі"/> [[File:Zabrosh0840 d145.jpg|thumb|Закінуты аднапавярховы будынак. 2007 год]] [[File:Zabrosh0841 d145.jpg|thumb|Старыя закінутыя будынкі ўздоўж дарогі. 2007 год]] == Планіроўка == Генеральны план забудовы вёскі быў распрацаваны ў 1968 годзе Магілёўскімі абласнымі праектнымі майстэрнямі Белдзяржпраекта. Вёска складалася з трох кароткіх, прамалінейных шыротных вуліц, забудаваных двухбакова драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. На паўночным захадзе знаходзіўся адасоблены ўчастак забудовы.<ref name="Гарады і вёскі"/> [[Файл:Piechaniezh Daroha u zmierku (2023-05-27).webp|thumb|Дарога праз былую вёску (2023 год)]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|5-1||728}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Заліўка НП-Беларусь}} j7trdrm1vkas1jkrm0csv77wzyb3rrg 0 792335 5122606 5080484 2026-04-06T10:29:51Z Plaga med Bot 166253 Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам {{Крыніцы/ГВБ}} 5122606 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь | статус = былая вёска | назва = Клеявічы 2 | вобласць = Магілёўская | раён = Касцюковіцкі | сельсавет = Беладубраўскі | lat_dir = N | lat_deg = 53 | lat_min = 12 | lat_sec = 57 | lon_dir = E | lon_deg = 31 | lon_min = 56 | lon_sec = 16 | першае згадванне = пачатак 1920-х | ранейшыя назвы = | ліквідавана = 1990—2008 | насельніцтва = 0 | год перапісу = | тып насельніцтва = | нацыянальны склад = | канфесійны склад = | паштовы індэкс = | тэлефонны код = | нумарны знак = 6 |катэгорыя ў Commons = Kleyavichy-2 }} '''Кле́явічы 2'''<ref name="ГіВ_Магілёўская_6_2">{{Крыніцы/ГВБ|6-2||679}}</ref> — былая вёска ў [[Беладубраўскі сельсавет|Беладубраўскім сельсавеце]] [[Касцюковіцкі раён|Касцюковіцкага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. == Геаграфія == Вёска знаходзілася за 19 [[кіламетр|кіламетраў]] ад [[Касцюковічы|Касцюковіч]], за 177 кіламетраў ад [[Магілёў|Магілёва]], побач з чыгуначнай станцыяй [[Камунары (станцыя)|Камунары]] на лініі [[Крычаў]]—[[Сураж]]. Размяшчалася непадалёк ад ракі [[Беседзь (рака)|Беседзь]] (прыток ракі [[Сож (рака)|Сож]]). Транспартныя сувязі ажыццяўляліся па прасёлачнай, а затым па аўтамабільнай дарозе [[Самацевічы]]—Касцюковічы<ref name="ГіВ_Магілёўская_6_2" />. == Гісторыя == Заснавана ў пачатку 1920-х гадоў у выніку выдзялення часткі забудовы з вёскі [[Клеявічы]]<ref name="ГіВ_Магілёўская_6_2" />. З сакавіка 1924 года ў складзе [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]], з 17 ліпеня 1924 года ў [[Касцюковіцкі раён|Касцюковіцкім раёне]]<ref name="ГіВ_Магілёўская_6_2" />. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] 29 верасня 1943 года вызвалена ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў<ref name="ГіВ_Магілёўская_6_2" />. Паводле перапісу 1986 года, у вёсцы налічвалася 88 гаспадарак і пражывала 236 жыхароў. Вёска ўваходзіла ў склад саўгаса «Дуброва» (цэнтр — вёска [[Белая Дуброва (Касцюковіцкі раён)|Белая Дуброва]]). Працаваў магазін. Планіровачна складалася з прамалінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход і забудаванай з двух бакоў драўлянымі сялянскімі хатамі<ref name="ГіВ_Магілёўская_6_2" />. Пасля [[аварыя на Чарнобыльскай АЭС|аварыі на Чарнобыльскай АЭС]] жыхары вёскі былі адселены. Афіцыйна ліквідавана ў перыяд з 1990 па 2008 год і ўключана ў «Пералік населеных пунктаў Магілёўскай вобласці, якія спынілі сваё існаванне»<ref name="MCHS">{{cite web |url=https://rbic.mchs.gov.by/upload/iblock/7f1/7f1510048490ddea8f35fb1d720963c9.pdf |title=Пералік населеных пунктаў Магілёўскай вобласці, якія спынілі сваё існаванне ў сувязі з адсяленнем жыхароў |publisher=Дэпартамент па ліквідацыі наступстваў катастрофы на Чарнобыльскай АЭС МНС Рэспублікі Беларусь |accessdate=2025-09-14 |format=PDF}}</ref>. == Насельніцтва == * '''1986 год''' — 236 жыхароў, 88 гаспадарак<ref name="ГіВ_Магілёўская_6_2" />. == Зноскі == {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|6-2||679}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты, пацярпелыя ад Чарнобыльскай катастрофы]] [[Катэгорыя:Былыя населеныя пункты Касцюковіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Беладубраўскага сельсавета]] 8x29qb7umaps3baiezqp5xk3relo1o6 10 792558 5121376 5053144 2026-04-05T14:40:42Z DzBar 156353 5121376 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца музычнага выканаўцы |імя = Канье Уэст |bodyclass = hlist hlist-items-nowrap |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |загаловак = [[Канье Уэст]] |фон = solo_singer |уверсе = * [[Дыскаграфія Канье Уэста|Дыскаграфія]] * [[Спис узнагарод і намінацый Канье Уэста|Узнагароды і намінацыі]] |загаловак1 = Альбомы |спіс1 = <i> * [[The College Dropout]] * [[Late Registration]] * [[Graduation]] * [[808s & Heartbreak]] * [[My Beautiful Dark Twisted Fantasy]] * [[Yeezus]] * [[The Life of Pablo]] * [[Ye]] * [[Jesus Is King]] * [[Donda]] * [[Donda 2]] * [[Bully (альбом)|Bully]] </i> |загаловак2 = Сумесныя альбомы |спіс2 = <i> * [[Watch the Throne]] (разам з Jay-Z) * [[Kids See Ghosts]] (разам з Kid Cudi) * [[Vultures 1]] (разам з Ty Dolla Sign) * [[Vultures 2]] (разам з Ty Dolla Sign) * [[Never Stop]] (міні-альбом, разам з King Combs) * [[Cruel Summer]] |загаловак3 = Мода |спіс3 = * {{iw|Nike Air Yeezy}} * {{iw|Adidas Yeezy}} * {{iw|Yeezy Gap}} * [[Yeezy]] |загаловак4 = Сям'я |спіс4 = * {{iw|Донда Уэст}} (маці) * [[Кім Кардаш'ян]] (былая жонка) * [[Б'янка Цэнзоры]] (жонка) * {{iw|Дэва Харыс}} (брат) |загаловак5 = Звязаныя артыкулы |спіс5 = * [[GOOD Music]] * [[Kids See Ghosts]] * [[Sunday Service Choir]] }}<noinclude>[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Музыканты|Канье Уэст]]</noinclude> <includeonly>[[Катэгорыя:Канье Уэст]]</includeonly> 0mfznjg3fjzs8huy49f5pn2f7nfed97 10 796747 5122491 5070311 2026-04-06T10:04:58Z Jaŭhien 59102 ref Беларуская мова 5122491 wikitext text/x-wiki {{кніга |аўтар = {{{аўтар|}}} |частка = {{{артыкул|{{{1|}}}}}} |загаловак = [[Беларуская мова (энцыклапедыя)|Беларуская мова : энцыклапедыя]] |адказны = пад рэд. [[Арнольд Яфімавіч Міхневіч|А. Я. Міхневіча]] |месца = Мн. |выдавецтва = [[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|БелЭн]] |год = 1994 |старонкі = {{{старонкі|{{{с|}}}}}} |старонак = 654 |isbn = 5-85700-126-9 |тыраж = 10 000 |ref = {{{ref|Беларуская мова}}} }}<noinclude> {{doc-inline}} == Выкарыстанне == <pre> {{Крыніцы/Беларуская мова: Энцыклапедыя|Назва артыкула}} </pre> або <pre> {{Крыніцы/Беларуская мова: Энцыклапедыя|артыкул=Назва артыкула|аўтар=Аўтар|с=15}} </pre> === Параметры === * ''Крыніцы/Беларуская мова: Энцыклапедыя'' — нязменная частка шаблону; * ''1'' ці ''артыкул'' — назва артыкула; * ''аўтар'' — аўтар артыкула; * ''с'' ці ''старонкі'' — нумар старонкі (старонак). {{doc-end}} [[Катэгорыя:Шаблоны:Крыніцы|Беларуская мова: Энцыклапедыя]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Кнігі:Даведнікі і энцыклапедыі]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Кнігі:1994]] </noinclude> hekc9hbs4e4iqnzwl5zryhj8j2z2zj5 0 797123 5121338 5121137 2026-04-05T13:40:53Z Rabbi Mendl 19651 /* Вядомыя выпускнікі */ арфаграфія 5121338 wikitext text/x-wiki {{Картка факультэта | назва = Музычна-педагагічны факультэт | арыгінал = | вну = [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка]] | эмблема = | памер эмблемы = | выява = Мінск. Вуліца Няміга, 2020 (02).jpg | подпіс = | ранейшыя назвы = | міжназва = | дэвіз = | заснаваны = 1972 | закрыты = 2009 | дэкан = | размяшчэнне = {{Сцягафікацыя|Беларусь}}, [[Мінск]], [[Вуліца Мяснікова (Мінск)|вул. Мяснікова]], 5 | адрас = | каардынаты = | сайт = }} '''Музычна-педагагічны факультэт''' — колішні факультэт [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|Беларускага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта імя Максіма Танка]]. == Гісторыя == Створаны 19 снежня 1972 года<ref>[https://belmathematics.by/stati/36-stati-1/570-fakultet-talantov Факультет талантов]</ref> на базе літаратурна-музычнага аддзялення [[філалагічны факультэт БДПУ імя М. Танка|філалагічнага факультэта Мінскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя Максіма Горкага]], на якім ужо існавалі кафедра харавога дырыжавання,<ref>[https://faest.bspu.by/admin-panel/vendor/kcfinder/upload/files/%D0%9A%D0%B0%D1%84%D0%B5%D0%B4%D1%80%D0%B0%20%D1%85%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%B4%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%B6%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F.pdf Кафедра хорового дирижирования]</ref> кафедра музыкі<ref>[https://faest.bspu.by/admin-panel/vendor/kcfinder/upload/files/%D0%9A%D0%B0%D1%84%D0%B5%D0%B4%D1%80%D0%B0%20%D1%84%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%BE.pdf Кафедра фортепиано]</ref> і кафедра методыкі музычнага выхавання і пастаноўкі голасу.<ref>[https://faest.bspu.by/admin-panel/vendor/kcfinder/upload/files/%D0%9A%D0%B0%D1%84%D0%B5%D0%B4%D1%80%D0%B0%20%D0%B2%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0.pdf Кафедра вокала]</ref> У 2009 годзе ў выніку аб’яднання творчых спецыяльнасцей музычна-педагагічнага факультэта і [[факультэт народнай культуры БДПУ імя М. Танка|факультэта народнай культуры]] <ref>[https://faest.bspu.by/fakultet/dekanat Факультет эстетического воспитания — Деканат]</ref> быў утвораны [[факультэт эстэтычнай адукацыі БДПУ імя М. Танка]]. == Спецыяльнасці ў 2009 годзе == * Музычнае мастацтва. [[Сацыяльная педагогіка]] * Музычнае мастацтва. [[Тэатральнае мастацтва]] * [[Музычнае мастацтва]]. Спецыяльныя музычныя дысцыпліны<ref>[https://web.archive.org/web/20091117150914/http://www.bspu.unibel.by/index.php?option=com_content&view=article&id=67&Itemid=73 Музыкально-педагогический факультет. Основан в 1972 году.]</ref> == Кафедры ў 2009 годзе == * Тэорыі і методыкі выкладання мастацтва * [[Вакал]]у * [[Фартэпіяна]] * Народных інструментаў * Харавога дырыжавання<ref>[https://web.archive.org/web/20090507152244/http://muz.bspu.unibel.by/kaf.html Афіцыйны сайт музычна-педагагічнага факулььтэта БДПУ імя М. Танка (2009)]</ref> == Дэканы == * [[Міхаіл Аляксандравіч Пазднікаў]] (1998—2009)<ref>[http://unicat.nlb.by/scient/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-NLB-ar492145&strq=l_siz=20 Пазднікаў, Міхаіл Аляксандравіч (кандыдат педагагічных навук; нар. 1963)]</ref><ref>[http://mgiro.minsk.edu.by/main.aspx?guid=6721 Паздников Михаил Александрович]</ref> == Вядомыя выкладчыкі == * [[Уладзімір Сяргеевіч Перацяцька]] * [[Мікалай Васільевіч Сірата]] * [[Тамара Іванаўна Шымко]] * [[Генрых Матусавіч Вагнер]] * [[Надзея Мікалаеўна Грышановіч]] * [[Валянцін Вікенцьевіч Карпуць]]<ref name="мпф">[https://web.archive.org/web/20040711211518/http://new.bspu.unibel.by/pages.php?sid=166 Музыкально-педагогический факультет]</ref> == Вядомыя выпускнікі == * [[Іна Радаева|Іна Радаева]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20040711211518/http://new.bspu.unibel.by/pages.php?sid=166 Старонка факультэта на сайце БДПУ імя М. Танка (2004)] * [https://web.archive.org/web/20091117150914/http://www.bspu.unibel.by/index.php?option=com_content&view=article&id=67&Itemid=73 Старонка факультэта на сайце БДПУ імя М. Танка (2009)] * [https://web.archive.org/web/20090507155449/http://muz.bspu.unibel.by/ Афіцыйны сайт музычна-педагагічнага факулььтэта БДПУ імя М. Танка (2009)] {{Факультэты БДПУ імя М. Танка}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Факультэты БДПУ імя М. Танка|Музычна-педагагічны]] [[Катэгорыя:Педагагічныя факультэты|БДПУ імя М. Танка]] [[Катэгорыя:1972 год у Мінску]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1972 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 2009 годзе]] [[Катэгорыя:Музычная адукацыя ў Беларусі]] agqvguiebvkghc8arhl3zwhkjzooopn 0 797167 5122324 5074828 2026-04-06T09:40:07Z ~2026-21084-99 166281 дададзена [[Катэгорыя:Оперы 1784 года]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5122324 wikitext text/x-wiki {{Опера|Беларуская назва=Агатка, або Прыезд пана|Арыгінальная назва=Agatka, czyli Przyjazd pana}} '''«Агатка, або Прыезд пана»''' — першая прафесійная [[опера]], напісаная і пастаўленая на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]], у якой галоўнымі героямі дзеі былі беларусы, а ў музыцы выкарыстоўваліся народныя матывы<ref name=":1">{{Кніга|спасылка=https://bgam.by/wp-content/uploads/2021/12/Dadiomova_O.-The-history-of-musical-culture-of-Belarus-before-XX-sentury.pdf|аўтар=В. У. Дадзіёмава|загаловак=Гісторыя музычнай культуры Беларусі да XX стагодд|год=2012|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская дзяржаўная акадэмія музыкі|старонак=230|isbn=978-985-7048-05-2}}</ref>. Першы паказ адбыўся ў [[1784]] годзе ў [[Нясвіж]]ы. У наш час оперу ставяць на сцэне ў Беларусі і [[Польшча|Польшчы]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://operakrolewska.pl/repetoire/agatka-czyli-przyjazd-pana-jan-dawid-holland-wersja-koncertowa/|title=Agatka, czyli Przyjazd pana / Jan Dawid Holland. Wersja koncertowa|website=Polska Opera Królewska|access-date=2025-12-28}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.philharmonic.by/by/artists/zasluzhany-kalektyu-respubliki-belarus-dzyarzhauny-kamerny-arkestr-respubliki-belarus|title=Заслужаны калектыў Рэспублікі Беларусь “Дзяржаўны камерны аркестр Рэспублікі Беларусь”|website=Беларуская дзяржаўная філармонія|access-date=2025-12-28}}</ref>. Складаецца з трох актаў. Першапачаткова [[лібрэта]] было цалкам напісана на [[Польская мова|польскай мове]], а ўсе партыі сялян — на «мясцовай гаворцы»<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://encyklopediateatru.pl/artykuly/20466/agatka-hollanda|title="Agatka" Hollanda|first=Arkadiusz|last=Jędrasik|website=Encyklopedia teatru polskiego|access-date=2025-12-28}}</ref>, што можа разглядацца як помнік беларускай мовы [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]]. Аўтар лібрэта — князь [[Мацей Радзівіл]], аўтар музыкі — нямецкі кампазітар [[Ян Давід Голанд]], кіраўнік нясвіжскай капэлы, выкладчык музыкі ў [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскім універсітэце]]<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=https://khblit.narod.ru/arhiu/lib/radzivil.htm|title=Кафедра гісторыі беларускае літаратуры - Бібліятэка - XVIII стагоддзе - Мацей Радзівіл|website=khblit.narod.ru|access-date=2025-12-28}}</ref>. Прэм’ера оперы адбылася [[17 верасня]] [[1784]] года ў [[Нясвіжскі палацава-паркавы комплекс|Нясвіжскім палацы]] з нагоды прыезду караля [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста Панятоўскага]], які рушыў на [[Сойм Рэчы Паспалітай|Сойм]] у [[Гродна|Гародню]]. Паводле ўспамінаў мемуарыстаў, Панятоўскі пасля прэм’еры «Агаткі» прачытаў свой верш, напісаны на беларускай мове<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://people.onliner.by/opinions/2021/08/21/galouny-ekscentryk-belaruskaj-gistoryi-yaki-zdziulyau-usix-svaimi-gistoryyami-i-vybrykami-raskazvaem-pra-samaga-adyyoznaga-knyazya-radzivila|title=Галоўны эксцэнтрык беларускай гісторыі, які здзіўляў усіх сваімі выбрыкамі. Расказваем пра самага скандальнага князя Радзівіла - Люди Onlíner|website=Onlíner|date=2021-08-21|access-date=2025-12-28}}</ref>. Галоўныя героі дзеі — беларускія сяляне Агатка і Антак. Сюжэт разгортваецца вакол іхнага кахання, якому замінае падстароста Піяшка. Шчасце маладых ратуе ўмяшанне добрага Пана<ref name=":0" />. Опера лічыцца прыкладам таго, як у творы XVIII стагоддзя народныя вобразы і рэаліі натуральна спалучаюцца з элементамі тагачаснага мастацтва Заходняй [[Еўропа|Еўропы]]<ref name=":1" />. Пасля прэм’еры «Агатка» 40 гадоў ставілася на найлепшых сцэнах [[Варшава|Варшавы]], [[Кракаў|Кракава]], [[Люблін]]а, [[Познань|Познані]] і [[Львоў|Львова]]. У [[1926]] годзе ейнай пастаноўкай адзначылі 150-годдзе [[Вялікі тэатр (Варшава)|Варшаўскага тэатра]]<ref name=":1" />. Літаратуразнаўца [[Адам Іосіфавіч Мальдзіс|Адам Мальдзіс]] і тэатразнаўца [[Гурый Іларыёнавіч Барышаў|Гурый Барышаў]] былі першымі сярод сучасных беларускіх вучоных, хто звярнуў увагу на оперу і паказаў ейную значнасць у кантэксце беларускай культуры, а гісторык музыкі [[Вольга Уладзіміраўна Дадзіёмава|Вольга Дадзіёмава]] адшукала ў Кракаве рукапіс [[Партытура|партытуры]] оперы, які доўгі час лічыўся незваротна страчаным, і мікрафільмавала яго ў 1989<ref name=":1" />. Упершыню па беларускім радыё опера прагучала ў 1990 у перакладзе [[Уладзімір Іосіфавіч Мархель|Уладзіміра Мархеля]]. У 1994 годзе з’явіўся гуказапіс, створаны [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета|Нацыянальным акадэмічным вялікім тэатрам Беларусі]]<ref>{{Cite web|lang=be-by|url=https://bolshoibelarus.by/bel/o-teatre-by/istoriya-teatra.html|title=Нацыянальны Акадэмічны Вялікі Тэатр оперы і балета Рэспублікі Беларусь - гiсторыя|website=bolshoibelarus.by|access-date=2025-12-28}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Опера]] [[Катэгорыя:Культура Беларусі]] [[Катэгорыя:Культура Польшчы]] [[Катэгорыя:Оперы 1784 года]] hc79ma63z4xi65vj7y2boilwaqj5qre 0 798280 5121314 5079054 2026-04-05T13:04:01Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:Беларусісты]]; дададзена [[Катэгорыя:Беларусісты Польшчы]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5121314 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} {{цёзкі2|Кандрацюк}} '''Міхаіл Кандрацюк''' ({{lang-pl|Michał Kondratiuk}}; {{ВД-Прэамбула}}) — польскі мовазнавец, даследчык гаворак [[Усходняя Беласточчына|Беласточчыны]]. Доктар філалагічных навук (1984), прафесар (1992). == Біяграфія == Скончыў факультэты рускай (1958) і беларускай (1961) філалогіі [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]]. З 1960 у [[Інстытут славістыкі Польскай акадэміі навук|Інстытуце славяназнаўства Польскай АН]] (у 1985—92 загадчык аддзела беларускай мовы). З 1992 загадчык кафедры беларускай філалогіі Інстытута ўсходнеславянскай філалогіі (Варшава). Даследуе [[фанетыка|фанетыку]], [[лексіка|лексіку]], словаўтварэнне і [[анамастыка|анамастыку]] гаворак Беласточчыны («Вакалізм беларуска-ўкраінскіх гаворак Гайнаўскага павета», 1964; «Назвы жыхароў, утвораныя ад назваў вёсак і гарадоў у гаворках усходняй Беласточчыны», 1972; «Анамастычныя даследаванні ў беластоцкім рэгіёне», 1981; «Беларускія і літоўскія элементы ў сістэме польскай тапаніміі і мікратапаніміі апелятыўнага паходжання», 1983, і інш.). Сааўтар «Атласа ўсходнеславянскіх гаворак Беласточчыны» (т. 1—2, 1980—89). Віцэ-прэзідэнт [[Міжнародная асацыяцыя беларусістаў|Міжнароднай асацыяцыі беларусістаў]] (з 1991). == Крыніцы == {{крыніцы}} {{refless}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|7|Кандрацюк}} == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|131002}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кандрацюк Міхаіл}} [[Катэгорыя:Беларусісты Польшчы]] [[Катэгорыя:Дактары філалагічных навук]] [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Польшчы]] eekig8cmsjomy947s8c8z83we32c0sm 5121315 5121314 2026-04-05T13:04:23Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Спасылкі */ 5121315 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} {{цёзкі2|Кандрацюк}} '''Міхаіл Кандрацюк''' ({{lang-pl|Michał Kondratiuk}}; {{ВД-Прэамбула}}) — польскі мовазнавец, даследчык гаворак [[Усходняя Беласточчына|Беласточчыны]]. Доктар філалагічных навук (1984), прафесар (1992). == Біяграфія == Скончыў факультэты рускай (1958) і беларускай (1961) філалогіі [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]]. З 1960 у [[Інстытут славістыкі Польскай акадэміі навук|Інстытуце славяназнаўства Польскай АН]] (у 1985—92 загадчык аддзела беларускай мовы). З 1992 загадчык кафедры беларускай філалогіі Інстытута ўсходнеславянскай філалогіі (Варшава). Даследуе [[фанетыка|фанетыку]], [[лексіка|лексіку]], словаўтварэнне і [[анамастыка|анамастыку]] гаворак Беласточчыны («Вакалізм беларуска-ўкраінскіх гаворак Гайнаўскага павета», 1964; «Назвы жыхароў, утвораныя ад назваў вёсак і гарадоў у гаворках усходняй Беласточчыны», 1972; «Анамастычныя даследаванні ў беластоцкім рэгіёне», 1981; «Беларускія і літоўскія элементы ў сістэме польскай тапаніміі і мікратапаніміі апелятыўнага паходжання», 1983, і інш.). Сааўтар «Атласа ўсходнеславянскіх гаворак Беласточчыны» (т. 1—2, 1980—89). Віцэ-прэзідэнт [[Міжнародная асацыяцыя беларусістаў|Міжнароднай асацыяцыі беларусістаў]] (з 1991). == Крыніцы == {{крыніцы}} {{refless}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|7|Кандрацюк}} == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|131002}} {{Беларусазнаўства ў Польшчы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кандрацюк Міхаіл}} [[Катэгорыя:Беларусісты Польшчы]] [[Катэгорыя:Дактары філалагічных навук]] [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Польшчы]] cwpkivxqz7xm7q2khxd8hnvx52n707b 5121321 5121315 2026-04-05T13:07:06Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5121321 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} {{цёзкі2|Кандрацюк}} '''Міхаіл Кандрацю́к''' ({{lang-pl|Michał Kondratiuk}}; {{ВД-Прэамбула}}) — польскі мовазнавец, даследчык гаворак [[Усходняя Беласточчына|Беласточчыны]]. Доктар філалагічных навук (1984), прафесар (1992){{sfn|БЭ|1998}}. == Біяграфія == Скончыў факультэты рускай (1958) і беларускай (1961) філалогіі [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]]. З 1960 у [[Інстытут славістыкі Польскай акадэміі навук|Інстытуце славяназнаўства Польскай АН]] (у 1985—92 загадчык аддзела беларускай мовы). З 1992 загадчык кафедры беларускай філалогіі Інстытута ўсходнеславянскай філалогіі (Варшава){{sfn|БЭ|1998}}. Даследуе [[фанетыка|фанетыку]], [[лексіка|лексіку]], словаўтварэнне і [[анамастыка|анамастыку]] гаворак Беласточчыны («Вакалізм беларуска-ўкраінскіх гаворак Гайнаўскага павета», 1964; «Назвы жыхароў, утвораныя ад назваў вёсак і гарадоў у гаворках усходняй Беласточчыны», 1972; «Анамастычныя даследаванні ў беластоцкім рэгіёне», 1981; «Беларускія і літоўскія элементы ў сістэме польскай тапаніміі і мікратапаніміі апелятыўнага паходжання», 1983, і інш.). Сааўтар «Атласа ўсходнеславянскіх гаворак Беласточчыны» (т. 1—2, 1980—89). Віцэ-прэзідэнт [[Міжнародная асацыяцыя беларусістаў|Міжнароднай асацыяцыі беларусістаў]] (з 1991){{sfn|БЭ|1998}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|7|Кандрацюк Міхаіл|с=579|ref=БЭ}} == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|131002}} {{Беларусазнаўства ў Польшчы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кандрацюк Міхаіл}} [[Катэгорыя:Беларусісты Польшчы]] [[Катэгорыя:Дактары філалагічных навук]] [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Польшчы]] rx9d6wx65b28rpt6ynqyex7lfi4rpd4 5121323 5121321 2026-04-05T13:13:16Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5121323 wikitext text/x-wiki {{Навуковец |Імя = Міхаіл Кандрацюк |Арыгінал імя = {{lang-pl|Michał Kondratiuk}} |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = |Месца нараджэння = [[Дубіны (Гайнаўскі павет)|Дубіны]], цяпер [[Гайнаўскі павет]], [[Падляскае ваяводства]], [[Польшча]] |Дата смерці = |Месца смерці = |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Польшча}} |Род дзейнасці = [[мовазнавец]], [[дыялектолаг]], [[выкладчык універсітэта]] |Месца працы = [[Інстытут славяназнаўства Польскай акадэміі навук|Інстытут славяназнаўства ПАН]]<br>[[Беластоцкі ўніверсітэт]] |Навуковая ступень = [[Доктар філалагічных навук|доктар філалагічных навук]] (1984) |Навуковае званне = [[Прафесар|прафесар]] (1997) |Альма-матэр = [[Варшаўскі ўніверсітэт]] |Навуковы кіраўнік = [[Базыль Белаказовіч]] |Знакамітыя вучні = |Узнагароды і прэміі = }} {{цёзкі2|Кандрацюк}} '''Міхаі́л Кандрацю́к''' ({{lang-pl|Michał Kondratiuk}}; {{ВД-Прэамбула}}) — польскі [[мовазнавец]], даследчык гаворак [[Усходняя Беласточчына|Беласточчыны]], стваральнік і шматгадовы кіраўнік [[Кафедра беларускай філалогіі Беластоцкага ўніверсітэта|Кафедры беларускай філалогіі Беластоцкага ўніверсітэта]]. [[Доктар філалагічных навук]] (1984), [[прафесар]] (1997){{sfn|БЭ|1998}}{{sfn|Srodowisko|2018|с=172}}. == Біяграфія == Нарадзіўся ў вёсцы [[Дубіны (Гайнаўскі павет)|Дубіны]] каля Гайнаўкі. Скончыў факультэты рускай (1958) і беларускай (1961) філалогіі [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]]. Працоўную дзейнасць пачаў у 1953 годзе як настаўнік у школе ў [[Зубры (Польшча)|Зубрах]], дзе адпрацаваў пяць гадоў. Пазней настаўнічаў у пачатковай школе імя ў [[Беласток|Беластоку]], а таксама цягам дзесяці гадоў працаваў у мясцовым Комплексе харчовых школ{{sfn|Srodowisko|2018|с=172, 422}}. З 1 лютага 1960 года па 31 сакавіка 1992 года быў супрацоўнікам [[Інстытут славяназнаўства Польскай акадэміі навук|Інстытута славяназнаўства Польскай акадэміі навук]] у Варшаве. У 1970 годзе абараніў там доктарскую дысертацыю, прысвечаную перакладам усходнеславянскай паэзіі, выкананым [[Казімеж Анджэй Яворскі|Казімірам Анджэем Яворскім]] (навуковы кіраўнік — прафесар [[Базыль Белаказовіч]]). У 1984 годзе ў Інстытуце русістыкі і прыкладной лінгвістыкі Варшаўскага ўніверсітэта атрымаў ступень [[Доктар габілітаваны|доктара габілітаванага]], з 1985 па 1992 год выконваў абавязкі загадчыка аддзела беларускай мовы [[Інстытут славяназнаўства ПАН|Інстытута славяназнаўства ПАН]]{{sfn|БЭ|1998}}{{sfn|Srodowisko|2018|с=172, 422}}. Адначасова з працай у Варшаве, з кастрычніка 1985 года Міхаіл Кандрацюк пачаў выкладаць на палову стаўкі ў [[Беластоцкі філіял Варшаўскага ўніверсітэта|беластоцкім філіяле Варшаўскага ўніверсітэта]]. У 1992 годзе ён канчаткова перайшоў на працу ў Беласток на пасаду [[Надзвычайны прафесар|надзвычайнага прафесара]]{{sfn|Srodowisko|2018|с=172, 174}}. Ён стаў галоўным ініцыятарам утварэння ў Беластоку асобнага цэнтра беларусістыкі. Паслядоўна кіраваў Лабараторыяй беларусістыкі (з 1992), Аддзелам беларусістыкі (з 1996), а пасля ўтварэння самастойнага [[Беластоцкі ўніверсітэт|Беластоцкага ўніверсітэта]] стаў стваральнікам і першым кіраўніком (з 1999 па 2004 год) [[Кафедра беларускай філалогіі Беластоцкага ўніверсітэта|Кафедры беларускай філалогіі]]{{sfn|Siegień|2013|с=503—504}}{{sfn|Siwek|2021|с=147}}. У 1997 годзе ва [[Універсітэт імя Адама Міцкевіча ў Познані|Універсітэце імя Адама Міцкевіча ў Познані]] яму было нададзена вучонае званне прафесара, з 2003 года ён з'яўляўся звычайным прафесарам Беластоцкага ўніверсітэта. Фармальна выйшаў на пенсію ў 2004 годзе, аднак працягваў працаваць на кафедры па штогадовых кантрактах да 2011 года{{sfn|Srodowisko|2018|с=172, 180}}. Віцэ-прэзідэнт [[Міжнародная асацыяцыя беларусістаў|Міжнароднай асацыяцыі беларусістаў]] з 1991 года{{sfn|БЭ|1998}}. == Навуковая дзейнасць == Асноўныя кірункі даследаванняў Міхаіла Кандрацюка звязаны са славянскім і балцкім мовазнаўствам, вывучэннем усходнеславянскіх і польскіх гаворак, а таксама з гістарычнай і сучаснай [[анамастыка|анамастыкай]] (тапанімікай і антрапанімікай) на польска-беларуска-ўкраінскім і славяна-балцкім памежжы{{sfn|БЭ|1998}}{{sfn|Srodowisko|2018|с=172}}. Яшчэ падчас працы ў Інстытуце славяназнаўства ПАН пад кіраўніцтвам [[Антаніна Абрэмбская-Яблонская|Антаніны Абрэмбскай-Яблонскай]] ён прымаў актыўны ўдзел у палявых даследаваннях і ўпарадкаванні геаграфічных назваў на тэрыторыі [[Беласточчына|Беласточчыны]] і [[Сувальшчына|Сувальшчыны]] на замову Камісіі па ўстанаўленні назваў мясцовасцей і фізіяграфічных аб'ектаў пры Савеце Міністраў ПНР{{sfn|Srodowisko|2018|с=176}}. Вынікам яго шматгадовых даследаванняў стала суаўтарства ў фундаментальным шматтомным выданні «[[Атлас усходнеславянскіх гаворак Беласточчыны]]» (т. 1—2, 1980—1989){{sfn|БЭ|1998}}{{sfn|Siegień|2013|с=506}}. Як выкладчык і кіраўнік кафедры падрыхтаваў больш за 50 магістраў, якія пад яго кіраўніцтвам даследавалі мясцовыя [[беларускія гаворкі Беласточчыны]]{{sfn|Siwek|2021|с=147}}{{sfn|Srodowisko|2018|с=172}}. Выступаў рэдактарам і суаўтарам шматлікіх навуковых зборнікаў, у тым ліку матэрыялаў міжнародных канферэнцый «[[Шлях да ўзаемнасці]]» (Droga ku wzajemności){{sfn|Siegień|2013|с=505}}. У 2006 годзе ў гонар 45-годдзя яго навуковай працы быў выдадзены юбілейны зборнік «Гаворкі і анамастыка польска-ўсходнеславянскага і славяна-балцкага памежжа» (пад рэдакцыяй [[Л. Цытко]] і [[Б. Сегень|Б. Сегеня]]){{sfn|Siegień|2013|с=506}}. Заслугі навукоўца адзначаны ў лінгвістычных энцыклапедыях Польшчы, Беларусі, Літвы і Украіны{{sfn|Srodowisko|2018|с=172}}. == Бібліяграфія == * ''Wokalizm białorusko-ukraińskich gwar powiatu hajnowskiego'' («Вакалізм беларуска-ўкраінскіх гаворак Гайнаўскага павета», 1964). * ''Nazwy mieszkańców utworzone od nazw miejscowości w gwarach wschodniej Białostocczyzny'' («Назвы жыхароў, утвораныя ад назваў вёсак і гарадоў у гаворках усходняй Беласточчыны», 1972). * ''Badania onomastyczne w regionie białostockim'' («Анамастычныя даследаванні ў беластоцкім рэгіёне», 1981). * ''Białoruskie i litewskie elementy w systemie polskiej toponimii i mikrotoponimii o pochodzeniu apelatywnym'' («Беларускія і літоўскія элементы ў сістэме польскай тапаніміі і мікратапаніміі апелятыўнага паходжання», 1983). * ''Elementy bałtyckie w toponimii i mikrotoponimii regionu białostockiego'' (Уроцлаў, 1985). * ''Bibliografia onomastyki wschodniosłowiańskiej do roku 1965 włącznie'' (Беласток, 1997). * ''Słownik historycznych nazw osobowych Białostocczyzny XV-XVII wieku'' (у суаўтарстве з З. Абрамовіч і [[Леанарда Дацэвіч|Л. Дацэвіч]], 1997—1998). * ''Urzędowe i gwarowe nazwy miejscowości Białostocczyzny'' (Беласток, 2011). * ''Gwarowe nazwy miejscowości Białostocczyzny w układzie alfabetycznym'' (Беласток, 2014). * ''Nazwy geograficzne i osobowe Białostocczyzny'' (Беласток, 2016). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|7|Кандрацюк Міхаіл|с=579|ref=БЭ}} * {{артыкул|аўтар=Siwek B.|загаловак=Białorutenistyka polska. Historia – stan obecny – perspektywy rozwoju|выданне=Roczniki Humanistyczne|год=2021|том=LXIX|нумар=7|старонкі=131—155|doi=10.18290/rh21697-9|спасылка=https://www.researchgate.net/publication/353861655_Bialorutenistyka_polska_Historia_-_stan_obecny_-_perspektywy_rozwoju|ref=Siwek}} * {{артыкул |аўтар=Siegień B. |загаловак=Katedra Filologii Białoruskiej Uniwersytetu w Białymstoku – historia i stan obecny |выданне=Białorutenistyka Białostocka |год=2013 |том=5 |старонкі=503—508 |спасылка=https://repozytorium.uwb.edu.pl/jspui/bitstream/11320/2435/1/Bialrut_5_2013_Siegien.pdf |ref=Siegień}} * {{Кніга|ref=Srodowisko|спасылка=https://filologia.uwb.edu.pl/fcp/LFBsTMCQZEyUgCg4WSHd4a01VYTZUNlAGDzRMdA0bPTZDGw8jJRRUfHYlC1BGbzMrMBgzNlk4VjgSOQEgQVQlKBpcHg/_global/public/filologia/2024/bialostockie_srodowisko_filologiczne_wklad_1968-2018.pdf|загаловак=Białostockie środowisko filologiczne 1968-2018: historia w 45 wywiadach|адказны=Dominik Sołowiej, Jarosław Ławski|год=2018|месца=Białystok|выдавецтва=Wydawnictwo Alter Studio|старонак=523|isbn=978-83-64081-49-1}} == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|131002}} {{Беларусістыка ў Польшчы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кандрацюк Міхаіл}} [[Катэгорыя:Беларусісты Польшчы]] [[Катэгорыя:Дактары філалагічных навук]] [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Польшчы]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Беластоцкага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гайнаўскім павеце]] obpafv141l2eu4r9zclvgqwvsaiuaia 0 798478 5121318 5081258 2026-04-05T13:05:37Z Siarhei V 122587 5121318 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Фёдар Паўлючэнка''' ({{lang-ru|Фёдор Павлюченко}}, ''Федор Павлюченко'') — [[Журналістыка Беларусі|беларускі журналіст]], рэдактар і [[медыяменеджар]], звязаны з шэрагам незалежных грамадска-палітычных медыяпраектаў. Галоўны рэдактар праекта '''[[Reformation]]''' і савядучы [[гумар]]ыстычнай YouTube-праграмы ад рэдакцыі [[reform.news]] [[«Саша, что ты несёшь?!»]].<ref>{{Cite web|lang=be-BY|url=https://www.youtube.com/channel/UCWJfoNPdsYcqEMe6itZYObA|title=Саша, что ты несешь?! · СЧТН · Беларусь|website=YouTube|access-date=2026-01-12}}</ref> == Біяграфія == Фёдар Паўлючэнка — беларускі журналіст, які працуе ў сферы незалежных інтэрнэт-СМІ. Атрымаў вядомасць дзякуючы ўдзелу ў стварэнні і развіцці шэрагу медыяпраектаў, скіраваных на асвятленне грамадска-палітычнага жыцця Беларусі, праблем правоў чалавека і дэмакратычных пераўтварэнняў.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://press-club.pro/dosved/my-vyrabatyvaem-novye-standarty-v-nestandartnoj-situacii|title=«Мы вырабатываем новые стандарты в нестандартной ситуации»|website=Press Club Belarus {{!}} Прастора для прафесійнага росту медыясупольнасці|date=2024-11-06|access-date=2026-01-12}}</ref> == Журналісцкая дзейнасць == Паўлючэнка з’яўляецца адным з ініцыятараў і рэдактараў праекта '''[[Reformation (беларускае медыя ў Польшчы)|Reformation]]''', які першапачаткова функцыянаваў як аналітычная і дыскусійная платформа, прысвечаная тэме рэформаў у Беларусі. На аснове гэтага праекта ў далейшым было створана інтэрнэт-выданне '''Reform.by''', якое пасля эвакуацыі ў Польшчу пасля [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў 2020 года ў Беларусі]] працягнула працу пад назвай '''Reform.news'''. Reform.news пазіцыянуе сябе як незалежнае беларускае інтэрнэт-СМІ, якое публікуе навіны, аналітычныя матэрыялы, інтэрв’ю і каментары, прысвечаныя ўнутранай і знешняй палітыцы, грамадзянскай супольнасці і сітуацыі ў рэгіёне. У розныя перыяды Паўлючэнка займаў у праекце кіраўнічыя і рэдактарскія пасады.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=jey_OnI5UVU|title=Открытая летучка с проектом #RFRM и Павлом Селиным в Press Club Belarus|last=Press Club Belarus|date=2017-11-27|access-date=2026-01-12}}</ref> Таксама Фёдар Паўлючэнка быў звязаны з праектам '''[[Electroname.com]]''', які спецыялізаваўся на палітычнай і эканамічнай аналітыцы, а таксама быў дырэктарам беларускага інтэрнэт-выдання '''[[Хартыя'97|Хартыя’97]]'''.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://charter97.org/ru/news/2013/2/28/65994/|title=Убей Чуденцова в себе|website=charter97.org|access-date=2026-01-12}}</ref> == YouTube-шоў «Саша, што ты несёшь?!» == Разам з журналістам [[Аляксандр Сяргеевіч Атрошчанкаў|Аляксандрам Атрошчанкавым]] Фёдар Паўлючэнка вядзе гумарыстычнае YouTube-шоў ад рэдакцыі reform.news «[[Саша, что ты несёшь?!|Саша, што ты несёшь?!]]» (СЧТН). Праграма спалучае [[Палітычная сатыра|палітычную сатыру]] і аналітыку. Шоў скіраванае на крытычны разбор заяваў і публічных выступаў прадстаўнікоў беларускіх уладаў, найперш [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]. Праект выкарыстоўвае фармат жывых стрымаў, а таксама аналіз тэкставых і мультымедыйных матэрыялаў. Шоў спалучае ў сабе элементы палітычнай сатыры, [[Чорны гумар|чорнага гумару]], [[фактчэкінг]]у і каментавання актуальных падзей. Праект атрымаў значную папулярнасць у беларускім сегменце сацыяльных сетак<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://infopolicy.net/youtube_streams_in_belarus_092025/|title=Стримы беларуских YouTube-каналов в сентябре 2025|website=Information Policy|date=2025-10-02|access-date=2026-01-12}}</ref> і з’яўляецца прыкладам альтэрнатыўнай формы беларускай палітычнай журналістыкі і публіцыстыкі ў [[Эміграцыя з Беларусі пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года|эміграцыі]]. Дзейнасць праекта адбываецца ва ўмовах узмацнення [[Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі (з 2020 года)|рэпрэсій]] супраць [[Журналістыка Беларусі|незалежных медыя ў Беларусі]], што абмяжоўвае магчымасці яго афіцыйнага распаўсюду на тэрыторыі гэтай краіны. Аднак востры, часта непаліткарэктны фармат і эмацыянальныя ацэнкі вядучых перыядычна выклікаюць крытыку. Адным з такіх выпадкаў стала публічная палеміка ў красавіку 2026 года: у сваім эфіры Паўлючэнка і Атрошчанкаў у грубай сатырычнай манеры раскрытыкавалі беларускіх даследчыкаў, якія ў сваю чаргу скардзіліся на ініцыятыву «[[Кіберпартызаны|Кіберпартызан]]» з-за знікнення доступу да каталогаў Нацыянальнай бібліятэкі<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=vrfBNkMWFwo|title=Исследователи критикуют Киберпартизан|last=Саша, что ты несешь?! · СЧТН · Беларусь|date=2026-04-03|access-date=2026-04-05}}</ref>. Архітэктар [[Уладзіслаў Чаховіч]], навуковец [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Сяргей Бесараб]] і іншыя абвінавацілі вядучых шоў у зняважлівым стаўленні да нацыянальнай навукі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/392054|title=«Беларуская навука — выпаленая пустка, дзе адзіночкі спрабуюць стварыць нармальны свет для такіх, як вы». Чаховіч палемізуе з Паўлючэнкам|website=Наша Ніва|date=2026-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404134721/https://nashaniva.com/392054|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-05}}</ref>. У адказ на абурэнне ў медыяпрасторы Паўлючэнка растлумачыў, што ва ўмовах бесперапыннага ў краіне тэрору лічыць эмацыянальныя папрокі актывістам і "Кіберпартызанам" за "непрацуючыя сэрвісы" абсурднымі і пазбаўленымі логікі, пры гэтым падкрэсліўшы, што словы ў перадачы адрасаваліся не "беларускамоўным людзям навукі", а непасрэдна тым, хто страціў фокус на галоўных прычынах таго, што адбываецца ў Беларусі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/392068|title=«Прабачце мне, даследчыкі, за ўсё». Фёдар Паўлючэнка адказаў Уладзіславу Чаховічу|website=Наша Ніва|date=2026-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404155936/https://nashaniva.com/392068|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-05}}</ref>. == Праца на сайце «Хартыя’97» == У 2010-я гады Фёдар Паўлючэнка супрацоўнічаў з незалежным беларускім інтэрнэт-выданнем '''«[[Хартыя'97|Хартыя’97]]»''', адным з найстарэйшых апазіцыйных медыяпраектаў Беларусі. У межах гэтага супрацоўніцтва ён займаўся журналісцкай і рэдактарскай<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://euroradio.fm/ru/diletant-razbushevalsya-vbrosy-prorossiyskih-tg-kanalov-v-belarusi|title=“Дилетант” разбушевался: вбросы пророссийских ТГ-каналов в Беларуси {{!}} Новости Беларуси {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2020-05-14|access-date=2026-01-12}}</ref> працай, удзельнічаў у падрыхтоўцы матэрыялаў грамадска-палітычнай тэматыкі, а таксама ў асвятленні падзей, звязаных з палітычнай сітуацыяй у краіне. У 2011 годзе Фёдар Паўлючэнка разам з журналістам [[Мікалай Мікалаевіч Халезін|Мікалаем Халезіным]] узначаліў рэдакцыйную працу на сайце «Хартыя’97», калі асноўныя супрацоўнікі вымушана знаходзіліся ў турмах пасля [[Плошча 2010|падзей 19 снежня 2010 года]]. Першым крокам стала аднаўленне адносін паміж структурай сайта і журналістамі, з якімі раней узніклі канфлікты. Гэта дазволіла аднавіць супрацоўніцтва і значна павялічыць аўдыторыю рэсурсу, дасягнуўшы каля паўмільёна карыстальнікаў у дзень.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://nashaniva.com/ru/340053|title=«Началось сумасшествие: все журналисты — это гэбэшники». Халезин рассказал, почему поссорился с Санниковым|website=Наша Ніва|date=2024-04-05|access-date=2026-01-12}}</ref> У 2011—2013<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://charter97.link/be/news/2013/2/28/65994/|title=Убей Чуденцова в себе|website=charter97.org|access-date=2026-01-12}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://charter97.org/ru/news/2013/11/30/80868/|title=Сергей Михалок обратился к читателям charter97.org (Видео)|website=charter97.org|access-date=2026-01-12}}</ref> гадах займаў пазіцыю дырэктара сайта Хартыя’97, галоўнай рэдактаркай праекта ў гэты час была журналістка [[Наталля Радзіна]]. Дзейнасць «Хартыі’97» у гэты перыяд адбывалася ва ўмовах пастаяннага ціску з боку ўладаў, уключаючы крымінальны пераслед журналістаў, блакаванне сайта і прызнанне матэрыялаў экстрэмісцкімі. Супрацоўніцтва з выданнем істотна паўплывала на далейшую прафесійную арыентацыю Паўлючэнкі ў сферы незалежнай журналістыкі. == Першая палітычная эміграцыя == Напрыканцы 2010 года Фёдар Паўлючэнка быў вымушаны пакінуць Беларусь у сувязі з узмацненнем ціску на незалежных журналістаў і грамадзянскую супольнасць. З 2010 па 2016 жыў у [[Літва|Літве]]. Яго выезд з краіны ў гэты час разглядаецца як ягоная першая палітычная эміграцыя, звязаная з прафесійнай дзейнасцю ў незалежных медыя і ўдзелам у апазіцыйных інфармацыйных праектах.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.belsat.eu/81051155/fedor-pavlyuchenko-iz-reform-by-kachestvo-belarusskoj-zhurnalistiki-nesmotrya-ni-na-chto-ostaetsya-vysokim|title=Федор Павлюченко из Reform.by: Качество беларусской журналистики, несмотря ни на что, остается высоким|first=Belsat|last=TV|website=ru.belsat.eu|access-date=2026-01-12}}</ref> У эміграцыі Паўлючэнка працягнуў працу ў журналістыцы, удзельнічаў у стварэнні і развіцці інтэрнэт-праектаў, скіраваных на беларускую аўдыторыю. У 2016 вярнуўся ў Беларусь дзе ўдзельнічаў у стварэнні праекта [[Reformation]].<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=jey_OnI5UVU|title=Открытая летучка с проектом #RFRM и Павлом Селиным в Press Club Belarus|last=Press Club Belarus|date=2017-11-27|access-date=2026-01-12}}</ref> == Другая палітычная эміграцыя == У маі 2021 вымушана выехаў у Польшчу з-за пагрозы [[Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі (з 2020 года)|палітычнага пераследу за журналіскую працу]]. Жыве ў [[Варшава|Варшаве]].<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.belsat.eu/81051155/fedor-pavlyuchenko-iz-reform-by-kachestvo-belarusskoj-zhurnalistiki-nesmotrya-ni-na-chto-ostaetsya-vysokim|title=Федор Павлюченко из Reform.by: Качество беларусской журналистики, несмотря ни на что, остается высоким|first=Belsat|last=TV|website=ru.belsat.eu|access-date=2026-01-12}}</ref> Займаецца журналістыкай у якасці галоўнага рэдактара сайта '''Reform.by / Reform.news''' і стварае сатырычную YouTube-праграму «[[Саша, что ты несёшь?!|Саша, што ты несёшь?!]]». == Палітычны пераслед і ўмовы працы == Журналісцкая дзейнасць Фёдара Паўлючэнкі адбывалася ва ўмовах узмацнення ціску на незалежныя СМІ ў Беларусі. Частка праектаў, з якімі ён быў звязаны, падвяргалася блакаванню на тэрыторыі краіны, а рэдакцыі вымушаныя былі працягваць працу з-за мяжы.<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://baj.media/ru/mininformacii-priznalo-reform-news-jekstremistskim-informacionnoj-produkciej/|title=Сайт REFORM.NEWS признали экстремистской продукцией|website=Белорусская ассоциация журналистов|date=2024-08-29|access-date=2026-01-12}}</ref> == Значэнне == Фёдар Паўлючэнка разглядаецца як адзін з прадстаўнікоў незалежнай беларускай журналістыкі, якая развівалася ў інтэрнэт-фармаце і працягнула існаванне ў [[Эміграцыя з Беларусі пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года|эміграцыі]]. Яго дзейнасць звязаная з фармаваннем альтэрнатыўнай інфармацыйнай прасторы для беларускай аўдыторыі.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/glavnyy-redaktor-reformby-nash-proekt-mozhet-zakrytsya/|title=Главный редактор Reform.by: Наш проект может закрыться|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2023-12-21|access-date=2026-01-12}}</ref> == Гл. таксама == * [[Незалежныя СМІ Беларусі]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{няма катэгорый|date=2026-01-13}} {{DEFAULTSORT:Паўлючэнка Фёдар}} bdne0hq8p5eyqjzfvsngx7lmr1im7b6 5121319 5121318 2026-04-05T13:06:47Z Siarhei V 122587 5121319 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Фёдар Паўлючэнка''' ({{lang-ru|Фёдор Павлюченко}}, ''Федор Павлюченко'') — [[Журналістыка Беларусі|беларускі журналіст]], рэдактар і [[медыяменеджар]], звязаны з шэрагам незалежных грамадска-палітычных медыяпраектаў. Галоўны рэдактар праекта '''[[Reformation]]''' і савядучы [[гумар]]ыстычнай YouTube-праграмы ад рэдакцыі [[reform.news]] [[«Саша, что ты несёшь?!»]].<ref>{{Cite web|lang=be-BY|url=https://www.youtube.com/channel/UCWJfoNPdsYcqEMe6itZYObA|title=Саша, что ты несешь?! · СЧТН · Беларусь|website=YouTube|access-date=2026-01-12}}</ref> == Біяграфія == Фёдар Паўлючэнка — беларускі журналіст, які працуе ў сферы незалежных інтэрнэт-СМІ. Атрымаў вядомасць дзякуючы ўдзелу ў стварэнні і развіцці шэрагу медыяпраектаў, скіраваных на асвятленне грамадска-палітычнага жыцця Беларусі, праблем правоў чалавека і дэмакратычных пераўтварэнняў.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://press-club.pro/dosved/my-vyrabatyvaem-novye-standarty-v-nestandartnoj-situacii|title=«Мы вырабатываем новые стандарты в нестандартной ситуации»|website=Press Club Belarus {{!}} Прастора для прафесійнага росту медыясупольнасці|date=2024-11-06|access-date=2026-01-12}}</ref> == Журналісцкая дзейнасць == Паўлючэнка з’яўляецца адным з ініцыятараў і рэдактараў праекта '''[[Reformation (беларускае медыя ў Польшчы)|Reformation]]''', які першапачаткова функцыянаваў як аналітычная і дыскусійная платформа, прысвечаная тэме рэформаў у Беларусі. На аснове гэтага праекта ў далейшым было створана інтэрнэт-выданне '''Reform.by''', якое пасля эвакуацыі ў Польшчу пасля [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў 2020 года ў Беларусі]] працягнула працу пад назвай '''Reform.news'''. Reform.news пазіцыянуе сябе як незалежнае беларускае інтэрнэт-СМІ, якое публікуе навіны, аналітычныя матэрыялы, інтэрв’ю і каментары, прысвечаныя ўнутранай і знешняй палітыцы, грамадзянскай супольнасці і сітуацыі ў рэгіёне. У розныя перыяды Паўлючэнка займаў у праекце кіраўнічыя і рэдактарскія пасады.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=jey_OnI5UVU|title=Открытая летучка с проектом #RFRM и Павлом Селиным в Press Club Belarus|last=Press Club Belarus|date=2017-11-27|access-date=2026-01-12}}</ref> Таксама Фёдар Паўлючэнка быў звязаны з праектам '''[[Electroname.com]]''', які спецыялізаваўся на палітычнай і эканамічнай аналітыцы, а таксама быў дырэктарам беларускага інтэрнэт-выдання '''[[Хартыя'97|Хартыя’97]]'''.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://charter97.org/ru/news/2013/2/28/65994/|title=Убей Чуденцова в себе|website=charter97.org|access-date=2026-01-12}}</ref> == YouTube-шоў «Саша, што ты несёшь?!» == Разам з журналістам [[Аляксандр Сяргеевіч Атрошчанкаў|Аляксандрам Атрошчанкавым]] Фёдар Паўлючэнка вядзе гумарыстычнае YouTube-шоў ад рэдакцыі reform.news «[[Саша, что ты несёшь?!|Саша, што ты несёшь?!]]» (СЧТН). Праграма спалучае [[Палітычная сатыра|палітычную сатыру]] і аналітыку. Шоў скіраванае на крытычны разбор заяваў і публічных выступаў прадстаўнікоў беларускіх уладаў, найперш [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]. Праект выкарыстоўвае фармат жывых стрымаў, а таксама аналіз тэкставых і мультымедыйных матэрыялаў. Шоў спалучае ў сабе элементы палітычнай сатыры, [[Чорны гумар|чорнага гумару]], [[фактчэкінг]]у і каментавання актуальных падзей. Праект атрымаў значную папулярнасць у беларускім сегменце сацыяльных сетак<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://infopolicy.net/youtube_streams_in_belarus_092025/|title=Стримы беларуских YouTube-каналов в сентябре 2025|website=Information Policy|date=2025-10-02|access-date=2026-01-12}}</ref> і з’яўляецца прыкладам альтэрнатыўнай формы беларускай палітычнай журналістыкі і публіцыстыкі ў [[Эміграцыя з Беларусі пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года|эміграцыі]]. Дзейнасць праекта адбываецца ва ўмовах узмацнення [[Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі (з 2020 года)|рэпрэсій]] супраць [[Журналістыка Беларусі|незалежных медыя ў Беларусі]], што абмяжоўвае магчымасці яго афіцыйнага распаўсюду на тэрыторыі гэтай краіны. Аднак востры, часта непаліткарэктны фармат і эмацыянальныя ацэнкі вядучых перыядычна выклікаюць крытыку. Адным з такіх выпадкаў стала публічная палеміка ў красавіку 2026 года: у сваім эфіры Паўлючэнка і Атрошчанкаў у грубай сатырычнай манеры раскрытыкавалі беларускіх даследчыкаў, якія ў сваю чаргу скардзіліся на ініцыятыву «[[Кіберпартызаны|Кіберпартызан]]» з-за знікнення доступу да каталогаў Нацыянальнай бібліятэкі<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=vrfBNkMWFwo|title=Исследователи критикуют Киберпартизан|last=Саша, что ты несешь?! · СЧТН · Беларусь|date=2026-04-03|access-date=2026-04-05}}</ref>. Архітэктар [[Уладзіслаў Чаховіч]], навуковец [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Сяргей Бесараб]] і іншыя абвінавацілі вядучых шоў у зняважлівым стаўленні да нацыянальнай навукі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/392054|title=«Беларуская навука — выпаленая пустка, дзе адзіночкі спрабуюць стварыць нармальны свет для такіх, як вы». Чаховіч палемізуе з Паўлючэнкам|website=Наша Ніва|date=2026-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404134721/https://nashaniva.com/392054|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-05}}</ref>. У адказ на абурэнне ў медыяпрасторы Паўлючэнка растлумачыў, што ва ўмовах бесперапыннага тэрору ў краіне ён лічыць эмацыянальныя папрокі актывістам і "Кіберпартызанам" за "непрацуючыя сэрвісы" абсурднымі і пазбаўленымі логікі, пры гэтым падкрэсліўшы, што словы ў перадачы адрасаваліся не "беларускамоўным людзям навукі", а непасрэдна тым, хто страціў фокус на галоўных прычынах таго, што адбываецца ў Беларусі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/392068|title=«Прабачце мне, даследчыкі, за ўсё». Фёдар Паўлючэнка адказаў Уладзіславу Чаховічу|website=Наша Ніва|date=2026-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404155936/https://nashaniva.com/392068|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-05}}</ref>. == Праца на сайце «Хартыя’97» == У 2010-я гады Фёдар Паўлючэнка супрацоўнічаў з незалежным беларускім інтэрнэт-выданнем '''«[[Хартыя'97|Хартыя’97]]»''', адным з найстарэйшых апазіцыйных медыяпраектаў Беларусі. У межах гэтага супрацоўніцтва ён займаўся журналісцкай і рэдактарскай<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://euroradio.fm/ru/diletant-razbushevalsya-vbrosy-prorossiyskih-tg-kanalov-v-belarusi|title=“Дилетант” разбушевался: вбросы пророссийских ТГ-каналов в Беларуси {{!}} Новости Беларуси {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2020-05-14|access-date=2026-01-12}}</ref> працай, удзельнічаў у падрыхтоўцы матэрыялаў грамадска-палітычнай тэматыкі, а таксама ў асвятленні падзей, звязаных з палітычнай сітуацыяй у краіне. У 2011 годзе Фёдар Паўлючэнка разам з журналістам [[Мікалай Мікалаевіч Халезін|Мікалаем Халезіным]] узначаліў рэдакцыйную працу на сайце «Хартыя’97», калі асноўныя супрацоўнікі вымушана знаходзіліся ў турмах пасля [[Плошча 2010|падзей 19 снежня 2010 года]]. Першым крокам стала аднаўленне адносін паміж структурай сайта і журналістамі, з якімі раней узніклі канфлікты. Гэта дазволіла аднавіць супрацоўніцтва і значна павялічыць аўдыторыю рэсурсу, дасягнуўшы каля паўмільёна карыстальнікаў у дзень.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://nashaniva.com/ru/340053|title=«Началось сумасшествие: все журналисты — это гэбэшники». Халезин рассказал, почему поссорился с Санниковым|website=Наша Ніва|date=2024-04-05|access-date=2026-01-12}}</ref> У 2011—2013<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://charter97.link/be/news/2013/2/28/65994/|title=Убей Чуденцова в себе|website=charter97.org|access-date=2026-01-12}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://charter97.org/ru/news/2013/11/30/80868/|title=Сергей Михалок обратился к читателям charter97.org (Видео)|website=charter97.org|access-date=2026-01-12}}</ref> гадах займаў пазіцыю дырэктара сайта Хартыя’97, галоўнай рэдактаркай праекта ў гэты час была журналістка [[Наталля Радзіна]]. Дзейнасць «Хартыі’97» у гэты перыяд адбывалася ва ўмовах пастаяннага ціску з боку ўладаў, уключаючы крымінальны пераслед журналістаў, блакаванне сайта і прызнанне матэрыялаў экстрэмісцкімі. Супрацоўніцтва з выданнем істотна паўплывала на далейшую прафесійную арыентацыю Паўлючэнкі ў сферы незалежнай журналістыкі. == Першая палітычная эміграцыя == Напрыканцы 2010 года Фёдар Паўлючэнка быў вымушаны пакінуць Беларусь у сувязі з узмацненнем ціску на незалежных журналістаў і грамадзянскую супольнасць. З 2010 па 2016 жыў у [[Літва|Літве]]. Яго выезд з краіны ў гэты час разглядаецца як ягоная першая палітычная эміграцыя, звязаная з прафесійнай дзейнасцю ў незалежных медыя і ўдзелам у апазіцыйных інфармацыйных праектах.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.belsat.eu/81051155/fedor-pavlyuchenko-iz-reform-by-kachestvo-belarusskoj-zhurnalistiki-nesmotrya-ni-na-chto-ostaetsya-vysokim|title=Федор Павлюченко из Reform.by: Качество беларусской журналистики, несмотря ни на что, остается высоким|first=Belsat|last=TV|website=ru.belsat.eu|access-date=2026-01-12}}</ref> У эміграцыі Паўлючэнка працягнуў працу ў журналістыцы, удзельнічаў у стварэнні і развіцці інтэрнэт-праектаў, скіраваных на беларускую аўдыторыю. У 2016 вярнуўся ў Беларусь дзе ўдзельнічаў у стварэнні праекта [[Reformation]].<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=jey_OnI5UVU|title=Открытая летучка с проектом #RFRM и Павлом Селиным в Press Club Belarus|last=Press Club Belarus|date=2017-11-27|access-date=2026-01-12}}</ref> == Другая палітычная эміграцыя == У маі 2021 вымушана выехаў у Польшчу з-за пагрозы [[Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі (з 2020 года)|палітычнага пераследу за журналіскую працу]]. Жыве ў [[Варшава|Варшаве]].<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.belsat.eu/81051155/fedor-pavlyuchenko-iz-reform-by-kachestvo-belarusskoj-zhurnalistiki-nesmotrya-ni-na-chto-ostaetsya-vysokim|title=Федор Павлюченко из Reform.by: Качество беларусской журналистики, несмотря ни на что, остается высоким|first=Belsat|last=TV|website=ru.belsat.eu|access-date=2026-01-12}}</ref> Займаецца журналістыкай у якасці галоўнага рэдактара сайта '''Reform.by / Reform.news''' і стварае сатырычную YouTube-праграму «[[Саша, что ты несёшь?!|Саша, што ты несёшь?!]]». == Палітычны пераслед і ўмовы працы == Журналісцкая дзейнасць Фёдара Паўлючэнкі адбывалася ва ўмовах узмацнення ціску на незалежныя СМІ ў Беларусі. Частка праектаў, з якімі ён быў звязаны, падвяргалася блакаванню на тэрыторыі краіны, а рэдакцыі вымушаныя былі працягваць працу з-за мяжы.<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://baj.media/ru/mininformacii-priznalo-reform-news-jekstremistskim-informacionnoj-produkciej/|title=Сайт REFORM.NEWS признали экстремистской продукцией|website=Белорусская ассоциация журналистов|date=2024-08-29|access-date=2026-01-12}}</ref> == Значэнне == Фёдар Паўлючэнка разглядаецца як адзін з прадстаўнікоў незалежнай беларускай журналістыкі, якая развівалася ў інтэрнэт-фармаце і працягнула існаванне ў [[Эміграцыя з Беларусі пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года|эміграцыі]]. Яго дзейнасць звязаная з фармаваннем альтэрнатыўнай інфармацыйнай прасторы для беларускай аўдыторыі.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/glavnyy-redaktor-reformby-nash-proekt-mozhet-zakrytsya/|title=Главный редактор Reform.by: Наш проект может закрыться|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2023-12-21|access-date=2026-01-12}}</ref> == Гл. таксама == * [[Незалежныя СМІ Беларусі]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{няма катэгорый|date=2026-01-13}} {{DEFAULTSORT:Паўлючэнка Фёдар}} nfg9ohp6e5luf3s0oesuasuyyvmc8tc 5121332 5121319 2026-04-05T13:26:24Z Siarhei V 122587 5121332 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Фёдар Паўлючэнка''' ({{lang-ru|Фёдор Павлюченко}}, ''Федор Павлюченко'') — [[Журналістыка Беларусі|беларускі журналіст]], рэдактар і [[медыяменеджар]], звязаны з шэрагам незалежных грамадска-палітычных медыяпраектаў. Галоўны рэдактар праекта '''[[Reformation]]''' і савядучы [[гумар]]ыстычнай YouTube-праграмы ад рэдакцыі [[reform.news]] [[«Саша, что ты несёшь?!»]].<ref>{{Cite web|lang=be-BY|url=https://www.youtube.com/channel/UCWJfoNPdsYcqEMe6itZYObA|title=Саша, что ты несешь?! · СЧТН · Беларусь|website=YouTube|access-date=2026-01-12}}</ref> == Біяграфія == Фёдар Паўлючэнка — беларускі журналіст, які працуе ў сферы незалежных інтэрнэт-СМІ. Атрымаў вядомасць дзякуючы ўдзелу ў стварэнні і развіцці шэрагу медыяпраектаў, скіраваных на асвятленне грамадска-палітычнага жыцця Беларусі, праблем правоў чалавека і дэмакратычных пераўтварэнняў.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://press-club.pro/dosved/my-vyrabatyvaem-novye-standarty-v-nestandartnoj-situacii|title=«Мы вырабатываем новые стандарты в нестандартной ситуации»|website=Press Club Belarus {{!}} Прастора для прафесійнага росту медыясупольнасці|date=2024-11-06|access-date=2026-01-12}}</ref> == Журналісцкая дзейнасць == Паўлючэнка з’яўляецца адным з ініцыятараў і рэдактараў праекта '''[[Reformation (беларускае медыя ў Польшчы)|Reformation]]''', які першапачаткова функцыянаваў як аналітычная і дыскусійная платформа, прысвечаная тэме рэформаў у Беларусі. На аснове гэтага праекта ў далейшым было створана інтэрнэт-выданне '''Reform.by''', якое пасля эвакуацыі ў Польшчу пасля [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў 2020 года ў Беларусі]] працягнула працу пад назвай '''Reform.news'''. Reform.news пазіцыянуе сябе як незалежнае беларускае інтэрнэт-СМІ, якое публікуе навіны, аналітычныя матэрыялы, інтэрв’ю і каментары, прысвечаныя ўнутранай і знешняй палітыцы, грамадзянскай супольнасці і сітуацыі ў рэгіёне. У розныя перыяды Паўлючэнка займаў у праекце кіраўнічыя і рэдактарскія пасады.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=jey_OnI5UVU|title=Открытая летучка с проектом #RFRM и Павлом Селиным в Press Club Belarus|last=Press Club Belarus|date=2017-11-27|access-date=2026-01-12}}</ref> Таксама Фёдар Паўлючэнка быў звязаны з праектам '''[[Electroname.com]]''', які спецыялізаваўся на палітычнай і эканамічнай аналітыцы, а таксама быў дырэктарам беларускага інтэрнэт-выдання '''[[Хартыя'97|Хартыя’97]]'''.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://charter97.org/ru/news/2013/2/28/65994/|title=Убей Чуденцова в себе|website=charter97.org|access-date=2026-01-12}}</ref> == YouTube-шоў «Саша, што ты несёшь?!» == Разам з журналістам [[Аляксандр Сяргеевіч Атрошчанкаў|Аляксандрам Атрошчанкавым]] Фёдар Паўлючэнка вядзе гумарыстычнае YouTube-шоў ад рэдакцыі reform.news «[[Саша, что ты несёшь?!|Саша, што ты несёшь?!]]» (СЧТН). Праграма спалучае [[Палітычная сатыра|палітычную сатыру]] і аналітыку. Шоў скіраванае на крытычны разбор заяваў і публічных выступаў прадстаўнікоў беларускіх уладаў, найперш [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]. Праект выкарыстоўвае фармат жывых стрымаў, а таксама аналіз тэкставых і мультымедыйных матэрыялаў. Шоў спалучае ў сабе элементы палітычнай сатыры, [[Чорны гумар|чорнага гумару]], [[фактчэкінг]]у і каментавання актуальных падзей. Праект атрымаў значную папулярнасць у беларускім сегменце сацыяльных сетак<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://infopolicy.net/youtube_streams_in_belarus_092025/|title=Стримы беларуских YouTube-каналов в сентябре 2025|website=Information Policy|date=2025-10-02|access-date=2026-01-12}}</ref> і з’яўляецца прыкладам альтэрнатыўнай формы беларускай палітычнай журналістыкі і публіцыстыкі ў [[Эміграцыя з Беларусі пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года|эміграцыі]]. Дзейнасць праекта адбываецца ва ўмовах узмацнення [[Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі (з 2020 года)|рэпрэсій]] супраць [[Журналістыка Беларусі|незалежных медыя ў Беларусі]], што абмяжоўвае магчымасці яго афіцыйнага распаўсюду на тэрыторыі гэтай краіны. Аднак востры, часта непаліткарэктны фармат і эмацыянальныя ацэнкі вядучых перыядычна выклікаюць крытыку. Адным з такіх выпадкаў стала публічная палеміка ў красавіку 2026 года: у сваім эфіры Паўлючэнка і Атрошчанкаў у грубай сатырычнай манеры раскрытыкавалі беларускіх даследчыкаў, якія ў сваю чаргу скардзіліся на ініцыятыву «[[Кіберпартызаны|Кіберпартызан]]» з-за знікнення доступу да каталогаў Нацыянальнай бібліятэкі<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=vrfBNkMWFwo|title=Исследователи критикуют Киберпартизан|last=Саша, что ты несешь?! · СЧТН · Беларусь|date=2026-04-03|access-date=2026-04-05}}</ref>. Архітэктар [[Уладзіслаў Чаховіч]], навуковец [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Сяргей Бесараб]] і іншыя абвінавацілі вядучых шоў у зняважлівым стаўленні да нацыянальнай навукі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/392054|title=«Беларуская навука — выпаленая пустка, дзе адзіночкі спрабуюць стварыць нармальны свет для такіх, як вы». Чаховіч палемізуе з Паўлючэнкам|website=Наша Ніва|date=2026-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404134721/https://nashaniva.com/392054|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-05}}</ref>. У адказ на абурэнне ў медыяпрасторы Паўлючэнка публічна выбачыўся і растлумачыў, што ва ўмовах бесперапыннага тэрору ў краіне ён лічыць эмацыянальныя папрокі актывістам і "Кіберпартызанам" за "непрацуючыя сэрвісы" абсурднымі і пазбаўленымі логікі, пры гэтым падкрэсліўшы, што словы ў перадачы адрасаваліся не "беларускамоўным людзям навукі", а непасрэдна тым, хто страціў фокус на галоўных прычынах таго, што адбываецца ў Беларусі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/392068|title=«Прабачце мне, даследчыкі, за ўсё». Фёдар Паўлючэнка адказаў Уладзіславу Чаховічу|website=Наша Ніва|date=2026-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404155936/https://nashaniva.com/392068|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-05}}</ref>. == Праца на сайце «Хартыя’97» == У 2010-я гады Фёдар Паўлючэнка супрацоўнічаў з незалежным беларускім інтэрнэт-выданнем '''«[[Хартыя'97|Хартыя’97]]»''', адным з найстарэйшых апазіцыйных медыяпраектаў Беларусі. У межах гэтага супрацоўніцтва ён займаўся журналісцкай і рэдактарскай<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://euroradio.fm/ru/diletant-razbushevalsya-vbrosy-prorossiyskih-tg-kanalov-v-belarusi|title=“Дилетант” разбушевался: вбросы пророссийских ТГ-каналов в Беларуси {{!}} Новости Беларуси {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2020-05-14|access-date=2026-01-12}}</ref> працай, удзельнічаў у падрыхтоўцы матэрыялаў грамадска-палітычнай тэматыкі, а таксама ў асвятленні падзей, звязаных з палітычнай сітуацыяй у краіне. У 2011 годзе Фёдар Паўлючэнка разам з журналістам [[Мікалай Мікалаевіч Халезін|Мікалаем Халезіным]] узначаліў рэдакцыйную працу на сайце «Хартыя’97», калі асноўныя супрацоўнікі вымушана знаходзіліся ў турмах пасля [[Плошча 2010|падзей 19 снежня 2010 года]]. Першым крокам стала аднаўленне адносін паміж структурай сайта і журналістамі, з якімі раней узніклі канфлікты. Гэта дазволіла аднавіць супрацоўніцтва і значна павялічыць аўдыторыю рэсурсу, дасягнуўшы каля паўмільёна карыстальнікаў у дзень.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://nashaniva.com/ru/340053|title=«Началось сумасшествие: все журналисты — это гэбэшники». Халезин рассказал, почему поссорился с Санниковым|website=Наша Ніва|date=2024-04-05|access-date=2026-01-12}}</ref> У 2011—2013<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://charter97.link/be/news/2013/2/28/65994/|title=Убей Чуденцова в себе|website=charter97.org|access-date=2026-01-12}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://charter97.org/ru/news/2013/11/30/80868/|title=Сергей Михалок обратился к читателям charter97.org (Видео)|website=charter97.org|access-date=2026-01-12}}</ref> гадах займаў пазіцыю дырэктара сайта Хартыя’97, галоўнай рэдактаркай праекта ў гэты час была журналістка [[Наталля Радзіна]]. Дзейнасць «Хартыі’97» у гэты перыяд адбывалася ва ўмовах пастаяннага ціску з боку ўладаў, уключаючы крымінальны пераслед журналістаў, блакаванне сайта і прызнанне матэрыялаў экстрэмісцкімі. Супрацоўніцтва з выданнем істотна паўплывала на далейшую прафесійную арыентацыю Паўлючэнкі ў сферы незалежнай журналістыкі. == Першая палітычная эміграцыя == Напрыканцы 2010 года Фёдар Паўлючэнка быў вымушаны пакінуць Беларусь у сувязі з узмацненнем ціску на незалежных журналістаў і грамадзянскую супольнасць. З 2010 па 2016 жыў у [[Літва|Літве]]. Яго выезд з краіны ў гэты час разглядаецца як ягоная першая палітычная эміграцыя, звязаная з прафесійнай дзейнасцю ў незалежных медыя і ўдзелам у апазіцыйных інфармацыйных праектах.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.belsat.eu/81051155/fedor-pavlyuchenko-iz-reform-by-kachestvo-belarusskoj-zhurnalistiki-nesmotrya-ni-na-chto-ostaetsya-vysokim|title=Федор Павлюченко из Reform.by: Качество беларусской журналистики, несмотря ни на что, остается высоким|first=Belsat|last=TV|website=ru.belsat.eu|access-date=2026-01-12}}</ref> У эміграцыі Паўлючэнка працягнуў працу ў журналістыцы, удзельнічаў у стварэнні і развіцці інтэрнэт-праектаў, скіраваных на беларускую аўдыторыю. У 2016 вярнуўся ў Беларусь дзе ўдзельнічаў у стварэнні праекта [[Reformation]].<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=jey_OnI5UVU|title=Открытая летучка с проектом #RFRM и Павлом Селиным в Press Club Belarus|last=Press Club Belarus|date=2017-11-27|access-date=2026-01-12}}</ref> == Другая палітычная эміграцыя == У маі 2021 вымушана выехаў у Польшчу з-за пагрозы [[Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі (з 2020 года)|палітычнага пераследу за журналіскую працу]]. Жыве ў [[Варшава|Варшаве]].<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.belsat.eu/81051155/fedor-pavlyuchenko-iz-reform-by-kachestvo-belarusskoj-zhurnalistiki-nesmotrya-ni-na-chto-ostaetsya-vysokim|title=Федор Павлюченко из Reform.by: Качество беларусской журналистики, несмотря ни на что, остается высоким|first=Belsat|last=TV|website=ru.belsat.eu|access-date=2026-01-12}}</ref> Займаецца журналістыкай у якасці галоўнага рэдактара сайта '''Reform.by / Reform.news''' і стварае сатырычную YouTube-праграму «[[Саша, что ты несёшь?!|Саша, што ты несёшь?!]]». == Палітычны пераслед і ўмовы працы == Журналісцкая дзейнасць Фёдара Паўлючэнкі адбывалася ва ўмовах узмацнення ціску на незалежныя СМІ ў Беларусі. Частка праектаў, з якімі ён быў звязаны, падвяргалася блакаванню на тэрыторыі краіны, а рэдакцыі вымушаныя былі працягваць працу з-за мяжы.<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://baj.media/ru/mininformacii-priznalo-reform-news-jekstremistskim-informacionnoj-produkciej/|title=Сайт REFORM.NEWS признали экстремистской продукцией|website=Белорусская ассоциация журналистов|date=2024-08-29|access-date=2026-01-12}}</ref> == Значэнне == Фёдар Паўлючэнка разглядаецца як адзін з прадстаўнікоў незалежнай беларускай журналістыкі, якая развівалася ў інтэрнэт-фармаце і працягнула існаванне ў [[Эміграцыя з Беларусі пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года|эміграцыі]]. Яго дзейнасць звязаная з фармаваннем альтэрнатыўнай інфармацыйнай прасторы для беларускай аўдыторыі.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/glavnyy-redaktor-reformby-nash-proekt-mozhet-zakrytsya/|title=Главный редактор Reform.by: Наш проект может закрыться|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2023-12-21|access-date=2026-01-12}}</ref> == Гл. таксама == * [[Незалежныя СМІ Беларусі]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{няма катэгорый|date=2026-01-13}} {{DEFAULTSORT:Паўлючэнка Фёдар}} j5o42g5xtx0crslq9nbb8xowe1sab50 5121334 5121332 2026-04-05T13:29:33Z Siarhei V 122587 5121334 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Фёдар Паўлючэнка''' ({{lang-ru|Фёдор Павлюченко}}, ''Федор Павлюченко'') — [[Журналістыка Беларусі|беларускі журналіст]], рэдактар і [[медыяменеджар]], звязаны з шэрагам незалежных грамадска-палітычных медыяпраектаў. Галоўны рэдактар праекта '''[[Reformation]]''' і савядучы [[гумар]]ыстычнай YouTube-праграмы ад рэдакцыі [[reform.news]] [[«Саша, что ты несёшь?!»]].<ref>{{Cite web|lang=be-BY|url=https://www.youtube.com/channel/UCWJfoNPdsYcqEMe6itZYObA|title=Саша, что ты несешь?! · СЧТН · Беларусь|website=YouTube|access-date=2026-01-12}}</ref> == Біяграфія == Фёдар Паўлючэнка — беларускі журналіст, які працуе ў сферы незалежных інтэрнэт-СМІ. Атрымаў вядомасць дзякуючы ўдзелу ў стварэнні і развіцці шэрагу медыяпраектаў, скіраваных на асвятленне грамадска-палітычнага жыцця Беларусі, праблем правоў чалавека і дэмакратычных пераўтварэнняў.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://press-club.pro/dosved/my-vyrabatyvaem-novye-standarty-v-nestandartnoj-situacii|title=«Мы вырабатываем новые стандарты в нестандартной ситуации»|website=Press Club Belarus {{!}} Прастора для прафесійнага росту медыясупольнасці|date=2024-11-06|access-date=2026-01-12}}</ref> == Журналісцкая дзейнасць == Паўлючэнка з’яўляецца адным з ініцыятараў і рэдактараў праекта '''[[Reformation (беларускае медыя ў Польшчы)|Reformation]]''', які першапачаткова функцыянаваў як аналітычная і дыскусійная платформа, прысвечаная тэме рэформаў у Беларусі. На аснове гэтага праекта ў далейшым было створана інтэрнэт-выданне '''Reform.by''', якое пасля эвакуацыі ў Польшчу пасля [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў 2020 года ў Беларусі]] працягнула працу пад назвай '''Reform.news'''. Reform.news пазіцыянуе сябе як незалежнае беларускае інтэрнэт-СМІ, якое публікуе навіны, аналітычныя матэрыялы, інтэрв’ю і каментары, прысвечаныя ўнутранай і знешняй палітыцы, грамадзянскай супольнасці і сітуацыі ў рэгіёне. У розныя перыяды Паўлючэнка займаў у праекце кіраўнічыя і рэдактарскія пасады.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=jey_OnI5UVU|title=Открытая летучка с проектом #RFRM и Павлом Селиным в Press Club Belarus|last=Press Club Belarus|date=2017-11-27|access-date=2026-01-12}}</ref> Таксама Фёдар Паўлючэнка быў звязаны з праектам '''[[Electroname.com]]''', які спецыялізаваўся на палітычнай і эканамічнай аналітыцы, а таксама быў дырэктарам беларускага інтэрнэт-выдання '''[[Хартыя'97|Хартыя’97]]'''.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://charter97.org/ru/news/2013/2/28/65994/|title=Убей Чуденцова в себе|website=charter97.org|access-date=2026-01-12}}</ref> == YouTube-шоў «Саша, што ты несёшь?!» == Разам з журналістам [[Аляксандр Сяргеевіч Атрошчанкаў|Аляксандрам Атрошчанкавым]] Фёдар Паўлючэнка вядзе гумарыстычнае YouTube-шоў ад рэдакцыі reform.news «[[Саша, что ты несёшь?!|Саша, што ты несёшь?!]]» (СЧТН). Праграма спалучае [[Палітычная сатыра|палітычную сатыру]] і аналітыку. Шоў скіраванае на крытычны разбор заяваў і публічных выступаў прадстаўнікоў беларускіх уладаў, найперш [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]. Праект выкарыстоўвае фармат жывых стрымаў, а таксама аналіз тэкставых і мультымедыйных матэрыялаў. Шоў спалучае ў сабе элементы палітычнай сатыры, [[Чорны гумар|чорнага гумару]], [[фактчэкінг]]у і каментавання актуальных падзей. Праект атрымаў значную папулярнасць у беларускім сегменце сацыяльных сетак<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://infopolicy.net/youtube_streams_in_belarus_092025/|title=Стримы беларуских YouTube-каналов в сентябре 2025|website=Information Policy|date=2025-10-02|access-date=2026-01-12}}</ref> і з’яўляецца прыкладам альтэрнатыўнай формы беларускай палітычнай журналістыкі і публіцыстыкі ў [[Эміграцыя з Беларусі пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года|эміграцыі]]. Дзейнасць праекта адбываецца ва ўмовах узмацнення [[Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі (з 2020 года)|рэпрэсій]] супраць [[Журналістыка Беларусі|незалежных медыя ў Беларусі]], што абмяжоўвае магчымасці яго афіцыйнага распаўсюду на тэрыторыі гэтай краіны. Аднак востры, часта непаліткарэктны фармат і эмацыянальныя ацэнкі вядучых перыядычна выклікаюць крытыку. Адным з такіх выпадкаў стала публічная палеміка ў красавіку 2026 года: у сваім эфіры Паўлючэнка і Атрошчанкаў у грубай сатырычнай манеры раскрытыкавалі беларускіх даследчыкаў, якія ў сваю чаргу скардзіліся на ініцыятыву «[[Кіберпартызаны|Кіберпартызан]]» з-за знікнення доступу да каталогаў Нацыянальнай бібліятэкі<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=vrfBNkMWFwo|title=Исследователи критикуют Киберпартизан|last=Саша, что ты несешь?! · СЧТН · Беларусь|date=2026-04-03|access-date=2026-04-05}}</ref>. Архітэктар [[Уладзіслаў Чаховіч]], навуковец [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Сяргей Бесараб]] і іншыя абвінавацілі вядучых шоў у зняважлівым стаўленні да нацыянальнай навукі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/392054|title=«Беларуская навука — выпаленая пустка, дзе адзіночкі спрабуюць стварыць нармальны свет для такіх, як вы». Чаховіч палемізуе з Паўлючэнкам|website=Наша Ніва|date=2026-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404134721/https://nashaniva.com/392054|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-05}}</ref>. У адказ на абурэнне ў медыяпрасторы Паўлючэнка публічна выбачыўся<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://reform.news/fjodar-pa-ljuchjenka-prabachce-mjane-dasledchyki-za-sjo|title=Фёдар Паўлючэнка: Прабачце мяне, даследчыкі, за ўсё|first=Федор|last=Павлюченко|website=REFORM.news (ранее REFORM.by)|date=2026-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404155115/https://reform.news/fjodar-pa-ljuchjenka-prabachce-mjane-dasledchyki-za-sjo|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-05}}</ref> і растлумачыў, што ва ўмовах бесперапыннага тэрору ў краіне ён лічыць эмацыянальныя папрокі актывістам і "Кіберпартызанам" за "непрацуючыя сэрвісы" абсурднымі і пазбаўленымі логікі, пры гэтым падкрэсліўшы, што словы ў перадачы адрасаваліся не "беларускамоўным людзям навукі", а непасрэдна тым, хто страціў фокус на галоўных прычынах таго, што адбываецца ў Беларусі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/392068|title=«Прабачце мне, даследчыкі, за ўсё». Фёдар Паўлючэнка адказаў Уладзіславу Чаховічу|website=Наша Ніва|date=2026-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404155936/https://nashaniva.com/392068|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-05}}</ref>. == Праца на сайце «Хартыя’97» == У 2010-я гады Фёдар Паўлючэнка супрацоўнічаў з незалежным беларускім інтэрнэт-выданнем '''«[[Хартыя'97|Хартыя’97]]»''', адным з найстарэйшых апазіцыйных медыяпраектаў Беларусі. У межах гэтага супрацоўніцтва ён займаўся журналісцкай і рэдактарскай<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://euroradio.fm/ru/diletant-razbushevalsya-vbrosy-prorossiyskih-tg-kanalov-v-belarusi|title=“Дилетант” разбушевался: вбросы пророссийских ТГ-каналов в Беларуси {{!}} Новости Беларуси {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2020-05-14|access-date=2026-01-12}}</ref> працай, удзельнічаў у падрыхтоўцы матэрыялаў грамадска-палітычнай тэматыкі, а таксама ў асвятленні падзей, звязаных з палітычнай сітуацыяй у краіне. У 2011 годзе Фёдар Паўлючэнка разам з журналістам [[Мікалай Мікалаевіч Халезін|Мікалаем Халезіным]] узначаліў рэдакцыйную працу на сайце «Хартыя’97», калі асноўныя супрацоўнікі вымушана знаходзіліся ў турмах пасля [[Плошча 2010|падзей 19 снежня 2010 года]]. Першым крокам стала аднаўленне адносін паміж структурай сайта і журналістамі, з якімі раней узніклі канфлікты. Гэта дазволіла аднавіць супрацоўніцтва і значна павялічыць аўдыторыю рэсурсу, дасягнуўшы каля паўмільёна карыстальнікаў у дзень.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://nashaniva.com/ru/340053|title=«Началось сумасшествие: все журналисты — это гэбэшники». Халезин рассказал, почему поссорился с Санниковым|website=Наша Ніва|date=2024-04-05|access-date=2026-01-12}}</ref> У 2011—2013<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://charter97.link/be/news/2013/2/28/65994/|title=Убей Чуденцова в себе|website=charter97.org|access-date=2026-01-12}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://charter97.org/ru/news/2013/11/30/80868/|title=Сергей Михалок обратился к читателям charter97.org (Видео)|website=charter97.org|access-date=2026-01-12}}</ref> гадах займаў пазіцыю дырэктара сайта Хартыя’97, галоўнай рэдактаркай праекта ў гэты час была журналістка [[Наталля Радзіна]]. Дзейнасць «Хартыі’97» у гэты перыяд адбывалася ва ўмовах пастаяннага ціску з боку ўладаў, уключаючы крымінальны пераслед журналістаў, блакаванне сайта і прызнанне матэрыялаў экстрэмісцкімі. Супрацоўніцтва з выданнем істотна паўплывала на далейшую прафесійную арыентацыю Паўлючэнкі ў сферы незалежнай журналістыкі. == Першая палітычная эміграцыя == Напрыканцы 2010 года Фёдар Паўлючэнка быў вымушаны пакінуць Беларусь у сувязі з узмацненнем ціску на незалежных журналістаў і грамадзянскую супольнасць. З 2010 па 2016 жыў у [[Літва|Літве]]. Яго выезд з краіны ў гэты час разглядаецца як ягоная першая палітычная эміграцыя, звязаная з прафесійнай дзейнасцю ў незалежных медыя і ўдзелам у апазіцыйных інфармацыйных праектах.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.belsat.eu/81051155/fedor-pavlyuchenko-iz-reform-by-kachestvo-belarusskoj-zhurnalistiki-nesmotrya-ni-na-chto-ostaetsya-vysokim|title=Федор Павлюченко из Reform.by: Качество беларусской журналистики, несмотря ни на что, остается высоким|first=Belsat|last=TV|website=ru.belsat.eu|access-date=2026-01-12}}</ref> У эміграцыі Паўлючэнка працягнуў працу ў журналістыцы, удзельнічаў у стварэнні і развіцці інтэрнэт-праектаў, скіраваных на беларускую аўдыторыю. У 2016 вярнуўся ў Беларусь дзе ўдзельнічаў у стварэнні праекта [[Reformation]].<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=jey_OnI5UVU|title=Открытая летучка с проектом #RFRM и Павлом Селиным в Press Club Belarus|last=Press Club Belarus|date=2017-11-27|access-date=2026-01-12}}</ref> == Другая палітычная эміграцыя == У маі 2021 вымушана выехаў у Польшчу з-за пагрозы [[Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі (з 2020 года)|палітычнага пераследу за журналіскую працу]]. Жыве ў [[Варшава|Варшаве]].<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.belsat.eu/81051155/fedor-pavlyuchenko-iz-reform-by-kachestvo-belarusskoj-zhurnalistiki-nesmotrya-ni-na-chto-ostaetsya-vysokim|title=Федор Павлюченко из Reform.by: Качество беларусской журналистики, несмотря ни на что, остается высоким|first=Belsat|last=TV|website=ru.belsat.eu|access-date=2026-01-12}}</ref> Займаецца журналістыкай у якасці галоўнага рэдактара сайта '''Reform.by / Reform.news''' і стварае сатырычную YouTube-праграму «[[Саша, что ты несёшь?!|Саша, што ты несёшь?!]]». == Палітычны пераслед і ўмовы працы == Журналісцкая дзейнасць Фёдара Паўлючэнкі адбывалася ва ўмовах узмацнення ціску на незалежныя СМІ ў Беларусі. Частка праектаў, з якімі ён быў звязаны, падвяргалася блакаванню на тэрыторыі краіны, а рэдакцыі вымушаныя былі працягваць працу з-за мяжы.<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://baj.media/ru/mininformacii-priznalo-reform-news-jekstremistskim-informacionnoj-produkciej/|title=Сайт REFORM.NEWS признали экстремистской продукцией|website=Белорусская ассоциация журналистов|date=2024-08-29|access-date=2026-01-12}}</ref> == Значэнне == Фёдар Паўлючэнка разглядаецца як адзін з прадстаўнікоў незалежнай беларускай журналістыкі, якая развівалася ў інтэрнэт-фармаце і працягнула існаванне ў [[Эміграцыя з Беларусі пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года|эміграцыі]]. Яго дзейнасць звязаная з фармаваннем альтэрнатыўнай інфармацыйнай прасторы для беларускай аўдыторыі.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/glavnyy-redaktor-reformby-nash-proekt-mozhet-zakrytsya/|title=Главный редактор Reform.by: Наш проект может закрыться|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2023-12-21|access-date=2026-01-12}}</ref> == Гл. таксама == * [[Незалежныя СМІ Беларусі]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{няма катэгорый|date=2026-01-13}} {{DEFAULTSORT:Паўлючэнка Фёдар}} itosfpv3c4ty9jaxacjwmbisqwdwu3w 0 802377 5121420 5095904 2026-04-05T16:28:10Z InternetArchiveBot 89999 Bluelink 3 books for [[Вікіпедыя:Правяральнасць|Правяральнасць]] (20260405sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5121420 wikitext text/x-wiki {{Хвароба |Name = Бруцэлёз |Image = |Caption = |DiseasesDB = 1716 |ICD11 = {{ICD11|1B95}} |ICD10 = {{ICD10|A|23||a|20}} |ICD9 = {{ICD9|023}} |DSM4 = |ICDO = |OMIM = |MedlinePlus = 000597 |eMedicineSubj = med |eMedicineTopic = 248 |MeshID = D002006 }} '''Бруцэлёз''' (ад прозвішча англійскага ўрача [[Дэвід Брус|Д.&nbsp;Бруса]], які адкрыў бруцэлы; іншыя назвы: '''мальты́йская ліхама́нка''', '''міжземнаморская ліхаманка'''<ref>{{cite journal | vauthors = Di Pierdomenico A, Borgia SM, Richardson D, Baqi M | title = Brucellosis in a returned traveller | journal = CMAJ | volume = 183 | issue = 10 | pages = E690-2 | date = July 2011 | pmid = 21398234 | pmc = 3134761 | doi = 10.1503/cmaj.091752 |lang=en}}</ref>, '''хвароба Банга''')&nbsp;— інфекцыйна-алергічная хвароба чалавека і жывёл, якая адносіцца да групы [[заанозы|заанозаў]]{{sfn|Беларуская энцыклапедыя|1996|с=272}}. Заворванне выклікаецца бактэрыямі роду ''[[Brucella]]'' і перадаецца пераважна праз ужыванне непастэрызаванага малака ці сырога мяса ад інфіцыраваных жывёл, а таксама пры непасрэдным кантакце з імі<ref>{{cite web|url=http://www.dhsspsni.gov.uk/brucellosis-pathway.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20071013043717/http://www.dhsspsni.gov.uk/brucellosis-pathway.pdf |archive-date=2007-10-13 |title=Diagnosis and Management of Acute Brucellosis in Primary Care |date=August 2004 |publisher=Brucella Subgroup of the Northern Ireland Regional Zoonoses Group |lang=en}}</ref>. Сімптомы ўключаюць ліхаманку, моцную патлівасць, слабасць, боль у суставах і цягліцах. Бруцэлёз быў прызнаны ў жывёл і людзей у пачатку XX стагоддзя<ref>Park. K., Park's textbook of preventive and social medicine, 23rd edition. Page 290-91</ref><ref>{{Citation |last=Roy |first=Rabindra |title=Chapter-23 Biostatistics |date=2013 |work=Mahajan and Gupta Textbook of Preventive and Social Medicine |pages=434–449 |publisher=Jaypee Brothers Medical Publishers (P) Ltd |doi=10.5005/jp/books/12262_23 |doi-broken-date=1 July 2025 |isbn=978-93-5090-187-8 |lang=en}}</ref>. == Сімптомы == Сімптомы падобныя да многіх іншых ліхаманкавых захворванняў, аднак маюць свае асаблівасці. Працягласць хваробы можа вар’іравацца ад некалькіх тыдняў да некалькіх месяцаў ці нават гадоў. На першай стадыі хваробы ўзнікае [[бактэрыямія]], якая прыводзіць да класічнай трыяды: хвалепадобнай [[Ліхаманка|ліхаманкі]], [[Патлівасць|патлівасці]] (часта з характэрным непрыемным пахам цвілі або мокрага сена) і мігруючага болю ў суставах і цягліцах ([[артралгія]] і [[міялгія]])<ref name=StatPearls>{{Citation |last1=Hayoun |first1=Michael A. |title=Brucellosis |date=2023 |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK441831/ |work=StatPearls |access-date=2023-11-08 |place=Treasure Island (FL) |publisher=StatPearls Publishing |pmid=28722861 |last2=Muco |first2=Erind |last3=Shorman |first3=Mahmoud |lang=en}}</ref>. Аналізы крыві звычайна паказваюць нізкую колькасць [[Лейкацыты|лейкацытаў]] ([[лейкапенія]]) і [[Эрытрацыты|эрытрацытаў]] ([[анемія]]), некаторае павышэнне пячоначных ферментаў ([[Аспартатамінатрасфераза|АСТ]] і [[Аланінамінатрасфераза|АЛТ]]). Страўнікава-кішачныя сімптомы сустракаюцца ў 70&nbsp;% выпадкаў і ўключаюць [[млоснасць]], [[ваніты]], зніжэнне апетыту, боль у жываце, [[Запор|запоры]], [[Дыярэя|дыярэю]], павелічэнне [[Печань|печані]] ([[гепатамегалія]]) і [[Селязёнка|селязёнкі]] ([[спленамегалія]])<ref>{{Cite web |title=Access Anytime Anywhere |url=https://my.clevelandclinic.org/ |access-date=2025-06-07 |website=Cleveland Clinic |language=en}}</ref>. Ускладненні бруцэлёзу могуць уключаць інфекцыі [[Цэнтральная нервовая сістэма|цэнтральнай нервовай сістэмы]] ([[менінгіт]], [[энцэфаліт]]), запаленне і інфекцыю селязёнкі і печані, запаленне [[Яечкі|яечкаў]] ([[эпідыдыміт]] і [[архіт]]), [[артрыт]], [[эндакардыт]] (запаленне ўнутранай абалонкі [[сэрца]])<ref name=Brucellosis>{{cite web |title=Brucellosis |url=https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/brucellosis/symptoms-causes/syc-20351738 |website=mayoclinic.org |publisher=Mayo Clinic |access-date=June 5, 2022 |lang=en}}</ref>. == Этыялогія і перадача == Узбуджальнікамі з’яўляюцца бактэрыі роду ''[[Brucella]]''&nbsp;— дробныя нерухомыя [[Грам-адмоўныя бактэрыі|грам-адмоўныя]] кокабацылы. Яны з’яўляюцца факультатыўнымі ўнутрыклеткавымі паразітамі. Чатыры віды інфікуюць людзей: ''B. abortus'' (пераважна ў буйной рагатай жывёлы), ''B. canis'' (у сабак), ''B. melitensis'' (найбольш вірулентны і інвазіўны від, звычайна інфікуе коз і часам авечак) і ''B. suis'' (сярэдняй вірулентнасці, у свіней)<ref>{{Cite web |title=Top-ranked Hospital in the Nation |url=https://www.mayoclinic.org/ |access-date=2025-06-07 |website=Mayo Clinic |language=en}}</ref>. Захворванне звычайна звязана з ужываннем непастэрызаванага малака і мяккіх сыроў, вырабленых з малака інфіцыраваных жывёл (часцей за ўсё коз), а таксама з прафесійнай дзейнасцю лабарантаў, ветэрынараў і работнікаў бойняў. Інфіцыраваныя жывёлы могуць быць бессімптомнымі носьбітамі<ref>{{cite journal | vauthors = Wyatt HV | title = How Themistocles Zammit found Malta Fever (brucellosis) to be transmitted by the milk of goats | journal = Journal of the Royal Society of Medicine | volume = 98 | issue = 10 | pages = 451–4 | date = October 2005 | pmid = 16199812 | pmc = 1240100 | doi = 10.1177/014107680509801009 | publisher = The Royal Society of Medicine Press | oclc = 680110952 |lang=en}}</ref>. Дадатковым фактарам рызыкі з’яўляецца недастатковая дасведчанасць фермераў аб хваробе і [[Каранцін|каранцінных мерах]]<ref>{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Peck ME, Jenpanich C, Amonsin A, Bunpapong N, Chanachai K, Somrongthong R, Alexander BH, Bender JB |date=January 2019 |title=Knowledge, Attitudes and Practices Associated with Brucellosis among Small-Scale Goat Farmers in Thailand |journal=Journal of Agromedicine |volume=24 |issue=1 |pages= 56–63 |doi=10.1080/1059924X.2018.1538916 |pmid=30350754 |s2cid=53034163 |lang=en}}</ref>. Значнымі рэзервуарамі інфекцыі з’яўляюцца дзікія жывёлы ([[Бізон|бізоны]], [[Лось|ласі]], [[дзікі]], [[алені]]), асабліва ў [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыцы]] і [[Еўропа|Еўропе]]<ref>{{Cite journal |last1=Godfroid |first1=Jacques |last2=Al Dahouk |first2=Sascha |last3=Pappas |first3=Georgios |last4=Roth |first4=Felix |last5=Matope |first5=Gift |last6=Muma |first6=John |last7=Marcotty |first7=Tanguy |last8=Pfeiffer |first8=Dirk |last9=Skjerve |first9=Eystein |date=2013-05-01 |title=A "One Health" surveillance and control of brucellosis in developing countries: Moving away from improvisation |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0147957112001014 |journal=Comparative Immunology, Microbiology and Infectious Diseases |series=Special issue: One Health |volume=36 |issue=3 |pages=241–248 |doi=10.1016/j.cimid.2012.09.001 |pmid=23044181 |hdl=2263/21766 |issn=0147-9571|hdl-access=free |url-access=subscription |lang=en}}</ref>. Гандаль дзікімі жывёламі спрыяе геаграфічнаму распаўсюджванню бруцэлёзу<ref>{{Cite journal |last1=Karesh |first1=William B. |last2=Cook |first2=Robert A. |last3=Bennett |first3=Elizabeth L. |last4=Newcomb |first4=James |date=July 2005 |title=Wildlife Trade and Global Disease Emergence |url=http://wwwnc.cdc.gov/eid/article/11/7/05-0194_article.htm |journal=Emerging Infectious Diseases |volume=11 |issue=7 |pages=1000–1002 |doi=10.3201/eid1107.050194 |issn=1080-6040 |pmc=3371803 |pmid=16022772 |lang=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Qureshi |first1=Kamal A. |last2=Parvez |first2=Adil |last3=Fahmy |first3=Nada A. |last4=Abdel Hady |first4=Bassant H. |last5=Kumar |first5=Shweta |last6=Ganguly |first6=Anusmita |last7=Atiya |first7=Akhtar |last8=Elhassan |first8=Gamal O. |last9=Alfadly |first9=Saeed O. |last10=Parkkila |first10=Seppo |last11=Aspatwar |first11=Ashok |date=2023-12-12 |title=Brucellosis: epidemiology, pathogenesis, diagnosis and treatment–a comprehensive review |journal=Annals of Medicine |language=en |volume=55 |issue=2 |article-number=2295398 |doi=10.1080/07853890.2023.2295398 |issn=0785-3890 |pmc=10769134 |pmid=38165919}}</ref>. Паляўнічыя і асобы, якія ўжываюць мяса дзікіх жывёл, таксама падвяргаюцца рызыцы. Перадача можа адбывацца пры разбіранні туш праз пашкоджанні скуры або ўдыханне патагенаў<ref>{{Cite web |title=Brucellosis |url=https://www.pa.gov/agencies/pgc/wildlife/wildlife-health/wildlife-diseases/brucellosis.html |access-date=2025-03-19 |website=www.pa.gov |language=en}}</ref>. == Дыягностыка == Дакладны дыягназ патрабуе вылучэння арганізма з крыві, вадкасцей арганізма ці тканак, аднак сералагічныя метады часта з’яўляюцца адзінымі даступнымі. * Культура крыві: Выкарыстоўваецца булён з [[Трыптаза|трыптазай]] ці [[касцявы мозг]]. Рост бруцэл вельмі павольны (можа займаць да двух месяцаў), што стварае рызыку для персаналу лабараторый з-за высокай інфекцыйнасці<ref name=Mayo>{{Cite web |title=Top-ranked Hospital in the Nation |url=https://www.mayoclinic.org/ |access-date=2025-06-07 |website=Mayo Clinic |language=en}}</ref>. * Сералогія: Найбольш распаўсюджаным тэстам у эндэмічных раёнах з’яўляецца стандартны тэст аглютынацыі (SAT). Тытр больш за 1:160 лічыцца значным у неэндэмічных зонах і 1:320 у эндэмічных<ref>{{cite journal | vauthors = Franco MP, Mulder M, Gilman RH, Smits HL | title = Human brucellosis | journal = The Lancet. Infectious Diseases | volume = 7 | issue = 12 | pages = 775–86 | date = December 2007 | pmid = 18045560 | doi = 10.1016/S1473-3099(07)70286-4 | bibcode = 2007LanID...7..775F |lang=en}}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Al Dahouk S, Nöckler K | title = Implications of laboratory diagnosis on brucellosis therapy | journal = Expert Review of Anti-Infective Therapy | volume = 9 | issue = 7 | pages = 833–45 | date = July 2011 | pmid = 21810055 | doi = 10.1586/eri.11.55 | s2cid = 5068325 | doi-access = free |lang=en}}</ref>. Таксама выкарыстоўваюцца тэст з [[Бенгальскі ружовы|ружовым бенгальскім]] і [[Імунаферментны аналіз|ELISA]], які дэманструе лепшую адчувальнасць і спецыфічнасць<ref>{{cite journal | vauthors = Mantur B, Parande A, Amarnath S, Patil G, Walvekar R, Desai A, Parande M, Shinde R, Chandrashekar M, Patil S | display-authors = 6 | title = ELISA versus conventional methods of diagnosing endemic brucellosis | journal = The American Journal of Tropical Medicine and Hygiene | volume = 83 | issue = 2 | pages = 314–8 | date = August 2010 | pmid = 20682874 | pmc = 2911177 | doi = 10.4269/ajtmh.2010.09-0790 |lang=en}}</ref>. * ПЛР: Метады [[Палімеразная ланцуговая рэакцыя|палімеразнай ланцуговай рэакцыі]] хуткія і спецыфічныя, але пакуль не стандартызаваны для руціннага выкарыстання. Некаторыя даследаванні паказваюць, што ПЛР можа заставацца станоўчым нават пасля паспяховага клінічнага лячэння, што выклікае спрэчкі наконт існавання працяглага хранічнага бруцэлёзу<ref>{{cite journal | vauthors = Yu WL, Nielsen K | title = Review of detection of Brucella spp. by polymerase chain reaction | journal = Croatian Medical Journal | volume = 51 | issue = 4 | pages = 306–13 | date = August 2010 | pmid = 20718083 | pmc = 2931435 | doi = 10.3325/cmj.2010.51.306 |lang=en}}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Vrioni G, Pappas G, Priavali E, Gartzonika C, Levidiotou S | title = An eternal microbe: Brucella DNA load persists for years after clinical cure | journal = Clinical Infectious Diseases | volume = 46 | issue = 12 | pages = e131-6 | date = June 2008 | pmid = 18462106 | doi = 10.1086/588482 | doi-access = free |lang=en}}</ref>. == Лячэнне == Для лячэння выкарыстоўваюцца [[антыбіётыкі]], такія як тэтрацыкліны, рыфампіцын, стрэптаміцын і гентаміцын. Паколькі бактэрыі знаходзяцца ўнутры клетак, патрабуецца камбінаваная тэрапія на працягу некалькіх тыдняў. * Залаты стандарт: Штодзённыя нутрацягліцавыя ін’екцыі [[стрэптаміцын]]у (1 г) на працягу 14 дзён і [[даксіцыклін]] (100 мг двойчы ў дзень) пероральна на працягу 45 дзён. Гентаміцын можа быць прымальнай заменай стрэптаміцыну<ref name="pmid16575723">{{cite journal | vauthors = Hasanjani Roushan MR, Mohraz M, Hajiahmadi M, Ramzani A, Valayati AA | title = Efficacy of gentamicin plus doxycycline versus streptomycin plus doxycycline in the treatment of brucellosis in humans | url = https://archive.org/details/sim_clinical-infectious-diseases_2006-04-15_42_8/page/1074 | journal = Clinical Infectious Diseases | volume = 42 | issue = 8 | pages = 1075–80 | date = April 2006 | pmid = 16575723 | doi = 10.1086/501359 | doi-access = free |lang=en}}</ref>. * Альтэрнатыва: Даксіцыклін плюс [[рыфампіцын]] двойчы ў дзень на працягу мінімум 6 тыдняў. Гэтая схема зручнейшая (толькі таблеткі), але схема са стрэптаміцынам больш эфектыўная<ref>{{cite journal | vauthors = Yousefi-Nooraie R, Mortaz-Hejri S, Mehrani M, Sadeghipour P | title = Antibiotics for treating human brucellosis | journal = The Cochrane Database of Systematic Reviews | volume = 10 | article-number = CD007179 | date = October 2012 | issue = 10 | pmid = 23076931 | pmc = 6532606 | doi = 10.1002/14651858.cd007179.pub2 |lang=en}}</ref>. Пры нейрабруцэлёзе паспяхова прымяняецца патройная тэрапія (даксіцыклін, рыфампіцын і [[катрымаксазол]])<ref name="pmid1420670">{{cite journal | vauthors = McLean DR, Russell N, Khan MY | title = Neurobrucellosis: clinical and therapeutic features | url = https://archive.org/details/sim_clinical-infectious-diseases_1992-10_15_4/page/582 | journal = Clinical Infectious Diseases | volume = 15 | issue = 4 | pages = 582–90 | date = October 1992 | pmid = 1420670 | doi = 10.1093/clind/15.4.582 |lang=en}}</ref>. Пры бруцэлёзным эндакардыце патрабуецца хірургічнае ўмяшанне. == Прафілактыка == Вакцынацыя жывёлы (напрыклад, штам ''B. abortus'' 19 і RB51 для буйной рагатай жывёлы; Rev-1 для коз і авечак) з’яўляецца найбольш эфектыўным метадам кантролю<ref>{{Cite web |title=Disease Alert: Bovine Brucellosis |url=https://www.aphis.usda.gov/livestock-poultry-disease/cattle/bovine-brucellosis |access-date=2025-03-19 |website=www.aphis.usda.gov |language=en}}</ref>. Таксама выкарыстоўваюцца палітыка «тэсціраванне і забой» і рэгулярны скрынінг<ref>{{Cite journal |last1=Singh |first1=Balbir B. |last2=Kostoulas |first2=Polychronis |last3=Gill |first3=Jatinder P. S. |last4=Dhand |first4=Navneet K. |date=2018-05-10 |editor-last=Wunder |editor-first=Elsio |title=Cost-benefit analysis of intervention policies for prevention and control of brucellosis in India |journal=PLOS Neglected Tropical Diseases |language=en |volume=12 |issue=5 |article-number=e0006488 |doi=10.1371/journal.pntd.0006488 |doi-access=free |issn=1935-2735 |pmc=5963803 |pmid=29746469}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Zamri-Saad |first1=M. |last2=Kamarudin |first2=M. I. |date=2016-12-01 |title=Control of animal brucellosis: The Malaysian experience |journal=Asian Pacific Journal of Tropical Medicine |volume=9 |issue=12 |pages=1136–1140 |doi=10.1016/j.apjtm.2016.11.007 |pmid=27955740 |issn=1995-7645|doi-access=free |lang=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Bahmani |first1=Nasrin |last2=Bahmani |first2=Afshin |date=January 2022 |title=A review of brucellosis in the Middle East and control of animal brucellosis in an Iranian experience |url=https://journals.lww.com/10.1097/MRM.0000000000000266 |journal=Reviews in Medical Microbiology |language=en |volume=33 |issue=1 |pages=e63–e69 |doi=10.1097/MRM.0000000000000266 |issn=2770-3150|url-access=subscription }}</ref>. Важным элементам з’яўляецца пастэрызацыя малака і грамадскія адукацыйныя кампаніі супраць ужывання сырых малочных прадуктаў<ref>{{Cite journal |last1=Dadar |first1=Maryam |last2=Tiwari |first2=Ruchi |last3=Sharun |first3=Khan |last4=Dhama |first4=Kuldeep |date=2021-01-01 |title=Importance of brucellosis control programs of livestock on the improvement of one health |journal=Veterinary Quarterly |language=en |volume=41 |issue=1 |pages=137–151 |doi=10.1080/01652176.2021.1894501 |issn=0165-2176 |pmc=7946044 |pmid=33618618}}</ref>. Бруцэлёз з’яўляецца прафесійнай небяспекай. Персанал павінен выкарыстоўваць сродкі індывідуальнай аховы (СІА), павінна забяспечвацца належная вентыляцыя на бойнях<ref>{{Cite journal |last1=Pereira |first1=Carine Rodrigues |last2=Cotrim de Almeida |first2=João Vitor Fernandes |last3=Cardoso de Oliveira |first3=Izabela Regina |last4=Faria de Oliveira |first4=Luciana |last5=Pereira |first5=Luciano José |last6=Zangerônimo |first6=Márcio Gilberto |last7=Lage |first7=Andrey Pereira |last8=Dorneles |first8=Elaine Maria Seles |date=2020-05-11 |editor-last=Lin |editor-first=Tao |title=Occupational exposure to Brucella spp.: A systematic review and meta-analysis |journal=PLOS Neglected Tropical Diseases |language=en |volume=14 |issue=5 |article-number=e0008164 |doi=10.1371/journal.pntd.0008164 |doi-access=free |issn=1935-2735 |pmc=7252629 |pmid=32392223}}</ref>. Выпадковае ўздзеянне ў лабараторыі патрабуе посткантактнай прафілактыкі і сералагічнага назірання на працягу 6 месяцаў<ref>{{cite journal | vauthors = Yagupsky P, Baron EJ | title = Laboratory exposures to brucellae and implications for bioterrorism | journal = Emerging Infectious Diseases | volume = 11 | issue = 8 | pages = 1180–5 | date = August 2005 | pmid = 16102304 | pmc = 3320509 | doi = 10.3201/eid1108.041197 |lang=en}}</ref><ref>{{cite journal | title = Laboratory-acquired brucellosis--Indiana and Minnesota, 2006 | url = https://archive.org/details/sim_mmwr-morbidity-mortality-weekly-report_2008-01-18_57_2/page/38 | journal = MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report | volume = 57 | issue = 2 | pages = 39–42 | date = January 2008 | pmid = 18199967 | author1 = Centers for Disease Control Prevention (CDC) |lang=en}}</ref>. Для кантролю захворвання ў дзікай прыродзе выкарыстоўваюцца абмежаванне зон кармлення, селектыўны адстрэл і эксперыментальныя праграмы вакцынацыі<ref>{{Cite journal |last1=Bardenstein |first1=Svetlana |last2=Grupel |first2=Daniel |last3=Blum |first3=Shlomo E. |last4=Motro |first4=Yair |last5=Moran-Gilad |first5=Jacob |date=2023 |title=Public and animal health risks associated with spillover of Brucella melitensis into dairy farms |journal=Microbial Genomics |volume=9 |issue=4 |page=001014 |doi=10.1099/mgen.0.001014 |doi-access=free |issn=2057-5858 |pmc=10210956 |pmid=37115199}}</ref><ref>{{Cite web |last=CDC |date=2024-06-04 |title=About Brucellosis |url=https://www.cdc.gov/brucellosis/about/index.html |access-date=2025-03-19 |website=Brucellosis |language=en-us}}</ref>. Кантроль бруцэлёзу патрабуе падыходу «Адзінае здароўе» ([[One Health]]), які інтэгруе намаганні [[СААЗ]], [[ФАО]] і іншых арганізацый<ref>{{Cite web |title=Quadripartite Secretariat for One Health |url=https://www.who.int/teams/one-health-initiative/quadripartite-secretariat-for-one-health#:~:text=The%20One%20Health%20Joint%20Plan,and%20prevent%20potential%20future%20pandemics |access-date=2025-03-19 |website=www.who.int |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last1=FAO |url=https://openknowledge.fao.org/items/fddae6a2-e7ef-4a2a-ad54-2463dbbb0b32 |title=One Health Joint Plan of Action, 2022–2026 |last2=UNEP |last3=WHO |last4=WOAH |date=2022 |publisher=FAO ; UNEP ; WHO ; World Organisation for Animal Health (WOAH) |isbn=978-92-5-136957-9 |language=English}}</ref>. Адукацыйныя ініцыятывы дапамагаюць знізіць перадачу, асабліва ў сельскіх супольнасцях<ref>{{Cite journal |last1=Ghugey |first1=Satish L. |last2=Setia |first2=Maninder S. |last3=Deshmukh |first3=Jyotsna S. |date=August 2022 |title=The effects of health education intervention on promoting knowledge, beliefs and preventive behaviors on brucellosis among rural population in Nagpur district of Maharashtra state, India |journal=Journal of Family Medicine and Primary Care |language=en |volume=11 |issue=8 |pages=4635–4643 |doi=10.4103/jfmpc.jfmpc_1562_21 |doi-access=free |issn=2249-4863 |pmc=9638594 |pmid=36352929}}</ref>. == Гісторыя == Хвароба ўпершыню прыцягнула ўвагу брытанскіх ваенных урачоў у 1850-х гадах на [[Мальта|Мальце]] падчас [[Крымская вайна|Крымскай вайны]]. Джэфры Ален Марстан апісаў свой выпадак захворвання ў 1861 годзе. Прычынная сувязь была ўстаноўлена ў 1887 годзе [[Дэвід Брус|Дэвідам Брусам]]<ref>{{cite book | last = Wilkinson | first = Lise | chapter= Brucellosis |editor-last = Kiple | editor-first = Kenneth F. |title=The Cambridge World History of Human Disease |publisher=[[Cambridge University Press]]| year = 1993}}</ref><ref>{{WhoNamedIt2|synd|819|Brucellosis}} named after {{WhoNamedIt|doctor|871|Major-General Sir David Bruce}}</ref>. У 1897 годзе [[Бернхард Банг]] вылучыў бацылу як прычыну абортаў у кароў; хвароба атрымала назву «хвароба Банга»<ref>{{cite book |last=Evans |first=Alice |url=https://history.nih.gov/display/history/Evans%2C+Alice+C.+1963 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200510013402/https://history.nih.gov/display/history/Evans%2C+Alice+C.+1963 |archive-date=May 10, 2020 |title=Dr. Alice C. Evans Memoir |year=1963 |language=en}}</ref>. У чэрвені 1905 года мальтыйскі вучоны [[Тэмістокл Заміт]] вызначыў непастэрызаванае казінае малако як асноўны фактар распаўсюджвання ліхаманкі<ref>{{cite journal|journal=Journal of Maltese History |volume=4 |issue=2 |pages=54–56 |publisher=Department of History, [[University of Malta]] |location=[[Malta]] |url=https://www.um.edu.mt/__data/assets/pdf_file/0007/269908/JMH-2015Wyatt.pdf |title=The Strange Case of Temi Zammit's missing experiments |last=Wyatt |first=H. Vivian |date=2015 |archive-date=2016-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160721183634/http://www.um.edu.mt/__data/assets/pdf_file/0007/269908/JMH-2015Wyatt.pdf |issn=2077-4338 }} [https://web.archive.org/web/20160721183426/http://www.um.edu.mt/arts/history/journal/volume4%2Cnumber2%2C2015 Journal archive]</ref>. Амерыканскі бактэрыёлаг [[Эліс Кэтрын Эванс]] пазней даказала, што бацыла Банга і кокі Бруса фактычна неадрозныя, што прывяло да аб’яднання іх у адзін род ''Brucella''<ref name="de_Kruif_1932">{{cite book | last = de Kruif | first = Paul |author-link=Paul de Kruif |chapter=Ch. 5 Evans: death in milk |title=Men Against Death |publisher=Harcourt, Brace |location=New York |year=1932 |oclc=11210642 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=IokwAAAAIAAJ&q=editions:IokwAAAAIAAJ}}</ref>. Назва «бруцэлёз» паступова замяніла назвы «міжземнаморская ліхаманка» і «мальтыйская ліхаманка»<ref name = "Wyatt_2004">{{cite journal|journal=British Medical Journal|last=Wyatt|first=Harold Vivian |date=31 July 2004|title= Give A Disease A Bad Name|url=https://archive.org/details/sim_british-medical-journal_2004-07-31_329_7460/page/272|jstor=25468794|issn=0959-535X|oclc=198096808|volume=329|issue=7460|pages=272–278|publisher=BMJ Publishing Group Ltd.|doi=10.1136/bmj.329.7460.272|pmc=498028}}</ref>. Раней выкарыстоўваліся такія назвы, як крымская ліхаманка, кіпрская ліхаманка, гібралтарская ліхаманка, казіная ліхаманка, італьянская ліхаманка і неапалітанская ліхаманка<ref name = "Wyatt_2004" /><ref>{{cite magazine|url=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,928363,00.html|title=Medicine: Goat Fever|date=1928-12-10|magazine=Time|access-date=2017-05-01|issn=0040-781X|archive-date=2019-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629212409/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,928363,00.html|url-status=dead|lang=en}}</ref>. Нейрабруцэлёз быў упершыню апісаны ў 1879 годзе, а больш падрабязна&nbsp;— М. Луісам Х’юзам у канцы XIX стагоддзя<ref>{{cite book|title=Brucellosis|last=Madkour|first=M. Monir|year=2014|publisher=Elsevier Science|isbn=978-1-4831-9359-5|page=160|lang=en}}</ref>. Значны ўклад у вывучэнне нейрабруцэлёзу ўнеслі неўролагі з Саудаўскай Аравіі ў 1989 годзе<ref name=Ravi>{{cite journal | last = Malhotra | first = Ravi |year=2004 |title=Saudi Arabia| journal=Practical Neurology |volume=4 |pages=184–185|doi=10.1111/j.1474-7766.2004.03-225.x |issue=3 | doi-broken-date = 8 December 2025 |lang=en}}</ref><ref name="pmid15037461">{{cite journal | vauthors = Al-Sous MW, Bohlega S, Al-Kawi MZ, Alwatban J, McLean DR | title = Neurobrucellosis: clinical and neuroimaging correlation | journal = AJNR. American Journal of Neuroradiology | volume = 25 | issue = 3 | pages = 395–401 | date = March 2004 | pmid = 15037461 | pmc = 8158553 | url = http://www.ajnr.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=15037461 |lang=en}}</ref>. == Эпідэміялогія == * [[Аргенціна]]: Паводле даных 2002 года, каля 10–13 % сельскагаспадарчых жывёл былі інфіцыраваны, што прыводзіла да значных эканамічных страт. З 1932 года вядуцца намаганні па стрымліванні хваробы, уключаючы абавязковую вакцынацыю буйной рагатай жывёлы<ref>{{cite journal | vauthors = Samartino LE | title = Brucellosis in Argentina | journal = Veterinary Microbiology | volume = 90 | issue = 1–4 | pages = 71–80 | date = December 2002 | pmid = 12414136 | doi = 10.1016/s0378-1135(02)00247-x |lang=en}}</ref><ref>{{cite web|title =Brucelosis Bovina|url = https://www.argentina.gob.ar/senasa/programas-sanitarios/cadenaanimal/bovinos-y-bubalinos/bovinos-y-bubalinos-produccion-primaria/brucelosis-bovina|website = SENASA - Argentine Government|date = 2022|archive-url = https://web.archive.org/web/20160216183342/https://viejaweb.senasa.gov.ar/contenido.php?to=n&in=857&io=20833|archive-date = 2016-02-16|url-status = live}}</ref>. * [[Аўстралія]]: Краіна вольная ад бруцэлёзу буйной рагатай жывёлы, але сустракаецца бруцэлёз свіней (пераважна ў дзікіх свіней)<ref>{{cite web|url=http://access.health.qld.gov.au/hid/InfectionsandParasites/BacterialInfections/brucellosis_fs.asp |title=Queensland Health: Brucellosis |date=2010-11-24 |access-date=2011-06-06 |publisher=State of Queensland (Queensland Health) |archive-url=https://web.archive.org/web/20110422145254/http://access.health.qld.gov.au/hid/InfectionsandParasites/BacterialInfections/brucellosis_fs.asp |archive-date=2011-04-22 |lang=en}}</ref><ref>Lehane, Robert (1996) ''Beating the Odds in a Big Country: The eradication of bovine brucellosis and tuberculosis in Australia'', CSIRO Publishing, {{ISBN|0-643-05814-1}}</ref>. * [[Канада]]: Абвешчана вольнай ад бруцэлёзу буйной рагатай жывёлы 19 верасня 1985 года. Маніторынг працягваецца<ref>{{cite web |url= http://www.inspection.gc.ca/english/anima/heasan/man/avmmva/avmmva_mod8e.shtml |title= Reportable Diseases |access-date= 2007-03-18 |work= Accredited Veterinarian's Manual |publisher= Canadian Food Inspection Agency |archive-date= 2007-02-08 |archive-url= https://web.archive.org/web/20070208153207/http://www.inspection.gc.ca/english/anima/heasan/man/avmmva/avmmva_mod8e.shtml |lang=en}}</ref>. * [[Кітай]]: У 2019 годзе ў [[Ланьчжоў|Ланьчжоу]] адбылася ўспышка пасля выкіду бактэрый з біяфармацэўтычнага завода<ref>[https://www.news.com.au/lifestyle/health/health-problems/china-reports-outbreak-of-brucellosis-disease-way-larger-than-originally-thought/news-story/b5c191369b19dc2aa8cc6b84e025b79a China reports outbreak of brucellosis disease 'way larger' than originally thought] 18 September 2020 ''www.news.com.au'', accessed 18 September 2020</ref><ref>{{cite web |title=兰州药厂泄漏事件布病患者：肿痛无药可吃，有人已转成慢性病_绿政公署_澎湃新闻-The Paper |url=https://www.thepaper.cn/newsDetail_forward_9215336 |website=www.thepaper.cn |access-date=2 June 2021}}</ref>. Больш за 10 000 чалавек аказаліся серапазітыўнымі<ref name=Pappas>{{cite journal|last=Pappas|first=Georgios|date=15 November 2022|title=The Lanzhou Brucella Leak: The Largest Laboratory Accident in the History of Infectious Diseases?|url=https://academic.oup.com/cid/article-abstract/75/10/1845/6604450 |journal=Clinical Infectious Diseases|volume=75|issue=10|pages=1845–1847|doi=10.1093/cid/ciac463 |pmid=35675697 |url-access=subscription|lang=en}}</ref><ref name=Warwick&Willman>{{cite news|last1=Warwick|first1=Joby|last2=Willman|first2=David|date=April 12, 2023|title=China's struggles with lab safety carry danger of another pandemic|url=https://www.washingtonpost.com/investigations/interactive/2023/china-lab-safety-risk-pandemic/? |newspaper=[[The Washington Post]]|location=Washington D.C.|lang=en}}</ref>. * Еўропа: ** [[Мальта]]: Хвароба была эндэмічнай да пачатку XX стагоддзя. Дзякуючы сертыфікацыі жывёл і пастэрызацыі малака хвароба была ліквідавана з 2005 года<ref>{{cite book|title=Brucellosis, The Malta Experience|last= Naudi|first= John Rizzo |year= 2005| publisher= Publishers Enterprises group (PEG) Ltd.|location=Malta|isbn=978-99909-0-425-3}}</ref>. ** [[Ірландыя]]: Абвешчана вольнай ад бруцэлёзу 1 ліпеня 2009 года<ref name="Ireland free of brucellosis">{{cite web |url=http://www.rte.ie/news/2009/0701/farming.html |title=Ireland free of brucellosis |date=2009-07-01 |access-date=2009-07-01 |publisher=[[RTÉ]] |lang=en}}</ref><ref name="Ireland declared free of brucellosis">{{cite news |url=http://www.irishtimes.com/newspaper/breaking/2009/0701/breaking61.htm |title=Ireland declared free of brucellosis |date=2009-07-01 |access-date=2009-07-01 |newspaper=[[The Irish Times]] |quote=Michael F Sexton, president of Veterinary Ireland, which represents vets in practice, said: "Many vets and farmers in particular suffered significantly with brucellosis in past decades and it is greatly welcomed by the veterinary profession that this debilitating disease is no longer the hazard that it once was." |archive-date=2021-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210403195950/https://www.irishtimes.com/news/ireland-declared-free-of-brucellosis-1.842628 |lang=en}}</ref>. ** [[Вялікабрытанія]]: Мацерыковая частка вольная з 1979 года, хоць здараюцца эпізадычныя выпадкі<ref name=vpc>[https://veterinary-practice.com/article/monitoring-brucellosis-in-great-britain Monitoring brucellosis in Great Britain] 3 September 2020 ''veterinary-practice.com'', accessed 18 September 2020</ref><ref>[https://www.gov.uk/guidance/brucellosis Guidance Brucellosis: how to spot and report the disease] 18 October 2018 ''www.gov.uk'', accessed 18 September 2020</ref>. * [[Новая Зеландыя]]: Хвароба абмежавана авечкамі (''B. ovis'')<ref>{{cite web |url=http://www.biosecurity.govt.nz/pests/brucellosis |title=MAF Biosecurity New Zealand: Brucellosis |access-date=2011-06-06 |publisher=Ministry of Agriculture and Forestry of New Zealand |archive-url=https://web.archive.org/web/20120320111250/http://www.biosecurity.govt.nz/pests/brucellosis |archive-date=2012-03-20 |lang=en}}</ref>. * [[ЗША]]: Малочныя статкі рэгулярна тэсціруюцца<ref>{{cite book|title=Brucellosis Eradication APHIS 91–45–013|date=October 2003|publisher=United States Department of Agriculture|page=14}}</ref><ref name="pmid15405523">{{cite journal | vauthors = Hamilton AV, Hardy AV | title = The brucella ring test; its potential value in the control of brucellosis | journal = American Journal of Public Health and the Nation's Health | volume = 40 | issue = 3 | pages = 321–3 | date = March 1950 | pmid = 15405523 | pmc = 1528431 | doi = 10.2105/AJPH.40.3.321 | url = |lang=en}}</ref>. Вакцынацыя цялят з’яўляецца абавязковай<ref name="vermont">{{cite web|author=Vermont Beef Producers |title=How important is calfhood vaccination? |url=http://www.vermontbeefproducers.org/NewFiles/AsktheVet/Fall%2002.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20080509134048/http://www.vermontbeefproducers.org/NewFiles/AsktheVet/Fall%2002.pdf |archive-date=2008-05-09 |lang=en}}</ref>. Бруцэлёз быў занесены ў Паўночную Амерыку з хатняй жывёлай і распаўсюдзіўся на дзікіх бізонаў і ласёў<ref>{{cite journal |title=On the Origin of Brucellosis in Bison of Yellowstone National Park: A Review | first1 = Mary | last1 = Meagher | first2 = Margaret E. | last2 = Meyer |journal=Conservation Biology |volume=8 |issue=3 |pages=645–653 |date=September 1994 |jstor=2386505 |url= http://www.buffalofieldcampaign.org/habitat/documents2/Meagher_and_Meyer_Origin_of_Brucellosis.pdf |doi=10.1046/j.1523-1739.1994.08030645.x | bibcode = 1994ConBi...8..645M |access-date=2017-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170108002515/http://www.buffalofieldcampaign.org/habitat/documents2/Meagher_and_Meyer_Origin_of_Brucellosis.pdf |archive-date=2017-01-08 |lang=en}}</ref>. Дзікія бізоны і ласі ў раёне [[Елаўстонскі нацыянальны парк|Елаўстона]] застаюцца рэзервуарам ''B. abortus''<ref>{{cite journal | vauthors = Cross PC, Maichak EJ, Brennan A, Scurlock BM, Henningsen J, Luikart G | title = An ecological perspective on Brucella abortus in the western United States | journal = Revue Scientifique et Technique | volume = 32 | issue = 1 | pages = 79–87 | date = April 2013 | pmid = 23837367 | doi = 10.20506/rst.32.1.2184 | url = https://www.nps.gov/yell/learn/nature/upload/09cross7987.pdf | archive-url = https://web.archive.org/web/20160416021217/https://www.nps.gov/yell/learn/nature/upload/09cross7987.pdf | archive-date = April 16, 2016 |lang=en}}</ref><ref name="Brucellosis at Threecolumn">{{cite web|url=https://www.fws.gov/nwrs/threecolumn.aspx?id=2147512596|title=Brucellosis|year=2016|website=www.fws.gov|publisher=U.S. Fish &Wildlife Service|access-date=2016-10-03|archive-date=2016-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009180947/https://www.fws.gov/nwrs/threecolumn.aspx?id=2147512596|lang=en}}</ref>. == Біялагічная зброя == Бруцэлы вывучаліся як [[біялагічная зброя]]. У 1954 годзе ''B. suis'' стаў першым агентам, распрацаваным у ЗША ў арсенале [[Пайн-Блаф]] ([[Арканзас]]). Праграма была спынена ў 1971—1972 гадах<ref>{{cite book| last = Woods | first = Jon B. |title=USAMRIID's Medical Management of Biological Casualties Handbook |url=http://www.usamriid.army.mil/education/bluebookpdf/USAMRIID%20BlueBook%206th%20Edition%20-%20Sep%202006.pdf |edition=6th |publisher=[[USAMRIID|U.S. Army Medical Institute of Infectious Diseases]] |location=Fort Detrick, Maryland |date=April 2005 |page=53 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070609104204/http://www.usamriid.army.mil/education/bluebookpdf/USAMRIID%20BlueBook%206th%20Edition%20-%20Sep%202006.pdf |archive-date=2007-06-09 |lang=en}}</ref>. == У жывёл == У буйной рагатай жывёлы галоўным сімптомам з’яўляюцца аборты, артрыт і затрымка паследу. Інфіцыраванне залежыць ад узросту, стану цяжарнасці і колькасці бактэрый<ref>Radostits, O.M., C.C. Gay, D.C. Blood, and K.W. Hinchcliff. (2000). ''Veterinary Medicine, A textbook of the Diseases of Cattle, Sheep, Pigs, Goats and Horses''. Harcourt Publishers Limited, London, pp. 867–882. {{ISBN|0702027774}}.</ref>. У сабак ''B. canis'' перадаецца пры размнажэнні і кантакце з абартаванымі пладамі. Сімптомы ўключаюць аборты ў самак і запаленне машонкі і яечкаў у самцоў. Таксама магчымыя ўвеіт і дыскаспандыліт<ref name="Ettinger_1995">{{cite book| last1 = Ettinger | first1 = Stephen J | last2 = Feldman | first2 = Edward C. |title=Textbook of Veterinary Internal Medicine|edition=4th|publisher=W.B. Saunders Company|year=1995|isbn=978-0-7216-4679-4 }}</ref>. Бруцэлёз таксама сустракаецца ў марскіх млекакормячых (дэльфінаў, кітоў), дзе ён выклікаецца ''B. ceti'' і перадаецца палавым шляхам або ад маці да плода. Найбольш інфіцыраванымі з’яўляюцца паласаты дэльфін і атлантычны белабокі дэльфін<ref>{{cite journal | vauthors = Guzmán-Verri C, González-Barrientos R, Hernández-Mora G, Morales JA, Baquero-Calvo E, Chaves-Olarte E, Moreno E | title = Brucella ceti and brucellosis in cetaceans | journal = Frontiers in Cellular and Infection Microbiology | volume = 2 | page = 3 | year = 2012 | pmid = 22919595 | pmc = 3417395 | doi = 10.3389/fcimb.2012.00003 | doi-access = free |lang=en}}</ref>. У наземнай дзікай прыродзе рэзервуарамі з’яўляюцца ласі, бізоны, дзікі, паўночныя алені<ref name="Brucellosis at Threecolumn"/><ref>{{cite journal | vauthors = Godfroid J | title = Brucellosis in wildlife | journal = Revue Scientifique et Technique | volume = 21 | issue = 2 | pages = 277–86 | date = August 2002 | pmid = 11974615 | doi = 10.20506/rst.21.2.1333 | url = http://www.oie.int/doc/ged/D514.PDF | access-date = 2016-10-07 | archive-date = 2015-06-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150606124753/http://www.oie.int/doc/ged/D514.PDF |lang=en}}</ref><ref name="Godfroid Garin-Bastjui Blasco">{{cite journal | vauthors = Godfroid J, Garin-Bastuji B, Saegerman C, Blasco JM | title = Brucellosis in terrestrial wildlife | journal = Revue Scientifique et Technique | volume = 32 | issue = 1 | pages = 27–42 | date = April 2013 | pmid = 23837363 | doi = 10.20506/rst.32.1.2180 | url = http://www.oie.int/doc/ged/D12397.PDF | citeseerx = 10.1.1.1020.9652 | access-date = 2016-10-07 | archive-date = 2015-06-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150606122947/http://www.oie.int/doc/ged/D12397.PDF |lang=en}}</ref>. == У Беларусі == Паводле даных «[[Беларуская энцыклапедыя|Беларускай энцыклапедыі]]», на Беларусі рэгістраваліся выпадкі бруцэлёзу ў жывёл і людзей, аднак масавых успышак у апошнія дзесяцігоддзі не назіралася дзякуючы ветэрынарнаму кантролю{{sfn|Беларуская энцыклапедыя|1996|с=272}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|том=3|артыкул=Бруцэлёз|аўтар=[[П. Л. Новікаў]]|старонкі=272|ref=Беларуская энцыклапедыя}} * {{cite journal | vauthors = Capasso L | title = Bacteria in two-millennia-old cheese, and related epizoonoses in Roman populations | journal = The Journal of Infection | volume = 45 | issue = 2 | pages = 122–7 | date = August 2002 | pmid = 12217720 | doi = 10.1053/jinf.2002.0996 |lang=en}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Заанозы]] [[Катэгорыя:Захворванні жывёл]] [[Катэгорыя:Бактэрыяльныя інфекцыі]] [[Катэгорыя:Спісы захворванняў]] [[Катэгорыя:Захворванні паводле алфавіта]] m6nblf1iheayx5w0zwrc6hjhnb0hg1n 0 803230 5122102 5109888 2026-04-06T07:09:51Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Фантастычныя фільмы 2023 года]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5122102 wikitext text/x-wiki {{Мультфільм}} '''''Марсіянскі Экспрэс''''' — французскі анімацыйны навукова-фантастычны трылер 2023 года рэжысёра ''Жэрэмі Перэна'', першы поўнаметражны фільм Перэна. Прэм’ера мультфільма адбылася на [[Канскі кінафестываль 2023|Канскім кінафестывалі]] 5 мая 2023 года, а ў кінатэатрах Францыі ён выйшаў 22 лістапада. Мультфільм даступны на беларускай мове праз сэрвіс [[VOKA]].<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://voka.tv/ru-RU/movies/mars-yansk--ekspres|title=Марсіянскі экспрэс|website=VOKA}}</ref> == Сюжэт == Дзеянне адбываецца ў 23 стагоддзі на Марсе. Алін Рубі і яе партнёр-андроід Карлас Рывера — прыватныя дэтэктывы, якім даручана раскрыць справу пра знікненне двух студэнтаў элітнага ўніверсітэта. == Уплывы і натхненне == ''«Марсіянскі экспрэс»'' — першы мастацкі фільм Жэрэмі Перэна, французскага аніматара, вядомага па анімацыйным серыяле 2016 года «Апошні чалавек».<ref name="polygon">{{Cite web|url=https://www.polygon.com/24183308/mars-express-director-jeremie-perin-interview|title=Mars Express’ fascinating vision of a robotic future was inspired by film noir and Big Tech|last=Egan|first=Toussaint|website=[[Polygon (website)|Polygon]]|date=23 June 2024|publisher=[[Vox Media]]|access-date=16 лістапада 2024}}</ref> Перэн сказаў, што яго натхнілі жорсткія дэтэктывы ў стылі нуар, такія, як ''[[Кітайскі квартал (фільм)|Кітайскі квартал]]'', ''The Long Goodbye'', ''Kiss Me Deadly'' і ''Point Blank''. Паколькі галоўнымі героямі гэтых фільмаў былі мужчыны, ён хацеў убачыць розніцу, калі ў галоўнай ролі была б жанчына.<ref name="polygon" /> Натхненнем для стварэння арганічных машын і зброі ў фільме стала тое, што Пэрын пачуў, што [[Google]] працуе над тэхналогіяй для клетак скуры. Гэта прывяло да ідэі, што ў рэшце рэшт тэхналогіі вернуцца да арганікі, чагосьці «блізкага да нас, але ў той жа час гэта монстры». Ён таксама звязаў замену робатаў арганікай з запланаваным састарэннем, якое хацеў высмеяць.<ref name="polygon"/> == Вытворчасць == ''Марсіянскі Экспрэс'' стварыла студыя ''Everybody on Deck''.<ref name="ide">{{Cite web|url=https://www.screendaily.com/reviews/mars-express-annecy-review/5182847.article|title='Mars Express': Annecy Review|last=Ide|first=Wendy|website=[[Screen Daily]]|date=12 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230612113333/https://www.screendaily.com/reviews/mars-express-annecy-review/5182847.article|archive-date=12 чэрвеня 2023|access-date=29 лістапада 2023|url-status=live}}</ref> Яго бюджэт склаў 9 мільёнаў еўра.<ref name="lepoint">{{Cite news|url=https://www.lepoint.fr/pop-culture/mars-express-un-rejouissant-spectacle-high-tech-22-11-2023-2544119_2920.php|newspaper=[[Le Point]]|language=fr|title=« Mars Express » : un réjouissant spectacle high-tech|first=Phillipe|last=Guedj|date=22 November 2023|access-date=29 лістапада 2023|archive-date=30 лістапада 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231130112510/https://www.lepoint.fr/pop-culture/mars-express-un-rejouissant-spectacle-high-tech-22-11-2023-2544119_2920.php|url-status=live}}</ref> == Рэліз == Прэм’ера фільма адбылася ў секцыі Cinéma de la Plage на [[Канскі кінафестываль 2023|76-м Канскім кінафестывалі]] 23 мая 2023 года.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.premiere.fr/Cinema/News-Cinema/Cannes-2023-Jour-7-Pierre-Niney-et-Michel-Gondry-le-vomi-de-Club-Zero-Cotillard-superstar|magazine=[[Première (magazine)|Première]]|language=fr|date=23 May 2023|title=Cannes 2023 – Jour 7 : Pierre Niney et Michel Gondry, le vomi de Club Zero, Cotillard superstar|access-date=29 лістапада 2023|archive-date=25 мая 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230525125017/https://www.premiere.fr/Cinema/News-Cinema/Cannes-2023-Jour-7-Pierre-Niney-et-Michel-Gondry-le-vomi-de-Club-Zero-Cotillard-superstar|url-status=live}}</ref> Ён таксама трапіў у конкурсную праграму Міжнароднага фестывалю анімацыйных фільмаў у Ансі.<ref>{{Cite magazine|url=https://variety.com/2023/artisans/global/mars-express-jeremie-perin-anime-mk2-1235639839/|magazine=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=11 June 2023|first=Ben|last=Croll|title='Mars Express' Director Jérémie Périn Mixes Mature Themes With Anime Influences in Noirish Sci-Fi Thriller|access-date=29 лістапада 2023|archive-date=13 чэрвеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230613202723/https://variety.com/2023/artisans/global/mars-express-jeremie-perin-anime-mk2-1235639839/|url-status=live}}</ref> Фільм быў выпушчаны ў кінатэатрах Францыі 22 лістапада 2023 года кампаніяй Gebeka Films.<ref>{{Cite web|url=https://www.screendaily.com/news/mk2-films-scores-us-key-international-deals-on-animated-sci-fi-noir-mars-express-exclusive/5187279.article|title=mk2 Films scores US, key international deals on animated sci-fi noir 'Mars Express' (exclusive)|last=Leffler|first=Rebecca|website=[[Screen Daily]]|date=26 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20240305233611/https://www.screendaily.com/news/mk2-films-scores-us-key-international-deals-on-animated-sci-fi-noir-mars-express-exclusive/5187279.article|archive-date=5 сакавіка 2024|access-date=5 сакавіка 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=fr|url=https://www.gebekafilms.com/fiches-films/mars-express/|title=Mars Express|publisher=Gebeka Films|archive-url=https://web.archive.org/web/20240330191158/https://www.gebekafilms.com/fiches-films/mars-express/|archive-date=30 сакавіка 2024|access-date=5 сакавіка 2024|url-status=live}}</ref> GKIDS набыла паўночнаамерыканскія правы на фільм і выпусціла яго 3 мая 2024 года як з арыгінальнай французскай мовай, так і з англійскім дубляжам.<ref>{{Cite web|url=https://gkids.com/2023/10/26/gkids-acquires-north-american-rights-to-mars-express/|title=GKIDS Acquires North American Rights to "Mars Express"|date=11 June 2023|publisher=GKIDS|archive-url=https://web.archive.org/web/20240303090243/https://gkids.com/2023/10/26/gkids-acquires-north-american-rights-to-mars-express/|archive-date=3 сакавіка 2024|access-date=3 сакавіка 2024|url-status=live}}</ref> Фільм быў выпушчаны кампаніяй GKIDS у Паўночнай Амерыцы ў лічбавым фармаце і на Blu-ray 18 чэрвеня 2024 года.<ref>{{cite press release|title="Mars Express" Comes to Blu-Ray|url=https://gkids.com/2024/05/20/mars-express-comes-to-blu-ray/|publisher=GKIDS|date=20 May 2024|access-date=22 мая 2024|archive-date=22 мая 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240522010255/https://gkids.com/2024/05/20/mars-express-comes-to-blu-ray/|url-status=live}}</ref> == Прыём == === Ацэнкі крытыкаў === На агрэгатары водгукаў [[Rotten Tomatoes]] 100 % з 27 водгукаў крытыкаў станоўчыя, з сярэднім рэйтынгам 7,7/10.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/m/mars_express|title=Mars Express {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-02-28}}</ref> Рафаэль Матамайор з кінаблога ''/Film'' ацаніў фільм на 8 з 10 балаў, напісаўшы, што ён «працуе, таму што нават яго самая дзіўная і складаная навукова-фантастычная канцэпцыя заснавана на чалавечай драме».<ref>{{Cite web|url=https://www.slashfilm.com/1318176/mars-express-review/|title=Mars Express Review: France's Answer To Ghost In The Shell Makes For Thrilling Sci-Fi Noir [Annecy 2023]|last=Motamayor|first=Rafael|website=[[/Film]]|date=20 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231130112510/https://www.slashfilm.com/1318176/mars-express-review/|archive-date=30 лістапада 2023|access-date=29 лістапада 2023|url-status=live}}</ref> Вендзі Ідэ з ''Screen Daily'' ацаніла фільм як «яркую і своечасовую анімацыю».<ref name="ide"/> Туссен Эган з ''Polygon'' назваў фільм «лепшым анімацыйным фільмам года, які вы, верагодна, яшчэ не бачылі і пра які не чулі».<ref name="polygon"/> === Узнагароды === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" |Узнагарода ! scope="col" | Дата цырымоніі ! scope="col" | Катэгорыя ! scope="col" | Атрымальнік(і) ! scope="col" | Вынік ! class="unsortable" scope="col" | Крыніца |- ! scope="row" | [[Люм’ер (прэмія)|Прэмія Люм’ер]] | 22 студзеня 2024 г. | Найлепшы анімацыйны фільм | rowspan="4" | ''Марсіянскі Экспрэс'' |<big>{{Намінацыя}}</big> |{{center|<ref>{{Cite web|url=https://deadline.com/2024/01/lumiere-awards-2024-winners-list-1235800857/|website=[[Deadline Hollywood]]|date=22 January 2024|first=Melanie|last=Goodfellow|title='Anatomy Of A Fall' & 'The Animal Kingdom' Take Top Prizes At France's Lumière Awards|access-date=25 студзеня 2024|archive-date=26 студзеня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240126131831/https://deadline.com/2024/01/lumiere-awards-2024-winners-list-1235800857/|url-status=live}}</ref>}} |- ! scope="row" | Прэмія Парыжскай асацыяцыі кінакрытыкаў | 4 лютага 2024 г. | Найлепшы анімацыйны фільм |<big>{{Перамога}}</big> |{{center|<ref>{{Cite web |last=Mézière |first=Sandra |date=5 February 2024 |title=Palmarès des Paris Film Critics Awards 2024 |url=http://www.inthemoodforcinema.com/archive/2024/02/05/palmares-des-paris-film-critics-awards-2024-6483873.html |website=In the Mood for Cinema |language=fr |access-date=11 лютага 2024 |archive-date=10 сакавіка 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310234910/http://www.inthemoodforcinema.com/archive/2024/02/05/palmares-des-paris-film-critics-awards-2024-6483873.html |url-status=live }}</ref>}} |- ! scope="row" | [[Міжнароднае таварыства аматараў кіно]] | 11 лютага 2024 г. | Найлепшы анімацыйны фільм |<big>{{Намінацыя}}</big> |{{center|<ref>{{cite web|url=https://icsfilm.org/our-yearly-awards/2024-ics-award-winners/|title=2024 ICS Award Winners|last=Stevens|first=Beth|date=11 February 2024|website=[[International Cinephile Society]]|access-date=12 лютага 2024|archive-date=11 лютага 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240211203003/https://icsfilm.org/our-yearly-awards/2024-ics-award-winners/|url-status=live}}</ref>}} |- ! scope="row" | [[Сезар|Прэмія «Сезар»]] | [[Сезар (прэмія, 2024)|23 лютага 2024 г.]] | Найлепшы анімацыйны фільм |<big>{{Намінацыя}}</big> |{{center|<ref>{{cite news|title=César 2024: ''Anatomie d'une chute'' sacré meilleur film. Le palmarès complet de la 49e cérémonie|last=Barat|first=Mathilde|newspaper=[[Le Figaro]]|language=fr|date=23 February 2024|url=https://www.lefigaro.fr/cinema/ceremonie-cesar/cesar-2024-le-palmares-complet-de-la-49e-ceremonie-20240223|archive-date=24 лютага 2024|access-date=24 лютага 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224010834/https://www.lefigaro.fr/cinema/ceremonie-cesar/cesar-2024-le-palmares-complet-de-la-49e-ceremonie-20240223|url-status=live}}</ref>}} |} == Зноскі == {{Reflist}} == Спасылкі == * {{Imdb title}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-03-01}} [[Катэгорыя:Фільмы пра Марс]] [[Катэгорыя:Мультфільмы 2023 года]] [[Катэгорыя:Фільмы 2023 года]] [[Катэгорыя:Навукова-фантастычныя фільмы Францыі]] [[Катэгорыя:Мультфільмы Францыі]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] [[Катэгорыя:Фільмы-тэхнатрылеры]] [[Катэгорыя:Фільмы на французскай мове]] [[Катэгорыя:Фантастычныя фільмы 2023 года]] gi7z9twh0mp3q9sdphv1my1lwnntcfs 0 803509 5121473 5109826 2026-04-05T17:42:29Z InternetArchiveBot 89999 Bluelink 1 book for [[Вікіпедыя:Правяральнасць|Правяральнасць]] (20260405sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5121473 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Назва=London Calling|Тып=студыйны альбом|Працягласць=65:07|Лэйбл={{flatlist| * [[Columbia Records|CBS]] * [[Epic Records|Epic]]}}|Іншае={{Спіс сінглаў|Тып=студыйны альбом|Назва=London Calling|Сінгл 1=London Calling|Сінгл 1 дата=7 снежня 1979|Сінгл 2=Clampdown|Сінгл 2 дата=1980 (толькі ў Аўстраліі)|Сінгл 3=Train in Vain|Сінгл 3 дата=12 лютага 1980}}|Папярэдні альбом=Give 'Em Enough Rope|Наступны альбом=Sandinista!|Храналогія=студыйных альбомаў|Пап_год=1978|Наст_год=1980}}'''''London Calling''''' — трэці студыйны альбом англійскага [[Рок-музыка|рок]]-гурта [[The Clash]]. Першапачаткова ён быў выпушчаны як [[падвойны альбом]] у Вялікабрытаніі 14 снежня 1979 года лэйблам [[Columbia Records|CBS Records]], а ў ЗША — у студзені 1980 года лэйблам [[Epic Records]]. Гурт The Clash запісаў альбом з прадзюсарам Гаем Стывенсам у лонданскай студыі Wessex Sound Studios на працягу пяці-шасці тыдняў, пачынаючы са жніўня 1979 года, пасля змены кіраўніцтва і перыяду творчага крызісу аўтараў песень Джо Страмера і Міка Джонса. Спалучаючы традыцыйнае [[панк-рок]]авае гучанне і эстэтыку новай хвалі, ''London Calling'' адлюстроўвае ўзрастаючую цікавасць гурта да стыляў, якія выходзяць за рамкі іх панк-каранёў, у тым ліку [[рэгі]], рокабілі, ска, рытм-энд-блюз з Новага Арлеана, [[Поп-музыка|поп]], лаўндж-джаз і [[хард-рок]]. Тэматыка тэкстаў — сацыяльная дыслакацыя, [[беспрацоўе]], [[Раса|расавыя канфлікты]], ужыванне наркотыкаў і абавязкі дарослага жыцця. Альбом меў поспех, трапіўшы ў дзясятку лепшых у Вялікабрытаніі, а яго галоўны сінгл «London Calling» — у дваццатку лепшых. Альбом быў прададзены ў колькасці больш за пяць мільёнаў копій па ўсім свеце і атрымаў плацінавы статус у ЗША пры продажах у адзін мільён. Ён таксама атрымаў шырокае прызнанне крытыкаў і рэтраспектыўна быў названы адным з найвялікшых альбомаў усіх часоў.<ref name="capitol">{{Cite web|url=http://www.thecapitoltheatre.com/2019/04/07/10-times-the-clashs-london-calling-was-recognized-as-one-of-the-greatest-albums-of-all-time/|title=10 Times the Clash's "London Calling" Was Recognized as One of the Greatest Albums of All Time|access-date=12 верасня 2019}}</ref> У спісе 500 найвялікшых альбомаў усіх часоў часопіса [[Rolling Stone]] «''London Calling»'' заняў 8-е месца ў выданнях 2003 і 2012 гадоў і 16-е месца ў выданні 2020 года. У 2010 годзе ён стаў адным з дзесяці класічных альбомаў брытанскіх выканаўцаў, вокладкі якіх былі ўвекавечаны на паштовай марцы Вялікабрытаніі, выпушчанай Каралеўскай поштай.<ref>{{cite news|title=Royal Mail unveil classic album cover stamps|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/royal-mail-unveil-classic-album-cover-stamps-1860738.html|access-date=23 верасня 2022|work=The Independent}}</ref><ref>{{cite news|title=Royal Mail puts classic albums on to stamps|url=https://www.theguardian.com/music/gallery/2009/nov/21/guidelines-rock-stamp-album-covers|access-date=23 верасня 2022|work=The Guardian}}</ref> == Перадгісторыя == У сваім другім альбоме ''Give 'Em Enough Rope'' (1978) гурт The Clash пачаў адыходзіць ад [[панк-рок]]авага гучання. Падчас гастроляў па Злучаных Штатах у 1979 годзе яны выбралі на разагрэве такіх выканаўцаў, як рытм-энд-блюзавыя выканаўцы [[Бо Дзідлі]], Sam & Dave, Лі Дорсі і Screamin' Jay Hawkins, а таксама неатрадыцыйнага кантры-выканаўца Джо Элі і панк-рокабілі-гурт The Cramps. Усё большая цікавасць The Clash да [[рок-н-рол]]у натхніла іх на стварэнне альбома ''London Calling''.<ref>{{Cite web|url=http://www.allmusic.com/artist/the-clash-mn0000075747|title=The Clash|last=Erlewine|first=Stephen Thomas|publisher=[[AllMusic]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120604093734/http://www.allmusic.com/artist/the-clash-mn0000075747|archive-date=4 чэрвеня 2012|access-date=9 ліпеня 2013|url-status=live}}</ref> Пасля запісу альбома ''«Give 'Em Enough Rope»'' гурт «The Clash» разышоўся са сваім менеджарам Бернардам Роўдсам.{{sfn|Gilbert|2005|p=212—213}} Гэта азначала, што ім давялося пакінуць рэпетыцыйную студыю ў Кэмдэн-Таўне. Тур-менеджар Джоні Грын і барабаншчык Бэйкер знайшлі новае месца для рэпетыцый — студыю Vanilla Studios — у задняй частцы гаража ў Пімліка.{{sfn|Green|2003|p=156}}<ref name="uncut58">Sweeting, Adam. «Death or Glory». ''[[Uncut (magazine)|Uncut]]''. October 2004. p. 58.</ref>{{sfn|Gray|2010|p=88}} Гурт The Clash прыбыў на лэйбл Vanilla ў маі 1979 года, не падрыхтаваўшы новых песень для свайго трэцяга альбома.{{sfn|Gray|2010|p=89, 91}} Асноўныя аўтары песень Мік Джонс і Джо Страмер перажылі перыяд творчага крызісу і не пісалі новых песень больш за год; нядаўна выпушчаны міні-альбом гурта ''Cost of Living'' уключаў кавер-версію і тры іншыя песні, якія былі напісаны больш чым годам раней.{{sfn|Gray|2010|p=91}}   [[Файл:LondonCallingLogotype.png|міні|Лагатып для альбома быў распрацаваны па ўзоры лагатыпа дэбютнага альбома [[Элвіс Прэслі|Элвіса Прэслі]]]] == Ацэнкі крытыкаў == ''«London Calling»'' атрымаў шырокае прызнанне крытыкаў.<ref>{{cite book|last=Strong|first=Martin Charles|year=2006|page=206|title=The Essential Rock Discography|publisher=[[Canongate Books|Canongate U.S.]]|isbn=1-84195-860-3}}</ref> Рэцэнзуючы альбом для ''[[The New York Times]]'' у 1980 годзе, Джон Роквел казаў: «Гэта альбом, які ўвасабляе ўсю першабытную энергію the Clash, спалучае яе з бліскучай прадзюсарскай працай Гая Стывенса і раскрывае глыбіню вынаходніцтва і творчасці, якую наўрад ці абяцала ранейшая творчасць гурта».<ref>{{cite news|last=Rockwell|first=John|page=C12|date=4 January 1980|url=https://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9B04E0D9173BE732A25757C0A9679C94619FD6CF|title=The Pop Life; 'London Calling' helps the Clash live up to billing|newspaper=[[The New York Times]]|access-date=4 чэрвеня 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140606204731/http://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9B04E0D9173BE732A25757C0A9679C94619FD6CF|archive-date=6 чэрвеня 2014|url-status=live}}{{subscription required}}</ref> Чарльз Шаар Мюрэй напісаў у ''[[New Musical Express|NME]]'', што гэта першы альбом, які адпавядае ажыятажу вакол гурта, а крытык ''Melody Maker'' Джэймс Трумэн сказаў, што the Clash «адкрылі сябе», прыняўшы амерыканскія музычныя стылі.{{sfn|Gray|2010|p=412}} Том Карсан з часопіса ''[[Rolling Stone]]'' сцвярджаў, што музыка ўслаўляе «рамантыку рок-н-рольнага бунту», дадаўшы, што яна дастаткова шырокая, захапляльная і трыумфальна жывая, каб пакінуць слухачоў «не толькі ў захапленні, але і ўзнёслымі і трыумфальна жывымі».<ref name="RSreview">{{cite news|newspaper=[[Rolling Stone]]|issue=314|date=3 April 1980|first=Tom|last=Carson|title=The Clash ''London Calling'' > Album Review|url=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/london-calling-19800403|access-date=22 лютага 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20101221093058/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/london-calling-19800403|archive-date=21 снежня 2010|url-status=live}}</ref> У пяцізоркавай рэцэнзіі журналіст ''Down Beat'' Майкл Голдберг сказаў, што the Clash стварылі «класічны рок-альбом, які літаральна вызначае стан рок-н-ролу і па якім трэба будзе ацэньваць лепшыя творы [1980-х]».<ref name="Goldberg">{{cite journal|journal=[[Down Beat]]|location=Chicago|pages=4, 32–35|last=Goldberg|first=Michael|year=1980|volume=47|title=The Clash|url=https://archive.org/details/sim_down-beat_1980-01_47_1/page/n3}}</ref> Некаторыя рэцэнзенты выказалі асцярогі, у тым ліку дыджэй і крытык Чарлі Джылет, які лічыў, што некаторыя песні гучаць як дрэнныя імітацыі [[Боб Дылан|Боба Дылана]] ў суправаджэнні духавой секцыі. Гэры Бушэл быў больш крытычны ў сваёй рэцэнзіі ў часопісе ''Sounds'', паставіўшы альбому дзве зоркі з пяці, сцвярджаючы, што the Clash «вярнуліся» да «вобразаў злачынцаў» у стылі [[The Rolling Stones|Rolling Stones]] і «старых рок-клішэ»{{sfn|Gray|2010|p=412}}. У канцы 1980 года альбом ''«London Calling»'' быў прызнаны найлепшым альбомам года па выніках штогадовага апытання амерыканскіх крытыкаў Pazz & Jop, якое публікуецца выданнем ''The Village Voice''.<ref name="PazzJop">{{cite news|newspaper=[[The Village Voice]]|date=9 February 1981|title=The 1980 Pazz & Jop Critics Poll|url=http://www.robertchristgau.com/xg/pnj/pjres80.php|access-date=21 сакавіка 2005|ref=PazzJop|archive-url=https://web.archive.org/web/20050308112003/http://robertchristgau.com/xg/pnj/pjres80.php|archive-date=8 сакавіка 2005|url-status=live}}</ref> Роберт Крыстгаў, стваральнік і кіраўнік апытання, таксама назваў яго найлепшым альбомам 1980-х гадоў у сваім эсэ і напісаў: «Ён выклікаў такую неадкладнасць, жыццёвую сілу і амбіцыі (гэты кавер на песню Элвіса П.!), якія перасілілі песімізм яго [[Левыя (палітыка)|левага]] светапогляду».<ref>{{cite news|date=9 February 1981|url=http://www.robertchristgau.com/xg/pnj/pj80.php|title=The Year of the Lollapalooza|last=Christgau|first=Robert|newspaper=The Village Voice|access-date=9 ліпеня 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130815185537/http://robertchristgau.com/xg/pnj/pj80.php|archive-date=15 жніўня 2013|url-status=live}}</ref> === Пераацэнка і спадчына === {{Рэйтынгі|загаловак=Рэтраспектыўныя ацэнкі|rev1=''[[AllMusic]]''|rev1Score={{Rating|5|5}}<ref name="Allmusic">{{cite web|last=Erlewine|first=Stephen Thomas|url=http://www.allmusic.com/album/london-calling-mw0000189413|title=London Calling – The Clash|publisher=[[AllMusic]]|access-date=7 красавіка 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20120606061423/http://www.allmusic.com/album/london-calling-mw0000189413|archive-date=6 чэрвеня 2012|url-status=live}}</ref>|rev2=''Blender''|rev2Score={{Rating|5|5}}<ref>{{cite magazine|last=Wolk|first=Douglas|date=21 August 2007|url=http://www.blender.com/guide/back-catalogue/54673/london-calling.html|title=The Clash: London Calling|magazine=[[Blender (magazine)|Blender]]|location=New York|access-date=31 жніўня 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20090702235137/http://www.blender.com/guide/back-catalogue/54673/london-calling.html|archive-date=2 ліпеня 2009|url-status=dead}}</ref>|rev3=''Chicago Sun-Times''|rev3Score={{Rating|4|4}}<ref name="McLeese">{{cite news|last=McLeese|first=Don|date=16 March 1987|url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=CSTB&p_theme=cstb&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB36D59A47BB5A5&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|title=Husker Du proves its wide range|newspaper=[[Chicago Sun-Times]]|access-date=9 ліпеня 2013|page=36|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20140104035616/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=CSTB&p_theme=cstb&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB36D59A47BB5A5&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|archive-date=4 студзеня 2014|url-status=live}}</ref>|rev4=''Christgau's Record Guide''|rev4Score=A+<ref name="CG80s">{{cite book|last=Christgau|first=Robert|year=1990|chapter=The Clash: London Calling|chapter-url=http://robertchristgau.com/get_album.php?id=3540|access-date=21 верасня 2011|title=Christgau's Record Guide: The '80s|title-link=Christgau's Record Guide: The '80s|publisher=[[Pantheon Books]]|isbn=0-679-73015-X|page=[https://archive.org/details/christgausrecord00chri/page/92 92]}}</ref>|rev5=''Encyclopedia of Popular Music''|rev5Score={{Rating|5|5}}<ref>{{cite book|last=Larkin|first=Colin|year=2011|chapter=Clash|title=The Encyclopedia of Popular Music|title-link=Encyclopedia of Popular Music|publisher=[[Omnibus Press]]|edition=5th concise|isbn=978-0-85712-595-8}}</ref>|rev6=''[[Los Angeles Times]]''|rev6Score={{Rating|4|4}}<ref>{{cite news|last=Cromelin|first=Richard|date=7 April 1987|title='London Calling.' The Clash. Epic (AAD).|newspaper=[[Los Angeles Times]]}}</ref>|rev7=''[[Q (часопіс)|Q]]''|rev7Score={{Rating|5|5}}<ref name="Qmag">{{cite magazine|title=The Clash: London Calling|magazine=[[Q (magazine)|Q]]|location=London|issue=159|date=December 1999|pages=152–3}}</ref>|rev8=''The Rolling Stone Album Guide''|rev8Score={{Rating|5|5}}<ref>{{cite book|last=Sheffield|first=Rob|editor1-last=Brackett|editor1-first=Nathan|editor1-link=Nathan Brackett|editor2-last=Hoard|editor2-first=Christian|editor2-link=Christian Hoard|year=2004|chapter=The Clash|chapter-url=https://books.google.com/books?id=t9eocwUfoSoC&pg=PA167|access-date=24 верасня 2011|title=The New Rolling Stone Album Guide|title-link=The Rolling Stone Album Guide|publisher=[[Fireside Books]]|location=London|edition=4th|isbn=0-7432-0169-8|pages=[https://archive.org/details/newrollingstonea00brac/page/167 167–8]}}</ref>|rev9=''Select''|rev9Score=5/5<ref>{{cite magazine|title=Clash Reissues|magazine=[[Select (magazine)|Select]]|location=London|issue=114|date=December 1999|page=88}}</ref>|rev10=''Spin Alternative Record Guide''|rev10Score=7/10<ref>{{cite book|last=Sheffield|first=Rob|editor1-last=Weisbard|editor1-first=Eric|editor1-link=Eric Weisbard|editor2-last=Marks|editor2-first=Craig|year=1995|chapter=Clash|title=Spin Alternative Record Guide|title-link=Spin Alternative Record Guide|publisher=[[Vintage Books]]|isbn=0-679-75574-8|pages=84–5}}</ref>}}З тых часоў ''«London Calling»'' лічыцца многімі крытыкамі адным з найвялікшых рок-альбомаў усіх часоў, <ref>{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1459257/joe-strummer-clash-dead-at-50.jhtml|title=Joe Strummer Of The Clash Dead At 50|last=D'Angelo|first=Joe|date=23 December 2002|publisher=[[MTV News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004224354/http://www.mtv.com/news/articles/1459257/joe-strummer-clash-dead-at-50.jhtml|archive-date=4 кастрычніка 2013|access-date=9 ліпеня 2013|url-status=dead|last2=Kaufman|first2=Gil}}</ref> у тым ліку Стывенам Томасам Эрльюінам з [[AllMusic]], які сказаў, што ён гучыць больш мэтанакіравана, чым «большасць альбомаў, не кажучы ўжо пра падвойныя альбомы». «Гэты эпічны падвойны альбом, ад культавай вокладкі да дзіка эклектычнага спалучэння стыляў, безумоўна, з’яўляецца квінтэсенцыяй рок-альбома», — напісаў журналіст ''BBC Music'' Марк Сазерленд.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/music/reviews/c3cz/|title=Review of The Clash - London Calling - 25th Anniversary Edition|last=Sutherland|first=Mark|website=[[BBC Music]]|access-date=19 мая 2021|year=2004}}</ref> У сваім дапаможніку «Кіраўніцтва па запісах: 80-я» (1990) музычны журналіст Роберт Крыстгаў назваў яго найлепшым падвойным альбомам з часоў альбома [[The Rolling Stones|Rolling Stones]] «''Exile on Main St.''» (1972) і сказаў, што ён пашырыў, а не пашкодзіў драйвовае гітарнае гучанне The Clash у «цёплай, злоснай і ўдумлівай, упэўненай, меладычнай і хард-рокавай» дэманстрацыі іх музычных здольнасцей. Паводле слоў англійскага музычнага пісьменніка Дэйва Томпсана, альбом London Calling зрабіў The Clash больш чым «простым панк-гуртом» з «магутным» альбомам неўратычнага пост-панку, нягледзячы на сумесь разрозненых і часам незвязаных музычных уплываў. Дон Макліз з ''Chicago Sun-Times'' лічыў яго найлепшым альбомам для сябе і «зорным часам панка», бо ў ім гурт пашырыў сваю мастацкасць, не парушаючы сваёй першапачатковай энергіі і непасрэднасці. Крытык ''PopMatters'' Сэл Чолфі назваў яго «вялікай, гучнай, прыгожай калекцыяй болю, гневу, неспакойных думак і, перш за ўсё, надзеі», якая дагэтуль гучыць «актуальна і ярка».<ref name="PopMatters">{{Cite web|url=http://www.popmatters.com/pm/review/14505/clash-londonmft|title=The Clash: ''London Calling'' > Album Review|last=Ciofli|first=Sal|website=[[PopMatters]]|date=10 March 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20120607010747/http://www.popmatters.com/pm/review/clash-londonmft|archive-date=7 чэрвеня 2012|access-date=22 лютага 2008|url-status=live}}</ref> У рэцэнзіі на перавыданне да 25-годдзя альбома ''Uncut'' напісаў, што песні і персанажы ў тэкстах песень перасякаюцца адзін з адным дзякуючы выключнай паслядоўнасці ў альбоме, дадаўшы, што бонусны дыск «The Vanilla Tapes» узмацніў тое, што ўжо было «шэдэўрам».<ref name="Uncut">{{cite magazine|title=Capital Gains|magazine=[[Uncut (magazine)|Uncut]]|location=London|issue=89|date=October 2004|page=122}}</ref> == Выданне да 25-годдзя == {{Рэйтынгі|загаловак=|rev1=''[[Metacritic]]''|rev1Score=100/100<ref name=Metacritic>{{cite web|url=http://www.metacritic.com/music/london-calling-25th-anniversary-legacy-edition/the-clash|title=Reviews for London Calling [25th Anniversary Legacy Edition] by The Clash|website=[[Metacritic]]|access-date=1 красавіка 2021}}</ref>|rev2=''[[The Guardian]]''|rev2Score={{Rating|5|5}}<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/music/2004/sep/10/popandrock.shopping|title=The Clash, London Calling: 25th Anniversary Legacy Edition|author=Sweeting, Adam|work=[[The Guardian]]|date=September 9, 2004|access-date=1 красавіка 2021}}</ref>|rev3=''Pitchfork''|rev3Score=10/10<ref>{{cite web|last=Petrusich|first=Amanda|date=September 21, 2004|url=https://pitchfork.com/reviews/albums/1490-london-calling-25th-anniversary-legacy-edition/|title=The Clash: London Calling: 25th Anniversary Legacy Edition|work=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|access-date=1 красавіка 2021}}</ref>|rev4=''[[Rolling Stone]]''|rev4Score={{Rating|5|5}}<ref name="RS">{{cite magazine|url=https://rollingstone.com/music/music-album-reviews/london-calling-25th-anniversary-legacy-edition-249357/|title=London Calling [25th Anniversary Legacy Edition]|magazine=[[Rolling Stone]]|date=September 22, 2004|access-date=1 красавіка 2021|last=Blashill|first=Pat}}</ref>}} У 2004 годзе выйшла юбілейнае выданне «Legacy Edition», прысвечанае 25-годдзю альбома, з бонусным CD і DVD у дыгіпак-упакоўцы. На бонусным CD ёсць альбом ''The Vanilla Tapes'', які змяшчае дэма-запісы, зробленыя гуртом у сярэдзіне 1979 года.<ref>Gilbert, Pat. "The 'Vanilla Tapes'". ''London Calling: 25th Anniversary Legacy Edition'' (CD liner notes). September 2004.</ref> DVD уключае фільм Дона Летса ''«The Last Testament — The Making of London Calling»'', а таксама раней не бачаныя відэаматэрыялы і музычныя кліпы. У 2010 годзе выйшаў лімітаваны тыраж LP у фармаце picture disc. Выданне атрымала шырокае прызнанне крытыкаў. На [[Metacritic]], які прысвойвае нармалізаваны рэйтынг, на падставе 12 водгукаў альбом мае сярэдні бал 100 са 100. Часопіс ''PopMatters'' назваў яго «адным з найлепшых перавыданняў класікі», а часопіс ''Paste'' сказаў: «Epic/Legacy перасягнуў сам сябе». Аднак ''Blender'' парэкамендаваў спажыўцам выбраць арыгінальнае выданне, сцвярджаючы, што «дэма-версіі… гучаць як няўмелы кавер-гурт на Clash, які рэпетуе ў шкарпэтцы». == Спіс трэкаў == Увесь вядучы вакал — Джо Страмер, калі не пазначана іншае. {{tracklist|headline=Side one|all_writing=— Страмер і Мік Джонс, акрамя пазначанага ніжэй|extra_column=Вядучы вакал|title1=London Calling|length1=3:19|title2=Brand New Cadillac|writer2=[[Вінс Тэйлар]]; песня гурта Vince Taylor and his Playboys|length2=2:09|title3=Jimmy Jazz|length3=3:52|title4=Hateful|length4=2:45|title5=Rudie Can't Fail|extra5=Страмер, Джонс|length5=3:26|writing_credits=yes}}{{tracklist|headline=Side two|extra_column=Вядучы вакал|title1=Spanish Bombs|extra1=Страмер, Джонс|length1=3:19|title2=The Right Profile|length2=3:56|title3=Lost in the Supermarket|extra3=Джонс|length3=3:47|title4=Clampdown|extra4=Страмер, Джонс|length4=3:49|title5=The Guns of Brixton|writer5=Пол Сіманон|extra5=Сіманон|length5=3:07|writing_credits=yes}}{{tracklist|headline=Side three|extra_column=Вядучы вакал|title1=Wrong 'Em Boyo|writer1=Клайв Альфонса|length1=3:10|title2=Death or Glory|length2=3:55|title3=Koka Kola|length3=1:46|title4=The Card Cheat|extra4=Джонс|length4=3:51|writing_credits=yes}}{{tracklist|headline=Side four|extra_column=Вядучы вакал|title1=Lover's Rock|length1=4:01|title2=Four Horsemen|length2=2:56|title3=I'm Not Down|extra3=Джонс|length3=3:00|title4=Revolution Rock|writer4=Джэкі Эдвардс, Дэні Рэй; раней выконвалі Дэні Рэй і гурт the Revolutionaries|length4=5:37|title5=Train in Vain|extra5=Джонс|length5=3:09|writing_credits=yes}}{{tracklist|headline=Бонус-дыск выдання да 25-годдзя — "The Vanilla Tapes"|title1=Hateful|length1=3:23|title2=Rudie Can't Fail|length2=3:08|title3=Paul's Tune|note3=інструментальны, ранейшая версія "The Guns of Brixton"|writer3=Сіманон|length3=2:32|title4=I'm Not Down|length4=3:24|title5=Four Horsemen|length5=2:45|title6=Koka Kola, Advertising & Cocaine|note6=Ранейшая версія "Koka Kola"|length6=1:57|title7=Death or Glory|length7=3:47|title8=Lover's Rock|length8=3:45|title9=Lonesome Me|note9=не ўвайшла ў "London Calling"|writer9=The Clash|length9=2:09|title10=The Police Walked in 4 Jazz|note10=інструментальны, ранейшая версія "Jimmy Jazz"|length10=2:19|title11=Lost in the Supermarket|length11=3:52|title12=Up-Toon|note12=інструментальны, ранейшая версія "The Right Profile"|length12=1:57|title13=Walking the Slidewalk|note13=інструментальны, не ўвайшоў у "London Calling"|writer13=The Clash|length13=2:34|title14=Where You Gonna Go (Soweto)|note14=не ўвайшла ў "London Calling"|writer14=Sonny Okosun|length14=4:05|title15=The Man in Me|note15=не ўвайшла ў "London Calling"|writer15=[[Боб Дылан]]|length15=3:57|title16=Remote Control|note16=не ўвайшла ў "London Calling"|length16=2:39|title17=Working and Waiting|note17=інструментальны, ранейшая версія "Clampdown"|length17=4:11|title18=Heart and Mind|note18=не ўвайшла ў "London Calling"|writer18=The Clash|length18=4:27|title19=Brand New Cadillac|length19=2:08|writer19=Тэйлар|title20=London Calling|length20=4:26|title21=Revolution Rock|length21=3:51|writer21=Рэй Эдвардс|writing_credits=yes}}{{tracklist|headline=Бонусны DVD|title1=''The Last Testament: The Making of London Calling''|title2=London Calling|note2=відэакліп|title3=Train in Vain|note3=відэакліп|title4=Clampdown|note4=відэакліп|title5=Home video footage of The Clash recording in Wessex Studios}} == Персанал == === The Clash === * Джо Страмер — вядучы і бэк-вакал, рытм-гітара, фартэпіяна * Мік Джонс — сола-гітара, вядучы і бэк-вакал, фартэпіяна, [[губны гармонік]] * Пол Сіманон — бас-гітара, бэк-вакал, вядучы вакал у песні «The Guns of Brixton» * Топер Хедан — барабаны, [[Ударныя музычныя інструменты|перкусія]] === Дадатковыя музыкі === * Мікі Галлахер — арган '''The Irish Horns''' * Рэй Бевіс — тэнар-саксафон * Джон Эрл — тэнар-саксафон і барытон-саксафон * Крыс Гаўэр — [[трамбон]] * Дзік Хансан — труба, флюгельгорн === Вытворчасць === * Гай Стывенс — [[Музычны прадзюсар|прадзюсар]] * Біл Прайс — галоўны інжынер * Джэры Грын — другі інжынер * Рэй Лоўры — дызайн * Пені Сміт — фатаграфія == Крыніцы == {{Reflist}} == Бібліяграфія == {{Refbegin}} * {{Cite book|last=Gilbert|first=Pat|title=Passion Is a Fashion: The Real Story of The Clash|orig-year=2004|edition=4th|year=2005|publisher=[[Aurum Press]]|location=London|isbn=1-84513-113-4|oclc=61177239|pages=212–213, 235–237, 259–260}} * {{h|Green|2003|{{Cite book|last1=Green|first1=Johnny|author2=Garry Barker|title=A Riot of Our Own: Night and Day with The Clash|orig-year=1997|edition=3rd|year=2003|publisher=Orion|location=London|isbn=0-7528-5843-2|oclc=52990890|pages=156–158, 161–162, 165, 194–196, 218–219}}}} {{Refend}} == Дадатковае чытанне == {{Refbegin}} * {{Cite book|last=Clash|first=The|title=The Clash: Strummer, Jones, Simonon, Headon|year=2008|publisher=Atlantic Books|location=London|isbn=978-1-84354-788-4|oclc=236120343|ref=_note-The Clash-Strummer_Jones_Simonon_Headon}} * {{cite book|title=A Brief History of Album Covers|first=Jason|last=Draper|publisher=Flame Tree Publishing|location=London|year=2008|pages=206–207|isbn=9781847862112|oclc=227198538}} * {{Cite book|last=Gray|first=Marcus|title=The Clash: Return of the Last Gang in Town|orig-year=1995|edition=5th revised|year=2005|publisher=Helter Skelter|location=London|isbn=1-905139-10-1|oclc=60668626}} * {{Cite book|last=Gray|first=Marcus|title=Route 19 Revisited: The Clash and London Calling|year=2010|publisher=Soft Skull Press|isbn=978-1-59376-293-3}} * {{Cite video|people=[[Don Letts|Letts, Don]]; [[Joe Strummer]], [[Mick Jones (The Clash)|Mick Jones]], [[Paul Simonon]], [[Topper Headon]], [[Terry Chimes]], Rick Elgood, [[The Clash]]|year=2001|title=The Clash, [[Westway to the World]]|medium=Documentary|publisher=[[Sony Music Entertainment]]; Dorismo; Uptown Films|location=New York, NY|time=49:30–55:00|isbn=0-7389-0082-6|oclc=49798077}} * {{Cite book|last=Lowry|first=Ray|title=The Clash|year=2007|publisher=Angry Penguin|location=Warwick|isbn=978-1-906283-36-0|oclc=165412921}} * {{Cite book|last=Miles|first=Barry|title=The Clash|year=1981|publisher=Omnibus Press|location=London and New York|oclc=7676911|ref=_note-Miles-The_Clash|isbn=0-7119-0288-7|url=https://archive.org/details/clash00tobl}} * {{Cite book|last=Needs|first=Kris|title=Joe Strummer and the Legend of the Clash|date=25 January 2005|publisher=Plexus|location=London|isbn=0-85965-348-X|oclc=53155325|url=https://archive.org/details/joestrummerlegen00need}} * {{Cite book|last=Quantick|first=David|title=The Clash|series=Kill Your Idols|year=2000|publisher=Unanimous|location=London|isbn=1-903318-03-3|oclc=59417418}} * {{Cite book|author1=Tobler, John|author2=Barry Miles|name-list-style=amp|title=The Clash|year=1983|publisher=Omnibus|location=London and New York|isbn=0-7119-0288-7|oclc=21335564|url=https://archive.org/details/clash00tobl}} * {{Cite book|last=Topping|first=Keith|title=The Complete Clash|orig-year=2003|edition=2nd|year=2004|publisher=Reynolds & Hearn|location=Richmond|isbn=1-903111-70-6|oclc=63129186}} * [https://web.archive.org/web/20120901182906/http://mixonline.com/mag/audio_london_calling_clash/ «London Calling» By The Clash] Mix Magazine, 2000 — Падрабязны артыкул з апісаннем абсталявання і працэдуры гуказапісу ад Біла Прайса, інжынера, які працаваў над альбомам. {{Refend}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|http://www.theclash.com/gb/music/albums/london-calling|схаваць=а|link_text=Афіцыйны сайт}} * [https://www.staggerlee.com/artists/the-clash.php Wrong 'Em Boyo] at The Stagger Lee Project {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Альбомы 1979 года]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] eu61preqkirn8yesb95r5seywvsadu1 4 803524 5121771 5121272 2026-04-05T19:32:01Z DobryBrat 5701 /* Спіс створаных артыкулаў */ +1 5121771 wikitext text/x-wiki [[Вікіпедыя]] — найбуйнейшая ў свеце анлайн-энцыклапедыя, створаная карыстальнікамі. Аднак заўважана, што ў Вікіпедыі артыкулаў пра мужчын у некалькі разоў больш, чым пра жанчын, прычым гэтыя суадносіны назіраюцца практычна ва ўсіх моўных версіях. Каб трохі выправіць гэты дысбаланс і прыцягнуць увагу да праблемы, у Вікіпедыі быў арганізаваны праект «WikiGap» (ад {{lang-en|gap}} — ''разрыў''), закліканы напоўніць Вікіпедыю артыкуламі пра выдатных жанчын на самых розных мовах. Праект «'''WikiGap 2026 Беларусь'''» прысвечаны '''Году беларускай жанчыны'''. [[Файл:WikiGap.svg|300px|right]] == WikiGap 2026 Беларусь == У Беларусі пачынаючы з 2019 года штогод ладзіцца «'''WikiGap'''», творчае спаборніцтва па напісанні ў Вікіпедыі артыкулаў пра выдатных жанчын самых розных прафесій. Праект «'''WikiGap 2026 Беларусь'''» накіраваны на напісанне артыкулаў пра выдатных жанчын самых розных прафесій у Беларускай Вікіпедыі. Прыняць удзел у анлайн-марафоне «WikiGap 2026 Беларусь» можа кожны, хто ведае беларускую мову і мае доступ да інтэрнэту. Традыцыйна вітаецца напісанне як мага большай колькасці артыкулаў пра жанчын, звязаных з Беларуссю. === Асноўныя мэты марафону === * Зрабіць больш даступнай інфармацыю пра выдатных жанчын Беларусі і свету. * Пашырыць кола аўтараў і рэдактараў артыкулаў Вікіпедыі на беларускай мове. === Тэмы артыкулаў === * '''«Выдатныя жанчыны Беларусі»''' — артыкулы на [[Беларуская мова|беларускай мове]] пра беларускіх жанчын. * '''«Выдатныя жанчыны свету»''' — артыкулы на [[Беларуская мова|беларускай мове]] пра жанчын свету. Пад беларускімі жанчынамі маюцца на ўвазе жанчыны [[беларусы|беларускай нацыянальнасці]], альбо з грамадзянствам ці падданствам [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] / [[БССР]] / [[БНР]] / [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] / [[Гісторыя Беларусі#Княствы беларускіх зямель|іншых княстваў беларускіх зямель]], а таксама жанчыны з іншых краін, чыя асноўная дзейнасць сканцэнтравана на [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускіх землях]] у цяперашні час або ў адпаведную гістарычную эпоху. === Тэрміны правядзення === * Старт: 8 сакавіка 2026 года 00:00:01 [[Беларускі час|Мінскі час]] [[UTC+03:00]]. * Фініш: 8 красавіка 2026 года 23:59:59 [[Беларускі час|Мінскі час]] [[UTC+03:00]]. * Падвядзенне вынікаў праекта «WikiGap 2026 Беларусь» — да 12 красавіка 2026 года. === Правілы ўдзелу === * Узроставых абмежаванняў на ўдзел у марафоне няма. * Кожны удзельнік павінен мець уласны ўліковы запіс у Вікіпедыі і прымаць ўдзел у марафоне толькі з аднаго ўліковага запісу. * Напісанне артыкулаў пра жанчын на [[Беларуская мова|беларускай мове]] згодна з [[Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі (2008)|сучаснымі правіламі беларускай арфаграфіі і пунктуацыі]]. * Новыя артыкулы павінны быць напісаны ў перыяд з 8 сакавіка па 8 красавіка 2026 года. * У створаным артыкуле павінны быць мінімум 1000 сімвалаў (прыкладна 150 словаў), спасылкі на крыніцы інфармацыі, прастаўленыя катэгорыі і ўнутраныя спасылкі. * Артыкулы не павінны ўтрымліваць парушэнняў [[be:Аўтарскае права|аўтарскіх правоў]]. * Можна ствараць любы артыкул пра жанчын або выбраць са [[be:Вікіпедыя:Што рабіць/WikiGap|спісу прапанаваных]]. == Падвядзенне вынікаў == * За кожны створаны артыкул, які задавальняе [[be:Вікіпедыя:Пяць слупоў|патрабаванням]], удзельнік атрымлівае 1 бал. * За кожны створаны артыкул пра асобу, звязаную з Беларуссю, удзельнік атрымлівае дадатковы 1 бал. == Справаздача == * Каб унёсак быў улічаны, неабходна дадаць у адпаведную секцыю ніжэй спасылкі на створаныя артыкулы. * Спасылку на створаны артыкул дадавайце ў выглядзе: '''<nowiki># [[Назва артыкула]] — ~~~~ </nowiki>''' == Спіс створаных артыкулаў == <div class="references-small" style="-moz-column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; -webkit-column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; font-size:13px;"> ::: '''8 сакавіка''' # [[Галіна Патаева]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:22, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Валянцінаўна Лапіна]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 17:36, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Серафіна Луі]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 22:19, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Марыя Баляславаўна Бажко]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:25, 8 сакавіка 2026 (+03) #: '''9 сакавіка''' # [[Яўгенія Барысаўна Пастарнак]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 10:44, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Эльза Марыяна фон Розен]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 11:24, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Інеса Аўксенцьеўна Ушацкая]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 14:23, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Воцінава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:40, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Міхайлаўна Ялатамцава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 17:41, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Паўлаўна Вараб’ёва]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:42, 9 сакавіка 2026 (+03) #: '''10 сакавіка''' # [[Вольга Сцяпанаўна Захарава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:06, 10 сакавіка 2026 (+03) # [[Вольга Віктараўна Кобец]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:24, 10 сакавіка 2026 (+03) # [[Галіна Іванаўна Паўлянок]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:13, 10 сакавіка 2026 (+03) #: '''11 сакавіка''' # [[Іванна Іванаўна Бамбешка]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 08:50, 11 сакавіка 2026 (+03) # [[Лілія Іванаўна Яноўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 14:59, 11 сакавіка 2026 (+03) # [[Вольга Уладзіміраўна Яноўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:44, 11 сакавіка 2026 (+03) #: '''12 сакавіка''' # [[Ізабела Ружа Радзівіл]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 01:35, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Міхайлаўна Крыловіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:55, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Эда Ахі]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:03, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Дорыс Карэва]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:20, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Керсці Мерылаас]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:57, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Сцяпанаўна Сідарава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 11:24, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Галіна Феліксаўна Сідзельнікава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:16, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Людміла Міхайлаўна Кудраўцава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:28, 12 сакавіка 2026 (+03) #: '''13 сакавіка''' # [[Святлена Немагай]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:14, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Зінаіда Герасімаўна Моршчанка]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 14:57, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Аляксандраўна Цвятаева]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:06, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Аляксандраўна Шаўцова]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 19:07, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Акуліна Андрэеўна Барадуліна]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:10, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Алеся Міхайлаўна Гетманава]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 21:50, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Барбара Міцкевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:35, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Зоя Макараўна Задора]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:20, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Аліна Яўгенаўна Шаўчук]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 23:47, 13 сакавіка 2026 (+03) #: '''14 сакавіка''' # [[Панна аптэчкова]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 01:27, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Фаня Кон]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 18:28, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Марыя Бадзей]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:10, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Пола Бён-Гурыён]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:45, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Людміла Эдуардаўна Камянкова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:57, 14 сакавіка 2026 (+03) #: '''15 сакавіка''' # [[Цэліна Шыманоўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:36, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Таццяна Іванаўна Калядка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:18, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Леанора Уладзіміраўна Барсук]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 18:04, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Наталля Бінкевіч]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 18:22, 15 сакавіка 2026 (+03) #: '''16 сакавіка''' # [[Караліна Сабаньска]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:47, 16 сакавіка 2026 (+03) # [[Станіслава Браніславаўна Шымусік]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 02:12, 16 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Тарасаўна Пятрэнка]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 13:29, 16 сакавіка 2026 (+03) #: '''17 сакавіка''' # [[Маржан Сатрапі]] — [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:37, 17 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Андрэева]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:20, 17 сакавіка 2026 (+03) #: '''18 сакавіка''' # [[Адэля з Устроні]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:03, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Уладзіміраўна Ігнацюк]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 13:32, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Іванаўна Загнетава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 14:14, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Алена Сяргееўна Бохан]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:49, 18 сакавіка 2026 (+03) #: '''19 сакавіка''' # [[Станіслава Васільеўна Барычэўская]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:25, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Соф’я Яфімаўна Пісклячэнка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:51, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Ёхэвед Бат-Мір'ям]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 11:50, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Хася Дроры]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:29, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Мір'ям Бен-Порат]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:53, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Маргарыта Наімаўна Касымава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 14:35, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Жняя]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:45, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Ларыса Мікалаеўна Зайцава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:44, 19 сакавіка 2026 (+03) #: '''20 сакавіка''' # [[Барбара Чарнавеска]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:11, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Маргарыта Дмітрук]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:16, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Анна Марголін]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:57, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Тамара Саланевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:54, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Антаніна Уладзіміраўна Шатухіна]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:06, 20 сакавіка 2026 (+03) #: '''21 сакавіка''' # [[Лера Барадзіцкая]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:19, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Яўгенія Піліпаўна Сідарчук]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:26, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Алена Міронаўна Чухнюк]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:56, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Зінаіда Пятроўна Кіжнерава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:55, 21 сакавіка 2026 (+03) #: '''22 сакавіка''' # [[Хана Майзель]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 17:00, 22 сакавіка 2026 (+03) # [[Рыта Сямёнаўна Цакунова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:46, 22 сакавіка 2026 (+03) #: '''23 сакавіка''' # [[Кацярына Давыдзенка]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:26, 23 сакавіка 2026 (+03) # [[Берта Сінгерман]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:23, 23 сакавіка 2026 (+03) #: '''24 сакавіка''' # [[Соф'я Гецава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:00, 24 сакавіка 2026 (+03) #: '''25 сакавіка''' # [[Марыя Ягораўна Чуяшова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 05:57, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Дарота Міхалюк]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:58, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Кацярына Шульга]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:42, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Міхайлаўна Самусева]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 13:45, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Альма Лапінскене]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:58, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Іванаўна Хаткоўская]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:51, 25 сакавіка 2026 (+03) #: '''26 сакавіка''' # [[Роза Гінасар]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 17:41, 26 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Іванаўна Дзенісенка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:39, 26 сакавіка 2026 (+03) #: '''27 сакавіка''' # [[Фрумка Плотніцкая]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:19, 27 сакавіка 2026 (+03) #: '''2 красавіка''' # [[Наталі Дормер]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 12:14, 2 красавіка 2026 (+03) # [[Ганна Сямёнаўна Шчэцька]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:47, 2 красавіка 2026 (+03) #: '''3 красавіка''' # [[Зінаіда Пятроўна Ярашэвіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:29, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Алена Глагоўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:40, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Францішка Сокалава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:36, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Алена Андрэеўна Сцепановіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:54, 3 красавіка 2026 (+03) #: '''4 красавіка''' # [[Ганна Скаржанка]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 00:46, 5 красавіка 2026 (+03) #: '''5 красавіка''' # [[Барбара Скарга]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 02:03, 5 красавіка 2026 (+03) # [[Марыя Леанідаўна Пахоменка]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 11:24, 5 красавіка 2026 (+03) # [[Наомі Скот]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 14:56, 5 красавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Ціханаўна Ляпешка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:31, 5 красавіка 2026 (+03) </div> == Створаныя артыкулы == Калі ласка, дадавайце на старонцы размоў кожнага новага артыкула адпаведны шаблон: {{Ш|Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} {{Шаблон:Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Праекты]] lsauylzppv1vvm9kd2qka03a68cdifn 5121849 5121771 2026-04-05T20:50:45Z Rabbi Mendl 19651 /* Спіс створаных артыкулаў */ дапаўненне 5121849 wikitext text/x-wiki [[Вікіпедыя]] — найбуйнейшая ў свеце анлайн-энцыклапедыя, створаная карыстальнікамі. Аднак заўважана, што ў Вікіпедыі артыкулаў пра мужчын у некалькі разоў больш, чым пра жанчын, прычым гэтыя суадносіны назіраюцца практычна ва ўсіх моўных версіях. Каб трохі выправіць гэты дысбаланс і прыцягнуць увагу да праблемы, у Вікіпедыі быў арганізаваны праект «WikiGap» (ад {{lang-en|gap}} — ''разрыў''), закліканы напоўніць Вікіпедыю артыкуламі пра выдатных жанчын на самых розных мовах. Праект «'''WikiGap 2026 Беларусь'''» прысвечаны '''Году беларускай жанчыны'''. [[Файл:WikiGap.svg|300px|right]] == WikiGap 2026 Беларусь == У Беларусі пачынаючы з 2019 года штогод ладзіцца «'''WikiGap'''», творчае спаборніцтва па напісанні ў Вікіпедыі артыкулаў пра выдатных жанчын самых розных прафесій. Праект «'''WikiGap 2026 Беларусь'''» накіраваны на напісанне артыкулаў пра выдатных жанчын самых розных прафесій у Беларускай Вікіпедыі. Прыняць удзел у анлайн-марафоне «WikiGap 2026 Беларусь» можа кожны, хто ведае беларускую мову і мае доступ да інтэрнэту. Традыцыйна вітаецца напісанне як мага большай колькасці артыкулаў пра жанчын, звязаных з Беларуссю. === Асноўныя мэты марафону === * Зрабіць больш даступнай інфармацыю пра выдатных жанчын Беларусі і свету. * Пашырыць кола аўтараў і рэдактараў артыкулаў Вікіпедыі на беларускай мове. === Тэмы артыкулаў === * '''«Выдатныя жанчыны Беларусі»''' — артыкулы на [[Беларуская мова|беларускай мове]] пра беларускіх жанчын. * '''«Выдатныя жанчыны свету»''' — артыкулы на [[Беларуская мова|беларускай мове]] пра жанчын свету. Пад беларускімі жанчынамі маюцца на ўвазе жанчыны [[беларусы|беларускай нацыянальнасці]], альбо з грамадзянствам ці падданствам [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] / [[БССР]] / [[БНР]] / [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] / [[Гісторыя Беларусі#Княствы беларускіх зямель|іншых княстваў беларускіх зямель]], а таксама жанчыны з іншых краін, чыя асноўная дзейнасць сканцэнтравана на [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускіх землях]] у цяперашні час або ў адпаведную гістарычную эпоху. === Тэрміны правядзення === * Старт: 8 сакавіка 2026 года 00:00:01 [[Беларускі час|Мінскі час]] [[UTC+03:00]]. * Фініш: 8 красавіка 2026 года 23:59:59 [[Беларускі час|Мінскі час]] [[UTC+03:00]]. * Падвядзенне вынікаў праекта «WikiGap 2026 Беларусь» — да 12 красавіка 2026 года. === Правілы ўдзелу === * Узроставых абмежаванняў на ўдзел у марафоне няма. * Кожны удзельнік павінен мець уласны ўліковы запіс у Вікіпедыі і прымаць ўдзел у марафоне толькі з аднаго ўліковага запісу. * Напісанне артыкулаў пра жанчын на [[Беларуская мова|беларускай мове]] згодна з [[Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі (2008)|сучаснымі правіламі беларускай арфаграфіі і пунктуацыі]]. * Новыя артыкулы павінны быць напісаны ў перыяд з 8 сакавіка па 8 красавіка 2026 года. * У створаным артыкуле павінны быць мінімум 1000 сімвалаў (прыкладна 150 словаў), спасылкі на крыніцы інфармацыі, прастаўленыя катэгорыі і ўнутраныя спасылкі. * Артыкулы не павінны ўтрымліваць парушэнняў [[be:Аўтарскае права|аўтарскіх правоў]]. * Можна ствараць любы артыкул пра жанчын або выбраць са [[be:Вікіпедыя:Што рабіць/WikiGap|спісу прапанаваных]]. == Падвядзенне вынікаў == * За кожны створаны артыкул, які задавальняе [[be:Вікіпедыя:Пяць слупоў|патрабаванням]], удзельнік атрымлівае 1 бал. * За кожны створаны артыкул пра асобу, звязаную з Беларуссю, удзельнік атрымлівае дадатковы 1 бал. == Справаздача == * Каб унёсак быў улічаны, неабходна дадаць у адпаведную секцыю ніжэй спасылкі на створаныя артыкулы. * Спасылку на створаны артыкул дадавайце ў выглядзе: '''<nowiki># [[Назва артыкула]] — ~~~~ </nowiki>''' == Спіс створаных артыкулаў == <div class="references-small" style="-moz-column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; -webkit-column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; font-size:13px;"> ::: '''8 сакавіка''' # [[Галіна Патаева]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:22, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Валянцінаўна Лапіна]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 17:36, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Серафіна Луі]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 22:19, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Марыя Баляславаўна Бажко]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:25, 8 сакавіка 2026 (+03) #: '''9 сакавіка''' # [[Яўгенія Барысаўна Пастарнак]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 10:44, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Эльза Марыяна фон Розен]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 11:24, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Інеса Аўксенцьеўна Ушацкая]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 14:23, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Воцінава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:40, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Міхайлаўна Ялатамцава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 17:41, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Паўлаўна Вараб’ёва]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:42, 9 сакавіка 2026 (+03) #: '''10 сакавіка''' # [[Вольга Сцяпанаўна Захарава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:06, 10 сакавіка 2026 (+03) # [[Вольга Віктараўна Кобец]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:24, 10 сакавіка 2026 (+03) # [[Галіна Іванаўна Паўлянок]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:13, 10 сакавіка 2026 (+03) #: '''11 сакавіка''' # [[Іванна Іванаўна Бамбешка]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 08:50, 11 сакавіка 2026 (+03) # [[Лілія Іванаўна Яноўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 14:59, 11 сакавіка 2026 (+03) # [[Вольга Уладзіміраўна Яноўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:44, 11 сакавіка 2026 (+03) #: '''12 сакавіка''' # [[Ізабела Ружа Радзівіл]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 01:35, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Міхайлаўна Крыловіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:55, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Эда Ахі]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:03, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Дорыс Карэва]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:20, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Керсці Мерылаас]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:57, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Сцяпанаўна Сідарава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 11:24, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Галіна Феліксаўна Сідзельнікава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:16, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Людміла Міхайлаўна Кудраўцава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:28, 12 сакавіка 2026 (+03) #: '''13 сакавіка''' # [[Святлена Немагай]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:14, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Зінаіда Герасімаўна Моршчанка]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 14:57, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Аляксандраўна Цвятаева]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:06, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Аляксандраўна Шаўцова]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 19:07, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Акуліна Андрэеўна Барадуліна]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:10, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Алеся Міхайлаўна Гетманава]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 21:50, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Барбара Міцкевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:35, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Зоя Макараўна Задора]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:20, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Аліна Яўгенаўна Шаўчук]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 23:47, 13 сакавіка 2026 (+03) #: '''14 сакавіка''' # [[Панна аптэчкова]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 01:27, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Фаня Кон]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 18:28, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Марыя Бадзей]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:10, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Пола Бён-Гурыён]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:45, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Людміла Эдуардаўна Камянкова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:57, 14 сакавіка 2026 (+03) #: '''15 сакавіка''' # [[Цэліна Шыманоўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:36, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Таццяна Іванаўна Калядка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:18, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Леанора Уладзіміраўна Барсук]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 18:04, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Наталля Бінкевіч]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 18:22, 15 сакавіка 2026 (+03) #: '''16 сакавіка''' # [[Караліна Сабаньска]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:47, 16 сакавіка 2026 (+03) # [[Станіслава Браніславаўна Шымусік]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 02:12, 16 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Тарасаўна Пятрэнка]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 13:29, 16 сакавіка 2026 (+03) #: '''17 сакавіка''' # [[Маржан Сатрапі]] — [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:37, 17 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Андрэева]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:20, 17 сакавіка 2026 (+03) #: '''18 сакавіка''' # [[Адэля з Устроні]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:03, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Уладзіміраўна Ігнацюк]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 13:32, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Іванаўна Загнетава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 14:14, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Алена Сяргееўна Бохан]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:49, 18 сакавіка 2026 (+03) #: '''19 сакавіка''' # [[Станіслава Васільеўна Барычэўская]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:25, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Соф’я Яфімаўна Пісклячэнка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:51, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Ёхэвед Бат-Мір'ям]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 11:50, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Хася Дроры]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:29, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Мір'ям Бен-Порат]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:53, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Маргарыта Наімаўна Касымава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 14:35, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Жняя]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:45, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Ларыса Мікалаеўна Зайцава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:44, 19 сакавіка 2026 (+03) #: '''20 сакавіка''' # [[Барбара Чарнавеска]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:11, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Маргарыта Дмітрук]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:16, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Анна Марголін]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:57, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Тамара Саланевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:54, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Антаніна Уладзіміраўна Шатухіна]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:06, 20 сакавіка 2026 (+03) #: '''21 сакавіка''' # [[Лера Барадзіцкая]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:19, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Яўгенія Піліпаўна Сідарчук]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:26, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Алена Міронаўна Чухнюк]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:56, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Зінаіда Пятроўна Кіжнерава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:55, 21 сакавіка 2026 (+03) #: '''22 сакавіка''' # [[Хана Майзель]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 17:00, 22 сакавіка 2026 (+03) # [[Рыта Сямёнаўна Цакунова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:46, 22 сакавіка 2026 (+03) #: '''23 сакавіка''' # [[Кацярына Давыдзенка]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:26, 23 сакавіка 2026 (+03) # [[Берта Сінгерман]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:23, 23 сакавіка 2026 (+03) #: '''24 сакавіка''' # [[Соф'я Гецава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:00, 24 сакавіка 2026 (+03) #: '''25 сакавіка''' # [[Марыя Ягораўна Чуяшова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 05:57, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Дарота Міхалюк]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:58, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Кацярына Шульга]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:42, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Міхайлаўна Самусева]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 13:45, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Альма Лапінскене]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:58, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Іванаўна Хаткоўская]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:51, 25 сакавіка 2026 (+03) #: '''26 сакавіка''' # [[Роза Гінасар]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 17:41, 26 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Іванаўна Дзенісенка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:39, 26 сакавіка 2026 (+03) #: '''27 сакавіка''' # [[Фрумка Плотніцкая]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:19, 27 сакавіка 2026 (+03) #: '''2 красавіка''' # [[Наталі Дормер]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 12:14, 2 красавіка 2026 (+03) # [[Ганна Сямёнаўна Шчэцька]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:47, 2 красавіка 2026 (+03) #: '''3 красавіка''' # [[Зінаіда Пятроўна Ярашэвіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:29, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Алена Глагоўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:40, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Францішка Сокалава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:36, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Алена Андрэеўна Сцепановіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:54, 3 красавіка 2026 (+03) #: '''4 красавіка''' # [[Ганна Скаржанка]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 00:46, 5 красавіка 2026 (+03) #: '''5 красавіка''' # [[Барбара Скарга]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 02:03, 5 красавіка 2026 (+03) # [[Марыя Леанідаўна Пахоменка]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 11:24, 5 красавіка 2026 (+03) # [[Наомі Скот]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 14:56, 5 красавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Ціханаўна Ляпешка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:31, 5 красавіка 2026 (+03) # [[Іна Радаева]] [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Tatiana Matlina]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 23:50, 5 красавіка 2026 (+03) </div> == Створаныя артыкулы == Калі ласка, дадавайце на старонцы размоў кожнага новага артыкула адпаведны шаблон: {{Ш|Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} {{Шаблон:Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Праекты]] 7puma5qva3plxo3lst3rel38breggl9 5121851 5121849 2026-04-05T20:51:31Z Rabbi Mendl 19651 /* Спіс створаных артыкулаў */ афармленне 5121851 wikitext text/x-wiki [[Вікіпедыя]] — найбуйнейшая ў свеце анлайн-энцыклапедыя, створаная карыстальнікамі. Аднак заўважана, што ў Вікіпедыі артыкулаў пра мужчын у некалькі разоў больш, чым пра жанчын, прычым гэтыя суадносіны назіраюцца практычна ва ўсіх моўных версіях. Каб трохі выправіць гэты дысбаланс і прыцягнуць увагу да праблемы, у Вікіпедыі быў арганізаваны праект «WikiGap» (ад {{lang-en|gap}} — ''разрыў''), закліканы напоўніць Вікіпедыю артыкуламі пра выдатных жанчын на самых розных мовах. Праект «'''WikiGap 2026 Беларусь'''» прысвечаны '''Году беларускай жанчыны'''. [[Файл:WikiGap.svg|300px|right]] == WikiGap 2026 Беларусь == У Беларусі пачынаючы з 2019 года штогод ладзіцца «'''WikiGap'''», творчае спаборніцтва па напісанні ў Вікіпедыі артыкулаў пра выдатных жанчын самых розных прафесій. Праект «'''WikiGap 2026 Беларусь'''» накіраваны на напісанне артыкулаў пра выдатных жанчын самых розных прафесій у Беларускай Вікіпедыі. Прыняць удзел у анлайн-марафоне «WikiGap 2026 Беларусь» можа кожны, хто ведае беларускую мову і мае доступ да інтэрнэту. Традыцыйна вітаецца напісанне як мага большай колькасці артыкулаў пра жанчын, звязаных з Беларуссю. === Асноўныя мэты марафону === * Зрабіць больш даступнай інфармацыю пра выдатных жанчын Беларусі і свету. * Пашырыць кола аўтараў і рэдактараў артыкулаў Вікіпедыі на беларускай мове. === Тэмы артыкулаў === * '''«Выдатныя жанчыны Беларусі»''' — артыкулы на [[Беларуская мова|беларускай мове]] пра беларускіх жанчын. * '''«Выдатныя жанчыны свету»''' — артыкулы на [[Беларуская мова|беларускай мове]] пра жанчын свету. Пад беларускімі жанчынамі маюцца на ўвазе жанчыны [[беларусы|беларускай нацыянальнасці]], альбо з грамадзянствам ці падданствам [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] / [[БССР]] / [[БНР]] / [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] / [[Гісторыя Беларусі#Княствы беларускіх зямель|іншых княстваў беларускіх зямель]], а таксама жанчыны з іншых краін, чыя асноўная дзейнасць сканцэнтравана на [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускіх землях]] у цяперашні час або ў адпаведную гістарычную эпоху. === Тэрміны правядзення === * Старт: 8 сакавіка 2026 года 00:00:01 [[Беларускі час|Мінскі час]] [[UTC+03:00]]. * Фініш: 8 красавіка 2026 года 23:59:59 [[Беларускі час|Мінскі час]] [[UTC+03:00]]. * Падвядзенне вынікаў праекта «WikiGap 2026 Беларусь» — да 12 красавіка 2026 года. === Правілы ўдзелу === * Узроставых абмежаванняў на ўдзел у марафоне няма. * Кожны удзельнік павінен мець уласны ўліковы запіс у Вікіпедыі і прымаць ўдзел у марафоне толькі з аднаго ўліковага запісу. * Напісанне артыкулаў пра жанчын на [[Беларуская мова|беларускай мове]] згодна з [[Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі (2008)|сучаснымі правіламі беларускай арфаграфіі і пунктуацыі]]. * Новыя артыкулы павінны быць напісаны ў перыяд з 8 сакавіка па 8 красавіка 2026 года. * У створаным артыкуле павінны быць мінімум 1000 сімвалаў (прыкладна 150 словаў), спасылкі на крыніцы інфармацыі, прастаўленыя катэгорыі і ўнутраныя спасылкі. * Артыкулы не павінны ўтрымліваць парушэнняў [[be:Аўтарскае права|аўтарскіх правоў]]. * Можна ствараць любы артыкул пра жанчын або выбраць са [[be:Вікіпедыя:Што рабіць/WikiGap|спісу прапанаваных]]. == Падвядзенне вынікаў == * За кожны створаны артыкул, які задавальняе [[be:Вікіпедыя:Пяць слупоў|патрабаванням]], удзельнік атрымлівае 1 бал. * За кожны створаны артыкул пра асобу, звязаную з Беларуссю, удзельнік атрымлівае дадатковы 1 бал. == Справаздача == * Каб унёсак быў улічаны, неабходна дадаць у адпаведную секцыю ніжэй спасылкі на створаныя артыкулы. * Спасылку на створаны артыкул дадавайце ў выглядзе: '''<nowiki># [[Назва артыкула]] — ~~~~ </nowiki>''' == Спіс створаных артыкулаў == <div class="references-small" style="-moz-column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; -webkit-column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; font-size:13px;"> ::: '''8 сакавіка''' # [[Галіна Патаева]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:22, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Валянцінаўна Лапіна]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 17:36, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Серафіна Луі]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 22:19, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Марыя Баляславаўна Бажко]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:25, 8 сакавіка 2026 (+03) #: '''9 сакавіка''' # [[Яўгенія Барысаўна Пастарнак]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 10:44, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Эльза Марыяна фон Розен]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 11:24, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Інеса Аўксенцьеўна Ушацкая]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 14:23, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Воцінава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:40, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Міхайлаўна Ялатамцава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 17:41, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Паўлаўна Вараб’ёва]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:42, 9 сакавіка 2026 (+03) #: '''10 сакавіка''' # [[Вольга Сцяпанаўна Захарава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:06, 10 сакавіка 2026 (+03) # [[Вольга Віктараўна Кобец]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:24, 10 сакавіка 2026 (+03) # [[Галіна Іванаўна Паўлянок]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:13, 10 сакавіка 2026 (+03) #: '''11 сакавіка''' # [[Іванна Іванаўна Бамбешка]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 08:50, 11 сакавіка 2026 (+03) # [[Лілія Іванаўна Яноўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 14:59, 11 сакавіка 2026 (+03) # [[Вольга Уладзіміраўна Яноўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:44, 11 сакавіка 2026 (+03) #: '''12 сакавіка''' # [[Ізабела Ружа Радзівіл]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 01:35, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Міхайлаўна Крыловіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:55, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Эда Ахі]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:03, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Дорыс Карэва]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:20, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Керсці Мерылаас]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:57, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Сцяпанаўна Сідарава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 11:24, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Галіна Феліксаўна Сідзельнікава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:16, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Людміла Міхайлаўна Кудраўцава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:28, 12 сакавіка 2026 (+03) #: '''13 сакавіка''' # [[Святлена Немагай]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:14, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Зінаіда Герасімаўна Моршчанка]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 14:57, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Аляксандраўна Цвятаева]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:06, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Аляксандраўна Шаўцова]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 19:07, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Акуліна Андрэеўна Барадуліна]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:10, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Алеся Міхайлаўна Гетманава]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 21:50, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Барбара Міцкевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:35, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Зоя Макараўна Задора]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:20, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Аліна Яўгенаўна Шаўчук]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 23:47, 13 сакавіка 2026 (+03) #: '''14 сакавіка''' # [[Панна аптэчкова]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 01:27, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Фаня Кон]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 18:28, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Марыя Бадзей]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:10, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Пола Бён-Гурыён]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:45, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Людміла Эдуардаўна Камянкова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:57, 14 сакавіка 2026 (+03) #: '''15 сакавіка''' # [[Цэліна Шыманоўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:36, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Таццяна Іванаўна Калядка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:18, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Леанора Уладзіміраўна Барсук]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 18:04, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Наталля Бінкевіч]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 18:22, 15 сакавіка 2026 (+03) #: '''16 сакавіка''' # [[Караліна Сабаньска]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:47, 16 сакавіка 2026 (+03) # [[Станіслава Браніславаўна Шымусік]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 02:12, 16 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Тарасаўна Пятрэнка]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 13:29, 16 сакавіка 2026 (+03) #: '''17 сакавіка''' # [[Маржан Сатрапі]] — [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:37, 17 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Андрэева]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:20, 17 сакавіка 2026 (+03) #: '''18 сакавіка''' # [[Адэля з Устроні]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:03, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Уладзіміраўна Ігнацюк]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 13:32, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Іванаўна Загнетава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 14:14, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Алена Сяргееўна Бохан]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:49, 18 сакавіка 2026 (+03) #: '''19 сакавіка''' # [[Станіслава Васільеўна Барычэўская]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:25, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Соф’я Яфімаўна Пісклячэнка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:51, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Ёхэвед Бат-Мір'ям]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 11:50, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Хася Дроры]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:29, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Мір'ям Бен-Порат]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:53, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Маргарыта Наімаўна Касымава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 14:35, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Жняя]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:45, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Ларыса Мікалаеўна Зайцава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:44, 19 сакавіка 2026 (+03) #: '''20 сакавіка''' # [[Барбара Чарнавеска]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:11, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Маргарыта Дмітрук]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:16, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Анна Марголін]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:57, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Тамара Саланевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:54, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Антаніна Уладзіміраўна Шатухіна]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:06, 20 сакавіка 2026 (+03) #: '''21 сакавіка''' # [[Лера Барадзіцкая]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:19, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Яўгенія Піліпаўна Сідарчук]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:26, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Алена Міронаўна Чухнюк]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:56, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Зінаіда Пятроўна Кіжнерава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:55, 21 сакавіка 2026 (+03) #: '''22 сакавіка''' # [[Хана Майзель]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 17:00, 22 сакавіка 2026 (+03) # [[Рыта Сямёнаўна Цакунова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:46, 22 сакавіка 2026 (+03) #: '''23 сакавіка''' # [[Кацярына Давыдзенка]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:26, 23 сакавіка 2026 (+03) # [[Берта Сінгерман]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:23, 23 сакавіка 2026 (+03) #: '''24 сакавіка''' # [[Соф'я Гецава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:00, 24 сакавіка 2026 (+03) #: '''25 сакавіка''' # [[Марыя Ягораўна Чуяшова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 05:57, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Дарота Міхалюк]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:58, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Кацярына Шульга]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:42, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Міхайлаўна Самусева]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 13:45, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Альма Лапінскене]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:58, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Іванаўна Хаткоўская]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:51, 25 сакавіка 2026 (+03) #: '''26 сакавіка''' # [[Роза Гінасар]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 17:41, 26 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Іванаўна Дзенісенка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:39, 26 сакавіка 2026 (+03) #: '''27 сакавіка''' # [[Фрумка Плотніцкая]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:19, 27 сакавіка 2026 (+03) #: '''2 красавіка''' # [[Наталі Дормер]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 12:14, 2 красавіка 2026 (+03) # [[Ганна Сямёнаўна Шчэцька]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:47, 2 красавіка 2026 (+03) #: '''3 красавіка''' # [[Зінаіда Пятроўна Ярашэвіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:29, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Алена Глагоўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:40, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Францішка Сокалава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:36, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Алена Андрэеўна Сцепановіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:54, 3 красавіка 2026 (+03) #: '''4 красавіка''' # [[Ганна Скаржанка]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 00:46, 5 красавіка 2026 (+03) #: '''5 красавіка''' # [[Барбара Скарга]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 02:03, 5 красавіка 2026 (+03) # [[Марыя Леанідаўна Пахоменка]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 11:24, 5 красавіка 2026 (+03) # [[Наомі Скот]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 14:56, 5 красавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Ціханаўна Ляпешка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:31, 5 красавіка 2026 (+03) # [[Іна Радаева]] [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 23:50, 5 красавіка 2026 (+03) </div> == Створаныя артыкулы == Калі ласка, дадавайце на старонцы размоў кожнага новага артыкула адпаведны шаблон: {{Ш|Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} {{Шаблон:Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Праекты]] ds62utkuuj4x7oxyngilmkzwnb9n201 5121852 5121851 2026-04-05T20:52:32Z Rabbi Mendl 19651 /* Спіс створаных артыкулаў */ пунктуацыя 5121852 wikitext text/x-wiki [[Вікіпедыя]] — найбуйнейшая ў свеце анлайн-энцыклапедыя, створаная карыстальнікамі. Аднак заўважана, што ў Вікіпедыі артыкулаў пра мужчын у некалькі разоў больш, чым пра жанчын, прычым гэтыя суадносіны назіраюцца практычна ва ўсіх моўных версіях. Каб трохі выправіць гэты дысбаланс і прыцягнуць увагу да праблемы, у Вікіпедыі быў арганізаваны праект «WikiGap» (ад {{lang-en|gap}} — ''разрыў''), закліканы напоўніць Вікіпедыю артыкуламі пра выдатных жанчын на самых розных мовах. Праект «'''WikiGap 2026 Беларусь'''» прысвечаны '''Году беларускай жанчыны'''. [[Файл:WikiGap.svg|300px|right]] == WikiGap 2026 Беларусь == У Беларусі пачынаючы з 2019 года штогод ладзіцца «'''WikiGap'''», творчае спаборніцтва па напісанні ў Вікіпедыі артыкулаў пра выдатных жанчын самых розных прафесій. Праект «'''WikiGap 2026 Беларусь'''» накіраваны на напісанне артыкулаў пра выдатных жанчын самых розных прафесій у Беларускай Вікіпедыі. Прыняць удзел у анлайн-марафоне «WikiGap 2026 Беларусь» можа кожны, хто ведае беларускую мову і мае доступ да інтэрнэту. Традыцыйна вітаецца напісанне як мага большай колькасці артыкулаў пра жанчын, звязаных з Беларуссю. === Асноўныя мэты марафону === * Зрабіць больш даступнай інфармацыю пра выдатных жанчын Беларусі і свету. * Пашырыць кола аўтараў і рэдактараў артыкулаў Вікіпедыі на беларускай мове. === Тэмы артыкулаў === * '''«Выдатныя жанчыны Беларусі»''' — артыкулы на [[Беларуская мова|беларускай мове]] пра беларускіх жанчын. * '''«Выдатныя жанчыны свету»''' — артыкулы на [[Беларуская мова|беларускай мове]] пра жанчын свету. Пад беларускімі жанчынамі маюцца на ўвазе жанчыны [[беларусы|беларускай нацыянальнасці]], альбо з грамадзянствам ці падданствам [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] / [[БССР]] / [[БНР]] / [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] / [[Гісторыя Беларусі#Княствы беларускіх зямель|іншых княстваў беларускіх зямель]], а таксама жанчыны з іншых краін, чыя асноўная дзейнасць сканцэнтравана на [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускіх землях]] у цяперашні час або ў адпаведную гістарычную эпоху. === Тэрміны правядзення === * Старт: 8 сакавіка 2026 года 00:00:01 [[Беларускі час|Мінскі час]] [[UTC+03:00]]. * Фініш: 8 красавіка 2026 года 23:59:59 [[Беларускі час|Мінскі час]] [[UTC+03:00]]. * Падвядзенне вынікаў праекта «WikiGap 2026 Беларусь» — да 12 красавіка 2026 года. === Правілы ўдзелу === * Узроставых абмежаванняў на ўдзел у марафоне няма. * Кожны удзельнік павінен мець уласны ўліковы запіс у Вікіпедыі і прымаць ўдзел у марафоне толькі з аднаго ўліковага запісу. * Напісанне артыкулаў пра жанчын на [[Беларуская мова|беларускай мове]] згодна з [[Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі (2008)|сучаснымі правіламі беларускай арфаграфіі і пунктуацыі]]. * Новыя артыкулы павінны быць напісаны ў перыяд з 8 сакавіка па 8 красавіка 2026 года. * У створаным артыкуле павінны быць мінімум 1000 сімвалаў (прыкладна 150 словаў), спасылкі на крыніцы інфармацыі, прастаўленыя катэгорыі і ўнутраныя спасылкі. * Артыкулы не павінны ўтрымліваць парушэнняў [[be:Аўтарскае права|аўтарскіх правоў]]. * Можна ствараць любы артыкул пра жанчын або выбраць са [[be:Вікіпедыя:Што рабіць/WikiGap|спісу прапанаваных]]. == Падвядзенне вынікаў == * За кожны створаны артыкул, які задавальняе [[be:Вікіпедыя:Пяць слупоў|патрабаванням]], удзельнік атрымлівае 1 бал. * За кожны створаны артыкул пра асобу, звязаную з Беларуссю, удзельнік атрымлівае дадатковы 1 бал. == Справаздача == * Каб унёсак быў улічаны, неабходна дадаць у адпаведную секцыю ніжэй спасылкі на створаныя артыкулы. * Спасылку на створаны артыкул дадавайце ў выглядзе: '''<nowiki># [[Назва артыкула]] — ~~~~ </nowiki>''' == Спіс створаных артыкулаў == <div class="references-small" style="-moz-column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; -webkit-column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; font-size:13px;"> ::: '''8 сакавіка''' # [[Галіна Патаева]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:22, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Валянцінаўна Лапіна]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 17:36, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Серафіна Луі]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 22:19, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Марыя Баляславаўна Бажко]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:25, 8 сакавіка 2026 (+03) #: '''9 сакавіка''' # [[Яўгенія Барысаўна Пастарнак]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 10:44, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Эльза Марыяна фон Розен]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 11:24, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Інеса Аўксенцьеўна Ушацкая]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 14:23, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Воцінава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:40, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Міхайлаўна Ялатамцава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 17:41, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Паўлаўна Вараб’ёва]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:42, 9 сакавіка 2026 (+03) #: '''10 сакавіка''' # [[Вольга Сцяпанаўна Захарава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:06, 10 сакавіка 2026 (+03) # [[Вольга Віктараўна Кобец]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:24, 10 сакавіка 2026 (+03) # [[Галіна Іванаўна Паўлянок]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:13, 10 сакавіка 2026 (+03) #: '''11 сакавіка''' # [[Іванна Іванаўна Бамбешка]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 08:50, 11 сакавіка 2026 (+03) # [[Лілія Іванаўна Яноўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 14:59, 11 сакавіка 2026 (+03) # [[Вольга Уладзіміраўна Яноўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:44, 11 сакавіка 2026 (+03) #: '''12 сакавіка''' # [[Ізабела Ружа Радзівіл]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 01:35, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Міхайлаўна Крыловіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:55, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Эда Ахі]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:03, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Дорыс Карэва]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:20, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Керсці Мерылаас]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:57, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Сцяпанаўна Сідарава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 11:24, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Галіна Феліксаўна Сідзельнікава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:16, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Людміла Міхайлаўна Кудраўцава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:28, 12 сакавіка 2026 (+03) #: '''13 сакавіка''' # [[Святлена Немагай]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:14, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Зінаіда Герасімаўна Моршчанка]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 14:57, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Аляксандраўна Цвятаева]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:06, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Аляксандраўна Шаўцова]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 19:07, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Акуліна Андрэеўна Барадуліна]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:10, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Алеся Міхайлаўна Гетманава]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 21:50, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Барбара Міцкевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:35, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Зоя Макараўна Задора]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:20, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Аліна Яўгенаўна Шаўчук]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 23:47, 13 сакавіка 2026 (+03) #: '''14 сакавіка''' # [[Панна аптэчкова]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 01:27, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Фаня Кон]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 18:28, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Марыя Бадзей]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:10, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Пола Бён-Гурыён]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:45, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Людміла Эдуардаўна Камянкова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:57, 14 сакавіка 2026 (+03) #: '''15 сакавіка''' # [[Цэліна Шыманоўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:36, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Таццяна Іванаўна Калядка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:18, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Леанора Уладзіміраўна Барсук]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 18:04, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Наталля Бінкевіч]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 18:22, 15 сакавіка 2026 (+03) #: '''16 сакавіка''' # [[Караліна Сабаньска]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:47, 16 сакавіка 2026 (+03) # [[Станіслава Браніславаўна Шымусік]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 02:12, 16 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Тарасаўна Пятрэнка]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 13:29, 16 сакавіка 2026 (+03) #: '''17 сакавіка''' # [[Маржан Сатрапі]] — [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:37, 17 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Андрэева]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:20, 17 сакавіка 2026 (+03) #: '''18 сакавіка''' # [[Адэля з Устроні]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:03, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Уладзіміраўна Ігнацюк]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 13:32, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Іванаўна Загнетава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 14:14, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Алена Сяргееўна Бохан]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:49, 18 сакавіка 2026 (+03) #: '''19 сакавіка''' # [[Станіслава Васільеўна Барычэўская]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:25, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Соф’я Яфімаўна Пісклячэнка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:51, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Ёхэвед Бат-Мір'ям]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 11:50, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Хася Дроры]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:29, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Мір'ям Бен-Порат]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:53, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Маргарыта Наімаўна Касымава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 14:35, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Жняя]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:45, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Ларыса Мікалаеўна Зайцава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:44, 19 сакавіка 2026 (+03) #: '''20 сакавіка''' # [[Барбара Чарнавеска]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:11, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Маргарыта Дмітрук]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:16, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Анна Марголін]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:57, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Тамара Саланевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:54, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Антаніна Уладзіміраўна Шатухіна]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:06, 20 сакавіка 2026 (+03) #: '''21 сакавіка''' # [[Лера Барадзіцкая]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:19, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Яўгенія Піліпаўна Сідарчук]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:26, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Алена Міронаўна Чухнюк]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:56, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Зінаіда Пятроўна Кіжнерава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:55, 21 сакавіка 2026 (+03) #: '''22 сакавіка''' # [[Хана Майзель]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 17:00, 22 сакавіка 2026 (+03) # [[Рыта Сямёнаўна Цакунова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:46, 22 сакавіка 2026 (+03) #: '''23 сакавіка''' # [[Кацярына Давыдзенка]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:26, 23 сакавіка 2026 (+03) # [[Берта Сінгерман]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:23, 23 сакавіка 2026 (+03) #: '''24 сакавіка''' # [[Соф'я Гецава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:00, 24 сакавіка 2026 (+03) #: '''25 сакавіка''' # [[Марыя Ягораўна Чуяшова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 05:57, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Дарота Міхалюк]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:58, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Кацярына Шульга]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:42, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Міхайлаўна Самусева]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 13:45, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Альма Лапінскене]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:58, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Іванаўна Хаткоўская]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:51, 25 сакавіка 2026 (+03) #: '''26 сакавіка''' # [[Роза Гінасар]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 17:41, 26 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Іванаўна Дзенісенка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:39, 26 сакавіка 2026 (+03) #: '''27 сакавіка''' # [[Фрумка Плотніцкая]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:19, 27 сакавіка 2026 (+03) #: '''2 красавіка''' # [[Наталі Дормер]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 12:14, 2 красавіка 2026 (+03) # [[Ганна Сямёнаўна Шчэцька]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:47, 2 красавіка 2026 (+03) #: '''3 красавіка''' # [[Зінаіда Пятроўна Ярашэвіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:29, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Алена Глагоўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:40, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Францішка Сокалава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:36, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Алена Андрэеўна Сцепановіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:54, 3 красавіка 2026 (+03) #: '''4 красавіка''' # [[Ганна Скаржанка]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 00:46, 5 красавіка 2026 (+03) #: '''5 красавіка''' # [[Барбара Скарга]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 02:03, 5 красавіка 2026 (+03) # [[Марыя Леанідаўна Пахоменка]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 11:24, 5 красавіка 2026 (+03) # [[Наомі Скот]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 14:56, 5 красавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Ціханаўна Ляпешка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:31, 5 красавіка 2026 (+03) # [[Іна Радаева]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 23:50, 5 красавіка 2026 (+03) </div> == Створаныя артыкулы == Калі ласка, дадавайце на старонцы размоў кожнага новага артыкула адпаведны шаблон: {{Ш|Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} {{Шаблон:Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Праекты]] 0hucmqncjvohpmbkbvxhe7k0nhra6q2 5121855 5121852 2026-04-05T20:55:37Z Аляксандр Белы 46814 /* Спіс створаных артыкулаў */ Ірына Сцяпанаўна Мазуркевіч 5121855 wikitext text/x-wiki [[Вікіпедыя]] — найбуйнейшая ў свеце анлайн-энцыклапедыя, створаная карыстальнікамі. Аднак заўважана, што ў Вікіпедыі артыкулаў пра мужчын у некалькі разоў больш, чым пра жанчын, прычым гэтыя суадносіны назіраюцца практычна ва ўсіх моўных версіях. Каб трохі выправіць гэты дысбаланс і прыцягнуць увагу да праблемы, у Вікіпедыі быў арганізаваны праект «WikiGap» (ад {{lang-en|gap}} — ''разрыў''), закліканы напоўніць Вікіпедыю артыкуламі пра выдатных жанчын на самых розных мовах. Праект «'''WikiGap 2026 Беларусь'''» прысвечаны '''Году беларускай жанчыны'''. [[Файл:WikiGap.svg|300px|right]] == WikiGap 2026 Беларусь == У Беларусі пачынаючы з 2019 года штогод ладзіцца «'''WikiGap'''», творчае спаборніцтва па напісанні ў Вікіпедыі артыкулаў пра выдатных жанчын самых розных прафесій. Праект «'''WikiGap 2026 Беларусь'''» накіраваны на напісанне артыкулаў пра выдатных жанчын самых розных прафесій у Беларускай Вікіпедыі. Прыняць удзел у анлайн-марафоне «WikiGap 2026 Беларусь» можа кожны, хто ведае беларускую мову і мае доступ да інтэрнэту. Традыцыйна вітаецца напісанне як мага большай колькасці артыкулаў пра жанчын, звязаных з Беларуссю. === Асноўныя мэты марафону === * Зрабіць больш даступнай інфармацыю пра выдатных жанчын Беларусі і свету. * Пашырыць кола аўтараў і рэдактараў артыкулаў Вікіпедыі на беларускай мове. === Тэмы артыкулаў === * '''«Выдатныя жанчыны Беларусі»''' — артыкулы на [[Беларуская мова|беларускай мове]] пра беларускіх жанчын. * '''«Выдатныя жанчыны свету»''' — артыкулы на [[Беларуская мова|беларускай мове]] пра жанчын свету. Пад беларускімі жанчынамі маюцца на ўвазе жанчыны [[беларусы|беларускай нацыянальнасці]], альбо з грамадзянствам ці падданствам [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] / [[БССР]] / [[БНР]] / [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] / [[Гісторыя Беларусі#Княствы беларускіх зямель|іншых княстваў беларускіх зямель]], а таксама жанчыны з іншых краін, чыя асноўная дзейнасць сканцэнтравана на [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускіх землях]] у цяперашні час або ў адпаведную гістарычную эпоху. === Тэрміны правядзення === * Старт: 8 сакавіка 2026 года 00:00:01 [[Беларускі час|Мінскі час]] [[UTC+03:00]]. * Фініш: 8 красавіка 2026 года 23:59:59 [[Беларускі час|Мінскі час]] [[UTC+03:00]]. * Падвядзенне вынікаў праекта «WikiGap 2026 Беларусь» — да 12 красавіка 2026 года. === Правілы ўдзелу === * Узроставых абмежаванняў на ўдзел у марафоне няма. * Кожны удзельнік павінен мець уласны ўліковы запіс у Вікіпедыі і прымаць ўдзел у марафоне толькі з аднаго ўліковага запісу. * Напісанне артыкулаў пра жанчын на [[Беларуская мова|беларускай мове]] згодна з [[Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі (2008)|сучаснымі правіламі беларускай арфаграфіі і пунктуацыі]]. * Новыя артыкулы павінны быць напісаны ў перыяд з 8 сакавіка па 8 красавіка 2026 года. * У створаным артыкуле павінны быць мінімум 1000 сімвалаў (прыкладна 150 словаў), спасылкі на крыніцы інфармацыі, прастаўленыя катэгорыі і ўнутраныя спасылкі. * Артыкулы не павінны ўтрымліваць парушэнняў [[be:Аўтарскае права|аўтарскіх правоў]]. * Можна ствараць любы артыкул пра жанчын або выбраць са [[be:Вікіпедыя:Што рабіць/WikiGap|спісу прапанаваных]]. == Падвядзенне вынікаў == * За кожны створаны артыкул, які задавальняе [[be:Вікіпедыя:Пяць слупоў|патрабаванням]], удзельнік атрымлівае 1 бал. * За кожны створаны артыкул пра асобу, звязаную з Беларуссю, удзельнік атрымлівае дадатковы 1 бал. == Справаздача == * Каб унёсак быў улічаны, неабходна дадаць у адпаведную секцыю ніжэй спасылкі на створаныя артыкулы. * Спасылку на створаны артыкул дадавайце ў выглядзе: '''<nowiki># [[Назва артыкула]] — ~~~~ </nowiki>''' == Спіс створаных артыкулаў == <div class="references-small" style="-moz-column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; -webkit-column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; font-size:13px;"> ::: '''8 сакавіка''' # [[Галіна Патаева]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:22, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Валянцінаўна Лапіна]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 17:36, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Серафіна Луі]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 22:19, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Марыя Баляславаўна Бажко]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:25, 8 сакавіка 2026 (+03) #: '''9 сакавіка''' # [[Яўгенія Барысаўна Пастарнак]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 10:44, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Эльза Марыяна фон Розен]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 11:24, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Інеса Аўксенцьеўна Ушацкая]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 14:23, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Воцінава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:40, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Міхайлаўна Ялатамцава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 17:41, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Паўлаўна Вараб’ёва]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:42, 9 сакавіка 2026 (+03) #: '''10 сакавіка''' # [[Вольга Сцяпанаўна Захарава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:06, 10 сакавіка 2026 (+03) # [[Вольга Віктараўна Кобец]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:24, 10 сакавіка 2026 (+03) # [[Галіна Іванаўна Паўлянок]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:13, 10 сакавіка 2026 (+03) #: '''11 сакавіка''' # [[Іванна Іванаўна Бамбешка]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 08:50, 11 сакавіка 2026 (+03) # [[Лілія Іванаўна Яноўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 14:59, 11 сакавіка 2026 (+03) # [[Вольга Уладзіміраўна Яноўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:44, 11 сакавіка 2026 (+03) #: '''12 сакавіка''' # [[Ізабела Ружа Радзівіл]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 01:35, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Міхайлаўна Крыловіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:55, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Эда Ахі]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:03, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Дорыс Карэва]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:20, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Керсці Мерылаас]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:57, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Сцяпанаўна Сідарава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 11:24, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Галіна Феліксаўна Сідзельнікава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:16, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Людміла Міхайлаўна Кудраўцава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:28, 12 сакавіка 2026 (+03) #: '''13 сакавіка''' # [[Святлена Немагай]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:14, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Зінаіда Герасімаўна Моршчанка]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 14:57, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Аляксандраўна Цвятаева]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:06, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Аляксандраўна Шаўцова]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 19:07, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Акуліна Андрэеўна Барадуліна]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:10, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Алеся Міхайлаўна Гетманава]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 21:50, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Барбара Міцкевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:35, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Зоя Макараўна Задора]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:20, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Аліна Яўгенаўна Шаўчук]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 23:47, 13 сакавіка 2026 (+03) #: '''14 сакавіка''' # [[Панна аптэчкова]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 01:27, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Фаня Кон]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 18:28, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Марыя Бадзей]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:10, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Пола Бён-Гурыён]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:45, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Людміла Эдуардаўна Камянкова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:57, 14 сакавіка 2026 (+03) #: '''15 сакавіка''' # [[Цэліна Шыманоўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:36, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Таццяна Іванаўна Калядка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:18, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Леанора Уладзіміраўна Барсук]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 18:04, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Наталля Бінкевіч]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 18:22, 15 сакавіка 2026 (+03) #: '''16 сакавіка''' # [[Караліна Сабаньска]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:47, 16 сакавіка 2026 (+03) # [[Станіслава Браніславаўна Шымусік]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 02:12, 16 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Тарасаўна Пятрэнка]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 13:29, 16 сакавіка 2026 (+03) #: '''17 сакавіка''' # [[Маржан Сатрапі]] — [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:37, 17 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Андрэева]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:20, 17 сакавіка 2026 (+03) #: '''18 сакавіка''' # [[Адэля з Устроні]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:03, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Уладзіміраўна Ігнацюк]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 13:32, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Іванаўна Загнетава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 14:14, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Алена Сяргееўна Бохан]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:49, 18 сакавіка 2026 (+03) #: '''19 сакавіка''' # [[Станіслава Васільеўна Барычэўская]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:25, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Соф’я Яфімаўна Пісклячэнка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:51, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Ёхэвед Бат-Мір'ям]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 11:50, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Хася Дроры]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:29, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Мір'ям Бен-Порат]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:53, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Маргарыта Наімаўна Касымава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 14:35, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Жняя]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:45, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Ларыса Мікалаеўна Зайцава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:44, 19 сакавіка 2026 (+03) #: '''20 сакавіка''' # [[Барбара Чарнавеска]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:11, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Маргарыта Дмітрук]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:16, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Анна Марголін]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:57, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Тамара Саланевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:54, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Антаніна Уладзіміраўна Шатухіна]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:06, 20 сакавіка 2026 (+03) #: '''21 сакавіка''' # [[Лера Барадзіцкая]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:19, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Яўгенія Піліпаўна Сідарчук]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:26, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Алена Міронаўна Чухнюк]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:56, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Зінаіда Пятроўна Кіжнерава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:55, 21 сакавіка 2026 (+03) #: '''22 сакавіка''' # [[Хана Майзель]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 17:00, 22 сакавіка 2026 (+03) # [[Рыта Сямёнаўна Цакунова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:46, 22 сакавіка 2026 (+03) #: '''23 сакавіка''' # [[Кацярына Давыдзенка]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:26, 23 сакавіка 2026 (+03) # [[Берта Сінгерман]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:23, 23 сакавіка 2026 (+03) #: '''24 сакавіка''' # [[Соф'я Гецава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:00, 24 сакавіка 2026 (+03) #: '''25 сакавіка''' # [[Марыя Ягораўна Чуяшова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 05:57, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Дарота Міхалюк]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:58, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Кацярына Шульга]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:42, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Міхайлаўна Самусева]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 13:45, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Альма Лапінскене]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:58, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Іванаўна Хаткоўская]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:51, 25 сакавіка 2026 (+03) #: '''26 сакавіка''' # [[Роза Гінасар]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 17:41, 26 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Іванаўна Дзенісенка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:39, 26 сакавіка 2026 (+03) #: '''27 сакавіка''' # [[Фрумка Плотніцкая]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:19, 27 сакавіка 2026 (+03) #: '''2 красавіка''' # [[Наталі Дормер]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 12:14, 2 красавіка 2026 (+03) # [[Ганна Сямёнаўна Шчэцька]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:47, 2 красавіка 2026 (+03) #: '''3 красавіка''' # [[Зінаіда Пятроўна Ярашэвіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:29, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Алена Глагоўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:40, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Францішка Сокалава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:36, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Алена Андрэеўна Сцепановіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:54, 3 красавіка 2026 (+03) #: '''4 красавіка''' # [[Ганна Скаржанка]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 00:46, 5 красавіка 2026 (+03) #: '''5 красавіка''' # [[Барбара Скарга]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 02:03, 5 красавіка 2026 (+03) # [[Марыя Леанідаўна Пахоменка]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 11:24, 5 красавіка 2026 (+03) # [[Наомі Скот]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 14:56, 5 красавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Ціханаўна Ляпешка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:31, 5 красавіка 2026 (+03) # [[Іна Радаева]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 23:50, 5 красавіка 2026 (+03) # [[Ірына Сцяпанаўна Мазуркевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 23:55, 5 красавіка 2026 (+03) </div> == Створаныя артыкулы == Калі ласка, дадавайце на старонцы размоў кожнага новага артыкула адпаведны шаблон: {{Ш|Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} {{Шаблон:Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Праекты]] 5bcoe4iremdg3emchxiw4tnq1nm3t2t 5122099 5121855 2026-04-06T06:56:56Z Аляксандр Белы 46814 /* Спіс створаных артыкулаў */ - Рахіль Баумволь 5122099 wikitext text/x-wiki [[Вікіпедыя]] — найбуйнейшая ў свеце анлайн-энцыклапедыя, створаная карыстальнікамі. Аднак заўважана, што ў Вікіпедыі артыкулаў пра мужчын у некалькі разоў больш, чым пра жанчын, прычым гэтыя суадносіны назіраюцца практычна ва ўсіх моўных версіях. Каб трохі выправіць гэты дысбаланс і прыцягнуць увагу да праблемы, у Вікіпедыі быў арганізаваны праект «WikiGap» (ад {{lang-en|gap}} — ''разрыў''), закліканы напоўніць Вікіпедыю артыкуламі пра выдатных жанчын на самых розных мовах. Праект «'''WikiGap 2026 Беларусь'''» прысвечаны '''Году беларускай жанчыны'''. [[Файл:WikiGap.svg|300px|right]] == WikiGap 2026 Беларусь == У Беларусі пачынаючы з 2019 года штогод ладзіцца «'''WikiGap'''», творчае спаборніцтва па напісанні ў Вікіпедыі артыкулаў пра выдатных жанчын самых розных прафесій. Праект «'''WikiGap 2026 Беларусь'''» накіраваны на напісанне артыкулаў пра выдатных жанчын самых розных прафесій у Беларускай Вікіпедыі. Прыняць удзел у анлайн-марафоне «WikiGap 2026 Беларусь» можа кожны, хто ведае беларускую мову і мае доступ да інтэрнэту. Традыцыйна вітаецца напісанне як мага большай колькасці артыкулаў пра жанчын, звязаных з Беларуссю. === Асноўныя мэты марафону === * Зрабіць больш даступнай інфармацыю пра выдатных жанчын Беларусі і свету. * Пашырыць кола аўтараў і рэдактараў артыкулаў Вікіпедыі на беларускай мове. === Тэмы артыкулаў === * '''«Выдатныя жанчыны Беларусі»''' — артыкулы на [[Беларуская мова|беларускай мове]] пра беларускіх жанчын. * '''«Выдатныя жанчыны свету»''' — артыкулы на [[Беларуская мова|беларускай мове]] пра жанчын свету. Пад беларускімі жанчынамі маюцца на ўвазе жанчыны [[беларусы|беларускай нацыянальнасці]], альбо з грамадзянствам ці падданствам [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] / [[БССР]] / [[БНР]] / [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] / [[Гісторыя Беларусі#Княствы беларускіх зямель|іншых княстваў беларускіх зямель]], а таксама жанчыны з іншых краін, чыя асноўная дзейнасць сканцэнтравана на [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускіх землях]] у цяперашні час або ў адпаведную гістарычную эпоху. === Тэрміны правядзення === * Старт: 8 сакавіка 2026 года 00:00:01 [[Беларускі час|Мінскі час]] [[UTC+03:00]]. * Фініш: 8 красавіка 2026 года 23:59:59 [[Беларускі час|Мінскі час]] [[UTC+03:00]]. * Падвядзенне вынікаў праекта «WikiGap 2026 Беларусь» — да 12 красавіка 2026 года. === Правілы ўдзелу === * Узроставых абмежаванняў на ўдзел у марафоне няма. * Кожны удзельнік павінен мець уласны ўліковы запіс у Вікіпедыі і прымаць ўдзел у марафоне толькі з аднаго ўліковага запісу. * Напісанне артыкулаў пра жанчын на [[Беларуская мова|беларускай мове]] згодна з [[Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі (2008)|сучаснымі правіламі беларускай арфаграфіі і пунктуацыі]]. * Новыя артыкулы павінны быць напісаны ў перыяд з 8 сакавіка па 8 красавіка 2026 года. * У створаным артыкуле павінны быць мінімум 1000 сімвалаў (прыкладна 150 словаў), спасылкі на крыніцы інфармацыі, прастаўленыя катэгорыі і ўнутраныя спасылкі. * Артыкулы не павінны ўтрымліваць парушэнняў [[be:Аўтарскае права|аўтарскіх правоў]]. * Можна ствараць любы артыкул пра жанчын або выбраць са [[be:Вікіпедыя:Што рабіць/WikiGap|спісу прапанаваных]]. == Падвядзенне вынікаў == * За кожны створаны артыкул, які задавальняе [[be:Вікіпедыя:Пяць слупоў|патрабаванням]], удзельнік атрымлівае 1 бал. * За кожны створаны артыкул пра асобу, звязаную з Беларуссю, удзельнік атрымлівае дадатковы 1 бал. == Справаздача == * Каб унёсак быў улічаны, неабходна дадаць у адпаведную секцыю ніжэй спасылкі на створаныя артыкулы. * Спасылку на створаны артыкул дадавайце ў выглядзе: '''<nowiki># [[Назва артыкула]] — ~~~~ </nowiki>''' == Спіс створаных артыкулаў == <div class="references-small" style="-moz-column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; -webkit-column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; font-size:13px;"> ::: '''8 сакавіка''' # [[Галіна Патаева]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:22, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Валянцінаўна Лапіна]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 17:36, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Серафіна Луі]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 22:19, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Марыя Баляславаўна Бажко]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:25, 8 сакавіка 2026 (+03) #: '''9 сакавіка''' # [[Яўгенія Барысаўна Пастарнак]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 10:44, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Эльза Марыяна фон Розен]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 11:24, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Інеса Аўксенцьеўна Ушацкая]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 14:23, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Воцінава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:40, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Міхайлаўна Ялатамцава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 17:41, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Паўлаўна Вараб’ёва]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:42, 9 сакавіка 2026 (+03) #: '''10 сакавіка''' # [[Вольга Сцяпанаўна Захарава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:06, 10 сакавіка 2026 (+03) # [[Вольга Віктараўна Кобец]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:24, 10 сакавіка 2026 (+03) # [[Галіна Іванаўна Паўлянок]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:13, 10 сакавіка 2026 (+03) #: '''11 сакавіка''' # [[Іванна Іванаўна Бамбешка]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 08:50, 11 сакавіка 2026 (+03) # [[Лілія Іванаўна Яноўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 14:59, 11 сакавіка 2026 (+03) # [[Вольга Уладзіміраўна Яноўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:44, 11 сакавіка 2026 (+03) #: '''12 сакавіка''' # [[Ізабела Ружа Радзівіл]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 01:35, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Міхайлаўна Крыловіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:55, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Эда Ахі]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:03, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Дорыс Карэва]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:20, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Керсці Мерылаас]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:57, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Сцяпанаўна Сідарава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 11:24, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Галіна Феліксаўна Сідзельнікава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:16, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Людміла Міхайлаўна Кудраўцава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:28, 12 сакавіка 2026 (+03) #: '''13 сакавіка''' # [[Святлена Немагай]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:14, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Зінаіда Герасімаўна Моршчанка]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 14:57, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Аляксандраўна Цвятаева]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:06, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Аляксандраўна Шаўцова]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 19:07, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Акуліна Андрэеўна Барадуліна]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:10, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Алеся Міхайлаўна Гетманава]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 21:50, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Барбара Міцкевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:35, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Зоя Макараўна Задора]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:20, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Аліна Яўгенаўна Шаўчук]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 23:47, 13 сакавіка 2026 (+03) #: '''14 сакавіка''' # [[Панна аптэчкова]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 01:27, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Фаня Кон]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 18:28, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Марыя Бадзей]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:10, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Пола Бён-Гурыён]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:45, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Людміла Эдуардаўна Камянкова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:57, 14 сакавіка 2026 (+03) #: '''15 сакавіка''' # [[Цэліна Шыманоўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:36, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Таццяна Іванаўна Калядка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:18, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Леанора Уладзіміраўна Барсук]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 18:04, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Наталля Бінкевіч]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 18:22, 15 сакавіка 2026 (+03) #: '''16 сакавіка''' # [[Караліна Сабаньска]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:47, 16 сакавіка 2026 (+03) # [[Станіслава Браніславаўна Шымусік]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 02:12, 16 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Тарасаўна Пятрэнка]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 13:29, 16 сакавіка 2026 (+03) #: '''17 сакавіка''' # [[Маржан Сатрапі]] — [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:37, 17 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Андрэева]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:20, 17 сакавіка 2026 (+03) #: '''18 сакавіка''' # [[Адэля з Устроні]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:03, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Уладзіміраўна Ігнацюк]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 13:32, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Іванаўна Загнетава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 14:14, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Алена Сяргееўна Бохан]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:49, 18 сакавіка 2026 (+03) #: '''19 сакавіка''' # [[Станіслава Васільеўна Барычэўская]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:25, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Соф’я Яфімаўна Пісклячэнка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:51, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Ёхэвед Бат-Мір'ям]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 11:50, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Хася Дроры]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:29, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Мір'ям Бен-Порат]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:53, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Маргарыта Наімаўна Касымава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 14:35, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Жняя]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:45, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Ларыса Мікалаеўна Зайцава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:44, 19 сакавіка 2026 (+03) #: '''20 сакавіка''' # [[Барбара Чарнавеска]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:11, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Маргарыта Дмітрук]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:16, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Анна Марголін]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:57, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Тамара Саланевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:54, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Антаніна Уладзіміраўна Шатухіна]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:06, 20 сакавіка 2026 (+03) #: '''21 сакавіка''' # [[Лера Барадзіцкая]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:19, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Яўгенія Піліпаўна Сідарчук]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:26, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Алена Міронаўна Чухнюк]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:56, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Зінаіда Пятроўна Кіжнерава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:55, 21 сакавіка 2026 (+03) #: '''22 сакавіка''' # [[Хана Майзель]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 17:00, 22 сакавіка 2026 (+03) # [[Рыта Сямёнаўна Цакунова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:46, 22 сакавіка 2026 (+03) #: '''23 сакавіка''' # [[Кацярына Давыдзенка]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:26, 23 сакавіка 2026 (+03) # [[Берта Сінгерман]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:23, 23 сакавіка 2026 (+03) #: '''24 сакавіка''' # [[Соф'я Гецава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:00, 24 сакавіка 2026 (+03) #: '''25 сакавіка''' # [[Марыя Ягораўна Чуяшова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 05:57, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Дарота Міхалюк]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:58, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Кацярына Шульга]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:42, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Міхайлаўна Самусева]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 13:45, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Альма Лапінскене]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:58, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Іванаўна Хаткоўская]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:51, 25 сакавіка 2026 (+03) #: '''26 сакавіка''' # [[Роза Гінасар]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 17:41, 26 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Іванаўна Дзенісенка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:39, 26 сакавіка 2026 (+03) #: '''27 сакавіка''' # [[Фрумка Плотніцкая]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:19, 27 сакавіка 2026 (+03) #: '''2 красавіка''' # [[Наталі Дормер]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 12:14, 2 красавіка 2026 (+03) # [[Ганна Сямёнаўна Шчэцька]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:47, 2 красавіка 2026 (+03) #: '''3 красавіка''' # [[Зінаіда Пятроўна Ярашэвіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:29, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Алена Глагоўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:40, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Францішка Сокалава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:36, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Алена Андрэеўна Сцепановіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:54, 3 красавіка 2026 (+03) #: '''4 красавіка''' # [[Ганна Скаржанка]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 00:46, 5 красавіка 2026 (+03) #: '''5 красавіка''' # [[Барбара Скарга]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 02:03, 5 красавіка 2026 (+03) # [[Марыя Леанідаўна Пахоменка]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 11:24, 5 красавіка 2026 (+03) # [[Наомі Скот]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 14:56, 5 красавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Ціханаўна Ляпешка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:31, 5 красавіка 2026 (+03) # [[Іна Радаева]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 23:50, 5 красавіка 2026 (+03) # [[Ірына Сцяпанаўна Мазуркевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 23:55, 5 красавіка 2026 (+03) #: '''6 красавіка''' # [[Рахіль Баумволь]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:56, 6 красавіка 2026 (+03) </div> == Створаныя артыкулы == Калі ласка, дадавайце на старонцы размоў кожнага новага артыкула адпаведны шаблон: {{Ш|Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} {{Шаблон:Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Праекты]] 8nj1hph4dmiqpwp1ugl8usqbf8yjyxx 0 804610 5121285 5115820 2026-04-05T12:15:07Z DBatura 73587 5121285 wikitext text/x-wiki '''1109-ы асобны оптыка-электронны вузел «Нурэк»''' — расійскі ваенны аб’ект на тэрыторыі [[Таджыкістан]]а ля горада [[Нурэк]]. Буаўніцтва комплексу пачалося ў 1979 годзе; у 1992 годзе яно было закансервавана з-за [[Грамадзянская вайна ў Таджыкістане|грамадзянскай вайны ў краіне]] і аднавілася толькі ў 1997 годзе. Комплекс дзейнічае на падставе спецыяльнага пагаднення ад 28 студзеня 1994 года. У 2004 годзе «Нурэк» на 49 гадоў быў перададзены ва ўласнасць [[Расія|Расіі]] ў абмен на пагашэнне доўгу Таджыкістана. Пры гэтым сімвалічная арэндная плата складае ўсяго 39 цэнтаў у год. На момант стварэння вузел уваходзіў у склад [[Галоўны цэнтр разведкі касмічнай абстаноўкі|45-й дывізіі кантролю касмічнай прасторы]], якая падпарадкоўвалася [[3-я асобная армія папярэджання аб ракетным нападзе асаблівага прызначэння|3-й асобнай арміі ракетна-касмічнай абароны]] [[Войскі ракетна-касмічнай абароны|касмічных войск РФ]]. Забяспечвае кантроль за касмічнымі аб’ектамі. Дзякуючы геаграфічнаму становішчу вузла кожны касмічны апарат, выведзены з любога палігона свету на арбіту з вышынёй 2000—4000 км, на першых жа вітках аказваецца ў зоне адказнасці ўстаноўленага там оптыка-электроннага комплексу (ОЭК) «Акно-М». Месцазнаходжанне вузла было абрана таксама з улікам аптычнай празрыстасці і стабільнасці атмасферы і колькасці ясных начных гадзін (каля 1500 у год). == Літаратура == * {{артыкул|спасылка=https://eurasia.expert/rossiyskie-voennye-bazy-i-obekty-za-rubezhom-asia/|загаловак=Российские военные базы и объекты за рубежом: Казахстан, Таджикистан, Киргизия|аўтар=Юрий Зверев|выданне=Евразия Эксперт|год=2017|месяц=апреля|чысло=18}} * {{Артыкул|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii|загаловак=Иностранные военные базы на территории постсоветской Центральной Азии|выданне=Центральная Азия и Кавказ|год= 2010|выпуск=2|том=13|аўтар=Кутнаева Нурия}} {{УС РФ за мяжой}} [[Катэгорыя:Расійская ваенная прысутнасць за мяжой]][[Катэгорыя:Таджыкістан]] [[Катэгорыя:Воінскія часці і фарміраванні Расіі]] 3hx8npas9wpjmpd4efp00w853u95kwc 0 804701 5121289 5116227 2026-04-05T12:19:02Z DBatura 73587 /* Біяграфія */ 5121289 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Вірджынія Луіза Джуфрэ''', у дзявоцтве '''Робертс''' ({{lang-en|Virginia Louise Giuffre}}; {{ВД-Прэамбула}}) — фігурантка справы па [[Джэфры Эпштэйн]]у, адна з ахвяр міліардэра і яго знаёмых. == Біяграфія== Нарадзілася ў сталіцы [[Каліфорнія|штата Каліфорнія]] горадзе [[Сакрамента (Каліфорнія)|Сакрамента]]. Праз некалькі гадоў разам з бацькамі пераехала ў [[Фларыда (штат)|Фларыду]], у адзін з населеных пунктаў акругі Палм-Біч. Па збегу абставінаў сям’я стала няшчаснай, і дзяўчынцы прыйшлося вялікую частку часу праводзіць у грамадстве чужых людзей. Ужо ў раннім дзяцінстве яна пацярпела ад сексуальных дамаганняў суседа. Адзіным спосабам выратавання ад дамаганняў стаў сыход і тулянне па сваяках і знаёмых. У рэшце рэшт у 13 гадоў юная Вірджынія трапіла ў рукі Рона Эпінгера, састарэлага гвалтаўніка і секс-гандляра. Яна апынулася ў яго мадэльным агенцтве, якое з’яўлялася прыкрыццём злачыннай дзейнасці (нелегальны ўвоз замежнікаў, адмыванне грошай і прастытуцыя). З цяжкай сітуацыі яе вызваліў біялагічны бацька, які атрымаў працу менеджара па тэхабслугоўванні ў Мар-а-Лага — прыватнай рэзідэнцыі [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]]. Неўзабаве Вірджынія знайшла добра аплачванае месца ў прыватным клубе Трампа. У якасці супрацоўніцы спа-салона дзяўчына стала асвойваць масаж. У пачатку 2000-х яна знаёміцца з [[Гіслейн Максвел]], якая прапанавала перспектыўную працу ў сферы паслуг і арганізавала знаёмства з фінансістам Джэфры Эпштэйнам. З часам працадаўцы прымусілі непаўналетнюю Вірджынію да палавой сувязі з людзьмі, якія прыходзілі на сеансы масажу. У статусе секс-рабыні дзяўчына сустракалася з шэрагам вядомых і ўплывовых асоб, у тым ліку [[Эндру Маўнтбэтэн-Віндзар|прынцам Эндру]]. Пазней Вірджынія разрывае кантракт. У 2005-м паліцыя ЗША зацікавілася асобамі людзей, якія рабілі прастытутак з маладых масажыстак. Тым часам былыя працадаўцы звязаліся з Вірджыніяй, якая ў той момант жыла ў [[Аўстралія|Аўстраліі]]. Пасля размовы з Эпштэйнам дзяўчына адмовілася супрацоўнічаць з сілавікамі. Дапамагчы ў расследаванні злачыннай дзейнасці яе прымусіла інфармацыя аб колькасці пацярпелых. У 2009-м пад псеўданімам Вірджынія падала грамадзянскі пазоў і атрымала кампенсацыю, сума якой не раскрывалася. Праз два гады гісторыю Джуфрэ апублікаваў папулярны штомесячны часопіс Vanity Fair. Да матэрыялаў, адпраўленых у выдавецтва поштай, Вірджынія прыклала фота з прынцам Эндру. Гэта справакавала скандал, які ахапіў як [[еўропа|Еўропу]], так і [[ЗША]]. На гэтай хвалі ў 2014-м Джуфрэ стварыла некамерцыйную арганізацыю Victims Refuse Silence для дапамогі жанчынам, якія трапілі ў цяжкую сітуацыю. Улетку 2021 года Джуфрэ падала ў суд на прынца Эндру. Жанчына адкрыта абвінаваціла яго ў згвалтаваннях, жорсткім абыходжанні і нанясенні маральнай шкоды. Аднак разгляд быў урэгуляваны ў дасудовым парадку ў лютым 2022-га (меркавана брытанец выплаціў ёй кампенсацыю). 25 красавіка 2025 года Вірджынію знайшлі мёртвай у яе доме ў Аўстраліі. Паводле папярэдняй інфармацыі, праваабаронца скончыла жыццё самагубствам. == Прыватнасць == У 2002 годзе ажаніліся з аўстралійцам Робертам Джуфрэ. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://24smi.org/celebrity/171729-virdzhiniia-dzhuffre.html?ysclid=mn3ia1ollk71155712 Вирджиния Джуффре] {{Справа Эпштэйна}} [[Катэгорыя:Жанчыны ЗША]][[Катэгорыя:Самазабойцы]] [[Катэгорыя:Джэфры Эпштэйн]] 760fem90hdsakcgieifm4xu3xjtrmpw 5121291 5121289 2026-04-05T12:19:52Z DBatura 73587 5121291 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Вірджынія Луіза Джуфрэ''', у дзявоцтве '''Робертс''' ({{lang-en|Virginia Louise Giuffre}}; {{ВД-Прэамбула}}) — фігурантка справы па [[Джэфры Эпштэйн]]у, адна з ахвяр міліардэра і яго знаёмых. == Біяграфія== Нарадзілася ў сталіцы [[Каліфорнія|штата Каліфорнія]] горадзе [[Сакрамента (Каліфорнія)|Сакрамента]]. Праз некалькі гадоў разам з бацькамі пераехала ў [[Фларыда (штат)|Фларыду]], у адзін з населеных пунктаў акругі Палм-Біч. Па збегу абставінаў сям’я стала няшчаснай, і дзяўчынцы прыйшлося вялікую частку часу праводзіць у грамадстве чужых людзей. Ужо ў раннім дзяцінстве яна пацярпела ад сексуальных дамаганняў суседа. Адзіным спосабам выратавання ад дамаганняў стаў сыход і тулянне па сваяках і знаёмых. У рэшце рэшт у 13 гадоў юная Вірджынія трапіла ў рукі Рона Эпінгера, састарэлага гвалтаўніка і секс-гандляра. Яна апынулася ў яго мадэльным агенцтве, якое з’яўлялася прыкрыццём злачыннай дзейнасці (нелегальны ўвоз замежнікаў, адмыванне грошай і прастытуцыя). З цяжкай сітуацыі яе вызваліў біялагічны бацька, які атрымаў працу менеджара па тэхабслугоўванні ў Мар-а-Лага — прыватнай рэзідэнцыі [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]]. Неўзабаве Вірджынія знайшла добра аплачванае месца ў прыватным клубе Трампа. У якасці супрацоўніцы спа-салона дзяўчына стала асвойваць масаж. У пачатку 2000-х яна знаёміцца з [[Гіслейн Максвел]], якая прапанавала перспектыўную працу ў сферы паслуг і арганізавала знаёмства з фінансістам Джэфры Эпштэйнам. З часам працадаўцы прымусілі непаўналетнюю Вірджынію да палавой сувязі з людзьмі, якія прыходзілі на сеансы масажу. У статусе секс-рабыні дзяўчына сустракалася з шэрагам вядомых і ўплывовых асоб, у тым ліку [[Эндру Маўнтбэтэн-Віндзар|прынцам Эндру]]. Пазней Вірджынія разрывае кантракт. У 2005-м паліцыя ЗША зацікавілася асобамі людзей, якія рабілі прастытутак з маладых масажыстак. Тым часам былыя працадаўцы звязаліся з Вірджыніяй, якая ў той момант жыла ў [[Аўстралія|Аўстраліі]]. Пасля размовы з Эпштэйнам дзяўчына адмовілася супрацоўнічаць з сілавікамі. Дапамагчы ў расследаванні злачыннай дзейнасці яе прымусіла інфармацыя аб колькасці пацярпелых. У 2009-м пад псеўданімам Вірджынія падала грамадзянскі пазоў і атрымала кампенсацыю, сума якой не раскрывалася. Праз два гады гісторыю Джуфрэ апублікаваў папулярны штомесячны часопіс Vanity Fair. Да матэрыялаў, адпраўленых у выдавецтва поштай, Вірджынія прыклала фота з прынцам Эндру. Гэта справакавала скандал, які ахапіў як [[еўропа|Еўропу]], так і [[ЗША]]. На гэтай хвалі ў 2014-м Джуфрэ стварыла некамерцыйную арганізацыю Victims Refuse Silence для дапамогі жанчынам, якія трапілі ў цяжкую сітуацыю. Улетку 2021 года Джуфрэ падала ў суд на прынца Эндру. Жанчына адкрыта абвінаваціла яго ў згвалтаваннях, жорсткім абыходжанні і нанясенні маральнай шкоды. Аднак разгляд быў урэгуляваны ў дасудовым парадку ў лютым 2022-га (меркавана брытанец выплаціў ёй кампенсацыю). 25 красавіка 2025 года Вірджынію знайшлі мёртвай у яе доме ў Аўстраліі. Паводле папярэдняй інфармацыі, праваабаронца скончыла жыццё самагубствам. == Прыватнасць == У 2002 годзе ажаніліся з аўстралійцам Робертам Джуфрэ. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://24smi.org/celebrity/171729-virdzhiniia-dzhuffre.html?ysclid=mn3ia1ollk71155712 Вирджиния Джуффре] {{Справа Эпштэйна}} [[Катэгорыя:Праваабаронцы ЗША]] [[Катэгорыя:Жанчыны ЗША]][[Катэгорыя:Самазабойцы]] [[Катэгорыя:Джэфры Эпштэйн]] rp56cimotdpsyy5mlgg8ejw8olp6v5w 0 804822 5121448 5119527 2026-04-05T16:56:01Z InternetArchiveBot 89999 Bluelink 3 books for [[Вікіпедыя:Правяральнасць|Правяральнасць]] (20260405sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5121448 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія|яўна шмат памылак арфаграфіі, пачынаючы з адзіночнага ліку "на грудзі"; але піша быццам жывы чалавек}} {{Таксон |image file = Trichechus inunguis (Peixe-boi amazônico) por Fábia Luna ICMBioCMA.png |image title = |image descr = Амазонскі ламанцін з адметнай для віду белай плямай на грудзях. |regnum = Жывёлы |parent = Trichechus |rang = Від |latin = Trichechus inunguis |author = [[Natterer]], 1883 |range map = Amazonian Manatee area.png |wikispecies = Trichechus inunguis |commons = Category:Trichechus inunguis |ncbi = 9777 |eol = 46559225 |iucnstatus = VU |iucn = 22103 }} '''Амазонскі ламанцін''' (''Trichechus inunguis'') ― від роду [[Ламанціны|Ламанцінаў]] сямейства [[Ламанцінавыя|Ламанцінавых]]. Жыве ў басейне [[Амазонка|Амазонкі]] ў [[Бразілія|Бразіліі]], [[Перу]], [[Калумбія|Калумбіі]] і [[Эквадор]]ы<ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author1=Marmontel, M. |author2=de Souza, D. |author3=Kendall, S. |date=2016 |title=''Trichechus inunguis'' |volume=2016 |article-number=e.T22102A43793736 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-2.RLTS.T22102A43793736.en |access-date=11 November 2021}}</ref>. Мае тлустую, маршчыністую скуру карычняватага або шэрага колеру і белую пляму на грудзі<ref name="Canisius">{{Cite web |url=http://www.conservenature.org/marine_mammals/manatees.htm |title=Manatees |access-date=2008-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100629223906/http://www.conservenature.org/marine_mammals/manatees.htm |archive-date=2010-06-29 |url-status=dead |website=Canisius Ambassadors for Conservation }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Husar |first1=Sandra L. |title=Trichechus inunguis |journal=Mammalian Species |date=1977 |issue=72 |pages=1–4 |doi=10.2307/3503928 |jstor=3503928 |url=https://academic.oup.com/mspecies/article/doi/10.2307/3503928/2600190|url-access=subscription }}</ref>. Самы малы з трох відаў ламанцінаў<ref name="Dwarf">{{cite magazine |url=http://www.smithsonianmag.com/science-nature/roosmalen-200802.html |archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20091014093223/http://www.smithsonianmag.com/science-nature/roosmalen-200802.html |archive-date=October 14, 2009 |title=Trials of a Primatologist |magazine=[[Smithsonian Magazine]] |access-date=March 16, 2008 |url-status=dead }}</ref>. == Фізічныя характарыстыкі == [[Файл:Stamp_of_Brazil_-_1979_-_Colnect_263982_-_Amazonian_Manatee_Trichechus_inunguis.jpeg|міні|Бразільская марка 1979 года з амазонскім ламанцінам.]] Амазонскі ламанцін — самы малы від сямейства Ламанцінавых, вылучаецца больш гладкай гумовай скурай і не мае [[рудымент]]арных пазногцяў на ластах<ref name="Edge" >{{cite web |title=Amazonian manatee (''Trichechus inunguis'') |url=http://www.edgeofexistence.org/mammals/species_info.php?id=84id=84 |website=edgeofexistence.org |publisher=Zoological Society of London |access-date=24 October 2014 |archive-date=10 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160810194355/http://www.edgeofexistence.org/mammals/species_info.php?id=84id=84#distribution }}</ref>. Назіраная вага і даўжыня вар’іруюцца ў межах 7,5―379 кг і 76―266 см у залежнасці ад узросту, пола і ўмоў жыцця<ref name="Amaral">{{cite journal |last1=Amaral |first1=Rodrigo S. |last2=Silva |first2=Vera M. F. da |last3=Rosas |first3=Fernando C. W. |title=Body weight/length relationship and mass estimation using morphometric measurements in Amazonian manatees Trichechus inunguis (Mammalia: Sirenia) |journal=Marine Biodiversity Records |date=27 October 2010 |volume=3 |issue=e105 |page=4 |doi=10.1017/S1755267210000886 |bibcode=2010MBdR....3E.105A |url=https://www.cambridge.org/core/journals/marine-biodiversity-records/article/abs/body-weightlength-relationship-and-mass-estimation-using-morphometric-measurements-in-amazonian-manatees-trichechus-inunguis-mammalia-sirenia/9F96D06176D95307B1095C905B80C037|url-access=subscription }}</ref>. Дзіцяняты нараджаюцца з вагай 10―15 кг і 85―105 см у даўжыню. Амазонскія ламанціны растуць прыкладна на 1,6―2,0 мм у дзень. Гэтая даўжыня вымяраецца ўздоўж згібаў цела, таму дакладная даўжыня можа адрознівацца паміж індывідамі. У сярэднім дзіцяня набірае каля 1 кг вагі за тыдзень.<ref>{{cite journal |last1=Rosas |first1=Fernando Cesar Weber |title=Biology, conservation and status of the Amazonian Manatee Trichechus inunguis |url=https://archive.org/details/sim_mammal-review_1994-06_24_2/page/n1 |journal=[[Mammal Review]] |date=1994 |volume=24 |issue=2 |pages=49–59 |doi=10.1111/j.1365-2907.1994.tb00134.x |bibcode=1994MamRv..24...49R}}</ref> Амазонскія ламанціны — буйныя водныя [[млекакормячыя]] з цыліндрычнай формай цела. Іх пярэднія канечнасці пераўтвораны ў ласты, а задніх канечнасцяў няма. Задняя частка цела заканчваецца плоскай, закругленай гарызантальнай «лопасцю»<ref name = "AnimalInfo" >{{cite web |title=Animal Info - Amazonian Manatee |url=http://www.animalinfo.org/species/tricinun.htm |website=Animal Info |publisher=animalinfo.org |access-date=23 October 2014}}</ref>. Ласты выкарыстоўваюцца для перамяшчэння па дне, пачухвання, дакрананняў, і нават «абдымання» іншых ламанцінаў, а таксама перамяшчэння ежы ў рот<ref name = "AnimalInfo" >{{cite web |title=Animal Info - Amazonian Manatee |url=http://www.animalinfo.org/species/tricinun.htm |website=Animal Info |publisher=animalinfo.org |access-date=23 October 2014}}</ref>. Верхняя губа ламанцінаў пераўтворана ў моцна падзеленую вялікую шчаціністую паверхню<ref name = "AnimalInfo" >{{cite web |title=Animal Info - Amazonian Manatee |url=http://www.animalinfo.org/species/tricinun.htm |website=Animal Info |publisher=animalinfo.org |access-date=23 October 2014}}</ref>. Ён можа незалежна рухаць кожным бокам губы падчас яды<ref name = "AnimalInfo" >{{cite web |title=Animal Info - Amazonian Manatee |url=http://www.animalinfo.org/species/tricinun.htm |website=Animal Info |publisher=animalinfo.org |access-date=23 October 2014}}</ref>. Звычайна афарбоўка шэрая, а большасць амазонскіх ламанцінаў маюць выразную белую або ярка-ружовую пляму на грудзі<ref name = "AnimalInfo" >{{cite web |title=Animal Info - Amazonian Manatee |url=http://www.animalinfo.org/species/tricinun.htm |website=Animal Info |publisher=animalinfo.org |access-date=23 October 2014}}</ref>. Амазонскія ламанціны, як і ўсе сучасныя віды сямейства ламанцінавых — [[паліфіядонт]]ы, іх зубы ўвесь час замяняюцца на працягу жыцця, перасоўваюцца ад каудальнай (задняй) часткі сківіцы да растральнай (пярэдняй), што ёсць унікальнай асаблівасцю для млекакормячых. Падобная сістэма замены зубоў назіраецца толькі ў найбліжэйшых сучасных сваякоў атрада [[Сірэны (біялогія)|сірэн]] — [[Слон|сланоў]], аднак у сланоў колькасць такіх зубоў абмежаваная. Калі зубы ламанціна перамяшчаюцца наперад, паступова пачынаецца [[рэзорбцыя]] каранёў, а тонкі слой [[Зубная эмаль|эмалі]] зношваецца, пакуль зуб у выніку не выпадае. Гэтыя зубы называюцца шчочнымі зубамі; пры гэтым у ламанцінаў не адбываецца падзелу зубоў на карэнныя і малочныя. Акрамя таго, у ламанцінаў няма [[Разцы|разцоў]] і [[Іклы|іклаў]]. Зубы перамяшчаюцца прыкладна з хуткасцю 1-2 мм у месяц, што залежыць ад ступені зношвання і інтэнсіўнасці жавання.<ref name="Domning">{{cite journal|last1=Domning|first1=D.P.|last2=Hayek|first2=L.-A.C.|s2cid=83985834|title=Horizontal tooth replacement in the Amazonian manatee (Trichechus inunguis)|journal=[[Mammalia (journal)|Mammalia]]|date=1984|volume=48|issue=1|page=105|doi=10.1515/mamm.1984.48.1.105|url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/mamm.1984.48.1.105/html|url-access=subscription}}</ref> Амазонскі ламанцін не мае пазногцяў на сваіх ластах, што адрознівае яго ад іншых відаў ламанцінаў. Акрамя таго, у амазонскіх ламанцінаў назіраецца вельмі невялікая ступень растральнага адхілення (каля 30,4°), якая можа служыць паказчыкам таго, у якой частцы [[Водная тоўшч|воднай тоўшчы]] жывёла звычайна корміцца. Невялікая ступень адхілення азначае, што канец морды размешчаны амаль прама адносна каудальнай (задняй) часткі сківіцы. У жывёл з большым вуглом адхілення, напрыклад у [[Дзюгонь|дзюгоняў]] (каля 70°), морда значна мацней нахілена ўніз. Такія віды больш звязаныя з донным спосабам жыцця: яны кормяцца на марскім дне, і іх морда накіравана амаль вертыкальна ўніз. Толькі [[афрыканскі ламанцін]] мае яшчэ меншую ступень растральнага адхілення — каля 25,8°. Лічыцца, што такая будова павышае эфектыўнасць харчавання. Невялікае растральнае адхіленне дазваляе амазонскім ламанцінам больш эфектыўна карміцца каля паверхні вады, дзе знаходзіцца значная частка іх корму.<ref name="Domning 1982">{{cite journal|last1=Domning|first1=D.P.|last2=Morgan|first2=G.S.|last3=Ray|first3=C.E.|title=North American Eocene Sea Cows (Mammalia: Sirenia)|journal=Smithsonian Contributions to Paleobiology|issue=52|pages=1–69|date=1982|doi=10.5479/si.00810266.52.1|url=https://www.archive.org/download/northamericaneo52domn/northamericaneo52domn.pdf}}</ref> == Паводзіны і біялогія == Амазонскі ламанцін — гэта адзіны від з атраду сірэн, які жыве выключна ў [[Прэсная вада|прэснай вадзе]]<ref name="Amaral2">{{cite journal|last1=Amaral|first1=Rodrigo S.|last2=Silva|first2=Vera M. F. da|last3=Rosas|first3=Fernando C. W.|title=Body weight/length relationship and mass estimation using morphometric measurements in Amazonian manatees Trichechus inunguis (Mammalia: Sirenia)|journal=Marine Biodiversity Records|date=27 October 2010|volume=3|issue=e105|page=4|doi=10.1017/S1755267210000886|bibcode=2010MBdR....3E.105A|url=https://www.cambridge.org/core/journals/marine-biodiversity-records/article/abs/body-weightlength-relationship-and-mass-estimation-using-morphometric-measurements-in-amazonian-manatees-trichechus-inunguis-mammalia-sirenia/9F96D06176D95307B1095C905B80C037|url-access=subscription}}</ref>. Амазонскі ламанцін рэгулюе тэмпературу цела за кошт змяненняў у перыферычным [[Кровазварот|кровазвароце]]. Для гэтага выкарыстоўваюцца [[сфінктар]]ы, якія перанакіроўваюць крывацёк ад участкаў цела, што знаходзяцца ў непасрэдным кантакце з вадой. Акрамя таго, ламанціны выкарыстоўваюць падскурны тлушч, які дапамагае памяншаць страты цяпла.<ref>{{cite journal|last1=Gallivan|first1=G. J.|last2=Best|first2=R. C.|last3=Kanwisher|first3=J. W.|title=Temperature Regulation in the Amazonian Manatee Trichechus inunguis|journal=Physiological Zoology|date=1983|volume=56|issue=2|pages=255–262|doi=10.1086/physzool.56.2.30156057|jstor=30156057|bibcode=1983PhysZ..56..255G|s2cid=88367955}}</ref> Амазонскія ламанціны маюць ноздры, а не [[Дыхальная адтуліна|дыхальныя адтуліны]], як у [[Кітападобныя|кітападобных]]. Калі жывёла знаходзіцца пад вадой, ноздры закрываюцца, каб прадухіліць траплянне вады, а над паверхняй вады яны адкрываюцца для дыхання<ref>{{Cite web|url=http://www.manatee-world.com/facts-about-manatees/|title=Facts about Manatees|website=Manatee World|date=2014|access-date=8 December 2014}}</ref>. Хоць ламанціны могуць заставацца пад вадой даволі доўгі час, звычайна яны ўсплываюць па паветра прыкладна кожныя пяць хвілін<ref>{{Cite web|url=http://animals.nationalgeographic.com/animals/mammals/manatee/|title=Manatee Trichechus|website=[[National Geographic]]|date=11 November 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100114005408/http://animals.nationalgeographic.com/animals/mammals/manatee/|archive-date=January 14, 2010|access-date=8 December 2014}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Gallivan|first1=G. J.|last2=Best|first2=R. C.|title=Metabolism and Respiration of the Amazonian Manatee (Trichechus inunguis)|journal=Physiological Zoology|date=1980|volume=53|issue=3|pages=245–253|doi=10.1086/physzool.53.3.30155787|jstor=30155787|s2cid=87433725|url=https://www.researchgate.net/publication/290718908}}</ref>. Найбольш працяглае зафіксаванае знаходжанне амазонскага ламанціна пад вадой у няволі складала 14 хвілін<ref name="Reeves96">{{cite web |last1=Reeves |first1=Randall R. |last2=Leatherwood |first2=Stephen |last3=Jefferson |first3=Thomas A. |last4=Curry |first4=Barbara E. |last5=Henningsen |first5=Thomas |title=Amazonian Manatees, ''Tricheus inunguis'', In Peru: Distribution, Exploitation, and Conservation Status |url=https://swfsc.noaa.gov/uploadedFiles/Divisions/PRD/Publications/Reevesetal.96(30).pdf |access-date=20 October 2014}}</ref>. Ламанціны здзяйсняюць сезонныя перамяшчэнні, сінхранізаваныя з рэжымам [[Паводка|паводак]] у [[Амазонскі басейн|басейне Амазонкі]]. Падчас паводкавага сезону, калі ежы становіцца шмат, яны сустракаюцца ў затопленых лясах і лугах.<ref name="Edge" /> Амазонскі ламанцін мае найменшую ступень растральнага адхілення сярод сірэн — прыкладна ад 25° да 41°, што з’яўляецца прыстасаваннем для харчавання бліжэй да паверхні вады<ref name="MichelleGas">{{cite journal |last1=Pazin-Guterres |first1=Michelle |title=Feeding Ecology of the Amazonian Manatee (Trichechus inunguis) in the Mamirauá and Amanã Sustainable Development Reserves, Brazil. |journal=Aquatic Mammals |date=2014 |volume=40 |issue=2 |pages=139–149 |doi=10.1578/AM.40.2.2014.139 |bibcode=2014AqMam..40..139G |url=https://www.researchgate.net/publication/262685494}}</ref>. Гэтыя жывёлы актыўныя як [[Начны лад жыцця|ноччу]], так і [[Дзённы лад жыцця|ўдзень]] і праводзяць амаль усё жыццё пад вадой. Падчас пошуку расліннасці на дне рэк і азёр над паверхняй вады звычайна выступаюць толькі іх ноздры.<ref name="ADW">{{cite web|url=http://animaldiversity.org/accounts/Trichechus_inunguis/|title=ADW: Trichechus inunguis: INFORMATION|website=Animal Diversity Web|date=1999|publisher=[[University of Michigan]]|access-date=9 April 2014|last1=Gorog|first1=Antonia}}</ref> Амазонскія і амерыканскія ламанціны — адзіныя віды ламанцінаў, якія могуць выдаваць гукі. Іх назіралі за [[вакалізацыя]]й як у адзіноце, так і пры ўзаемадзеянні з іншымі ламанцінамі, асабліва паміж самкамі і іх дзіцянятамі.<ref>{{cite journal|last1=Bullock|first1=Theodore H.|last2=Domning|first2=Daryl P.|last3=Best|first3=Robin C.|title=Evoked Brain Potentials Demonstrate Hearing in a Manatee (Trichechus inunguis)|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-mammalogy_1980-02_61_1/page/130|journal=[[Journal of Mammalogy]]|date=1980|volume=61|issue=1|pages=130–133|doi=10.2307/1379969|jstor=1379969}}</ref> === Дыета === Амазонскія ламанціны сілкуюцца рознымі [[Водныя расліны|воднымі раслінамі]], у тым ліку раслінамі з сямейства [[Ароідныя|ароідных]] (асабліва [[пістыя]]й, таксама вядомую як вадзяная салата<ref name="ADW" /><ref>{{cite web|url=http://wwf.panda.org/about_our_earth/species/profiles/mammals/amazon_manatee/|title=Amazon manatee &#124; WWF|website=wwf.panda.org|date=2017|publisher=WWF - World Wide Fund For Nature|access-date=29 March 2018}}</ref>), травамі, [[Плывунец (род раслін)|плывунцамі]], [[Антацэротавыя імхі|антацэротавымі імхамі]], [[Гарлачыкакветныя|гарлачыкамі]] і, у прыватнасці, [[Вадзяны гіяцынт|вадзянымі гіяцынтамі]]<ref name="bibdigital.epn.edu.ec">{{cite journal|last1=Timm|first1=Robert M.|last2=Albuja|first2=Luis|last3=Clauson|first3=Barbara L.|title=Ecology, Distribution, Harvest, and Conservation of the Amazonian Manatee Trichechus inunguis in Ecuador|journal=Biotropica|date=1986|volume=18|issue=2|pages=150–156|doi=10.2307/2388757|jstor=2388757|bibcode=1986Biotr..18..150T|url=http://bibdigital.epn.edu.ec/handle/15000/4797|hdl=1808/6920|hdl-access=free}}</ref>. Таксама вядома, што яны ядуць плады [[Пальмавыя|пальмаў]], якія падаюць у ваду<ref name="ADW" />. Паколькі ламанціны — раслінаедныя жывёлы, іх стрававальная сістэма пасля страўніка функцыянуе падобна да сістэмы каня. У сярэднім ламанцін з’ядае каля 8 % сваёй масы цела за дзень.<ref name="MichelleGas2">{{cite journal|last1=Pazin-Guterres|first1=Michelle|title=Feeding Ecology of the Amazonian Manatee (Trichechus inunguis) in the Mamirauá and Amanã Sustainable Development Reserves, Brazil.|journal=Aquatic Mammals|date=2014|volume=40|issue=2|pages=139–149|doi=10.1578/AM.40.2.2014.139|bibcode=2014AqMam..40..139G|url=https://www.researchgate.net/publication/262685494}}</ref> У сухі сезон (ліпень-жнівень), калі ўзровень вады пачынае зніжацца, некаторыя папуляцыі становяцца абмежаванымі глыбокімі часткамі вялікіх азёр, дзе часта застаюцца да канца сухога сезона ў сакавіку. Лічыцца, што ў гэты перыяд яны галадаюць, але вялікія запасы тлушчу і нізкі ўзровень [[Метабалізм|абмену рэчываў]] — усяго каля 36 % ад метабалізму тыповага млекакормячага — дазваляюць ім выжываць да сямі месяцаў з мінімальнай колькасцю ежы або нават без яе.<ref name="Edge" /> === Размнажэнне і жыццёвы цыкл === Амазонскі ламанцін [[Шлюбны перыяд|размножваецца сезонна]], працягласць [[Цяжарнасць|цяжарнасці]] складае 12-14 месяцаў. Большасць дзіцянят нараджаецца паміж снежнем і ліпенем, 63 % з якіх паміж лютым і маем, падчас паводак у іх родным рэгіёне.<ref>{{cite journal|last1=Best|first1=Robin C.|title=Seasonal Breeding in the Amazonian Manatee, Trichechus inunguis (Mammalia: Sirenia)|url=https://archive.org/details/sim_biotropica_1982-03_14_1/page/76|journal=Biotropica|date=1982|volume=14|issue=1|pages=76–78|doi=10.2307/2387764|jstor=2387764|bibcode=1982Biotr..14...76B}}</ref> Пасля нараджэння дзіцяняты пачынаюць харчавацца разам з маці на працягу 12-18 месяцаў, пасля чаго адасабляюцца<ref name="Files">{{cite web|url=http://www.theanimalfiles.com/mammals/dugong_manatees/amazonian_manatee.html|title=Amazonian Manatee|website=theanimalfiles.com|access-date=24 October 2014}}</ref>. У дзікай прыродзе амазонскія ламанціны жывуць каля 30 гадоў<ref name="ADW" />. Найбольшая зафіксаваная працягласць жыцця ў няволі складае 17 гадоў<ref>{{cite journal|last1=Morales|first1=Patricia|year=1986|title=The Life and Death of an Amazon Manatee|url=https://www.vin.com/apputil/content/defaultadv1.aspx?id=3981692&pid=11103|journal=Proceedings of the International Association of Aquatic Animal Medicine|volume=1|issue=3|pages=43–48}}</ref>'''.''' == Папуляцыя і распаўсюджванне == У 1977 годзе па ацэнках папуляцыя амазонскага ламанціна складала каля 10.000 асобін. На дадзеным момант папуляцыя нявызначаная, але хутчэй за ўсё ідзе на спад. Ламанціны ў асноўным пражываюць у [[Амазонскі басейн|Амазонскім басейне]] ў паўночнай частцы [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыкі]], ад [[Маражо|выспаў Маражо]] ў [[Бразілія|Бразіліі]] да [[Калумбія|Калумбіі]], [[Перу]], і [[Эквадор]]а. Перыядычна іх памячаюць побач з [[Амерыканскі ламанцін|амерыканскім ламанцінам]] каля берагоў Бразіліі.<ref name="Edge2">{{cite web|url=http://www.edgeofexistence.org/mammals/species_info.php?id=84id=84|title=Amazonian manatee (''Trichechus inunguis'')|website=edgeofexistence.org|publisher=Zoological Society of London|archive-url=https://web.archive.org/web/20160810194355/http://www.edgeofexistence.org/mammals/species_info.php?id=84id=84#distribution|archive-date=10 August 2016|access-date=24 October 2014}}</ref> Амазонскі ламанцін поўнасцю [[вадзяная жывёла]] і ніколі не пакідае ваду<ref name="Edge2" />. Гэта адзіны від ламанцінаў, які сустракаецца выключна ў [[Прэсная вада|прэснай вадзе]]. Амазонскі ламанцін аддае перавагу застойным азёрам, завадзям і [[лагуна]]м, якія злучаны з вялікімі рэкамі, багатымі [[Водныя расліны|воднымі раслінамі]].<ref name="Ark">{{Cite web|url=http://www.arkive.org/amazonian-manatee/trichechus-inunguis/|title=Arkive closure|archive-url=https://web.archive.org/web/20150120004424/http://www.arkive.org/amazonian-manatee/trichechus-inunguis/|archive-date=2015-01-20|access-date=2014-10-24}}</ref> У асноўным жывуць адасоблена, але часам збіраюцца ў малыя групы да васьмі асобін<ref name="Files" />. Натуральныя драпежнікі для амазонскага ламанціна — [[ягуар]]ы, [[акулы]] і [[кайманы]]<ref name="ADW" />. == Браканьерства == [[Файл:Dead_manatees_circa_1920.png|міні|Мёртвыя амазонскія ламанціны, забітыя паляўнічымі ў Бразіліі, 1920 г.]] Галоўная пагроза амазонскаму ламанціну — гэта [[браканьерства]]. На іх палююць для ўласнага, мясцовага выкарыстання. Паляванне прывяло да вялікага заняпаду папуляцыі. Паміж 1935 і 1954, было забіта больш чым 140.000 ламанцінаў. Нягледзячы на законы супраць браканьерства, паляванне працягваецца нават у абароненых зонах. Традыцыйныя [[гарпун]]ы — самая распаўсюджаная зброя, якую выкарыстоўваюць для палявання на ламанцінаў, але ў Эквадоры іх таксама ловяць у пасткі для [[Арапайма|арапайм]].<ref name="iucn status 11 November 2021" /> У асноўным на іх палююць з-за дарагога мяса, але тлушч і скура таксама выкарыстоўваецца ў кулінарыі і медыцыне. Мяса прадаецца мясцова — суседзям або на рынках. Яно таксама можа быць нелегальна прададзена як каўбаса ці mixira на публічных рынках у [[Бразілія|Бразіліі]] і [[Эквадор]]ы. Mixira — гэта мяса закансерваванае ва ўласным тлушчы, яно дарагое, што прываблівае браканьераў.<ref name="iucn status 11 November 2021" /> Паміж 2011 і 2015, 195 ламанцінаў забіты для мяса ў адным рэгіёне Бразіліі. У іншым, абароненым рэгіёне, забіта 460 асобін паміж 2004 і 2014.<ref name="iucn status 11 November 2021" /> == Ахова і захаванне == [[Файл:Trichechus_inunguis.jpg|міні|Рэабілітацыя дзіцяняці амазонскага ламанціна ў «[[IBAMA]]» на востраве [[Маражо]].]] [[Чырвоная кніга МСАП]] пазначае стан амазонскага ламанціна уразлівым. Заняпад папуляцыі — рэзультат [[браканьерства]], смяротнасць дзіцянят, [[Змена клімату|змены клімату]] і [[Руйнаванне месцапражывання|руйнавання месцапражывання]]. Аднак, даволі цяжка дакладна ацаніць папуляцыю праз асаблівасці арэалу пражывання.<ref name="iucn status 11 November 2021" /> На гэты час{{Калі}} няма нацыянальных планаў па захаванню амазонскага ламанціна, акрамя як у [[Калумбія|Калумбіі]]. На момант 2008, INPA ўтрымлівае ў няволі 34 ламанціны, а CPPMA — 31 асобіну.<ref name="iucn status 11 November 2021" /> Ламанцін абараняецца Перуанскім законам з 1973 года, які забараняе паляванне і камерцыйнае выкарыстанне<ref name="Reeves96" />. Нягледзячы на гэта, паляванне застаецца найбольшай праблемай і працягваецца ў значнай частцы арэалу віду, нават у межах запаведных тэрыторый<ref name="iucn status 11 November 2021" />. У 1986 годзе меркавалася, што ўзровень палявання ў Эквадоры няўстойлівы і што ламанціны могуць знікнуць у гэтай краіне цягам 10-15 гадоў<ref name="bibdigital.epn.edu.ec" />. Хоць на ламанцінаў усё яшчэ палююць, сёння{{Калі}} ўсё большай пагрозай для іх выжывання ў Эквадоры лічацца [[Разліў нафты|разлівы нафты]]. Акрамя таго, разведка нафты павялічвае суднаходства на рэках.<ref name="iucn status 11 November 2021" /> У [[Перу]] значнае скарачэнне папуляцыі амазонскіх ламанцінаў звязана з паляваннем мясцовых жыхароў, якія выкарыстоўваюць іх мяса, тлушч, скуру і іншыя матэрыялы. Паляванне ажыццяўляецца з дапамогай [[Гарпун|гарпуноў]], жаберных сетак і пастак. Асабліва часта гэта адбываецца ў азёрах і рэках каля [[Пакая-Самірыя|Нацыянальнага запаведніка Пакая-Самірыя]] на паўночным усходзе Перу.<ref name="Reeves96" /> Ламанціны рухаюцца павольна, маюць спакойны характар і часта кормяцца каля паверхні вады ў азёрах і рэках, дзе жывуць. Акрамя палявання, віду пагражаюць забруджанне вады, выпадковае траплянне ў рыбалоўныя сеткі, а таксама знішчэнне воднай расліннасці з-за [[Эрозія (геалогія)|эрозіі глебы]], выкліканай высечкай лясоў. Дадаткова сур’ёзную небяспеку для ўсёй воднай экасістэмы басейна Амазонкі стварае некантралюемае траплянне ртуці ў выніку горназдабыўной дзейнасці. <ref name="Edge" /> == Крыніцы == {{крыніцы}}{{Шаблон:Існуючыя сірэны}}{{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Сірэны| ]] q84bmjqx99odmulmh294g03pcmg6xsc 0 804838 5121352 5121019 2026-04-05T14:02:48Z KrBot 24355 + {{няма катэгорый}} 5121352 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''А́лма Лапі́нскене''' ([[Літоўская мова|літ.]] ''Alma Antonina Lapinskienė,'' 26 лютага 1946, вёска Паюрышкі, [[Шылуцкі раён]], Літва) — літоўская перакладчыца і літаратуразнаўца. папулярызатарка беларускай культуры ў Літве. == Біяграфія == Алма Лапінскене нарадзілася ў 1946 годзе. У 1969 годзе скончыла [[Віленскі ўніверсітэт]], філалагічны факультэт па спэцыяльнасці «літуаністыка». У 1970—2014 гадах працавала ў Інстытуце літоўскай літаратуры і фальклёру. Доктарка гуманітарных навук (1985). Сябра Саюзу пісьменнікаў Літвы з 2001 году. == Творчасць == Алма Лапінскене вядомая як літаратуразнаўца, а яшчэ больш як перакладніца з беларускай мовы. Перакладае таксама з рускай мовы. Шмат яе перакладаў былі апублікаваныя ў перыядычным друку. Пачынаючы з 1985 году, пераклала на літоўскую мову творы [[Уладзімір Караткевіч|Ўладзіміра Караткевіча]], [[Васіль Фёдаравіч Хомчанка|Васіля Хомчанкі]], [[Валянціна Міхайлаўна Коўтун|Валянціны Коўтун]], [[Алесь Разанаў|Алеся Разанава,]] [[Святлана Аляксандраўна Алексіевіч|Святланы Алексіевіч]]. Супольна з [[Адам Іосіфавіч Мальдзіс|Адамам Мальдзісам]] напісала кнігу "Літоўска-беларускія літаратурныя сувязі" (1989, на літоўскай мове). За пераклад кнігі [[Алесь Разанаў|Алеся Разанава]] «Krikšto motinos dovana» (Падарунак хроснай маці) (Homo liber, 2013) з беларускай мовы яна была ўзнагароджаная ў 2014 годзе паэтычнай веснавой прэміяй «За пераклад сусветнай паэзіі на літоўскую мову». У апошнія гады шмат перакладае беларуска-літоўскую паэтэсу [[Ванда Марцінш душ Рэйш|Ванду Марцінш душ Рэйш]], яны часта выступаюць разам на розных літаратурных імпрэзах. == Бібліяграфія == ● Перазовы сяброўскіх галасоў, Мінск: Навука і тэхніка, 1988. ● Lietuvių-baltarusių literatūriniai ryšiai (kartu su A. Maldžiu). — Vilnius: Vaga, 1989. ● Vilniaus lietuvių literatūra 1920—1940. — Vilnius: Lietuvių literatūros ir tautosakos institutas, 2008. ● Atėjęs Vilniun. Rašytojas ir publicistas Rapolas Mackonis. — Vilnius: Lietuvių literatūros ir tautosakos institutas, 2014. - “Vilniaus kultūrinis gyvenimas: dvasininkų vaidmuo 1900-1945“. 2006, '''sudarė''' Alma Lapinskienė; - „Vilniaus lietuvių literatūra 1920-1940“ 2008, Alma Lapinskienė; - „Imperinis Vilnius (1795-1918). Kultūros riboženkliai ir vietinės tapatybės“. 2009, '''sudarė''' Alma Lapinskienė; - „Vilniaus kultūrinis gyvenimas: tautų polilogas 1900-1945“ 2012, '''sudarė''' Alma Lapinskienė; - „Metlaikių atabradai. Albino Žukausko šimtmetis“. 2013,  Alma Lapinskienė,  Solveiga Daugirdaitė; - „Sostinė kaip tapatumo simbolis. Vilnius ir Kaunas tarpukario kultūroje“ 2014, Alma Lapinskienė, Viktorija Šeina; - „Atėjęs Vilniun“ 2014, Alma Lapinskienė; - „Vilniaus kultūrinis gyvenimas ir Šlapeliai“ 2019, '''sudarė''' Alma Lapinskienė, Jolanta Paškevičienė == Пераклады == ● V. Chomčenka. Grįžimas į ugnį: romanas. — Vilnius: Vaga, 1985. ● Langas į žalią sodą: baltarusių apsakymų antologija. — Vilnius: Vyturys, 1988. ● V. Karatkevičius. Šiurpioji karaliaus Stacho medžioklė: apysaka. — Vilnius: Vyturys, 1994. ● V. Koutun. Gailestingumo kryžius: romanas. — Vilnius: Alma littera, 1997. ● S. Aleksijevič. Černobylio malda: ateities kronika. — Vilnius: Alma littera, 1999, 2016. ● A. Razanau. Medžioklė rojaus slėnyje: versetai, punktyrai, znomai. — Vilnius: Homo liber, 2008. ● A. Razanau. Krikšto motinos dovana: versetai. — Vilnius: Homo liber, 2013. ● S. Aleksijevič. Karo veidas nemoteriškas: apysaka — Vilnius: Alma littera, 2017. ● A. Razanau. “Žodžiai nutilo: tylon beldžiasi širdis”. — Vilnius: Hieronymus, 2022 N. Abgaryan. Iš dangaus nukrito trys obuoliai: romanas. – Vilnius: BALTO leidybos namai, 2021. N. Abgaryan. Simonas: romanas. – Vilnius: BALTO leidybos namai, 2022. * Ванда Марцінш душ Рэйш. Маланкі над Вільняй * '''Žaibai virš Vilniaus''' * '''Błyskawice nad Wilnem'''. — Беласток: Agencja Wydawnicza Ekopress, 2023. * Ванда Марцінш душ Рэйш. Таямніцы Высокага Двара. Aukšto Dvaro slėpiniai. — Вільня: Slinktys, 2025. {{няма катэгорый|date=2026-04-05}} tl0i777x5otni3j7b2bl0hy6cttaxlq 0 805105 5121275 5121254 2026-04-05T12:05:21Z Feeleman 163471 афармленне 5121275 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Грэм}} {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Heather Graham}} |Апісанне выявы=Хэдэр Грэм у 2011 годзе. |Імя=Хэдэр Грэм |Імя пры нараджэнні=Хэдэр Джоан Грэм |Гады актыўнасці=1984 — наш час |Шырыня=200px }} '''Хэдэр Джоан Грэм''' ([[Англійская мова|англ.]]: ''Heather Joan Graham''; нар. [[29 студзеня|29]] [[Студзень|студзеня]] [[1970]], [[Мілуокі]], [[Вісконсін]]) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Акцёр|актрыса]]. Сярод яе ўзнагарод — дзве намінацыі на [[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША|прэмію Гільдыі кінаакцёраў]], [[Выбар крытыкаў (кінапрэмія)|прэмію «Выбар крытыкаў»]] і [[Незалежны дух|прэмію «Незалежны дух»]]<ref>{{cite news |author=<!-- Not stated --> |date=2019-01-29 |title=Birthdays |work=[[The Modesto Bee]] |page=2A |agency=[[The Associated Press]] |quote=Actress Heather Graham is 49.}}</ref><ref>{{Cite web |title=Heather Graham |url=https://www.tvguide.com/celebrities/heather-graham/3000385448/ |access-date=15 жніўня, 2023 |website=[[TV Guide]] |archive-date=15 жніўня, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230815202345/https://www.tvguide.com/celebrities/heather-graham/3000385448/ |url-status=live }}</ref>. Пасля з’яўлення ў тэлевізійных рэкламных роліках яе першая галоўная роля ў поўнаметражным фільме была ў падлеткавай камедыі «{{Не перакладзена 5|License to Drive}}» (1988)<ref>{{cite web|title=About Heather Graham|url=https://movies.yahoo.com/person/heather-graham/biography.html|website=Yahoo!|access-date=2 снежня, 2012|archive-date=15 сакавіка, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160315025923/https://movies.yahoo.com/person/heather-graham/biography.html|url-status=dead|lang=en}}</ref>, пасля чаго яна знялася ў фільме «{{Не перакладзена 5|Drugstore Cowboy}}» (1989), які быў высока ацэнены крытыкамі.<ref>{{cite web|title=Drugstore Cowboy |website=[[Rotten Tomatoes]]|url=https://www.rottentomatoes.com/m/drugstore_cowboy|access-date=8 жніўня, 2021|archive-date=8 жніўня, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210808135342/https://www.rottentomatoes.com/m/drugstore_cowboy|url-status=live}}</ref> Затым яна выконвала ролі другога плана ў тэлесерыяле «[[Твін Пікс]]» (1991), а таксама ў фільмах «{{Не перакладзена 5|Six Degrees of Separation (фільм, 1993)|Six Degrees of Separation|4=Six Degrees of Separation (film)}}» (1993) і «{{Не перакладзена 5|Swingers (фільм, 1996)|Swingers|4=Swingers (1996 film)}}» (1996). Яна атрымала прызнанне крытыкаў за ролю «Rollergirl» у фільме «{{Не перакладзена 5|Boogie Nights}}» (1997)<ref name=":0">{{cite web|title=Heather's Commitment |website=Daily News of Los Angeles|url=http://infoweb.newsbank.com/iw-search/we/InfoWeb?p_action=doc&p_topdoc=1&p_docnum=1&p_sort=YMD_date:D&p_product=NewsBank&p_text_direct-0=document_id=(%200EAEE705995C065F%20)&p_docid=0EAEE705995C065F&p_theme=aggdocs&p_queryname=0EAEE705995C065F&f_openurl=yes&p_nbid=S50B5AENMTM1NDQ2NzM0NS4yNzMzODM6MToxMDoxMjguMTIuMC4w&&p_multi=LANB|access-date=2 снежня, 2012|archive-date=|archive-url=|url-status=live|lang=en|author=Strauss, Bob}}</ref>. Гэта прывяло да атрымання значных роляў у камедыйных фільмах «{{Не перакладзена 5|Bowfinger}}» і «{{Не перакладзена 5|Austin Powers: The Spy Who Shagged Me (фільм, 1999)|Austin Powers: The Spy Who Shagged Me|4=Austin Powers: The Spy Who Shagged Me}}» (абодва — 1999). == Фільмаграфія == === Фільмы === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва |- |1984 |{{Не перакладзена 5|Mrs. Soffel}} |- |1987 |{{Не перакладзена 5|Student Exchange}} |- | rowspan="2" |1988 |{{Не перакладзена 5|License to Drive}} |- |''[[Твін Пікс]]'' |- |1989 |{{Не перакладзена 5|Drugstore Cowboy}} |- |1990 |{{Не перакладзена 5|I Love You to Death}} |- | rowspan="2" |1991 |{{Не перакладзена 5|Guilty as Charged (фільм, 1991)|Guilty as Charged|4=Guilty as Charged (film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Shout (фільм, 1991)|Shout|4=Shout (film)}} |- | rowspan="2" |1992 |{{Не перакладзена 5|Твін Пікс: Агонь, ідзі са мной}} |- |{{Не перакладзена 5|Diggstown}} |- | rowspan="3" |1993 |{{Не перакладзена 5|The Ballad of Little Jo}} |- |{{Не перакладзена 5|Even Cowgirls Get the Blues (фільм, 1993)|Even Cowgirls Get the Blues|4=Even Cowgirls Get the Blues (film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Six Degrees of Separation (фільм, 1993)|Six Degrees of Separation|4=Six Degrees of Separation (film)}} |- | rowspan="2" |1994 |{{Не перакладзена 5|Mrs. Parker and the Vicious Circle}} |- |{{Не перакладзена 5|Don't Do It (фільм, 1994)|Don't Do It|4=Don't Do It (film)}} |- | rowspan="2" |1995 |''Desert Winds'' |- |''Terrified'' |- | rowspan="2" |1996 |{{Не перакладзена 5|Swingers (фільм, 1996)|Swingers|4=Swingers (1996 film)}} |- |''[[:en:Entertaining_Angels:_The_Dorothy_Day_Story|Entertaining Angels: The Dorothy Day Story]]'' |- | rowspan="5" |1997 |''[[:en:Nowhere_(1997_film)|Nowhere]]'' |- |''[[:en:Two_Girls_and_a_Guy|Two Girls and a Guy]]'' |- |{{Не перакладзена 5|Boogie Nights}} |- |''[[:en:Kiss_&_Tell_(1996_film)|Kiss &amp;amp; Tell]]'' |- |''[[:en:Scream_2|Scream 2]]'' |- |1998 |''[[:en:Lost_in_Space_(film)|Lost in Space]]'' |- | rowspan="2" |1999 |''[[:en:Austin_Powers:_The_Spy_Who_Shagged_Me|Austin Powers: The Spy Who Shagged Me]]'' |- |{{Не перакладзена 5|Bowfinger}} |- |2000 |''[[:en:Committed_(2000_film)|Committed]]'' |- | rowspan="3" |2001 |''[[:en:Say_It_Isn't_So_(film)|Say It Isn't So]]'' |- |''[[:en:Sidewalks_of_New_York_(2001_film)|Sidewalks of New York]]'' |- |''[[:en:From_Hell_(film)|From Hell]]'' |- | rowspan="2" |2002 |''[[:en:Killing_Me_Softly_(film)|Killing Me Softly]]'' |- |''[[:en:The_Guru_(2002_film)|The Guru]]'' |- | rowspan="2" |2003 |''[[:en:Anger_Management_(film)|Anger Management]]'' |- |''[[:en:Hope_Springs_(2003_film)|Hope Springs]]'' |- |2004 |''[[:en:Blessed_(2004_film)|Blessed]]'' |- | rowspan="2" |2005 |''[[:en:Mary_(2005_film)|Mary]]'' |- |''[[:en:Cake_(2005_film)|Cake]]'' |- | rowspan="4" |2006 |''[[:en:The_Oh_in_Ohio|The Oh in Ohio]]'' |- |''[[:en:Bobby_(2006_film)|Bobby]]'' |- |''[[:en:Gray_Matters_(2006_film)|Gray Matters]]'' |- |''[[:en:Broken_(2006_film)|Broken]]'' |- | rowspan="2" |2007 |''[[:en:Adrift_in_Manhattan|Adrift in Manhattan]]'' |- |''Have Dreams, Will Travel'' |- | rowspan="3" |2008 |''[[:en:Alien_Love_Triangle|Alien Love Triangle]]'' |- |''[[:en:Miss_Conception|Miss Conception]]'' |- |''[[:en:Baby_on_Board_(film)|Baby on Board]]'' |- | rowspan="3" |2009 |''[[:en:ExTerminators_(film)|ExTerminators]]'' |- |''[[:en:The_Hangover|The Hangover]]'' |- |''[[:en:Boogie_Woogie_(film)|Boogie Woogie]]'' |- |2010 |''[[:en:Father_of_Invention|Father of Invention]]'' |- | rowspan="4" |2011 |''[[:en:The_Flying_Machine_(film)|The Flying Machine]]'' |- |''Son of Morning'' |- |''[[:en:5_Days_of_War|5 Days of War]]'' |- |''[[:en:Judy_Moody_and_the_Not_Bummer_Summer|Judy Moody and the Not Bummer Summer]]'' |- | rowspan="2" |2012 |''[[:en:About_Cherry|About Cherry]]'' |- |''[[:en:At_Any_Price|At Any Price]]'' |- | rowspan="3" |2013 |''[[:en:The_Hangover_Part_III|The Hangover Part III]]'' |- |''[[:en:Compulsion_(2013_film)|Compulsion]]'' |- |''[[:en:Horns_(film)|Horns]]'' |- | rowspan="2" |2014 |''[[:en:Goodbye_to_All_That_(film)|Goodbye to All That]]'' |- |''[[:en:Behaving_Badly_(film)|Behaving Badly]]'' |- | rowspan="2" |2016 |''[[:en:Norm_of_the_North|Norm of the North]]'' |- |''[[:en:My_Dead_Boyfriend|My Dead Boyfriend]]'' |- | rowspan="2" |2017 |''[[:en:Wetlands_(2017_film)|Wetlands]]'' |- |''[[:en:Last_Rampage|Last Rampage]]'' |- |2018 |''[[:en:Half_Magic_(film)|Half Magic]]'' |- |2019 |''[[:en:The_Rest_of_Us_(film)|The Rest of Us]]'' |- | rowspan="3" |2020 |{{Не перакладзена 5|Desperados (фільм, 2020)|Desperados|4=Desperados (film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Love, Guaranteed}} |- |{{Не перакладзена 5|Wander (фільм, 2020)|Wander|4=Wander (film)}} |- |2021 |{{Не перакладзена 5|The Last Son}} |- | rowspan="5" |2023 |{{Не перакладзена 5|On a Wing and a Prayer (фільм, 2023)|On a Wing and a Prayer|4=On a Wing and a Prayer (film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Suitable Flesh}} |- |{{Не перакладзена 5|Аракул (фільм, 2023)|Аракул|4=Oracle (film)}} |- |{{Не перакладзена 5|The Other Zoey}} |- |{{Не перакладзена 5|Best. Christmas. Ever!}} |- | rowspan="2" |2024 |{{Не перакладзена 5|Chosen Family (фільм, 2024)|Chosen Family|4=Chosen Family (film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Place of Bones}} |- |2025 |{{Не перакладзена 5|Gunslingers (фільм, 2025)|Gunslingers|4=Gunslingers (2025 film)}} |- |2026 |{{Не перакладзена 5|They Will Kill You}} |- |TBA |{{Не перакладзена 5|The Young People}} |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва |- | rowspan="2" |1987 |{{Не перакладзена 5|Growing Pains}} |- |{{Не перакладзена 5|Student Exchange}} |- |1991 |''[[Твін Пікс]]'' |- |1992 |{{Не перакладзена 5|O Pioneers! (фільм, 1992)|O Pioneers!|4=O Pioneers! (film)}} |- |1995 |{{Не перакладзена 5|Fallen Angels (тэлесерыял)|Fallen Angels}} |- | rowspan="2" |1996 |{{Не перакладзена 5|The Outer Limits (тэлесерыял)|The Outer Limits|4=The Outer Limits (1995 TV series)}} |- |''Bullet Hearts'' |- |1998 |{{Не перакладзена 5|Fantasy Island (тэлесерыял)|Fantasy Island|4=Fantasy Island (1998 TV series)}} |- |1999 |{{Не перакладзена 5|Saturday Night Live}} |- |2002 |{{Не перакладзена 5|Секс у вялікім горадзе (тэлесерыял)|Секс у вялікім горадзе|4=Sex and the City}} |- |2004 |{{Не перакладзена 5|Arrested Development}} |- |2004–2005 |''[[Клініка (тэлесерыял)|Клініка]]'' |- |2006 |{{Не перакладзена 5|Emily's Reasons Why Not}} |- | rowspan="2" |2011 |''Little in Common'' |- |{{Не перакладзена 5|Portlandia}} |- | rowspan="3" |2014 |{{Не перакладзена 5|Flowers in the Attic (фільм, 2014)|Flowers in the Attic|4=Flowers in the Attic (2014 film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Petals on the Wind (фільм, 2014)|Petals on the Wind|4=Petals on the Wind (film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Californication (тэлесерыял)|Californication|4=Californication (TV series)}} |- | rowspan="2" |2015 |{{Не перакладзена 5|If There Be Thorns (фільм, 2015)|If There Be Thorns|4=If There Be Thorns (film)}} |- |''Studio City'' |- |2016–2017 |{{Не перакладзена 5|Flaked}} |- |2016–2018 |{{Не перакладзена 5|Angie Tribeca}} |- |2017 |{{Не перакладзена 5|Law &amp; Order True Crime}} |- |2018 |{{Не перакладзена 5|Bliss (тэлесерыял)|Bliss|4=Bliss (2018 TV series)}} |- |2018–2019 |{{Не перакладзена 5|Get Shorty (тэлесерыял)|Get Shorty|4=Get Shorty (TV series)}} |- |2019 |''The Hypnotist's Love Story'' |- |2020 |{{Не перакладзена 5|The Stand|4=The Stand (2020 miniseries)}} |- |2023 |{{Не перакладзена 5|Extrapolations (тэлесерыял)|Extrapolations|4=Extrapolations (TV series)}} |- |TBA |{{Не перакладзена 5|Carrie|Carrie|4=Carrie (miniseries)}} |} === Відэагульні === {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 2004 | {{Не перакладзена 5|EverQuest II}} |- | 2015 | {{Не перакладзена 5|Call of Duty: Black Ops III}} |} === Музычныя відэакліпы === {| class="wikitable" !Год ! Назва |- | 1999 | «{{Не перакладзена 5|American Woman (песня)|American Woman|4=American Woman}}» |} == Зноскі == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|0001287|name=Хэдэр Грэм}} * {{Rotten Tomatoes person|heather_graham|Хэдэр Грэм|name=Хэдэр Грэм}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1970 годзе]] {{DEFAULTSORT:Грэм Хэдэр}} j6xa0p6n5lj1c8n0u1m188h4xrmb10z 5121310 5121275 2026-04-05T12:59:25Z Feeleman 163471 афармленне 5121310 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Грэм}} {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Heather Graham}} |Апісанне выявы=Хэдэр Грэм у 2011 годзе. |Імя=Хэдэр Грэм |Імя пры нараджэнні=Хэдэр Джоан Грэм |Гады актыўнасці=1984 — наш час |Шырыня=200px }} '''Хэдэр Джоан Грэм''' ([[Англійская мова|англ.]]: ''Heather Joan Graham''; нар. [[29 студзеня|29]] [[Студзень|студзеня]] [[1970]], [[Мілуокі]], [[Вісконсін]]) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Акцёр|актрыса]]. Сярод яе ўзнагарод — дзве намінацыі на [[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША|прэмію Гільдыі кінаакцёраў]], [[Выбар крытыкаў (кінапрэмія)|прэмію «Выбар крытыкаў»]] і [[Незалежны дух|прэмію «Незалежны дух»]]<ref>{{cite news |author=<!-- Not stated --> |date=2019-01-29 |title=Birthdays |work=[[The Modesto Bee]] |page=2A |agency=[[The Associated Press]] |quote=Actress Heather Graham is 49.}}</ref><ref>{{Cite web |title=Heather Graham |url=https://www.tvguide.com/celebrities/heather-graham/3000385448/ |access-date=15 жніўня, 2023 |website=[[TV Guide]] |archive-date=15 жніўня, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230815202345/https://www.tvguide.com/celebrities/heather-graham/3000385448/ |url-status=live }}</ref>. Пасля з’яўлення ў тэлевізійных рэкламных роліках яе першая галоўная роля ў поўнаметражным фільме была ў падлеткавай камедыі «{{Не перакладзена 5|License to Drive}}» (1988)<ref>{{cite web|title=About Heather Graham|url=https://movies.yahoo.com/person/heather-graham/biography.html|website=Yahoo!|access-date=2 снежня, 2012|archive-date=15 сакавіка, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160315025923/https://movies.yahoo.com/person/heather-graham/biography.html|url-status=dead|lang=en}}</ref>, пасля чаго яна знялася ў фільме «{{Не перакладзена 5|Drugstore Cowboy}}» (1989), які быў высока ацэнены крытыкамі.<ref>{{cite web|title=Drugstore Cowboy |website=[[Rotten Tomatoes]]|url=https://www.rottentomatoes.com/m/drugstore_cowboy|access-date=8 жніўня, 2021|archive-date=8 жніўня, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210808135342/https://www.rottentomatoes.com/m/drugstore_cowboy|url-status=live}}</ref> Затым яна выконвала ролі другога плана ў тэлесерыяле «[[Твін Пікс]]» (1991), а таксама ў фільмах «{{Не перакладзена 5|Six Degrees of Separation (фільм, 1993)|Six Degrees of Separation|4=Six Degrees of Separation (film)}}» (1993) і «{{Не перакладзена 5|Swingers (фільм, 1996)|Swingers|4=Swingers (1996 film)}}» (1996). Яна атрымала прызнанне крытыкаў за ролю «Rollergirl» у фільме «{{Не перакладзена 5|Boogie Nights}}» (1997)<ref name=":0">{{cite web|title=Heather's Commitment |website=Daily News of Los Angeles|url=http://infoweb.newsbank.com/iw-search/we/InfoWeb?p_action=doc&p_topdoc=1&p_docnum=1&p_sort=YMD_date:D&p_product=NewsBank&p_text_direct-0=document_id=(%200EAEE705995C065F%20)&p_docid=0EAEE705995C065F&p_theme=aggdocs&p_queryname=0EAEE705995C065F&f_openurl=yes&p_nbid=S50B5AENMTM1NDQ2NzM0NS4yNzMzODM6MToxMDoxMjguMTIuMC4w&&p_multi=LANB|access-date=2 снежня, 2012|archive-date=|archive-url=|url-status=live|lang=en|author=Strauss, Bob}}</ref>. Гэта прывяло да атрымання значных роляў у камедыйных фільмах «{{Не перакладзена 5|Bowfinger}}» і «{{Не перакладзена 5|Austin Powers: The Spy Who Shagged Me (фільм, 1999)|Austin Powers: The Spy Who Shagged Me|4=Austin Powers: The Spy Who Shagged Me}}» (абодва — 1999). == Фільмаграфія == === Фільмы === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва |- |1984 |{{Не перакладзена 5|Mrs. Soffel}} |- |1987 |{{Не перакладзена 5|Student Exchange}} |- | rowspan="2" |1988 |{{Не перакладзена 5|License to Drive}} |- |''[[Твін Пікс]]'' |- |1989 |{{Не перакладзена 5|Drugstore Cowboy}} |- |1990 |{{Не перакладзена 5|I Love You to Death}} |- | rowspan="2" |1991 |{{Не перакладзена 5|Guilty as Charged (фільм, 1991)|Guilty as Charged|4=Guilty as Charged (film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Shout (фільм, 1991)|Shout|4=Shout (film)}} |- | rowspan="2" |1992 |{{Не перакладзена 5|Твін Пікс: Агонь, ідзі са мной}} |- |{{Не перакладзена 5|Diggstown}} |- | rowspan="3" |1993 |{{Не перакладзена 5|The Ballad of Little Jo}} |- |{{Не перакладзена 5|Even Cowgirls Get the Blues (фільм, 1993)|Even Cowgirls Get the Blues|4=Even Cowgirls Get the Blues (film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Six Degrees of Separation (фільм, 1993)|Six Degrees of Separation|4=Six Degrees of Separation (film)}} |- | rowspan="2" |1994 |{{Не перакладзена 5|Mrs. Parker and the Vicious Circle}} |- |{{Не перакладзена 5|Don't Do It (фільм, 1994)|Don't Do It|4=Don't Do It (film)}} |- | rowspan="2" |1995 |''Desert Winds'' |- |''Terrified'' |- | rowspan="2" |1996 |{{Не перакладзена 5|Swingers (фільм, 1996)|Swingers|4=Swingers (1996 film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Entertaining Angels: The Dorothy Day Story}} |- | rowspan="5" |1997 |{{Не перакладзена 5|Nowhere (фільм, 1997)|Nowhere|4=Nowhere (1997 film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Two Girls and a Guy}} |- |{{Не перакладзена 5|Boogie Nights}} |- |{{Не перакладзена 5|Kiss & Tell (фільм, 1997)|Kiss & Tell|4=Kiss & Tell (1997 film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Крык 2 (фільм, 1997)|Крык 2|4=Scream 2}} |- |1998 |{{Не перакладзена 5|Lost in Space (фільм, 1998)|Lost in Space|4=Lost in Space (film)}} |- | rowspan="2" |1999 |{{Не перакладзена 5|Austin Powers: The Spy Who Shagged Me (фільм, 1999)|Austin Powers: The Spy Who Shagged Me|4=Austin Powers: The Spy Who Shagged Me}} |- |{{Не перакладзена 5|Bowfinger}} |- |2000 |{{Не перакладзена 5|Committed (фільм, 2000)|Committed|4=Committed (2000 film)}} |- | rowspan="3" |2001 |{{Не перакладзена 5|Say It Isn't So (фільм, 2001)|Say It Isn't So|4=Say It Isn't So (film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Sidewalks of New York (фільм, 2001)|Sidewalks of New York|4=Sidewalks of New York (2001 film)}} |- |{{Не перакладзена 5|From Hell (фільм, 2001)|From Hell|4=From Hell (film)}} |- | rowspan="2" |2002 |{{Не перакладзена 5|Killing Me Softly (фільм, 2002)|Killing Me Softly|4=Killing Me Softly (film)}} |- |{{Не перакладзена 5|The Guru (фільм, 2002)|The Guru|4=The Guru (2002 film)}} |- | rowspan="2" |2003 |{{Не перакладзена 5|Anger Management (фільм, 2003)|Anger Management|4=Anger Management (film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Hope Springs (фільм, 2003)|Hope Springs|4=Hope Springs (2003 film)}} |- |2004 |{{Не перакладзена 5|Blessed (фільм, 2004)|Blessed|4=Blessed (2004 film)}} |- | rowspan="2" |2005 |{{Не перакладзена 5|Мэры (фільм, 2005)|Мэры|4=Mary (2005 film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Cake (фільм, 2005)|Cake|4=Cake (2005 film)}} |- | rowspan="4" |2006 |{{Не перакладзена 5|The Oh in Ohio}} |- |{{Не перакладзена 5|Бобі (фільм, 2006)|Бобі|4=Bobby (2006 film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Gray Matters (фільм, 2006)|Gray Matters|4=Gray Matters (2006 film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Broken (фільм, 2006)|Broken|4=Broken (2006 film)}} |- | rowspan="2" |2007 |{{Не перакладзена 5|Adrift in Manhattan}} |- |''Have Dreams, Will Travel'' |- | rowspan="3" |2008 |{{Не перакладзена 5|Alien Love Triangle}} |- |{{Не перакладзена 5|Miss Conception}} |- |{{Не перакладзена 5|Baby on Board (фільм, 2009)|Baby on Board|4=Baby on Board (film)}} |- | rowspan="3" |2009 |{{Не перакладзена 5|ExTerminators (фільм, 2009)|ExTerminators|4=ExTerminators (film)}} |- |{{Не перакладзена 5|The Hangover}} |- |{{Не перакладзена 5|Boogie Woogie (фільм, 2009)|Boogie Woogie|4=Boogie Woogie (film)}} |- |2010 |{{Не перакладзена 5|Father of Invention}} |- | rowspan="4" |2011 |{{Не перакладзена 5|The Flying Machine (фільм, 2011)|The Flying Machine|4=The Flying Machine (film)}} |- |''Son of Morning'' |- |{{Не перакладзена 5|5 Days of War}} |- |{{Не перакладзена 5|Judy Moody and the Not Bummer Summer}} |- | rowspan="2" |2012 |{{Не перакладзена 5|About Cherry}} |- |{{Не перакладзена 5|At Any Price}} |- | rowspan="3" |2013 |{{Не перакладзена 5|The Hangover Part III}} |- |{{Не перакладзена 5|Compulsion (фільм, 2013)|Compulsion|4=Compulsion (2013 film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Horns (фільм, 2013)|Horns|4=Horns (film)}} |- | rowspan="2" |2014 |{{Не перакладзена 5|Goodbye to All That (фільм, 2014)|Goodbye to All Tha|4=Goodbye to All That (film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Behaving Badly (фільм, 2014)|Behaving Badly|4=Behaving Badly (film)}} |- | rowspan="2" |2016 |{{Не перакладзена 5|Norm of the North}} |- |{{Не перакладзена 5|My Dead Boyfriend}} |- | rowspan="2" |2017 |{{Не перакладзена 5|Wetlands (фільм, 2017)|Wetlands|4=Wetlands (2017 film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Last Rampage}} |- |2018 |{{Не перакладзена 5|Half Magic (фільм, 2018)|Half Magic|4=Half Magic (film)}} |- |2019 |{{Не перакладзена 5|The Rest of Us (фільм, 2019)|The Rest of Us|4=The Rest of Us (film)}} |- | rowspan="3" |2020 |{{Не перакладзена 5|Desperados (фільм, 2020)|Desperados|4=Desperados (film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Love, Guaranteed}} |- |{{Не перакладзена 5|Wander (фільм, 2020)|Wander|4=Wander (film)}} |- |2021 |{{Не перакладзена 5|The Last Son}} |- | rowspan="5" |2023 |{{Не перакладзена 5|On a Wing and a Prayer (фільм, 2023)|On a Wing and a Prayer|4=On a Wing and a Prayer (film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Suitable Flesh}} |- |{{Не перакладзена 5|Аракул (фільм, 2023)|Аракул|4=Oracle (film)}} |- |{{Не перакладзена 5|The Other Zoey}} |- |{{Не перакладзена 5|Best. Christmas. Ever!}} |- | rowspan="2" |2024 |{{Не перакладзена 5|Chosen Family (фільм, 2024)|Chosen Family|4=Chosen Family (film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Place of Bones}} |- |2025 |{{Не перакладзена 5|Gunslingers (фільм, 2025)|Gunslingers|4=Gunslingers (2025 film)}} |- |2026 |{{Не перакладзена 5|They Will Kill You}} |- |TBA |{{Не перакладзена 5|The Young People}} |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва |- | rowspan="2" |1987 |{{Не перакладзена 5|Growing Pains}} |- |{{Не перакладзена 5|Student Exchange}} |- |1991 |''[[Твін Пікс]]'' |- |1992 |{{Не перакладзена 5|O Pioneers! (фільм, 1992)|O Pioneers!|4=O Pioneers! (film)}} |- |1995 |{{Не перакладзена 5|Fallen Angels (тэлесерыял)|Fallen Angels}} |- | rowspan="2" |1996 |{{Не перакладзена 5|The Outer Limits (тэлесерыял)|The Outer Limits|4=The Outer Limits (1995 TV series)}} |- |''Bullet Hearts'' |- |1998 |{{Не перакладзена 5|Fantasy Island (тэлесерыял)|Fantasy Island|4=Fantasy Island (1998 TV series)}} |- |1999 |{{Не перакладзена 5|Saturday Night Live}} |- |2002 |{{Не перакладзена 5|Секс у вялікім горадзе (тэлесерыял)|Секс у вялікім горадзе|4=Sex and the City}} |- |2004 |{{Не перакладзена 5|Arrested Development}} |- |2004–2005 |''[[Клініка (тэлесерыял)|Клініка]]'' |- |2006 |{{Не перакладзена 5|Emily's Reasons Why Not}} |- | rowspan="2" |2011 |''Little in Common'' |- |{{Не перакладзена 5|Portlandia}} |- | rowspan="3" |2014 |{{Не перакладзена 5|Flowers in the Attic (фільм, 2014)|Flowers in the Attic|4=Flowers in the Attic (2014 film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Petals on the Wind (фільм, 2014)|Petals on the Wind|4=Petals on the Wind (film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Californication (тэлесерыял)|Californication|4=Californication (TV series)}} |- | rowspan="2" |2015 |{{Не перакладзена 5|If There Be Thorns (фільм, 2015)|If There Be Thorns|4=If There Be Thorns (film)}} |- |''Studio City'' |- |2016–2017 |{{Не перакладзена 5|Flaked}} |- |2016–2018 |{{Не перакладзена 5|Angie Tribeca}} |- |2017 |{{Не перакладзена 5|Law &amp; Order True Crime}} |- |2018 |{{Не перакладзена 5|Bliss (тэлесерыял)|Bliss|4=Bliss (2018 TV series)}} |- |2018–2019 |{{Не перакладзена 5|Get Shorty (тэлесерыял)|Get Shorty|4=Get Shorty (TV series)}} |- |2019 |''The Hypnotist's Love Story'' |- |2020 |{{Не перакладзена 5|The Stand|4=The Stand (2020 miniseries)}} |- |2023 |{{Не перакладзена 5|Extrapolations (тэлесерыял)|Extrapolations|4=Extrapolations (TV series)}} |- |TBA |{{Не перакладзена 5|Carrie|Carrie|4=Carrie (miniseries)}} |} === Відэагульні === {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 2004 | {{Не перакладзена 5|EverQuest II}} |- | 2015 | {{Не перакладзена 5|Call of Duty: Black Ops III}} |} === Музычныя відэакліпы === {| class="wikitable" !Год ! Назва |- | 1999 | «{{Не перакладзена 5|American Woman (песня)|American Woman|4=American Woman}}» |} == Зноскі == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|0001287|name=Хэдэр Грэм}} * {{Rotten Tomatoes person|heather_graham|Хэдэр Грэм|name=Хэдэр Грэм}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1970 годзе]] {{DEFAULTSORT:Грэм Хэдэр}} ihaes7z97w1ezd28uw1hqmqtz16trv8 0 805112 5121340 5120444 2026-04-05T13:42:35Z MakEditor 165254 На старонцы да выдалення была падмацавана значнасць гэтага артыкула с дапамогай звестак з Яндекс Музыкі 5121340 wikitext text/x-wiki Вакол ліхтарнага слупа (руск. Вокруг фонарного столба) - музычны гурт, створаны у 2017 годзе<ref name=":0" />. На момант прыпынення дзейнасці у 2021 годзе<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://m.vk.com/wall-146528153_4338|title=На данный момент времени группа 'Вокруг фонарного столба' приостанавливает свою деятельность на неопределённый срок.|author=Вокруг фонарного столба|website=VK|date=24 чэрвеня 2021}}</ref> выпусціў 4 альбома і 36 песні<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://genius.com/artists/Vokrug-fonarnovo-stolba|title=Вокруг фонарного столба (Vokrug fonarnovo stolba)|website=Genius|access-date=2026-03-31}}</ref>.{{Музычны калектыў | Мова = Руская | Назва = Вакол ліхтарнага слупа | Фон = https://images.genius.com/0e399e17f13c44274b07826f06a35a03.1000x1000x1.jpg | Лога = 0e399e17f13c44274b07826f06a35a03.1000x1000x1.jpg | Подпіс = {{lang-ru|Вокруг фонарного столба}} | Удзельнікі = {{lang-ru|Игорь Шевелёв, Николай Окружной, Тимофей Сычёв, Глеб Козлов}} | Апісанне_фота = Фота гурта | Гады = 2017 - 2021 | Краіна = Расія | Горад = Масква | Звязаныя праекты = [https://vk.com/club201723473 срэбнае неба] ({{lang-ru|серебряное небо}}), [https://vk.com/club205257900 коля акруговы] ({{lang-ru|коля окружной}}), [https://vk.com/club128696567 нумар скрыты] ({{lang-ru|номер скрыт}}) }} == Альбомы == === З горадам сам-насам ({{lang-ru|С городом наедине}}, {{Год|2017}}) === === Хутка гэта ўсё прайдзе ({{lang-ru|Скоро это всё пройдёт}}, {{Год|2018}}) === === Відэагульні ({{lang-ru|Видеоигры}}, {{Год|2019}}) === === Кіно ({{lang-ru|Кино}}, {{Год|2020}}) === == Песні == Шэраг песень узяты з [https://open.spotify.com/artist/7qMN3WfMvs8okImrJSzjBf/discography/all сайта] Spotify. {| class="wikitable" !Песня !Песня на рускай мове !Год выхада !Альбом !Альбом па руску |- style="background-color: #F0F0FF;" |З горадам сам-насам |С городом наедине | rowspan="4" |2017 | rowspan="4" |З горадам сам-насам | rowspan="4" |С городом наедине |- style="background-color: #F0F0FF;" |Хаваючыся ад дажджу |Скрываясь от дождя |- style="background-color: #F0F0FF;" |Вокамгненне за вокамгненнем |Мгновенье за мгновеньем |- style="background-color: #F0F0FF;" |Апошняя |Последняя |- |Цішыня ліпеньскіх дзён |Тишина июльских дней | rowspan="8" |2018 | | |- |Вішнёвая вуліца |Вишнёвая улица | | |- style="background-color: #FDF5E6;" |Куды мяне прывядзе гэта лета? |Куда меня приведёт это лето? | rowspan="5" |Хутка гэта ўсё прайдзе | rowspan="5" |Скоро это всё пройдёт |- style="background-color: #FDF5E6;" |Вішнёвая вул. |Вишневая ул. |- style="background-color: #FDF5E6;" |Балюча і прыемна |Больно и приятно |- style="background-color: #FDF5E6;" |Хутка гэта ўсё прайдзе |Скоро это всё пройдёт |- style="background-color: #FDF5E6;" |Часам |Иногда |- |In Bloom (Cover) | style="text-align:center" | — | | |- |Зоркі |Звёзды | rowspan="16" |2019 | | |- |Нават болей чым звычайна |Даже Больше Чем Обычно (Acoustic,Live) | | |- |Выдумаў цябе, частка тры. Заключная. |Выдумал тебя, часть три. Заключительная | | |- |Месячнае святло |Лунный свет | | |- style="background-color: #FFFFF0;" |Танцаваць |Танцевать | rowspan="12" |Відэагульні | rowspan="12" |Видеоигры |- style="background-color: #FFFFF0;" |Маланкі і зоркі |Молнии и звёзды |- style="background-color: #FFFFF0;" |Лепш / прасцей |Лучше / Проще |- style="background-color: #FFFFF0;" |Не цікава |Не интересно |- style="background-color: #FFFFF0;" |Відэагульні |Видеоигры |- style="background-color: #FFFFF0;" |Месячнае святло |Лунный свет |- style="background-color: #FFFFF0;" |Хвалі |Волны |- style="background-color: #FFFFF0;" |Шторы |Шторы |- style="background-color: #FFFFF0;" |00.00 |00.00 |- style="background-color: #FFFFF0;" |Размовы з самім сабой |Разговоры с самим собой |- style="background-color: #FFFFF0;" |Клішэ |Клише |- style="background-color: #FFFFF0;" |Мяняць? |Менять? |- |Самы лепшы сябр |Самый лучший друг | rowspan="8" |2020 | | |- style="background-color: #F0FFF0;" |Кіно |Кино | rowspan="7" |Кіно | rowspan="7" |Кино |- style="background-color: #F0FFF0;" |Жадаешь |Хочешь |- style="background-color: #F0FFF0;" |Блізка / Побач |Близко / Рядом |- style="background-color: #F0FFF0;" |Самы лепшы сябр |Самый лучший друг |- style="background-color: #F0FFF0;" |Парк пацех |Парк развлечений |- style="background-color: #F0FFF0;" |Знаёмства |Знакомства |- style="background-color: #F0FFF0;" |Канец святла |Конец света |} == Старонкі на музычных сэрвісах і сацыяльных сетках == * [https://open.spotify.com/artist/7qMN3WfMvs8okImrJSzjBf Spotify] * [https://soundcloud.com/ppbvfs/tracks Soundcloud] * [https://genius.com/artists/Vokrug-fonarnovo-stolba Genius] * [https://music.yandex.com/artist/5578874 Яндекс Музыка] * [https://music.apple.com/by/artist/%D0%B2%D0%BE%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%B3-%D1%84%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0/1336523925 Apple Music] * [https://www.last.fm/ru/music/%D0%92%D0%BE%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%B3+%D0%A4%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0 last.fm] * [https://sefon.pro/artist/78491-vokrug-fonarnogo-stolba/ Sefon] * [https://zvuk.com/artist/159157962 Гук (]{{lang-ru|Звук}}) * [https://www.youtube.com/channel/UCk_4exZfEpKi2xADRiHJIuQ/videos YouTube] * [https://vk.com/ppbvfs VK] * [https://www.instagram.com/vfs_band/ Інстаграм] == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-01}} 2sjqvcbzcvcraiilp3vk1scdv67mgj6 0 805262 5121850 5121245 2026-04-05T20:51:26Z HK-47 9640 /* Аптычная сістэма сувязі */ дапаўненне 5121850 wikitext text/x-wiki {{Касмічная экспедыцыя |Імя = ''Артэміда-2'' <!-- Эмблема экспедыцыі --> |Эмблема = Artemis II patch.svg <!--Палётныя даныя карабля --> |Ракета-носьбіт = [[Space Launch System|SLS Block 1 Crew]] |Стартавая пляцоўка = LC-39B [[Касмічны цэнтр Кенэдзі]] [[Фларыда (штат)|Фларыда]], [[ЗША]] |Запуск = [[1 красавіка]], [[2026]]<br />22:35:00 [[GMT]] |Пасадка карабля = |Працягласць палёту карабля = |Маса = |NSSDC_ID =2026-069A |NORAD_ID = <!--Палётныя даныя экіпажа --> |Членаў экіпажа = 4 |Пазыўны = <!--Фота экіпажа --> |Фатаграфія = Artemis 2 Crew Portrait.jpg |Апісанне Фота = ''па гадзіннікавай стрэлке: Кох, Гловэр, Хансэн, Уайзман'' <!--Звязаныя экспедыцыі --> |Папярэдняя = [[File:Artemis I Patch.svg|100px]] [[Артэміда-1]] |Наступная = }} '''«Артэміда-2»''' - першая пілатуемая місія па аблёце [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяца]] ў рамках праграмы «Артэміда». Ракета-носьбіт SLS запушчаны з касмадрома Касмічнага цэнтра імя Кэнэдзі ў 22:35 (UTC) [[1 красавіка]] 2026 года.<ref>{{Cite web|lang=руская|url=https://tech.onliner.by/2026/04/02/vpervye-za-54-goda-nasa-uspeshno-otpravila-lyudej-k-lune-v-ramkax-missii-artemis-2|title=Впервые за 54 года. NASA успешно отправила людей к Луне в рамках миссии Artemis 2|website=onliner.by}}</ref> Пад час дзесяцідзённай місіі астранаўты [[НАСА]] Рыд Уайзмэн, Віктара Гловера і Крысціна Кох, а таксама астранаўт канадскага касмічнага агенцтва Джэрэмі Хансен абляцяць вакол Месяца і вернуцца на Зямлю па траекторыі свабоднага вяртання вакол Месяца. Гэта першая пілатуемая місія для праграмы і касмічнага карабля «Арыён». Яна стала першай пілатуемай місіяй за межы нізкай калязямной арбіты з часоў «[[Апалон-17|Апалона-17]]» (снежань 1972 года), а Крысціна Кох стане першай жанчынай якая пабывае на арбіце Месяца. == Гісторыя місіі == Першапачаткова місія называлася «Exploration Mission-2» (Даследчая місія-2) і прызначалася для пазней адмененай місіі па перанакіраванні астэроідаў. У 2017 годзе планаваўся запуск ракеты Space Launch System Block 1B (мадэрнізаванай версіяй ракеты з праграмы «[[Спейс шатл]]») з верхняй прыступкай Exploration Upper Stage (дапрацаваная ступень ракета-носьбіта Дэльта), месяцовым касмічным апаратам Block 1 Orion і карыснай нагрузкай у 50,7 тон. План складаўся ў тым, каб зблізіцца з астэроідам, раней выведзеным на стабільную месяцовую арбіту рабатызаванай місіяй Asteroid Redirect Mission, і накіраваць астранаўтаў каб яны выйшаўшы ў адкрыты космас і сабралі «ўзоры глебы» з астэроіда. Але ў красавіку 2017 годзе місія па перанакіраванні астэроідаў была адменена. Замест яе была прапанавана 8-дзённая місія з экіпажам з чатырох астранаўтаў, адпраўленых па траекторыі свабоднага вяртання вакол Месяца. == Экіпаж == Яшчэ да абвяшчэння складу экіпажа экспедыцыі было вядома, што ў склад экіпажа «Артэміды-2» з чатырох чалавек будзе ўваходзіць астранаўт канадскага касмічнага агенцтва (CSA), першы канадзец які здзейсніць падарожжа за межы [[Нізкая калязямная арбіта|нізкай калязямной арбіты]] (ён таксама стане першым астранаўтам не з ЗША які апынецца на арбіце Месяца) у адпаведнасці з умовамі дагавора 2020 года паміж ЗША і Канадай<ref name="CSA">{{cite report |url = https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |access-date = 2020-12-16 |title = В миссии НАСА Artemis 2 будет участвовать канадский астронавт |publisher = Global News |date = 2020-12-16 |archive-date = 2020-12-16 |archive-url = https://web.archive.org/web/20201216151622/https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |url-status = live }}</ref>. У пазнейшых экспедыцыях плануецца ўдзел астранаўтаў ад іншых краін, якія падпісалі пагадненні па праграме «Артэміда». [[Файл:Artemis-II-Mascot-Crew+Mascot.webp|злева|міні|300x300пкс|Асноўны экіпаж «Артэміды-2» (27 сакавіка 2026 г.)]] 3 красавіка 2023 года НАСА аб'явіла імёны членаў экіпажа<ref>{{Cite web|access-date=2026-01-30|lang=en-US|title=NASA Names Astronauts to Next Moon Mission, First Crew Under Artemis - NASA|url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis/}}</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Астранаўт !Краіна ! !Роля !Стаж палётаў у космасе (сут.) |- | Рыд Уайсмэн |{{ЗША}} ЗША|| [[НАСА]] || Камандзір |165,3 |- | Віктар Гловэр |{{ЗША}} ЗША|| [[НАСА]] || Пілот |167,3 |- | Крысціна Кук |{{ЗША}} ЗША|| [[НАСА]] || Спецыяліст палёта |328,5 |- | Джэрэмі Хансэн |{{Канада}} Канада|| [[Rанадскаt касмічнаt агенцтва|CSA]] || Спецыяліст палёта | - |} Дублёры: {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Астранаўт !Краіна ! !Роля |- | Андрэ Дуглас |{{ЗША}} ЗША|| [[НАСА]] || Спецыяліст палёта |- | Джэні Гібанс |{{Канада}} Канада|| [[Rанадскаt касмічнаt агенцтва|CSA]]|| Спецыяліст палёта |} У выніку поспеху Гловер стане першым чорнаскурым чалавекам, Хансен - першым грамадзянінам не ЗША (і першым Канадцам), Кох - першай жанчынай, а Уайзман - самым пажылым чалавекам (50 год, папярэдні "рэкорд" у [[Алан Шэпард|Алана Шепарда]] якому на момант палёту [[Апалон-14|Апалона-14]] было 47 год), якія здзейснілі палёт за межы нізкай калязямной арбіты і паблізу месяца ў прыватнасці. == Храналогія палёту == === Старт === [[Файл:Artemis II Rollout (NHQ202601170015).jpg|злева|міні|300x300пкс|Ракетаносьбіт Space Launch System вывозяць з будынку зборкі ракет (17 студзеня 2026 года)]] Звышцяжкая ракета SLS стартавала [[1 красавіка]] 2026 года ў 22:35 UTC з пускавы пляцоўкі LC-39B [[Касмічны цэнтр Кенэдзі|Касмічнага цэнтра імя Кэнэдзі]] ў [[Фларыда (штат)|Фларыдзе]] (ЗША). Экіпаж складаецца з трох астранаўтаў ЗША і аднаго астранаўта канадскага касмічнага агенцтва. Чатыры асноўных рухавіка былі запушчаны за сем секунд да ўздыму са стартавага стала, пасля іх вываду на поўную магутнасць у момант адрыву былі запушчаны цвердапаліўныя паскаральнікі, якія забяспечвалі большую частку цягі на працягу двух хвілін. Паскаральнікі аддзяліліся на вышыні 48 км пры хуткасці 1,4 км/с. Першая ступень працавала каля 8 хвілін, у момант аддзялення Арыён апынуўся на высакаэліптычнайй арбіце з вышынёй апагею каля 2200 км. Верхняя ступень (ICPS) не задзейнічалася падчас вывядзення. === Палёт на арбіце Зямлі і праверкі сістэм === [[Файл:Artemis II Ascent Graphic (Artemis II Mission Trajectory Final).jpg|міні|300x300пкс|Храналогія першага этапу місіі]] Пасля выключэння рухавіка першай ступені была праведзена праверка сістэм жыццезабеспячэння. Пасля яе паспяховага завяршэння, праз 49 хвілін пасля старту ўключылася верхняя ступень ракета-носьбіта SLS (ICPS, якая ўяўляе дапрацаваную версію аналагічнай ступені ракета-носьбітаў [[Delta (ракета-носьбіт)|Delta]]), для ўздыму [[Перыгелій|перыгелія]] (перыгея). Пры дасягненні апаратам новага перыгелія было выканана ўключэнне рухавікоў на 15 хвілін для ўздыму [[Апагей|апагею]] да вышыні 74 тыс. км, перыяд абарачэння па сфарміраванай такім чынам арбіце склаў 23,5 гадзіны. Да гэтага момант паліва ў ступені ICPS было выдаткавана амаль цалкам, яна была адстыкаваная і экіпаж пачаў шэраг манеўраў карабля ў непасрэднай блізкасці ад ICPS яе для ацэнкі кіравальнасці рухавікоў сістэмы кіравання арыентацыяй службовага модуля(частка манеўраў выконвалася ў ручным рэжыме).<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-apogee-raise-burn-complete-crew-looks-ahead-to-proximity-operations/|title=Artemis II Flight Update: Apogee Raise Burn Complete, Crew Looks Ahead to Proximity Operations - NASA|date=2026-04-01|access-date=2026-04-05}}</ref> Пасля гэтага ступень была пераведзена на арбіту "пахавання" на рэштках паліва (ступень накіруецца ў атмасферу такім чынам, каб незгарэўшыя ў атмасферы часткі ўпалі ў аддаленым раёне [[Ціхі акіян|Ціхага акіяна]]). Падчас манеўравання каля ступені ICPS выкарыстоўвалася "камера стыкоўкі" для збору дадзеных аб месцазнаходжанні для дапамогі ў навігацыі падчас збліжэнняў у будучых місіях ў калямесяцовым асяроддзі, дзе для ўстаноўкі дакладнага месцазнаходжання немагчыма выкарыстоўваць сістэмы навігацыі кшталту [[GPS]]. Таксама ў гэты момант былі запушчаны кубсаты, выведзеныя як спадарожная нагрузка. Пасля гэтага астранаўты перавялі кабіну карабля з стартавай у палётную канфігурацыю, усталявалі трэнажоры і правялі шэраг тэстаў сістэм жыццезабеспячэння пры фізічнай нагрузцы. Пасля вячэры наступіў час сну, разбітага на два чатырохгадзінных перыяду, у сувязі з неабходнасцю пракантраляваць уключэнне рухавікоў сэрвіснага модуля з мэтай яшчэ аднаго ўздыму перыгею. Да гэтага моманту аператары НАСА павінны вызначыць гатоўнасць да ўключэння рухавікоў для пераходу на пералётную арбіту да Месяца. === Пералёт да Месяца === Пасля завяршэння аперацый на высокай калязямной арбіце і праверкі сістэм, «Арыён» выканаў манеўр "TLI" (працягласцю 5 хвілін 49 секунд) з выкарыстаннем рухавікоў свайго службовага модуля, вывеўшы касмічны апарат на траекторыю да Месяца. Гэты дакладны манеўр выводзіць «Арыён» на траекторыю вольнага вяртання, дазваляючы яму здзейсніць круг вакол Месяца і вярнуцца на зямлю без далейшага выкарыстання рухавікоў. Па плану, далейшае ўключэнне рухавікоў планавалася толькі для нязначных карэкціровак курсу. == Другасная карысная нагрузка == [[Файл:Artemis II Payload Integration (KSC-20250917-PH-FMX02 0017).jpg|міні|300x300пкс|Усталяванне кубсатаў у кальцы-адаптары (усталёўваюцца над ступенню ICPS). Верасень 2025 года]] Ініцыятыва НАСА па запуску малых спадарожнікаў-[[Кубсат|кубсатаў]] на Артэмідзе ўзнікла яшчэ ў 2019 годзе. Прымаліся прапановы ад амерыканскіх устаноў і кампаній аб запуску кубсатаў у якасці другасных карысных нагрузак на борце SL. НАСА планавала прыняць 6-секцыйныя (12 кг) і 12-секцыйныя (20 кг) кубсаты, якія павінны былі быць усталяваны ўнутры адаптара (пераходнага кальца) паміж верхняй ступенню SLS і службовым модулем касмічнага карабля Арыён, што пасля аддзялення Арыёна, вывела бы іх на высокую калязямную арбіту. Але ў кастрычніку 2021 года ад гэтай ідэі адмовіліся. У верасні 2024 года НАСА абвясціла, што яны адправіць пяць кубсатаў ад міжнародных партнёраў у рамках місіі «Артэміда-2». "Карысныя нагрузкі" былі адабраныя з краін, якія падпісалі пагадненне "Артэміда", і закліканы спрыяць развіццю глабальных навуковых і тэхналагічных даследаванняў, а таксама пашырыць міжнародны доступ да далёкага космасу. Было запушчана 4 кубсата:<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nasa.gov/image-article/nasas-sls-rocket-secondary-payloads/|title=NASA’s SLS Rocket: Secondary Payloads - NASA|access-date=2026-04-05}}</ref> - TACHELES - нямецкі кубсат які будзе вывучаць уплыў касмічных умоў на электрычныя кампаненты, якія выкарыстоўваюцца ў месяцовых апаратах.   - ATENEA - кубсат Нацыянальнай камісіі па касмічнай дзейнасці Аргенціны. Мэта апарата - вывучэнне радыяцыйнай абароны, адлюстраванне навакольнага радыяцыйнага асяроддзя, збор дадзеных GPS для планавання місіі і тэставанне сістэмы далёкай сувязі. - K-RadCube ад Карэйскага аэракасмічнага кіравання, якія будуць вывучаць дазіметрычны матэрыял, які імітуе тканіну чалавечага цела, для вымярэння ўздзеяння касмічнага выпраменьвання - Space Weather CubeSat-1 - кубсат саудаўскага касмічнага агенцтва з місіяй вымярэння аспектаў касмічнага надвор'я на высокай калязямной арбіце. == Абсталяванне == [[Файл:O2O optical communications modules on the Orion Spacecraft.png|міні|300x300пкс|Сістэма аптычнай сувязі Orion Artemis II]] === Аптычная сістэма сувязі === У рамках місіі праводзяцца выпрабаванні і дэманстрацыя аптычнай сувязі з Зямлёй і назад з выкарыстаннем аптычнай сістэмы сувязі Orion Artemis II, якая выкарыстоўвае лазерныя прамяні. Такая аптычная сістэма можа быць менш і лягчэй, чым звычайная [[радыёсувязь]], а таксама спажываць менш энергіі, пры гэтым павялічваючы хуткасць перадачы. Апаратнае забеспячэнне сістэмы Orion Artemis II інтэгравана ў касмічны карабель «Арыён» і ўключае ў сябе аптычны модуль (100 мм тэлескоп і два карданных "падвеса"), мадэм і электроніку куравання. Orion Artemis II будзе падтрымліваць сувязь з наземнымі станцыямі ў Каліфорніі і Нью-Мексіке. Перадаючая прылада адпраўляе дадзеныя на Зямлю з хуткасцю перадачы да 260 Мбіт/с (у адрозненне ад чаканых 10 Мбіт/с па радыёканалах), што дазволіла экіпажу перадаць на Зямлю першыя 100 Гб дадзеных ужо да 5 красавіка.<ref>{{Cite web|lang=ru-BY|url=https://telegraf.news/life/nasa-zapustilo-lazernuju-svyaz-dlya-artemida-2-vse-radi-krasivyh-snimkov-s-luny/|title=NASA запустило лазерную связь для «Артемида-2». Все ради красивых снимков с Луны? &ndash; Telegraf.news|website=Telegraf.news|access-date=2026-04-05}}</ref> Акрамя эксперыментальнай сістэмы Orion Artemis II, для сувязі з Зямлёй выкарыстоўваюцца "[[Радыёсувязь|больш звычайныя]]" сродкі сувязі якія звязваюць карабель т.з. Нізкакасмічнай (Near Space Network) і [[Сетка дальняй касмічнай сувязі НАСА|Глыбокакасмічнай сеткай сувязі НАСА]]. Гэтыя дзве "радыёсеткі" працуюць у тандэме, забяспечваючы падтрымку "Арыёна" з моманту запуску, вакол Месяца і назад на зямлю.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nasa.gov/communicating-with-missions/|title=SCaN: Communicating with Missions|access-date=2026-04-05}}</ref> == Няспраўнасці пад час палёту == === Туалет === Адразу пасля выхаду на каляземную арбіту, і перад далейшым разгонам да Месяца, экіпаж "Артэміды-2" прыступіў да падрыхтоўкі касмічнага карабля да жыцця ў космасе. Падчас гэтай аперацыі экіпаж паведаміў аб перарывістым індыкатары няспраўнасці туалета. Пасля кансультацый з камандай на зямлі прычына праблемы была высветлена і ліквідавана.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-apogee-raise-burn-complete-crew-looks-ahead-to-proximity-operations/|title=Artemis II Flight Update: Apogee Raise Burn Complete, Crew Looks Ahead to Proximity Operations - NASA|date=2026-04-01|access-date=2026-04-05}}</ref> == Іншыя факты == * iPhone 17 Pro Max ёсць у кожнага астранаўта місіі. Спецыялісты НАСА распрацавалі ўніверсальную прашыўку якая зрабіла з iPhone універсальную прыладу для хуткага маніторынгу бартавых сістэм. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Праграма «Артэміда»]] nfd5zfwc73pxkkb0y1b73zhqtdmz2l8 0 805327 5121351 5120566 2026-04-05T14:02:17Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5121351 wikitext text/x-wiki {{Пісьменніца}} '''Кацярына Масэ''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларуская паэтка, перакладчыца, мастачка. Сябра [[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюзу пісьменнікаў Беларусі]]. == Жыццяпіс == Нарадзілася ў Мінску ў 1997 годзе. Пачала пісаць вершы ў дзяцінстве. Неўзабаве прыватнае выдавецтва зацікавілася творчасцю 14-гадовай гадовай паэткі, і вершы папярэдне аддалі на ацэнку пісьменніку [[Міхась Пазьнякоў|Міхасю Пазьнякову]]. Той заўважыў талент і кніжачку хутка выпусцілі ў серыі «Мінскія маладыя галасы», якую рыхтуе гарадское аддзяленне Саюзу пісьменнікаў. Так у 2012 годзе Кацярына Масэ апынулася ў літаратурным асяродку<ref>[https://www.sb.by/articles/chasam-prosta-bely-arkush-u-galave.html Кацярына Масэ — самая маладая з літаратараў Саюза пісьменнікаў Беларусі] [[Беларусь сегодня]], 4.03.2015</ref>. Навучалася у [[МДЛУ]]. Друкавала ў часопісе «[[Маладосць]]» пераклады з нямецкай мовы, вяла рубрыку «Код паэзіі»<ref>[https://pawet.net/files/ns1525.pdf Наша слова], 10.03.2021</ref>. Некаторыя свае кнігі, такія як «Беланоч», аздобіла сваімі малюнкамі. Прыкладна з 2019 года займаецца [[выцінанка]]ю. У 2025 годзе ў [[Дзяржаўны музей гісторыі беларускай літаратуры|Дзяржаўным музею гісторыі беларускай літаратуры]] адбылася выстава яе работ. Працы Кацярыны — гэта плод сінтэзу старажытных сэнсаў і стылістыкі з сучасным бачаннем і эстэтыкай. Яна стварае як класічныя карціны ў тэхніцы выцінанкі, так і вялікафарматныя выцінаныя палотны. == Творчасць == 2012 — «Льецца святло ў маё акно» 2015 — «Двайковы код» 2016 — «Аўтакамунікацы… Я» 2017 — «Беланоч» 2026 — «Плод дрэва тварэння» == Узнагароды == * Лаўрэатка міжнароднага паэтычнага конкурсу «Залатая страфа — 2012», * Пераможца рэспубліканскага літаратурнага конкурсу, прысвечанага юбілею Я. Коласа і Я. Купалы (2012). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://audio.penbelarus.org/authors/kaciaryna-mase/ Кацярына Масэ], Аўдыятэка ПЭН-цэнтру {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-05}} {{DEFAULTSORT:Масэ Кацярына}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]] [[Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] gebzvx8vjbz69lcccs552akymrilwau 0 805364 5121350 5120752 2026-04-05T14:02:02Z KrBot 24355 + {{няма катэгорый}}, + {{ізаляваны артыкул}} 5121350 wikitext text/x-wiki '''VIII кавалерыйская брыгада''' (VIII BJ) — буйная фармацыя кавалерыі Польскага войска Другой Польскай Рэспублікі. [[Брыгада (войска)|Брыгада]] была сфарміравана ў корпусным акрузе № III у маі 1921 года на базе 6 кавалерыйскай брыгады ваеннага часу. Камандаванне знаходзілася ў Беластоку. == Камандзіры брыгады == * Палкоўнік Канстанцін Плісоўскі — з мая 1921 г. па жнівень 1921 г. * Палкоўнік [[Стэфан Стрэменскі]] – са жніўня 1921 г. па 1 чэрвеня 1924 г. == Арганізацыйная структура брыгады у 1923 г. == * камандаванне 8-й кавалерыйскай брыгады ў [[Беласток|Беластоку]] * 5-ы полк заслаўскіх уланаў у Астраленцы * [[10-ы літоўскі ўланскі полк]] — да 22 верасня 1922 г. у [[Параф’янава (Параф’янаўскі сельсавет)|Параф'янове]] (Сярэдняя Літва), а пазней у Беластоку * 11 уланскі полк Легіёна ў Цеханаве * 8-я конная артылерыйская дывізія ў Беластоку == Бібліяграфія == * Karol Firich, Stanisław Krzysik, Tadeusz Kutrzeba, Stanisław Müller, Józef Wiatr: Almanach oficerski na rok 1923/24 zeszyt 2, dział III. Warszawa: Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, 1923. * "Księga jazdy polskiej", pod protektoratem marsz. Edwarda Śmigłego–Rydza. Warszawa 1936. Reprint, Bellona Warszawa 1993 * MirosławM. Giętkowski MirosławM., Artyleria konna Wojska Polskiego 1918-1939, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2001, ISBN 83-7174-823-X, OCLC 69505837 . * Henryk Wielecki: Wojsko Polskie 1921–1939. Warszawa: Wydawnictwo Crear, 1992. ISBN 8390034507. * [http://www.dws.org.pl/viewtopic.php?t=118155 Dowódcy dywizji i brygad jazdy/kawalerii...] {{няма катэгорый|date=2026-04-05}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-05}} k9oc39jghymbj0klyrs142njokbyl10 0 805368 5121349 5120886 2026-04-05T14:01:57Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5121349 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч}} '''Людвік Юркевіч''' ({{lang-pl|Ludwik Jurkiewicz}}; {{ВД-Прэамбула}}) — прафесійны артылерыст, удзельнік [[Першая сусветная вайна|першай сусветнай]], польскіх фармаванняў на Сібіры, [[палкоўнік]] узбраення Войска Польскага, актывіст руху за незалежнасць, кавалер ордэна Virtuti Militari, ахвяра [[Катынскі расстрэл|Катынскага расправы]]. == Біяграфія == Сын Фелікса і Стэфаніі Мяскоўскай герба Боньча, ён нарадзіўся 31 ліпеня 1887 года ў Ковелі, тагачасным павятовым горадзе [[Валынская губерня|Валынскай губерні]]. У 1897 годзе ён пачаў вучыцца ва Урадавай гімназіі [[Луцк|Луцка]]. У 1900 г. «бацькі адправілі яго» ў [[Полацкі кадэцкі корпус|кадэцкі корпус у Полацку]]. 1 верасня 1904 г. ён быў прыняты ў Канстанцінаўскае артылерыйскае вучылішча ў Санкт-Пецярбургу. 14 чэрвеня 1907 г., пасля заканчэння вучобы, быў павышаны да [[Падпаручнік|падпаручніка]] і накіраваны на службу ў 3-ю Усходне-Сібірскую мінамётную (марцір) дывізію ў [[Ніжняудзінск|Ніжняўдзінску]], якая ўваходзіла ў склад 3-га Сібірскага армейскага корпуса. У дывізіі яму былі даручаны абавязкі інструктара школы унтэр-афіцэраў. 1 кастрычніка 1909 г. ён быў пераведзены ў 7 Усходне-Сібірскую стралковую артылерыйскую брыгаду, дзе таксама заняў пасаду інструктара школы унтэр-афіцэраў. 18 ліпеня 1914 г. ён быў прызначаны старшым афіцэрам 3-й батарэі 12-й Усходне-Сібірскай стралковай артылерыйскай брыгады. У 1914–1917 гадах у шэрагах [[Руская імператарская армія|Расійскай арміі]] ён ваяваў на франтах [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]], атрымаўшы наступныя званні: [[паручнік]] (30 верасня 1910 г.), [[штабс-капітан]] (14 кастрычніка 1914 г.) і [[капітан]] (5 кастрычніка 1916 г.). У 1917–1920 гадах ён ваяваў у [[Польскі корпус|складзе I Польскага корпуса ў Расіі]], а затым у Польскіх войсках у Сібіры. З жніўня 1918 года ў складзе створанага тады Камандавання Польскіх войскаў ва Усходняй Расіі і Сібіры ён узначальваў 5-е артылерыйскае ўпраўленне. З снежня 1918 года па студзень 1920 года ён камандаваў 1-й дывізіяй 5-га палка палявой артылерыі . У 1919 годзе яму было прысвоена званне [[Маёр|маёра]]. Адначасова, з 24 снежня 1919 года, ён быў камандзірам бронецягніка «Познань II», які быў захоплены ў баі супраць паўстанцкіх частак адмірала [[Аляксандр Васільевіч Калчак|Калчака]] на чыгуначнай станцыі [[Тайга (горад)|Тайга]]. 10 студзеня 1920 года, пасля капітуляцыі Польскай арміі, ён пазбег бальшавіцкага палону і паспрабаваў дабрацца да [[Маньчжурыя|Маньчжурыі]] з [[Уяр|Клюквенаі]] . 4 сакавіка 1920 года ён прыбыў у [[Харбін]] . 15 красавіка ён адплыў з порта [[Далянь|Дайрэн]] на параходзе «Яраслаў». 1 жніўня 1920 года ён прыбыў у [[Гданьск]]. 12 ліпеня 1920 года ў [[Грудзёндз|Грудзёндзе]] ён прыняў камандаванне Сібірскай артылерыйскай дывізіяй у складзе Сібірскай брыгады, а 13 жніўня таго ж года адправіўся на фронт. 23 кастрычніка 1920 года быў зацверджаны ў званні [[Падпалкоўнік|падпалкоўніка]] з 1 красавіка 1920 года «ў кавалерыі, у групе былога Усходняга корпуса і былой Рускай арміі». З 1 студзеня па 1 сакавіка 1921 года ён праходзіў курс камандзіраў дывізій у Торуні. 25 чэрвеня 1921 года быў прызначаны камандзірам 30-га палка палявой артылерыі ў Улодаве, а ў верасні таго ж года быў зацверджаны на гэтай пасадзе. У 1921 г. ён быў узнагароджаны Крыжам [[Virtuti Militari]] 5-й ступені, а ў заяве на атрыманне Крыжа Virtuti Militari 4-й ступені. 3 мая 1922 года правераны ў званні падпалкоўніка са старшынством з 1 чэрвеня 1919 года і 18-м месцам у корпусе афіцэраў артылерыі. 31 сакавіка 1924 года Прэзідэнт Рэспублікі Польшча прысвоіў яму званне [[Палкоўнік|палкоўніка]] са старшынством з 1 ліпеня 1923 года і 5-е месца ў корпусе афіцэраў артылерыі. У сакавіку 1929 года ён быў прызначаны начальнікам 2-га акруговага камандавання ўзбраення ў Любліне. У студзені 1931 года ён быў пераведзены з корпуса афіцэраў артылерыі ў корпус афіцэраў узбраення, захаваўшы сваю пасаду і старшынства з 1 ліпеня 1923 года і 1,1 ранг. У жніўні 1931 года ён быў звольнены з пасады і пакінуты без афіцыйнай прыналежнасці, адначасова перададзены ў распараджэнне камандзіра корпуснай акругі № 22. 1931 г. ён быў выйшаў у адстаўку. У 1934 годзе ён заставаўся ў спісе Бяла-Падляскай акруговай прызыўной каманды як адстаўны афіцэр. Ён меў мабілізацыйнае прызначэнне ў афіцэрскі акруговы кадр № IX і тады быў «прызначаны для выкарыстання падчас вайны» . Падчас [[Польская абарончая вайна (1939)|вераснёўскай кампаніі]] 1939 года, пасля [[Паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Заходнюю Украіну|агрэсіі СССР супраць Польшчы]], ён быў узяты ў палон савецкімі войскамі. Утрымліваўся ў лагеры для ваеннапалонных у [[Старабільск|Старабельску]] . Вясной 1940 года быў забіты супрацоўнікамі [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКУС]] у [[Харкаў|Харкаве]] паводле рашэння Палітбюро ЦК ВКП [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|(б)]] ад 5 сакавіка 1940 года. Ахвяры гэтага злачынства былі таемна пахаваны ў безыменных брацкіх магілах у Пяціхатках, дзе з 17 чэрвеня 2000 года афіцыйна размяшчаюцца могілкі ахвяр таталітарызму ў Харкаве. Ён значыцца ў Старабельскім спісе НКУС пад нумарам 3891. 26 студзеня 1929 года ў Влодаве ажаніўся з Юзэфай Амеліяй Кубіцкай. У пары не было ўласных дзяцей, але яны выхавалі дваіх дзяцей брата Юзэфы, які загінуў падчас Першай сусветнай вайны: Барбару і Антонія. == Ордэны і ўзнагароды == * Сярэбраны крыж [[Virtuti Militari|Ваеннага ордэна Virtuti Militari]] № 3781 – 1921 * Крыж Незалежнасці — 2 жніўня 1931 г. «за працу ў справе аднаўлення незалежнасці» * [[Крыж Храбрых|Крыж Доблесці]] ў першы, другі, трэці і чацвёрты раз * Крыж Доблесці ў другі, трэці і чацвёрты разы «за баявыя дзеянні былой 5-й дывізіі Польскіх войскаў у Сібіры» * Пурпурная (амарантавая) стужка * Памятны медаль за вайну 1918–1921 гг. — 10 лістапада 1928 г. * Медаль «Дзесятая гадавіна адноўленай незалежнасці» — 20 лістапада 1928 г. * Медаль Перамогі («Médaille Interalliée») – 4 чэрвеня 1925 г. * Памятны медаль Першай сусветнай вайны — 1931 г. * [[Ордэн Святога Уладзіміра]] 4-й ступені з мячамі * [[Ордэн Святой Ганны]] 2-й ступені з мячамі і бантам * Ордэн Святога Станіслава II ступені з мячамі і бантам * Ордэн Святой Ганны 3-й ступені з мячамі і бантам * Ордэн Святога Станіслава 3-й ступені з мячамі і бантам * Ордэн Святой Ганны 4-й ступені * Зброя Святога Георгія == Бібліяграфія == * {{Cite web|url=https://wbh.wp.mil.pl/pdfviewer/?f=/c/scans/KGiO/I_480_755_1.pdf|title=Ludwik Jurkiewicz|website=Wojskowe Biuro Historyczne}} * Kazimierz Banaszek, Wanda Krystyna Roman, Zdzisław Sawicki: Kawalerowie Orderu Virtuti Militari w mogiłach katyńskich. Warszawa: Kapituła Orderu Wojennego Virtuti Militari, 2000. ISBN 83-87893-79-X. * Общий список офицерским чинам русской императорской армии. Составлен по 1-е января 1909 г.. Sankt Petersburg: Drukarnia Wojskowa, 1909. * {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}} * Lista starszeństwa oficerów zawodowych. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1922. * Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923. * Rocznik Oficerski Rezerw 1934. Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, 1934. * Jerzy Ciesielski, Zuzanna Gajowniczek, Grażyna Przytulska, Wanda Krystyna Roman, Zdzisław Sawicki, Robert Szczerkowski, Wanda Szumińska: Charków. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Jędrzej Tucholski (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2003. ISBN 83-916663-5-2. * Stanisław Jaskulski: 30 Poleski Pułk Artylerii Lekkiej. Pruszków: Oficyna Wydawnicza Ajaks, 1997, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej. ISBN 83-87103-41-1. {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-05}} {{DEFAULTSORT:Юркевіч Людвік}} [[Катэгорыя:Удзельнікі абароны Польшчы ў 1939 годзе]] [[Катэгорыя:Кавалеры Крыжа Незалежнасці]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ковелі]] [[Катэгорыя:Ахвяры Катынскага расстрэлу]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Полацкага кадэцкага корпуса]] efb139ogq4acbxx2ncs1337nkelj1lk 0 805375 5121848 5121161 2026-04-05T20:46:35Z Voūk12 159072 /* Полк у мірны час */ 5121848 wikitext text/x-wiki [[Файл:Odznaka 23 puł - replika.jpg|міні|знак 23 палка Гродзенскіх уланаў]] '''23-ці Гарадзенскі ўланскі полк''' (23-ці полк) — кавалерыйская [[Воінскае фарміраванне|частка]] [[Войска Сярэдняй Літвы|войска сярэдняй Літвы]] і Польскага войска Другой Польскай Рэспублікі і [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]] . Полк дыслакаваўся ў [[Паставы|Пастаўскім]] [[Гарнізон|гарнізоне]] . Дзень палка адзначаўся 1 чэрвеня, у гадавіну заснавання палка. Падраздзяленне было сфарміравана шляхам аб'яднання 4-й дывізіі 3-га конна-стралковага палка, 211-га ўланскага палка і 2-й дывізіі Цэнтральналітоўскага гусарскага палка. Яно атрымала нумар «23» 1 чэрвеня 1921 года. Падраздзяленне спасылалася на традыцыі 23-га палка літоўскіх уланаў часоў [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання]] 1931 г. == Станаўленне і ўдзел у барацьба за межы Сярэдняй Літвы і Польшчы. == === Гродзенскі ўланскі полк === Пачаткам фармацыі лічыцца атрад коннай выведкі Гродзенскага [[81-ы Гродзенскі пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|стралковага палка]] пад камандаваннем лейтэнанта [[Stanisław Czeczułowicz|Станіслава Чэчуловіча]], сфарміраваны ў складзе [[Самаабарона Літвы і Беларусі|самаабароны Гродзенскай зямлі]]. У снежні 1918 г. ён налічваў 3 афіцэраў, 43 шэраговых і 34 коні. У студзені 1919 г. разведчыкі змагаліся супраць частак нямецкай [[Обер-Ост|арміі Обер-Ост]]. 4 лютага 1919 г. кавалерысты паўшвадрону Гродзенскай зямлі прынеслі ваенную прысягу, а 22 лютага яны былі ўключаны ў склад [[Літоўска-беларускія дывізіі|Літоўска-Беларускай дывізіі]], якая тады дыслакавалася ў [[Ваўкавыск|Ваўкавыску]], склаўшы яе дывізійную кавалерыю. У красавіку 1919 г. паўшвадрон змагаўся ў раёне [[Баранавічы|Баранавічаў]]. Там лейтэнант Станіслаў Солтан быў узяты ў палон савецкімі войскамі, а затым жорстка забіты. Вясной 1919 года паўшвадрон павялічыўся і перафармаваўся ў швадрон Гродзенскіх уланаў. 26 студзеня 1920 года з конных разведвальных падраздзяленняў [[86-ы пяхотны полк|Мінскага]] і [[85-ы Віленскі полк|Віленскага стралковых палкоў]] быў сфарміраваны 2-гі швадрон Гродзенскіх уланаў пад камандаваннем паручніка [[Władysław Kamiński (ur. 1893)|Уладзіслава Камінскага]]. Праз некалькі дзён абодва эскадроны сфарміравалі 3-ці эскадрон 3-га конна-стралковага палка пад камандаваннем капітана [[Jerzy Ursyn Niemcewicz|Ежы Урсына Нямцэвіча]] . Эскадрон (дывізіён) працягваў выконваць кавалерыйскія задачы Літоўска Беларуска дывізіі.Падчас ліпеньскага адступлення быў сфарміраваны яшчэ адзін швадрон. У той час дывізія капітана Ежы Урсына Нямцэвіча налічвала 15 афіцэраў, 4 падхаружых, 2 [[Урач|лекараў]] і 546 [[Радавы|шэраговых]] . Коней хапала толькі на палову ваяроў. У жніўні дывізія ўдзельнічала ў [[Варшаўская бітва (1920)|Варшаўскай бітве]], а на мяжы верасня і кастрычніка прыняла ўдзел у [[Бітва на Нёмане|бітве на Нёмане]] . Затым яна далучылася да [[Бунт Жалігоўскага|войскаў]] генерала [[Бунт Жалігоўскага|Люцыяна Жалігоўскага]], якім было даручана захапіць Вільню, і 9 кастрычніка 1920 года ўвайшла ў Вільню на чале польскіх войскаў.У складзе войска Сярэдняй Літвы дывізія атрымала назву Гродзенскага ўланскага палка і ўвайшла ў склад Віленскай кавалерыйскай дывізіі. 21 кастрычніка 1920 года ў склад палка была ўключана Памежная кавалерыйская частка капітана [[Konrad Łoziński|Конрада Лазінскага]] . У такім складзе з 12 па 25 лістапада 1920 года полк удзельнічаў у наступе на Кейданы . У лютым полк быў папаўнены часткай 3-й дывізіі 2-га конна-стралковага палка (2-я гусарская дывізія). === 23-ці полк Нёманскіх уланаў === Яшчэ адным фарміраваннем, да традыцый якога спасылаецца 23-ці ўланскі полк, быў добраахвотніцкі кавалерыйскі полк капітана [[Ежы Дамброўскі (падпалкоўнік)|Ежы Дамброўскага]], сфарміраваны ў Вільні на пачатку ліпеня 1920 года, ядром якога была 4-я дывізія 3-га палка конных стралкоў. У яго склад уваходзілі таксама маршавы швадрон і кулямётны швадрон [[Татарскі кавалерыйскі полк імя Мустафы Ахматовіча|Татарскага кавалерыйскага палка]], а таксама конная разведвальная частка [[80-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Навагрудскага стралковага палка]]. Частка называлася палком абароны Віленскай зямлі або Кавалерыяй капітана Дамброўскага. Пасля баёў у абарону Вільні маршавы эскадрон Татарскага кавалерыйскага палка адправіўся ў сваё асноўнае фарміраванне, і капітан Дамброўскі атрымаў загад сфарміраваць [[211 полк уланаў|211-ы добраахвотніцкі ўланскі полк]]. Неманскія ўланы ваявалі ў Варшаўскай бітве, а затым у [[Бітва на Нёмане|бітве на Нёмане]]. Затым яны далучыліся да групы войскаў генерала [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыяна Жалігоўскага]] і [[Бунт Жалігоўскага|рушылі на Вільню]]. У канцы студзеня 1921 года 211-ы добраахвотніцкі полк Нёманскіх уланаў быў перафармаваны ў 23-ці полк Нёманскіх (Наднёманскіх) уланаў. Загадам камандуючага [[Сярэдняя Літва|войска Сярэдняй Літвы]], генерала Жалігоўскага ад 30 мая 1921 года існуючыя Гродзенскі ўланскі полк і Нёманскі ўланскі полк былі аб'яднаны ў адзін кавалерыйскі полк — 23-ці Гродзенскі ўланскі полк. == Полк у мірны час == 30 мая 1921 года былыя Гродзенскі ўланскі полк і Нёманскі ўланскі полк былі аб'яднаны ў адзіны кавалерыйскі полк — 23-ці Гродзенскі ўланскі полк. Да мая 1922 года полк дыслакаваўся асобнымі эскадронамі ў вёсках [[Віленскі край|Віленшчыны]]. Пасля далучэння Сярэдняй Літвы да ІІ Рэчы Паспалітай полк у 1922–1937 г. уваходзіў у склад [[3 кавалерыйская брыгада (Польскае войска)|3-й кавалерыйскай брыгады]], а пасля рэарганізацыі кавалерыі вясной 1937 года ўвайшоў у склад Віленскай кавалерыйскай брыгады. ; Казармы Да канца 1921 года падраздзяленні 23-га палка ўланаў заставаліся ў розных пунктах уздоўж дэмаркацыйнай лініі, а на працягу наступных некалькіх месяцаў былі раскватараваны ў [[Майшагола|Мейшаголе]], [[Стрэльчыкі (Гродзенскі раён)|Стшэлчыках]] і [[Вялікая Рэша|Вялікай Рэшы]]. У красавіку 1922 года, калі [[13-ы Віленскі ўланскі полк|13-ы Віленскі палк уланаў]] пакінуў Кальварыйскія казармы ў Вільні, яго месца заняў 23 полк. У 1927 годзе полк зноў пераехаў у палявыя кватэры. Камандаванне, аддзяленне камандзіра палка, школа падафіцэраў, узвод сувязі і трубачоў, медыцынская і ветэрынарная хуткая дапамога, а таксама падраздзяленне рамонтных коней былі размешчаны ў [[Падброддзе|Падбродзі]], 1 і 2 швадроны — у [[Новыя Свянцяны|Новых Свянцянах]], астатнія лінейныя швадроны і ўзвод цяжкіх кулямётаў — у [[Свята-Петра-Паўлаўская царква і манастыр базыльян (Беразвечча)|былым базыліянскім манастыры]] ў [[Беразвечча|Беразвеччы]], а швадрон цяжкіх кулямётаў без аднаго ўзвода — у Белым Двары. У кастрычніку 1929 года 1-ы эскадрон і эскадрон цяжкіх кулямётаў памяняліся месцамі дыслакацыі. У Падбродздзі падраздзяленні занялі ажно 18 арандаваных памяшканняў, раскіданых на адлегласці 4 км адно ад аднаго. Акрамя таго, салдаты пабудавалі за ўласныя сродкі дзве драўляныя стайні на 50 і 80 коней адпаведна. Улетку 1930 года ў Падбродздзі пачалося будаўніцтва першага новага казарменнага комплексу для кавалерыйскага палка ў Другой Польскай Рэчы Паспалітай. 23 кастрычніка ў яшчэ недабудаваныя [[Казарма|казармы]] пераехаў 2/23-і полк. Праз некалькі дзён да яго далучыліся эскадроны з Беразвечча. 10 лістапада 1932 года ў нядаўна пабудаваныя будынкі пераехаў эскадрон цяжкіх кулямётаў{{Sfn|Kucharski|Tym|2020}}. У 1935 годзе полк пераехаў у новазбудаваныя казармы ў [[Паставы|Паставах]]. Першым у Паставы 5 студзеня пераехаў 1-ы эскадрон з Белага Двара, у другой палове студзеня — 2-гі эскадрон з Падбродзя, а ў трэцяй дэкадзе красавіка — астатнія падраздзяленні палка. Рэзервовы эскадрон 23-га палка дыслакаваўся ў [[Гродна|Гродне]]. Да сённяшняга дня ад казарм Падаброддзе (вул. Вільняў 100 у Вільні) захаваўся толькі адзін часткова перабудаваны будынак. Першапачаткова ў ім размяшчаўся штаб палка. Напамінам пра кавалерыстаў з'яўляецца былы [[Kościół garnizonowy|гарнізонны касцёл]] (вул. Бажніцыёс, 20), у якім цяпер знаходзіцца вайсковая парафія Найсвяцейшага Сэрца Ісуса. Пастаўскія казармы захаваліся да нашых дзён практычна цалкам і з'яўляюцца адным з найкаштоўнейшых помнікаў польскай ваеннай архітэктуры міжваеннага перыяду. Комплекс падзелены паміж некалькімі карыстальнікамі: блокі ФКВ дагэтуль служаць жылым памяшканням, стайні часткова не выкарыстоўваюцца, часткова занятыя рознымі кампаніямі і складамі; закінутыя казармы прыходзяць у заняпад, а ў дапаможных будынках размяшчаюцца Пастаўскі памежны аддзел і ваенны шпіталь памежнай службы. [[Гродна|Гродзенскія]] казармы на Бэма, якія займаў рэзервовы эскадрон, былі знесены, а іх тэрыторыя цяпер забудавана новымі жылымі дамамі . ; Коні Полк спрабаваў стандартызаваць колеры коней у эскадронах паводле наступных крытэрыяў: 1-ы эскадрон — цёмна-гнядыя коні, 2-гі эскадрон — гнядыя, 3-ці эскадрон — светла-каштанавыя, 4-ы эскадрон — вараныя, эскадрон цяжкіх кулямётаў — гнядыя, узвод сігналістаў — адмасткі, узвод трубачоў — сівыя. == Бітвы ў вераснёўскай кампаніі 1939 г. == Полк удзельнічаў у вераснёўскай кампаніі ў складзе Віленскай кавалерыйскай брыгады. Яго першы бой адбыўся пад [[Лодзьскае ваяводства|Любенем]]. 5 верасня ён атрымаў загад перайсці ў раён [[Пшэдбуж|Пшэдбужа]]. Полк быў узмоцнены 2-й батарэяй 3-й конна-артылерыйскай дывізіі. Ен прыбыў туды днём 6 верасня. Пасля разведкі з 2-м эскадронам высветлілася, што горад заняты пяхотнымі і матарызаванымі падраздзяленнямі праціўніка. Улічваючы гэтую сітуацыю, падпалкоўнік Зыгмунт Мілкоўскі вырашыў пачаць нечаканую атаку і захапіць Пшэдбуж. Рыхтуючыся да атакі, полк атрымаў па радыё загад вярнуцца ў брыгаду, якая павінна была рухацца на Невяршын. Згодна з загадам, полк дасягнуў прызначанага раёна да світання 7 верасня. Не выявіўшы там падраздзяленняў, ён рушыў у лясы каля Яксонека . У той жа дзень, каля поўдня, полк рушыў па дарозе на Апочна. Падчас маршу яго атакавала варожая авіяцыя, але значнай шкоды яму нанесці не ўдалося. Калі высветлілася, што Апочна занята немцамі, палкоўнік Мілкоўскі загадаў сваёй групе перайсці ў Брудзевіцкі лес. У ноч з 8 на 9 верасня полк перамясціўся з раёна Студзяна ў лясы каля [[Пшысуха|Пшысухі]] . Падчас маршу каля Гельнева адбылася сутычка з невялікім нямецкім падраздзяленнем, якое было адкінута пасля кароткага бою, але падчас сутычкі быў рассеяны эшалон забеспячэння палка. У ноч з 9 на 10 верасня польскія падраздзяленні былі акружаны ў лясах каля Пшысухі. Каб выйсці з акружэння, салдаты 2-й батарэі 3-га ДАК па загаду камандзіра разабралі і знішчылі артылерыйскія прылады і гарматы ў раёнах вакол Пшысухі і Рускага Брода. Каб вырвацца з акружэння, камандзір загадаў начную атаку, пасля якой полк павінен быў накіравацца ў бок Свентакшыскіх гор. У ноч з 9 на 10 верасня адбылася сутычка з нямецкай пяхотай. Пасля гэтага бою нямецкае падраздзяленне было адкінута, але аказалася, што 3-ці і 4-ці эскадроны былі адрэзаныя ад асноўных сіл. У гэтай сітуацыі камандзір загадаў падраздзяленню распыліцца і прасоўвацца невялікімі групамі ў раён Свента-Катажыны . З 11 па 13 верасня большасць раскіданых падраздзяленняў дасягнула гэтага раёна, але полк не быў адноўлены. Некаторыя невялікія падраздзяленні пераправіліся праз Віслу, а іншыя заставаліся ў Свентакшыскіх гарах да сярэдзіны кастрычніка 1939 года, калі спынілі баі. Полк быў адноўлены ў [[Армія Краёва|складзе Арміі Краёвай]] лейтэнантам Яраславам Гасеўскім у лютым 1944 года. Полк ваяваў у раёнах Вільні і Навагрудка, а затым у [[Кампіноская пушча|Кампіноскай пушчы]] . 27–29 верасня 1944 года падраздзяленне было разбіта немцамі. [[Файл:Ulani_23_pulku_ulanow_grodzienskich.jpg|міні|Салдаты 23-га палка (1933 г.)]] == Бібліяграфія == * {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}} * Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923. * Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928. * Rocznik Oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932. * Franciszek Wiktor Karassek: Zarys historji wojennej 23-go pułku ułanów grodzieńskich. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1930, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920. * Szymon Kucharski, Juliusz Tym: 23 pułk ułanów. T. 34. Warszawa: Edipresse Polska S.A., 2020, seria: Wielka Księga Kawalerii Polskiej 1918–1939. Odznaki kawalerii. ISBN 978-83-8164-151-7. * Krzysztof Filipow, Bohdan Wróblewski: Odznaki pamiątkowe Wojska Polskiego 1921–1939. Kawaleria. Warszawa: Fenix editions, 1992. ISBN 83-900217-3-0. * "Almanach oficerski": praca zbiorowa, Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, Warszawa 1923 * "Księga jazdy polskiej": pod protektoratem marsz. Edwarda Śmigłego–Rydza. Warszawa 1936. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1993 * Bohdan Królikowski, ''Czas ułanów'' – wyd. Bellona, Warszawa 1993. * Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1990. ISBN 83-211-1104-1. * Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918–1945. Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918–1939: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-204-3299-2. * Henryk Smaczny: Księga kawalerii polskiej 1914–1947: rodowody, barwa, broń. Warszawa: TESCO, 1989. ISBN 83-00-02555-3. * Jan Przemsza Zieliński, ''Wrześniowa Księga Chwały Kawalerii Polskiej'' – wyd. Bellona. * Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6. * Jerzy Wojciechowski: Kawaleria w planie mobilizacyjnym „S”. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 2010. ISBN 978-83-62046-24-9. * Maciej Wyrwa: Nieodnalezione ofiary Katynia? : lista osób zaginionych na obszarze północno-wschodnich województw II RP od 17 września 1939 do czerwca 1940. Pruszków: Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia, 2015. ISBN 978-83-64486-31-9. * Zdzisław Żygulski (jun.), Henryk Wielecki: Polski mundur wojskowy. Kraków: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1988. ISBN 83-03-01483-8. [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] m32p4ts4qvvo725vbiksu8kdzject9n 0 805376 5121348 5120814 2026-04-05T14:01:47Z KrBot 24355 + {{няма катэгорый}} 5121348 wikitext text/x-wiki '''III Кавалерыйская брыгада''' (III BJ) — буйное кавалерыйская [[Злучэнне (ваенная справа)|фармаванне]] Польскага войска Другой Польскай Рэспублікі . [[Брыгада (войска)|Брыгада]] была сфарміравана ў ліпені 1919 года. Падчас Кіеўскай наступальнай аперацыі 1920 года брыгада, якая складалася з 2-га, 5-га і 12-га ўланскіх палкоў і 3-й конна-артылерыйскай дывізіі, дзейнічала разам з пяхотай у напрамку [[Жытомір]] -Карастэшаў-Хвастоў, захапіла Хвастоў і ўвайшла ў Белую Царкву. Затым яна працягнула рух на поўдзень з кавалерыйскай дывізіяй генерала Карніцкага . 18 красавіка 1922 года, пасля ўключэння [[Войска Сярэдняй Літвы|ўзброеных сіл Сярэдняй Літвы]] ў склад Польскага войска, у корпуснай акрузе № 3 была сфарміравана 3-я пяхотная дывізія. У мірны час дыслакавалася ў Віленскім гарнізоне . У 1924 годзе была перайменавана ў 3-ю асобную кавалерыйскую брыгаду . == Арганізацыя брыгады ў мірны час 1923 г. == * камандаванне 3-й кавалерыйскай брыгады — Вільня * 4-ы полк Занеманных уланаў — са студзеня 1921 г. па кастрычнік 1922 г. у Парафянове, з кастрычніка 1922 г. па 30 красавіка 1927 г. у Падбродзе, Навасвенцянах, Беразвеччы і рэзервовы эскадрон з 9 жніўня 1920 г. да сярэдзіны 1921 г. у Хойніцах і з сярэдзіны 1921 г. да сярэдзіны 1923 г. у Вільні, а затым у Ваўкавыску. * [[13-ы Віленскі ўланскі полк]] — 1921–1922 гг. у раёне Глыбокага, з 1922 г. у Новавілейцы. * [[23 полк Гродзенскіх ўланаў (міжваенная Польшча)|23-ці Гродзенскі ўланскі полк]] — з восені 1921 г. па красавік 1927 г. у Вільні, пазней у Падбродзе і з 1935 г. у Паставах * 3-я конная артылерыйская дывізія — у снежні 1920 г. у Луцку, у лютым 1921 г. пад Пшэмыслем, у чэрвені 1922 г. пад Вільняй == Асабісты склад брыгады ў 1923 годзе == * [[Камандзір|камандуючы]] — палкоўнік Юзэф Такажэўскі * Начальнік штаба - капітан Януш Карчыньскі * Першы штабс-афіцэр — паручнік Рамуальд Станкевіч * Першы штабны афіцэр — паручнік Казімеж Вышаслаў Тамасік * выконваючы абавязкі камандзіра 4-га палка — падпалкоўнік Чэслаў Козяроўскі * выконваючы абавязкі камандзіра 13-га палка — тытулярны палкоўнік Раймунд Бжазоўскі * выконваючы абавязкі камандзіра 23-га палка — падпалкоўнік Аляксандр Зеліа * выконваючы абавязкі камандзіра III DAK — падпалкоўнік Стэфан Тшэбінскі == Бібліяграфія == * Karol Firich, Stanisław Krzysik, Tadeusz Kutrzeba, Stanisław Müller, Józef Wiatr: Almanach oficerski na rok 1923/24 zeszyt 2, dział III. Warszawa: Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, 1923. * "Księga jazdy polskiej", pod protektoratem marsz. Edwarda Śmigłego–Rydza. Warszawa 1936. Reprint, Bellona Warszawa 1993 * MirosławM. Giętkowski MirosławM., Artyleria konna Wojska Polskiego 1918-1939, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2001, ISBN 83-7174-823-X, OCLC 69505837 . * Tadeusz Wawrzyński, ''Akta dowództw dywizji i brygad kawalerii 1919—1939'', Biuletyn Wojskowej Służby Archiwalnej Nr 5 z 1973 * ''Rocznik Oficerski 1923'', Ministerstwo Spraw Wojskowych, Oddział V Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, Warszawa 1923 * Henryk Wielecki: Wojsko Polskie 1921–1939. Warszawa: Wydawnictwo Crear, 1992. ISBN 8390034507. {{няма катэгорый|date=2026-04-05}} 8otscjg56qrhopdw9jsg64ee21hxo2i 0 805378 5121347 5121240 2026-04-05T14:01:43Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5121347 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Natalie Anderson}} |Апісанне выявы=Наталі Андэрсан у 2015 годзе. |Імя=Наталі Андэрсан |Імя пры нараджэнні=Наталі Джэйн Андэрсан |Гады актыўнасці=1996 — наш час |Шырыня=200px |Фота=Natalie Anderson 2015.jpg }} '''Наталі Джэйн Андэрсан''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Natalie Jane Anderson''; нар. [[24 кастрычніка|24]] [[кастрычнік]]а [[1981]][[Брэдфард|, Брэдфард]], [[Заходні Ёркшыр]])<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm1653488/|title=Natalie Anderson|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-04|url-status=live}}</ref> — [[Вялікабрытанія|англійская]] [[Акцёр|актрыса]], [[Спявак|спявачка]] і [[Вядучы|тэлевядучая]]. Вядомасць атрымала дзякуючы ролі Стэлы Дэвэнпорт у [[Драма (жанр)|драме]] «{{Не перакладзена 5|The Royal}}» (2005—2008)<ref name=":0" />, а таксама ролі {{Не перакладзена 5|Алісія Галахер|Алісіі Галахер|4=Alicia Gallagher}} у мыльнай оперы «{{Не перакладзена 5|Emmerdale}}» (2010—2015)<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.itv.com/emmerdale|title=Emmerdale|website=ITVX|access-date=2026-04-04|url-status=live}}</ref>. У 2009—2010 гадах выступала ў [[лондан]]скай пастаноўцы [[мюзікл]]а «{{Не перакладзена 5|Wicked (мюзікл)|Wicked|4=Wicked (musical)}}». З 2015 года рэгулярна з’яўлялася ў [[Тэлевізійная праграма|тэлепраграмах]] «{{Не перакладзена 5|This Morning (тэлепраграма)|This Morning|4=This Morning (TV programme)}}» і «{{Не перакладзена 5|Loose Women}}». Пазней выканала ролю Лексі Калдэр у мыльнай [[Опера|оперы]] «{{Не перакладзена 5|Hollyoaks}}» (2021—2022) і знялася ў [[Баявік (кінажанр)|баявіку]] «{{Не перакладзена 5|Memory (фільм, 2022)|Memory|4=Memory (2022 film)}}» з [[Ліям Нісан|Ліам Нісан]]<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.digitalspy.com/soaps/hollyoaks/a37993904/hollyoaks-spoilers-natalie-anderson-lexi/|title=Hollyoaks casts ex-Emmerdale star Natalie Anderson as newcomer Lexi|website=Digital Spy|date=2021-10-18|access-date=2026-04-04}}</ref>. У 2023 годзе сыграла [[камэа]] у серыялах «{{Не перакладзена 5|Happy Valley (тэлесерыял)|Happy Valley|4=Happy Valley (TV series)}}» і «{{Не перакладзена 5|Boiling Point (тэлесерыял)|Boiling Point|4=Boiling Point (2023 TV series)}}», а таксама выступіла на сцэне ў тэатры «[https://www.hulltruck.co.uk/ Hull Truck]»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.kinopoisk.ru/showcaptcha?cc=1&form-fb-hint=2.20&mt=FC8722F702674E5A656AEC6D6FA31B4FE21CFF40350276061378B74AB9623295DC584B23F2689806AD939FFD24C02A291DC51388AD9C5DC1BAD6C4A2641C74AECD27A8EACAA722F456C1DEF610D0FB053F0CF857754FA53FFD7E061FAFB10AF76516E4F6D415550EA972CCC15DA7A8DB123A9CD9ACE306AF7432084A4CDD5F09408794F28EFB6DE5BBD5DC8B1E43146C286F787F8A9C411B2834EC8E2ACD25E62CAAD407100F0A6EF6B2A7921F803E4323FEFE42128197975B0BB30FD7D9F3E72F3E1B1918E6EE7D05B9CFECD882471E96AE7FAF6504968148DD878D9FDB639F226C2FE089B250F8353338&retpath=aHR0cHM6Ly93d3cua2lub3BvaXNrLnJ1L25hbWUvMTA5NzczMj8%2C_ceed745ef630344503b79b9f35ac58f7&t=2%252F1775325348%252F5d24b78aa69fc467c063507cd1b317ca&u=8459602945309320538&s=c7c11481e45ad193d4183a1e09466814|title=Яндекс|website=www.kinopoisk.ru|access-date=2026-04-04}}</ref>. У 2024 годзе сыграла Клер Уокер у серыяле «{{Не перакладзена 5|Fool Me Once (тэлесерыял)|Fool Me Once|4=Fool Me Once (TV series)}}», знятым паводле [[раман]]а {{Не перакладзена 5|Харлан Кобэн|Харлана Кобэна|4=Harlan Coben}} для платформы [[Netflix]]. == Фільмаграфія == {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 1996 | {{Не перакладзена 5|The Biz (тэлесерыял)|The Biz|4=The Biz (TV series)}} |- | 2001 | {{Не перакладзена 5|Pop Idol}} |- | 2005 | {{Не перакладзена 5|Dalziel and Pascoe (тэлесерыял)|Dalziel and Pascoe|4=Dalziel and Pascoe (TV series)}} |- | 2005 | {{Не перакладзена 5|Holby City}} |- | 2005-2008 | {{Не перакладзена 5|The Royal}} |- | 2006 | {{Не перакладзена 5|Wire In The Blood}} |- | 2009 | ''Freight'' |- | 2010-2015 | {{Не перакладзена 5|Emmerdale}} |- | 2013 | {{Не перакладзена 5|Your Face Sounds Familiar (тэлесерыял)|Your Face Sounds Familiar|4=Your Face Sounds Familiar (British TV series)}} |- | 2015-2025 | {{Не перакладзена 5|Loose Women}} |- | 2015-2025 | {{Не перакладзена 5|This Morning (тэлепраграма)|This Morning|4=This Morning (TV programme)}} |- | 2021-2022 | {{Не перакладзена 5|Hollyoaks}} |- | 2022 | {{Не перакладзена 5|Memory (фільм, 2022)|Memory|4=Memory (2022 film)}} |- | 2024 | {{Не перакладзена 5|Fool Me Once (тэлесерыял)|Fool Me Once|4=Fool Me Once (TV series)}} |- | 2025-наш час | {{Не перакладзена 5|Coronation Street}} |} == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-05}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1981 годзе]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання Англіі]] {{DEFAULTSORT:Андэрсан Наталі}} 0iq26sfuizq5qghbiv2941we45jibvv 0 805410 5121346 5121040 2026-04-05T14:01:36Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5121346 wikitext text/x-wiki {{Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} {{Асоба | Commons = Barbara Skarga }}'''Барбара Крысціна Скарга''' (нар. [[25 кастрычніка]] [[1919|1919 годзе]] ў [[Варшава|Варшаве]], памерла [[18 верасня]] [[2009|2009 годзе]] у [[Ольштын|Ольштыне]] <ref name="rs">{{Cite web|url=https://rejestry-notarialne.pl/37|title=Barbara Skarga|website=rejestry-notarialne.pl}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=pl|url=http://archive.is/yFdTW|title=Zmarła Barbara Skarga|website=|date=18.09.2009}}</ref> ) — польскі [[Філасофія|філосаф,]] якая спецыялізавалася на гісторыі новай і сучаснай філасофіі, прафесар гуманітарных навук, на працягу ўсяго свайго прафесійнага жыцця звязаная з Інстытутам філасофіі і сацыялогіі Польскай акадэміі навук, член Польскай акадэміі мастацтваў і навук і Варшаўскага навуковага таварыства. Падчас нямецкай акупацыі Польшчы яна была сувязной [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]], а пазней — вязніцай ГУЛАГу. Дама [[Ордэн Белага Арла|Ордэна Белага Арла]] (1995). Мецэнатка [[Fundacja na Rzecz Myślenia im. Barbary Skargi|Фонду мыслення]] і ўзнагароды за філасофскае эсэ, якая фінансуецца гэтым Фондам. Аўтар шматлікіх публікацый і навуковай дзейнасці, дзякуючы якім яна сфармавала вялікую групу прафесійна актыўных польскіх філосафаў. == Біяграфія == Паходзіла з шляхецкай сям'і [[Кальвінізм|евангелічнай рэфармацкай]] царквы. Нарадзілася ў Варшаве ў сям'і Пятра Казіміра (1878–1930) і Галіны (1889–1970) Скаргі <ref name="rs">{{Cite web|url=https://rejestry-notarialne.pl/37|title=Barbara Skarga|website=rejestry-notarialne.pl}}</ref>. Разам з сястрой Ганнай расла ў маёнтку сваякоў у [[Хаценчыцы|Хаценчыцах]], [[Вілейскі павет (1920—1940)|Вілейскі павет]]. Сястрой Барбары была актрыса [[Ганна Скаржанка]] (якая нарадзілася у 1917 годзе ў Мінску), а братам — акцёр Эдвард Скарга. У 1937 годзе ў [[Вільня|Вільнюсе]] Барбара атрымала атэстат аб сярэдняй адукацыі і ў тым жа годзе паступіла на факультэт электратэхнікі [[Варшаўскі політэхнічны ўніверсітэт|Варшаўскага політэхнічнага ўніверсітэта]]. Адвучыўшыся тры семестры, перайшла на гуманітарны факультэт Віленскага [[Віленскі ўніверсітэт|ўніверсітэта імя Стэфана Баторыя]], абраўшы філасофію ў якасці спецыялізацыі, а матэматыку — дадатковай. У сувязі з ліквідаванннем Віленскага ўніверсітэта ў снежні 1939 года, Барбара Скарга працягвала вучобу да 1944 года на падпольных семінарах сваіх настаўнікаў — прафесараў Г. Эльзенберга, Т. Чaжоўскага, К. Гурскага і С. Срэбнага — здаўшы ўсе патрабаваныя праграмай экзамены. Таксама Барбара ўдзельнічала ў падпольнай сярэдняй адукацыі ў Вільні, выкладаючы лацінскую мову і матэматыку. Адначасова яна ўдзельнічала ў арыентаванай на незалежнасць дзейнасці [[Армія Краёва|падпольнай Арміі Краёвай]], займаючы розныя пасады, у тым ліку начальніцай мясцовай сувязі Віленскага раёна. Яна была сувязным афіцэрам у [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]] пад кодавым імем ''Эва''. Кіравала так званай знешняй сувяззю, г.зн. з інспектаратамі і непасрэдна з брыгадамі ў палявых умовах. За гэту дзейнасць яна была арыштавана савецкай уладай і асуджана на 10 гадоў прымусовых работ. Яна была зняволена ў лагеры ў Правенішках у [[Літва|Літве]], затым саслана ўглыб [[Расія|Расіі]], у [[Сібір]], у прымусовы лагер ва [[Ухта|Ухце]] . Пасля вызвалення з [[ГУЛАГ|ГУЛАГу]] ёй было загадана асесці ў [[Калгас|калгасе]] ў [[Казахстан|Казахстане]], адкуль, дзякуючы шчасліваму збегу палітычных абставін і намаганням сям'і, ёй удалося вярнуцца ў Польшчу ў снежні 1955 года. Успаміны пра гэты перыяд Барбара Скарга сабрала праз шмат гадоў у кнізе — першым у літаратуры жаночым аповедзе пра ГУЛАГ, з ''назвай «Пасля вызвалення'' (1944–1956)», упершыню апублікаваным пад псеўданімам у [[Парыж|Парыжы]] ў 1985 годзе. У 1957 годзе Барбара Скарга атрымала завочна ступень магістра філасофіі ў [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскім універсітэце]] і пачала працаваць на кафедры бібліяграфіі і дакументацыі польскай філасофіі Польскай акадэміі навук. У 1961 годзе яна атрымала доктарскую ступень у Варшаўскім [[Варшаўскі ўніверсітэт|універсітэце,]] абараніўшы дысертацыю на тэму ''«Нараджэнне польскага пазітывізму''», падрыхтаваную пад кіраўніцтвам прафесара Ніны Асарадабрай-Кула. З 1962 года яна працавала на кафедры гісторыі сучаснай філасофіі IFiS PAN, спачатку ў якасці [[Асістэнт-прафесар|дацэнта]]. У гэты час яна падтрымлівала цесную сувязь з так званай Варшаўскай школай гісторыкаў ідэй ( [[Лешак Калакоўскі|Л. Калякоўскі]], А. Валіцкі, Б. Бачко, Я. Шацкі, А. Сікора, З. Аганоўскі, Л. Шчуцкі ), перш чым гэтая школа распалася ў выніку падзей, звязаных з сакавіком 1968 года. У 1967 годзе [[Хабілітацыя|яна атрымала габілітацыйную ступень]] на аснове дысертацыі ''«Артадаксальнасць і рэвізія ў французскім пазітывізме''», у 1975 годзе атрымала пасаду [[Асацыяваны прафесар|дацэнта]], а ў 1988 годзе — званне [[Прафесар|прафесара]] . З 1968 года была членам ZAiKS (ганаровы член з 2009 года). У лютым 1978 года яна стала членам Таварыства навуковых курсаў, пазней пераўтворанага ў Таварыства распаўсюджвання і прасоўвання навук, а ў 1981–1984 гадах (г. зн. да і ў цяжкі перыяд пасля ўвядзення [[Ваеннае становішча ў Польшчы (1981—1983)|ваеннага становішча]] ) узначальвала Камітэт па філасофскіх навуках Польскай акадэміі навук. Пазней стала паўнапраўным членам Польскай акадэміі навук і мастацтваў. У 1988 годзе атрымала званне прафесара гуманітарных навук. У 1993–2006 гадах узначальвала рэдакцыйную калегію штогодніка «Этыка». Не маючы магчымасці працаваць ва ўніверсітэце па ідэалагічных і палітычных прычынах у [[Польская Народная Рэспубліка|камуністычную эпоху]], Барбара Скарга з 1970-х гадоў вяла інтэнсіўную выкладчыцкую дзейнасць, кіруючы агульнанацыянальным семінарам у Інстытуце філасофіі і сацыялогіі Польскай акадэміі навук, а пазней, пасля выхаду на пенсію, і пасля 1989 года, перыядычна выкладала ў розных універсітэцкіх цэнтрах. Да парламенцкіх выбараў 2001 года яна была членам ганаровага выбарчага камітэта Саюза Свабоды <ref>{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20141006142218/http://www.uw.org.pl/wiad_arch.php?id=82|title=Wyborczy Komitet Honorowy Unii Wolności|website=uw.org.pl|date=12 lipca 2001}}</ref> . Пасля хваробы яна памерла ў бальніцы ў Ольштыне. Пахавана 25 верасня 2009 года на Евангельскіх рэфармацкіх могілках у Варшаве (участак N-2-31). == Навуковая творчасць == Навуковую працу Барбары Скаргі можна падзяліць на пяць тэматычных абласцей, якія прыблізна адпавядаюць храналагічным этапам яе філасофскіх інтарэсаў. Першы з гэтых этапаў — даследаванне польскага і французскага пазітывізму. У гэтым даследаванні Барбара Скарга засяродзілася на гістарычным ідэалагічным кантэксце, у якім узнік польскі пазітывізм, аналізуючы яго перапляценне з нацыянальнымі і філасофска-гістарычнымі праблемамі, а таксама прадстаўляючы ідэалагічныя профілі цэлай галерэі фігур, важных для польскай культуры. Натуральным наступным крокам у яе навуковых даследаваннях стала вяртанне да крыніц і вывучэнне філасофіі бацькі пазітывізму, [[Агюст Конт|Аўгуста Конта]]. Пасля даследавання філасофіі Конта яна прыступіла да гісторыка-філасофскага аналізу спрэчак, якія ўзніклі сярод французскіх вучняў пасля смерці настаўніка. Публікацыя вынікаў усіх гэтых даследаванняў была поўнай навінкай у Польшчы. Да найважнейшых прац у гэтай праблематыцы можна аднесці вышэйзгаданую доктарскую дысертацыю, а таксама манументальную двухтомную анталогію (сумесна з Ганнай Гохфельдавай) ''«Філасофія і сацыяльная думка ў 1865–1895 гадах'' » у рамках серыі «700 гадоў польскай думкі» (1980), пераклады і навуковыя даследаванні прац Конта, тры манаграфіі ў серыі «Думкі і людзі» (Конт – 1966, Рэнан – 1969, Клод Бернар – 1970), а таксама ''«Артадоксія і рэвізія ў французскім пазітывізме''» (1967), якая з'яўляецца манаграфіяй па шырокай гісторыі ідэй, метадалагічна блізкай да тагачаснай актыўнай «Варшаўскай школы». Другі этап даследаванняў арганічна вырас з першага і ахопліваў працы па тэндэнцыях французскай філасофіі XIX стагоддзя, акрамя пазітывізму. Гэтыя працы прапаноўвалі паглыблены аналіз розных разнавіднасцяў французскага спірытуалізму, якія вынікаюць з працы Мэна дэ Бірана, а таксама эклектыкі, неакрытыцызму, «рэфлексіўнай» філасофіі і рэлігійнай філасофіі. Гэта даследаванне прывяло да цікавасці да філасофіі [[Анры Бергсон|Анры Бергсана]], якая на доўгі час стала прыкметнай вобласцю даследаванняў Барбары Скаргі. Сярод найбольш важных публікацый гэтага перыяду: фундаментальная анталогія тэкстаў па французскай філасофіі XIX стагоддзя (1978), ''«Праблемы інтэлекту:'' ''паміж Контам і Бергсанам»'' (1975) і ''«Час і працягласць:'' ''даследаванні пра Бергсана»'' (1982). Калі на першых двух этапах сваёй кар'еры Барбара Скарга прадстаўляла сябе як гісторык філасофіі або гісторык ідэй, то трэці этап яе працы — гэта распрацоўка ўласнай, арыгінальнай філасофскай пазіцыі, якая вынікае з роздуму над працамі такога гісторыка. Гэта спецыфічная метафіласофія, якая звяртаецца ў першую чаргу да пытанняў ідэалагічных тэндэнцый, што фарміруюць пэўную эпоху, якія Барбара Скарга называе «інтэлектуальнымі фармацыямі», і да дыялектыкі змены і захавання пэўных ідэй, якія вызначаюць рытм гістарычнасці інтэлектуальнага жыцця ў кожную эпоху. У гэтай працы даследчык паказала, як сярод зменлівасці гістарычных дыскурсаў вылучаецца адносная стабільнасць ключавых катэгорый. Яна гарантуе існаванне трывалых правілаў сэнсу або мадэляў рацыянальнасці ў межах дадзенай фармацыі. Да гэтай вобласці даследаванняў адносяцца яе кнігі ''«Przeszłość i interpretacje» (Мінулае і інтэрпрэтацыі).'' ''З майстэрні гісторыка філасофіі'' (1987), ''«Межы гістарычнасці»'' (1989) і афармленне і навуковае рэдагаванне пяцітомнага ''«Даведніка па філасофскай літаратуры XX стагоддзя»'' (1994–1997), узнагароджанага прэміяй «Літаратура ў свеце» . Чацвёртая вобласць заклапочанасці, на якой Барбара Скарга засяроджваецца з 1980-х і 1990-х гадоў, адлюстравана ў яе працах па метафізіцы. У іх яна разглядае найбольш актуальныя пытанні метафізікі — такія як сэнс быцця, праблема часу, паходжанне зла, месца чалавечага суб'екта ў свеце і дзейснасць трансцэндэнтнасці — пачынаючы з праектаў сучасных мысліцеляў, такіх як [[Марцін Хайдэгер|Марцін Гайдэгер]], Эмануэль Левінас і [[Жак Дэрыда|Дэрыда]], і сутыкаючы іх з рашэннямі вялікіх мысліцеляў мінулага, такіх як [[Платон]], [[Арыстоцель]], Псеўда-Дыянісій і Лейбніц . Гэта была не проста гісторыка-філасофская інтэрпрэтацыя пазіцый іншых, а хутчэй спроба ўласнага падыходу да гэтых найважнейшых філасофскіх пытанняў, спроба, якая ўлічвала ўсю крытыку класічнай метафізікі, прадпрынятую да гэтага часу, ад кантаўскай крытыкі праз сцыентысцкую крытыку да постмадэрнізму. Філасофская пазіцыя аўтаркі, праяўленая ў гэтых працах, характарызуецца надзвычайнай адкрытасцю да розных тыпаў філасофскай рэфлексіі, а яе метад датычыцца іх падобны да фенаменалогіі і герменеўтыкі. Сярод яе найбольш важных прац у гэтай галіне ''— «Ідэнтычнасць і адрозненні:'' ''метафізічныя эсэ»'' (1997), ''«След і прысутнасць»'' (2002), ''«Метафізічны квінтэт»'' (2005) і ''«Метафізічны тэрцэт»'' (2009). Пятай сферай даследваній Барбары Скаргі з'яўлялася маральнае і грамадзянскае разважанне. Гэта было адлюстрована ў эсэ, апублікаваных у культурных часопісах і штодзённай прэсе, а таксама ў публічных выступах і інтэрв'ю. У гэтых эсэ яна аналізавала маральна-аксіялагічныя, а таксама культурныя і палітычныя праблемы і часта каменціравала бягучыя падзеі. Барбара Скарга апісвала змрочную карціну сучаснай польскай сацыяльнай рэальнасці і асабліва занепакоілася прычынамі «маўчання інтэлігенцыі». Аналізуючы катэгорыі, неабходныя для належнага функцыянавання грамадскага арганізма, такія як справядлівасць, свабода, годнасць, гонар, мужнасць, вернасць, адказнасць і грамадзянскае пачуццё, Барбара Скарга паказала, што толькі прытрымліванне ўніверсальных каштоўнасцей еўрапейскай культуры можа быць лекам ад заняпаду нашага часу. Сярод гэтых каштоўнасцей яна лічыла розум і сумленнасць найважнейшымі, бо яны служылі стрымліванню міфатворчых тэндэнцый папулісцкай «палітыкі ідэнтычнасці», якая небяспечна схілялася — як пацвярджае таталітарны вопыт 20-га стагоддзя — да нацыяналізму. Гэтыя выказванні былі сабраны ў кнігах, апублікаваных пры яе жыцці, такіх як «Нам не трэба баяцца філасофіі» (1999), «Чалавек — не прыгожая жывёла» (2007) і «Іншага канца свету не будзе» (2007), а таксама ў двух тамах збору твораў, апублікаваных пасля яе смерці фондам, які носіць яе імя: «Раскіданыя творы з 1989–2000 гадоў» (2015) і «Раскіданыя творы з 2001–2009 гадоў» (2016). == Публікацыі == [[Файл:Barbara_Skarga_and_Wladyslaw_Bartoszewski_Warsaw_October08_2007_Fot_Mariusz_Kubik.JPG|міні|Барбара Скарга і Ўладзіслаў Барташэўскі (2007)]] [[Файл:Barbara_Skarga_grób_(2).JPG|міні|Надмагілле Барбары Скаргі і яе сястры [[Ганна Скаржанка|Ганны Скаржанкі]] (2012)]] * ''Нараджэнне польскага пазітывізму (1831–1864)'', PWN, Варшава 1964 (2-е выд., PWN, Фонд мыслення Барбары Скаргі, Варшава 2013). * ''Конт'' (і падборка тэкстаў), WP, Варшава 1966 (серыя «Думкі і людзі»); (2-е пашыранае выданне, WP, Варшава 1977, а таксама, без падборкі твораў, [у:] ''Конт, Рэнан, Клод Бернар'', Фонд мыслення, выдавецтва Stentor, Варшава 2014). * ''Праваслаўе і рэвізія ў французскім пазітывізме'', PWN, Варшава 1967 (2-е выд., PWN, Фонд мыслення, Варшава 2016). * ''Рэнан'' (і падборка тэкстаў), WP, Варшава 1969 (серыя «Думкі і людзі»); (2-е выд., WP, Варшава 2002, а таксама, без падборкі тэкстаў, у: ''Конт, Рэнан, Клод Бернар'', Фонд мыслення, выдавецтва Stentor, Варшава 2014),{{ISBN|83-214-1252-1}} . * ''Клод Бернар'' (і падборка твораў), WP, Варшава 1970 (серыя «Думкі і людзі»); (2-е выд., без падборкі твораў у: Конт, Рэнан, Клод Бернар, Фонд мыслення, выдавецтва Stentor, Варшава 2014). * ''Праблемы інтэлекту. Паміж Контам і Бергсанам'', PWN, Варшава 1975; (2-е выд., Фонд мыслення, PWN, Варшава 2017). * ''Французская філасофія XIX стагоддзя'' (анталогія тэкстаў), PWN, Варшава 1978. * ''Час і працягласць. Даследаванні пра Бергсана'', PWN, Варшава 1982; (2-е выд., Фонд мыслення, PWN, Варшава 2014). * ''Пасля вызвалення (1944–1956)'', пад псеўданімам Вікторыя Краснеўская, Літаратурны інстытут, Парыж, 1985 (Бібліятэка «Культуры»); 1-е нацыянальнае выданне, перапрацаванае аўтаркай (пад псеўданімам), выдавецтва «Пакаленне», Варшава, 1986; 2-е нацыянальнае выданне (пад яе ўласным імем), «W Drodze», Познань, 1990; 3-е выданне, фонд «Алетэя», Варшава, 2000; 4-е выданне, выдавецтва «Знак», Кракаў, 2008. Пераклад на французскую мову: ''Une absurde craute: temoignage d'une woman au Gulag (1944–1956)'', пераклад М. Ларана, Парыж, 2000. * ''Мінулае і інтэрпрэтацыі. З майстэрні гісторыка філасофіі'', PWN, Варшава 1987; (2-е выд., PWN, Фонд мыслення, Варшава 2015). * Межы ''гістарычнасці'', PIW, Варшава 1989; (2-е выд., Выдавецтва Інстытута філасофіі і сацыялогіі Польскай акадэміі навук, Варшава 2005; 3-е выд., Foundation for Thinking, Выдавецтва Stentor, Варшава 2014). Французскі пераклад: ''Les limites de l'historicité: continuité et transformations de la pensée'', tr. par Małgorzata Kowalska, Beauchesne, Paris 1997. * ''Ідэнтычнасць і адрозненні. Метафізічныя эсэ'', выдавецтва Znak, Кракаў, 1997; (2-е выд., Znak, Кракаў, 2009) – узнагароджана прэміяй імя Яна Длугаша і намінавана на літаратурную прэмію Nike 1998 г.[1] * ''Нам не трэба баяцца філасофіі. Нарысы розных гадоў'', PWN, Варшава 1999; (2-е выд., Фонд мыслення, PWN, Варшава 2017). * ''След і прысутнасць'', PWN, Варшава 2002. * ''«Метафізічны квінтэт»'', выдавецтва «Універсітэцкі дом», Кракаў, 2005 — намінаваны на літаратурную прэмію «Ніке» ў 2006 годзе. * ''Чалавек — не прыгожая жывёліна'', выдавецтва «Знак», Кракаў, 2007. * ''Іншага канца свету не будзе'' . Барбара Скарга ў размове з Катажынай Яноўскай і Пятром Мухарскім, Выдавецтва «Знак», Кракаў 2007. * ''Метафізічны тэрцэт'', выдавецтва «Знак», Кракаў, 2009; (2-е выд., Фонд мыслення, Варшава, 2020). * ''…калі думаеш пра мяне, то без смутку… Ліставанне 1946–1955 гг'' ., Фонд мыслення, Варшава, 2019. У 1995 годзе прэзідэнт Рэспублікі Польшча Лех Валенса ўзнагародзіў Барбару Скаргу [[Ордэн Белага Арла|Ордэнам Белага Арла]] ''ў знак прызнання выдатных заслуг перад Рэспублікай Польшчай'' . <ref>{{Monitor Polski|1995|33|379}}.</ref> Яна была членам капітула гэтай узнагароды і канцлерам Ордэна з 2001 па 2005 год. У кастрычніку 2005 года яна падала ў адстаўку з пасады канцлера Ордэна Белага Арла пасля заяў, зробленых [[Лех Качыньскі|Лехам Качыньскім]] падчас яго перадвыбарчай кампаніі, які заявіў, што некаторыя з людзей, узнагароджаных гэтай узнагародай [[Аляксандр Квасьнеўскі|Аляксандрам Кваснеўскім,]] аказалі вялікія заслугі перад [[Польская Народная Рэспубліка|Польскай Народнай Рэспублікай]] . <ref>{{Cite web|lang=pl|url=http://wiadomosci.gazeta.pl/Wiadomosci/1,80269,7054295,Zmarla_prof__Barbara_Skarga.html|title=Prof. Barbara Skarga nie żyje|website=Gazeta.pl|date=18.09.2009}}</ref> Яна таксама была ўзнагароджана Сярэбраным крыжам Заслугі з мячамі . 19 лютага 2000 года ёй было прысвоена званне ганаровага доктара [[Універсітэт Мікалая Каперніка ў Торуні|Універсітэта Мікалая Каперніка]] <ref>{{Cite web|url=http://www.umk.pl/uczelnia/dhc/|title=Doktorzy honoris causa UMK|website=umk.pl|date=}}</ref> . У 2003 годзе атрымала прэмію імя ксяндза Юзэфа Тышнера за кнігу ''«След і прысутнасць»'' . У знак прызнання яе ўкладу ў прасоўванне французскай філасофскай культуры ў Польшчы, урад Францыі ўзнагародзіў яе ў 2007 годзе званнем Камандора Нацыянальнага ордэна «За заслугі». У 2008 годзе Варшаўскі ўніверсітэт урачыста аднавіў доктарскую ступень Барбары Скаргі. Таксама ў 2008 годзе яна атрымала Спецыяльную ўзнагароду праўлення Левіятанскай канфедэрацыі . Акрамя гэтых узнагарод, Барбара Скарга таксама была лаўрэатам літаратурных і навуковых прэмій, такіх як прэмія імя Яна Длугаша ад Кракаўскага выдавецтва і прэмія імя Юзэфа Тышнера. == Ушанаванне памяці == У 2011 годзе яе вучні заснавалі Фонд Барбары Скаргі для мыслення, які праводзіць розныя формы грамадскай дзейнасці, накіраванай на развіццё філасофскай культуры ў Польшчы. == Зноскі == {{Крыніцы}} == Бібліяграфія == * ''Барбара Скарга. Ганаровы доктар Універсітэта Мікалая Каперніка'', выдавецтва Універсітэта Мікалая Каперніка, Торунь, 2000. * ''Хто ёсць хто ў Польшчы'', Verlag für Personenenzyklopädien AG, Цуг, Швейцарыя 2007, с. 3132. * ''Цырымонія аднаўлення доктарскай ступені прафесара Барбары Скаргі'', выдавецтва Бюро па прасоўванні Варшаўскага ўніверсітэта, Варшава, 2008 г. * «Przegląd Filozoficzno-Literacki», No. 2–3(20), Варшава 2008 (нумар цалкам прысвечаны Барбары Скарга). * «Дыялог і ўніверсалізм», вып. XX, №. 1–2/2010, Барбара Скарга і яе філасофія, пад рэдакцыяй Я. Мігасіньскага, Варшаўскі ўніверсітэт. * ''Penser après le Goulag, textes et commentaires réunis par Joanna Nowicki'', Ėdtions du Relief, Paris 2011. * ''Энцыклапедыя польскай філасофіі'', выдавецтва Польскага таварыства Тамаша Аквінскага, Люблін, 2011, т. 2, с. 545–547 . * ''Думка Барбары Скаргі. A Separate Path'', рэдакцыя Яцэка Мігасіньскага і Магдалены Шроды, Выдавецтва IFiS PAN, Варшава 2015. * ''Барбара Скарга. Ганаровы доктар Універсітэта Мікалая Каперніка'', выдавецтва Універсітэта Мікалая Каперніка, Торунь, 2019. * ''Паміж гісторыяй ідэй і метафізікай. Памятная кніга да стагоддзя з дня нараджэння і дзесятай гадавіны смерці Барбары Скаргі'', выдавецтва Фонду мыслення імя Барбары Скаргі, Варшава, 2020. == Знешнія спасылкі == * Prof. zw. dr hab. Barbara Skarga, [w:] archiwalna baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI PIB) [dostęp 2008-10-26] . * [http://gu.us.edu.pl/node/208091 „''Wydobyte z niepamięci'' – z prof. Barbarą Skargą o latach zesłania rozmawia Mariusz Kubik”, „Gazeta Uniwersytecka UŚ”, nr 6 (85)/ marzec 2001] * [http://www.pfl.uw.edu.pl/index.php/pfl/issue/view/20/showToc Numer specjalny kwartalnika „Przegląd Filozoficzno-Literacki” dedykowany Profesor Skardze] * JanuszJ. Bohdanowicz JanuszJ., Białe plamy. Prawieniszki. Karny obóz pracy przymusowej, akwilno.pl, Warszawa 2006 [zarchiwizowane z adresu 2013-10-24] . * Małgorzata Kowalska „O Barbarze Skardze raz jeszcze – nie tylko in memoriam” http://pauza.krakow.pl/139_140_1&2_2011.pdf {{Вонкавыя спасылкі}} <references /> {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-05}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 2009 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1919 годзе]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на кальвінісцкіх могілках Варшавы]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя сярэбраным крыжам Заслугі з мячамі]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Белага арла (Польшча)]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Варшаве]] [[Катэгорыя:Члены Варшаўскага навуковага таварыства]] [[Катэгорыя:Члены Польскай акадэміі ведаў]] [[Катэгорыя:Члены Польскага ПЭН-клуба]] [[Катэгорыя:Выпускнікі факультэта філасофіі і сацыялогіі Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] ho8vu3s9i4sxcf9y63ar9cxtwikk2r5 10 805412 5121378 5121126 2026-04-05T14:43:28Z Plaga med 116903 5121378 wikitext text/x-wiki {{docpage}} {{Uses TemplateStyles|Шаблон:Картка аніманга/styles.css}} Гэты шаблон выкарыстоўваецца для пачатку карткі пра [[анімэ]], [[манга|мангу]] і іншыя звязаныя з анімангай творы. Звычайна ён ужываецца разам з {{tl|Картка аніманга/Канец}} і, пры патрэбе, з іншымі падшаблонамі серыі. Жанры можна задаваць або адным параметрам <code>genre</code>, або асобна праз <code>genre1</code>, <code>genre2</code> і далей. == Нарыхтоўка для капіявання == <pre>{{Картка аніманга/Загаловак | name = | italic title = | image = | image_size = | alt = | caption = | ja_kanji = | ja_romaji = | alternate_titles = | genre = | creator = }} {{Картка аніманга/Канец}}</pre> == Прыклад == {{Картка аніманга/Загаловак | name = Прыгоды Вікіпедыі! | italic title = no | image = Wikipe-tan.png | image_size = 200px | alt = Галоўная гераіня твора | caption = Вікіпе-цян, галоўная гераіня | ja_kanji = ウィキペディアの大冒険! | ja_romaji = Pryhody Vikipedyi! | alternate_titles = The Adventures of Wikipedia! | genre = [[драма]], [[баявік]] | genre1 = драма | genre2 = баявік | creator = [[Удзельнік:Example|Example]] }} {{Картка аніманга/Канец}} <pre> {{Картка аніманга/Загаловак | name = Прыгоды Вікіпедыі! | italic title = no | image = Wikipe-tan.png | image_size = 200px | alt = Галоўная гераіня твора | caption = Вікіпе-цян, галоўная гераіня | ja_kanji = ウィキペディアの大冒険! | ja_romaji = Pryhody Vikipedyi! | alternate_titles = The Adventures of Wikipedia! | genre = [[драма]], [[баявік]] | genre1 = драма | genre2 = баявік | creator = [[Удзельнік:Example|Example]] }} {{Картка аніманга/Канец}} </pre> {{collapse top|TemplateData}} <templatedata> { "description": "Пачатковая частка карткі для артыкулаў пра анімэ, мангу і іншыя звязаныя з анімангай творы. Выкарыстоўваецца разам з шаблонам «Картка аніманга/Канец».", "format": "block", "params": { "name": { "label": "Назва", "description": "Асноўная назва твора ў загалоўку карткі.", "type": "string", "required": false, "aliases": [ "title_name", "title" ], "example": "Прыгоды Вікіпедыі!" }, "italic title": { "label": "Курсіў у загалоўку", "description": "Калі не зададзена або мае значэнне «yes», загаловак выводзіцца курсівам. Значэнне «no» адключае курсіў.", "type": "string", "required": false, "example": "no" }, "image": { "label": "Выява", "description": "Назва файла выявы без прэфікса «Файл:».", "type": "wiki-file-name", "required": false, "example": "Wikipe-tan.png" }, "image_size": { "label": "Памер выявы", "description": "Шырыня выявы, напрыклад 200px.", "type": "string", "required": false, "aliases": [ "imagesize", "size" ], "example": "200px" }, "alt": { "label": "Альт-тэкст", "description": "Тэкставае апісанне выявы для даступнасці.", "type": "string", "required": false, "example": "Галоўная гераіня твора" }, "caption": { "label": "Подпіс", "description": "Подпіс пад выявай.", "type": "string", "required": false, "example": "Вікіпе-цян, галоўная гераіня" }, "ja_kanji": { "label": "Японская назва", "description": "Назва твора па-японску.", "type": "string", "required": false, "aliases": [ "ja_name" ], "example": "ウィキペディアの大冒険!" }, "ja_romaji": { "label": "Рамаізацыя", "description": "Перадача японскай назвы лацінкай або пераклад у дужках.", "type": "string", "required": false, "aliases": [ "ja_name_trans" ], "example": "Pryhody Vikipiedyi!" }, "alternate_titles": { "label": "Альтэрнатыўныя назвы", "description": "Іншыя варыянты назвы твора.", "type": "string", "required": false, "example": "The Adventures of Wikipedia!" }, "genre": { "label": "Жанр", "description": "Жанр або спіс жанраў адным параметрам.", "type": "string", "required": false, "example": "[[драма]], [[баявік]]" }, "genre1": { "label": "Жанр 1", "description": "Першы жанр, калі жанры задаюцца асобнымі параметрамі.", "type": "string", "required": false, "example": "драма" }, "genre2": { "label": "Жанр 2", "description": "Другі жанр.", "type": "string", "required": false, "example": "баявік" }, "genre3": { "label": "Жанр 3", "description": "Трэці жанр.", "type": "string", "required": false }, "genre4": { "label": "Жанр 4", "description": "Чацвёрты жанр.", "type": "string", "required": false }, "genre5": { "label": "Жанр 5", "description": "Пяты жанр.", "type": "string", "required": false }, "genre6": { "label": "Жанр 6", "description": "Шосты жанр.", "type": "string", "required": false }, "genre7": { "label": "Жанр 7", "description": "Сёмы жанр.", "type": "string", "required": false }, "genre8": { "label": "Жанр 8", "description": "Восьмы жанр.", "type": "string", "required": false }, "genre9": { "label": "Жанр 9", "description": "Дзявяты жанр.", "type": "string", "required": false }, "genre10": { "label": "Жанр 10", "description": "Дзясяты жанр.", "type": "string", "required": false }, "creator": { "label": "Стваральнік", "description": "Аўтар або стваральнік твора.", "type": "string", "required": false, "example": "[[Удзельнік:Example|Example]]" } }, "paramOrder": [ "name", "italic title", "image", "image_size", "alt", "caption", "ja_kanji", "ja_romaji", "alternate_titles", "genre", "genre1", "genre2", "genre3", "genre4", "genre5", "genre6", "genre7", "genre8", "genre9", "genre10", "creator" ] } </templatedata> {{collapse bottom}} <includeonly> [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Анімэ і манга|Загаловак]] </includeonly> se49xjrhdo16j46n83ocjqklxcpz4p5 5121385 5121378 2026-04-05T14:56:54Z Plaga med 116903 5121385 wikitext text/x-wiki {{docpage}} {{Uses TemplateStyles|Шаблон:Картка аніманга/styles.css}} Гэты шаблон выкарыстоўваецца для пачатку карткі пра [[анімэ]], [[манга|мангу]] і іншыя звязаныя з анімангай творы. Звычайна ён ужываецца разам з {{tl|Картка аніманга/Канец}} і, пры патрэбе, з іншымі падшаблонамі серыі. Жанры можна задаваць або адным параметрам <code>genre</code>, або асобна праз <code>genre1</code>, <code>genre2</code> і далей. {{collapse top|TemplateData}} <templatedata> { "description": "Пачатковая частка карткі для артыкулаў пра анімэ, мангу і іншыя звязаныя з анімангай творы. Выкарыстоўваецца разам з шаблонам «Картка аніманга/Канец».", "format": "block", "params": { "name": { "label": "Назва", "description": "Асноўная назва твора ў загалоўку карткі.", "type": "string", "required": false, "aliases": [ "title_name", "title" ], "example": "Прыгоды Вікіпедыі!" }, "italic title": { "label": "Курсіў у загалоўку", "description": "Калі не зададзена або мае значэнне «yes», загаловак выводзіцца курсівам. Значэнне «no» адключае курсіў.", "type": "string", "required": false, "example": "no" }, "image": { "label": "Выява", "description": "Назва файла выявы без прэфікса «Файл:».", "type": "wiki-file-name", "required": false, "example": "Wikipe-tan.png" }, "image_size": { "label": "Памер выявы", "description": "Шырыня выявы, напрыклад 200px.", "type": "string", "required": false, "aliases": [ "imagesize", "size" ], "example": "200px" }, "alt": { "label": "Альт-тэкст", "description": "Тэкставае апісанне выявы для даступнасці.", "type": "string", "required": false, "example": "Галоўная гераіня твора" }, "caption": { "label": "Подпіс", "description": "Подпіс пад выявай.", "type": "string", "required": false, "example": "Вікіпе-цян, галоўная гераіня" }, "ja_kanji": { "label": "Японская назва", "description": "Назва твора па-японску.", "type": "string", "required": false, "aliases": [ "ja_name" ], "example": "ウィキペディアの大冒険!" }, "ja_romaji": { "label": "Рамаізацыя", "description": "Перадача японскай назвы лацінкай або пераклад у дужках.", "type": "string", "required": false, "aliases": [ "ja_name_trans" ], "example": "Pryhody Vikipiedyi!" }, "alternate_titles": { "label": "Альтэрнатыўныя назвы", "description": "Іншыя варыянты назвы твора.", "type": "string", "required": false, "example": "The Adventures of Wikipedia!" }, "genre": { "label": "Жанр", "description": "Жанр або спіс жанраў адным параметрам.", "type": "string", "required": false, "example": "[[драма]], [[баявік]]" }, "genre1": { "label": "Жанр 1", "description": "Першы жанр, калі жанры задаюцца асобнымі параметрамі.", "type": "string", "required": false, "example": "драма" }, "genre2": { "label": "Жанр 2", "description": "Другі жанр.", "type": "string", "required": false, "example": "баявік" }, "genre3": { "label": "Жанр 3", "description": "Трэці жанр.", "type": "string", "required": false }, "genre4": { "label": "Жанр 4", "description": "Чацвёрты жанр.", "type": "string", "required": false }, "genre5": { "label": "Жанр 5", "description": "Пяты жанр.", "type": "string", "required": false }, "genre6": { "label": "Жанр 6", "description": "Шосты жанр.", "type": "string", "required": false }, "genre7": { "label": "Жанр 7", "description": "Сёмы жанр.", "type": "string", "required": false }, "genre8": { "label": "Жанр 8", "description": "Восьмы жанр.", "type": "string", "required": false }, "genre9": { "label": "Жанр 9", "description": "Дзявяты жанр.", "type": "string", "required": false }, "genre10": { "label": "Жанр 10", "description": "Дзясяты жанр.", "type": "string", "required": false }, "creator": { "label": "Стваральнік", "description": "Аўтар або стваральнік твора.", "type": "string", "required": false, "example": "[[Удзельнік:Example|Example]]" } }, "paramOrder": [ "name", "italic title", "image", "image_size", "alt", "caption", "ja_kanji", "ja_romaji", "alternate_titles", "genre", "genre1", "genre2", "genre3", "genre4", "genre5", "genre6", "genre7", "genre8", "genre9", "genre10", "creator" ] } </templatedata> {{collapse bottom}} <includeonly> [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Анімэ і манга|Загаловак]] </includeonly> tuo59z3yowy398roagam9l1k9hz1k79 5121391 5121385 2026-04-05T15:15:28Z Plaga med 116903 5121391 wikitext text/x-wiki {{docpage}} {{Uses TemplateStyles|Шаблон:Картка аніманга/styles.css}} Гэты шаблон выкарыстоўваецца для пачатку карткі пра [[анімэ]], [[манга|мангу]] і іншыя звязаныя з '''[[Шаблон:Картка аніманга|анімангай]]''' творы. Звычайна ён ужываецца разам з {{tl|Картка аніманга/Канец}} і, пры патрэбе, з іншымі падшаблонамі серыі. Жанры можна задаваць або адным параметрам <code>genre</code>, або асобна праз <code>genre1</code>, <code>genre2</code> і далей. {{collapse top|TemplateData}} <templatedata> { "description": "Пачатковая частка карткі для артыкулаў пра анімэ, мангу і іншыя звязаныя з анімангай творы. Выкарыстоўваецца разам з шаблонам «Картка аніманга/Канец».", "format": "block", "params": { "name": { "label": "Назва", "description": "Асноўная назва твора ў загалоўку карткі.", "type": "string", "required": false, "aliases": [ "title_name", "title" ], "example": "Прыгоды Вікіпедыі!" }, "italic title": { "label": "Курсіў у загалоўку", "description": "Калі не зададзена або мае значэнне «yes», загаловак выводзіцца курсівам. Значэнне «no» адключае курсіў.", "type": "string", "required": false, "example": "no" }, "image": { "label": "Выява", "description": "Назва файла выявы без прэфікса «Файл:».", "type": "wiki-file-name", "required": false, "example": "Wikipe-tan.png" }, "image_size": { "label": "Памер выявы", "description": "Шырыня выявы, напрыклад 200px.", "type": "string", "required": false, "aliases": [ "imagesize", "size" ], "example": "200px" }, "alt": { "label": "Альт-тэкст", "description": "Тэкставае апісанне выявы для даступнасці.", "type": "string", "required": false, "example": "Галоўная гераіня твора" }, "caption": { "label": "Подпіс", "description": "Подпіс пад выявай.", "type": "string", "required": false, "example": "Вікіпе-цян, галоўная гераіня" }, "ja_kanji": { "label": "Японская назва", "description": "Назва твора па-японску.", "type": "string", "required": false, "aliases": [ "ja_name" ], "example": "ウィキペディアの大冒険!" }, "ja_romaji": { "label": "Рамаізацыя", "description": "Перадача японскай назвы лацінкай або пераклад у дужках.", "type": "string", "required": false, "aliases": [ "ja_name_trans" ], "example": "Pryhody Vikipiedyi!" }, "alternate_titles": { "label": "Альтэрнатыўныя назвы", "description": "Іншыя варыянты назвы твора.", "type": "string", "required": false, "example": "The Adventures of Wikipedia!" }, "genre": { "label": "Жанр", "description": "Жанр або спіс жанраў адным параметрам.", "type": "string", "required": false, "example": "[[драма]], [[баявік]]" }, "genre1": { "label": "Жанр 1", "description": "Першы жанр, калі жанры задаюцца асобнымі параметрамі.", "type": "string", "required": false, "example": "драма" }, "genre2": { "label": "Жанр 2", "description": "Другі жанр.", "type": "string", "required": false, "example": "баявік" }, "genre3": { "label": "Жанр 3", "description": "Трэці жанр.", "type": "string", "required": false }, "genre4": { "label": "Жанр 4", "description": "Чацвёрты жанр.", "type": "string", "required": false }, "genre5": { "label": "Жанр 5", "description": "Пяты жанр.", "type": "string", "required": false }, "genre6": { "label": "Жанр 6", "description": "Шосты жанр.", "type": "string", "required": false }, "genre7": { "label": "Жанр 7", "description": "Сёмы жанр.", "type": "string", "required": false }, "genre8": { "label": "Жанр 8", "description": "Восьмы жанр.", "type": "string", "required": false }, "genre9": { "label": "Жанр 9", "description": "Дзявяты жанр.", "type": "string", "required": false }, "genre10": { "label": "Жанр 10", "description": "Дзясяты жанр.", "type": "string", "required": false }, "creator": { "label": "Стваральнік", "description": "Аўтар або стваральнік твора.", "type": "string", "required": false, "example": "[[Удзельнік:Example|Example]]" } }, "paramOrder": [ "name", "italic title", "image", "image_size", "alt", "caption", "ja_kanji", "ja_romaji", "alternate_titles", "genre", "genre1", "genre2", "genre3", "genre4", "genre5", "genre6", "genre7", "genre8", "genre9", "genre10", "creator" ] } </templatedata> {{collapse bottom}} <includeonly> [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Анімэ і манга|Загаловак]] </includeonly> q5o5j892f2e7aiy0w93wkczdjnsu8zr 0 805418 5122091 5121059 2026-04-06T06:07:46Z DzBar 156353 /* Літаратура */ афармленне 5122091 wikitext text/x-wiki {{Універсальная картка}} '''Па'''{{Націск}}'''сквіль''' — твор, у якім узводзіцца паклёп на якога-небудзь чалавека або грамадскую з'яву. У пасквіле звычайна прыдумваюцца неіснуючыя заганы з мэтай скампраметаваць праціўніка, дапускаюцца абразлівыя выказванні, прадузятыя ацэнкі. Звычайна пасквілі выкарыстоўваюць рэакцыйныя колы, якія выступаюць супраць прагрэсіўных з'яў у грамадскім ці культурным жыцці або супраць перадавых пісьменнікаў.{{Sfn|Лазарук|Ленсу|p=146|loc=Мінск|2003}} Стылістычна пасквіль імітуе форму літаратурнага жанру, але не з'яўляецца ім; разглядаецца як маральна-ідэалагічная катэгорыя. Часта форму пасквіля прымае твор, які першапачаткова задумваўся як [[памфлет]].{{Sfn|Бел. эн.|2001|p=164|loc=Мінск}} == Гісторыя == [[Файл:Pasquino 1.JPG|міні|''Пасквінская статуя'']] Назва «пасквіль» паходзіць ад імя рымскага башмачніка 15 стагоддзя Пасквіна ({{Lang-it|Pasquino}}), аўтара з'едлівых і абразлівых эпіграм на высокапастаўленых асоб. У 1501 непадалёку ад яго дома была ўстаноўлена антычная скульптура, на якую вывешвалі злабадзённыя вершы, падобныя на тыя, якія пісаў Пасквіна (статуя атрымала назву ''pasguino'' — маленькі Пасквіна). Сатырычныя радкі, што вывешвалі на статую, пазней выдадзены пад назвай пасквіль. З цягам часу значэнне тэрміна «пасквіль» трансфармавалася і набыло сучаснае адценне: злоснае і наўмыснае абвінавачванне.{{Sfn|Бел. эн.|2001|p=164|loc=Мінск}} У залежнасці ад гістарычных, палітычных і ідэалагічных умоў вызначэнне пасквіля мянялася (напрыклад, у савецкі перыяд пасквільнымі лічыліся некаторыя творы М. Ляскова, В. Мандэльштама, А. Салжаніцына і інш.).{{Sfn|Бел. эн.|2001|p=164|loc=Мінск}} У паэтычнай форме пасквілі звычайна бытуюць ананімна. '''У Беларусі''' Пасквілі пісалі прадстаўнікі шавіністычна настроенай інтэлігенцыі на дэмакратычную беларускую літаратуру ў канцы XIX — пачатку XX ст. Прыкладам пасквіляў з'яўляюцца некаторыя артыкулы [[Станіслаў Янавіч Будзінскі|С. Будзінскага]], [[Міхась Клімковіч|М. Клімковіча]], [[Алесь Кучар|А. Кучара]], выступленні [[Лукаш Бэндэ|Л. Бэндэ]] супраць Я. Купалы і Я. Коласа. [[Янка Купала|Я. Купала]] адказваў на пасквілі вершамі "Ворагам Бацькаўшчыны", "Слугам алтарным" і інш.{{Sfn|Лазарук|Ленсу|p=146|loc=Мінск|2003}} == Прыклады пасквіляў == * кніга В. Менцэля «Нямецкая літаратура» (1827), у якой змешчаны паклёпніцкія выпады супраць [[Фрыдрых Шылер|Ф.Шылера]], [[Ёган Вольфганг фон Гётэ|І.В.Гётэ]] * кніга {{Не перакладзена 3|Мадэст Андрэевіч Корф|М. А. Корфа|ru|Корф, Модест Андреевич}} «Уступленне на прастол імператара Мікалая І» (1848), скіраваная супраць [[Дзекабрысты|дзекабрыстаў]] * «Цені на сонцы» [[Андрэй Іванавіч Александровіч|А. Александровіча]] == Зноскі == <references /> == Літаратура == * {{Кніга|ref=Лазарук М. А., Ленсу А. Я.|аўтар=[[Міхась Лазарук|Лазарук М. А.]], [[Алена Якаўлеўна Ленсу|Ленсу А. Я.]]|загаловак=Слоўнік літаратуразнаўчых тэрмінаў|год=2003|выданне=3-е выд|месца=Мінск|выдавецтва=Народная асвета|старонкі=146|isbn=985-12-0677-6}} * {{Крыніцы/БелЭн|артыкул=Пасквіль|том=12|старонкі=164|ref=Бел. эн.}}{{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Літаратурная тэрміналогія]] 2yoccv9auiva71qxkvahi836u1iwd8j 0 805422 5121279 5121080 2026-04-05T12:08:24Z JerzyKundrat 174 JerzyKundrat перанёс старонку [[Уладзіслаў Дамброўскі (1891–1927)]] у [[Уладзіслаў Дамброўскі (1891—1927)]]: Уніфікацыя назваў 5121080 wikitext text/x-wiki [[Файл:Władysław Dąbrowski (1892-1927).jpg|міні|Уладзіслаў Дамброўскі]] '''Уладзіслаў Дамброўскі, пол.''' '''Władysław Dąbrowski''' герба [[Юноша (герб)|«Юноша]] » (нар. [[19 красавіка]] [[1892|1892 г.]] у [[Сувалкі|Сувалках]], памёр [[21 кастрычніка]] [[1927|1927 г.]] ) — «загоньчык» (рэйдавік), камандзір партызанскага атрада, самааховы і беларуска-польскіх кавалерысцкіх фармаванняў на Віленшчыне ў 1919 -1920 г., [[маёр]] кавалерыі Войска Польскага, кавалер ордэна Virtuti Militari . == Біяграфія == Нарадзіўся 19 красавіка 1892 года ў Сувалках, у сям'і Адольфа Дамброўскага, рускага генерал-маёра кавалерыі, і Леянціны Казлоўскай <ref name="Muzeum">{{Cite web|url=https://muzeumsg.strazgraniczna.pl/muz/formacje-ochrony-granic/biografie/1918-1939/kadra/d-f/wladyslaw-dabrowski/9504,Wladyslaw-Dabrowski.html?search=59803235|title=Władysław Dąbrowski|website=Muzeum Polskich Formacji Granicznych}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://ipn.gov.pl/pl/publikacje/ksiazki/12609,Lupaszka-1939.html|title=Jerzy Dąmbrowski Łupaszka|website=Instytut Pamięci Narodowej}}</ref>. Род меў маёнткі на [[Дзісеншчына|Дзісеншчыне каля]] [[Германавічы|Германавічаў]]. Ён быў малодшым братам Ежы Дамброўскага.Адукацыю атрымаў у кадэцкім корпусе ў [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбургу]], затым у кавалерыйскай школе ў [[Крапыўныцкы|Елісаветградзе]], якую скончыў 6 ліпеня 1911 г. у званні карнета і прызначаны ў 2-гі Курляндскі лейб-уланскі полк. [[Першая сусветная вайна|У Першую сусветную вайну]] В. Дамброўскі рушыў у званні паручніка лейб ўланскаў. Пазней, з яго згоды, яго перавялі ў пяхоту; ён камандаваў ротай і батальёнам 10-га Туркестанскага стралковага палка, затым матацыклетным падраздзяленнем, прыпісаным да 2-й кавалерыйскай дывізіі . Паслядоўна быў павышаны да [[Паручнік|лейтэнанта]] (10 верасня 1914 г.), [[Штабс-капітан|штабс-капітана]] (4 лютага 1916 г.) і [[Ротмістр|капітана]] (10 кастрычніка 1917 г.). 25 лістапада 1917 года ён пакінуў службу ў расійскай арміі і на чале 85 вершнікаў-палякаў далучыўся да [[Польскі корпус|1-га Польскага корпуса]] пад камандаваннем генерала [[Юзаф Доўбар-Мусніцкі|Юзафа Доўбар-Мусніцкага]], з якім ўдзельнічаў у фарміраванні 3-га палка ўланаў. 14 лютага 1918 года быў прызначаны камандзірам 5-га эскадрону гэтага палка. Знаходзячыся ў складзе 1-га корпуса з 12 снежня 1917 года па 24 чэрвеня 1918 года, ён удзельнічаў ва ўсіх яго баях супраць бальшавікоў. Пасля дэмабілізацыі палка немцамі ў 1918 годзе ён прыбыў у маёнтак [[Падольцы|Падольшчына]] ў [[Дзісенскі павет (Расійская імперыя)|Дзісненскім павеце]], дзе жыў да восені таго ж года. Там ён самастойна фармаваў абарону Дзісненскага павета. Актыўна абараняў павет ад бальшавіцкіх банд, разбіваў нямецкія гарнізоны і перашкаджаў рабаванню польскай (шляхецкай, каталіцкай) маёмасці. [[Файл:Dowództwo_ochotniczego_oddziału_braci_Dąbrowskich_-_luty_1919_rok.JPG|міні|271x271пкс|Камандаванне добраахвотніцкім атрадам братоў Дамброўскіх – люты 1919 г. Злева сядзяць: Уладзіслаў і Ежы.]] 25 лістапада 1918 года капітан Уладзіслаў Дамброўскі разам са сваім братам Ежы Дамброўскім звярнуўся да [[Уладзіслаў Вейтка|Уладзіслава Вейткі,]] камандзіра [[Самаабарона Літвы і Беларусі|Самаабароны крэсаў]], і быў прызначаны камандзірам коннага падраздзялення самаабароны Віленскай зямлі. 30 лістапада 1918 года ён узначаліў фармавальны эскадрон, а 25 снежня быў прызначаны камандзірам Віленскага палка ўланаў. Падчас вызвалення [[Вільня|Вільні]] ад немцаў і камуністаў ён па ўласнай ініцыятыве стаў камандзірам усіх падраздзяленняў, якія змагаліся ў тых мясцінах, атрымаўшы намінацыю на гэтыя функцыі ад генерала Вейткі постфактум. Ён камандаваў сіламі, якія захапілі так званае «Вароняе гняздо», а пасля выконваў абавязкі камандзіра ўсходняга ўчастка фронту. У пачатку студзеня 1919 г., будучы камандзірам гарадскога гарнізона, ён змагаўся супраць наступаючых бальшавіцкіх войскаў. 6 студзеня 1919 года, пасля таго, як польскія войскі адышлі з Вільні ў бок [[Балтайі Воке|Вакі-Бялай]] і [[Waka Tyszkiewiczowska|Вакі-Тышкевічоўскай]], капітан Уладзіслаў Дамброўскі адмовіўся часова здаць зброю немцам. На чале двух кавалерыйскіх эскадронаў (пад камандаваннем брата) і стралковага батальёна, сфарміраванага ў Віленскую дывізію Польскай арміі, звычайна вядомую як падраздзяленне маёра Дамброўскага (рускі «капітан» — польскі «маёр»), ён пачаў свой знакаміты паход на [[Брэст]], дзе 13 лютага 1919 года зноў аб'яднаўся з рэгулярнымі польскімі войскамі. Па дарозе ён змагаўся з бальшавікамі пад [[Ружаны|Ружанамі]], захапіў [[Пружаны]], захапіў крэпасць [[Брэст|Брэст-Літоўск]], павярнуў назад, дайшоў да [[Пінск|Пінска]], захапіў [[Баранавічы]] і прайшоў каля Нясвіжа. Нягледзячы на невялікія сілы, ён свабодна перамяшчаўся па краіне, акупаванай бальшавіцкімі войскамі, выклікаючы страх сярод ворага. У сваіх лекцыях пра Віленскую экспедыцыю маршал [[Юзаф Пілсудскі|Юзэф Пілсудскі]] падкрэсліваў, што лёгкасць, з якой Дамброўскі абыходзіўся з бальшавікамі, натхніла яго пачаць барацьбу за вызваленне памежжа. За прарыў на чале падраздзялення з Вільні ў Брэст ён атрымаў падзяку загадам галоўнакамандуючага. Падраздзяленне пад кіраўніцтвам капітана В. Дамброўскага было дададзена да групы войскаў генерала Антонія Лістоўскага і перайменавана ў аператыўную групу. 22 лютага 1919 г. ( старонства 07.11.1918) В. Дамброўскі быў узведзены ў маёры і атрымаў камандаванне над гэтай групай. Камандуючы аператыўнай групай, ён удзельнічаў у захопе [[Быцень (Івацэвіцкі раён)|Быценя]], [[Іванава|Янава]], [[Пінск|Пінска]] і [[Баранавічы|Баранавіч]]. У чэрвені 1919 г., падчас адпачынку і рэарганізацыі ў [[Ліда|Лідзе]], падраздзяленне маёра В. Дамброўскага стала рэгулярным падраздзяленнем: кавалерыя была сфарміравана ў [[13-ы Віленскі ўланскі полк|13-ы ўланскі полк]], а пяхота дала пачатак Лідскаму стралковаму палку (пазней [[76-ы Лідскі пяхотны полк|76-му пяхотнаму палку]]). 19 чэрвеня 1919 г. В. Дамброўскі стаў камандзірам 13-га ўланскага палка. На чале гэтага палка, а з лета 1920 года — на чале 211-га палка ўланаў, ён удзельнічаў у баях супраць бальшавікоў, у тым ліку: з 13-м палком уланаў змагаўся пад Маладэчна, Радашкевічамі, Какавам, Мінскам, Барысавам, Лепелем; з 211-м палком уланаў змагаўся пад [[Плоцк|Плоцкам]], Гурай, [[Хажэлі|Хожэлем]], і ў атацы захапіў мост праз Нёман і гарады [[Друскенікі|Друскінінкай]], [[Стоўбцы|Стоўпцы]] [[Дзяржынск|і Койданова]] . 15 кастрычніка 1920 года ён перайшоў з палком у войскі [[Сярэдняя Літва|Цэнтральнай Літвы]] і прыняў удзел у баях супраць літоўцаў пад Рыконтамі, [[Рудзішкі (горад)|Рудзішкамі]], [[Ляйпуны|Лейпунамі]], [[Майшагола|Мейшаголай]] [[Шырвінты|і Шырвінтамі]] . Дэмабілізаваўся 25 кастрычніка 1921 года. 13 снежня 1921 года яго ізноў прызваны на актыўную службу і прызначаны камандзірам 34-га мытнага батальёна. 27 верасня 1922 года ён стаў камандзірам 34-га батальёна памежнай аховы, а 20 ліпеня 1923 года — камандзірам 31-га батальёна памежнай аховы . 25 кастрычніка 1923 года ён быў прызваны на актыўную службу і пераведзены ў 27-ы ўланскі полк камандзірам рэзервовага эскадрону, а затым кватэрмайстрам. 8 студзеня 1924 года быў зацверджаны ў званні маёра са старшынствам ад 1 чэрвеня 1919 года і 53-й пасадзе ў корпусе рэзервовых кавалерыйскіх афіцэраў. У той час ён быў прызначаны ў рэзерв [[23 полк Гродзенскіх ўланаў (міжваенная Польшча)|23-га ўланскага палка]] ў Вільні. 27 кастрычніка 1925 года ён быў пераведзены ў 6-ы конна-стралковы полк у Жоўкве камандзірам рэзервовага эскадрону. 31 мая 1926 года ён быў звольнены з актыўнай службы. Памёр 21 кастрычніка 1927 года. Пахаваны на салдацкіх могілках у маёнтку Падольшчына каля [[Германавічы|Германавічаў]], які належаў яго сястры Марыі Шырын. == Ордэны і ўзнагароды == * Сярэбраны крыж [[Virtuti Militari|Ваеннага ордэна Virtuti Militari]] № 5378 – 25 красавіка 1922 г. * Чатыры разы [[Крыж Храбрых|Крыж Доблесці]] * Крыж Заслугі войска Сярэдняй Літвы – 3 сакавіка 1926 г. == Бібліяграфія == * {{Cite web|url=https://wbh.wp.mil.pl/pdfviewer/?f=/c/scans/VM/I.482.41-3195.pdf|title=Władysław Dąbrowski|website=Wojskowe Biuro Historyczne}} * {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}} * Pierwsza lista oficerów rezerwowych WP. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1921. * Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923. * Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924. [[Катэгорыя:Памерлі ў 1927 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1891 годзе]] [[Катэгорыя:Постаці Вільні]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сувалках]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] 8qkpp4kholkx7pssawl26m7eb603v1a 5121281 5121279 2026-04-05T12:11:38Z JerzyKundrat 174 5121281 wikitext text/x-wiki [[Файл:Władysław Dąbrowski (1892-1927).jpg|міні|Уладзіслаў Дамброўскі]] '''Уладзіслаў Дамброўскі''' герба [[Юноша (герб)|«Юноша]]» ({{lang-pl|Władysław Dąbrowski}}; {{ВД-Прэамбула}}) — «загоньчык» (рэйдавік), камандзір партызанскага атрада, самааховы і беларуска-польскіх кавалерысцкіх фармаванняў на Віленшчыне ў 1919 −1920 г., [[маёр]] кавалерыі Войска Польскага, кавалер ордэна Virtuti Militari . == Біяграфія == Нарадзіўся 19 красавіка 1892 года ў Сувалках, у сям’і Адольфа Дамброўскага, рускага генерал-маёра кавалерыі, і Леянціны Казлоўскай <ref name="Muzeum">{{Cite web|url=https://muzeumsg.strazgraniczna.pl/muz/formacje-ochrony-granic/biografie/1918-1939/kadra/d-f/wladyslaw-dabrowski/9504,Wladyslaw-Dabrowski.html?search=59803235|title=Władysław Dąbrowski|website=Muzeum Polskich Formacji Granicznych}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://ipn.gov.pl/pl/publikacje/ksiazki/12609,Lupaszka-1939.html|title=Jerzy Dąmbrowski Łupaszka|website=Instytut Pamięci Narodowej}}</ref>. Род меў маёнткі на [[Дзісеншчына|Дзісеншчыне каля]] [[Германавічы|Германавічаў]]. Ён быў малодшым братам Ежы Дамброўскага. Адукацыю атрымаў у кадэцкім корпусе ў [[Санкт-Пецярбург]]у, затым у кавалерыйскай школе ў [[Крапыўныцкы|Елісаветградзе]], якую скончыў 6 ліпеня 1911 г. у званні карнета і прызначаны ў 2-гі Курляндскі лейб-уланскі полк. [[Першая сусветная вайна|У Першую сусветную вайну]] В. Дамброўскі рушыў у званні паручніка лейб ўланскаў. Пазней, з яго згоды, яго перавялі ў пяхоту; ён камандаваў ротай і батальёнам 10-га Туркестанскага стралковага палка, затым матацыклетным падраздзяленнем, прыпісаным да 2-й кавалерыйскай дывізіі. Паслядоўна быў павышаны да [[Паручнік|лейтэнанта]] (10 верасня 1914 г.), [[штабс-капітан]]а (4 лютага 1916 г.) і [[Ротмістр|капітана]] (10 кастрычніка 1917 г.). 25 лістапада 1917 года ён пакінуў службу ў расійскай арміі і на чале 85 вершнікаў-палякаў далучыўся да [[Польскі корпус|1-га Польскага корпуса]] пад камандаваннем генерала [[Юзаф Доўбар-Мусніцкі|Юзафа Доўбар-Мусніцкага]], з якім ўдзельнічаў у фарміраванні 3-га палка ўланаў. 14 лютага 1918 года быў прызначаны камандзірам 5-га эскадрону гэтага палка. Знаходзячыся ў складзе 1-га корпуса з 12 снежня 1917 года па 24 чэрвеня 1918 года, ён удзельнічаў ва ўсіх яго баях супраць бальшавікоў. Пасля дэмабілізацыі палка немцамі ў 1918 годзе ён прыбыў у маёнтак [[Падольцы|Падольшчына]] ў [[Дзісенскі павет (Расійская імперыя)|Дзісненскім павеце]], дзе жыў да восені таго ж года. Там ён самастойна фармаваў абарону Дзісненскага павета. Актыўна абараняў павет ад бальшавіцкіх банд, разбіваў нямецкія гарнізоны і перашкаджаў рабаванню польскай (шляхецкай, каталіцкай) маёмасці. [[Файл:Dowództwo_ochotniczego_oddziału_braci_Dąbrowskich_-_luty_1919_rok.JPG|міні|271x271пкс|Камандаванне добраахвотніцкім атрадам братоў Дамброўскіх — люты 1919 г. Злева сядзяць: Уладзіслаў і Ежы.]] 25 лістапада 1918 года капітан Уладзіслаў Дамброўскі разам са сваім братам Ежы Дамброўскім звярнуўся да [[Уладзіслаў Вейтка|Уладзіслава Вейткі,]] камандзіра [[Самаабарона Літвы і Беларусі|Самаабароны крэсаў]], і быў прызначаны камандзірам коннага падраздзялення самаабароны Віленскай зямлі. 30 лістапада 1918 года ён узначаліў фармавальны эскадрон, а 25 снежня быў прызначаны камандзірам Віленскага палка ўланаў. Падчас вызвалення [[Вільня|Вільні]] ад немцаў і камуністаў ён па ўласнай ініцыятыве стаў камандзірам усіх падраздзяленняў, якія змагаліся ў тых мясцінах, атрымаўшы намінацыю на гэтыя функцыі ад генерала Вейткі постфактум. Ён камандаваў сіламі, якія захапілі так званае «Вароняе гняздо», а пасля выконваў абавязкі камандзіра ўсходняга ўчастка фронту. У пачатку студзеня 1919 г., будучы камандзірам гарадскога гарнізона, ён змагаўся супраць наступаючых бальшавіцкіх войскаў. 6 студзеня 1919 года, пасля таго, як польскія войскі адышлі з Вільні ў бок [[Балтайі Воке|Вакі-Бялай]] і [[Waka Tyszkiewiczowska|Вакі-Тышкевічоўскай]], капітан Уладзіслаў Дамброўскі адмовіўся часова здаць зброю немцам. На чале двух кавалерыйскіх эскадронаў (пад камандаваннем брата) і стралковага батальёна, сфарміраванага ў Віленскую дывізію Польскай арміі, звычайна вядомую як падраздзяленне маёра Дамброўскага (рускі «капітан» — польскі «маёр»), ён пачаў свой знакаміты паход на [[Брэст]], дзе 13 лютага 1919 года зноў аб’яднаўся з рэгулярнымі польскімі войскамі. Па дарозе ён змагаўся з бальшавікамі пад [[Ружаны|Ружанамі]], захапіў [[Пружаны]], захапіў крэпасць [[Брэст|Брэст-Літоўск]], павярнуў назад, дайшоў да [[Пінск]]а, захапіў [[Баранавічы]] і прайшоў каля Нясвіжа. Нягледзячы на невялікія сілы, ён свабодна перамяшчаўся па краіне, акупаванай бальшавіцкімі войскамі, выклікаючы страх сярод ворага. У сваіх лекцыях пра Віленскую экспедыцыю маршал [[Юзаф Пілсудскі|Юзэф Пілсудскі]] падкрэсліваў, што лёгкасць, з якой Дамброўскі абыходзіўся з бальшавікамі, натхніла яго пачаць барацьбу за вызваленне памежжа. За прарыў на чале падраздзялення з Вільні ў Брэст ён атрымаў падзяку загадам галоўнакамандуючага. Падраздзяленне пад кіраўніцтвам капітана В. Дамброўскага было дададзена да групы войскаў генерала Антонія Лістоўскага і перайменавана ў аператыўную групу. 22 лютага 1919 г. (старонства 07.11.1918) В. Дамброўскі быў узведзены ў маёры і атрымаў камандаванне над гэтай групай. Камандуючы аператыўнай групай, ён удзельнічаў у захопе [[Быцень (Івацэвіцкі раён)|Быценя]], [[Іванава|Янава]], [[Пінск]]а і [[Баранавічы|Баранавіч]]. У чэрвені 1919 г., падчас адпачынку і рэарганізацыі ў [[Ліда|Лідзе]], падраздзяленне маёра В. Дамброўскага стала рэгулярным падраздзяленнем: кавалерыя была сфарміравана ў [[13-ы Віленскі ўланскі полк|13-ы ўланскі полк]], а пяхота дала пачатак Лідскаму стралковаму палку (пазней [[76-ы Лідскі пяхотны полк|76-му пяхотнаму палку]]). 19 чэрвеня 1919 г. В. Дамброўскі стаў камандзірам 13-га ўланскага палка. На чале гэтага палка, а з лета 1920 года — на чале 211-га палка ўланаў, ён удзельнічаў у баях супраць бальшавікоў, у тым ліку: з 13-м палком уланаў змагаўся пад Маладэчна, Радашкевічамі, Какавам, Мінскам, Барысавам, Лепелем; з 211-м палком уланаў змагаўся пад [[Плоцк]]ам, Гурай, [[Хажэлі|Хожэлем]], і ў атацы захапіў мост праз Нёман і гарады [[Друскенікі|Друскінінкай]], [[Стоўбцы|Стоўпцы]] [[Дзяржынск|і Койданова]] . 15 кастрычніка 1920 года ён перайшоў з палком у войскі [[Сярэдняя Літва|Цэнтральнай Літвы]] і прыняў удзел у баях супраць літоўцаў пад Рыконтамі, [[Рудзішкі (горад)|Рудзішкамі]], [[Ляйпуны|Лейпунамі]], [[Майшагола|Мейшаголай]] [[Шырвінты|і Шырвінтамі]] . Дэмабілізаваўся 25 кастрычніка 1921 года. 13 снежня 1921 года яго ізноў прызваны на актыўную службу і прызначаны камандзірам 34-га мытнага батальёна. 27 верасня 1922 года ён стаў камандзірам 34-га батальёна памежнай аховы, а 20 ліпеня 1923 года — камандзірам 31-га батальёна памежнай аховы . 25 кастрычніка 1923 года ён быў прызваны на актыўную службу і пераведзены ў 27-ы ўланскі полк камандзірам рэзервовага эскадрону, а затым кватэрмайстрам. 8 студзеня 1924 года быў зацверджаны ў званні маёра са старшынствам ад 1 чэрвеня 1919 года і 53-й пасадзе ў корпусе рэзервовых кавалерыйскіх афіцэраў. У той час ён быў прызначаны ў рэзерв [[23 полк Гродзенскіх ўланаў (міжваенная Польшча)|23-га ўланскага палка]] ў Вільні. 27 кастрычніка 1925 года ён быў пераведзены ў 6-ы конна-стралковы полк у Жоўкве камандзірам рэзервовага эскадрону. 31 мая 1926 года ён быў звольнены з актыўнай службы. Памёр 21 кастрычніка 1927 года. Пахаваны на салдацкіх могілках у маёнтку Падольшчына каля [[Германавічы|Германавічаў]], які належаў яго сястры Марыі Шырын. == Ордэны і ўзнагароды == * Сярэбраны крыж [[Virtuti Militari|Ваеннага ордэна Virtuti Militari]] № 5378 — 25 красавіка 1922 г. * Чатыры разы [[Крыж Храбрых|Крыж Доблесці]] * Крыж Заслугі войска Сярэдняй Літвы — 3 сакавіка 1926 г. == Бібліяграфія == * {{Cite web|url=https://wbh.wp.mil.pl/pdfviewer/?f=/c/scans/VM/I.482.41-3195.pdf|title=Władysław Dąbrowski|website=Wojskowe Biuro Historyczne}} * {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}} * Pierwsza lista oficerów rezerwowych WP. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1921. * Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923. * Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924. {{DEFAULTSORT:Дамброўскі Уладзіслаў}} fxd1yb8opj3r4whq36va2id9qap4utv 5121282 5121281 2026-04-05T12:12:26Z JerzyKundrat 174 5121282 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч}} '''Уладзіслаў Дамброўскі''' герба [[Юноша (герб)|«Юноша]]» ({{lang-pl|Władysław Dąbrowski}}; {{ВД-Прэамбула}}) — «загоньчык» (рэйдавік), камандзір партызанскага атрада, самааховы і беларуска-польскіх кавалерысцкіх фармаванняў на Віленшчыне ў 1919 −1920 г., [[маёр]] кавалерыі Войска Польскага, кавалер ордэна Virtuti Militari . == Біяграфія == Нарадзіўся 19 красавіка 1892 года ў Сувалках, у сям’і Адольфа Дамброўскага, рускага генерал-маёра кавалерыі, і Леянціны Казлоўскай <ref name="Muzeum">{{Cite web|url=https://muzeumsg.strazgraniczna.pl/muz/formacje-ochrony-granic/biografie/1918-1939/kadra/d-f/wladyslaw-dabrowski/9504,Wladyslaw-Dabrowski.html?search=59803235|title=Władysław Dąbrowski|website=Muzeum Polskich Formacji Granicznych}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://ipn.gov.pl/pl/publikacje/ksiazki/12609,Lupaszka-1939.html|title=Jerzy Dąmbrowski Łupaszka|website=Instytut Pamięci Narodowej}}</ref>. Род меў маёнткі на [[Дзісеншчына|Дзісеншчыне каля]] [[Германавічы|Германавічаў]]. Ён быў малодшым братам Ежы Дамброўскага. Адукацыю атрымаў у кадэцкім корпусе ў [[Санкт-Пецярбург]]у, затым у кавалерыйскай школе ў [[Крапыўныцкы|Елісаветградзе]], якую скончыў 6 ліпеня 1911 г. у званні карнета і прызначаны ў 2-гі Курляндскі лейб-уланскі полк. [[Першая сусветная вайна|У Першую сусветную вайну]] В. Дамброўскі рушыў у званні паручніка лейб ўланскаў. Пазней, з яго згоды, яго перавялі ў пяхоту; ён камандаваў ротай і батальёнам 10-га Туркестанскага стралковага палка, затым матацыклетным падраздзяленнем, прыпісаным да 2-й кавалерыйскай дывізіі. Паслядоўна быў павышаны да [[Паручнік|лейтэнанта]] (10 верасня 1914 г.), [[штабс-капітан]]а (4 лютага 1916 г.) і [[Ротмістр|капітана]] (10 кастрычніка 1917 г.). 25 лістапада 1917 года ён пакінуў службу ў расійскай арміі і на чале 85 вершнікаў-палякаў далучыўся да [[Польскі корпус|1-га Польскага корпуса]] пад камандаваннем генерала [[Юзаф Доўбар-Мусніцкі|Юзафа Доўбар-Мусніцкага]], з якім ўдзельнічаў у фарміраванні 3-га палка ўланаў. 14 лютага 1918 года быў прызначаны камандзірам 5-га эскадрону гэтага палка. Знаходзячыся ў складзе 1-га корпуса з 12 снежня 1917 года па 24 чэрвеня 1918 года, ён удзельнічаў ва ўсіх яго баях супраць бальшавікоў. Пасля дэмабілізацыі палка немцамі ў 1918 годзе ён прыбыў у маёнтак [[Падольцы|Падольшчына]] ў [[Дзісенскі павет (Расійская імперыя)|Дзісненскім павеце]], дзе жыў да восені таго ж года. Там ён самастойна фармаваў абарону Дзісненскага павета. Актыўна абараняў павет ад бальшавіцкіх банд, разбіваў нямецкія гарнізоны і перашкаджаў рабаванню польскай (шляхецкай, каталіцкай) маёмасці. [[Файл:Dowództwo_ochotniczego_oddziału_braci_Dąbrowskich_-_luty_1919_rok.JPG|міні|Камандаванне добраахвотніцкім атрадам братоў Дамброўскіх — люты 1919 г. Злева сядзяць: Уладзіслаў і Ежы.]] 25 лістапада 1918 года капітан Уладзіслаў Дамброўскі разам са сваім братам Ежы Дамброўскім звярнуўся да [[Уладзіслаў Вейтка|Уладзіслава Вейткі,]] камандзіра [[Самаабарона Літвы і Беларусі|Самаабароны крэсаў]], і быў прызначаны камандзірам коннага падраздзялення самаабароны Віленскай зямлі. 30 лістапада 1918 года ён узначаліў фармавальны эскадрон, а 25 снежня быў прызначаны камандзірам Віленскага палка ўланаў. Падчас вызвалення [[Вільня|Вільні]] ад немцаў і камуністаў ён па ўласнай ініцыятыве стаў камандзірам усіх падраздзяленняў, якія змагаліся ў тых мясцінах, атрымаўшы намінацыю на гэтыя функцыі ад генерала Вейткі постфактум. Ён камандаваў сіламі, якія захапілі так званае «Вароняе гняздо», а пасля выконваў абавязкі камандзіра ўсходняга ўчастка фронту. У пачатку студзеня 1919 г., будучы камандзірам гарадскога гарнізона, ён змагаўся супраць наступаючых бальшавіцкіх войскаў. 6 студзеня 1919 года, пасля таго, як польскія войскі адышлі з Вільні ў бок [[Балтайі Воке|Вакі-Бялай]] і [[Waka Tyszkiewiczowska|Вакі-Тышкевічоўскай]], капітан Уладзіслаў Дамброўскі адмовіўся часова здаць зброю немцам. На чале двух кавалерыйскіх эскадронаў (пад камандаваннем брата) і стралковага батальёна, сфарміраванага ў Віленскую дывізію Польскай арміі, звычайна вядомую як падраздзяленне маёра Дамброўскага (рускі «капітан» — польскі «маёр»), ён пачаў свой знакаміты паход на [[Брэст]], дзе 13 лютага 1919 года зноў аб’яднаўся з рэгулярнымі польскімі войскамі. Па дарозе ён змагаўся з бальшавікамі пад [[Ружаны|Ружанамі]], захапіў [[Пружаны]], захапіў крэпасць [[Брэст|Брэст-Літоўск]], павярнуў назад, дайшоў да [[Пінск]]а, захапіў [[Баранавічы]] і прайшоў каля Нясвіжа. Нягледзячы на невялікія сілы, ён свабодна перамяшчаўся па краіне, акупаванай бальшавіцкімі войскамі, выклікаючы страх сярод ворага. У сваіх лекцыях пра Віленскую экспедыцыю маршал [[Юзаф Пілсудскі|Юзэф Пілсудскі]] падкрэсліваў, што лёгкасць, з якой Дамброўскі абыходзіўся з бальшавікамі, натхніла яго пачаць барацьбу за вызваленне памежжа. За прарыў на чале падраздзялення з Вільні ў Брэст ён атрымаў падзяку загадам галоўнакамандуючага. Падраздзяленне пад кіраўніцтвам капітана В. Дамброўскага было дададзена да групы войскаў генерала Антонія Лістоўскага і перайменавана ў аператыўную групу. 22 лютага 1919 г. (старонства 07.11.1918) В. Дамброўскі быў узведзены ў маёры і атрымаў камандаванне над гэтай групай. Камандуючы аператыўнай групай, ён удзельнічаў у захопе [[Быцень (Івацэвіцкі раён)|Быценя]], [[Іванава|Янава]], [[Пінск]]а і [[Баранавічы|Баранавіч]]. У чэрвені 1919 г., падчас адпачынку і рэарганізацыі ў [[Ліда|Лідзе]], падраздзяленне маёра В. Дамброўскага стала рэгулярным падраздзяленнем: кавалерыя была сфарміравана ў [[13-ы Віленскі ўланскі полк|13-ы ўланскі полк]], а пяхота дала пачатак Лідскаму стралковаму палку (пазней [[76-ы Лідскі пяхотны полк|76-му пяхотнаму палку]]). 19 чэрвеня 1919 г. В. Дамброўскі стаў камандзірам 13-га ўланскага палка. На чале гэтага палка, а з лета 1920 года — на чале 211-га палка ўланаў, ён удзельнічаў у баях супраць бальшавікоў, у тым ліку: з 13-м палком уланаў змагаўся пад Маладэчна, Радашкевічамі, Какавам, Мінскам, Барысавам, Лепелем; з 211-м палком уланаў змагаўся пад [[Плоцк]]ам, Гурай, [[Хажэлі|Хожэлем]], і ў атацы захапіў мост праз Нёман і гарады [[Друскенікі|Друскінінкай]], [[Стоўбцы|Стоўпцы]] [[Дзяржынск|і Койданова]] . 15 кастрычніка 1920 года ён перайшоў з палком у войскі [[Сярэдняя Літва|Цэнтральнай Літвы]] і прыняў удзел у баях супраць літоўцаў пад Рыконтамі, [[Рудзішкі (горад)|Рудзішкамі]], [[Ляйпуны|Лейпунамі]], [[Майшагола|Мейшаголай]] [[Шырвінты|і Шырвінтамі]] . Дэмабілізаваўся 25 кастрычніка 1921 года. 13 снежня 1921 года яго ізноў прызваны на актыўную службу і прызначаны камандзірам 34-га мытнага батальёна. 27 верасня 1922 года ён стаў камандзірам 34-га батальёна памежнай аховы, а 20 ліпеня 1923 года — камандзірам 31-га батальёна памежнай аховы . 25 кастрычніка 1923 года ён быў прызваны на актыўную службу і пераведзены ў 27-ы ўланскі полк камандзірам рэзервовага эскадрону, а затым кватэрмайстрам. 8 студзеня 1924 года быў зацверджаны ў званні маёра са старшынствам ад 1 чэрвеня 1919 года і 53-й пасадзе ў корпусе рэзервовых кавалерыйскіх афіцэраў. У той час ён быў прызначаны ў рэзерв [[23 полк Гродзенскіх ўланаў (міжваенная Польшча)|23-га ўланскага палка]] ў Вільні. 27 кастрычніка 1925 года ён быў пераведзены ў 6-ы конна-стралковы полк у Жоўкве камандзірам рэзервовага эскадрону. 31 мая 1926 года ён быў звольнены з актыўнай службы. Памёр 21 кастрычніка 1927 года. Пахаваны на салдацкіх могілках у маёнтку Падольшчына каля [[Германавічы|Германавічаў]], які належаў яго сястры Марыі Шырын. == Ордэны і ўзнагароды == * Сярэбраны крыж [[Virtuti Militari|Ваеннага ордэна Virtuti Militari]] № 5378 — 25 красавіка 1922 г. * Чатыры разы [[Крыж Храбрых|Крыж Доблесці]] * Крыж Заслугі войска Сярэдняй Літвы — 3 сакавіка 1926 г. == Бібліяграфія == * {{Cite web|url=https://wbh.wp.mil.pl/pdfviewer/?f=/c/scans/VM/I.482.41-3195.pdf|title=Władysław Dąbrowski|website=Wojskowe Biuro Historyczne}} * {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}} * Pierwsza lista oficerów rezerwowych WP. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1921. * Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923. * Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924. {{DEFAULTSORT:Дамброўскі Уладзіслаў}} er0efda6gq743vucqhn44zf298r8h3v 5121283 5121282 2026-04-05T12:13:45Z JerzyKundrat 174 /* Бібліяграфія */ 5121283 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч}} '''Уладзіслаў Дамброўскі''' герба [[Юноша (герб)|«Юноша]]» ({{lang-pl|Władysław Dąbrowski}}; {{ВД-Прэамбула}}) — «загоньчык» (рэйдавік), камандзір партызанскага атрада, самааховы і беларуска-польскіх кавалерысцкіх фармаванняў на Віленшчыне ў 1919 −1920 г., [[маёр]] кавалерыі Войска Польскага, кавалер ордэна Virtuti Militari . == Біяграфія == Нарадзіўся 19 красавіка 1892 года ў Сувалках, у сям’і Адольфа Дамброўскага, рускага генерал-маёра кавалерыі, і Леянціны Казлоўскай <ref name="Muzeum">{{Cite web|url=https://muzeumsg.strazgraniczna.pl/muz/formacje-ochrony-granic/biografie/1918-1939/kadra/d-f/wladyslaw-dabrowski/9504,Wladyslaw-Dabrowski.html?search=59803235|title=Władysław Dąbrowski|website=Muzeum Polskich Formacji Granicznych}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://ipn.gov.pl/pl/publikacje/ksiazki/12609,Lupaszka-1939.html|title=Jerzy Dąmbrowski Łupaszka|website=Instytut Pamięci Narodowej}}</ref>. Род меў маёнткі на [[Дзісеншчына|Дзісеншчыне каля]] [[Германавічы|Германавічаў]]. Ён быў малодшым братам Ежы Дамброўскага. Адукацыю атрымаў у кадэцкім корпусе ў [[Санкт-Пецярбург]]у, затым у кавалерыйскай школе ў [[Крапыўныцкы|Елісаветградзе]], якую скончыў 6 ліпеня 1911 г. у званні карнета і прызначаны ў 2-гі Курляндскі лейб-уланскі полк. [[Першая сусветная вайна|У Першую сусветную вайну]] В. Дамброўскі рушыў у званні паручніка лейб ўланскаў. Пазней, з яго згоды, яго перавялі ў пяхоту; ён камандаваў ротай і батальёнам 10-га Туркестанскага стралковага палка, затым матацыклетным падраздзяленнем, прыпісаным да 2-й кавалерыйскай дывізіі. Паслядоўна быў павышаны да [[Паручнік|лейтэнанта]] (10 верасня 1914 г.), [[штабс-капітан]]а (4 лютага 1916 г.) і [[Ротмістр|капітана]] (10 кастрычніка 1917 г.). 25 лістапада 1917 года ён пакінуў службу ў расійскай арміі і на чале 85 вершнікаў-палякаў далучыўся да [[Польскі корпус|1-га Польскага корпуса]] пад камандаваннем генерала [[Юзаф Доўбар-Мусніцкі|Юзафа Доўбар-Мусніцкага]], з якім ўдзельнічаў у фарміраванні 3-га палка ўланаў. 14 лютага 1918 года быў прызначаны камандзірам 5-га эскадрону гэтага палка. Знаходзячыся ў складзе 1-га корпуса з 12 снежня 1917 года па 24 чэрвеня 1918 года, ён удзельнічаў ва ўсіх яго баях супраць бальшавікоў. Пасля дэмабілізацыі палка немцамі ў 1918 годзе ён прыбыў у маёнтак [[Падольцы|Падольшчына]] ў [[Дзісенскі павет (Расійская імперыя)|Дзісненскім павеце]], дзе жыў да восені таго ж года. Там ён самастойна фармаваў абарону Дзісненскага павета. Актыўна абараняў павет ад бальшавіцкіх банд, разбіваў нямецкія гарнізоны і перашкаджаў рабаванню польскай (шляхецкай, каталіцкай) маёмасці. [[Файл:Dowództwo_ochotniczego_oddziału_braci_Dąbrowskich_-_luty_1919_rok.JPG|міні|Камандаванне добраахвотніцкім атрадам братоў Дамброўскіх — люты 1919 г. Злева сядзяць: Уладзіслаў і Ежы.]] 25 лістапада 1918 года капітан Уладзіслаў Дамброўскі разам са сваім братам Ежы Дамброўскім звярнуўся да [[Уладзіслаў Вейтка|Уладзіслава Вейткі,]] камандзіра [[Самаабарона Літвы і Беларусі|Самаабароны крэсаў]], і быў прызначаны камандзірам коннага падраздзялення самаабароны Віленскай зямлі. 30 лістапада 1918 года ён узначаліў фармавальны эскадрон, а 25 снежня быў прызначаны камандзірам Віленскага палка ўланаў. Падчас вызвалення [[Вільня|Вільні]] ад немцаў і камуністаў ён па ўласнай ініцыятыве стаў камандзірам усіх падраздзяленняў, якія змагаліся ў тых мясцінах, атрымаўшы намінацыю на гэтыя функцыі ад генерала Вейткі постфактум. Ён камандаваў сіламі, якія захапілі так званае «Вароняе гняздо», а пасля выконваў абавязкі камандзіра ўсходняга ўчастка фронту. У пачатку студзеня 1919 г., будучы камандзірам гарадскога гарнізона, ён змагаўся супраць наступаючых бальшавіцкіх войскаў. 6 студзеня 1919 года, пасля таго, як польскія войскі адышлі з Вільні ў бок [[Балтайі Воке|Вакі-Бялай]] і [[Waka Tyszkiewiczowska|Вакі-Тышкевічоўскай]], капітан Уладзіслаў Дамброўскі адмовіўся часова здаць зброю немцам. На чале двух кавалерыйскіх эскадронаў (пад камандаваннем брата) і стралковага батальёна, сфарміраванага ў Віленскую дывізію Польскай арміі, звычайна вядомую як падраздзяленне маёра Дамброўскага (рускі «капітан» — польскі «маёр»), ён пачаў свой знакаміты паход на [[Брэст]], дзе 13 лютага 1919 года зноў аб’яднаўся з рэгулярнымі польскімі войскамі. Па дарозе ён змагаўся з бальшавікамі пад [[Ружаны|Ружанамі]], захапіў [[Пружаны]], захапіў крэпасць [[Брэст|Брэст-Літоўск]], павярнуў назад, дайшоў да [[Пінск]]а, захапіў [[Баранавічы]] і прайшоў каля Нясвіжа. Нягледзячы на невялікія сілы, ён свабодна перамяшчаўся па краіне, акупаванай бальшавіцкімі войскамі, выклікаючы страх сярод ворага. У сваіх лекцыях пра Віленскую экспедыцыю маршал [[Юзаф Пілсудскі|Юзэф Пілсудскі]] падкрэсліваў, што лёгкасць, з якой Дамброўскі абыходзіўся з бальшавікамі, натхніла яго пачаць барацьбу за вызваленне памежжа. За прарыў на чале падраздзялення з Вільні ў Брэст ён атрымаў падзяку загадам галоўнакамандуючага. Падраздзяленне пад кіраўніцтвам капітана В. Дамброўскага было дададзена да групы войскаў генерала Антонія Лістоўскага і перайменавана ў аператыўную групу. 22 лютага 1919 г. (старонства 07.11.1918) В. Дамброўскі быў узведзены ў маёры і атрымаў камандаванне над гэтай групай. Камандуючы аператыўнай групай, ён удзельнічаў у захопе [[Быцень (Івацэвіцкі раён)|Быценя]], [[Іванава|Янава]], [[Пінск]]а і [[Баранавічы|Баранавіч]]. У чэрвені 1919 г., падчас адпачынку і рэарганізацыі ў [[Ліда|Лідзе]], падраздзяленне маёра В. Дамброўскага стала рэгулярным падраздзяленнем: кавалерыя была сфарміравана ў [[13-ы Віленскі ўланскі полк|13-ы ўланскі полк]], а пяхота дала пачатак Лідскаму стралковаму палку (пазней [[76-ы Лідскі пяхотны полк|76-му пяхотнаму палку]]). 19 чэрвеня 1919 г. В. Дамброўскі стаў камандзірам 13-га ўланскага палка. На чале гэтага палка, а з лета 1920 года — на чале 211-га палка ўланаў, ён удзельнічаў у баях супраць бальшавікоў, у тым ліку: з 13-м палком уланаў змагаўся пад Маладэчна, Радашкевічамі, Какавам, Мінскам, Барысавам, Лепелем; з 211-м палком уланаў змагаўся пад [[Плоцк]]ам, Гурай, [[Хажэлі|Хожэлем]], і ў атацы захапіў мост праз Нёман і гарады [[Друскенікі|Друскінінкай]], [[Стоўбцы|Стоўпцы]] [[Дзяржынск|і Койданова]] . 15 кастрычніка 1920 года ён перайшоў з палком у войскі [[Сярэдняя Літва|Цэнтральнай Літвы]] і прыняў удзел у баях супраць літоўцаў пад Рыконтамі, [[Рудзішкі (горад)|Рудзішкамі]], [[Ляйпуны|Лейпунамі]], [[Майшагола|Мейшаголай]] [[Шырвінты|і Шырвінтамі]] . Дэмабілізаваўся 25 кастрычніка 1921 года. 13 снежня 1921 года яго ізноў прызваны на актыўную службу і прызначаны камандзірам 34-га мытнага батальёна. 27 верасня 1922 года ён стаў камандзірам 34-га батальёна памежнай аховы, а 20 ліпеня 1923 года — камандзірам 31-га батальёна памежнай аховы . 25 кастрычніка 1923 года ён быў прызваны на актыўную службу і пераведзены ў 27-ы ўланскі полк камандзірам рэзервовага эскадрону, а затым кватэрмайстрам. 8 студзеня 1924 года быў зацверджаны ў званні маёра са старшынствам ад 1 чэрвеня 1919 года і 53-й пасадзе ў корпусе рэзервовых кавалерыйскіх афіцэраў. У той час ён быў прызначаны ў рэзерв [[23 полк Гродзенскіх ўланаў (міжваенная Польшча)|23-га ўланскага палка]] ў Вільні. 27 кастрычніка 1925 года ён быў пераведзены ў 6-ы конна-стралковы полк у Жоўкве камандзірам рэзервовага эскадрону. 31 мая 1926 года ён быў звольнены з актыўнай службы. Памёр 21 кастрычніка 1927 года. Пахаваны на салдацкіх могілках у маёнтку Падольшчына каля [[Германавічы|Германавічаў]], які належаў яго сястры Марыі Шырын. == Ордэны і ўзнагароды == * Сярэбраны крыж [[Virtuti Militari|Ваеннага ордэна Virtuti Militari]] № 5378 — 25 красавіка 1922 г. * Чатыры разы [[Крыж Храбрых|Крыж Доблесці]] * Крыж Заслугі войска Сярэдняй Літвы — 3 сакавіка 1926 г. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Cite web|url=https://wbh.wp.mil.pl/pdfviewer/?f=/c/scans/VM/I.482.41-3195.pdf|title=Władysław Dąbrowski|website=Wojskowe Biuro Historyczne}} * {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}} * Pierwsza lista oficerów rezerwowych WP. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1921. * Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923. * Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Дамброўскі Уладзіслаў}} 96h0itlosa0lk9w0iz97854qv8yruxc 10 805430 5121316 5121187 2026-04-05T13:04:35Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5121316 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Беларусазнаўства ў Польшчы |загаловак = [[Беларусазнаўства ў Польшчы]] |выява = |клас_спісаў = hlist |група1 = Акадэмічныя і навуковыя цэнтры |спіс1 = {{Навігацыйная табліца|subgroup |загаловак1 = Варшава |спіс1 = [[Кафедра беларусістыкі Варшаўскага ўніверсітэта]]{{·}} [[Працоўня беларускай філалогіі Польскай акадэміі навук|Працоўня беларускай філалогіі ПАН]] |загаловак2 = Беласток |спіс2 = [[Кафедра беларускай філалогіі Беластоцкага ўніверсітэта]]{{·}} [[Аддзел беларускай культуры Беластоцкага ўніверсітэта]] |загаловак3 = Люблін |спіс3 = [[Аддзел беларусістыкі Універсітэта Марыі Складоўскай-Кюры]] |загаловак4 = Вільня<br/> <small>(міжваенны час)</small> |спіс4 = [[Беларусазнаўства ва Універсітэце Стэфана Баторыя]]{{·}} [[Навукова-даследчы інстытут Усходняй Еўропы]] }} |група2 = Даследчыкі паводле асяродкаў |спіс2 = {{Навігацыйная табліца|subgroup |загаловак1 = Пачынальнікі |спіс1 = [[Самуіл Багуміл Ліндэ]]{{·}} [[Ян Баршчэўскі]]{{·}} [[Казімір Андрэевіч Буйніцкі|Казімір Буйніцкі]]{{·}} [[Аляксандр Феліксавіч Рыпінскі|Аляксандр Рыпінскі]]{{·}} [[Ян Чачот]] |загаловак2 = Варшаўскі |спіс2 = [[Антаніна Абрэмбская-Яблонская]]{{·}} [[Аляксандр Баршчэўскі]]{{·}} [[Ніна Баршчэўская]]{{·}} [[Базыль Белаказовіч]]{{·}} [[Яніна Эльжбета Смулэк|Эльжбета Смулкова]]{{·}} [[Юры Туронак]]{{·}} [[Мікалай Валянцінавіч Хаўстовіч|Мікалай Хаўстовіч]]{{·}} [[Ганна Энгелькінг]]{{·}} [[Мірослаў Янковяк]] |загаловак3 = Беластоцкі |спіс3 = [[Алена Глагоўская]]{{·}} [[Міхаіл Кандрацюк]]{{·}} [[Алег Юр’евіч Латышонак|Алег Латышонак]]{{·}} [[Ірэна Матуш]]{{·}} [[Яўген Васілевіч Мірановіч|Яўген Мірановіч]]{{·}} [[Аляксандр Мішкевіч]]{{·}} [[Базыль Сегень]]{{·}} [[Галіна Паўлаўна Тварановіч|Галіна Тварановіч]]{{·}} [[Лілія Цытко]]{{·}} [[Ян Чыквін]] |загаловак4 = Люблінскі |спіс4 = [[Сяргей Валер’евіч Кавалёў|Сяргей Кавалёў]]{{·}} [[Міхал Лесьёў]]{{·}} [[Рышард Лужны]]{{·}} [[Рышард Радзік]]{{·}} [[Міхал Саевіч]]{{·}} [[Беата Сівек]] |загаловак5 = Віленскі (да 1939) |спіс5 = [[Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ|Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ-Эрэнкройцава]]{{·}} [[Севярын Віславух]]{{·}} [[Мар’ян Пецюкевіч]]{{·}} [[Станіслаў Іосіфавіч Станкевіч|Станіслаў Станкевіч]]{{·}} [[Ян Станкевіч]]{{·}} [[Генадзь Іванавіч Цітовіч|Генадзь Цітовіч]] }} |група3 = Навуковыя і гістарычныя<br/> таварыствы |спіс3 = * [[Беларускае гістарычнае таварыства (Польшча)|Беларускае гістарычнае таварыства]] * [[Беларускае навуковае таварыства (Вільня)|Беларускае навуковае таварыства]] * [[Таварыства прыяцеляў беларусаведы]] (УСБ) * [[Белавежа (літаратурнае аб’яднанне)|БЛА «Белавежа»]] ''(навукова-крытычная секцыя)'' |група4 = Перыядычныя выданні |спіс4 = {{Навігацыйная табліца|subgroup |загаловак1 = Сучасныя |спіс1 = «[[Acta Albaruthenica]]»{{·}} «[[Annus Albaruthenicus]]»{{·}} «[[Białorutenistyka Białostocka]]»{{·}} «[[Białoruskie Zeszyty Historyczne]]»{{·}} «[[Studia Białorutenistyczne]]»{{·}} «[[Termopile]]» |загаловак2 = Гістарычныя |спіс2 = «[[Balticoslavica]]»{{·}} «[[Родная мова (часопіс)|Родная мова]]»{{·}} «[[Środy Literackie]]» }} |група5 = Фундаментальныя<br/> працы і выданні |спіс5 = * «[[Люд беларускі]]» (М. Федароўскі) *«[[Падручны беларуска-польскі слоўнік]]» (Б. Друцкі-Падбярэскі) *«[[Вільня і Віленская зямля (манаграфія)|Вільня і Віленская зямля]]» *«[[Атлас усходнеславянскіх гаворак Беласточчыны]]» *«[[Старабеларуская літаратура ХІ—XVIII стст. Хрэстаматыя]]» }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Беларусь]] [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Польшча]] </noinclude> jcm5c5p8ecb3hchv4zgpxut0gtrwvbe 5121412 5121316 2026-04-05T16:18:47Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5121412 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Беларусазнаўства ў Польшчы |загаловак = [[Беларусазнаўства ў Польшчы]] |выява = |клас_спісаў = hlist |група1 = Акадэмічныя і навуковыя цэнтры |спіс1 = {{Навігацыйная табліца|subgroup |загаловак1 = Варшава |спіс1 = [[Кафедра беларусістыкі Варшаўскага ўніверсітэта]]{{·}} [[Працоўня беларускай філалогіі Польскай акадэміі навук|Працоўня беларускай філалогіі ПАН]] |загаловак2 = Беласток |спіс2 = [[Кафедра беларускай філалогіі Беластоцкага ўніверсітэта]]{{·}} [[Аддзел беларускай культуры Беластоцкага ўніверсітэта]] |загаловак3 = Люблін |спіс3 = [[Аддзел беларусістыкі Універсітэта Марыі Складоўскай-Кюры]] |загаловак4 = Вільня<br/> <small>(міжваенны час)</small> |спіс4 = [[Беларусазнаўства ва Універсітэце Стэфана Баторыя]]{{·}} [[Навукова-даследчы інстытут Усходняй Еўропы]] }} |група2 = Даследчыкі паводле асяродкаў |спіс2 = {{Навігацыйная табліца|subgroup |загаловак1 = Пачынальнікі |спіс1 = [[Самуіл Багуміл Ліндэ]]{{·}} [[Ян Баршчэўскі]]{{·}} [[Казімір Андрэевіч Буйніцкі|Казімір Буйніцкі]]{{·}} [[Аляксандр Феліксавіч Рыпінскі|Аляксандр Рыпінскі]]{{·}} [[Ян Чачот]] |загаловак2 = Варшаўскі |спіс2 = [[Антаніна Абрэмбская-Яблонская]]{{·}} [[Аляксандр Баршчэўскі]]{{·}} [[Ніна Баршчэўская]]{{·}} [[Базыль Белаказовіч]]{{·}} [[Яніна Эльжбета Смулэк|Эльжбета Смулкова]]{{·}} [[Юры Туронак]]{{·}} [[Мікалай Валянцінавіч Хаўстовіч|Мікалай Хаўстовіч]]{{·}} [[Ганна Энгелькінг]]{{·}} [[Мірослаў Янковяк]] |загаловак3 = Беластоцкі |спіс3 = [[Алена Глагоўская]]{{·}} [[Міхаіл Кандрацюк]]{{·}} [[Алег Юр’евіч Латышонак|Алег Латышонак]]{{·}} [[Ірэна Матуш]]{{·}} [[Яўген Васілевіч Мірановіч|Яўген Мірановіч]]{{·}} [[Аляксандр Міськевіч]]{{·}} [[Базыль Сегень]]{{·}} [[Галіна Паўлаўна Тварановіч|Галіна Тварановіч]]{{·}} [[Лілія Цытко]]{{·}} [[Ян Чыквін]] |загаловак4 = Люблінскі |спіс4 = [[Сяргей Валер’евіч Кавалёў|Сяргей Кавалёў]]{{·}} [[Міхал Лесьёў]]{{·}} [[Рышард Лужны]]{{·}} [[Рышард Радзік]]{{·}} [[Міхал Саевіч]]{{·}} [[Беата Сівек]] |загаловак5 = Віленскі (да 1939) |спіс5 = [[Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ|Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ-Эрэнкройцава]]{{·}} [[Севярын Віславух]]{{·}} [[Мар’ян Пецюкевіч]]{{·}} [[Станіслаў Іосіфавіч Станкевіч|Станіслаў Станкевіч]]{{·}} [[Ян Станкевіч]]{{·}} [[Генадзь Іванавіч Цітовіч|Генадзь Цітовіч]] }} |група3 = Навуковыя і гістарычныя<br/> таварыствы |спіс3 = * [[Беларускае гістарычнае таварыства (Польшча)|Беларускае гістарычнае таварыства]] * [[Беларускае навуковае таварыства (Вільня)|Беларускае навуковае таварыства]] * [[Таварыства прыяцеляў беларусаведы]] (УСБ) * [[Белавежа (літаратурнае аб’яднанне)|БЛА «Белавежа»]] ''(навукова-крытычная секцыя)'' |група4 = Перыядычныя выданні |спіс4 = {{Навігацыйная табліца|subgroup |загаловак1 = Сучасныя |спіс1 = «[[Acta Albaruthenica]]»{{·}} «[[Annus Albaruthenicus]]»{{·}} «[[Białorutenistyka Białostocka]]»{{·}} «[[Białoruskie Zeszyty Historyczne]]»{{·}} «[[Studia Białorutenistyczne]]»{{·}} «[[Termopile]]» |загаловак2 = Гістарычныя |спіс2 = «[[Balticoslavica]]»{{·}} «[[Родная мова (часопіс)|Родная мова]]»{{·}} «[[Środy Literackie]]» }} |група5 = Фундаментальныя<br/> працы і выданні |спіс5 = * «[[Люд беларускі]]» (М. Федароўскі) *«[[Падручны беларуска-польскі слоўнік]]» (Б. Друцкі-Падбярэскі) *«[[Вільня і Віленская зямля (манаграфія)|Вільня і Віленская зямля]]» *«[[Атлас усходнеславянскіх гаворак Беласточчыны]]» *«[[Старабеларуская літаратура ХІ—XVIII стст. Хрэстаматыя]]» }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Беларусь]] [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Польшча]] </noinclude> 19vkhte6azkce9t71dp18vvgrpls6lr 10 805432 5121386 5121231 2026-04-05T14:59:25Z Plaga med 116903 5121386 wikitext text/x-wiki {{docpage}} {{Uses TemplateStyles|Шаблон:Картка аніманга/styles.css}} Гэты шаблон выкарыстоўваецца для відэа-раздзела карткі пра [[анімэ]], экранізацыі, ігравыя адаптацыі і іншыя звязаныя з анімангай відэатворы. Звычайна ён ужываецца разам з {{tl|Картка аніманга/Загаловак}} уверсе і {{tl|Картка аніманга/Канец}} унізе. Параметр <code>type</code> вызначае назву раздзела і набор палёў, якія будуць паказвацца. Напрыклад, для серыялаў і дарам могуць выводзіцца сетка і колькасць эпізодаў, для фільмаў — працягласць, бюджэт і касавыя зборы, а для серыі фільмаў — таксама колькасць фільмаў. Для аднаразовых экранізацый звычайна выкарыстоўваецца параметр <code>released</code>. Для шматсерыйных праектаў — <code>first</code> і <code>last</code>. Калі праект працягваецца, <code>last</code> можна пакінуць пустым. {{collapse top|TemplateData}} <templatedata> { "description": "Відэа-раздзел карткі для артыкулаў пра анімэ, ігравыя адаптацыі і іншыя звязаныя з анімангай відэатворы. Звычайна выкарыстоўваецца разам з шаблонамі «Картка аніманга/Загаловак» і «Картка аніманга/Канец».", "format": "block", "params": { "type": { "label": "Тып", "description": "Тып відэатвора, які вызначае назву раздзела і набор паказаных палёў.", "type": "string", "required": false, "suggestedvalues": [ "tv", "series", "tv series", "tv movie", "tv film", "music", "music video", "commercial", "spot", "movie", "film", "movie series", "film series", "oav", "ova", "oad", "ona", "drama", "special", "live tv film", "live video", "live movie", "live film" ], "example": "tv series" }, "title": { "label": "Назва секцыі", "description": "Назва канкрэтнага відэатвора, калі яна адрозніваецца ад асноўнай назвы карткі.", "type": "string", "required": false, "example": "''Pryhody Vikipedyi!''" }, "title_small": { "label": "Дадатковы падзагаловак", "description": "Малодшы радок пад асноўнай назвай секцыі.", "type": "string", "required": false, "example": "тэлевізійны анімэ-серыял" }, "director": { "label": "Рэжысёр", "description": "Рэжысёр або рэжысёры.", "type": "string", "required": false, "example": "[[Удзельнік:Example|Example]]" }, "producer": { "label": "Прадзюсар", "description": "Прадзюсар або прадзюсары.", "type": "string", "required": false, "example": "Example Studio" }, "writer": { "label": "Сцэнарыст", "description": "Сцэнарыст або сцэнарысты.", "type": "string", "required": false, "example": "Example Writer" }, "music": { "label": "Кампазітар", "description": "Кампазітар або аўтар музыкі.", "type": "string", "required": false, "example": "Example Composer" }, "studio": { "label": "Студыя", "description": "Студыя-вытворца.", "type": "string", "required": false, "example": "Example Animation" }, "licensee": { "label": "Ліцэнзіят", "description": "Кампанія або арганізацыя, якая ліцэнзавала выданне.", "type": "string", "required": false, "example": "Example License" }, "network": { "label": "Арыгінальная сетка", "description": "Тэлеканал або сетка арыгінальнага паказу. Паказваецца толькі для адпаведных тыпаў.", "type": "string", "required": false, "example": "Example TV" }, "network_en": { "label": "Англамоўная сетка", "description": "Англамоўны тэлеканал або сетка. Паказваецца толькі для адпаведных тыпаў.", "type": "string", "required": false, "example": "Example English TV" }, "released": { "label": "Дата выхаду", "description": "Дата прэм’еры або выхаду для аднаразовых відэатвораў.", "type": "string", "required": false, "example": "1 студзеня 2024" }, "first": { "label": "Пачатак паказу", "description": "Дата пачатку паказу або выхаду для серыяльных праектаў.", "type": "string", "required": false, "example": "1 студзеня 2024" }, "last": { "label": "Канец паказу", "description": "Дата заканчэння паказу або выхаду. Калі праект працягваецца, можна пакінуць пустым.", "type": "string", "required": false, "example": "1 сакавіка 2024" }, "runtime": { "label": "Працягласць", "description": "Працягласць фільма, выпуску або эпізоду, калі яна паказваецца для гэтага тыпу.", "type": "string", "required": false, "example": "24 хв." }, "budget": { "label": "Бюджэт", "description": "Бюджэт вытворчасці, калі ён дарэчны для гэтага тыпу.", "type": "string", "required": false, "example": "¥100 млн" }, "gross": { "label": "Касавыя зборы", "description": "Касавыя зборы для кінапраектаў, калі яны вядомыя.", "type": "string", "required": false, "example": "¥500 млн" }, "films": { "label": "Фільмы", "description": "Колькасць фільмаў для серыі фільмаў.", "type": "string", "required": false, "example": "3" }, "film_list": { "label": "Спіс фільмаў", "description": "Назва старонкі са спісам фільмаў.", "type": "wiki-page-name", "required": false, "example": "Спіс фільмаў «Прыгоды Вікіпедыі!»" }, "episodes": { "label": "Эпізоды", "description": "Колькасць эпізодаў.", "type": "string", "required": false, "example": "12" }, "episode_list": { "label": "Спіс эпізодаў", "description": "Назва старонкі са спісам эпізодаў.", "type": "wiki-page-name", "required": false, "example": "Спіс эпізодаў «Прыгоды Вікіпедыі!»" }, "child": { "label": "Даччыны блок", "description": "Службовы параметр для ўнутранага выкарыстання ў складзенай картцы.", "type": "boolean", "required": false } }, "paramOrder": [ "type", "title", "title_small", "director", "producer", "writer", "music", "studio", "licensee", "network", "network_en", "released", "first", "last", "runtime", "budget", "gross", "films", "film_list", "episodes", "episode_list", "child" ] } </templatedata> {{collapse bottom}} <includeonly> [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Анімэ і манга|Відэа]] </includeonly> j9p3tavmiuchf0hugx9ngwpw2lh14ys 5121387 5121386 2026-04-05T15:02:22Z Plaga med 116903 5121387 wikitext text/x-wiki {{docpage}} {{Uses TemplateStyles|Шаблон:Картка аніманга/styles.css}} Гэты шаблон выкарыстоўваецца для відэа-раздзела карткі пра [[анімэ]], экранізацыі, ігравыя адаптацыі і іншыя звязаныя з анімангай відэатворы. Звычайна ён ужываецца разам з {{tl|Картка аніманга/Загаловак}} уверсе і {{tl|Картка аніманга/Канец}} унізе. Параметр <code>type</code> вызначае назву раздзела і набор палёў, якія будуць паказвацца. Напрыклад, для серыялаў і дарам могуць выводзіцца сетка і колькасць серый, для фільмаў — працягласць, бюджэт і касавыя зборы, а для серыі фільмаў — таксама колькасць фільмаў. Для аднаразовых экранізацый звычайна выкарыстоўваецца параметр <code>released</code>. Для шматсерыйных праектаў — <code>first</code> і <code>last</code>. Калі праект працягваецца, <code>last</code> можна пакінуць пустым. {{collapse top|TemplateData}} <templatedata> { "description": "Відэа-раздзел карткі для артыкулаў пра анімэ, ігравыя адаптацыі і іншыя звязаныя з анімангай відэатворы. Звычайна выкарыстоўваецца разам з шаблонамі «Картка аніманга/Загаловак» і «Картка аніманга/Канец».", "format": "block", "params": { "type": { "label": "Тып", "description": "Тып экранізацыі, які вызначае назву раздзела і набор паказаных палёў.", "type": "string", "required": false, "suggestedvalues": [ "tv", "series", "tv series", "tv movie", "tv film", "music", "music video", "commercial", "spot", "movie", "film", "movie series", "film series", "oav", "ova", "oad", "ona", "drama", "special", "live tv film", "live video", "live movie", "live film" ], "example": "tv series" }, "title": { "label": "Назва секцыі", "description": "Назва канкрэтнай экрынізацыі, калі яна адрозніваецца ад асноўнай назвы карткі.", "type": "string", "required": false, "example": "''Pryhody Vikipedyi!''" }, "title_small": { "label": "Дадатковы падзагаловак", "description": "Малодшы радок пад асноўнай назвай секцыі.", "type": "string", "required": false, "example": "тэлевізійны анімэ-серыял" }, "director": { "label": "Рэжысёр", "description": "Рэжысёр або рэжысёры.", "type": "string", "required": false, "example": "[[Удзельнік:Example|Example]]" }, "producer": { "label": "Прадзюсар", "description": "Прадзюсар або прадзюсары.", "type": "string", "required": false, "example": "Example Studio" }, "writer": { "label": "Сцэнарыст", "description": "Сцэнарыст або сцэнарысты.", "type": "string", "required": false, "example": "Example Writer" }, "music": { "label": "Кампазітар", "description": "Кампазітар або аўтар музыкі.", "type": "string", "required": false, "example": "Example Composer" }, "studio": { "label": "Студыя", "description": "Студыя-вытворца.", "type": "string", "required": false, "example": "Example Animation" }, "licensee": { "label": "Ліцэнзіят", "description": "Кампанія або арганізацыя, якая ліцэнзавала выданне.", "type": "string", "required": false, "example": "Example License" }, "network": { "label": "Арыгінальная сетка", "description": "Тэлеканал або сетка арыгінальнага паказу. Паказваецца толькі для адпаведных тыпаў.", "type": "string", "required": false, "example": "Example TV" }, "network_en": { "label": "Англамоўная сетка", "description": "Англамоўны тэлеканал або сетка. Паказваецца толькі для адпаведных тыпаў.", "type": "string", "required": false, "example": "Example English TV" }, "released": { "label": "Дата выхаду", "description": "Дата прэм’еры або выхаду для аднаразовых экрынізацый.", "type": "string", "required": false, "example": "1 студзеня 2024" }, "first": { "label": "Пачатак паказу", "description": "Дата пачатку паказу або выхаду для шматсерыйных праектаў.", "type": "string", "required": false, "example": "1 студзеня 2024" }, "last": { "label": "Канец паказу", "description": "Дата заканчэння паказу або выхаду. Калі праект працягваецца, можна пакінуць пустым.", "type": "string", "required": false, "example": "1 сакавіка 2024" }, "runtime": { "label": "Працягласць", "description": "Працягласць фільма, выпуску або серыі, калі яна паказваецца для гэтага тыпу.", "type": "string", "required": false, "example": "24 хв." }, "budget": { "label": "Бюджэт", "description": "Бюджэт вытворчасці, калі ён дарэчны для гэтага тыпу.", "type": "string", "required": false, "example": "¥100 млн" }, "gross": { "label": "Касавыя зборы", "description": "Касавыя зборы для кінапраектаў, калі яны вядомыя.", "type": "string", "required": false, "example": "¥500 млн" }, "films": { "label": "Фільмы", "description": "Колькасць фільмаў для серыі фільмаў.", "type": "string", "required": false, "example": "3" }, "film_list": { "label": "Спіс фільмаў", "description": "Назва старонкі са спісам фільмаў.", "type": "wiki-page-name", "required": false, "example": "Спіс фільмаў «Прыгоды Вікіпедыі!»" }, "episodes": { "label": "Серыі", "description": "Колькасць серый.", "type": "string", "required": false, "example": "12" }, "episode_list": { "label": "Спіс серый", "description": "Назва старонкі са спісам серый.", "type": "wiki-page-name", "required": false, "example": "Спіс серый «Прыгоды Вікіпедыі!»" }, "child": { "label": "Даччыны блок", "description": "Службовы параметр для ўнутранага выкарыстання ў складзенай картцы.", "type": "boolean", "required": false } }, "paramOrder": [ "type", "title", "title_small", "director", "producer", "writer", "music", "studio", "licensee", "network", "network_en", "released", "first", "last", "runtime", "budget", "gross", "films", "film_list", "episodes", "episode_list", "child" ] } </templatedata> {{collapse bottom}} <includeonly> [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Анімэ і манга|Відэа]] </includeonly> dxgutq8mm09irfuae5ydsrf7xm3xvem 5121393 5121387 2026-04-05T15:16:10Z Plaga med 116903 5121393 wikitext text/x-wiki {{docpage}} {{Uses TemplateStyles|Шаблон:Картка аніманга/styles.css}} Гэты шаблон выкарыстоўваецца для відэа-раздзела карткі пра [[анімэ]], экранізацыі, ігравыя адаптацыі і іншыя звязаныя з '''[[Шаблон:Картка аніманга|анімангай]]''' відэатворы. Звычайна ён ужываецца разам з {{tl|Картка аніманга/Загаловак}} уверсе і {{tl|Картка аніманга/Канец}} унізе. Параметр <code>type</code> вызначае назву раздзела і набор палёў, якія будуць паказвацца. Напрыклад, для серыялаў і дарам могуць выводзіцца сетка і колькасць серый, для фільмаў — працягласць, бюджэт і касавыя зборы, а для серыі фільмаў — таксама колькасць фільмаў. Для аднаразовых экранізацый звычайна выкарыстоўваецца параметр <code>released</code>. Для шматсерыйных праектаў — <code>first</code> і <code>last</code>. Калі праект працягваецца, <code>last</code> можна пакінуць пустым. {{collapse top|TemplateData}} <templatedata> { "description": "Відэа-раздзел карткі для артыкулаў пра анімэ, ігравыя адаптацыі і іншыя звязаныя з анімангай відэатворы. Звычайна выкарыстоўваецца разам з шаблонамі «Картка аніманга/Загаловак» і «Картка аніманга/Канец».", "format": "block", "params": { "type": { "label": "Тып", "description": "Тып экранізацыі, які вызначае назву раздзела і набор паказаных палёў.", "type": "string", "required": false, "suggestedvalues": [ "tv", "series", "tv series", "tv movie", "tv film", "music", "music video", "commercial", "spot", "movie", "film", "movie series", "film series", "oav", "ova", "oad", "ona", "drama", "special", "live tv film", "live video", "live movie", "live film" ], "example": "tv series" }, "title": { "label": "Назва секцыі", "description": "Назва канкрэтнай экрынізацыі, калі яна адрозніваецца ад асноўнай назвы карткі.", "type": "string", "required": false, "example": "''Pryhody Vikipedyi!''" }, "title_small": { "label": "Дадатковы падзагаловак", "description": "Малодшы радок пад асноўнай назвай секцыі.", "type": "string", "required": false, "example": "тэлевізійны анімэ-серыял" }, "director": { "label": "Рэжысёр", "description": "Рэжысёр або рэжысёры.", "type": "string", "required": false, "example": "[[Удзельнік:Example|Example]]" }, "producer": { "label": "Прадзюсар", "description": "Прадзюсар або прадзюсары.", "type": "string", "required": false, "example": "Example Studio" }, "writer": { "label": "Сцэнарыст", "description": "Сцэнарыст або сцэнарысты.", "type": "string", "required": false, "example": "Example Writer" }, "music": { "label": "Кампазітар", "description": "Кампазітар або аўтар музыкі.", "type": "string", "required": false, "example": "Example Composer" }, "studio": { "label": "Студыя", "description": "Студыя-вытворца.", "type": "string", "required": false, "example": "Example Animation" }, "licensee": { "label": "Ліцэнзіят", "description": "Кампанія або арганізацыя, якая ліцэнзавала выданне.", "type": "string", "required": false, "example": "Example License" }, "network": { "label": "Арыгінальная сетка", "description": "Тэлеканал або сетка арыгінальнага паказу. Паказваецца толькі для адпаведных тыпаў.", "type": "string", "required": false, "example": "Example TV" }, "network_en": { "label": "Англамоўная сетка", "description": "Англамоўны тэлеканал або сетка. Паказваецца толькі для адпаведных тыпаў.", "type": "string", "required": false, "example": "Example English TV" }, "released": { "label": "Дата выхаду", "description": "Дата прэм’еры або выхаду для аднаразовых экрынізацый.", "type": "string", "required": false, "example": "1 студзеня 2024" }, "first": { "label": "Пачатак паказу", "description": "Дата пачатку паказу або выхаду для шматсерыйных праектаў.", "type": "string", "required": false, "example": "1 студзеня 2024" }, "last": { "label": "Канец паказу", "description": "Дата заканчэння паказу або выхаду. Калі праект працягваецца, можна пакінуць пустым.", "type": "string", "required": false, "example": "1 сакавіка 2024" }, "runtime": { "label": "Працягласць", "description": "Працягласць фільма, выпуску або серыі, калі яна паказваецца для гэтага тыпу.", "type": "string", "required": false, "example": "24 хв." }, "budget": { "label": "Бюджэт", "description": "Бюджэт вытворчасці, калі ён дарэчны для гэтага тыпу.", "type": "string", "required": false, "example": "¥100 млн" }, "gross": { "label": "Касавыя зборы", "description": "Касавыя зборы для кінапраектаў, калі яны вядомыя.", "type": "string", "required": false, "example": "¥500 млн" }, "films": { "label": "Фільмы", "description": "Колькасць фільмаў для серыі фільмаў.", "type": "string", "required": false, "example": "3" }, "film_list": { "label": "Спіс фільмаў", "description": "Назва старонкі са спісам фільмаў.", "type": "wiki-page-name", "required": false, "example": "Спіс фільмаў «Прыгоды Вікіпедыі!»" }, "episodes": { "label": "Серыі", "description": "Колькасць серый.", "type": "string", "required": false, "example": "12" }, "episode_list": { "label": "Спіс серый", "description": "Назва старонкі са спісам серый.", "type": "wiki-page-name", "required": false, "example": "Спіс серый «Прыгоды Вікіпедыі!»" }, "child": { "label": "Даччыны блок", "description": "Службовы параметр для ўнутранага выкарыстання ў падрыхтаванай картцы.", "type": "boolean", "required": false } }, "paramOrder": [ "type", "title", "title_small", "director", "producer", "writer", "music", "studio", "licensee", "network", "network_en", "released", "first", "last", "runtime", "budget", "gross", "films", "film_list", "episodes", "episode_list", "child" ] } </templatedata> {{collapse bottom}} <includeonly> [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Анімэ і манга|Відэа]] </includeonly> 3o10cont1us4azb0yn57pgegunkcuf2 0 805433 5121277 5121179 2026-04-05T12:06:43Z JerzyKundrat 174 пунктуацыя 5121277 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = |image title = |image descr = |regnum = Жывёлы |parent = Trichechus |rang = Від |latin = T. hesperamazonicus |author = Perini, Nascimento & Cozzuol 2020 |syn = |typus = |children name = |children = |Узнік = |Вымер = 0.04 |wikispecies = }} '''Заходнеамазонскі ламанцін''' (''Trichechus hesperamazonicus'') — вымерлы від [[Ламанціны|ламанцінаў]], які жыў каля 40 тысяч гадоў у [[Мадэйра (рака)|рацэ Мадэйра]], у [[Бразілія|Бразільскім]] штаце [[Рандонія]]<ref name=":0">{{Cite journal|last1=Perini|first1=Fernando A.|last2=Nascimento|first2=Ednair Rodrigues|last3=Cozzuol|first3=Mario Alberto|date=2019-09-03|title=A new species of Trichechus Linnaeus, 1758 (Sirenia, Trichechidae), from the upper Pleistocene of southwestern Amazonia, and the evolution of Amazonian manatees|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/02724634.2019.1697882|journal=Journal of Vertebrate Paleontology|language=en|volume=39|issue=5|article-number=e1697882|doi=10.1080/02724634.2019.1697882|bibcode=2019JVPal..39E7882P |s2cid=212816367|issn=0272-4634|url-access=subscription}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|title=Trichechus hesperamazonicus|url=https://paleobiodb.org/classic/basicTaxonInfo?taxon_no=404398|website=The Paleobiology Database}}</ref>. Ён вядомы з гэтага адзінага месцазнаходжання і магчыма з’яўляўся ў Бразільскім штаце [[Акры]]<ref name=":0" />. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{бібліяінфармацыя}} tvqc69ypzcwanifo87w40moyfp27iew 0 805438 5121308 5121234 2026-04-05T12:57:22Z JerzyKundrat 174 Артыкул — машынны пераклад іншамоўнага тэксту. 5121308 wikitext text/x-wiki {{Машынны пераклад}} {{фільм}} «'''Якія спяваюць пад дажджом'''» ({{lang-en|Singin 'in the Rain}}), іншая назва «Спевы пад дажджом» — музычны кінафільм 1952 года, зняты [[Стэнлі Донен]]ом і [[Джын Келі|Джынам Кэлі]] (які ў ім жа згуляў галоўную ролю). Лепшыя песні з фільма («Singing in the Rain», «You Are My Lucky Star», «Temptation[англ.]», «Good Morning») напісаны (у розныя гады і з розных нагодаў) Насіо Хербам Браунам[англ.]. Апроч музыкі ў кінафільме акцэнт зроблены на харэаграфію (пастаноўшчыкам танцаў выступіў Келі), пры вельмі трывіяльным сюжэце і сцэнічнай драматургіі. Усе гэтыя асаблівасці дазваляюць разглядаць «Якія спяваюць пад дажджом» як тыповы амерыканскі мюзікл. Кінакрытыкамі ЗША фільм інтэрпрэтуецца як «аўтабіяграфія Галівуду» эпохі пераходу ад нямога да гукавога кіно. {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Фільмы MGM]] pelsvjrmjpee0194so6bae10llmrisa 5122070 5121308 2026-04-06T05:25:48Z StarDeg 16311 5122070 wikitext text/x-wiki {{Машынны пераклад}} {{фільм}} «'''Якія спяваюць пад дажджом'''» ({{lang-en|Singin 'in the Rain}}), іншая назва «Спевы пад дажджом» — музычны кінафільм 1952 года, зняты [[Стэнлі Донен]]ом і [[Джын Келі|Джынам Кэлі]] (які ў ім жа згуляў галоўную ролю). Лепшыя песні з фільма («Singing in the Rain», «You Are My Lucky Star», «Temptation[англ.]», «Good Morning») напісаны (у розныя гады і з розных нагодаў) Насіо Хербам Браунам. Апроч музыкі ў кінафільме акцэнт зроблены на харэаграфію (пастаноўшчыкам танцаў выступіў Келі), пры вельмі трывіяльным сюжэце і сцэнічнай драматургіі. Усе гэтыя асаблівасці дазваляюць разглядаць «Якія спяваюць пад дажджом» як тыповы амерыканскі мюзікл. Кінакрытыкамі ЗША фільм інтэрпрэтуецца як «аўтабіяграфія Галівуду» эпохі пераходу ад нямога да гукавога кіно. {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Фільмы MGM]] 4em5fsf9u8i2aeldtpptvyl94ziqfed 10 805441 5121368 5121236 2026-04-05T14:07:36Z Plaga med 116903 Plaga med перанёс старонку [[Шаблон:Infobox animanga/Video]] у [[Шаблон:Картка аніманга/Video]] 5121236 wikitext text/x-wiki #REDIRECT[[Шаблон:Картка аніманга/Відэа]] 1dhpgo3c5jbi2s3ejp0okqqvpzwwogh 10 805444 5121366 5121267 2026-04-05T14:07:36Z Plaga med 116903 Plaga med перанёс старонку [[Шаблон:Infobox animanga/Print]] у [[Шаблон:Картка аніманга/Print]] 5121267 wikitext text/x-wiki #REDIRECT[[Шаблон:Картка аніманга/Друк]] srhpea783c198tsx0djje1a7ygv3p6z 0 805446 5121274 2026-04-05T12:04:24Z Ілля Касакоў 21245 Новая старонка: «{{Пісьменнік |арыгінал імя=לייב רייזער}} '''Лейб Рэйзер''' ([[20 кастрычніка]] [[1910]], [[Гродна]] -[[1986]], [[Раанана]]) — [[ідыш|яўрэйскі]] [[мемуарыст]]. Псеўданімы: Бэн-Носн, рэб Лейб, А. Гроднер. Нарадзіўся ў Гродне, з пачаткам Вялікая Айчынная вайна|Вялікай айчыннай в...» 5121274 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік |арыгінал імя=לייב רייזער}} '''Лейб Рэйзер''' ([[20 кастрычніка]] [[1910]], [[Гродна]] -[[1986]], [[Раанана]]) — [[ідыш|яўрэйскі]] [[мемуарыст]]. Псеўданімы: Бэн-Носн, рэб Лейб, А. Гроднер. Нарадзіўся ў Гродне, з пачаткам [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай айчыннай вайны]] ў чэрвені 1941 года направіўся на ўсход. Тры месяцы быў вязнем [[мінскае гета|мінскага гета]], уцёк, цераз Вільню і [[Эйшышкі]] вярнўся дамоў да жонкі і малой дачкі. Быў сведкам стварэння [[Гродзенскае гета|двух гета]] ў Гродне і дэпартацыі з гета № 2 у кастрычніку 1942. Зімой 1943 года сям’я Рэйзера ўцякла з гета, група ўцекачоў была ў партызанах (савецкі атрад). Адразу пасля вайны быў у лагеры [[Перамешчаная асоба|DP]], пісаў успаміны. У 1948 годзе асталяваўся з сям’ёй у [[Велінгтан]]е ([[Новая Зеландыя]]), з 1973 года жыў у Ізраілі. Аўтар успамінаў, палемічных артыкулаў, гумарыстычных мініяцюр у яўрэйскай прэсе [[Мельбурн]]а, [[Буэнас-Айрэс]]а, [[Тэль-Авіў|Тэль-Авіва]] (Аўстралійскія яўрэйскія навіны, Яўрэйскія навіны, [[Гроднер опкланген|Гродзенскае рэха]], Фолксблат, Гэйміш, Лецтэ наес). Дэбютаваў у газеце «[[Гроднер лэбм]]» у 1937 годзе. Успаміны выйшлі асобнымі кнігамі, на ідышы і па-англійску: * Ін герангл — אין געראנגל — Раанана, 1985 * In the struggle: memoirs from Grodno and the forests — New York / Jerusalem (2009) Старэйшы брат Нісн выехаў у Новую Зеландыю яшчэ раней за яго. Дачку звалі Betty Broit. == Спасылкі == * [https://congressforjewishculture.org/people/540/Reyzen-Leyb Reyzen Leyb] * [https://collections.ushmm.org/search/catalog/bib293481 collections.ushmm.org] * [https://www.jewishgen.org/belarus/newsletters/grodno/GrodnoFamily/index.html A Belated Regret: The Sum Total of a Grodno Family], jewishgen.org {{DEFAULTSORT:Райзер, Лейб}}[[Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]][[Катэгорыя:Вязні мінскага гета]][[Катэгорыя:Мемуарысты Беларусі]] mnr9nccmi0ftwqe8jhv8qohhe68fk5a 5121276 5121274 2026-04-05T12:06:27Z Ілля Касакоў 21245 5121276 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік |арыгінал імя=לייב רייזער}} '''Лейб Рэйзер''' ([[20 кастрычніка]] [[1910]], [[Гродна]] — [[1986]], [[Раанана]]) — [[ідыш|яўрэйскі]] [[мемуарыст]]. Псеўданімы: Бэн-Носн, рэб Лейб, А. Гроднер. Нарадзіўся ў Гродне, з пачаткам [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай айчыннай вайны]] ў чэрвені 1941 года направіўся на ўсход. Тры месяцы быў вязнем [[мінскае гета|мінскага гета]], уцёк, цераз Вільню і [[Эйшышкі]] вярнўся дамоў да жонкі і малой дачкі. Быў сведкам стварэння [[Гродзенскае гета|двух гета]] ў Гродне і дэпартацыі з гета № 2 у кастрычніку 1942. Зімой 1943 года сям’я Рэйзера ўцякла з гета, група ўцекачоў была ў партызанах (савецкі атрад). Адразу пасля вайны быў у лагеры [[Перамешчаная асоба|DP]], пісаў успаміны. У 1948 годзе асталяваўся з сям’ёй у [[Велінгтан]]е ([[Новая Зеландыя]]), з 1973 года жыў у Ізраілі. Аўтар успамінаў, палемічных артыкулаў, гумарыстычных мініяцюр у яўрэйскай прэсе [[Мельбурн]]а, [[Буэнас-Айрэс]]а, [[Тэль-Авіў|Тэль-Авіва]] (Аўстралійскія яўрэйскія навіны, Яўрэйскія навіны, [[Гроднер опкланген|Гродзенскае рэха]], Фолксблат, Гэйміш, Лецтэ наес). Дэбютаваў у газеце «[[Гроднер лэбм]]» у 1937 годзе. Успаміны выйшлі асобнымі кнігамі, на ідышы і па-англійску: * Ін герангл — אין געראנגל — Раанана, 1985 * In the struggle: memoirs from Grodno and the forests — New York / Jerusalem (2009) Старэйшы брат Нісн выехаў у Новую Зеландыю яшчэ раней за яго. Дачку звалі Betty Broit. == Спасылкі == * [https://congressforjewishculture.org/people/540/Reyzen-Leyb Reyzen Leyb] * [https://collections.ushmm.org/search/catalog/bib293481 collections.ushmm.org] * [https://www.jewishgen.org/belarus/newsletters/grodno/GrodnoFamily/index.html A Belated Regret: The Sum Total of a Grodno Family], jewishgen.org {{Бібліяінфармацыя}}{{DEFAULTSORT:Райзер, Лейб}}[[Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]][[Катэгорыя:Вязні мінскага гета]][[Катэгорыя:Мемуарысты Беларусі]] lp2gfqph7svqmkanpk94o8wfxv2jyol 5121293 5121276 2026-04-05T12:22:49Z JerzyKundrat 174 5121293 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік |арыгінал імя=לייב רייזער}} '''Лейб Рэйзер''' ([[20 кастрычніка]] [[1910]], [[Гродна]] — [[1986]], [[Раанана]]) — [[ідыш|яўрэйскі]] [[мемуарыст]]. Псеўданімы: Бэн-Носн, рэб Лейб, А. Гроднер. Нарадзіўся ў Гродне, з пачаткам [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай айчыннай вайны]] ў чэрвені 1941 года направіўся на ўсход. Тры месяцы быў вязнем [[мінскае гета|мінскага гета]], уцёк, цераз Вільню і [[Эйшышкі]] вярнўся дамоў да жонкі і малой дачкі. Быў сведкам стварэння [[Гродзенскае гета|двух гета]] ў Гродне і дэпартацыі з гета № 2 у кастрычніку 1942. Зімой 1943 года сям’я Рэйзера ўцякла з гета, група ўцекачоў была ў партызанах (савецкі атрад). Адразу пасля вайны быў у лагеры [[Перамешчаная асоба|DP]], пісаў успаміны. У 1948 годзе асталяваўся з сям’ёй у [[Велінгтан]]е ([[Новая Зеландыя]]), з 1973 года жыў у Ізраілі. Аўтар успамінаў, палемічных артыкулаў, гумарыстычных мініяцюр у яўрэйскай прэсе [[Мельбурн]]а, [[Буэнас-Айрэс]]а, [[Тэль-Авіў|Тэль-Авіва]] (Аўстралійскія яўрэйскія навіны, Яўрэйскія навіны, [[Гроднер опкланген|Гродзенскае рэха]], Фолксблат, Гэйміш, Лецтэ наес). Дэбютаваў у газеце «[[Гроднер лэбм]]» у 1937 годзе. Успаміны выйшлі асобнымі кнігамі, на ідышы і па-англійску: * Ін герангл — אין געראנגל — Раанана, 1985 * In the struggle: memoirs from Grodno and the forests — New York / Jerusalem (2009) Старэйшы брат Нісн выехаў у Новую Зеландыю яшчэ раней за яго. Дачку звалі Betty Broit. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://congressforjewishculture.org/people/540/Reyzen-Leyb Reyzen Leyb] * [https://collections.ushmm.org/search/catalog/bib293481 collections.ushmm.org] * [https://www.jewishgen.org/belarus/newsletters/grodno/GrodnoFamily/index.html A Belated Regret: The Sum Total of a Grodno Family], jewishgen.org {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Райзер Лейб}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] [[Катэгорыя:Вязні мінскага гета]] [[Катэгорыя:Мемуарысты Беларусі]] c8grb0si2rwznt1kawpa9fgcp9h6d39 0 805447 5121280 2026-04-05T12:08:24Z JerzyKundrat 174 JerzyKundrat перанёс старонку [[Уладзіслаў Дамброўскі (1891–1927)]] у [[Уладзіслаў Дамброўскі (1891—1927)]]: Уніфікацыя назваў 5121280 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Уладзіслаў Дамброўскі (1891—1927)]] d5p047vitjndq7u28crjw9cwbr86o1b 14 805448 5121286 2026-04-05T12:15:48Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Commonscat|Politics of Mongolia}} [[Катэгорыя:Манголія]] [[Катэгорыя:Палітыка паводле краін|Манголія]]» 5121286 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Politics of Mongolia}} [[Катэгорыя:Манголія]] [[Катэгорыя:Палітыка паводле краін|Манголія]] a2mtcveqo81oexo0qwtcsyvjjtti0bs 0 805449 5121287 2026-04-05T12:16:38Z Андрэй 2403 Б 152769 Новая старонка: «{{Радыёстанцыя | назва = Пілот FM | лагатып = | горад = [[Мінск]] | краіна = [[Беларусь]] | слоган = «Максимум музыки. Ещё больше хитов» | фармат = CHR (Contemporary Hit Radio) | час_вяшчання = кругласутачна | зона_вяшчання = Беларусь | створана = [[27 чэрвеня]] [[2003]] г. | заснавальнік = ...» 5121287 wikitext text/x-wiki {{Радыёстанцыя | назва = Пілот FM | лагатып = | горад = [[Мінск]] | краіна = [[Беларусь]] | слоган = «Максимум музыки. Ещё больше хитов» | фармат = CHR (Contemporary Hit Radio) | час_вяшчання = кругласутачна | зона_вяшчання = Беларусь | створана = [[27 чэрвеня]] [[2003]] г. | заснавальнік = [[БРСМ]] | уладальнік = [[БДУ]] | адрас = 220030, Мінск, [[Вуліца Карла Маркса (Мінск)|вул. К.Маркса]], д. 40, офіс 12 | кіраўнікі = Анатоль Чэпікаў — генеральны дырэктар | сайт = www.pilotfm.com | on-line_трансляция = http://www.pilotfm.com/#online }} '''Пілот FM''' — беларуская радыястанцыя, якая пачала вяшчанне пад гэтым брэндам 27 чэрвеня 2003 г. Мова вяшчання — [[Руская мова|руская]]. Да гэтай даты вяшчала пад назвай «Радыё Стыль» пасля закрыцця [[Радыё 101,2]] 31 жніўня 1996 г. Пераважна транслюе музыку ў фармаце Contemporary Hit Radio. Заснавана і належыла [[БРСМ]]. З 1 красавіка 2025 г. па распараджэнні [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|Савміна РБ]] станцыя дармова была перададзена ва ўласнасць Рэспублікі Беларусь і распараджэнне [[БДУ]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=C22500140 ПОСТАНОВЛЕНИЕ СОВЕТА МИНИСТРОВ РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ 4 марта 2025 г. № 140 «О принятии имущества в собственность Республики Беларусь»] // Рravo.by</ref>. Прычына магла быць звязана з нізкай даходнасцю і канкурэнтаздольнасцю «Пілот FM» у 2020-х гг. і вопытам БДУ у кіраванні [[Радыё UNISTAR|UNISTAR]]<ref>[У "Пилот FM" новый собственник – узнали, кто это и что происходит] // [[Точка BY]], 06.03.2025</ref>. == Праграмы == === Актуальныя === * «Кто Куда Шоу»; вядучыя: Андрэй Макаёнак и Арцём Петрашко * «Кинопремьера»; вядучы: Аляксандр Раманаў * «Chill»; вядучы: Арцём Дзмітрыеў * «Dance Chart»; вядучая: Паліна Гавароўская * «MaxiFresh»; вядучая: Паліна Гавароўская * «Hot Line»; вядучая: Паліна Гавароўская * «SMS Express»; вядучая: Паліна Гавароўская * «Non-Stop Hits» * «Club Radio»; вядучы: DJ Andrey Mixel * «Пилот привет» — праграма вітанняў і віншаванняў === Архіўныя === * «Дневной эфир» * «Trancesfera» — праграма пра музыку psy-trance * «Будни Галактики» — вячэрняя дэзінфармацыйная антыпраграма * «Буров-шоу» * «Сказки из Бордюра» — казкі для дарослых * «Веселые Децибилы» — крытыка-аналітычная праграма аб музыцы * «Горячие головы» — ранішняе шоу == Вяшчанне == Вяшчанне ідзе праз інтэрнэт з дапамогай сайта станцыі і праз мабільнае прыкладанне RadioPlayer Belarus, а таксама ў FM-дыяпазоне: * [[Мінск]] – 101.2; * [[Гродна]] – 102.1; * [[Брэст]] – 102.9; * [[Магілёў]] – 93.2; * [[Віцебск]] – 92.2; * [[Гомель]] –104.4<ref>[https://www.pilotfm.com/ru/pilot-fm/broadcast-band/ Города вещания] // Сайт Пилот FM</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [Афіцыйны сайт Пілот FM] * [https://vk.com/radiopilotfm Старонка УКантакце] * [https://t.me/pilotfm_radio Тэлеграм] * [https://www.tiktok.com/@radio_pilotfm TiKTok] * [https://www.instagram.com/radiopilotfm Instagram] * [https://www.facebook.com/radiopilotfm Facebbok] {{Радыёстанцыі Беларусі}} [[Катэгорыя:Радыёстанцыі Беларусі]] pv5jlrc4a7be05cd959802bllmczbtj 5121290 5121287 2026-04-05T12:19:43Z Андрэй 2403 Б 152769 5121290 wikitext text/x-wiki {{Радыёстанцыя | назва = Пілот FM | лагатып = | горад = [[Мінск]] | краіна = [[Беларусь]] | слоган = «Максимум музыки. Ещё больше хитов» | фармат = CHR (Contemporary Hit Radio) | час_вяшчання = кругласутачна | зона_вяшчання = Беларусь | створана = [[27 чэрвеня]] [[2003]] г. | заснавальнік = [[БРСМ]] | уладальнік = [[БДУ]] | адрас = 220030, Мінск, [[Вуліца Карла Маркса (Мінск)|вул. К.Маркса]], д. 40, офіс 12 | кіраўнікі = Анатоль Чэпікаў — генеральны дырэктар | сайт = www.pilotfm.com | on-line_трансляция = http://www.pilotfm.com/#online }} '''Пілот FM''' — беларуская радыястанцыя, якая пачала вяшчанне пад гэтым брэндам 27 чэрвеня 2003 г. Мова вяшчання — [[Руская мова|руская]]. Да гэтай даты вяшчала пад назвай «Радыё Стыль» пасля закрыцця [[Радыё 101,2]] 31 жніўня 1996 г. Пераважна транслюе музыку ў фармаце Contemporary Hit Radio. Заснавана і належыла [[БРСМ]]. З 1 красавіка 2025 г. па распараджэнні [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|Савміна РБ]] станцыя дармова была перададзена ва ўласнасць Рэспублікі Беларусь і распараджэнне [[БДУ]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=C22500140 ПОСТАНОВЛЕНИЕ СОВЕТА МИНИСТРОВ РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ 4 марта 2025 г. № 140 «О принятии имущества в собственность Республики Беларусь»] // Рravo.by</ref>. Прычына магла быць звязана з нізкай даходнасцю і канкурэнтаздольнасцю «Пілот FM» у 2020-х гг. і вопытам БДУ у кіраванні [[Радыё UNISTAR|UNISTAR]]<ref>[https://tochka.by/articles/life/kto_i_zachem_kupil_radio_pilot_fm_razbiraemsya_s_ekspertom/ У "Пилот FM" новый собственник – узнали, кто это и что происходит] // [[Точка BY]], 06.03.2025</ref>. == Праграмы == === Актуальныя === * «Кто Куда Шоу»; вядучыя: Андрэй Макаёнак и Арцём Петрашко * «Кинопремьера»; вядучы: Аляксандр Раманаў * «Chill»; вядучы: Арцём Дзмітрыеў * «Dance Chart»; вядучая: Паліна Гавароўская * «MaxiFresh»; вядучая: Паліна Гавароўская * «Hot Line»; вядучая: Паліна Гавароўская * «SMS Express»; вядучая: Паліна Гавароўская * «Non-Stop Hits» * «Club Radio»; вядучы: DJ Andrey Mixel * «Пилот привет» — праграма вітанняў і віншаванняў === Архіўныя === * «Дневной эфир» * «Trancesfera» — праграма пра музыку psy-trance * «Будни Галактики» — вячэрняя дэзінфармацыйная антыпраграма * «Буров-шоу» * «Сказки из Бордюра» — казкі для дарослых * «Веселые Децибилы» — крытыка-аналітычная праграма аб музыцы * «Горячие головы» — ранішняе шоу == Вяшчанне == Вяшчанне ідзе праз інтэрнэт з дапамогай сайта станцыі і праз мабільнае прыкладанне RadioPlayer Belarus, а таксама ў FM-дыяпазоне: * [[Мінск]] – 101.2; * [[Гродна]] – 102.1; * [[Брэст]] – 102.9; * [[Магілёў]] – 93.2; * [[Віцебск]] – 92.2; * [[Гомель]] –104.4<ref>[https://www.pilotfm.com/ru/pilot-fm/broadcast-band/ Города вещания] // Сайт Пилот FM</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [Афіцыйны сайт Пілот FM] * [https://vk.com/radiopilotfm Старонка УКантакце] * [https://t.me/pilotfm_radio Тэлеграм] * [https://www.tiktok.com/@radio_pilotfm TiKTok] * [https://www.instagram.com/radiopilotfm Instagram] * [https://www.facebook.com/radiopilotfm Facebbok] {{Радыёстанцыі Беларусі}} [[Катэгорыя:Радыёстанцыі Беларусі]] 305mlszcl5xa75mbv9qcelc731b6bu9 5121292 5121290 2026-04-05T12:20:26Z Андрэй 2403 Б 152769 /* Спасылкі */ 5121292 wikitext text/x-wiki {{Радыёстанцыя | назва = Пілот FM | лагатып = | горад = [[Мінск]] | краіна = [[Беларусь]] | слоган = «Максимум музыки. Ещё больше хитов» | фармат = CHR (Contemporary Hit Radio) | час_вяшчання = кругласутачна | зона_вяшчання = Беларусь | створана = [[27 чэрвеня]] [[2003]] г. | заснавальнік = [[БРСМ]] | уладальнік = [[БДУ]] | адрас = 220030, Мінск, [[Вуліца Карла Маркса (Мінск)|вул. К.Маркса]], д. 40, офіс 12 | кіраўнікі = Анатоль Чэпікаў — генеральны дырэктар | сайт = www.pilotfm.com | on-line_трансляция = http://www.pilotfm.com/#online }} '''Пілот FM''' — беларуская радыястанцыя, якая пачала вяшчанне пад гэтым брэндам 27 чэрвеня 2003 г. Мова вяшчання — [[Руская мова|руская]]. Да гэтай даты вяшчала пад назвай «Радыё Стыль» пасля закрыцця [[Радыё 101,2]] 31 жніўня 1996 г. Пераважна транслюе музыку ў фармаце Contemporary Hit Radio. Заснавана і належыла [[БРСМ]]. З 1 красавіка 2025 г. па распараджэнні [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|Савміна РБ]] станцыя дармова была перададзена ва ўласнасць Рэспублікі Беларусь і распараджэнне [[БДУ]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=C22500140 ПОСТАНОВЛЕНИЕ СОВЕТА МИНИСТРОВ РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ 4 марта 2025 г. № 140 «О принятии имущества в собственность Республики Беларусь»] // Рravo.by</ref>. Прычына магла быць звязана з нізкай даходнасцю і канкурэнтаздольнасцю «Пілот FM» у 2020-х гг. і вопытам БДУ у кіраванні [[Радыё UNISTAR|UNISTAR]]<ref>[https://tochka.by/articles/life/kto_i_zachem_kupil_radio_pilot_fm_razbiraemsya_s_ekspertom/ У "Пилот FM" новый собственник – узнали, кто это и что происходит] // [[Точка BY]], 06.03.2025</ref>. == Праграмы == === Актуальныя === * «Кто Куда Шоу»; вядучыя: Андрэй Макаёнак и Арцём Петрашко * «Кинопремьера»; вядучы: Аляксандр Раманаў * «Chill»; вядучы: Арцём Дзмітрыеў * «Dance Chart»; вядучая: Паліна Гавароўская * «MaxiFresh»; вядучая: Паліна Гавароўская * «Hot Line»; вядучая: Паліна Гавароўская * «SMS Express»; вядучая: Паліна Гавароўская * «Non-Stop Hits» * «Club Radio»; вядучы: DJ Andrey Mixel * «Пилот привет» — праграма вітанняў і віншаванняў === Архіўныя === * «Дневной эфир» * «Trancesfera» — праграма пра музыку psy-trance * «Будни Галактики» — вячэрняя дэзінфармацыйная антыпраграма * «Буров-шоу» * «Сказки из Бордюра» — казкі для дарослых * «Веселые Децибилы» — крытыка-аналітычная праграма аб музыцы * «Горячие головы» — ранішняе шоу == Вяшчанне == Вяшчанне ідзе праз інтэрнэт з дапамогай сайта станцыі і праз мабільнае прыкладанне RadioPlayer Belarus, а таксама ў FM-дыяпазоне: * [[Мінск]] – 101.2; * [[Гродна]] – 102.1; * [[Брэст]] – 102.9; * [[Магілёў]] – 93.2; * [[Віцебск]] – 92.2; * [[Гомель]] –104.4<ref>[https://www.pilotfm.com/ru/pilot-fm/broadcast-band/ Города вещания] // Сайт Пилот FM</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.pilotfm.com/ Афіцыйны сайт Пілот FM] * [https://vk.com/radiopilotfm Старонка УКантакце] * [https://t.me/pilotfm_radio Тэлеграм] * [https://www.tiktok.com/@radio_pilotfm TiKTok] * [https://www.instagram.com/radiopilotfm Instagram] * [https://www.facebook.com/radiopilotfm Facebbok] {{Радыёстанцыі Беларусі}} [[Катэгорыя:Радыёстанцыі Беларусі]] 664aja17ljvc97o4mljpb8ivqkjrkkn 5121295 5121292 2026-04-05T12:26:59Z Андрэй 2403 Б 152769 5121295 wikitext text/x-wiki {{Радыёстанцыя | назва = Пілот FM | лагатып = | горад = [[Мінск]] | краіна = [[Беларусь]] | слоган = «Максимум музыки. Ещё больше хитов» | фармат = CHR (Contemporary Hit Radio) | час_вяшчання = кругласутачна | зона_вяшчання = Беларусь | створана = [[27 чэрвеня]] [[2003]] г. | заснавальнік = [[БРСМ]] | уладальнік = [[БДУ]] | адрас = 220030, Мінск, [[Вуліца Карла Маркса (Мінск)|вул. К.Маркса]], д. 40, офіс 12 | кіраўнікі = Анатоль Чэпікаў — генеральны дырэктар | сайт = www.pilotfm.com | on-line_трансляция = http://www.pilotfm.com/#online }} '''Пілот FM''' — беларуская радыястанцыя, якая пачала вяшчанне пад гэтым брэндам 27 чэрвеня 2003 г. Мова вяшчання — [[Руская мова|руская]]. Да гэтай даты вяшчала пад назвай «Радыё Стыль» пасля закрыцця [[Радыё 101,2]] 31 жніўня 1996 г. Пераважна транслюе музыку ў фармаце Contemporary Hit Radio. Заснавана і належыла [[БРСМ]]. З 1 красавіка 2025 г. па распараджэнні [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|Савміна РБ]] станцыя дармова была перададзена ва ўласнасць Рэспублікі Беларусь і распараджэнне [[БДУ]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=C22500140 ПОСТАНОВЛЕНИЕ СОВЕТА МИНИСТРОВ РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ 4 марта 2025 г. № 140 «О принятии имущества в собственность Республики Беларусь»] // Рravo.by</ref>. Прычына магла быць звязана з нізкай даходнасцю і канкурэнтаздольнасцю «Пілот FM» у 2020-х гг. і вопытам БДУ у кіраванні [[Радыё UNISTAR|UNISTAR]]<ref>[https://tochka.by/articles/life/kto_i_zachem_kupil_radio_pilot_fm_razbiraemsya_s_ekspertom/ У "Пилот FM" новый собственник – узнали, кто это и что происходит] // [[Точка BY]], 06.03.2025</ref>. Звычайна станцыя трасліруе музычны кантэнт для офісных супрацоўнікаў, менеджараў, бзнесменаў з 6.00 да 19.00 і для моладзі з 19.00 да 24.00<ref>згодна [https://reklama-on.by/index.php?url=pilot-fm аб'яве радыёстанцыі на reklama-on.by]</ref>. == Праграмы == === Актуальныя === * «Кто Куда Шоу»; вядучыя: Андрэй Макаёнак и Арцём Петрашко * «Кинопремьера»; вядучы: Аляксандр Раманаў * «Chill»; вядучы: Арцём Дзмітрыеў * «Dance Chart»; вядучая: Паліна Гавароўская * «MaxiFresh»; вядучая: Паліна Гавароўская * «Hot Line»; вядучая: Паліна Гавароўская * «SMS Express»; вядучая: Паліна Гавароўская * «Non-Stop Hits» * «Club Radio»; вядучы: DJ Andrey Mixel * «Пилот привет» — праграма вітанняў і віншаванняў === Архіўныя === * «Дневной эфир» * «Trancesfera» — праграма пра музыку psy-trance * «Будни Галактики» — вячэрняя дэзінфармацыйная антыпраграма * «Буров-шоу» * «Сказки из Бордюра» — казкі для дарослых * «Веселые Децибилы» — крытыка-аналітычная праграма аб музыцы * «Горячие головы» — ранішняе шоу == Вяшчанне == Вяшчанне ідзе праз інтэрнэт з дапамогай сайта станцыі і праз мабільнае прыкладанне RadioPlayer Belarus, а таксама ў FM-дыяпазоне: * [[Мінск]] – 101.2; * [[Гродна]] – 102.1; * [[Брэст]] – 102.9; * [[Магілёў]] – 93.2; * [[Віцебск]] – 92.2; * [[Гомель]] –104.4<ref>[https://www.pilotfm.com/ru/pilot-fm/broadcast-band/ Города вещания] // Сайт Пилот FM</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.pilotfm.com/ Афіцыйны сайт Пілот FM] * [https://vk.com/radiopilotfm Старонка УКантакце] * [https://t.me/pilotfm_radio Тэлеграм] * [https://www.tiktok.com/@radio_pilotfm TiKTok] * [https://www.instagram.com/radiopilotfm Instagram] * [https://www.facebook.com/radiopilotfm Facebbok] {{Радыёстанцыі Беларусі}} [[Катэгорыя:Радыёстанцыі Беларусі]] 6l06p7129xrp4ldp35y49f1rr9zgf0h 5121301 5121295 2026-04-05T12:30:46Z Андрэй 2403 Б 152769 5121301 wikitext text/x-wiki {{Радыёстанцыя | назва = Пілот FM | лагатып = | горад = [[Мінск]] | краіна = [[Беларусь]] | слоган = «Максимум музыки. Ещё больше хитов» | фармат = CHR (Contemporary Hit Radio) | час_вяшчання = кругласутачна | зона_вяшчання = Беларусь | створана = [[27 чэрвеня]] [[2003]] г. | заснавальнік = [[БРСМ]] | уладальнік = [[БДУ]] | адрас = 220030, Мінск, [[Вуліца Карла Маркса (Мінск)|вул. К.Маркса]], д. 40, офіс 12 | кіраўнікі = Анатоль Чэпікаў — генеральны дырэктар | сайт = www.pilotfm.com | on-line_трансляция = http://www.pilotfm.com/#online }} '''Пілот FM''' — беларуская радыястанцыя, якая пачала вяшчанне пад гэтым брэндам 27 чэрвеня 2003 г. Мова вяшчання — [[Руская мова|руская]]. З 1998 г. вяшчала пад назвай «Радыё Стыль»<ref>[https://sch17.minskedu.gov.by/%D0%BE%D0%B1-%D1%83%D1%87%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B8/%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5-%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8/%D0%BF%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%82-fm Пилот FM] // Сайт СШ № 17 г. Минска</ref> пасля закрыцця [[Радыё 101,2]] 31 жніўня 1996 г. Пераважна транслюе музыку ў фармаце Contemporary Hit Radio. Заснавана і належыла [[БРСМ]]. З 1 красавіка 2025 г. па распараджэнні [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|Савміна РБ]] станцыя дармова была перададзена ва ўласнасць Рэспублікі Беларусь і распараджэнне [[БДУ]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=C22500140 ПОСТАНОВЛЕНИЕ СОВЕТА МИНИСТРОВ РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ 4 марта 2025 г. № 140 «О принятии имущества в собственность Республики Беларусь»] // Рravo.by</ref>. Прычына магла быць звязана з нізкай даходнасцю і канкурэнтаздольнасцю «Пілот FM» у 2020-х гг. і вопытам БДУ у кіраванні [[Радыё UNISTAR|UNISTAR]]<ref>[https://tochka.by/articles/life/kto_i_zachem_kupil_radio_pilot_fm_razbiraemsya_s_ekspertom/ У "Пилот FM" новый собственник – узнали, кто это и что происходит] // [[Точка BY]], 06.03.2025</ref>. Звычайна станцыя трасліруе музычны кантэнт для офісных супрацоўнікаў, менеджараў, бзнесменаў з 6.00 да 19.00 і для моладзі з 19.00 да 24.00<ref>згодна [https://reklama-on.by/index.php?url=pilot-fm аб'яве радыёстанцыі на reklama-on.by]</ref>. == Праграмы == === Актуальныя === * «Кто Куда Шоу»; вядучыя: Андрэй Макаёнак и Арцём Петрашко * «Кинопремьера»; вядучы: Аляксандр Раманаў * «Chill»; вядучы: Арцём Дзмітрыеў * «Dance Chart»; вядучая: Паліна Гавароўская * «MaxiFresh»; вядучая: Паліна Гавароўская * «Hot Line»; вядучая: Паліна Гавароўская * «SMS Express»; вядучая: Паліна Гавароўская * «Non-Stop Hits» * «Club Radio»; вядучы: DJ Andrey Mixel * «Пилот привет» — праграма вітанняў і віншаванняў === Архіўныя === * «Дневной эфир» * «Trancesfera» — праграма пра музыку psy-trance * «Будни Галактики» — вячэрняя дэзінфармацыйная антыпраграма * «Буров-шоу» * «Сказки из Бордюра» — казкі для дарослых * «Веселые Децибилы» — крытыка-аналітычная праграма аб музыцы * «Горячие головы» — ранішняе шоу == Вяшчанне == Вяшчанне ідзе праз інтэрнэт з дапамогай сайта станцыі і праз мабільнае прыкладанне RadioPlayer Belarus, а таксама ў FM-дыяпазоне: * [[Мінск]] – 101.2; * [[Гродна]] – 102.1; * [[Брэст]] – 102.9; * [[Магілёў]] – 93.2; * [[Віцебск]] – 92.2; * [[Гомель]] –104.4<ref>[https://www.pilotfm.com/ru/pilot-fm/broadcast-band/ Города вещания] // Сайт Пилот FM</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.pilotfm.com/ Афіцыйны сайт Пілот FM] * [https://vk.com/radiopilotfm Старонка УКантакце] * [https://t.me/pilotfm_radio Тэлеграм] * [https://www.tiktok.com/@radio_pilotfm TiKTok] * [https://www.instagram.com/radiopilotfm Instagram] * [https://www.facebook.com/radiopilotfm Facebbok] {{Радыёстанцыі Беларусі}} [[Катэгорыя:Радыёстанцыі Беларусі]] rg5uvzygy86i6146gmsjkdiu7kwd9n7 14 805450 5121296 2026-04-05T12:28:24Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|Франсуа Рабле}} {{Commonscat|François Rabelais}} [[Катэгорыя:Катэгорыі пісьменнікаў|Франсуа Рабле]]» 5121296 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|Франсуа Рабле}} {{Commonscat|François Rabelais}} [[Катэгорыя:Катэгорыі пісьменнікаў|Франсуа Рабле]] 1msnlr0i2tal4islnxh2nljg7rkl73f 10 805451 5121298 2026-04-05T12:29:22Z Plaga med 116903 Новая старонка: «.ib-comics-creator .infobox-above, .ib-comics-creator .infobox-title { background-color: #99c2ff; } .ib-comics-creator-manga .infobox-above, .ib-comics-creator-manga .infobox-title { background-color: #ccf; } .ib-comics-creator-foreign-name { font-size: 97%; } .ib-comics-creator .infobox-below { border-top: 1px solid #aaa; } @media (min-width: 720px) { .ib-comics-creator .infobox-label { width: 40%; } }» 5121298 sanitized-css text/css .ib-comics-creator .infobox-above, .ib-comics-creator .infobox-title { background-color: #99c2ff; } .ib-comics-creator-manga .infobox-above, .ib-comics-creator-manga .infobox-title { background-color: #ccf; } .ib-comics-creator-foreign-name { font-size: 97%; } .ib-comics-creator .infobox-below { border-top: 1px solid #aaa; } @media (min-width: 720px) { .ib-comics-creator .infobox-label { width: 40%; } } dt3wm1yw54w915xhggoymbkc87p5cv2 5121299 5121298 2026-04-05T12:29:55Z Plaga med 116903 5121299 sanitized-css text/css .ib-comics-creator .infobox-above, .ib-comics-creator .infobox-title { background-color: #99c2ff; } .ib-comics-creator-manga .infobox-above, .ib-comics-creator-manga .infobox-title { background-color: #ccf; } .ib-comics-creator-foreign-name { font-size: 97%; } .ib-comics-creator .infobox-below { border-top: 1px solid #aaa; } @media (min-width: 720px) { .ib-comics-creator .infobox-label { width: 40%; } } /* [[Катэгорыя:Шаблоны:Падстаронкі CSS]] */ owvkygsnfyaxv2bxl59x4oj0m6x3fsa 10 805452 5121305 2026-04-05T12:42:37Z Plaga med 116903 Новая старонка: «{{Спіс праз коску |1 = {{#if:{{{manga|}}}{{{mangaka|}}}{{{manga artist|}}}|мангака}} |2 = {{#if:{{{cartoonist|}}}{{{strip|}}}| {{#if:{{{manga|}}}{{{mangaka|}}}{{{manga artist|}}}| аніматар |{{#switch:{{lc:{{{cartoonist|}}}}} | edit = рэдакцыйны карыкатурыст | карыкатурыст }} }} }} |3 = {{#if:{{{write|}}}{{{writer|}}}...» 5121305 wikitext text/x-wiki {{Спіс праз коску |1 = {{#if:{{{manga|}}}{{{mangaka|}}}{{{manga artist|}}}|мангака}} |2 = {{#if:{{{cartoonist|}}}{{{strip|}}}| {{#if:{{{manga|}}}{{{mangaka|}}}{{{manga artist|}}}| аніматар |{{#switch:{{lc:{{{cartoonist|}}}}} | edit = рэдакцыйны карыкатурыст | карыкатурыст }} }} }} |3 = {{#if:{{{write|}}}{{{writer|}}}|сцэнарыст}} |4 = {{#if:{{{pencil|}}}{{{penciller|}}}{{{penciler|}}}|рысавальшчык}} |5 = {{#if:{{{art|}}}{{{artist|}}}|мастак}} |6 = {{#if:{{{ink|}}}{{{inker|}}}|кантуроўшчык}} |7 = {{#if:{{{edit|}}}{{{editor|}}}|рэдактар}} |8 = {{#if:{{{publish|}}}{{{publisher|}}}{{{publishing|}}}|выдавец}} |9 = {{#if:{{{letter|}}}{{{letterer|}}}{{{lettering|}}}|мастак шрыфтоў}} |10 = {{#if:{{{color|}}}{{{colour|}}}{{{colorist|}}}{{{colourist|}}}{{{coloring|}}}{{{colouring|}}}|каларыст}} |11 = {{#if:{{{illust|}}}|ілюстратар}} |12 = {{#if:{{{chardesign|}}}|дызайнер персанажаў}} }} j1qdqj4pn59y4dzoska7xkm9t5sccsi 3 805453 5121306 2026-04-05T12:42:37Z JerzyKundrat 174 Прывітанне 5121306 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:42, 5 красавіка 2026 (+03) r8hsflt04ebzkqomizko5wddy7zaasb 14 805454 5121307 2026-04-05T12:55:59Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні паводле распрацоўшчыкаў]] [[Катэгорыя:Paradox Interactive]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Швецыі]]» 5121307 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні паводле распрацоўшчыкаў]] [[Катэгорыя:Paradox Interactive]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Швецыі]] 1l2cljysltjihdsq6vkc14s7whpmud2 14 805455 5121311 2026-04-05T13:02:00Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Элтан Джон]] [[Катэгорыя:Альбомы паводле аўтараў|Элтан Джон]]» 5121311 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Элтан Джон]] [[Катэгорыя:Альбомы паводле аўтараў|Элтан Джон]] m0wayjl29ijt9gefoe3giwq4cjjrj8o 0 805456 5121313 2026-04-05T13:03:23Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Міхаіл Кандрацюк]] 5121313 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Міхаіл Кандрацюк]] plg5j3crpvv8vuegzhts4irb6lzfpg3 14 805457 5121317 2026-04-05T13:05:35Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|Элтан Джон}} {{Commonscat|Elton John}} [[Катэгорыя:Выканаўцы Rocket Records]] [[Катэгорыя:Катэгорыі музыкантаў]]» 5121317 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|Элтан Джон}} {{Commonscat|Elton John}} [[Катэгорыя:Выканаўцы Rocket Records]] [[Катэгорыя:Катэгорыі музыкантаў]] qplda7uqh2sdrxpt0yl5kqvem5k60v8 0 805458 5121324 2026-04-05T13:14:15Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Інстытут славістыкі Польскай акадэміі навук]] 5121324 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Інстытут славістыкі Польскай акадэміі навук]] dugwn3cguj5hzynm3fjzzekk1e4lqrw 14 805459 5121329 2026-04-05T13:20:06Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|Младаграматыкі}} [[Катэгорыя:Навуковыя школы]] [[Катэгорыя:Мовазнаўства]]» 5121329 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|Младаграматыкі}} [[Катэгорыя:Навуковыя школы]] [[Катэгорыя:Мовазнаўства]] gcfg5ev1tl503mkjvw0ybsi1fhq6v19 10 805460 5121336 2026-04-05T13:36:42Z Plaga med 116903 Новая старонка: «{{docpage}} {{Uses TemplateStyles|Шаблон:Стваральнік коміксаў/styles.css}} Гэты шаблон выкарыстоўваецца для ўстаўкі карткі ў артыкулы пра стваральнікаў коміксаў, мангі і звязаных з імі аўтараў і мастакоў. Калі зададзены і новы, і састарэлы варыянт аднаго параметра, пера...» 5121336 wikitext text/x-wiki {{docpage}} {{Uses TemplateStyles|Шаблон:Стваральнік коміксаў/styles.css}} Гэты шаблон выкарыстоўваецца для ўстаўкі карткі ў артыкулы пра стваральнікаў коміксаў, мангі і звязаных з імі аўтараў і мастакоў. Калі зададзены і новы, і састарэлы варыянт аднаго параметра, перавага аддаецца новаму. Калі запоўнены параметр <code>areas</code> або <code>area</code>, шаблон бярэ значэнне адтуль і не збірае радок «Сфера дзейнасці» аўтаматычна з лагічных параметраў накшталт <code>writer</code>, <code>penciller</code>, <code>artist</code> і іншых. Калі задаецца <code>name_nonEN</code>, трэба таксама задаць <code>nonUS</code> — моўны код, звычайна двухлітарны код ISO 639-1, напрыклад <code>ja</code>, <code>zh</code>, <code>ko</code>. Гэта дазваляе правільна аформіць імя на мове арыгіналу. Параметр <code>website</code> у гэтай лакальнай версіі варта запаўняць поўным URL-адрасам, напрыклад: <code>https://www.example.org/</code> == Нарыхтоўка для капіявання == {{Нарыхтоўка шаблона}} == Прыклады == {{прыклад шаблона}} == TemplateData == <templatedata> { "description": "Картка для артыкулаў пра стваральнікаў коміксаў, мангі і звязаных з імі аўтараў і мастакоў.", "format": "block", "params": { "name": { "label": "Імя", "description": "Асноўнае імя асобы. Калі не зададзена, выкарыстоўваецца назва старонкі.", "type": "string", "example": "Вікіпе-цян" }, "name_nonEN": { "label": "Імя на мове арыгіналу", "description": "Імя асобы на мове арыгіналу. Разам з гэтым параметрам трэба задаць nonUS.", "type": "string", "example": "Vikipie-cian" }, "nonUS": { "label": "Моўны код", "description": "Код мовы для name_nonEN, звычайна ISO 639-1.", "type": "string", "example": "be" }, "image": { "label": "Выява", "description": "Назва файла выявы.", "type": "wiki-file-name", "example": "Wikipe-tan head.png" }, "image_size": { "label": "Памер выявы", "description": "Шырыня выявы. Звычайна можна пакінуць пустым.", "type": "number", "aliases": [ "imagesize" ], "example": "220" }, "alt": { "label": "Alt-тэкст", "description": "Кароткі апісальны alt-тэкст для выявы.", "type": "string" }, "caption": { "label": "Подпіс да выявы", "description": "Кароткі подпіс пад выявай.", "type": "string" }, "birth_name": { "label": "Імя пры нараджэнні", "description": "Поўнае імя пры нараджэнні.", "type": "string", "aliases": [ "birthname" ] }, "birth_date": { "label": "Дата нараджэння", "description": "Дата нараджэння.", "type": "date", "aliases": [ "birthdate" ], "example": "15.01.2001" }, "birth_place": { "label": "Месца нараджэння", "description": "Месца нараджэння.", "type": "string", "aliases": [ "location" ], "example": "{{Месца нараджэння|Токіа|у Токіа}}, [[Японія]]" }, "death_date": { "label": "Дата смерці", "description": "Дата смерці.", "type": "date", "aliases": [ "deathdate" ] }, "death_place": { "label": "Месца смерці", "description": "Месца смерці.", "type": "string", "aliases": [ "deathplace" ] }, "nationality": { "label": "Нацыянальнасць", "description": "Асноўная нацыянальнасць, калі яна патрэбная ў картцы.", "type": "string" }, "nationality2": { "label": "Другая нацыянальнасць", "description": "Дадатковая нацыянальнасць, калі трэба паказаць дзве.", "type": "string" }, "areas": { "label": "Сфера дзейнасці", "description": "Гатовы тэкст для радка «Сфера дзейнасці». Мае прыярытэт над лагічнымі сцяжкамі.", "type": "string", "aliases": [ "area" ] }, "mangaka": { "label": "Мангака", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання ролі «мангака».", "type": "boolean", "aliases": [ "manga", "manga artist" ] }, "cartoonist": { "label": "Карыкатурыст", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання адпаведнай ролі.", "type": "boolean", "aliases": [ "strip" ] }, "writer": { "label": "Сцэнарыст", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання ролі «сцэнарыст».", "type": "boolean", "aliases": [ "write" ] }, "penciller": { "label": "Рысавальшчык", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання ролі «рысавальшчык».", "type": "boolean", "aliases": [ "pencil", "penciler" ] }, "artist": { "label": "Мастак", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання ролі «мастак».", "type": "boolean", "aliases": [ "art" ] }, "inker": { "label": "Тушавальшчык", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання ролі «тушавальшчык».", "type": "boolean", "aliases": [ "ink" ] }, "editor": { "label": "Рэдактар", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання ролі «рэдактар».", "type": "boolean", "aliases": [ "edit" ] }, "publisher": { "label": "Выдавец", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання ролі «выдавец».", "type": "boolean", "aliases": [ "publish", "publishing" ] }, "letterer": { "label": "Шрыфтавік", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання ролі «шрыфтавік».", "type": "boolean", "aliases": [ "letter", "lettering" ] }, "colorist": { "label": "Каларыст", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання ролі «каларыст».", "type": "boolean", "aliases": [ "color", "colour", "colourist", "coloring", "colouring" ] }, "illust": { "label": "Ілюстратар", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання ролі «ілюстратар».", "type": "boolean" }, "chardesign": { "label": "Дызайнер персанажаў", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання ролі «дызайнер персанажаў».", "type": "boolean" }, "alias": { "label": "Псеўданім", "description": "Іншыя імёны або псеўданімы.", "type": "string" }, "notable_works": { "label": "Вядомыя працы", "description": "Найбольш вядомыя працы або творы.", "type": "string", "aliases": [ "notable works" ] }, "collaborators": { "label": "Суаўтары", "description": "Вядомыя суаўтары або пастаянныя творчыя партнёры.", "type": "string" }, "awards": { "label": "Узнагароды", "description": "Узнагароды і прэміі.", "type": "string" }, "partner": { "label": "Партнёр", "description": "Партнёр або партнёры, калі гэта істотна для артыкула.", "type": "string" }, "spouse": { "label": "Муж або жонка", "description": "Муж або жонка, калі гэта істотна для артыкула.", "type": "string" }, "children": { "label": "Дзеці", "description": "Дзеці.", "type": "string" }, "relatives": { "label": "Сваякі", "description": "Іншыя сваякі, калі гэта істотна для артыкула.", "type": "string" }, "signature": { "label": "Подпіс", "description": "Файл подпісу.", "type": "wiki-file-name" }, "signature_alt": { "label": "Alt-тэкст подпісу", "description": "Alt-тэкст для выявы подпісу.", "type": "string" }, "website": { "label": "Афіцыйны сайт", "description": "Поўны URL афіцыйнага сайта.", "type": "url", "example": "https://ja.wikipedia.org/" }, "bodyclass": { "label": "Дадатковы CSS-клас", "description": "Службовы CSS-клас для вонкавага афармлення карткі.", "type": "string" }, "subcat": { "label": "Катэгорыйная падгрупа", "description": "Дадатковая падгрупа для лакальнай катэгарызацыі.", "type": "string", "example": "Японіі" }, "module": { "label": "Дадатковы модуль", "description": "Убудаваны шаблон або модуль унізе карткі.", "type": "wiki-page-name" }, "noimage": { "label": "Без выявы", "description": "Службовы параметр для падаўлення катэгорыі пра адсутнасць выявы.", "type": "boolean" } }, "paramOrder": [ "name", "name_nonEN", "nonUS", "image", "image_size", "alt", "caption", "birth_name", "birth_date", "birth_place", "death_date", "death_place", "nationality", "nationality2", "areas", "mangaka", "cartoonist", "writer", "penciller", "artist", "inker", "editor", "publisher", "letterer", "colorist", "illust", "chardesign", "alias", "notable_works", "collaborators", "awards", "partner", "spouse", "children", "relatives", "signature", "signature_alt", "website", "bodyclass", "subcat", "module", "noimage" ] } </templatedata> <noinclude> __NOTOC__ [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Анімэ і манга]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Мастацтва]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Асобы]] </noinclude> im7emxg8pz3ktt7x4tzhto95g9aj3iu 5121337 5121336 2026-04-05T13:37:33Z Plaga med 116903 5121337 wikitext text/x-wiki {{docpage}} {{Uses TemplateStyles|Шаблон:Стваральнік коміксаў/styles.css}} Гэты шаблон выкарыстоўваецца для ўстаўкі карткі ў артыкулы пра стваральнікаў коміксаў, мангі і звязаных з імі аўтараў і мастакоў. Назвы дадатковых роляў захоўваюцца ў шаблоне {{tl|Стваральнік коміксаў/Ролі}} Калі зададзены і новы, і састарэлы варыянт аднаго параметра, перавага аддаецца новаму. Калі запоўнены параметр <code>areas</code> або <code>area</code>, шаблон бярэ значэнне адтуль і не збірае радок «Сфера дзейнасці» аўтаматычна з лагічных параметраў накшталт <code>writer</code>, <code>penciller</code>, <code>artist</code> і іншых. Калі задаецца <code>name_nonEN</code>, трэба таксама задаць <code>nonUS</code> — моўны код, звычайна двухлітарны код ISO 639-1, напрыклад <code>ja</code>, <code>zh</code>, <code>ko</code>. Гэта дазваляе правільна аформіць імя на мове арыгіналу. Параметр <code>website</code> у гэтай лакальнай версіі варта запаўняць поўным URL-адрасам, напрыклад: <code>https://www.example.org/</code> == Нарыхтоўка для капіявання == {{Нарыхтоўка шаблона}} == Прыклады == {{прыклад шаблона}} == TemplateData == <templatedata> { "description": "Картка для артыкулаў пра стваральнікаў коміксаў, мангі і звязаных з імі аўтараў і мастакоў.", "format": "block", "params": { "name": { "label": "Імя", "description": "Асноўнае імя асобы. Калі не зададзена, выкарыстоўваецца назва старонкі.", "type": "string", "example": "Вікіпе-цян" }, "name_nonEN": { "label": "Імя на мове арыгіналу", "description": "Імя асобы на мове арыгіналу. Разам з гэтым параметрам трэба задаць nonUS.", "type": "string", "example": "Vikipie-cian" }, "nonUS": { "label": "Моўны код", "description": "Код мовы для name_nonEN, звычайна ISO 639-1.", "type": "string", "example": "be" }, "image": { "label": "Выява", "description": "Назва файла выявы.", "type": "wiki-file-name", "example": "Wikipe-tan head.png" }, "image_size": { "label": "Памер выявы", "description": "Шырыня выявы. Звычайна можна пакінуць пустым.", "type": "number", "aliases": [ "imagesize" ], "example": "220" }, "alt": { "label": "Alt-тэкст", "description": "Кароткі апісальны alt-тэкст для выявы.", "type": "string" }, "caption": { "label": "Подпіс да выявы", "description": "Кароткі подпіс пад выявай.", "type": "string" }, "birth_name": { "label": "Імя пры нараджэнні", "description": "Поўнае імя пры нараджэнні.", "type": "string", "aliases": [ "birthname" ] }, "birth_date": { "label": "Дата нараджэння", "description": "Дата нараджэння.", "type": "date", "aliases": [ "birthdate" ], "example": "15.01.2001" }, "birth_place": { "label": "Месца нараджэння", "description": "Месца нараджэння.", "type": "string", "aliases": [ "location" ], "example": "{{Месца нараджэння|Токіа|у Токіа}}, [[Японія]]" }, "death_date": { "label": "Дата смерці", "description": "Дата смерці.", "type": "date", "aliases": [ "deathdate" ] }, "death_place": { "label": "Месца смерці", "description": "Месца смерці.", "type": "string", "aliases": [ "deathplace" ] }, "nationality": { "label": "Нацыянальнасць", "description": "Асноўная нацыянальнасць, калі яна патрэбная ў картцы.", "type": "string" }, "nationality2": { "label": "Другая нацыянальнасць", "description": "Дадатковая нацыянальнасць, калі трэба паказаць дзве.", "type": "string" }, "areas": { "label": "Сфера дзейнасці", "description": "Гатовы тэкст для радка «Сфера дзейнасці». Мае прыярытэт над лагічнымі сцяжкамі.", "type": "string", "aliases": [ "area" ] }, "mangaka": { "label": "Мангака", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання ролі «мангака».", "type": "boolean", "aliases": [ "manga", "manga artist" ] }, "cartoonist": { "label": "Карыкатурыст", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання адпаведнай ролі.", "type": "boolean", "aliases": [ "strip" ] }, "writer": { "label": "Сцэнарыст", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання ролі «сцэнарыст».", "type": "boolean", "aliases": [ "write" ] }, "penciller": { "label": "Рысавальшчык", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання ролі «рысавальшчык».", "type": "boolean", "aliases": [ "pencil", "penciler" ] }, "artist": { "label": "Мастак", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання ролі «мастак».", "type": "boolean", "aliases": [ "art" ] }, "inker": { "label": "Тушавальшчык", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання ролі «тушавальшчык».", "type": "boolean", "aliases": [ "ink" ] }, "editor": { "label": "Рэдактар", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання ролі «рэдактар».", "type": "boolean", "aliases": [ "edit" ] }, "publisher": { "label": "Выдавец", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання ролі «выдавец».", "type": "boolean", "aliases": [ "publish", "publishing" ] }, "letterer": { "label": "Шрыфтавік", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання ролі «шрыфтавік».", "type": "boolean", "aliases": [ "letter", "lettering" ] }, "colorist": { "label": "Каларыст", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання ролі «каларыст».", "type": "boolean", "aliases": [ "color", "colour", "colourist", "coloring", "colouring" ] }, "illust": { "label": "Ілюстратар", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання ролі «ілюстратар».", "type": "boolean" }, "chardesign": { "label": "Дызайнер персанажаў", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання ролі «дызайнер персанажаў».", "type": "boolean" }, "alias": { "label": "Псеўданім", "description": "Іншыя імёны або псеўданімы.", "type": "string" }, "notable_works": { "label": "Вядомыя працы", "description": "Найбольш вядомыя працы або творы.", "type": "string", "aliases": [ "notable works" ] }, "collaborators": { "label": "Суаўтары", "description": "Вядомыя суаўтары або пастаянныя творчыя партнёры.", "type": "string" }, "awards": { "label": "Узнагароды", "description": "Узнагароды і прэміі.", "type": "string" }, "partner": { "label": "Партнёр", "description": "Партнёр або партнёры, калі гэта істотна для артыкула.", "type": "string" }, "spouse": { "label": "Муж або жонка", "description": "Муж або жонка, калі гэта істотна для артыкула.", "type": "string" }, "children": { "label": "Дзеці", "description": "Дзеці.", "type": "string" }, "relatives": { "label": "Сваякі", "description": "Іншыя сваякі, калі гэта істотна для артыкула.", "type": "string" }, "signature": { "label": "Подпіс", "description": "Файл подпісу.", "type": "wiki-file-name" }, "signature_alt": { "label": "Alt-тэкст подпісу", "description": "Alt-тэкст для выявы подпісу.", "type": "string" }, "website": { "label": "Афіцыйны сайт", "description": "Поўны URL афіцыйнага сайта.", "type": "url", "example": "https://ja.wikipedia.org/" }, "bodyclass": { "label": "Дадатковы CSS-клас", "description": "Службовы CSS-клас для вонкавага афармлення карткі.", "type": "string" }, "subcat": { "label": "Катэгорыйная падгрупа", "description": "Дадатковая падгрупа для лакальнай катэгарызацыі.", "type": "string", "example": "Японіі" }, "module": { "label": "Дадатковы модуль", "description": "Убудаваны шаблон або модуль унізе карткі.", "type": "wiki-page-name" }, "noimage": { "label": "Без выявы", "description": "Службовы параметр для падаўлення катэгорыі пра адсутнасць выявы.", "type": "boolean" } }, "paramOrder": [ "name", "name_nonEN", "nonUS", "image", "image_size", "alt", "caption", "birth_name", "birth_date", "birth_place", "death_date", "death_place", "nationality", "nationality2", "areas", "mangaka", "cartoonist", "writer", "penciller", "artist", "inker", "editor", "publisher", "letterer", "colorist", "illust", "chardesign", "alias", "notable_works", "collaborators", "awards", "partner", "spouse", "children", "relatives", "signature", "signature_alt", "website", "bodyclass", "subcat", "module", "noimage" ] } </templatedata> <noinclude> __NOTOC__ [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Анімэ і манга]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Мастацтва]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Асобы]] </noinclude> c6dfnnwu7chi5qyrfnq9w8tjgotgm88 5121339 5121337 2026-04-05T13:42:14Z Plaga med 116903 5121339 wikitext text/x-wiki {{docpage}} {{Uses TemplateStyles|Шаблон:Стваральнік коміксаў/styles.css}} Гэты шаблон выкарыстоўваецца для ўстаўкі карткі ў артыкулы пра стваральнікаў коміксаў, мангі і звязаных з імі аўтараў і мастакоў. Назвы дадатковых роляў захоўваюцца ў шаблоне {{tl|Стваральнік коміксаў/Ролі}} Калі зададзены і новы, і састарэлы варыянт аднаго параметра, перавага аддаецца новаму. Калі запоўнены параметр <code>areas</code> або <code>area</code>, шаблон бярэ значэнне адтуль і не збірае радок «Сфера дзейнасці» аўтаматычна з лагічных параметраў накшталт <code>writer</code>, <code>penciller</code>, <code>artist</code> і іншых. Калі задаецца <code>name_nonEN</code>, трэба таксама задаць <code>nonUS</code> — моўны код, звычайна двухлітарны код ISO 639-1, напрыклад <code>ja</code>, <code>zh</code>, <code>ko</code>. Гэта дазваляе правільна аформіць імя на мове арыгіналу. Параметр <code>website</code> у гэтай лакальнай версіі варта запаўняць поўным URL-адрасам, напрыклад: <code>https://www.example.org/</code> == Нарыхтоўка для капіявання == {{Нарыхтоўка шаблона}} == Прыклады == {{прыклад шаблона}} == TemplateData == <templatedata> { "description": "Картка для артыкулаў пра стваральнікаў коміксаў, мангі і звязаных з імі аўтараў і мастакоў.", "format": "block", "params": { "name": { "label": "Імя", "description": "Асноўнае імя асобы. Калі не зададзена, выкарыстоўваецца назва старонкі.", "type": "string", "example": "Вікіпе-цян" }, "name_nonEN": { "label": "Імя на мове арыгіналу", "description": "Імя асобы на мове арыгіналу. Разам з гэтым параметрам трэба задаць nonUS.", "type": "string", "example": "Vikipie-cian" }, "nonUS": { "label": "Моўны код", "description": "Код мовы для name_nonEN, звычайна ISO 639-1.", "type": "string", "example": "be" }, "image": { "label": "Выява", "description": "Назва файла выявы.", "type": "wiki-file-name", "example": "Wikipe-tan head.png" }, "image_size": { "label": "Памер выявы", "description": "Шырыня выявы. Звычайна можна пакінуць пустым.", "type": "number", "aliases": [ "imagesize" ], "example": "220" }, "alt": { "label": "Alt-тэкст", "description": "Кароткі апісальны alt-тэкст для выявы.", "type": "string", "example": "Фатаграфічны партрэт Хаяо Міядзакі" }, "caption": { "label": "Подпіс да выявы", "description": "Кароткі подпіс пад выявай.", "type": "string", "example": "Хаяо Міядзакі" }, "birth_name": { "label": "Імя пры нараджэнні", "description": "Поўнае імя пры нараджэнні.", "type": "string", "aliases": [ "birthname" ] }, "birth_date": { "label": "Дата нараджэння", "description": "Дата нараджэння.", "type": "date", "aliases": [ "birthdate" ], "example": "15.01.2001" }, "birth_place": { "label": "Месца нараджэння", "description": "Месца нараджэння.", "type": "string", "aliases": [ "location" ], "example": "{{Месца нараджэння|Токіа|у Токіа}}, [[Японія]]" }, "death_date": { "label": "Дата смерці", "description": "Дата смерці.", "type": "date", "aliases": [ "deathdate" ] }, "death_place": { "label": "Месца смерці", "description": "Месца смерці.", "type": "string", "aliases": [ "deathplace" ] }, "nationality": { "label": "Нацыянальнасць", "description": "Асноўная нацыянальнасць, калі яна патрэбная ў картцы.", "type": "string" }, "nationality2": { "label": "Другая нацыянальнасць", "description": "Дадатковая нацыянальнасць, калі трэба паказаць дзве.", "type": "string" }, "areas": { "label": "Сфера дзейнасці", "description": "Гатовы тэкст для радка «Сфера дзейнасці». Мае прыярытэт над лагічнымі сцяжкамі.", "type": "string", "aliases": [ "area" ] }, "mangaka": { "label": "Мангака", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання ролі «мангака».", "type": "boolean", "aliases": [ "manga", "manga artist" ] }, "cartoonist": { "label": "Карыкатурыст", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання адпаведнай ролі.", "type": "boolean", "aliases": [ "strip" ] }, "writer": { "label": "Сцэнарыст", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання ролі «сцэнарыст».", "type": "boolean", "aliases": [ "write" ] }, "penciller": { "label": "Рысавальшчык", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання ролі «рысавальшчык».", "type": "boolean", "aliases": [ "pencil", "penciler" ] }, "artist": { "label": "Мастак", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання ролі «мастак».", "type": "boolean", "aliases": [ "art" ] }, "inker": { "label": "Тушавальшчык", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання ролі «тушавальшчык».", "type": "boolean", "aliases": [ "ink" ] }, "editor": { "label": "Рэдактар", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання ролі «рэдактар».", "type": "boolean", "aliases": [ "edit" ] }, "publisher": { "label": "Выдавец", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання ролі «выдавец».", "type": "boolean", "aliases": [ "publish", "publishing" ] }, "letterer": { "label": "Шрыфтавік", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання ролі «шрыфтавік».", "type": "boolean", "aliases": [ "letter", "lettering" ] }, "colorist": { "label": "Каларыст", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання ролі «каларыст».", "type": "boolean", "aliases": [ "color", "colour", "colourist", "coloring", "colouring" ] }, "illust": { "label": "Ілюстратар", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання ролі «ілюстратар».", "type": "boolean" }, "chardesign": { "label": "Дызайнер персанажаў", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання ролі «дызайнер персанажаў».", "type": "boolean" }, "alias": { "label": "Псеўданім", "description": "Іншыя імёны або псеўданімы.", "type": "string" }, "notable_works": { "label": "Вядомыя працы", "description": "Найбольш вядомыя працы або творы.", "type": "string", "aliases": [ "notable works" ] }, "collaborators": { "label": "Суаўтары", "description": "Вядомыя суаўтары або пастаянныя творчыя партнёры.", "type": "string" }, "awards": { "label": "Узнагароды", "description": "Узнагароды і прэміі.", "type": "string" }, "partner": { "label": "Партнёр", "description": "Партнёр або партнёры, калі гэта істотна для артыкула.", "type": "string" }, "spouse": { "label": "Муж або жонка", "description": "Муж або жонка, калі гэта істотна для артыкула.", "type": "string" }, "children": { "label": "Дзеці", "description": "Дзеці.", "type": "string" }, "relatives": { "label": "Сваякі", "description": "Іншыя сваякі, калі гэта істотна для артыкула.", "type": "string" }, "signature": { "label": "Подпіс", "description": "Файл подпісу.", "type": "wiki-file-name" }, "signature_alt": { "label": "Alt-тэкст подпісу", "description": "Alt-тэкст для выявы подпісу.", "type": "string" }, "website": { "label": "Афіцыйны сайт", "description": "Поўны URL афіцыйнага сайта.", "type": "url", "example": "https://ja.wikipedia.org/" }, "bodyclass": { "label": "Дадатковы CSS-клас", "description": "Службовы CSS-клас для вонкавага афармлення карткі.", "type": "string" }, "subcat": { "label": "Катэгорыйная падгрупа", "description": "Дадатковая падгрупа для лакальнай катэгарызацыі.", "type": "string", "example": "Японіі" }, "module": { "label": "Дадатковы модуль", "description": "Убудаваны шаблон або модуль унізе карткі.", "type": "wiki-page-name" }, "noimage": { "label": "Без выявы", "description": "Службовы параметр для падаўлення катэгорыі пра адсутнасць выявы.", "type": "boolean" } }, "paramOrder": [ "name", "name_nonEN", "nonUS", "image", "image_size", "alt", "caption", "birth_name", "birth_date", "birth_place", "death_date", "death_place", "nationality", "nationality2", "areas", "mangaka", "cartoonist", "writer", "penciller", "artist", "inker", "editor", "publisher", "letterer", "colorist", "illust", "chardesign", "alias", "notable_works", "collaborators", "awards", "partner", "spouse", "children", "relatives", "signature", "signature_alt", "website", "bodyclass", "subcat", "module", "noimage" ] } </templatedata> <noinclude> __NOTOC__ [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Анімэ і манга]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Мастацтва]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Асобы]] </noinclude> 415ufao7a2fd1yf99qhx66oao35pxne 5121343 5121339 2026-04-05T13:43:50Z Plaga med 116903 5121343 wikitext text/x-wiki {{docpage}} {{Uses TemplateStyles|Шаблон:Стваральнік коміксаў/styles.css}} Гэты шаблон выкарыстоўваецца для ўстаўкі карткі ў артыкулы пра стваральнікаў коміксаў, мангі і звязаных з імі аўтараў і мастакоў. Назвы дадатковых роляў захоўваюцца ў шаблоне {{tl|Стваральнік коміксаў/Ролі}} Калі зададзены і новы, і састарэлы варыянт аднаго параметра, перавага аддаецца новаму. Калі запоўнены параметр <code>areas</code> або <code>area</code>, шаблон бярэ значэнне адтуль і не збірае радок «Сфера дзейнасці» аўтаматычна з лагічных параметраў накшталт <code>writer</code>, <code>penciller</code>, <code>artist</code> і іншых. Калі задаецца <code>name_nonEN</code>, трэба таксама задаць <code>nonUS</code> — моўны код, звычайна двухлітарны код ISO 639-1, напрыклад <code>ja</code>, <code>zh</code>, <code>ko</code>. Гэта дазваляе правільна аформіць імя на мове арыгіналу. Параметр <code>website</code> у гэтай лакальнай версіі варта запаўняць поўным URL-адрасам, напрыклад: <code>https://www.example.org/</code> == Нарыхтоўка для капіявання == {{Нарыхтоўка шаблона}} == Прыклады == {{прыклад шаблона}} == TemplateData == <templatedata> { "description": "Картка для артыкулаў пра стваральнікаў коміксаў, мангі і звязаных з імі аўтараў і мастакоў.", "format": "block", "params": { "name": { "label": "Імя", "description": "Асноўнае імя асобы. Калі не зададзена, выкарыстоўваецца назва старонкі.", "type": "string", "example": "Вікіпе-цян" }, "name_nonEN": { "label": "Імя на мове арыгіналу", "description": "Імя асобы на мове арыгіналу. Разам з гэтым параметрам трэба задаць nonUS.", "type": "string", "example": "Vikipie-cian" }, "nonUS": { "label": "Моўны код", "description": "Код мовы для name_nonEN, звычайна ISO 639-1.", "type": "string", "example": "be" }, "image": { "label": "Выява", "description": "Назва файла выявы.", "type": "wiki-file-name", "example": "Wikipe-tan head.png" }, "image_size": { "label": "Памер выявы", "description": "Шырыня выявы. Звычайна можна пакінуць пустым.", "type": "number", "aliases": [ "imagesize" ], "example": "220" }, "alt": { "label": "Alt-тэкст", "description": "Кароткі апісальны alt-тэкст для выявы.", "type": "string", "example": "Фатаграфічны партрэт Вікіпе-цян" }, "caption": { "label": "Подпіс да выявы", "description": "Кароткі подпіс пад выявай.", "type": "string", "example": "Вікіпе-цян" }, "birth_name": { "label": "Імя пры нараджэнні", "description": "Поўнае імя пры нараджэнні.", "type": "string", "aliases": [ "birthname" ] }, "birth_date": { "label": "Дата нараджэння", "description": "Дата нараджэння.", "type": "date", "aliases": [ "birthdate" ], "example": "15.01.2001" }, "birth_place": { "label": "Месца нараджэння", "description": "Месца нараджэння.", "type": "string", "aliases": [ "location" ], "example": "{{Месца нараджэння|Токіа|у Токіа}}, [[Японія]]" }, "death_date": { "label": "Дата смерці", "description": "Дата смерці.", "type": "date", "aliases": [ "deathdate" ] }, "death_place": { "label": "Месца смерці", "description": "Месца смерці.", "type": "string", "aliases": [ "deathplace" ] }, "nationality": { "label": "Нацыянальнасць", "description": "Асноўная нацыянальнасць, калі яна патрэбная ў картцы.", "type": "string" }, "nationality2": { "label": "Другая нацыянальнасць", "description": "Дадатковая нацыянальнасць, калі трэба паказаць дзве.", "type": "string" }, "areas": { "label": "Сфера дзейнасці", "description": "Гатовы тэкст для радка «Сфера дзейнасці». Мае прыярытэт над лагічнымі сцяжкамі.", "type": "string", "aliases": [ "area" ] }, "mangaka": { "label": "Мангака", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання ролі «мангака».", "type": "boolean", "aliases": [ "manga", "manga artist" ] }, "cartoonist": { "label": "Карыкатурыст", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання адпаведнай ролі.", "type": "boolean", "aliases": [ "strip" ] }, "writer": { "label": "Сцэнарыст", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання ролі «сцэнарыст».", "type": "boolean", "aliases": [ "write" ] }, "penciller": { "label": "Рысавальшчык", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання ролі «рысавальшчык».", "type": "boolean", "aliases": [ "pencil", "penciler" ] }, "artist": { "label": "Мастак", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання ролі «мастак».", "type": "boolean", "aliases": [ "art" ] }, "inker": { "label": "Тушавальшчык", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання ролі «тушавальшчык».", "type": "boolean", "aliases": [ "ink" ] }, "editor": { "label": "Рэдактар", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання ролі «рэдактар».", "type": "boolean", "aliases": [ "edit" ] }, "publisher": { "label": "Выдавец", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання ролі «выдавец».", "type": "boolean", "aliases": [ "publish", "publishing" ] }, "letterer": { "label": "Шрыфтавік", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання ролі «шрыфтавік».", "type": "boolean", "aliases": [ "letter", "lettering" ] }, "colorist": { "label": "Каларыст", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання ролі «каларыст».", "type": "boolean", "aliases": [ "color", "colour", "colourist", "coloring", "colouring" ] }, "illust": { "label": "Ілюстратар", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання ролі «ілюстратар».", "type": "boolean" }, "chardesign": { "label": "Дызайнер персанажаў", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання ролі «дызайнер персанажаў».", "type": "boolean" }, "alias": { "label": "Псеўданім", "description": "Іншыя імёны або псеўданімы.", "type": "string" }, "notable_works": { "label": "Вядомыя працы", "description": "Найбольш вядомыя працы або творы.", "type": "string", "aliases": [ "notable works" ] }, "collaborators": { "label": "Суаўтары", "description": "Вядомыя суаўтары або пастаянныя творчыя партнёры.", "type": "string" }, "awards": { "label": "Узнагароды", "description": "Узнагароды і прэміі.", "type": "string" }, "partner": { "label": "Партнёр", "description": "Партнёр або партнёры, калі гэта істотна для артыкула.", "type": "string" }, "spouse": { "label": "Муж або жонка", "description": "Муж або жонка, калі гэта істотна для артыкула.", "type": "string" }, "children": { "label": "Дзеці", "description": "Дзеці.", "type": "string" }, "relatives": { "label": "Сваякі", "description": "Іншыя сваякі, калі гэта істотна для артыкула.", "type": "string" }, "signature": { "label": "Подпіс", "description": "Файл подпісу.", "type": "wiki-file-name" }, "signature_alt": { "label": "Alt-тэкст подпісу", "description": "Alt-тэкст для выявы подпісу.", "type": "string" }, "website": { "label": "Афіцыйны сайт", "description": "Поўны URL афіцыйнага сайта.", "type": "url", "example": "https://ja.wikipedia.org/" }, "bodyclass": { "label": "Дадатковы CSS-клас", "description": "Службовы CSS-клас для вонкавага афармлення карткі.", "type": "string" }, "subcat": { "label": "Катэгорыйная падгрупа", "description": "Дадатковая падгрупа для лакальнай катэгарызацыі.", "type": "string", "example": "Японіі" }, "module": { "label": "Дадатковы модуль", "description": "Убудаваны шаблон або модуль унізе карткі.", "type": "wiki-page-name" }, "noimage": { "label": "Без выявы", "description": "Службовы параметр для падаўлення катэгорыі пра адсутнасць выявы.", "type": "boolean" } }, "paramOrder": [ "name", "name_nonEN", "nonUS", "image", "image_size", "alt", "caption", "birth_name", "birth_date", "birth_place", "death_date", "death_place", "nationality", "nationality2", "areas", "mangaka", "cartoonist", "writer", "penciller", "artist", "inker", "editor", "publisher", "letterer", "colorist", "illust", "chardesign", "alias", "notable_works", "collaborators", "awards", "partner", "spouse", "children", "relatives", "signature", "signature_alt", "website", "bodyclass", "subcat", "module", "noimage" ] } </templatedata> <noinclude> __NOTOC__ [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Анімэ і манга]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Мастацтва]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Асобы]] </noinclude> cl5mtvoe4ed1n5408y96bc1qrx7p35k 5121344 5121343 2026-04-05T13:49:27Z Plaga med 116903 5121344 wikitext text/x-wiki {{docpage}} {{Uses TemplateStyles|Шаблон:Стваральнік коміксаў/styles.css}} Гэты шаблон выкарыстоўваецца для ўстаўкі карткі ў артыкулы пра стваральнікаў коміксаў, мангі і звязаных з імі аўтараў і мастакоў. Назвы дадатковых роляў захоўваюцца ў шаблоне {{tl|Стваральнік коміксаў/Ролі}} Калі зададзены і новы, і састарэлы варыянт аднаго параметра, перавага аддаецца новаму. Калі запоўнены параметр <code>areas</code> або <code>area</code>, шаблон бярэ значэнне адтуль і не збірае радок «Сфера дзейнасці» аўтаматычна з лагічных параметраў накшталт <code>writer</code>, <code>penciller</code>, <code>artist</code> і іншых. Калі задаецца <code>name_nonEN</code>, трэба таксама задаць <code>nonUS</code> — моўны код, звычайна двухлітарны код ISO 639-1, напрыклад <code>ja</code>, <code>zh</code>, <code>ko</code>. Гэта дазваляе правільна аформіць імя на мове арыгіналу. Параметр <code>website</code> у гэтай лакальнай версіі варта запаўняць поўным URL-адрасам, напрыклад: <code>https://www.example.org/</code> == Нарыхтоўка для капіявання == {{Нарыхтоўка шаблона}} == Прыклады == {{прыклад шаблона}} == TemplateData == <templatedata> { "description": "Картка для артыкулаў пра стваральнікаў коміксаў, мангі і звязаных з імі аўтараў і мастакоў.", "format": "block", "params": { "name": { "label": "Імя", "description": "Асноўнае імя асобы. Калі не зададзена, выкарыстоўваецца назва старонкі.", "type": "string", "example": "Вікіпе-цян" }, "name_nonEN": { "label": "Імя на мове арыгіналу", "description": "Імя асобы на мове арыгіналу. Разам з гэтым параметрам трэба задаць nonUS.", "type": "string", "example": "Vikipie-cian" }, "nonUS": { "label": "Моўны код", "description": "Код мовы для name_nonEN, звычайна ISO 639-1.", "type": "string", "example": "be" }, "image": { "label": "Выява", "description": "Назва файла выявы.", "type": "wiki-file-name", "example": "Wikipe-tan head.png" }, "image_size": { "label": "Памер выявы", "description": "Шырыня выявы. Звычайна можна пакінуць пустым.", "type": "number", "aliases": [ "imagesize" ], "example": "220" }, "alt": { "label": "Alt-тэкст", "description": "Кароткі апісальны alt-тэкст для выявы.", "type": "string", "example": "Фатаграфічны партрэт Вікіпе-цян" }, "caption": { "label": "Подпіс да выявы", "description": "Кароткі подпіс пад выявай.", "type": "string", "example": "Вікіпе-цян" }, "birth_name": { "label": "Імя пры нараджэнні", "description": "Поўнае імя пры нараджэнні.", "type": "string", "aliases": [ "birthname" ] }, "birth_date": { "label": "Дата нараджэння", "description": "Дата нараджэння.", "type": "date", "aliases": [ "birthdate" ], "example": "15.01.2001" }, "birth_place": { "label": "Месца нараджэння", "description": "Месца нараджэння.", "type": "string", "aliases": [ "location" ], "example": "{{Месца нараджэння|Токіа|у Токіа}}, [[Японія]]" }, "death_date": { "label": "Дата смерці", "description": "Дата смерці.", "type": "date", "aliases": [ "deathdate" ] }, "death_place": { "label": "Месца смерці", "description": "Месца смерці.", "type": "string", "aliases": [ "deathplace" ] }, "nationality": { "label": "Нацыянальнасць", "description": "Асноўная нацыянальнасць, калі яна патрэбная ў картцы.", "type": "string" }, "nationality2": { "label": "Другая нацыянальнасць", "description": "Дадатковая нацыянальнасць, калі трэба паказаць дзве.", "type": "string" }, "areas": { "label": "Сфера дзейнасці", "description": "Гатовы тэкст для радка «Сфера дзейнасці». Мае прыярытэт над лагічнымі сцяжкамі.", "type": "string", "aliases": [ "area" ] }, "mangaka": { "label": "Мангака", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання ролі «мангака».", "type": "boolean", "aliases": [ "manga", "manga artist" ] }, "cartoonist": { "label": "Карыкатурыст", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання адпаведнай ролі.", "type": "boolean", "aliases": [ "strip" ] }, "writer": { "label": "Сцэнарыст", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання ролі «сцэнарыст».", "type": "boolean", "aliases": [ "write" ] }, "penciller": { "label": "Рысавальшчык", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання ролі «рысавальшчык».", "type": "boolean", "aliases": [ "pencil", "penciler" ] }, "artist": { "label": "Мастак", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання ролі «мастак».", "type": "boolean", "aliases": [ "art" ] }, "inker": { "label": "Тушавальшчык", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання ролі «тушавальшчык».", "type": "boolean", "aliases": [ "ink" ] }, "editor": { "label": "Рэдактар", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання ролі «рэдактар».", "type": "boolean", "aliases": [ "edit" ] }, "publisher": { "label": "Выдавец", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання ролі «выдавец».", "type": "boolean", "aliases": [ "publish", "publishing" ] }, "letterer": { "label": "Шрыфтавік", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання ролі «шрыфтавік».", "type": "boolean", "aliases": [ "letter", "lettering" ] }, "colorist": { "label": "Каларыст", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання ролі «каларыст».", "type": "boolean", "aliases": [ "color", "colour", "colourist", "coloring", "colouring" ] }, "illust": { "label": "Ілюстратар", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання ролі «ілюстратар».", "type": "boolean" }, "chardesign": { "label": "Дызайнер персанажаў", "description": "Сцяжок для аўтаматычнага дадання ролі «дызайнер персанажаў».", "type": "boolean" }, "alias": { "label": "Псеўданім", "description": "Іншыя імёны або псеўданімы.", "type": "string" }, "notable_works": { "label": "Вядомыя працы", "description": "Найбольш вядомыя працы або творы.", "type": "string", "aliases": [ "notable works" ] }, "collaborators": { "label": "Суаўтары", "description": "Вядомыя суаўтары або пастаянныя творчыя партнёры.", "type": "string" }, "awards": { "label": "Узнагароды", "description": "Узнагароды і прэміі.", "type": "string" }, "partner": { "label": "Партнёр", "description": "Партнёр або партнёры, калі гэта істотна для артыкула.", "type": "string" }, "spouse": { "label": "Муж або жонка", "description": "Муж або жонка, калі гэта істотна для артыкула.", "type": "string" }, "children": { "label": "Дзеці", "description": "Дзеці.", "type": "string" }, "relatives": { "label": "Сваякі", "description": "Іншыя сваякі, калі гэта істотна для артыкула.", "type": "string" }, "signature": { "label": "Подпіс", "description": "Файл подпісу.", "type": "wiki-file-name" }, "signature_alt": { "label": "Alt-тэкст подпісу", "description": "Alt-тэкст для выявы подпісу.", "type": "string" }, "website": { "label": "Афіцыйны сайт", "description": "Поўны URL афіцыйнага сайта.", "type": "url", "example": "https://ja.wikipedia.org/" }, "bodyclass": { "label": "Дадатковы CSS-клас", "description": "Службовы CSS-клас для вонкавага афармлення карткі.", "type": "string" }, "subcat": { "label": "Катэгорыйная падгрупа", "description": "Дадатковая падгрупа для лакальнай катэгарызацыі.", "type": "string", "example": "Японіі" }, "module": { "label": "Дадатковы модуль", "description": "Убудаваны шаблон або модуль унізе карткі.", "type": "wiki-page-name" }, "noimage": { "label": "Без выявы", "description": "Службовы параметр для падаўлення катэгорыі пра адсутнасць выявы.", "type": "boolean" } }, "paramOrder": [ "name", "name_nonEN", "nonUS", "image", "image_size", "alt", "caption", "birth_name", "birth_date", "birth_place", "death_date", "death_place", "nationality", "nationality2", "areas", "mangaka", "cartoonist", "writer", "penciller", "artist", "inker", "editor", "publisher", "letterer", "colorist", "illust", "chardesign", "alias", "notable_works", "collaborators", "awards", "partner", "spouse", "children", "relatives", "signature", "signature_alt", "website", "bodyclass", "subcat", "module", "noimage" ] } </templatedata> <includeonly> __NOTOC__ [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Анімэ і манга]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Мастацтва]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Асобы]] </includeonly> iu2fahbeonafxclfuu4kmukf89ufnt9 10 805461 5121355 2026-04-05T14:07:24Z Plaga med 116903 Новая старонка: «<includeonly>{{Папярэджанне|Гэта базавая старонка сямейства шаблонаў, {{tl|Картка аніманга}} і яе нельга ўключаць у тэкст іншых старонак. Інструкцыі па выкарыстанні гл. у [[Шаблон:Картка аніманга]].}}</includeonly><noinclude>{{documentation}}{{DISPLAYTITLE:Шаблон:Картка аніманга|noerror}} </noinc...» 5121355 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Папярэджанне|Гэта базавая старонка сямейства шаблонаў, {{tl|Картка аніманга}} і яе нельга ўключаць у тэкст іншых старонак. Інструкцыі па выкарыстанні гл. у [[Шаблон:Картка аніманга]].}}</includeonly><noinclude>{{documentation}}{{DISPLAYTITLE:Шаблон:Картка аніманга|noerror}} </noinclude> 804wzc8pbv9pwa8kf55lejjrc55as7i 5121356 5121355 2026-04-05T14:07:35Z Plaga med 116903 Plaga med перанёс старонку [[Шаблон:Infobox animanga]] у [[Шаблон:Картка аніманга]] 5121355 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Папярэджанне|Гэта базавая старонка сямейства шаблонаў, {{tl|Картка аніманга}} і яе нельга ўключаць у тэкст іншых старонак. Інструкцыі па выкарыстанні гл. у [[Шаблон:Картка аніманга]].}}</includeonly><noinclude>{{documentation}}{{DISPLAYTITLE:Шаблон:Картка аніманга|noerror}} </noinclude> 804wzc8pbv9pwa8kf55lejjrc55as7i 10 805462 5121357 2026-04-05T14:07:35Z Plaga med 116903 Plaga med перанёс старонку [[Шаблон:Infobox animanga]] у [[Шаблон:Картка аніманга]] 5121357 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Картка аніманга]] 5i8fhi5flkkkt293nszewqwvrm4jrkh 10 805463 5121359 2026-04-05T14:07:35Z Plaga med 116903 Plaga med перанёс старонку [[Шаблон:Infobox animanga/Film]] у [[Шаблон:Картка аніманга/Film]] 5121359 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Картка аніманга/Film]] lc3m91qtj7nzewx4zbklscecu9h4km9 10 805464 5121361 2026-04-05T14:07:36Z Plaga med 116903 Plaga med перанёс старонку [[Шаблон:Infobox animanga/Footer]] у [[Шаблон:Картка аніманга/Footer]] 5121361 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Картка аніманга/Footer]] j50kmuozrghytlgebjxxev57gugc17m 10 805465 5121363 2026-04-05T14:07:36Z Plaga med 116903 Plaga med перанёс старонку [[Шаблон:Infobox animanga/Header]] у [[Шаблон:Картка аніманга/Header]] 5121363 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Картка аніманга/Header]] mt1qflxxqm1aup2gvfj768kc2dw88sd 10 805466 5121365 2026-04-05T14:07:36Z Plaga med 116903 Plaga med перанёс старонку [[Шаблон:Infobox animanga/Manga]] у [[Шаблон:Картка аніманга/Manga]] 5121365 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Картка аніманга/Manga]] r5skvkw7bqpr23sir6s482qgch4j9c3 10 805467 5121367 2026-04-05T14:07:36Z Plaga med 116903 Plaga med перанёс старонку [[Шаблон:Infobox animanga/Print]] у [[Шаблон:Картка аніманга/Print]] 5121367 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Картка аніманга/Print]] 9xe5xs0brrh3jig953feto56hfzc9fq 10 805468 5121369 2026-04-05T14:07:36Z Plaga med 116903 Plaga med перанёс старонку [[Шаблон:Infobox animanga/Video]] у [[Шаблон:Картка аніманга/Video]] 5121369 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Картка аніманга/Video]] 82dxpnox19n11zm9s3pwf3gsrrs5s3x 10 805469 5121370 2026-04-05T14:17:17Z Plaga med 116903 Новая старонка: «{{Mbox|text=Гэты шаблон {{Yesno|{{{should|}}}|yes=не павінен|no=можа не}} [[:en:WP:Transclusion|падстаўляцца на іншыя старонкі]], бо {{{reason|яго падстаўляе інструмент або скрыпт, ён выкарыстоўваецца як частка кароткачасовага або малаактыўнага працэсу ў Вікіпедыі, або па іншай прычын...» 5121370 wikitext text/x-wiki {{Mbox|text=Гэты шаблон {{Yesno|{{{should|}}}|yes=не павінен|no=можа не}} [[:en:WP:Transclusion|падстаўляцца на іншыя старонкі]], бо {{{reason|яго падстаўляе інструмент або скрыпт, ён выкарыстоўваецца як частка кароткачасовага або малаактыўнага працэсу ў Вікіпедыі, або па іншай прычыне}}}.}}<!-- --><includeonly>__EXPECTUNUSEDTEMPLATE__{{#switch: {{SUBPAGENAME}} |doc |sandbox= |{{module other | [[Катэгорыя:Модулі Вікіпедыі без падстаноўкі]] | [[Катэгорыя:Шаблоны Вікіпедыі без падстаноўкі]] }}}}</includeonly><noinclude>{{Дакументацыя}}</noinclude> nbv48xh0rzlb2x193rgdfkr49ldkaxb 0 805470 5121372 2026-04-05T14:30:48Z DzBar 156353 Створана перакладам старонкі «[[:en:Special:Redirect/revision/1347232084|Bully (album)]]» 5121372 wikitext text/x-wiki  {{Картка:Альбом|Назва=Bully|Тып=студыйны альбом}} '''''Bully''''' — дванаццаты студыйны альбом амерыканскага рэпера [[Канье Уэст|Канье Уэста]]. Ён быў выпушчаны лэйбламі YZY і Gamma 28 сакавіка 2026 года. У запісе альбома ўдзельнічалі [[Трэвіс Скот]], Андрэ Траўтман, СіЛо Грын, Дон Толівер і Песа Плума. Прадзюсавалі альбом самі Уэст і Траўтман, а таксама Legendary Traxster, 88-Keys, Джэймс Блэйк і іншыя. Песня «Father», напісаная ў супрацоўніцтве з Трэвісам Скотам, была выпушчана ў якасці галоўнага сінгла альбома адначасова з яго рэлізам. Уэст пачаў працаваць над ''Bully'' пасля выхаду ''[[Vultures 1]]'' і ''2'' (2024) і абвясціў пра яго ў верасні 2024 года. Нечакана 18 сакавіка 2025 года ён выпусціў некалькі [[Дэма|незавершаных версій]] песень праз [[X (сацыяльная сетка)|X.]] Да іх быў зняты Уэстам [[кароткаметражны фільм]] '''''Bully V1''''', змантаваны Хайпам Уільямсам. Пасля выхаду кароткаметражнага фільма Уэст некалькі разоў адкладаў выхад ''Bully'', прасоўваючы яго, зрабіўшы два міні-альбома ў чэрвені 2025 года. У сакавіку 2026 года ён упершыню выпусціў альбом на фізічных носьбітах, якія былі раскрытыкаваны фанатамі за дрэнную якасць. Неўзабаве пасля гэтага ён прадставіў альбом на вечарыне ў [[Інглвуд (Каліфорнія)|Інглвудзе]], якая транслявалася ў прамым эфіры на [[YouTube]]. == Крытычны прыём == === ''Bully V1'' === ''«Bully V1»'' атрымаў у цэлым станоўчыя водгукі ад музычных крытыкаў.<ref name="Billboard: Unfiltered22">{{cite magazine|last1=Saponara|first1=Michael|date=March 26, 2025|title=Playboi Carti's 'Music' Goes No. 1 & West Leaks ''Bully'', But Is He Back?: 'Billboard Unfiltered'|url=https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/playboi-carti-music-kanye-west-bully-billboard-unfiltered-1235931933/|access-date=March 25, 2025|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}</ref> Майкл Сапанара з ''Billboard'' адзначыў, што тым, хто гатовы ігнараваць паводзіны Уэста, спадабаўся ''«Bully V1»'', і пахваліў яго як напамін пра яго творчасць 2000-х гадоў, такую як ''«808s» і «Heartbreak»''.<ref name="Billboard: Reacting2">{{cite magazine|last1=Saponara|first1=Michael|date=March 19, 2025|title=Here's How Fans Are Reacting to West's Surprise ''Bully'' Album Short Film: 'That S–t Sounded Nuts'|url=https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/kanye-west-bully-short-film-fan-reactions-1235925916/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250319200216/https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/kanye-west-bully-short-film-fan-reactions-1235925916/|archive-date=March 19, 2025|access-date=March 25, 2025|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}</ref> Томпсан апісаў дэма не толькі як сваю найлепшую калекцыю бітоў за больш чым дзесяцігоддзе, але і як «багаты, цёплы і аптымістычны запіс», які стварае адчуванне ізаляцыі ад інтэрнэту, свету і нават ад самога сябе.<ref name="GQ: Good">{{Cite web|url=https://www.gq.com/story/kanye-west-bully|title=It Brings Us No Pleasure to Report that Kanye West Made a Good Kanye West Album|author=Thompson|first=Paul|website=[[GQ]]|date=March 19, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250322072528/https://www.gq.com/story/kanye-west-bully|archive-date=March 22, 2025|access-date=March 24, 2025|url-status=live}}</ref> Томпсан станоўча параўнаў яго прадзюсаванне з сінгламі Уэста «Only One» (2014) і «FourFiveSeconds» (2015).<ref name="GQ: Good" /> === Поўны рэліз === {{Music ratings|rev1=''[[Financial Times]]''|rev1score={{Rating|2|5}}<ref name="Financial Times">{{Cite web |last=Hunter-Tilney |first=Ludovic |title=Is Kanye West in his post-Nazi era? ‘Bully’ offers little proof |url=https://www.ft.com/content/ef88fb6b-281e-4942-b358-2dad27a93b9b?syn-25a6b1a6=1 |website=[[Financial Times]]}}</ref>|rev2=''[[HotNewHipHop]]''|rev2score={{Rating|3|5}}<ref name="HNHHRev">{{Cite web |last=A |first=Aron |date=2024-02-28 |title=Kanye West "Bully" Album Review |url=https://www.hotnewhiphop.com/986954-kanye-west-bully-album-review |access-date=2026-04-02 |website=[[HotNewHipHop]] |language=en}}</ref>{{efn|''HotNewHipHop'' specifically gave ''Bully'' a "Meh" rating, which is equivalent to a 3/5 rating.}}|rev3=''[[Hot Press]]''|rev3score=8/10<ref name="HotPress">{{Cite web |last=McGoran |first=Peter |title=Album Review: Kanye West, Bully |url=https://www.hotpress.com/music/album-review-kanye-west-bully-23135780 |access-date=2026-03-28 |website=[[Hot Press]] |language=en}}</ref>|rev4=''[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]''|rev4score=3.4/10<ref name="Pitchfork">{{Cite web |last=Press-Reynolds |first=Kieran |date=2026-03-31 |title=Kanye West: Bully Album Review |url=https://pitchfork.com/reviews/albums/kanye-west-bully/ |access-date=2026-03-31 |website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]] |language=en-US}}</ref>|rev5=''[[Rolling Out]]''|rev5score={{Rating|4.5|5}}<ref>{{cite web |last1=Lamarre |first1=Eddy |title=Review: ‘BULLY’ feels like a reset for Kanye West |url=https://rollingout.com/2026/03/31/review-bully-feels-like-a-reset-for-kanye-west/ |date=2026-03-31 |access-date=2026-04-01 |website=[[Rolling Out]]}}</ref>|rev6=''[[Rolling Stone]]''|rev6score={{Rating|2.5|5}}<ref name="Rolling Stone review">{{Cite web |last=Ihaza |first=Jeff |date=2026-03-31 |title=Ye Aims for a Career Reset With 'Bully' |url=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/ye-kanye-west-bully-1235538611/ |access-date=2026-03-31 |website=[[Rolling Stone]] |language=en-US}}</ref>|rev7=''[[Slant Magazine]]''|rev7score={{Rating|2.5|5}}<ref name="SlantRev">{{Cite web |last=Attard |first=Paul |date=2026-03-30 |title=Kanye West ‘Bully’ Review: An Album That Pulls Too Many Punches |url=https://www.slantmagazine.com/music/kanye-west-bully-album-review/ |access-date=2026-03-30 |website=[[Slant Magazine]] |language=en-US}}</ref>}}{{Рэйтынгі|загаловак=|state=|rev1=''[[Financial Times]]''|rev1Score={{Rating|2|5}}<ref name="Financial Times">{{Cite web |last=Hunter-Tilney |first=Ludovic |title=Is Kanye West in his post-Nazi era? ‘Bully’ offers little proof |url=https://www.ft.com/content/ef88fb6b-281e-4942-b358-2dad27a93b9b?syn-25a6b1a6=1 |website=[[Financial Times]]}}</ref>|rev2=''[[HotNewHipHop]]''|rev2Score={{Rating|3|5}}<ref name="HNHHRev">{{Cite web |last=A |first=Aron |date=2024-02-28 |title=Kanye West "Bully" Album Review |url=https://www.hotnewhiphop.com/986954-kanye-west-bully-album-review |access-date=2026-04-02 |website=[[HotNewHipHop]] |language=en}}</ref>|rev3=''[[Hot Press]]''|rev3Score=8/10<ref name="HotPress">{{Cite web |last=McGoran |first=Peter |title=Album Review: Kanye West, Bully |url=https://www.hotpress.com/music/album-review-kanye-west-bully-23135780 |access-date=2026-03-28 |website=[[Hot Press]] |language=en}}</ref>|rev4=''[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]''|rev4Score=3.4/10<ref name="Pitchfork">{{Cite web |last=Press-Reynolds |first=Kieran |date=2026-03-31 |title=Kanye West: Bully Album Review |url=https://pitchfork.com/reviews/albums/kanye-west-bully/ |access-date=2026-03-31 |website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]] |language=en-US}}</ref>|rev5=''[[Rolling Out]]''|rev5Score={{Rating|4.5|5}}<ref>{{cite web |last1=Lamarre |first1=Eddy |title=Review: ‘BULLY’ feels like a reset for Kanye West |url=https://rollingout.com/2026/03/31/review-bully-feels-like-a-reset-for-kanye-west/ |date=2026-03-31 |access-date=2026-04-01 |website=[[Rolling Out]]}}</ref>|rev6=''[[Rolling Stone]]''|rev6Score={{Rating|2.5|5}}<ref name="Rolling Stone review">{{Cite web |last=Ihaza |first=Jeff |date=2026-03-31 |title=Ye Aims for a Career Reset With 'Bully' |url=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/ye-kanye-west-bully-1235538611/ |access-date=2026-03-31 |website=[[Rolling Stone]] |language=en-US}}</ref>|rev7=''[[Slant Magazine]]''|rev7Score={{Rating|2.5|5}}<ref name="SlantRev">{{Cite web |last=Attard |first=Paul |date=2026-03-30 |title=Kanye West ‘Bully’ Review: An Album That Pulls Too Many Punches |url=https://www.slantmagazine.com/music/kanye-west-bully-album-review/ |access-date=2026-03-30 |website=[[Slant Magazine]] |language=en-US}}</ref>}}Поўны рэліз альбома атрымаў неадназначную рэакцыю музычных крытыкаў.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.hotnewhiphop.com/986124-kanye-west-bully-album-divides-ye-fanbase-streaming-release|title=Kanye West's "Bully" Album Divides The Ye Fanbase After Streaming Release|author=Nevares|first=Gabriel Bras|website=HotNewHipHop|date=2026-03-25|access-date=2026-03-28}}</ref> Эдзі «Precise» Ламар з ''Rolling Out'' даў альбому вельмі станоўчую рэцэнзію, ахарактарызаваўшы яго як перазагрузку кар'еры Уэста.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://rollingout.com/2026/03/31/review-bully-feels-like-a-reset-for-kanye-west/|title=Review: 'BULLY' feels like a reset for Kanye West|website=rollingout.com|date=2026-03-31|access-date=2026-04-01}}</ref> Падобным чынам, Рудра Мулмул з ''Esquire India'' ахарактарызаваў альбом як «дзіўна стрыманы» ў супярэчлівасці, адзначыўшы «напружанасць паміж хаосам і самааналізам».<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.esquireindia.co.in/culture/books-and-music/kanye-west-cuts-the-noise-on-bully-his-latest-album|title=Kanye West Cuts the Noise on Bully, His Latest Album|website=Esquire India|access-date=2026-04-01}}</ref> Пітэр МакГоран з ''Hot Press'' даў станоўчую рэцэнзію на альбом, назваўшы яго «першым добрым альбомам Уэста за 10 гадоў». МакГоран высока ацаніў яго рэфлексіўны характар, ахарактарызаваўшы яго гучанне як «вяртанне да старога Канье». Прэзі Браўн з ''[[Rolling Stone]]'' вылучыў некалькі трэкаў як найлепшыя, высока ацаніўшы «Sisters and Brothers», «Father», «King», «Preacher Man», «All the Love» і «I Can't Wait» як шэсць лепшых песень альбома, ахарактарызаваўшы рэліз як «доўгачаканае вяртанне».<ref>{{Cite magazine|last=Brown|first=Preezy|date=2026-03-27|title=The 6 Best Songs From Ye's 'Bully' Album|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/kanye-west-bully-album-best-songs-ye-1235538475/|access-date=2026-03-29|magazine=[[Rolling Stone]]|language=en-US|archive-date=March 28, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260328085702/https://www.rollingstone.com/music/music-news/kanye-west-bully-album-best-songs-ye-1235538475/|url-status=live}}</ref> Блог ''Uranium Waves'' ахарактарызаваў альбом як «не трыумфальнае пераасэнсаванне, але гэта больш дысцыплінаваны і музычна прывабны альбом, чым многія чакалі».<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.uraniumwaves.com/new-music/kanye-west-bully-review|title=Kanye West's Bully Review: Inside Ye's New 2026 Album Release|website=Uranium Waves|date=2026-04-01|access-date=2026-04-01}}</ref> <nowiki><i id="mwA98">Pitchfork</i></nowiki> ацаніў альбом на 3,4/10, назваўшы яго «танным хітом рэтра-Канье». ''HotNewHipHop'' адзначыў, што рэцэнзія ''на Pitchfork'' выклікала негатыўную рэакцыю некаторых прыхільнікаў, якія аспрэчылі рэцэнзента і паставілі пад сумнеў актуальнасць публікацыі.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.hotnewhiphop.com/986740-kanye-west-pitchfork-bully-fan-reactions|title=Kanye West's "Bully" Gets Completely Ripped Apart By Pitchfork, And Fans Can't Stop Coping|author=Cole|first=Alexander|website=HotNewHipHop|date=2024-02-28|access-date=2026-04-01}}</ref> У адрозненне ад гэтага, Людовік Хантэр-Тылні з ''[[Financial Times]]'' даў альбому негатыўную рэцэнзію, абумоўленую крытыкай у сувязі з публічнымі прабачэннямі Уэста ў студзені 2026 года.<ref name="Financial Times">{{Cite web|url=https://www.ft.com/content/ef88fb6b-281e-4942-b358-2dad27a93b9b?syn-25a6b1a6=1|title=Is Kanye West in his post-Nazi era? ‘Bully’ offers little proof|author=Hunter-Tilney|first=Ludovic|website=[[Financial Times]]}}</ref> == Спіс трэкаў == Адаптаваны са [[Spotify]]. Звярніце ўвагу, што па стане на красавік 2026 года большасць інфармацыі аб трэках, здаецца, няпоўная, і прадзюсары, якія не былі ўказаны ў тытрах, не былі пазначаны.<ref name=":4">{{Cite web|lang=en|url=https://open.spotify.com/album/5poA9SAx0Xiz1cf17fWBLS|title=Spotify – Web Player|website=Spotify|access-date=2026-03-28}}</ref> {{Tracklist|headline=''Bully'', лічбавае выданне|extra_column=Прадзюсар(ы)|total_length=42:35|title1=King|writer1={{hlist|[[Канье Уэст]]|[[the Legendary Traxster|Samuel Lindley]]|[[André Troutman]]{{efn|name="uc"}}|James Price{{efn|name="uc"}}|[[Che Pope]]{{efn|name="uc"}}|Justino Macosso{{efn|name="uc"}}}}|extra1={{hlist|West|[[the Legendary Traxster]]|Troutman{{efn|name="uc"|Currently uncredited producer.<ref>{{Cite web |title=@ye "BULLY" OUT NOW Man I am truly at a loss for words. Ye saw something in me that I didn't see in myself. He elevated my ability as a Producer to do the most amazing work with him. Thank you God for allowing me to do what I love to do, and work with the most amazing, most creative, most genuine individuals on this earth. I am very grateful for every single second we spent working on this album, I wouldn't trade it for anything. I was very emotional when this album dropped, I cried. I am forever grateful to have played a part in my best co-production & additional production yet on BULLY! 1. KING co-prod. by Me 2. THIS A MUST prod. by Me & Ye 3. Father ft. @travisscott co-prod. by Me 4. ALL THE LOVE ft. @andretroutman prod. by Me, @quadwoofer, Ye, @andretroutman, @eightyocho 5. PUNCH DRUNK prod. Me, @audiojacc, Ye 6. WHATEVER WORKS prod. Me, @broisthatjambo, Ye 8. SISTERS AND BROTHERS co-prod. by Me 17. LAST BREATH FT. @pesopluma co-prod. by Me|url=https://www-fallback.instagram.com/sheffmade/p/DWcE7PEmT_S/ |access-date=2026-03-28 |website=[[Instagram]]}}</ref><ref>https://x.com/AndreTroutman/status/2037955454874288247</ref><ref>{{Cite web |title=BULLY OUT NOW @ye "PUNCH DRUNK" prod by me & @sheffmade|url=https://www-fallback.instagram.com/audiojacc/p/DWb0Jd7Efc8/ |access-date=2026-03-29 |website=[[Instagram]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Just da 1|date=March 28, 2026|title=We been working on this since 2024, shout out to the mentor Che @3000fuego!! 2 Vicious duo about to take over! King, Sisters and Brothers, Mama’s Favourite, Father.|url=https://www.instagram.com/p/DWcByV8DBo3/|access-date=2026-03-30|website=[[Instagram]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sweet |first=Jahaan |date=March 28, 2026 |title=👥 @ye “BULLY” out now !!! Happy to be apart of “FATHER” ft. My brotha @travisscott 🥳🥳🥳 |url=https://www.instagram.com/p/DWboQjkEViL/?img_index=2 |access-date=2026-03-30 |website=[[Instagram]]}}</ref><ref>{{cite web |title=Shibuya Meltdown FA✝️HER’S |url=https://www.instagram.com/reel/DWmeCj8D_zI/ |website=Instagram |access-date=2 April 2026}}</ref><!--need IG posts for tk and ramu-->}}|Sheffmade{{efn|name="uc"}}|[[Che Pope|Che' Fuego 3000]]{{efn|name="uc"}}|Just Da 1{{efn|name="uc"}}}}|length1=2:06|title2=This a Must|writer2={{hlist|West|Price{{efn|name="uc"}}}}|extra2={{hlist|West|Sheffmade{{efn|name="uc"}}}}|length2=1:26|title3=[[Father (Kanye West and Travis Scott song)|Father]]|note3=with [[Travis Scott]]|writer3={{hlist|West|[[Travis Scott|Jacques Webster II]]|Troutman{{efn|name="uc"}}|Price{{efn|name="uc"}}|Pope{{efn|name="uc"}}|Macosso{{efn|name="uc"}}|[[Jahaan Sweet]]{{efn|name="uc"}}}}|extra3={{hlist|West|Travis Scott{{efn|name="uc"}}|Troutman{{efn|name="uc"}}|Sheffmade{{efn|name="uc"}}|Che' Fuego 3000{{efn|name="uc"}}|Just Da 1{{efn|name="uc"}}|Sweet{{efn|name="uc"}}}}|length3=2:49|title4=All the Love|note4=with [[André Troutman]]|writer4={{hlist|West|Price|Blair Reese|[[88-Keys|Charles Njapa]]|Assi Rahbani|Mansour Rahbani}}|extra4={{hlist|West|Troutman|Sheffmade|Quadwoofer|[[88-Keys]]|Che' Fuego 3000{{efn|name="uc"}}|RaMu{{efn|name="uc"}}}}|length4=3:49|title5=Punch Drunk|writer5={{hlist|West|Price{{efn|name="uc"}}|Jack Cohen-Mungan{{efn|name="uc"}}}}|extra5={{hlist|West|Sheffmade{{efn|name="uc"}}|Audio Jacc{{efn|name="uc"}}}}|length5=1:59|title6=Whatever Works|writer6={{hlist|West|Price{{efn|name="uc"}}}}|extra6={{hlist|West|Sheffmade{{efn|name="uc"}}|Jambo{{efn|name="uc"}}}}|length6=1:59|title7=Mama's Favorite|writer7={{hlist|West|Troutman{{efn|name="uc"}}|Pope{{efn|name="uc"}}|Macosso{{efn|name="uc"}}|Michael Akinlosotu{{efn|name="uc"}}}}|extra7={{hlist|West|Troutman{{efn|name="uc"}}|Che' Fuego 3000{{efn|name="uc"}}|Just Da 1{{efn|name="uc"}}|TK the Legend{{efn|name="uc"}}|RaMu{{efn|name="uc"}}}}|length7=2:34|title8=Sisters and Brothers|writer8={{hlist|West|Troutman{{efn|name="uc"}}|Price{{efn|name="uc"}}|Pope{{efn|name="uc"}}|Macosso{{efn|name="uc"}}}}|extra8={{hlist|West|Troutman{{efn|name="uc"}}|Sheffmade{{efn|name="uc"}}|Che' Fuego 3000{{efn|name="uc"}}|Just Da 1{{efn|name="uc"}}}}|length8=2:46|title9=Bully|note9=with [[CeeLo Green]]|writer9={{hlist|West|[[CeeLo Green|Thomas Callaway]]|[[Ty Dolla Sign|Tyrone Griffin Jr.]]|Billy Walsh|Lindley|Akinlosotu}}|extra9={{hlist|West|the Legendary Traxster|Troutman{{efn|name="uc"}}|CeeLo Green{{ref|v|[v]}}}}|length9=2:27|title10=Highs and Lows|writer10={{hlist|West|Griffin|[[Quentin Miller]]|Lindley|Akinlosotu|Nkenge Cameron}}|extra10={{hlist|West|the Legendary Traxster|Troutman{{efn|name="uc"}}|TK the Legend{{efn|name="uc"}}|RaMu{{efn|name="uc"}}|Nkenge 1x}}|length10=1:51|title11=I Can't Wait|writer11={{hlist|West|Miller|[[Don Toliver|Caleb Toliver]]|Walsh|[[Brian Holland]]|[[Lamont Dozier]]|Michael Humphries}}|extra11={{hlist|West|Troutman{{efn|name="uc"}}|RaMu{{efn|name="uc"}}|[[the Wrldfms Tony Williams]]{{ref|v|[v]}}}}|length11=2:07|title12=White Lines|note12=with André Troutman|writer12={{hlist|West|Toliver|Walsh|Cameron|Josh Schuback|John Scott}}|extra12=West|length12=2:10|title13=Circles|writer13={{hlist|West|Toliver|Njapa|Walsh|Cameron}}|extra13={{hlist|West|88-Keys|Toliver{{ref|v|[v]}}}}|length13=1:31|title14=Preacher Man|length14=3:01|writer14={{hlist|West|Miller}}|extra14=West|title15=[[Beauty and the Beast (Kanye West song)|Beauty and the Beast]]|writer15=West|extra15=West|length15=1:45|title16=Damn|length16=2:02|writer16={{hlist|West|Hassan Khaffaf|Akinlosotu}}|extra16={{hlist|West|Khaffaf{{ref|p|[p]}}|Troutman{{efn|name="uc"}}|RaMu{{efn|name="uc"}}}}|title17=Last Breath|note17=with [[Peso Pluma]]|length17=3:06|writer17={{hlist|West|[[Peso Pluma|Hassan Laija]]|Price{{efn|name="uc"}}|Griffin|Anthony Garcia|Nakamura Takahiro|Rafael "Fai" Bautista|[[Ramón Santamaría]]}}|extra17={{hlist|West|Sheffmade{{efn|name="uc"}}|[[Ty Dolla Sign]]{{ref|v|[v]}}}}|title18=This One Here|writer18={{hlist|West|Miller|Toliver|Akinlosotu|[[James Blake (musician)|James Litherland]]}}|extra18={{hlist|West|[[James Blake (musician)|James Blake]]|Troutman{{efn|name="uc"}}|TK the Legend{{efn|name="uc"}}|RaMu{{efn|name="uc"}}|Miller{{ref|v|[v]}}|Toliver{{ref|v|[v]}}}}|length18=3:03|writing_credits=yes}}{{Tracklist|headline=''Bully'', арыгінальнае фізічнае выданне<ref name="Elibert-2026"/><!--could most likely just be for the first pressing but again we'll have to see-->|extra_column=Прадзюсар(ы)|total_length=30:12|title1=Preacher Man|length1=3:00|writer1={{hlist|West|Miller}}|extra1=West|title2=Beauty and the Beast|length2=1:47|writer2=West|extra2=West|title3=Last Breath|length3=2:20|writer3={{hlist|West|Griffin|Takahiro|Bautista|Santamaría}}|extra3={{hlist|West|Ty Dolla Sign{{ref|v|[v]}}}}|title4=White Lines|length4=2:09|title5=I Can't Wait|length5=1:53|title6=Bully|length6=2:15|title7=All the Love|length7=2:26|title8=This One Here|length8=3:04|title9=Highs and Lows|length9=1:53|title10=Mission Control|length10=1:52|title11=Circles|length11=2:04|title12=Damn|length12=2:03|writer12={{hlist|West|Khaffaf}}|extra12={{hlist|West|Khaffaf{{ref|p|[p]}}}}|title13=Losing Your Mind|length13=3:26|writer13={{hlist|West|[[Holger Schüring]]|[[Irmin Schmidt]]|[[Jaki Liebezeit]]|[[Damo Suzuki|Kenji Suzuki]]|[[Michael Karoli]]|[[Raury|Raury Tullis]]}}|extra13=West}} ==== Даныя пра выкарыстаныя сэмплы ==== * «Father» утрымлівае сэмплы песні «Heavenly Father, You’ve Been Good» у выкананні Джоні Фрыерсана.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.hitsdailydouble.com/news/streaming/spot-check-kanye-bullies-his-way-into-top-10-2026-03-29|title=Spot Check: Kanye Bullies His Way Into Top 10|website=www.hitsdailydouble.com|access-date=2026-03-30}}</ref> * «All the Love» змяшчае сэмплы песні «Fayek Alaya» ў выкананні {{Не перакладзена 3|Файруз|Файруз|4=Fairuz}}.<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.shatterthestandards.com/p/album-review-bully-by-kanye-west|title=Album Review: ''Bully'' by Kanye West (Ye)|author=Lattimore|first=Nia|website=Shatter the Standards|date=March 24, 2026|access-date=March 25, 2026}}</ref> * «Punch Drunk» утрымлівае сэмплы песні «I Can Do All Things Through Christ» у выкананні [[:en:The_Clark_Sisters|The Clark Sisters]].<ref>{{Cite web|url=https://www.smh.com.au/culture/music/kanye-s-new-album-is-stirring-controversy-for-being-completely-uncontroversial-20260331-p5zk6r.html|title=Kanye’s new album is stirring controversy ... for being completely uncontroversial|author=Olaya|first=Kayla|website=[[The Sydney Morning Herald]]|date=March 31, 2026|access-date=April 1, 2026|last2=Moran|first2=Robert}}</ref> * «Whatever Works» утрымлівае сэмплы песні «Don't Wonder Why» у выкананні Сісі Х'юстан.<ref name="heights">{{Cite web|url=https://bcheights.com/230506/arts/ye-drops-the-ego-and-ai-in-bully/|title=Ye Drops the Ego and AI in 'Bully'|author=Uffelman|first=Tate|website=[[The Heights (newspaper)|The Heights]]|date=2026-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20260330000529/https://bcheights.com/230506/arts/ye-drops-the-ego-and-ai-in-bully/|archive-date=March 30, 2026|access-date=2026-03-29|url-status=live}}</ref> * «Mama's Favorite» змяшчае сэмплы голасу Донды Уэст з дакументальнага серыяла ''[[:en:Jeen-Yuhs|Jeen-Yuhs]]''.<ref name="heights" /> * «Sisters and Brothers» утрымлівае сэмплы песні «Get Involved», напісанай і выкананай Джонай Томпсанам.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.the-independent.com/arts-entertainment/music/news/kanye-west-new-album-bully-livestream-ai-b2946883.html|title=Kanye West releases new album Bully in full on livestream after denying AI use|website=The Independent|date=2026-03-27|access-date=2026-03-27}}</ref> * «I Can't Wait» утрымлівае інтэрпаляцыі песні «You Can't Hurry Love», напісанай Холанд-Дазье-Холанд, у выкананні гурта {{Не перакладзена 3|The Supremes|The Supremes|4=The Supremes}}. <ref name="MusicTech: Samples3">{{Cite web|url=https://musictech.com/news/music/kanye-west-bully-album-samples/|title=Kanye West drops surprise ''Bully'' album – but did he clear the samples?|author=Koe|first=Crystal|website=[[MusicTech]]|date=March 24, 2025|access-date=March 27, 2025}}</ref> * «Bully» змяшчае інтэрпаляцыі песні «Mujhe Maar Daalo», напісанай Лаксмікантам-Пярэлалам і Раджэндрай Крышанам, у выкананні Ашы Бхосле.<ref>{{Cite web|url=https://www.netflixjunkie.com/music-news-ye-samples-a-1974-iconic-song-from-india-boasts-his-production-skills-in-a-latest-video-sending-fans-in-euphoria/|title=Ye Samples a 1974 Iconic Song From India, Boasts His Production Skills in a Latest Video, Sending Fans in Euphoria|author=Bhattacharya|first=Anushka|website=Netflix Junkie|date=September 25, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20251228180519/https://www.netflixjunkie.com/music-news-ye-samples-a-1974-iconic-song-from-india-boasts-his-production-skills-in-a-latest-video-sending-fans-in-euphoria/|archive-date=December 28, 2025|access-date=January 10, 2026|url-status=live}}</ref> * «Preacher Man» утрымлівае сэмплы песні «To You with Love», напісанай Элам Гудманам, Шэран Сігер і Тайранам Джонсанам, у выкананні гурта Moments . <ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://musictech.com/news/music/kanye-west-working-on-new-music/|title=Kanye West looks to be working on new music – is VULTURES 3 on the way?|author=Roberts|first=Rachel|website=MusicTech|date=September 25, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251025144327/https://musictech.com/news/music/kanye-west-working-on-new-music/|archive-date=October 25, 2025|access-date=October 3, 2025|url-status=live}}</ref> * «White Lines» утрымлівае інтэрпаляцыі песні « (They Long to Be) Close to You », напісанай Бертам Бахарахам і Хэлам Дэвідам, у выкананні [[Сціві Уандэр|Сціві Уандэра]].<ref name="MusicTech: Samples3" /> * «Circles» утрымлівае інтэрпаляцыі песні «Huit Octobre 1971», напісанай Аленам Міёнам, у выкананні гурта Cortex.<ref name="RS: Despite">{{cite magazine|last1=Buford|first1=Jayson|date=March 29, 2025|title=Despite Himself, Kanye West Almost Made a Half Decent Album|url=https://www.rollingstone.com/music/music-features/kanye-west-bully-review-1235306382/|access-date=March 29, 2025|magazine=[[Rolling Stone]]|archive-date=March 29, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250329150201/https://www.rollingstone.com/music/music-features/kanye-west-bully-review-1235306382/|url-status=live}}</ref> * «Beauty and the Beast» змяшчае сэмплы песні «Don't Have to Shop Around» у выкананні The Mad Lads.<ref name=":0" /> * «Last Breath» змяшчае элементы «Legado», напісанага Накамурай Такахіра,<ref>{{Cite web|url=https://x.com/hihiroro_n/status/2037422544333271462|title=中村隆宏 on X|author=Takahiro|first=Nakamura|website=X|date=27 March 2026|access-date=31 March 2026|quote=本日リリース Ye(Kanye West)-Bully収録 LAST BREATHの一部でワグナー選手(@hijodewagner )NOAH参戦時に提供させて頂いたLEGADOのイントロ部分がサンプリングにて使用されております！}}</ref> і «Bésame Mama», напісанага Рамонам Сантамарыя, у выкананні Понча Санчэса.<ref name="The-Flow.ru-2025">{{Cite web|lang=ru|url=https://the-flow.ru/news/kanye-last-breath-losing-your-mind|title=Канье выпустил два сингла c альбома ''Bully''|website=The-Flow.ru|date=July 4, 2025|access-date=October 7, 2025}}</ref> * «Losing Your Mind» утрымлівае элементы «[[:en:Vitamin_C_(song)|Vitamin C]]», напісанага Хольгерам Шурынгам, Ірмін Шміт, Які Лібезайтам, Кендзі Сузукі і Міхаэлем Каролі, у выкананні гурта Can.<ref name="The-Flow.ru-2025" /> == Заўвагі == {{Notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}}{{Канье Уэст}}{{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Альбомы Канье Уэста]] [[Катэгорыя:Альбомы 2026 года]] [[Катэгорыя:Папярэджанні CS1: лічбавыя назвы: authors list]] g3xz6bxpvj7nsfrzu9byuwkp839x8v7 5121374 5121372 2026-04-05T14:35:17Z DzBar 156353 5121374 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Назва=Bully|Тып=студыйны альбом|Папярэдні альбом=[[Vultures 2]]|Пап_год=2024|Працягласць=42:35|Мова=англійская, іспанская|Запісаны=2021–2026}} '''''Bully''''' — дванаццаты студыйны альбом амерыканскага рэпера [[Канье Уэст|Канье Уэста]]. Ён быў выпушчаны лэйбламі YZY і Gamma 28 сакавіка 2026 года. У запісе альбома ўдзельнічалі [[Трэвіс Скот]], Андрэ Траўтман, СіЛо Грын, Дон Толівер і Песа Плума. Прадзюсавалі альбом самі Уэст і Траўтман, а таксама Legendary Traxster, 88-Keys, Джэймс Блэйк і іншыя. Песня «Father», напісаная ў супрацоўніцтве з Трэвісам Скотам, была выпушчана ў якасці галоўнага сінгла альбома адначасова з яго рэлізам. Уэст пачаў працаваць над ''Bully'' пасля выхаду ''[[Vultures 1]]'' і ''2'' (2024) і абвясціў пра яго ў верасні 2024 года. Нечакана 18 сакавіка 2025 года ён выпусціў некалькі [[Дэма|незавершаных версій]] песень праз [[X (сацыяльная сетка)|X.]] Да іх быў зняты Уэстам [[кароткаметражны фільм]] '''''Bully V1''''', змантаваны Хайпам Уільямсам. Пасля выхаду кароткаметражнага фільма Уэст некалькі разоў адкладаў выхад ''Bully'', прасоўваючы яго, зрабіўшы два міні-альбома ў чэрвені 2025 года. У сакавіку 2026 года ён упершыню выпусціў альбом на фізічных носьбітах, якія былі раскрытыкаваны фанатамі за дрэнную якасць. Неўзабаве пасля гэтага ён прадставіў альбом на вечарыне ў [[Інглвуд (Каліфорнія)|Інглвудзе]], якая транслявалася ў прамым эфіры на [[YouTube]]. == Крытычны прыём == === ''Bully V1'' === ''«Bully V1»'' атрымаў у цэлым станоўчыя водгукі ад музычных крытыкаў.<ref name="Billboard: Unfiltered22">{{cite magazine|last1=Saponara|first1=Michael|date=March 26, 2025|title=Playboi Carti's 'Music' Goes No. 1 & West Leaks ''Bully'', But Is He Back?: 'Billboard Unfiltered'|url=https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/playboi-carti-music-kanye-west-bully-billboard-unfiltered-1235931933/|access-date=March 25, 2025|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}</ref> Майкл Сапанара з ''Billboard'' адзначыў, што тым, хто гатовы ігнараваць паводзіны Уэста, спадабаўся ''«Bully V1»'', і пахваліў яго як напамін пра яго творчасць 2000-х гадоў, такую як ''«808s» і «Heartbreak»''.<ref name="Billboard: Reacting2">{{cite magazine|last1=Saponara|first1=Michael|date=March 19, 2025|title=Here's How Fans Are Reacting to West's Surprise ''Bully'' Album Short Film: 'That S–t Sounded Nuts'|url=https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/kanye-west-bully-short-film-fan-reactions-1235925916/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250319200216/https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/kanye-west-bully-short-film-fan-reactions-1235925916/|archive-date=March 19, 2025|access-date=March 25, 2025|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}</ref> Томпсан апісаў дэма не толькі як сваю найлепшую калекцыю бітоў за больш чым дзесяцігоддзе, але і як «багаты, цёплы і аптымістычны запіс», які стварае адчуванне ізаляцыі ад інтэрнэту, свету і нават ад самога сябе.<ref name="GQ: Good">{{Cite web|url=https://www.gq.com/story/kanye-west-bully|title=It Brings Us No Pleasure to Report that Kanye West Made a Good Kanye West Album|author=Thompson|first=Paul|website=[[GQ]]|date=March 19, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250322072528/https://www.gq.com/story/kanye-west-bully|archive-date=March 22, 2025|access-date=March 24, 2025|url-status=live}}</ref> Томпсан станоўча параўнаў яго прадзюсаванне з сінгламі Уэста «Only One» (2014) і «FourFiveSeconds» (2015).<ref name="GQ: Good" /> === Поўны рэліз === {{Рэйтынгі|загаловак=|state=|rev1=''[[Financial Times]]''|rev1Score={{Rating|2|5}}<ref name="Financial Times">{{Cite web |last=Hunter-Tilney |first=Ludovic |title=Is Kanye West in his post-Nazi era? ‘Bully’ offers little proof |url=https://www.ft.com/content/ef88fb6b-281e-4942-b358-2dad27a93b9b?syn-25a6b1a6=1 |website=[[Financial Times]]}}</ref>|rev2=''[[HotNewHipHop]]''|rev2Score={{Rating|3|5}}<ref name="HNHHRev">{{Cite web |last=A |first=Aron |date=2024-02-28 |title=Kanye West "Bully" Album Review |url=https://www.hotnewhiphop.com/986954-kanye-west-bully-album-review |access-date=2026-04-02 |website=[[HotNewHipHop]] |language=en}}</ref>|rev3=''[[Hot Press]]''|rev3Score=8/10<ref name="HotPress">{{Cite web |last=McGoran |first=Peter |title=Album Review: Kanye West, Bully |url=https://www.hotpress.com/music/album-review-kanye-west-bully-23135780 |access-date=2026-03-28 |website=[[Hot Press]] |language=en}}</ref>|rev4=''[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]''|rev4Score=3.4/10<ref name="Pitchfork">{{Cite web |last=Press-Reynolds |first=Kieran |date=2026-03-31 |title=Kanye West: Bully Album Review |url=https://pitchfork.com/reviews/albums/kanye-west-bully/ |access-date=2026-03-31 |website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]] |language=en-US}}</ref>|rev5=''[[Rolling Out]]''|rev5Score={{Rating|4.5|5}}<ref>{{cite web |last1=Lamarre |first1=Eddy |title=Review: ‘BULLY’ feels like a reset for Kanye West |url=https://rollingout.com/2026/03/31/review-bully-feels-like-a-reset-for-kanye-west/ |date=2026-03-31 |access-date=2026-04-01 |website=[[Rolling Out]]}}</ref>|rev6=''[[Rolling Stone]]''|rev6Score={{Rating|2.5|5}}<ref name="Rolling Stone review">{{Cite web |last=Ihaza |first=Jeff |date=2026-03-31 |title=Ye Aims for a Career Reset With 'Bully' |url=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/ye-kanye-west-bully-1235538611/ |access-date=2026-03-31 |website=[[Rolling Stone]] |language=en-US}}</ref>|rev7=''[[Slant Magazine]]''|rev7Score={{Rating|2.5|5}}<ref name="SlantRev">{{Cite web |last=Attard |first=Paul |date=2026-03-30 |title=Kanye West ‘Bully’ Review: An Album That Pulls Too Many Punches |url=https://www.slantmagazine.com/music/kanye-west-bully-album-review/ |access-date=2026-03-30 |website=[[Slant Magazine]] |language=en-US}}</ref>}}Поўны рэліз альбома атрымаў неадназначную рэакцыю музычных крытыкаў.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.hotnewhiphop.com/986124-kanye-west-bully-album-divides-ye-fanbase-streaming-release|title=Kanye West's "Bully" Album Divides The Ye Fanbase After Streaming Release|author=Nevares|first=Gabriel Bras|website=HotNewHipHop|date=2026-03-25|access-date=2026-03-28}}</ref> Эдзі «Precise» Ламар з ''Rolling Out'' даў альбому вельмі станоўчую рэцэнзію, ахарактарызаваўшы яго як перазагрузку кар'еры Уэста.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://rollingout.com/2026/03/31/review-bully-feels-like-a-reset-for-kanye-west/|title=Review: 'BULLY' feels like a reset for Kanye West|website=rollingout.com|date=2026-03-31|access-date=2026-04-01}}</ref> Падобным чынам, Рудра Мулмул з ''Esquire India'' ахарактарызаваў альбом як «дзіўна стрыманы» ў супярэчлівасці, адзначыўшы «напружанасць паміж хаосам і самааналізам».<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.esquireindia.co.in/culture/books-and-music/kanye-west-cuts-the-noise-on-bully-his-latest-album|title=Kanye West Cuts the Noise on Bully, His Latest Album|website=Esquire India|access-date=2026-04-01}}</ref> Пітэр МакГоран з ''Hot Press'' даў станоўчую рэцэнзію на альбом, назваўшы яго «першым добрым альбомам Уэста за 10 гадоў». МакГоран высока ацаніў яго рэфлексіўны характар, ахарактарызаваўшы яго гучанне як «вяртанне да старога Канье». Прэзі Браўн з ''[[Rolling Stone]]'' вылучыў некалькі трэкаў як найлепшыя, высока ацаніўшы «Sisters and Brothers», «Father», «King», «Preacher Man», «All the Love» і «I Can't Wait» як шэсць лепшых песень альбома, ахарактарызаваўшы рэліз як «доўгачаканае вяртанне».<ref>{{Cite magazine|last=Brown|first=Preezy|date=2026-03-27|title=The 6 Best Songs From Ye's 'Bully' Album|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/kanye-west-bully-album-best-songs-ye-1235538475/|access-date=2026-03-29|magazine=[[Rolling Stone]]|language=en-US|archive-date=March 28, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260328085702/https://www.rollingstone.com/music/music-news/kanye-west-bully-album-best-songs-ye-1235538475/|url-status=live}}</ref> Блог ''Uranium Waves'' ахарактарызаваў альбом як «не трыумфальнае пераасэнсаванне, але гэта больш дысцыплінаваны і музычна прывабны альбом, чым многія чакалі».<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.uraniumwaves.com/new-music/kanye-west-bully-review|title=Kanye West's Bully Review: Inside Ye's New 2026 Album Release|website=Uranium Waves|date=2026-04-01|access-date=2026-04-01}}</ref> <nowiki><i id="mwA98">Pitchfork</i></nowiki> ацаніў альбом на 3,4/10, назваўшы яго «танным хітом рэтра-Канье». ''HotNewHipHop'' адзначыў, што рэцэнзія ''на Pitchfork'' выклікала негатыўную рэакцыю некаторых прыхільнікаў, якія аспрэчылі рэцэнзента і паставілі пад сумнеў актуальнасць публікацыі.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.hotnewhiphop.com/986740-kanye-west-pitchfork-bully-fan-reactions|title=Kanye West's "Bully" Gets Completely Ripped Apart By Pitchfork, And Fans Can't Stop Coping|author=Cole|first=Alexander|website=HotNewHipHop|date=2024-02-28|access-date=2026-04-01}}</ref> У адрозненне ад гэтага, Людовік Хантэр-Тылні з ''[[Financial Times]]'' даў альбому негатыўную рэцэнзію, абумоўленую крытыкай у сувязі з публічнымі прабачэннямі Уэста ў студзені 2026 года.<ref name="Financial Times">{{Cite web|url=https://www.ft.com/content/ef88fb6b-281e-4942-b358-2dad27a93b9b?syn-25a6b1a6=1|title=Is Kanye West in his post-Nazi era? ‘Bully’ offers little proof|author=Hunter-Tilney|first=Ludovic|website=[[Financial Times]]}}</ref> == Спіс трэкаў == Адаптаваны са [[Spotify]]. Звярніце ўвагу, што па стане на красавік 2026 года большасць інфармацыі аб трэках, здаецца, няпоўная, і прадзюсары, якія не былі ўказаны ў тытрах, не былі пазначаны.<ref name=":4">{{Cite web|lang=en|url=https://open.spotify.com/album/5poA9SAx0Xiz1cf17fWBLS|title=Spotify – Web Player|website=Spotify|access-date=2026-03-28}}</ref> {{Tracklist|headline=''Bully'', лічбавае выданне|extra_column=Прадзюсар(ы)|total_length=42:35|title1=King|writer1={{hlist|[[Канье Уэст]]|[[the Legendary Traxster|Samuel Lindley]]|[[André Troutman]]{{efn|name="uc"}}|James Price{{efn|name="uc"}}|[[Che Pope]]{{efn|name="uc"}}|Justino Macosso{{efn|name="uc"}}}}|extra1={{hlist|West|[[the Legendary Traxster]]|Troutman{{efn|name="uc"|Currently uncredited producer.<ref>{{Cite web |title=@ye "BULLY" OUT NOW Man I am truly at a loss for words. Ye saw something in me that I didn't see in myself. He elevated my ability as a Producer to do the most amazing work with him. Thank you God for allowing me to do what I love to do, and work with the most amazing, most creative, most genuine individuals on this earth. I am very grateful for every single second we spent working on this album, I wouldn't trade it for anything. I was very emotional when this album dropped, I cried. I am forever grateful to have played a part in my best co-production & additional production yet on BULLY! 1. KING co-prod. by Me 2. THIS A MUST prod. by Me & Ye 3. Father ft. @travisscott co-prod. by Me 4. ALL THE LOVE ft. @andretroutman prod. by Me, @quadwoofer, Ye, @andretroutman, @eightyocho 5. PUNCH DRUNK prod. Me, @audiojacc, Ye 6. WHATEVER WORKS prod. Me, @broisthatjambo, Ye 8. SISTERS AND BROTHERS co-prod. by Me 17. LAST BREATH FT. @pesopluma co-prod. by Me|url=https://www-fallback.instagram.com/sheffmade/p/DWcE7PEmT_S/ |access-date=2026-03-28 |website=[[Instagram]]}}</ref><ref>https://x.com/AndreTroutman/status/2037955454874288247</ref><ref>{{Cite web |title=BULLY OUT NOW @ye "PUNCH DRUNK" prod by me & @sheffmade|url=https://www-fallback.instagram.com/audiojacc/p/DWb0Jd7Efc8/ |access-date=2026-03-29 |website=[[Instagram]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Just da 1|date=March 28, 2026|title=We been working on this since 2024, shout out to the mentor Che @3000fuego!! 2 Vicious duo about to take over! King, Sisters and Brothers, Mama’s Favourite, Father.|url=https://www.instagram.com/p/DWcByV8DBo3/|access-date=2026-03-30|website=[[Instagram]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sweet |first=Jahaan |date=March 28, 2026 |title=👥 @ye “BULLY” out now !!! Happy to be apart of “FATHER” ft. My brotha @travisscott 🥳🥳🥳 |url=https://www.instagram.com/p/DWboQjkEViL/?img_index=2 |access-date=2026-03-30 |website=[[Instagram]]}}</ref><ref>{{cite web |title=Shibuya Meltdown FA✝️HER’S |url=https://www.instagram.com/reel/DWmeCj8D_zI/ |website=Instagram |access-date=2 April 2026}}</ref><!--need IG posts for tk and ramu-->}}|Sheffmade{{efn|name="uc"}}|[[Che Pope|Che' Fuego 3000]]{{efn|name="uc"}}|Just Da 1{{efn|name="uc"}}}}|length1=2:06|title2=This a Must|writer2={{hlist|West|Price{{efn|name="uc"}}}}|extra2={{hlist|West|Sheffmade{{efn|name="uc"}}}}|length2=1:26|title3=[[Father (Kanye West and Travis Scott song)|Father]]|note3=with [[Travis Scott]]|writer3={{hlist|West|[[Travis Scott|Jacques Webster II]]|Troutman{{efn|name="uc"}}|Price{{efn|name="uc"}}|Pope{{efn|name="uc"}}|Macosso{{efn|name="uc"}}|[[Jahaan Sweet]]{{efn|name="uc"}}}}|extra3={{hlist|West|Travis Scott{{efn|name="uc"}}|Troutman{{efn|name="uc"}}|Sheffmade{{efn|name="uc"}}|Che' Fuego 3000{{efn|name="uc"}}|Just Da 1{{efn|name="uc"}}|Sweet{{efn|name="uc"}}}}|length3=2:49|title4=All the Love|note4=with [[André Troutman]]|writer4={{hlist|West|Price|Blair Reese|[[88-Keys|Charles Njapa]]|Assi Rahbani|Mansour Rahbani}}|extra4={{hlist|West|Troutman|Sheffmade|Quadwoofer|[[88-Keys]]|Che' Fuego 3000{{efn|name="uc"}}|RaMu{{efn|name="uc"}}}}|length4=3:49|title5=Punch Drunk|writer5={{hlist|West|Price{{efn|name="uc"}}|Jack Cohen-Mungan{{efn|name="uc"}}}}|extra5={{hlist|West|Sheffmade{{efn|name="uc"}}|Audio Jacc{{efn|name="uc"}}}}|length5=1:59|title6=Whatever Works|writer6={{hlist|West|Price{{efn|name="uc"}}}}|extra6={{hlist|West|Sheffmade{{efn|name="uc"}}|Jambo{{efn|name="uc"}}}}|length6=1:59|title7=Mama's Favorite|writer7={{hlist|West|Troutman{{efn|name="uc"}}|Pope{{efn|name="uc"}}|Macosso{{efn|name="uc"}}|Michael Akinlosotu{{efn|name="uc"}}}}|extra7={{hlist|West|Troutman{{efn|name="uc"}}|Che' Fuego 3000{{efn|name="uc"}}|Just Da 1{{efn|name="uc"}}|TK the Legend{{efn|name="uc"}}|RaMu{{efn|name="uc"}}}}|length7=2:34|title8=Sisters and Brothers|writer8={{hlist|West|Troutman{{efn|name="uc"}}|Price{{efn|name="uc"}}|Pope{{efn|name="uc"}}|Macosso{{efn|name="uc"}}}}|extra8={{hlist|West|Troutman{{efn|name="uc"}}|Sheffmade{{efn|name="uc"}}|Che' Fuego 3000{{efn|name="uc"}}|Just Da 1{{efn|name="uc"}}}}|length8=2:46|title9=Bully|note9=with [[CeeLo Green]]|writer9={{hlist|West|[[CeeLo Green|Thomas Callaway]]|[[Ty Dolla Sign|Tyrone Griffin Jr.]]|Billy Walsh|Lindley|Akinlosotu}}|extra9={{hlist|West|the Legendary Traxster|Troutman{{efn|name="uc"}}|CeeLo Green{{ref|v|[v]}}}}|length9=2:27|title10=Highs and Lows|writer10={{hlist|West|Griffin|[[Quentin Miller]]|Lindley|Akinlosotu|Nkenge Cameron}}|extra10={{hlist|West|the Legendary Traxster|Troutman{{efn|name="uc"}}|TK the Legend{{efn|name="uc"}}|RaMu{{efn|name="uc"}}|Nkenge 1x}}|length10=1:51|title11=I Can't Wait|writer11={{hlist|West|Miller|[[Don Toliver|Caleb Toliver]]|Walsh|[[Brian Holland]]|[[Lamont Dozier]]|Michael Humphries}}|extra11={{hlist|West|Troutman{{efn|name="uc"}}|RaMu{{efn|name="uc"}}|[[the Wrldfms Tony Williams]]{{ref|v|[v]}}}}|length11=2:07|title12=White Lines|note12=with André Troutman|writer12={{hlist|West|Toliver|Walsh|Cameron|Josh Schuback|John Scott}}|extra12=West|length12=2:10|title13=Circles|writer13={{hlist|West|Toliver|Njapa|Walsh|Cameron}}|extra13={{hlist|West|88-Keys|Toliver{{ref|v|[v]}}}}|length13=1:31|title14=Preacher Man|length14=3:01|writer14={{hlist|West|Miller}}|extra14=West|title15=[[Beauty and the Beast (Kanye West song)|Beauty and the Beast]]|writer15=West|extra15=West|length15=1:45|title16=Damn|length16=2:02|writer16={{hlist|West|Hassan Khaffaf|Akinlosotu}}|extra16={{hlist|West|Khaffaf{{ref|p|[p]}}|Troutman{{efn|name="uc"}}|RaMu{{efn|name="uc"}}}}|title17=Last Breath|note17=with [[Peso Pluma]]|length17=3:06|writer17={{hlist|West|[[Peso Pluma|Hassan Laija]]|Price{{efn|name="uc"}}|Griffin|Anthony Garcia|Nakamura Takahiro|Rafael "Fai" Bautista|[[Ramón Santamaría]]}}|extra17={{hlist|West|Sheffmade{{efn|name="uc"}}|[[Ty Dolla Sign]]{{ref|v|[v]}}}}|title18=This One Here|writer18={{hlist|West|Miller|Toliver|Akinlosotu|[[James Blake (musician)|James Litherland]]}}|extra18={{hlist|West|[[James Blake (musician)|James Blake]]|Troutman{{efn|name="uc"}}|TK the Legend{{efn|name="uc"}}|RaMu{{efn|name="uc"}}|Miller{{ref|v|[v]}}|Toliver{{ref|v|[v]}}}}|length18=3:03|writing_credits=yes}}{{Tracklist|headline=''Bully'', арыгінальнае фізічнае выданне<ref name="Elibert-2026"/><!--could most likely just be for the first pressing but again we'll have to see-->|extra_column=Прадзюсар(ы)|total_length=30:12|title1=Preacher Man|length1=3:00|writer1={{hlist|West|Miller}}|extra1=West|title2=Beauty and the Beast|length2=1:47|writer2=West|extra2=West|title3=Last Breath|length3=2:20|writer3={{hlist|West|Griffin|Takahiro|Bautista|Santamaría}}|extra3={{hlist|West|Ty Dolla Sign{{ref|v|[v]}}}}|title4=White Lines|length4=2:09|title5=I Can't Wait|length5=1:53|title6=Bully|length6=2:15|title7=All the Love|length7=2:26|title8=This One Here|length8=3:04|title9=Highs and Lows|length9=1:53|title10=Mission Control|length10=1:52|title11=Circles|length11=2:04|title12=Damn|length12=2:03|writer12={{hlist|West|Khaffaf}}|extra12={{hlist|West|Khaffaf{{ref|p|[p]}}}}|title13=Losing Your Mind|length13=3:26|writer13={{hlist|West|[[Holger Schüring]]|[[Irmin Schmidt]]|[[Jaki Liebezeit]]|[[Damo Suzuki|Kenji Suzuki]]|[[Michael Karoli]]|[[Raury|Raury Tullis]]}}|extra13=West|writing_credits=yes}} ==== Даныя пра выкарыстаныя сэмплы ==== * «Father» утрымлівае сэмплы песні «Heavenly Father, You’ve Been Good» у выкананні Джоні Фрыерсана.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.hitsdailydouble.com/news/streaming/spot-check-kanye-bullies-his-way-into-top-10-2026-03-29|title=Spot Check: Kanye Bullies His Way Into Top 10|website=www.hitsdailydouble.com|access-date=2026-03-30}}</ref> * «All the Love» змяшчае сэмплы песні «Fayek Alaya» ў выкананні {{Не перакладзена 3|Файруз|Файруз|4=Fairuz}}.<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.shatterthestandards.com/p/album-review-bully-by-kanye-west|title=Album Review: ''Bully'' by Kanye West (Ye)|author=Lattimore|first=Nia|website=Shatter the Standards|date=March 24, 2026|access-date=March 25, 2026}}</ref> * «Punch Drunk» утрымлівае сэмплы песні «I Can Do All Things Through Christ» у выкананні [[:en:The_Clark_Sisters|The Clark Sisters]].<ref>{{Cite web|url=https://www.smh.com.au/culture/music/kanye-s-new-album-is-stirring-controversy-for-being-completely-uncontroversial-20260331-p5zk6r.html|title=Kanye’s new album is stirring controversy ... for being completely uncontroversial|author=Olaya|first=Kayla|website=[[The Sydney Morning Herald]]|date=March 31, 2026|access-date=April 1, 2026|last2=Moran|first2=Robert}}</ref> * «Whatever Works» утрымлівае сэмплы песні «Don't Wonder Why» у выкананні Сісі Х'юстан.<ref name="heights">{{Cite web|url=https://bcheights.com/230506/arts/ye-drops-the-ego-and-ai-in-bully/|title=Ye Drops the Ego and AI in 'Bully'|author=Uffelman|first=Tate|website=[[The Heights (newspaper)|The Heights]]|date=2026-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20260330000529/https://bcheights.com/230506/arts/ye-drops-the-ego-and-ai-in-bully/|archive-date=March 30, 2026|access-date=2026-03-29|url-status=live}}</ref> * «Mama's Favorite» змяшчае сэмплы голасу Донды Уэст з дакументальнага серыяла ''[[:en:Jeen-Yuhs|Jeen-Yuhs]]''.<ref name="heights" /> * «Sisters and Brothers» утрымлівае сэмплы песні «Get Involved», напісанай і выкананай Джонай Томпсанам.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.the-independent.com/arts-entertainment/music/news/kanye-west-new-album-bully-livestream-ai-b2946883.html|title=Kanye West releases new album Bully in full on livestream after denying AI use|website=The Independent|date=2026-03-27|access-date=2026-03-27}}</ref> * «I Can't Wait» утрымлівае інтэрпаляцыі песні «You Can't Hurry Love», напісанай Холанд-Дазье-Холанд, у выкананні гурта {{Не перакладзена 3|The Supremes|The Supremes|4=The Supremes}}. <ref name="MusicTech: Samples3">{{Cite web|url=https://musictech.com/news/music/kanye-west-bully-album-samples/|title=Kanye West drops surprise ''Bully'' album – but did he clear the samples?|author=Koe|first=Crystal|website=[[MusicTech]]|date=March 24, 2025|access-date=March 27, 2025}}</ref> * «Bully» змяшчае інтэрпаляцыі песні «Mujhe Maar Daalo», напісанай Лаксмікантам-Пярэлалам і Раджэндрай Крышанам, у выкананні Ашы Бхосле.<ref>{{Cite web|url=https://www.netflixjunkie.com/music-news-ye-samples-a-1974-iconic-song-from-india-boasts-his-production-skills-in-a-latest-video-sending-fans-in-euphoria/|title=Ye Samples a 1974 Iconic Song From India, Boasts His Production Skills in a Latest Video, Sending Fans in Euphoria|author=Bhattacharya|first=Anushka|website=Netflix Junkie|date=September 25, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20251228180519/https://www.netflixjunkie.com/music-news-ye-samples-a-1974-iconic-song-from-india-boasts-his-production-skills-in-a-latest-video-sending-fans-in-euphoria/|archive-date=December 28, 2025|access-date=January 10, 2026|url-status=live}}</ref> * «Preacher Man» утрымлівае сэмплы песні «To You with Love», напісанай Элам Гудманам, Шэран Сігер і Тайранам Джонсанам, у выкананні гурта Moments . <ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://musictech.com/news/music/kanye-west-working-on-new-music/|title=Kanye West looks to be working on new music – is VULTURES 3 on the way?|author=Roberts|first=Rachel|website=MusicTech|date=September 25, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251025144327/https://musictech.com/news/music/kanye-west-working-on-new-music/|archive-date=October 25, 2025|access-date=October 3, 2025|url-status=live}}</ref> * «White Lines» утрымлівае інтэрпаляцыі песні « (They Long to Be) Close to You », напісанай Бертам Бахарахам і Хэлам Дэвідам, у выкананні [[Сціві Уандэр|Сціві Уандэра]].<ref name="MusicTech: Samples3" /> * «Circles» утрымлівае інтэрпаляцыі песні «Huit Octobre 1971», напісанай Аленам Міёнам, у выкананні гурта Cortex.<ref name="RS: Despite">{{cite magazine|last1=Buford|first1=Jayson|date=March 29, 2025|title=Despite Himself, Kanye West Almost Made a Half Decent Album|url=https://www.rollingstone.com/music/music-features/kanye-west-bully-review-1235306382/|access-date=March 29, 2025|magazine=[[Rolling Stone]]|archive-date=March 29, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250329150201/https://www.rollingstone.com/music/music-features/kanye-west-bully-review-1235306382/|url-status=live}}</ref> * «Beauty and the Beast» змяшчае сэмплы песні «Don't Have to Shop Around» у выкананні The Mad Lads.<ref name=":0" /> * «Last Breath» змяшчае элементы «Legado», напісанага Накамурай Такахіра,<ref>{{Cite web|url=https://x.com/hihiroro_n/status/2037422544333271462|title=中村隆宏 on X|author=Takahiro|first=Nakamura|website=X|date=27 March 2026|access-date=31 March 2026|quote=本日リリース Ye(Kanye West)-Bully収録 LAST BREATHの一部でワグナー選手(@hijodewagner )NOAH参戦時に提供させて頂いたLEGADOのイントロ部分がサンプリングにて使用されております！}}</ref> і «Bésame Mama», напісанага Рамонам Сантамарыя, у выкананні Понча Санчэса.<ref name="The-Flow.ru-2025">{{Cite web|lang=ru|url=https://the-flow.ru/news/kanye-last-breath-losing-your-mind|title=Канье выпустил два сингла c альбома ''Bully''|website=The-Flow.ru|date=July 4, 2025|access-date=October 7, 2025}}</ref> * «Losing Your Mind» утрымлівае элементы «[[:en:Vitamin_C_(song)|Vitamin C]]», напісанага Хольгерам Шурынгам, Ірмін Шміт, Які Лібезайтам, Кендзі Сузукі і Міхаэлем Каролі, у выкананні гурта Can.<ref name="The-Flow.ru-2025" /> == Заўвагі == {{Notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}}{{Канье Уэст}}{{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Альбомы Канье Уэста]] [[Катэгорыя:Альбомы 2026 года]] [[Катэгорыя:Папярэджанні CS1: лічбавыя назвы: authors list]] t96cj0lyf4us8rjnir485qwtpanofiw 5121375 5121374 2026-04-05T14:37:36Z DzBar 156353 /* Спіс трэкаў */ 5121375 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Назва=Bully|Тып=студыйны альбом|Папярэдні альбом=[[Vultures 2]]|Пап_год=2024|Працягласць=42:35|Мова=англійская, іспанская|Запісаны=2021–2026}} '''''Bully''''' — дванаццаты студыйны альбом амерыканскага рэпера [[Канье Уэст|Канье Уэста]]. Ён быў выпушчаны лэйбламі YZY і Gamma 28 сакавіка 2026 года. У запісе альбома ўдзельнічалі [[Трэвіс Скот]], Андрэ Траўтман, СіЛо Грын, Дон Толівер і Песа Плума. Прадзюсавалі альбом самі Уэст і Траўтман, а таксама Legendary Traxster, 88-Keys, Джэймс Блэйк і іншыя. Песня «Father», напісаная ў супрацоўніцтве з Трэвісам Скотам, была выпушчана ў якасці галоўнага сінгла альбома адначасова з яго рэлізам. Уэст пачаў працаваць над ''Bully'' пасля выхаду ''[[Vultures 1]]'' і ''2'' (2024) і абвясціў пра яго ў верасні 2024 года. Нечакана 18 сакавіка 2025 года ён выпусціў некалькі [[Дэма|незавершаных версій]] песень праз [[X (сацыяльная сетка)|X.]] Да іх быў зняты Уэстам [[кароткаметражны фільм]] '''''Bully V1''''', змантаваны Хайпам Уільямсам. Пасля выхаду кароткаметражнага фільма Уэст некалькі разоў адкладаў выхад ''Bully'', прасоўваючы яго, зрабіўшы два міні-альбома ў чэрвені 2025 года. У сакавіку 2026 года ён упершыню выпусціў альбом на фізічных носьбітах, якія былі раскрытыкаваны фанатамі за дрэнную якасць. Неўзабаве пасля гэтага ён прадставіў альбом на вечарыне ў [[Інглвуд (Каліфорнія)|Інглвудзе]], якая транслявалася ў прамым эфіры на [[YouTube]]. == Крытычны прыём == === ''Bully V1'' === ''«Bully V1»'' атрымаў у цэлым станоўчыя водгукі ад музычных крытыкаў.<ref name="Billboard: Unfiltered22">{{cite magazine|last1=Saponara|first1=Michael|date=March 26, 2025|title=Playboi Carti's 'Music' Goes No. 1 & West Leaks ''Bully'', But Is He Back?: 'Billboard Unfiltered'|url=https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/playboi-carti-music-kanye-west-bully-billboard-unfiltered-1235931933/|access-date=March 25, 2025|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}</ref> Майкл Сапанара з ''Billboard'' адзначыў, што тым, хто гатовы ігнараваць паводзіны Уэста, спадабаўся ''«Bully V1»'', і пахваліў яго як напамін пра яго творчасць 2000-х гадоў, такую як ''«808s» і «Heartbreak»''.<ref name="Billboard: Reacting2">{{cite magazine|last1=Saponara|first1=Michael|date=March 19, 2025|title=Here's How Fans Are Reacting to West's Surprise ''Bully'' Album Short Film: 'That S–t Sounded Nuts'|url=https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/kanye-west-bully-short-film-fan-reactions-1235925916/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250319200216/https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/kanye-west-bully-short-film-fan-reactions-1235925916/|archive-date=March 19, 2025|access-date=March 25, 2025|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}</ref> Томпсан апісаў дэма не толькі як сваю найлепшую калекцыю бітоў за больш чым дзесяцігоддзе, але і як «багаты, цёплы і аптымістычны запіс», які стварае адчуванне ізаляцыі ад інтэрнэту, свету і нават ад самога сябе.<ref name="GQ: Good">{{Cite web|url=https://www.gq.com/story/kanye-west-bully|title=It Brings Us No Pleasure to Report that Kanye West Made a Good Kanye West Album|author=Thompson|first=Paul|website=[[GQ]]|date=March 19, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250322072528/https://www.gq.com/story/kanye-west-bully|archive-date=March 22, 2025|access-date=March 24, 2025|url-status=live}}</ref> Томпсан станоўча параўнаў яго прадзюсаванне з сінгламі Уэста «Only One» (2014) і «FourFiveSeconds» (2015).<ref name="GQ: Good" /> === Поўны рэліз === {{Рэйтынгі|загаловак=|state=|rev1=''[[Financial Times]]''|rev1Score={{Rating|2|5}}<ref name="Financial Times">{{Cite web |last=Hunter-Tilney |first=Ludovic |title=Is Kanye West in his post-Nazi era? ‘Bully’ offers little proof |url=https://www.ft.com/content/ef88fb6b-281e-4942-b358-2dad27a93b9b?syn-25a6b1a6=1 |website=[[Financial Times]]}}</ref>|rev2=''[[HotNewHipHop]]''|rev2Score={{Rating|3|5}}<ref name="HNHHRev">{{Cite web |last=A |first=Aron |date=2024-02-28 |title=Kanye West "Bully" Album Review |url=https://www.hotnewhiphop.com/986954-kanye-west-bully-album-review |access-date=2026-04-02 |website=[[HotNewHipHop]] |language=en}}</ref>|rev3=''[[Hot Press]]''|rev3Score=8/10<ref name="HotPress">{{Cite web |last=McGoran |first=Peter |title=Album Review: Kanye West, Bully |url=https://www.hotpress.com/music/album-review-kanye-west-bully-23135780 |access-date=2026-03-28 |website=[[Hot Press]] |language=en}}</ref>|rev4=''[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]''|rev4Score=3.4/10<ref name="Pitchfork">{{Cite web |last=Press-Reynolds |first=Kieran |date=2026-03-31 |title=Kanye West: Bully Album Review |url=https://pitchfork.com/reviews/albums/kanye-west-bully/ |access-date=2026-03-31 |website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]] |language=en-US}}</ref>|rev5=''[[Rolling Out]]''|rev5Score={{Rating|4.5|5}}<ref>{{cite web |last1=Lamarre |first1=Eddy |title=Review: ‘BULLY’ feels like a reset for Kanye West |url=https://rollingout.com/2026/03/31/review-bully-feels-like-a-reset-for-kanye-west/ |date=2026-03-31 |access-date=2026-04-01 |website=[[Rolling Out]]}}</ref>|rev6=''[[Rolling Stone]]''|rev6Score={{Rating|2.5|5}}<ref name="Rolling Stone review">{{Cite web |last=Ihaza |first=Jeff |date=2026-03-31 |title=Ye Aims for a Career Reset With 'Bully' |url=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/ye-kanye-west-bully-1235538611/ |access-date=2026-03-31 |website=[[Rolling Stone]] |language=en-US}}</ref>|rev7=''[[Slant Magazine]]''|rev7Score={{Rating|2.5|5}}<ref name="SlantRev">{{Cite web |last=Attard |first=Paul |date=2026-03-30 |title=Kanye West ‘Bully’ Review: An Album That Pulls Too Many Punches |url=https://www.slantmagazine.com/music/kanye-west-bully-album-review/ |access-date=2026-03-30 |website=[[Slant Magazine]] |language=en-US}}</ref>}}Поўны рэліз альбома атрымаў неадназначную рэакцыю музычных крытыкаў.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.hotnewhiphop.com/986124-kanye-west-bully-album-divides-ye-fanbase-streaming-release|title=Kanye West's "Bully" Album Divides The Ye Fanbase After Streaming Release|author=Nevares|first=Gabriel Bras|website=HotNewHipHop|date=2026-03-25|access-date=2026-03-28}}</ref> Эдзі «Precise» Ламар з ''Rolling Out'' даў альбому вельмі станоўчую рэцэнзію, ахарактарызаваўшы яго як перазагрузку кар'еры Уэста.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://rollingout.com/2026/03/31/review-bully-feels-like-a-reset-for-kanye-west/|title=Review: 'BULLY' feels like a reset for Kanye West|website=rollingout.com|date=2026-03-31|access-date=2026-04-01}}</ref> Падобным чынам, Рудра Мулмул з ''Esquire India'' ахарактарызаваў альбом як «дзіўна стрыманы» ў супярэчлівасці, адзначыўшы «напружанасць паміж хаосам і самааналізам».<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.esquireindia.co.in/culture/books-and-music/kanye-west-cuts-the-noise-on-bully-his-latest-album|title=Kanye West Cuts the Noise on Bully, His Latest Album|website=Esquire India|access-date=2026-04-01}}</ref> Пітэр МакГоран з ''Hot Press'' даў станоўчую рэцэнзію на альбом, назваўшы яго «першым добрым альбомам Уэста за 10 гадоў». МакГоран высока ацаніў яго рэфлексіўны характар, ахарактарызаваўшы яго гучанне як «вяртанне да старога Канье». Прэзі Браўн з ''[[Rolling Stone]]'' вылучыў некалькі трэкаў як найлепшыя, высока ацаніўшы «Sisters and Brothers», «Father», «King», «Preacher Man», «All the Love» і «I Can't Wait» як шэсць лепшых песень альбома, ахарактарызаваўшы рэліз як «доўгачаканае вяртанне».<ref>{{Cite magazine|last=Brown|first=Preezy|date=2026-03-27|title=The 6 Best Songs From Ye's 'Bully' Album|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/kanye-west-bully-album-best-songs-ye-1235538475/|access-date=2026-03-29|magazine=[[Rolling Stone]]|language=en-US|archive-date=March 28, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260328085702/https://www.rollingstone.com/music/music-news/kanye-west-bully-album-best-songs-ye-1235538475/|url-status=live}}</ref> Блог ''Uranium Waves'' ахарактарызаваў альбом як «не трыумфальнае пераасэнсаванне, але гэта больш дысцыплінаваны і музычна прывабны альбом, чым многія чакалі».<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.uraniumwaves.com/new-music/kanye-west-bully-review|title=Kanye West's Bully Review: Inside Ye's New 2026 Album Release|website=Uranium Waves|date=2026-04-01|access-date=2026-04-01}}</ref> <nowiki><i id="mwA98">Pitchfork</i></nowiki> ацаніў альбом на 3,4/10, назваўшы яго «танным хітом рэтра-Канье». ''HotNewHipHop'' адзначыў, што рэцэнзія ''на Pitchfork'' выклікала негатыўную рэакцыю некаторых прыхільнікаў, якія аспрэчылі рэцэнзента і паставілі пад сумнеў актуальнасць публікацыі.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.hotnewhiphop.com/986740-kanye-west-pitchfork-bully-fan-reactions|title=Kanye West's "Bully" Gets Completely Ripped Apart By Pitchfork, And Fans Can't Stop Coping|author=Cole|first=Alexander|website=HotNewHipHop|date=2024-02-28|access-date=2026-04-01}}</ref> У адрозненне ад гэтага, Людовік Хантэр-Тылні з ''[[Financial Times]]'' даў альбому негатыўную рэцэнзію, абумоўленую крытыкай у сувязі з публічнымі прабачэннямі Уэста ў студзені 2026 года.<ref name="Financial Times">{{Cite web|url=https://www.ft.com/content/ef88fb6b-281e-4942-b358-2dad27a93b9b?syn-25a6b1a6=1|title=Is Kanye West in his post-Nazi era? ‘Bully’ offers little proof|author=Hunter-Tilney|first=Ludovic|website=[[Financial Times]]}}</ref> == Спіс трэкаў == Адаптаваны са [[Spotify]]. Звярніце ўвагу, што па стане на красавік 2026 года большасць інфармацыі аб трэках, здаецца, няпоўная, і прадзюсары, якія не былі ўказаны ў тытрах, не былі пазначаны.<ref name=":4">{{Cite web|lang=en|url=https://open.spotify.com/album/5poA9SAx0Xiz1cf17fWBLS|title=Spotify – Web Player|website=Spotify|access-date=2026-03-28}}</ref> {{Tracklist|headline=''Bully'', лічбавае выданне|extra_column=Прадзюсар(ы)|total_length=42:35|title1=King|writer1={{hlist|[[Канье Уэст]]|[[the Legendary Traxster|Samuel Lindley]]|[[André Troutman]]{{efn|name="uc"}}|James Price{{efn|name="uc"}}|[[Che Pope]]{{efn|name="uc"}}|Justino Macosso{{efn|name="uc"}}}}|extra1={{hlist|Уэст|[[the Legendary Traxster]]|Troutman{{efn|name="uc"|Currently uncredited producer.<ref>{{Cite web |title=@ye "BULLY" OUT NOW Man I am truly at a loss for words. Ye saw something in me that I didn't see in myself. He elevated my ability as a Producer to do the most amazing work with him. Thank you God for allowing me to do what I love to do, and work with the most amazing, most creative, most genuine individuals on this earth. I am very grateful for every single second we spent working on this album, I wouldn't trade it for anything. I was very emotional when this album dropped, I cried. I am forever grateful to have played a part in my best co-production & additional production yet on BULLY! 1. KING co-prod. by Me 2. THIS A MUST prod. by Me & Ye 3. Father ft. @travisscott co-prod. by Me 4. ALL THE LOVE ft. @andretroutman prod. by Me, @quadwoofer, Ye, @andretroutman, @eightyocho 5. PUNCH DRUNK prod. Me, @audiojacc, Ye 6. WHATEVER WORKS prod. Me, @broisthatjambo, Ye 8. SISTERS AND BROTHERS co-prod. by Me 17. LAST BREATH FT. @pesopluma co-prod. by Me|url=https://www-fallback.instagram.com/sheffmade/p/DWcE7PEmT_S/ |access-date=2026-03-28 |website=[[Instagram]]}}</ref><ref>https://x.com/AndreTroutman/status/2037955454874288247</ref><ref>{{Cite web |title=BULLY OUT NOW @ye "PUNCH DRUNK" prod by me & @sheffmade|url=https://www-fallback.instagram.com/audiojacc/p/DWb0Jd7Efc8/ |access-date=2026-03-29 |website=[[Instagram]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Just da 1|date=March 28, 2026|title=We been working on this since 2024, shout out to the mentor Che @3000fuego!! 2 Vicious duo about to take over! King, Sisters and Brothers, Mama’s Favourite, Father.|url=https://www.instagram.com/p/DWcByV8DBo3/|access-date=2026-03-30|website=[[Instagram]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sweet |first=Jahaan |date=March 28, 2026 |title=👥 @ye “BULLY” out now !!! Happy to be apart of “FATHER” ft. My brotha @travisscott 🥳🥳🥳 |url=https://www.instagram.com/p/DWboQjkEViL/?img_index=2 |access-date=2026-03-30 |website=[[Instagram]]}}</ref><ref>{{cite web |title=Shibuya Meltdown FA✝️HER’S |url=https://www.instagram.com/reel/DWmeCj8D_zI/ |website=Instagram |access-date=2 April 2026}}</ref><!--need IG posts for tk and ramu-->}}|Sheffmade{{efn|name="uc"}}|[[Che Pope|Che' Fuego 3000]]{{efn|name="uc"}}|Just Da 1{{efn|name="uc"}}}}|length1=2:06|title2=This a Must|writer2={{hlist|Уэст|Price{{efn|name="uc"}}}}|extra2={{hlist|Уэст|Sheffmade{{efn|name="uc"}}}}|length2=1:26|title3=[[Father (Kanye West and Travis Scott song)|Father]]|note3=with [[Travis Scott]]|writer3={{hlist|Уэст|[[Travis Scott|Jacques Webster II]]|Troutman{{efn|name="uc"}}|Price{{efn|name="uc"}}|Pope{{efn|name="uc"}}|Macosso{{efn|name="uc"}}|[[Jahaan Sweet]]{{efn|name="uc"}}}}|extra3={{hlist|Уэст|Travis Scott{{efn|name="uc"}}|Troutman{{efn|name="uc"}}|Sheffmade{{efn|name="uc"}}|Che' Fuego 3000{{efn|name="uc"}}|Just Da 1{{efn|name="uc"}}|Sweet{{efn|name="uc"}}}}|length3=2:49|title4=All the Love|note4=with [[André Troutman]]|writer4={{hlist|Уэст|Price|Blair Reese|[[88-Keys|Charles Njapa]]|Assi Rahbani|Mansour Rahbani}}|extra4={{hlist|Уэст|Troutman|Sheffmade|Quadwoofer|[[88-Keys]]|Che' Fuego 3000{{efn|name="uc"}}|RaMu{{efn|name="uc"}}}}|length4=3:49|title5=Punch Drunk|writer5={{hlist|Уэст|Price{{efn|name="uc"}}|Jack Cohen-Mungan{{efn|name="uc"}}}}|extra5={{hlist|Уэст|Sheffmade{{efn|name="uc"}}|Audio Jacc{{efn|name="uc"}}}}|length5=1:59|title6=Whatever Works|writer6={{hlist|Уэст|Price{{efn|name="uc"}}}}|extra6={{hlist|Уэст|Sheffmade{{efn|name="uc"}}|Jambo{{efn|name="uc"}}}}|length6=1:59|title7=Mama's Favorite|writer7={{hlist|Уэст|Troutman{{efn|name="uc"}}|Pope{{efn|name="uc"}}|Macosso{{efn|name="uc"}}|Michael Akinlosotu{{efn|name="uc"}}}}|extra7={{hlist|Уэст|Troutman{{efn|name="uc"}}|Che' Fuego 3000{{efn|name="uc"}}|Just Da 1{{efn|name="uc"}}|TK the Legend{{efn|name="uc"}}|RaMu{{efn|name="uc"}}}}|length7=2:34|title8=Sisters and Brothers|writer8={{hlist|Уэст|Troutman{{efn|name="uc"}}|Price{{efn|name="uc"}}|Pope{{efn|name="uc"}}|Macosso{{efn|name="uc"}}}}|extra8={{hlist|Уэст|Troutman{{efn|name="uc"}}|Sheffmade{{efn|name="uc"}}|Che' Fuego 3000{{efn|name="uc"}}|Just Da 1{{efn|name="uc"}}}}|length8=2:46|title9=Bully|note9=with [[CeeLo Green]]|writer9={{hlist|Уэст|[[CeeLo Green|Thomas Callaway]]|[[Ty Dolla Sign|Tyrone Griffin Jr.]]|Billy Walsh|Lindley|Akinlosotu}}|extra9={{hlist|Уэст|the Legendary Traxster|Troutman{{efn|name="uc"}}|CeeLo Green{{ref|v|[v]}}}}|length9=2:27|title10=Highs and Lows|writer10={{hlist|Уэст|Griffin|[[Quentin Miller]]|Lindley|Akinlosotu|Nkenge Cameron}}|extra10={{hlist|Уэст|the Legendary Traxster|Troutman{{efn|name="uc"}}|TK the Legend{{efn|name="uc"}}|RaMu{{efn|name="uc"}}|Nkenge 1x}}|length10=1:51|title11=I Can't Wait|writer11={{hlist|Уэст|Miller|[[Don Toliver|Caleb Toliver]]|Walsh|[[Brian Holland]]|[[Lamont Dozier]]|Michael Humphries}}|extra11={{hlist|Уэст|Troutman{{efn|name="uc"}}|RaMu{{efn|name="uc"}}|[[the Wrldfms Tony Williams]]{{ref|v|[v]}}}}|length11=2:07|title12=White Lines|note12=with André Troutman|writer12={{hlist|Уэст|Toliver|Walsh|Cameron|Josh Schuback|John Scott}}|extra12=West|length12=2:10|title13=Circles|writer13={{hlist|Уэст|Toliver|Njapa|Walsh|Cameron}}|extra13={{hlist|Уэст|88-Keys|Toliver{{ref|v|[v]}}}}|length13=1:31|title14=Preacher Man|length14=3:01|writer14={{hlist|Уэст|Miller}}|extra14=West|title15=[[Beauty and the Beast (Kanye West song)|Beauty and the Beast]]|writer15=West|extra15=West|length15=1:45|title16=Damn|length16=2:02|writer16={{hlist|Уэст|Hassan Khaffaf|Akinlosotu}}|extra16={{hlist|Уэст|Khaffaf{{ref|p|[p]}}|Troutman{{efn|name="uc"}}|RaMu{{efn|name="uc"}}}}|title17=Last Breath|note17=with [[Peso Pluma]]|length17=3:06|writer17={{hlist|Уэст|[[Peso Pluma|Hassan Laija]]|Price{{efn|name="uc"}}|Griffin|Anthony Garcia|Nakamura Takahiro|Rafael "Fai" Bautista|[[Ramón Santamaría]]}}|extra17={{hlist|Уэст|Sheffmade{{efn|name="uc"}}|[[Ty Dolla Sign]]{{ref|v|[v]}}}}|title18=This One Here|writer18={{hlist|Уэст|Miller|Toliver|Akinlosotu|[[James Blake (musician)|James Litherland]]}}|extra18={{hlist|Уэст|[[James Blake (musician)|James Blake]]|Troutman{{efn|name="uc"}}|TK the Legend{{efn|name="uc"}}|RaMu{{efn|name="uc"}}|Miller{{ref|v|[v]}}|Toliver{{ref|v|[v]}}}}|length18=3:03|writing_credits=yes}}{{Tracklist|headline=''Bully'', арыгінальнае фізічнае выданне<ref name="Elibert-2026"/><!--could most likely just be for the first pressing but again we'll have to see-->|extra_column=Прадзюсар(ы)|total_length=30:12|title1=Preacher Man|length1=3:00|writer1={{hlist|Уэст|Miller}}|extra1=West|title2=Beauty and the Beast|length2=1:47|writer2=West|extra2=West|title3=Last Breath|length3=2:20|writer3={{hlist|Уэст|Griffin|Takahiro|Bautista|Santamaría}}|extra3={{hlist|Уэст|Ty Dolla Sign{{ref|v|[v]}}}}|title4=White Lines|length4=2:09|title5=I Can't Wait|length5=1:53|title6=Bully|length6=2:15|title7=All the Love|length7=2:26|title8=This One Here|length8=3:04|title9=Highs and Lows|length9=1:53|title10=Mission Control|length10=1:52|title11=Circles|length11=2:04|title12=Damn|length12=2:03|writer12={{hlist|Уэст|Khaffaf}}|extra12={{hlist|Уэст|Khaffaf{{ref|p|[p]}}}}|title13=Losing Your Mind|length13=3:26|writer13={{hlist|Уэст|[[Holger Schüring]]|[[Irmin Schmidt]]|[[Jaki Liebezeit]]|[[Damo Suzuki|Kenji Suzuki]]|[[Michael Karoli]]|[[Raury|Raury Tullis]]}}|extra13=West|writing_credits=yes}} ==== Даныя пра выкарыстаныя сэмплы ==== * «Father» утрымлівае сэмплы песні «Heavenly Father, You’ve Been Good» у выкананні Джоні Фрыерсана.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.hitsdailydouble.com/news/streaming/spot-check-kanye-bullies-his-way-into-top-10-2026-03-29|title=Spot Check: Kanye Bullies His Way Into Top 10|website=www.hitsdailydouble.com|access-date=2026-03-30}}</ref> * «All the Love» змяшчае сэмплы песні «Fayek Alaya» ў выкананні {{Не перакладзена 3|Файруз|Файруз|4=Fairuz}}.<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.shatterthestandards.com/p/album-review-bully-by-kanye-west|title=Album Review: ''Bully'' by Kanye West (Ye)|author=Lattimore|first=Nia|website=Shatter the Standards|date=March 24, 2026|access-date=March 25, 2026}}</ref> * «Punch Drunk» утрымлівае сэмплы песні «I Can Do All Things Through Christ» у выкананні [[:en:The_Clark_Sisters|The Clark Sisters]].<ref>{{Cite web|url=https://www.smh.com.au/culture/music/kanye-s-new-album-is-stirring-controversy-for-being-completely-uncontroversial-20260331-p5zk6r.html|title=Kanye’s new album is stirring controversy ... for being completely uncontroversial|author=Olaya|first=Kayla|website=[[The Sydney Morning Herald]]|date=March 31, 2026|access-date=April 1, 2026|last2=Moran|first2=Robert}}</ref> * «Whatever Works» утрымлівае сэмплы песні «Don't Wonder Why» у выкананні Сісі Х'юстан.<ref name="heights">{{Cite web|url=https://bcheights.com/230506/arts/ye-drops-the-ego-and-ai-in-bully/|title=Ye Drops the Ego and AI in 'Bully'|author=Uffelman|first=Tate|website=[[The Heights (newspaper)|The Heights]]|date=2026-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20260330000529/https://bcheights.com/230506/arts/ye-drops-the-ego-and-ai-in-bully/|archive-date=March 30, 2026|access-date=2026-03-29|url-status=live}}</ref> * «Mama's Favorite» змяшчае сэмплы голасу Донды Уэст з дакументальнага серыяла ''[[:en:Jeen-Yuhs|Jeen-Yuhs]]''.<ref name="heights" /> * «Sisters and Brothers» утрымлівае сэмплы песні «Get Involved», напісанай і выкананай Джонай Томпсанам.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.the-independent.com/arts-entertainment/music/news/kanye-west-new-album-bully-livestream-ai-b2946883.html|title=Kanye West releases new album Bully in full on livestream after denying AI use|website=The Independent|date=2026-03-27|access-date=2026-03-27}}</ref> * «I Can't Wait» утрымлівае інтэрпаляцыі песні «You Can't Hurry Love», напісанай Холанд-Дазье-Холанд, у выкананні гурта {{Не перакладзена 3|The Supremes|The Supremes|4=The Supremes}}. <ref name="MusicTech: Samples3">{{Cite web|url=https://musictech.com/news/music/kanye-west-bully-album-samples/|title=Kanye West drops surprise ''Bully'' album – but did he clear the samples?|author=Koe|first=Crystal|website=[[MusicTech]]|date=March 24, 2025|access-date=March 27, 2025}}</ref> * «Bully» змяшчае інтэрпаляцыі песні «Mujhe Maar Daalo», напісанай Лаксмікантам-Пярэлалам і Раджэндрай Крышанам, у выкананні Ашы Бхосле.<ref>{{Cite web|url=https://www.netflixjunkie.com/music-news-ye-samples-a-1974-iconic-song-from-india-boasts-his-production-skills-in-a-latest-video-sending-fans-in-euphoria/|title=Ye Samples a 1974 Iconic Song From India, Boasts His Production Skills in a Latest Video, Sending Fans in Euphoria|author=Bhattacharya|first=Anushka|website=Netflix Junkie|date=September 25, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20251228180519/https://www.netflixjunkie.com/music-news-ye-samples-a-1974-iconic-song-from-india-boasts-his-production-skills-in-a-latest-video-sending-fans-in-euphoria/|archive-date=December 28, 2025|access-date=January 10, 2026|url-status=live}}</ref> * «Preacher Man» утрымлівае сэмплы песні «To You with Love», напісанай Элам Гудманам, Шэран Сігер і Тайранам Джонсанам, у выкананні гурта Moments . <ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://musictech.com/news/music/kanye-west-working-on-new-music/|title=Kanye West looks to be working on new music – is VULTURES 3 on the way?|author=Roberts|first=Rachel|website=MusicTech|date=September 25, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251025144327/https://musictech.com/news/music/kanye-west-working-on-new-music/|archive-date=October 25, 2025|access-date=October 3, 2025|url-status=live}}</ref> * «White Lines» утрымлівае інтэрпаляцыі песні « (They Long to Be) Close to You », напісанай Бертам Бахарахам і Хэлам Дэвідам, у выкананні [[Сціві Уандэр|Сціві Уандэра]].<ref name="MusicTech: Samples3" /> * «Circles» утрымлівае інтэрпаляцыі песні «Huit Octobre 1971», напісанай Аленам Міёнам, у выкананні гурта Cortex.<ref name="RS: Despite">{{cite magazine|last1=Buford|first1=Jayson|date=March 29, 2025|title=Despite Himself, Kanye West Almost Made a Half Decent Album|url=https://www.rollingstone.com/music/music-features/kanye-west-bully-review-1235306382/|access-date=March 29, 2025|magazine=[[Rolling Stone]]|archive-date=March 29, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250329150201/https://www.rollingstone.com/music/music-features/kanye-west-bully-review-1235306382/|url-status=live}}</ref> * «Beauty and the Beast» змяшчае сэмплы песні «Don't Have to Shop Around» у выкананні The Mad Lads.<ref name=":0" /> * «Last Breath» змяшчае элементы «Legado», напісанага Накамурай Такахіра,<ref>{{Cite web|url=https://x.com/hihiroro_n/status/2037422544333271462|title=中村隆宏 on X|author=Takahiro|first=Nakamura|website=X|date=27 March 2026|access-date=31 March 2026|quote=本日リリース Ye(Kanye West)-Bully収録 LAST BREATHの一部でワグナー選手(@hijodewagner )NOAH参戦時に提供させて頂いたLEGADOのイントロ部分がサンプリングにて使用されております！}}</ref> і «Bésame Mama», напісанага Рамонам Сантамарыя, у выкананні Понча Санчэса.<ref name="The-Flow.ru-2025">{{Cite web|lang=ru|url=https://the-flow.ru/news/kanye-last-breath-losing-your-mind|title=Канье выпустил два сингла c альбома ''Bully''|website=The-Flow.ru|date=July 4, 2025|access-date=October 7, 2025}}</ref> * «Losing Your Mind» утрымлівае элементы «[[:en:Vitamin_C_(song)|Vitamin C]]», напісанага Хольгерам Шурынгам, Ірмін Шміт, Які Лібезайтам, Кендзі Сузукі і Міхаэлем Каролі, у выкананні гурта Can.<ref name="The-Flow.ru-2025" /> == Заўвагі == {{Notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}}{{Канье Уэст}}{{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Альбомы Канье Уэста]] [[Катэгорыя:Альбомы 2026 года]] [[Катэгорыя:Папярэджанні CS1: лічбавыя назвы: authors list]] irzugbtqfl4ttlqp010govp687jcuqz 0 805471 5121373 2026-04-05T14:34:24Z Rabbi Mendl 19651 Пачатак новага артыкула 5121373 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Іна Радаева''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі музычны прадзюсар, педагог па вакалу, калекцыянер жывапісу. == Біяграфія == Нарадзілася 9 жніўня 1968 года. Скончыла [[Мінскі дзяржаўны музычны каледж імя М. І. Глінкі]] і [[Музычна-педагагічны факультэт БДПУ імя М. Танка]]. ppsrvsspg8yncq6zarocgjx17jug4b9 5121575 5121373 2026-04-05T18:53:58Z Rabbi Mendl 19651 /* {{int:filedesc}} */ дополнение 5121575 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Іна Радаева''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі музычны прадзюсар, педагог па вакалу, калекцыянер жывапісу. == Біяграфія == Нарадзілася 9 жніўня 1968 года. Скончыла [[Мінскі дзяржаўны музычны каледж імя М. І. Глінкі]] і [[Музычна-педагагічны факультэт БДПУ імя М. Танка]]. Працавала педагогам па вакале. == Сям’я == * Муж — Аляксандр Радаеў, беларускі мастацтвазнавец, калекцыянер * Дачка — Тамара Захарэвіч, педагог па вакалу == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.sb.by/articles/chtoby-stat-kollektsionerom-neobyazatelno-byt-bogatym.html SB.by [[Уладзімір Сцяпан]]: «Пра калекцыянераў беларускага мастацтва Радаевых»] * [https://www.sb.by/articles/raskruti-menya.html SB.by Вядомыя музычныя прадзюсары Іна Радаева і Леанід Шырын раскрываюць прафесійныя сакрэты] * [https://www.sb.by/articles/znal-by-prikup-zhil-by-v-yurmale.html SB.by «Пра ўяўную карупцыю на конкурсе «Новая хваля» выказалася Іна Радаева»] 8xmwhdv4p76w66qbsnzs0oktayoipnd 5121695 5121575 2026-04-05T19:15:36Z Rabbi Mendl 19651 /* Спасылкі */ дапаўненне 5121695 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Іна Радаева''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі музычны прадзюсар, педагог па вакалу, калекцыянер жывапісу. == Біяграфія == Нарадзілася 9 жніўня 1968 года. Скончыла [[Мінскі дзяржаўны музычны каледж імя М. І. Глінкі]] і [[Музычна-педагагічны факультэт БДПУ імя М. Танка]]. Працавала педагогам па вакале. == Сям’я == * Муж — Аляксандр Радаеў, беларускі мастацтвазнавец, калекцыянер * Дачка — Тамара Захарэвіч, педагог па вакалу == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.sb.by/articles/kogda-serebro-dorozhe.html SB.by «Яраслаў Сакалікаў: срэбра на «Дзіцячай Новай хвалі» даражэй за золата»], 8.07.2019 * [https://www.sb.by/articles/popavshie-v-desyatku.html SB.by Як рыхтуюцца да фіналу нацыянальнага адбору на дзіцячае «Еўрабачанне-2018» удзельнікі «дзясяткі»?], 23.08.2018 * [https://www.sb.by/articles/na-kakie-formuly-uspekha-dolzhna-opiratsya-v-svoem-razvitii-belorusskaya-estrada.html SB.by Іна Радаева: «Якой павінна быць наша эстрада і на што ёй рабіць стаўку?»], 21.10.2016 * [https://www.sb.by/articles/chtoby-stat-kollektsionerom-neobyazatelno-byt-bogatym.html SB.by [[Уладзімір Сцяпан]]: «Пра калекцыянераў беларускага мастацтва Радаевых»], 21.09.2016 * [https://www.sb.by/articles/raskruti-menya.html SB.by Вядомыя музычныя прадзюсары Іна Радаева і Леанід Шырын раскрываюць прафесійныя сакрэты], 24.03.2015 * [https://www.sb.by/articles/znal-by-prikup-zhil-by-v-yurmale.html SB.by «Пра ўяўную карупцыю на конкурсе «Новая хваля» выказалася Іна Радаева»], 28.08.2014 22amxymvufq8pxi70ix805gvnxec5w4 5121786 5121695 2026-04-05T19:54:43Z Rabbi Mendl 19651 /* Спасылкі */ дапаўненне 5121786 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Іна Радаева''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі музычны прадзюсар, педагог па вакалу, калекцыянер жывапісу. == Біяграфія == Нарадзілася 9 жніўня 1968 года. Скончыла [[Мінскі дзяржаўны музычны каледж імя М. І. Глінкі]] і [[Музычна-педагагічны факультэт БДПУ імя М. Танка]]. Працавала педагогам па вакале. == Сям’я == * Муж — Аляксандр Радаеў, беларускі мастацтвазнавец, калекцыянер * Дачка — Тамара Захарэвіч, педагог па вакалу == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.sb.by/articles/znal-by-prikup-zhil-by-v-yurmale.html SB.by «Пра ўяўную карупцыю на конкурсе «Новая хваля» выказалася Іна Радаева»], 28.08.2014 * [https://www.sb.by/articles/raskruti-menya.html SB.by Вядомыя музычныя прадзюсары Іна Радаева і Леанід Шырын раскрываюць прафесійныя сакрэты], 24.03.2015 * [https://www.sb.by/articles/chtoby-stat-kollektsionerom-neobyazatelno-byt-bogatym.html SB.by [[Уладзімір Сцяпан]]: «Пра калекцыянераў беларускага мастацтва Радаевых»], 21.09.2016 * [https://www.sb.by/articles/na-kakie-formuly-uspekha-dolzhna-opiratsya-v-svoem-razvitii-belorusskaya-estrada.html SB.by Іна Радаева: «Якой павінна быць наша эстрада і на што ёй рабіць стаўку?»], 21.10.2016 * [https://www.sb.by/articles/popavshie-v-desyatku.html SB.by «Як рыхтуюцца да фіналу нацыянальнага адбору на дзіцячае «Еўрабачанне-2018» удзельнікі «дзясяткі»?], 23.08.2018 * [https://www.sb.by/articles/kogda-serebro-dorozhe.html SB.by «Яраслаў Сакалікаў: срэбра на «Дзіцячай Новай хвалі» даражэй за золата»], 8.07.2019 * [https://berta.by/project/inna-radaeva-ya-sumela-organizovat-svoyu-zhizn Berta.by Іна Радаева: «Я здолела арганізаваць сваё жыццё так, што раблю выключна тое, што мне падабаецца»] kwg07zg2dc2ppy7yijdxk7dlads6tag 5121791 5121786 2026-04-05T19:58:57Z Rabbi Mendl 19651 /* Біяграфія */ дапаўненне 5121791 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Іна Радаева''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі музычны прадзюсар, педагог па вакалу, калекцыянер жывапісу. == Біяграфія == Нарадзілася 9 жніўня 1968 года. Скончыла [[Мінскі дзяржаўны музычны каледж імя М. І. Глінкі]] і [[Музычна-педагагічны факультэт БДПУ імя М. Танка]]. Працавала педагогам па вакале. Нечакана памерла 21 студзеня 2026 года<ref>[https://www.belarus.kp.ru/daily/27752/5199639/ Камсамольская праўда ў Беларусі: Беларуска-прадзюсер з шоу «Голас» Іна Радаева памерла ва ўзросце 57 гадоў]</ref>. == Сям’я == * Муж — Аляксандр Радаеў, беларускі мастацтвазнавец, калекцыянер * Дачка — Тамара Захарэвіч, педагог па вакалу == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.sb.by/articles/znal-by-prikup-zhil-by-v-yurmale.html SB.by «Пра ўяўную карупцыю на конкурсе «Новая хваля» выказалася Іна Радаева»], 28.08.2014 * [https://www.sb.by/articles/raskruti-menya.html SB.by Вядомыя музычныя прадзюсары Іна Радаева і Леанід Шырын раскрываюць прафесійныя сакрэты], 24.03.2015 * [https://www.sb.by/articles/chtoby-stat-kollektsionerom-neobyazatelno-byt-bogatym.html SB.by [[Уладзімір Сцяпан]]: «Пра калекцыянераў беларускага мастацтва Радаевых»], 21.09.2016 * [https://www.sb.by/articles/na-kakie-formuly-uspekha-dolzhna-opiratsya-v-svoem-razvitii-belorusskaya-estrada.html SB.by Іна Радаева: «Якой павінна быць наша эстрада і на што ёй рабіць стаўку?»], 21.10.2016 * [https://www.sb.by/articles/popavshie-v-desyatku.html SB.by «Як рыхтуюцца да фіналу нацыянальнага адбору на дзіцячае «Еўрабачанне-2018» удзельнікі «дзясяткі»?], 23.08.2018 * [https://www.sb.by/articles/kogda-serebro-dorozhe.html SB.by «Яраслаў Сакалікаў: срэбра на «Дзіцячай Новай хвалі» даражэй за золата»], 8.07.2019 * [https://berta.by/project/inna-radaeva-ya-sumela-organizovat-svoyu-zhizn Berta.by Іна Радаева: «Я здолела арганізаваць сваё жыццё так, што раблю выключна тое, што мне падабаецца»] klzdataerpct4swak3h2csek3l6t7uh 5121794 5121791 2026-04-05T20:09:41Z Rabbi Mendl 19651 /* Біяграфія */ дапаўненне 5121794 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Іна Радаева''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі музычны прадзюсар, педагог па вакалу, калекцыянер жывапісу. == Біяграфія == Нарадзілася 9 жніўня 1968 года. Скончыла [[Мінскі дзяржаўны музычны каледж імя М. І. Глінкі]] і [[Музычна-педагагічны факультэт БДПУ імя М. Танка]]. Працавала педагогам па вакале. Рыхтавала беларускіх дзяцей да ўдзелу ў міжнародным музычным конкурсе [[Еўрабачанне]]<ref>[https://www.sb.by/articles/popavshie-v-desyatku.html SB.by «Як рыхтуюцца да фіналу нацыянальнага адбору на дзіцячае «Еўрабачанне-2018» удзельнікі «дзясяткі»?]</ref>. Пазней стала музычным рэдактарам і кансультантам удзельнікаў праекта [[Першы канал (Расія)|расійскага Першага канала]] «Голас». Працавала і на такіх папулярных праектах як «Голас. Дзеці.», «Бітва талентаў», «Новая хваля». Супрацоўнічала таксама з расійскім прадзюсарам кампазітарам Максам Фадзеевым. Нечакана памерла 21 студзеня 2026 года<ref>[https://www.belarus.kp.ru/daily/27752/5199639/ Камсамольская праўда ў Беларусі: Беларуска-прадзюсер з шоу «Голас» Іна Радаева памерла ва ўзросце 57 гадоў]</ref>. == Сям’я == * Муж — Аляксандр Радаеў, беларускі мастацтвазнавец, калекцыянер * Дачка — Тамара Захарэвіч, педагог па вакалу == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.sb.by/articles/znal-by-prikup-zhil-by-v-yurmale.html SB.by «Пра ўяўную карупцыю на конкурсе «Новая хваля» выказалася Іна Радаева»], 28.08.2014 * [https://www.sb.by/articles/raskruti-menya.html SB.by Вядомыя музычныя прадзюсары Іна Радаева і Леанід Шырын раскрываюць прафесійныя сакрэты], 24.03.2015 * [https://www.sb.by/articles/chtoby-stat-kollektsionerom-neobyazatelno-byt-bogatym.html SB.by [[Уладзімір Сцяпан]]: «Пра калекцыянераў беларускага мастацтва Радаевых»], 21.09.2016 * [https://www.sb.by/articles/na-kakie-formuly-uspekha-dolzhna-opiratsya-v-svoem-razvitii-belorusskaya-estrada.html SB.by Іна Радаева: «Якой павінна быць наша эстрада і на што ёй рабіць стаўку?»], 21.10.2016 * [https://www.sb.by/articles/popavshie-v-desyatku.html SB.by «Як рыхтуюцца да фіналу нацыянальнага адбору на дзіцячае «Еўрабачанне-2018» удзельнікі «дзясяткі»?], 23.08.2018 * [https://www.sb.by/articles/kogda-serebro-dorozhe.html SB.by «Яраслаў Сакалікаў: срэбра на «Дзіцячай Новай хвалі» даражэй за золата»], 8.07.2019 * [https://berta.by/project/inna-radaeva-ya-sumela-organizovat-svoyu-zhizn Berta.by Іна Радаева: «Я здолела арганізаваць сваё жыццё так, што раблю выключна тое, што мне падабаецца»] 6jxp7k900j3surk685pqenz32gfv11t 5121796 5121794 2026-04-05T20:12:24Z Rabbi Mendl 19651 /* Сям’я */ удакладненне 5121796 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Іна Радаева''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі музычны прадзюсар, педагог па вакалу, калекцыянер жывапісу. == Біяграфія == Нарадзілася 9 жніўня 1968 года. Скончыла [[Мінскі дзяржаўны музычны каледж імя М. І. Глінкі]] і [[Музычна-педагагічны факультэт БДПУ імя М. Танка]]. Працавала педагогам па вакале. Рыхтавала беларускіх дзяцей да ўдзелу ў міжнародным музычным конкурсе [[Еўрабачанне]]<ref>[https://www.sb.by/articles/popavshie-v-desyatku.html SB.by «Як рыхтуюцца да фіналу нацыянальнага адбору на дзіцячае «Еўрабачанне-2018» удзельнікі «дзясяткі»?]</ref>. Пазней стала музычным рэдактарам і кансультантам удзельнікаў праекта [[Першы канал (Расія)|расійскага Першага канала]] «Голас». Працавала і на такіх папулярных праектах як «Голас. Дзеці.», «Бітва талентаў», «Новая хваля». Супрацоўнічала таксама з расійскім прадзюсарам кампазітарам Максам Фадзеевым. Нечакана памерла 21 студзеня 2026 года<ref>[https://www.belarus.kp.ru/daily/27752/5199639/ Камсамольская праўда ў Беларусі: Беларуска-прадзюсер з шоу «Голас» Іна Радаева памерла ва ўзросце 57 гадоў]</ref>. == Сям’я == * Муж — Аляксандр Радаеў, беларускі мастацтвазнавец, калекцыянер * Дачка — Тамара Захарэвіч, фатограф і спявачка == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.sb.by/articles/znal-by-prikup-zhil-by-v-yurmale.html SB.by «Пра ўяўную карупцыю на конкурсе «Новая хваля» выказалася Іна Радаева»], 28.08.2014 * [https://www.sb.by/articles/raskruti-menya.html SB.by Вядомыя музычныя прадзюсары Іна Радаева і Леанід Шырын раскрываюць прафесійныя сакрэты], 24.03.2015 * [https://www.sb.by/articles/chtoby-stat-kollektsionerom-neobyazatelno-byt-bogatym.html SB.by [[Уладзімір Сцяпан]]: «Пра калекцыянераў беларускага мастацтва Радаевых»], 21.09.2016 * [https://www.sb.by/articles/na-kakie-formuly-uspekha-dolzhna-opiratsya-v-svoem-razvitii-belorusskaya-estrada.html SB.by Іна Радаева: «Якой павінна быць наша эстрада і на што ёй рабіць стаўку?»], 21.10.2016 * [https://www.sb.by/articles/popavshie-v-desyatku.html SB.by «Як рыхтуюцца да фіналу нацыянальнага адбору на дзіцячае «Еўрабачанне-2018» удзельнікі «дзясяткі»?], 23.08.2018 * [https://www.sb.by/articles/kogda-serebro-dorozhe.html SB.by «Яраслаў Сакалікаў: срэбра на «Дзіцячай Новай хвалі» даражэй за золата»], 8.07.2019 * [https://berta.by/project/inna-radaeva-ya-sumela-organizovat-svoyu-zhizn Berta.by Іна Радаева: «Я здолела арганізаваць сваё жыццё так, што раблю выключна тое, што мне падабаецца»] o90f4m0b7bv7gpekvvs9zvqmw3hwf4b 5121802 5121796 2026-04-05T20:14:27Z Rabbi Mendl 19651 /* Біяграфія */ афармленне 5121802 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Іна Радаева''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі музычны прадзюсар, педагог па вакалу, калекцыянер жывапісу. == Біяграфія == Нарадзілася 9 жніўня 1968 года. Скончыла [[Мінскі дзяржаўны музычны каледж імя М. І. Глінкі]] і [[Музычна-педагагічны факультэт БДПУ імя М. Танка]]. Працавала педагогам па вакале. Рыхтавала беларускіх дзяцей да ўдзелу ў міжнародным музычным конкурсе [[Еўрабачанне]]<ref>[https://www.sb.by/articles/popavshie-v-desyatku.html SB.by «Як рыхтуюцца да фіналу нацыянальнага адбору на дзіцячае «Еўрабачанне-2018» удзельнікі «дзясяткі»?]</ref>. Пазней стала музычным рэдактарам і кансультантам удзельнікаў праекта [[Першы канал (Расія)|расійскага Першага канала]] «Голас». Працавала і на такіх папулярных праектах як «Голас. Дзеці.», «Бітва талентаў», «Новая хваля». Супрацоўнічала таксама з расійскім прадзюсарам і кампазітарам Максімам Фадзеевым. Нечакана памерла 21 студзеня 2026 года<ref>[https://www.belarus.kp.ru/daily/27752/5199639/ Камсамольская праўда ў Беларусі: Беларуска-прадзюсер з шоу «Голас» Іна Радаева памерла ва ўзросце 57 гадоў]</ref>. == Сям’я == * Муж — Аляксандр Радаеў, беларускі мастацтвазнавец, калекцыянер * Дачка — Тамара Захарэвіч, фатограф і спявачка == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.sb.by/articles/znal-by-prikup-zhil-by-v-yurmale.html SB.by «Пра ўяўную карупцыю на конкурсе «Новая хваля» выказалася Іна Радаева»], 28.08.2014 * [https://www.sb.by/articles/raskruti-menya.html SB.by Вядомыя музычныя прадзюсары Іна Радаева і Леанід Шырын раскрываюць прафесійныя сакрэты], 24.03.2015 * [https://www.sb.by/articles/chtoby-stat-kollektsionerom-neobyazatelno-byt-bogatym.html SB.by [[Уладзімір Сцяпан]]: «Пра калекцыянераў беларускага мастацтва Радаевых»], 21.09.2016 * [https://www.sb.by/articles/na-kakie-formuly-uspekha-dolzhna-opiratsya-v-svoem-razvitii-belorusskaya-estrada.html SB.by Іна Радаева: «Якой павінна быць наша эстрада і на што ёй рабіць стаўку?»], 21.10.2016 * [https://www.sb.by/articles/popavshie-v-desyatku.html SB.by «Як рыхтуюцца да фіналу нацыянальнага адбору на дзіцячае «Еўрабачанне-2018» удзельнікі «дзясяткі»?], 23.08.2018 * [https://www.sb.by/articles/kogda-serebro-dorozhe.html SB.by «Яраслаў Сакалікаў: срэбра на «Дзіцячай Новай хвалі» даражэй за золата»], 8.07.2019 * [https://berta.by/project/inna-radaeva-ya-sumela-organizovat-svoyu-zhizn Berta.by Іна Радаева: «Я здолела арганізаваць сваё жыццё так, што раблю выключна тое, што мне падабаецца»] ppw2mskgczpr4o43tz0j4y5wr7q8lyt 5121845 5121802 2026-04-05T20:40:08Z Rabbi Mendl 19651 /* {{int:filedesc}} */ дополнение 5121845 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Іна Радаева''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі музычны прадзюсар, педагог па вакалу, калекцыянер жывапісу. == Біяграфія == Нарадзілася 9 жніўня 1968 года. Скончыла [[Мінскі дзяржаўны музычны каледж імя М. І. Глінкі]] і [[Музычна-педагагічны факультэт БДПУ імя М. Танка]]. Працавала педагогам па вакале, музычным рэдактарам і кансультантам — рыхтавала беларускіх дзяцей да ўдзелу ў міжнародным музычным конкурсе [[Еўрабачанне]]<ref>[https://www.sb.by/articles/popavshie-v-desyatku.html SB.by «Як рыхтуюцца да фіналу нацыянальнага адбору на дзіцячае «Еўрабачанне-2018» удзельнікі «дзясяткі»?]</ref>. З 2006 года прадзюсіравала беларускага спевака Івана Вабішчэвіча, вядомага пад псеўданімам «Дзядзька Ваня». Рэзультатам супрацоўніцтва быў яго ўдзел у міжнародным конкурсе «Новая Хваля» ў Юрмале, дзе ён атрымаў расійскую музычную прэмію, заснаваную спявачкай [[Ала Пугачова|Алай Пугачовай]] у памеры 50 000 USD<ref>[https://www.fandeeff.narod.ru/bads/newwave2008.htm Николай Фандеев. Конкурс «Новая Волна — 2008», Юрмала]</ref>. Пазней стала музычным рэдактарам і кансультантам удзельнікаў праекта [[Першы канал (Расія)|расійскага Першага канала]] «Голас». Працавала і на такіх папулярных праектах як «Голас. Дзеці», «Бітва талентаў», «Новая хваля». Супрацоўнічала таксама з расійскім прадзюсарам і кампазітарам Максімам Фадзеевым. Нечакана памерла 21 студзеня 2026 года<ref>[https://www.belarus.kp.ru/daily/27752/5199639/ Камсамольская праўда ў Беларусі: Беларуска-прадзюсер з шоу «Голас» Іна Радаева памерла ва ўзросце 57 гадоў]</ref>. == Сям’я == * Муж — Аляксандр Радаеў, беларускі мастацтвазнавец, калекцыянер * Дачка — Тамара Захарэвіч, фатограф і спявачка == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.sb.by/articles/znal-by-prikup-zhil-by-v-yurmale.html SB.by «Пра ўяўную карупцыю на конкурсе «Новая хваля» выказалася Іна Радаева»], 28.08.2014 * [https://www.sb.by/articles/raskruti-menya.html SB.by Вядомыя музычныя прадзюсары Іна Радаева і Леанід Шырын раскрываюць прафесійныя сакрэты], 24.03.2015 * [https://www.sb.by/articles/chtoby-stat-kollektsionerom-neobyazatelno-byt-bogatym.html SB.by [[Уладзімір Сцяпан]]: «Пра калекцыянераў беларускага мастацтва Радаевых»], 21.09.2016 * [https://www.sb.by/articles/na-kakie-formuly-uspekha-dolzhna-opiratsya-v-svoem-razvitii-belorusskaya-estrada.html SB.by Іна Радаева: «Якой павінна быць наша эстрада і на што ёй рабіць стаўку?»], 21.10.2016 * [https://www.sb.by/articles/popavshie-v-desyatku.html SB.by «Як рыхтуюцца да фіналу нацыянальнага адбору на дзіцячае «Еўрабачанне-2018» удзельнікі «дзясяткі»?], 23.08.2018 * [https://www.sb.by/articles/kogda-serebro-dorozhe.html SB.by «Яраслаў Сакалікаў: срэбра на «Дзіцячай Новай хвалі» даражэй за золата»], 8.07.2019 * [https://berta.by/project/inna-radaeva-ya-sumela-organizovat-svoyu-zhizn Berta.by Іна Радаева: «Я здолела арганізаваць сваё жыццё так, што раблю выключна тое, што мне падабаецца»] k5dgtszadw0w9zl1xjlmtnwgv1qekg5 5121846 5121845 2026-04-05T20:43:10Z Rabbi Mendl 19651 /* Біяграфія */ афармленне 5121846 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Іна Радаева''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі музычны прадзюсар, педагог па вакалу, калекцыянер жывапісу. == Біяграфія == Нарадзілася 9 жніўня 1968 года. Скончыла [[Мінскі дзяржаўны музычны каледж імя М. І. Глінкі]] і [[Музычна-педагагічны факультэт БДПУ імя М. Танка]]. Працавала педагогам па вакале, музычным рэдактарам і кансультантам — рыхтавала беларускіх дзяцей да ўдзелу ў міжнародным музычным конкурсе [[Еўрабачанне]]<ref>[https://www.sb.by/articles/popavshie-v-desyatku.html SB.by «Як рыхтуюцца да фіналу нацыянальнага адбору на дзіцячае «Еўрабачанне-2018» удзельнікі «дзясяткі»?]</ref>. З 2006 года прадзюсіравала беларускага спевака Івана Вабішчэвіча, вядомага пад псеўданімам «Дзядзька Ваня». Рэзультатам супрацоўніцтва быў яго ўдзел у міжнародным конкурсе «Новая Хваля» ў Юрмале, дзе ён атрымаў расійскую музычную прэмію, заснаваную спявачкай [[Ала Пугачова|Алай Пугачовай]] у памеры 50 000 USD<ref>[https://www.fandeeff.narod.ru/bads/newwave2008.htm Николай Фандеев. Конкурс «Новая Волна — 2008», Юрмала]</ref>. Пазней стала музычным рэдактарам і кансультантам удзельнікаў праекта [[Першы канал (Расія)|расійскага Першага канала]] «Голас». Працавала на вядомых праектах як «Голас. Дзеці», «Бітва талентаў». Супрацоўнічала таксама з расійскім прадзюсарам і кампазітарам Максімам Фадзеевым, з якім яны былі аднагодкамі. Нечакана памерла 21 студзеня 2026 года<ref>[https://www.belarus.kp.ru/daily/27752/5199639/ Камсамольская праўда ў Беларусі: Беларуска-прадзюсер з шоу «Голас» Іна Радаева памерла ва ўзросце 57 гадоў]</ref>. == Сям’я == * Муж — Аляксандр Радаеў, беларускі мастацтвазнавец, калекцыянер * Дачка — Тамара Захарэвіч, фатограф і спявачка == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.sb.by/articles/znal-by-prikup-zhil-by-v-yurmale.html SB.by «Пра ўяўную карупцыю на конкурсе «Новая хваля» выказалася Іна Радаева»], 28.08.2014 * [https://www.sb.by/articles/raskruti-menya.html SB.by Вядомыя музычныя прадзюсары Іна Радаева і Леанід Шырын раскрываюць прафесійныя сакрэты], 24.03.2015 * [https://www.sb.by/articles/chtoby-stat-kollektsionerom-neobyazatelno-byt-bogatym.html SB.by [[Уладзімір Сцяпан]]: «Пра калекцыянераў беларускага мастацтва Радаевых»], 21.09.2016 * [https://www.sb.by/articles/na-kakie-formuly-uspekha-dolzhna-opiratsya-v-svoem-razvitii-belorusskaya-estrada.html SB.by Іна Радаева: «Якой павінна быць наша эстрада і на што ёй рабіць стаўку?»], 21.10.2016 * [https://www.sb.by/articles/popavshie-v-desyatku.html SB.by «Як рыхтуюцца да фіналу нацыянальнага адбору на дзіцячае «Еўрабачанне-2018» удзельнікі «дзясяткі»?], 23.08.2018 * [https://www.sb.by/articles/kogda-serebro-dorozhe.html SB.by «Яраслаў Сакалікаў: срэбра на «Дзіцячай Новай хвалі» даражэй за золата»], 8.07.2019 * [https://berta.by/project/inna-radaeva-ya-sumela-organizovat-svoyu-zhizn Berta.by Іна Радаева: «Я здолела арганізаваць сваё жыццё так, што раблю выключна тое, што мне падабаецца»] j41mrms8l2m6wwyt2r2e0frct0hox06 5121853 5121846 2026-04-05T20:53:45Z Rabbi Mendl 19651 5121853 wikitext text/x-wiki {{Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} {{Асоба}} '''Іна Радаева''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі музычны прадзюсар, педагог па вакалу, калекцыянер жывапісу. == Біяграфія == Нарадзілася 9 жніўня 1968 года. Скончыла [[Мінскі дзяржаўны музычны каледж імя М. І. Глінкі]] і [[Музычна-педагагічны факультэт БДПУ імя М. Танка]]. Працавала педагогам па вакале, музычным рэдактарам і кансультантам — рыхтавала беларускіх дзяцей да ўдзелу ў міжнародным музычным конкурсе [[Еўрабачанне]]<ref>[https://www.sb.by/articles/popavshie-v-desyatku.html SB.by «Як рыхтуюцца да фіналу нацыянальнага адбору на дзіцячае «Еўрабачанне-2018» удзельнікі «дзясяткі»?]</ref>. З 2006 года прадзюсіравала беларускага спевака Івана Вабішчэвіча, вядомага пад псеўданімам «Дзядзька Ваня». Рэзультатам супрацоўніцтва быў яго ўдзел у міжнародным конкурсе «Новая Хваля» ў Юрмале, дзе ён атрымаў расійскую музычную прэмію, заснаваную спявачкай [[Ала Пугачова|Алай Пугачовай]] у памеры 50 000 USD<ref>[https://www.fandeeff.narod.ru/bads/newwave2008.htm Николай Фандеев. Конкурс «Новая Волна — 2008», Юрмала]</ref>. Пазней стала музычным рэдактарам і кансультантам удзельнікаў праекта [[Першы канал (Расія)|расійскага Першага канала]] «Голас». Працавала на вядомых праектах як «Голас. Дзеці», «Бітва талентаў». Супрацоўнічала таксама з расійскім прадзюсарам і кампазітарам Максімам Фадзеевым, з якім яны былі аднагодкамі. Нечакана памерла 21 студзеня 2026 года<ref>[https://www.belarus.kp.ru/daily/27752/5199639/ Камсамольская праўда ў Беларусі: Беларуска-прадзюсер з шоу «Голас» Іна Радаева памерла ва ўзросце 57 гадоў]</ref>. == Сям’я == * Муж — Аляксандр Радаеў, беларускі мастацтвазнавец, калекцыянер * Дачка — Тамара Захарэвіч, фатограф і спявачка == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.sb.by/articles/znal-by-prikup-zhil-by-v-yurmale.html SB.by «Пра ўяўную карупцыю на конкурсе «Новая хваля» выказалася Іна Радаева»], 28.08.2014 * [https://www.sb.by/articles/raskruti-menya.html SB.by Вядомыя музычныя прадзюсары Іна Радаева і Леанід Шырын раскрываюць прафесійныя сакрэты], 24.03.2015 * [https://www.sb.by/articles/chtoby-stat-kollektsionerom-neobyazatelno-byt-bogatym.html SB.by [[Уладзімір Сцяпан]]: «Пра калекцыянераў беларускага мастацтва Радаевых»], 21.09.2016 * [https://www.sb.by/articles/na-kakie-formuly-uspekha-dolzhna-opiratsya-v-svoem-razvitii-belorusskaya-estrada.html SB.by Іна Радаева: «Якой павінна быць наша эстрада і на што ёй рабіць стаўку?»], 21.10.2016 * [https://www.sb.by/articles/popavshie-v-desyatku.html SB.by «Як рыхтуюцца да фіналу нацыянальнага адбору на дзіцячае «Еўрабачанне-2018» удзельнікі «дзясяткі»?], 23.08.2018 * [https://www.sb.by/articles/kogda-serebro-dorozhe.html SB.by «Яраслаў Сакалікаў: срэбра на «Дзіцячай Новай хвалі» даражэй за золата»], 8.07.2019 * [https://berta.by/project/inna-radaeva-ya-sumela-organizovat-svoyu-zhizn Berta.by Іна Радаева: «Я здолела арганізаваць сваё жыццё так, што раблю выключна тое, што мне падабаецца»] 2lcmp2p5j6cu1s6q253bche8cc827de 5121865 5121853 2026-04-05T21:07:03Z Rabbi Mendl 19651 /* Біяграфія */ дапаўненне, афармленне 5121865 wikitext text/x-wiki {{Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} {{Асоба}} '''Іна Радаева''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі музычны прадзюсар, педагог па вакалу, калекцыянер жывапісу. == Біяграфія == Нарадзілася 9 жніўня 1968 года ў Мінску. Скончыла [[Мінскі дзяржаўны музычны каледж імя М. І. Глінкі]] і [[Музычна-педагагічны факультэт БДПУ імя М. Танка]]. Працавала педагогам па вакале, музычным рэдактарам і кансультантам — рыхтавала беларускіх дзяцей да ўдзелу ў міжнародным музычным конкурсе [[Еўрабачанне]]<ref>[https://www.sb.by/articles/popavshie-v-desyatku.html SB.by «Як рыхтуюцца да фіналу нацыянальнага адбору на дзіцячае «Еўрабачанне-2018» удзельнікі «дзясяткі»?]</ref>. З 2006 года прадзюсіравала беларускага спевака Івана Вабішчэвіча, вядомага пад псеўданімам «Дзядзька Ваня». Рэзультатам супрацоўніцтва быў яго ўдзел у міжнародным конкурсе «Новая Хваля» ў [[Юрмала|Юрмале]], дзе ён атрымаў расійскую музычную прэмію, заснаваную спявачкай [[Ала Пугачова|Алай Пугачовай]], у памеры 50 000 USD<ref>[https://www.fandeeff.narod.ru/bads/newwave2008.htm Николай Фандеев. Конкурс «Новая Волна — 2008», Юрмала]</ref>. Пазней стала музычным рэдактарам і кансультантам удзельнікаў праекта [[Першы канал (Расія)|расійскага Першага канала]] «Голас». Працавала на вядомых праектах як «Голас. Дзеці», «Бітва талентаў». Супрацоўнічала таксама з расійскім прадзюсарам і кампазітарам Максімам Фадзеевым, з якім яны былі аднагодкамі. Нечакана памерла 21 студзеня 2026 года<ref>[https://www.belarus.kp.ru/daily/27752/5199639/ Камсамольская праўда ў Беларусі: Беларуска-прадзюсер з шоу «Голас» Іна Радаева памерла ва ўзросце 57 гадоў]</ref>. == Сям’я == * Муж — Аляксандр Радаеў, беларускі мастацтвазнавец, калекцыянер * Дачка — Тамара Захарэвіч, фатограф і спявачка == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.sb.by/articles/znal-by-prikup-zhil-by-v-yurmale.html SB.by «Пра ўяўную карупцыю на конкурсе «Новая хваля» выказалася Іна Радаева»], 28.08.2014 * [https://www.sb.by/articles/raskruti-menya.html SB.by Вядомыя музычныя прадзюсары Іна Радаева і Леанід Шырын раскрываюць прафесійныя сакрэты], 24.03.2015 * [https://www.sb.by/articles/chtoby-stat-kollektsionerom-neobyazatelno-byt-bogatym.html SB.by [[Уладзімір Сцяпан]]: «Пра калекцыянераў беларускага мастацтва Радаевых»], 21.09.2016 * [https://www.sb.by/articles/na-kakie-formuly-uspekha-dolzhna-opiratsya-v-svoem-razvitii-belorusskaya-estrada.html SB.by Іна Радаева: «Якой павінна быць наша эстрада і на што ёй рабіць стаўку?»], 21.10.2016 * [https://www.sb.by/articles/popavshie-v-desyatku.html SB.by «Як рыхтуюцца да фіналу нацыянальнага адбору на дзіцячае «Еўрабачанне-2018» удзельнікі «дзясяткі»?], 23.08.2018 * [https://www.sb.by/articles/kogda-serebro-dorozhe.html SB.by «Яраслаў Сакалікаў: срэбра на «Дзіцячай Новай хвалі» даражэй за золата»], 8.07.2019 * [https://berta.by/project/inna-radaeva-ya-sumela-organizovat-svoyu-zhizn Berta.by Іна Радаева: «Я здолела арганізаваць сваё жыццё так, што раблю выключна тое, што мне падабаецца»] 7u5zfmubmk651sccpvew5tyr3329fro 5121894 5121865 2026-04-05T21:34:51Z Rabbi Mendl 19651 /* Сям’я */ дапаўненне 5121894 wikitext text/x-wiki {{Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} {{Асоба}} '''Іна Радаева''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі музычны прадзюсар, педагог па вакалу, калекцыянер жывапісу. == Біяграфія == Нарадзілася 9 жніўня 1968 года ў Мінску. Скончыла [[Мінскі дзяржаўны музычны каледж імя М. І. Глінкі]] і [[Музычна-педагагічны факультэт БДПУ імя М. Танка]]. Працавала педагогам па вакале, музычным рэдактарам і кансультантам — рыхтавала беларускіх дзяцей да ўдзелу ў міжнародным музычным конкурсе [[Еўрабачанне]]<ref>[https://www.sb.by/articles/popavshie-v-desyatku.html SB.by «Як рыхтуюцца да фіналу нацыянальнага адбору на дзіцячае «Еўрабачанне-2018» удзельнікі «дзясяткі»?]</ref>. З 2006 года прадзюсіравала беларускага спевака Івана Вабішчэвіча, вядомага пад псеўданімам «Дзядзька Ваня». Рэзультатам супрацоўніцтва быў яго ўдзел у міжнародным конкурсе «Новая Хваля» ў [[Юрмала|Юрмале]], дзе ён атрымаў расійскую музычную прэмію, заснаваную спявачкай [[Ала Пугачова|Алай Пугачовай]], у памеры 50 000 USD<ref>[https://www.fandeeff.narod.ru/bads/newwave2008.htm Николай Фандеев. Конкурс «Новая Волна — 2008», Юрмала]</ref>. Пазней стала музычным рэдактарам і кансультантам удзельнікаў праекта [[Першы канал (Расія)|расійскага Першага канала]] «Голас». Працавала на вядомых праектах як «Голас. Дзеці», «Бітва талентаў». Супрацоўнічала таксама з расійскім прадзюсарам і кампазітарам Максімам Фадзеевым, з якім яны былі аднагодкамі. Нечакана памерла 21 студзеня 2026 года<ref>[https://www.belarus.kp.ru/daily/27752/5199639/ Камсамольская праўда ў Беларусі: Беларуска-прадзюсер з шоу «Голас» Іна Радаева памерла ва ўзросце 57 гадоў]</ref>. == Сям’я == * Муж — Аляксандр Радаеў, беларускі мастацтвазнавец, калекцыянер * Дачка — Тамара Захарэвіч, фатограф і спявачка == Калекцыя == Разам з мужам калекцыяніравала творы беларускіх мастакоў старэйшага пакалення, займалася прасоўваннем і папулярызацыяй іх творчасці. Удваіх яны ладзілі мастацкия выстаўкі з удзелам твораў з іх сямейнай калекцыі<ref>[https://www.uk.minsk.gov.by/afisha/1552-vystavka-zhivopisi-i-grafiki-minsk-gorod-i-lyudi-iz-chastnogo-sobraniya-inny-i-aleksandra-radaevykh Упраўленне культуры Мінгарвыканкама: «Выстава жывапісу і графікі «Мінск. Горад і людзі» з прыватнага збору Іны і Аляксандра Радаевых»]</ref><ref>[https://uk.minsk.gov.by/vse-novosti/1553-vystavka-o-minske-proshlogo-stoletiya-otkrylas-v-art-gostinoj-vysokae-m-sta Агенцтва Мінск-Навіны: «Выстаўка аб Мінску мінулага стагоддзя адкрылася ў арт-гасцёўні "Высокае месца"»]</ref>. Таксама беларускія музеі і галерэі звярталіся да Іны і Аляксандра па рэдкія карціны для сваіх тэматычных экспазіцый<ref>[https://belta.by/culture/view/belorusskij-portret-hh-veka-predstavlen-na-vystavke-v-natsionalnom-hudozhestvennom-muzee-328534-2018/ Belta.by «Беларускі партрэт ХХ стагоддзя прадстаўлены на выставе ў Нацыянальным мастацкім музеі»]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.sb.by/articles/znal-by-prikup-zhil-by-v-yurmale.html SB.by «Пра ўяўную карупцыю на конкурсе «Новая хваля» выказалася Іна Радаева»], 28.08.2014 * [https://www.sb.by/articles/raskruti-menya.html SB.by Вядомыя музычныя прадзюсары Іна Радаева і Леанід Шырын раскрываюць прафесійныя сакрэты], 24.03.2015 * [https://www.sb.by/articles/chtoby-stat-kollektsionerom-neobyazatelno-byt-bogatym.html SB.by [[Уладзімір Сцяпан]]: «Пра калекцыянераў беларускага мастацтва Радаевых»], 21.09.2016 * [https://www.sb.by/articles/na-kakie-formuly-uspekha-dolzhna-opiratsya-v-svoem-razvitii-belorusskaya-estrada.html SB.by Іна Радаева: «Якой павінна быць наша эстрада і на што ёй рабіць стаўку?»], 21.10.2016 * [https://www.sb.by/articles/popavshie-v-desyatku.html SB.by «Як рыхтуюцца да фіналу нацыянальнага адбору на дзіцячае «Еўрабачанне-2018» удзельнікі «дзясяткі»?], 23.08.2018 * [https://www.sb.by/articles/kogda-serebro-dorozhe.html SB.by «Яраслаў Сакалікаў: срэбра на «Дзіцячай Новай хвалі» даражэй за золата»], 8.07.2019 * [https://berta.by/project/inna-radaeva-ya-sumela-organizovat-svoyu-zhizn Berta.by Іна Радаева: «Я здолела арганізаваць сваё жыццё так, што раблю выключна тое, што мне падабаецца»] pkc75i5t64h07q8vraowprmuopkb16z 5121905 5121894 2026-04-05T21:36:37Z Rabbi Mendl 19651 /* Спасылкі */ афармленне 5121905 wikitext text/x-wiki {{Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} {{Асоба}} '''Іна Радаева''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі музычны прадзюсар, педагог па вакалу, калекцыянер жывапісу. == Біяграфія == Нарадзілася 9 жніўня 1968 года ў Мінску. Скончыла [[Мінскі дзяржаўны музычны каледж імя М. І. Глінкі]] і [[Музычна-педагагічны факультэт БДПУ імя М. Танка]]. Працавала педагогам па вакале, музычным рэдактарам і кансультантам — рыхтавала беларускіх дзяцей да ўдзелу ў міжнародным музычным конкурсе [[Еўрабачанне]]<ref>[https://www.sb.by/articles/popavshie-v-desyatku.html SB.by «Як рыхтуюцца да фіналу нацыянальнага адбору на дзіцячае «Еўрабачанне-2018» удзельнікі «дзясяткі»?]</ref>. З 2006 года прадзюсіравала беларускага спевака Івана Вабішчэвіча, вядомага пад псеўданімам «Дзядзька Ваня». Рэзультатам супрацоўніцтва быў яго ўдзел у міжнародным конкурсе «Новая Хваля» ў [[Юрмала|Юрмале]], дзе ён атрымаў расійскую музычную прэмію, заснаваную спявачкай [[Ала Пугачова|Алай Пугачовай]], у памеры 50 000 USD<ref>[https://www.fandeeff.narod.ru/bads/newwave2008.htm Николай Фандеев. Конкурс «Новая Волна — 2008», Юрмала]</ref>. Пазней стала музычным рэдактарам і кансультантам удзельнікаў праекта [[Першы канал (Расія)|расійскага Першага канала]] «Голас». Працавала на вядомых праектах як «Голас. Дзеці», «Бітва талентаў». Супрацоўнічала таксама з расійскім прадзюсарам і кампазітарам Максімам Фадзеевым, з якім яны былі аднагодкамі. Нечакана памерла 21 студзеня 2026 года<ref>[https://www.belarus.kp.ru/daily/27752/5199639/ Камсамольская праўда ў Беларусі: Беларуска-прадзюсер з шоу «Голас» Іна Радаева памерла ва ўзросце 57 гадоў]</ref>. == Сям’я == * Муж — Аляксандр Радаеў, беларускі мастацтвазнавец, калекцыянер * Дачка — Тамара Захарэвіч, фатограф і спявачка == Калекцыя == Разам з мужам калекцыяніравала творы беларускіх мастакоў старэйшага пакалення, займалася прасоўваннем і папулярызацыяй іх творчасці. Удваіх яны ладзілі мастацкия выстаўкі з удзелам твораў з іх сямейнай калекцыі<ref>[https://www.uk.minsk.gov.by/afisha/1552-vystavka-zhivopisi-i-grafiki-minsk-gorod-i-lyudi-iz-chastnogo-sobraniya-inny-i-aleksandra-radaevykh Упраўленне культуры Мінгарвыканкама: «Выстава жывапісу і графікі «Мінск. Горад і людзі» з прыватнага збору Іны і Аляксандра Радаевых»]</ref><ref>[https://uk.minsk.gov.by/vse-novosti/1553-vystavka-o-minske-proshlogo-stoletiya-otkrylas-v-art-gostinoj-vysokae-m-sta Агенцтва Мінск-Навіны: «Выстаўка аб Мінску мінулага стагоддзя адкрылася ў арт-гасцёўні "Высокае месца"»]</ref>. Таксама беларускія музеі і галерэі звярталіся да Іны і Аляксандра па рэдкія карціны для сваіх тэматычных экспазіцый<ref>[https://belta.by/culture/view/belorusskij-portret-hh-veka-predstavlen-na-vystavke-v-natsionalnom-hudozhestvennom-muzee-328534-2018/ Belta.by «Беларускі партрэт ХХ стагоддзя прадстаўлены на выставе ў Нацыянальным мастацкім музеі»]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.sb.by/articles/znal-by-prikup-zhil-by-v-yurmale.html SB.by «Пра ўяўную карупцыю на конкурсе «Новая хваля» выказалася Іна Радаева»], 28.08.2014 * [https://www.sb.by/articles/raskruti-menya.html SB.by Вядомыя музычныя прадзюсары Іна Радаева і Леанід Шырын раскрываюць прафесійныя сакрэты], 24.03.2015 * [https://www.sb.by/articles/chtoby-stat-kollektsionerom-neobyazatelno-byt-bogatym.html SB.by [[Уладзімір Сцяпан]]: «Пра калекцыянераў беларускага мастацтва Радаевых»], 21.09.2016 * [https://www.sb.by/articles/na-kakie-formuly-uspekha-dolzhna-opiratsya-v-svoem-razvitii-belorusskaya-estrada.html SB.by Іна Радаева: «Якой павінна быць наша эстрада і на што ёй рабіць стаўку?»], 21.10.2016 * [https://www.sb.by/articles/popavshie-v-desyatku.html SB.by «Як рыхтуюцца да фіналу нацыянальнага адбору на дзіцячае «Еўрабачанне-2018» удзельнікі «дзясяткі»?], 23.08.2018 * [https://www.sb.by/articles/kogda-serebro-dorozhe.html SB.by «Яраслаў Саколікаў. Срэбра на «Дзіцячай Новай хвалі» даражэй за золата»], 8.07.2019 * [https://berta.by/project/inna-radaeva-ya-sumela-organizovat-svoyu-zhizn Berta.by Іна Радаева: «Я здолела арганізаваць сваё жыццё так, што раблю выключна тое, што мне падабаецца»] aib6yr522jzwew577mdm5ow0gfqgj27 5121928 5121905 2026-04-05T21:40:18Z Rabbi Mendl 19651 /* Калекцыя */ удакладненне 5121928 wikitext text/x-wiki {{Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} {{Асоба}} '''Іна Радаева''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі музычны прадзюсар, педагог па вакалу, калекцыянер жывапісу. == Біяграфія == Нарадзілася 9 жніўня 1968 года ў Мінску. Скончыла [[Мінскі дзяржаўны музычны каледж імя М. І. Глінкі]] і [[Музычна-педагагічны факультэт БДПУ імя М. Танка]]. Працавала педагогам па вакале, музычным рэдактарам і кансультантам — рыхтавала беларускіх дзяцей да ўдзелу ў міжнародным музычным конкурсе [[Еўрабачанне]]<ref>[https://www.sb.by/articles/popavshie-v-desyatku.html SB.by «Як рыхтуюцца да фіналу нацыянальнага адбору на дзіцячае «Еўрабачанне-2018» удзельнікі «дзясяткі»?]</ref>. З 2006 года прадзюсіравала беларускага спевака Івана Вабішчэвіча, вядомага пад псеўданімам «Дзядзька Ваня». Рэзультатам супрацоўніцтва быў яго ўдзел у міжнародным конкурсе «Новая Хваля» ў [[Юрмала|Юрмале]], дзе ён атрымаў расійскую музычную прэмію, заснаваную спявачкай [[Ала Пугачова|Алай Пугачовай]], у памеры 50 000 USD<ref>[https://www.fandeeff.narod.ru/bads/newwave2008.htm Николай Фандеев. Конкурс «Новая Волна — 2008», Юрмала]</ref>. Пазней стала музычным рэдактарам і кансультантам удзельнікаў праекта [[Першы канал (Расія)|расійскага Першага канала]] «Голас». Працавала на вядомых праектах як «Голас. Дзеці», «Бітва талентаў». Супрацоўнічала таксама з расійскім прадзюсарам і кампазітарам Максімам Фадзеевым, з якім яны былі аднагодкамі. Нечакана памерла 21 студзеня 2026 года<ref>[https://www.belarus.kp.ru/daily/27752/5199639/ Камсамольская праўда ў Беларусі: Беларуска-прадзюсер з шоу «Голас» Іна Радаева памерла ва ўзросце 57 гадоў]</ref>. == Сям’я == * Муж — Аляксандр Радаеў, беларускі мастацтвазнавец, калекцыянер * Дачка — Тамара Захарэвіч, фатограф і спявачка == Калекцыя == Разам з мужам калекцыяніравала рэалістычныя творы беларускіх мастакоў старэйшага пакалення, займалася прасоўваннем і папулярызацыяй іх творчасці. Удваіх яны ладзілі мастацкия выстаўкі з удзелам твораў з іх сямейнай калекцыі<ref>[https://www.uk.minsk.gov.by/afisha/1552-vystavka-zhivopisi-i-grafiki-minsk-gorod-i-lyudi-iz-chastnogo-sobraniya-inny-i-aleksandra-radaevykh Упраўленне культуры Мінгарвыканкама: «Выстава жывапісу і графікі «Мінск. Горад і людзі» з прыватнага збору Іны і Аляксандра Радаевых»]</ref><ref>[https://uk.minsk.gov.by/vse-novosti/1553-vystavka-o-minske-proshlogo-stoletiya-otkrylas-v-art-gostinoj-vysokae-m-sta Агенцтва Мінск-Навіны: «Выстаўка аб Мінску мінулага стагоддзя адкрылася ў арт-гасцёўні "Высокае месца"»]</ref>. Таксама беларускія музеі і галерэі звярталіся да Іны і Аляксандра па рэдкія карціны для сваіх тэматычных экспазіцый<ref>[https://belta.by/culture/view/belorusskij-portret-hh-veka-predstavlen-na-vystavke-v-natsionalnom-hudozhestvennom-muzee-328534-2018/ Belta.by «Беларускі партрэт ХХ стагоддзя прадстаўлены на выставе ў Нацыянальным мастацкім музеі»]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.sb.by/articles/znal-by-prikup-zhil-by-v-yurmale.html SB.by «Пра ўяўную карупцыю на конкурсе «Новая хваля» выказалася Іна Радаева»], 28.08.2014 * [https://www.sb.by/articles/raskruti-menya.html SB.by Вядомыя музычныя прадзюсары Іна Радаева і Леанід Шырын раскрываюць прафесійныя сакрэты], 24.03.2015 * [https://www.sb.by/articles/chtoby-stat-kollektsionerom-neobyazatelno-byt-bogatym.html SB.by [[Уладзімір Сцяпан]]: «Пра калекцыянераў беларускага мастацтва Радаевых»], 21.09.2016 * [https://www.sb.by/articles/na-kakie-formuly-uspekha-dolzhna-opiratsya-v-svoem-razvitii-belorusskaya-estrada.html SB.by Іна Радаева: «Якой павінна быць наша эстрада і на што ёй рабіць стаўку?»], 21.10.2016 * [https://www.sb.by/articles/popavshie-v-desyatku.html SB.by «Як рыхтуюцца да фіналу нацыянальнага адбору на дзіцячае «Еўрабачанне-2018» удзельнікі «дзясяткі»?], 23.08.2018 * [https://www.sb.by/articles/kogda-serebro-dorozhe.html SB.by «Яраслаў Саколікаў. Срэбра на «Дзіцячай Новай хвалі» даражэй за золата»], 8.07.2019 * [https://berta.by/project/inna-radaeva-ya-sumela-organizovat-svoyu-zhizn Berta.by Іна Радаева: «Я здолела арганізаваць сваё жыццё так, што раблю выключна тое, што мне падабаецца»] krjjqb25msup4w3o8zils45te0mahxc 5121942 5121928 2026-04-05T21:42:27Z Rabbi Mendl 19651 /* Калекцыя */ удакладненне 5121942 wikitext text/x-wiki {{Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} {{Асоба}} '''Іна Радаева''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі музычны прадзюсар, педагог па вакалу, калекцыянер жывапісу. == Біяграфія == Нарадзілася 9 жніўня 1968 года ў Мінску. Скончыла [[Мінскі дзяржаўны музычны каледж імя М. І. Глінкі]] і [[Музычна-педагагічны факультэт БДПУ імя М. Танка]]. Працавала педагогам па вакале, музычным рэдактарам і кансультантам — рыхтавала беларускіх дзяцей да ўдзелу ў міжнародным музычным конкурсе [[Еўрабачанне]]<ref>[https://www.sb.by/articles/popavshie-v-desyatku.html SB.by «Як рыхтуюцца да фіналу нацыянальнага адбору на дзіцячае «Еўрабачанне-2018» удзельнікі «дзясяткі»?]</ref>. З 2006 года прадзюсіравала беларускага спевака Івана Вабішчэвіча, вядомага пад псеўданімам «Дзядзька Ваня». Рэзультатам супрацоўніцтва быў яго ўдзел у міжнародным конкурсе «Новая Хваля» ў [[Юрмала|Юрмале]], дзе ён атрымаў расійскую музычную прэмію, заснаваную спявачкай [[Ала Пугачова|Алай Пугачовай]], у памеры 50 000 USD<ref>[https://www.fandeeff.narod.ru/bads/newwave2008.htm Николай Фандеев. Конкурс «Новая Волна — 2008», Юрмала]</ref>. Пазней стала музычным рэдактарам і кансультантам удзельнікаў праекта [[Першы канал (Расія)|расійскага Першага канала]] «Голас». Працавала на вядомых праектах як «Голас. Дзеці», «Бітва талентаў». Супрацоўнічала таксама з расійскім прадзюсарам і кампазітарам Максімам Фадзеевым, з якім яны былі аднагодкамі. Нечакана памерла 21 студзеня 2026 года<ref>[https://www.belarus.kp.ru/daily/27752/5199639/ Камсамольская праўда ў Беларусі: Беларуска-прадзюсер з шоу «Голас» Іна Радаева памерла ва ўзросце 57 гадоў]</ref>. == Сям’я == * Муж — Аляксандр Радаеў, беларускі мастацтвазнавец, калекцыянер * Дачка — Тамара Захарэвіч, фатограф і спявачка == Калекцыя == Разам з мужам калекцыяніравала рэалістычныя творы беларускіх мастакоў старэйшага пакалення, займалася прасоўваннем і папулярызацыяй іх творчасці. Удваіх яны ладзілі мастацкия выстаўкі з удзелам твораў з іх сямейнай калекцыі<ref>[https://www.uk.minsk.gov.by/afisha/1552-vystavka-zhivopisi-i-grafiki-minsk-gorod-i-lyudi-iz-chastnogo-sobraniya-inny-i-aleksandra-radaevykh Упраўленне культуры Мінгарвыканкама: «Выстава жывапісу і графікі «Мінск. Горад і людзі» з прыватнага збору Іны і Аляксандра Радаевых»]</ref><ref>[https://uk.minsk.gov.by/vse-novosti/1553-vystavka-o-minske-proshlogo-stoletiya-otkrylas-v-art-gostinoj-vysokae-m-sta Агенцтва Мінск-Навіны: «Выстаўка аб Мінску мінулага стагоддзя адкрылася ў арт-гасцёўні "Высокае месца"»]</ref>. Таксама дзяржаўные беларускія музеі звярталіся да Іны і Аляксандра па рэдкія карціны для сваіх тэматычных экспазіцый<ref>[https://belta.by/culture/view/belorusskij-portret-hh-veka-predstavlen-na-vystavke-v-natsionalnom-hudozhestvennom-muzee-328534-2018/ Belta.by «Беларускі партрэт ХХ стагоддзя прадстаўлены на выставе ў Нацыянальным мастацкім музеі»]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.sb.by/articles/znal-by-prikup-zhil-by-v-yurmale.html SB.by «Пра ўяўную карупцыю на конкурсе «Новая хваля» выказалася Іна Радаева»], 28.08.2014 * [https://www.sb.by/articles/raskruti-menya.html SB.by Вядомыя музычныя прадзюсары Іна Радаева і Леанід Шырын раскрываюць прафесійныя сакрэты], 24.03.2015 * [https://www.sb.by/articles/chtoby-stat-kollektsionerom-neobyazatelno-byt-bogatym.html SB.by [[Уладзімір Сцяпан]]: «Пра калекцыянераў беларускага мастацтва Радаевых»], 21.09.2016 * [https://www.sb.by/articles/na-kakie-formuly-uspekha-dolzhna-opiratsya-v-svoem-razvitii-belorusskaya-estrada.html SB.by Іна Радаева: «Якой павінна быць наша эстрада і на што ёй рабіць стаўку?»], 21.10.2016 * [https://www.sb.by/articles/popavshie-v-desyatku.html SB.by «Як рыхтуюцца да фіналу нацыянальнага адбору на дзіцячае «Еўрабачанне-2018» удзельнікі «дзясяткі»?], 23.08.2018 * [https://www.sb.by/articles/kogda-serebro-dorozhe.html SB.by «Яраслаў Саколікаў. Срэбра на «Дзіцячай Новай хвалі» даражэй за золата»], 8.07.2019 * [https://berta.by/project/inna-radaeva-ya-sumela-organizovat-svoyu-zhizn Berta.by Іна Радаева: «Я здолела арганізаваць сваё жыццё так, што раблю выключна тое, што мне падабаецца»] pg6o98gnfqwkrzo9cmxhdjbap9nfg2w 5121958 5121942 2026-04-05T22:14:10Z Rabbi Mendl 19651 /* Калекцыя */ дапаўненне 5121958 wikitext text/x-wiki {{Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} {{Асоба}} '''Іна Радаева''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі музычны прадзюсар, педагог па вакалу, калекцыянер жывапісу. == Біяграфія == Нарадзілася 9 жніўня 1968 года ў Мінску. Скончыла [[Мінскі дзяржаўны музычны каледж імя М. І. Глінкі]] і [[Музычна-педагагічны факультэт БДПУ імя М. Танка]]. Працавала педагогам па вакале, музычным рэдактарам і кансультантам — рыхтавала беларускіх дзяцей да ўдзелу ў міжнародным музычным конкурсе [[Еўрабачанне]]<ref>[https://www.sb.by/articles/popavshie-v-desyatku.html SB.by «Як рыхтуюцца да фіналу нацыянальнага адбору на дзіцячае «Еўрабачанне-2018» удзельнікі «дзясяткі»?]</ref>. З 2006 года прадзюсіравала беларускага спевака Івана Вабішчэвіча, вядомага пад псеўданімам «Дзядзька Ваня». Рэзультатам супрацоўніцтва быў яго ўдзел у міжнародным конкурсе «Новая Хваля» ў [[Юрмала|Юрмале]], дзе ён атрымаў расійскую музычную прэмію, заснаваную спявачкай [[Ала Пугачова|Алай Пугачовай]], у памеры 50 000 USD<ref>[https://www.fandeeff.narod.ru/bads/newwave2008.htm Николай Фандеев. Конкурс «Новая Волна — 2008», Юрмала]</ref>. Пазней стала музычным рэдактарам і кансультантам удзельнікаў праекта [[Першы канал (Расія)|расійскага Першага канала]] «Голас». Працавала на вядомых праектах як «Голас. Дзеці», «Бітва талентаў». Супрацоўнічала таксама з расійскім прадзюсарам і кампазітарам Максімам Фадзеевым, з якім яны былі аднагодкамі. Нечакана памерла 21 студзеня 2026 года<ref>[https://www.belarus.kp.ru/daily/27752/5199639/ Камсамольская праўда ў Беларусі: Беларуска-прадзюсер з шоу «Голас» Іна Радаева памерла ва ўзросце 57 гадоў]</ref>. == Сям’я == * Муж — Аляксандр Радаеў, беларускі мастацтвазнавец, калекцыянер * Дачка — Тамара Захарэвіч, фатограф і спявачка == Калекцыя == Разам з мужам калекцыяніравала рэалістычныя творы беларускіх мастакоў старэйшага пакалення, займалася прасоўваннем і папулярызацыяй іх творчасці. Удваіх яны ладзілі мастацкия выстаўкі з удзелам твораў з іх сямейнай калекцыі<ref>[https://www.uk.minsk.gov.by/afisha/1552-vystavka-zhivopisi-i-grafiki-minsk-gorod-i-lyudi-iz-chastnogo-sobraniya-inny-i-aleksandra-radaevykh Упраўленне культуры Мінгарвыканкама: «Выстава жывапісу і графікі «Мінск. Горад і людзі» з прыватнага збору Іны і Аляксандра Радаевых»]</ref><ref>[https://uk.minsk.gov.by/vse-novosti/1553-vystavka-o-minske-proshlogo-stoletiya-otkrylas-v-art-gostinoj-vysokae-m-sta Агенцтва Мінск-Навіны: «Выстаўка аб Мінску мінулага стагоддзя адкрылася ў арт-гасцёўні "Высокае месца"»]</ref>. Таксама дзяржаўные беларускія музеі звярталіся да Іны і Аляксандра па рэдкія карціны для сваіх тэматычных экспазіцый<ref>[https://belta.by/culture/view/belorusskij-portret-hh-veka-predstavlen-na-vystavke-v-natsionalnom-hudozhestvennom-muzee-328534-2018/ Belta.by «Беларускі партрэт ХХ стагоддзя прадстаўлены на выставе ў Нацыянальным мастацкім музеі»]</ref>. У [[2012 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2012]], [[2013 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2013]], [[2014 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2014]] і [[2015 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2015]] гадах ў [[Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы|Літаратурным музеі Янкі Купалы]] дзейнічаў мастацкі праект — штогадовыя выстаўкі з цыклу «Краявіды зямлі беларускай. Творы класікаў беларускага жывапісу з прыватнага збора сям'і Радаевых». Кожны год калекцыянеры дэманстравалі новыя здабыткі са свайго сбора. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.sb.by/articles/znal-by-prikup-zhil-by-v-yurmale.html SB.by «Пра ўяўную карупцыю на конкурсе «Новая хваля» выказалася Іна Радаева»], 28.08.2014 * [https://www.sb.by/articles/raskruti-menya.html SB.by Вядомыя музычныя прадзюсары Іна Радаева і Леанід Шырын раскрываюць прафесійныя сакрэты], 24.03.2015 * [https://www.sb.by/articles/chtoby-stat-kollektsionerom-neobyazatelno-byt-bogatym.html SB.by [[Уладзімір Сцяпан]]: «Пра калекцыянераў беларускага мастацтва Радаевых»], 21.09.2016 * [https://www.sb.by/articles/na-kakie-formuly-uspekha-dolzhna-opiratsya-v-svoem-razvitii-belorusskaya-estrada.html SB.by Іна Радаева: «Якой павінна быць наша эстрада і на што ёй рабіць стаўку?»], 21.10.2016 * [https://www.sb.by/articles/popavshie-v-desyatku.html SB.by «Як рыхтуюцца да фіналу нацыянальнага адбору на дзіцячае «Еўрабачанне-2018» удзельнікі «дзясяткі»?], 23.08.2018 * [https://www.sb.by/articles/kogda-serebro-dorozhe.html SB.by «Яраслаў Саколікаў. Срэбра на «Дзіцячай Новай хвалі» даражэй за золата»], 8.07.2019 * [https://berta.by/project/inna-radaeva-ya-sumela-organizovat-svoyu-zhizn Berta.by Іна Радаева: «Я здолела арганізаваць сваё жыццё так, што раблю выключна тое, што мне падабаецца»] bzp1hxsuavi3njoi6y5c71aaj7a8c7v 5122302 5121958 2026-04-06T09:36:46Z Rabbi Mendl 19651 /* Калекцыя */ ілюстрацыя 5122302 wikitext text/x-wiki {{Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} {{Асоба}} '''Іна Радаева''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі музычны прадзюсар, педагог па вакалу, калекцыянер жывапісу. == Біяграфія == Нарадзілася 9 жніўня 1968 года ў Мінску. Скончыла [[Мінскі дзяржаўны музычны каледж імя М. І. Глінкі]] і [[Музычна-педагагічны факультэт БДПУ імя М. Танка]]. Працавала педагогам па вакале, музычным рэдактарам і кансультантам — рыхтавала беларускіх дзяцей да ўдзелу ў міжнародным музычным конкурсе [[Еўрабачанне]]<ref>[https://www.sb.by/articles/popavshie-v-desyatku.html SB.by «Як рыхтуюцца да фіналу нацыянальнага адбору на дзіцячае «Еўрабачанне-2018» удзельнікі «дзясяткі»?]</ref>. З 2006 года прадзюсіравала беларускага спевака Івана Вабішчэвіча, вядомага пад псеўданімам «Дзядзька Ваня». Рэзультатам супрацоўніцтва быў яго ўдзел у міжнародным конкурсе «Новая Хваля» ў [[Юрмала|Юрмале]], дзе ён атрымаў расійскую музычную прэмію, заснаваную спявачкай [[Ала Пугачова|Алай Пугачовай]], у памеры 50 000 USD<ref>[https://www.fandeeff.narod.ru/bads/newwave2008.htm Николай Фандеев. Конкурс «Новая Волна — 2008», Юрмала]</ref>. Пазней стала музычным рэдактарам і кансультантам удзельнікаў праекта [[Першы канал (Расія)|расійскага Першага канала]] «Голас». Працавала на вядомых праектах як «Голас. Дзеці», «Бітва талентаў». Супрацоўнічала таксама з расійскім прадзюсарам і кампазітарам Максімам Фадзеевым, з якім яны былі аднагодкамі. Нечакана памерла 21 студзеня 2026 года<ref>[https://www.belarus.kp.ru/daily/27752/5199639/ Камсамольская праўда ў Беларусі: Беларуска-прадзюсер з шоу «Голас» Іна Радаева памерла ва ўзросце 57 гадоў]</ref>. == Сям’я == * Муж — Аляксандр Радаеў, беларускі мастацтвазнавец, калекцыянер * Дачка — Тамара Захарэвіч, фатограф і спявачка == Калекцыя == Разам з мужам калекцыяніравала рэалістычныя творы беларускіх мастакоў старэйшага пакалення, займалася прасоўваннем і папулярызацыяй іх творчасці. Удваіх яны ладзілі мастацкия выстаўкі з удзелам твораў з іх сямейнай калекцыі<ref>[https://www.uk.minsk.gov.by/afisha/1552-vystavka-zhivopisi-i-grafiki-minsk-gorod-i-lyudi-iz-chastnogo-sobraniya-inny-i-aleksandra-radaevykh Упраўленне культуры Мінгарвыканкама: «Выстава жывапісу і графікі «Мінск. Горад і людзі» з прыватнага збору Іны і Аляксандра Радаевых»]</ref><ref>[https://uk.minsk.gov.by/vse-novosti/1553-vystavka-o-minske-proshlogo-stoletiya-otkrylas-v-art-gostinoj-vysokae-m-sta Агенцтва Мінск-Навіны: «Выстаўка аб Мінску мінулага стагоддзя адкрылася ў арт-гасцёўні "Высокае месца"»]</ref>. Таксама дзяржаўные беларускія музеі звярталіся да Іны і Аляксандра па рэдкія карціны для сваіх тэматычных экспазіцый<ref>[https://belta.by/culture/view/belorusskij-portret-hh-veka-predstavlen-na-vystavke-v-natsionalnom-hudozhestvennom-muzee-328534-2018/ Belta.by «Беларускі партрэт ХХ стагоддзя прадстаўлены на выставе ў Нацыянальным мастацкім музеі»]</ref>. У [[2012 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2012]], [[2013 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2013]], [[2014 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2014]] і [[2015 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2015]] гадах ў [[Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы|Літаратурным музеі Янкі Купалы]] дзейнічаў мастацкі праект — штогадовыя выстаўкі з цыклу «Краявіды зямлі беларускай. Творы класікаў беларускага жывапісу з прыватнага збора сям'і Радаевых». Кожны год калекцыянеры дэманстравалі новыя здабыткі са свайго сбора. '''Адкрыццё выстаўкі з цыклу «Краявіды зямлі беларускай. Творы класікаў беларускага жывапісу з прыватных збораў»''', [[Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы]], 17 лютага 2015 года: <center><gallery mode=packed heights=140> Выява:2015.02.17 Alexandr & Inna Radaeva, Opening the Exhibition in Janka Kupala Museum Minsk Belarus.jpg Выява:2015.02.17 Inna Radaeva in Museum of Janka Kupala Minsk Belarus.jpg Выява:2015.02.17 Alena Liaškovič & Inna Radaeva in Museum of Janka Kupala Minsk Belarus.jpg Выява:2015.02.17 Radaev & Isajonak in Museum of Janka Kupala in Minsk Belarus.jpg Выява:2015.02.17 Exhibition of Radaevy in Museum of Janka Kupala in Minsk Belarus.jpg Выява:2015.02.17 Exhibition from Radaev`s Collection in Janka Kupala Museum Minsk Belarus.jpg Выява:2015.02.17 Alexander Radaev Open the Exhibition in Museum of Janka Kupala Minsk Belarus.jpg </gallery></center> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.sb.by/articles/znal-by-prikup-zhil-by-v-yurmale.html SB.by «Пра ўяўную карупцыю на конкурсе «Новая хваля» выказалася Іна Радаева»], 28.08.2014 * [https://www.sb.by/articles/raskruti-menya.html SB.by Вядомыя музычныя прадзюсары Іна Радаева і Леанід Шырын раскрываюць прафесійныя сакрэты], 24.03.2015 * [https://www.sb.by/articles/chtoby-stat-kollektsionerom-neobyazatelno-byt-bogatym.html SB.by [[Уладзімір Сцяпан]]: «Пра калекцыянераў беларускага мастацтва Радаевых»], 21.09.2016 * [https://www.sb.by/articles/na-kakie-formuly-uspekha-dolzhna-opiratsya-v-svoem-razvitii-belorusskaya-estrada.html SB.by Іна Радаева: «Якой павінна быць наша эстрада і на што ёй рабіць стаўку?»], 21.10.2016 * [https://www.sb.by/articles/popavshie-v-desyatku.html SB.by «Як рыхтуюцца да фіналу нацыянальнага адбору на дзіцячае «Еўрабачанне-2018» удзельнікі «дзясяткі»?], 23.08.2018 * [https://www.sb.by/articles/kogda-serebro-dorozhe.html SB.by «Яраслаў Саколікаў. Срэбра на «Дзіцячай Новай хвалі» даражэй за золата»], 8.07.2019 * [https://berta.by/project/inna-radaeva-ya-sumela-organizovat-svoyu-zhizn Berta.by Іна Радаева: «Я здолела арганізаваць сваё жыццё так, што раблю выключна тое, што мне падабаецца»] ghve3ql6sqcwmgizwvse768q02hpiqi 5122391 5122302 2026-04-06T09:50:45Z Rabbi Mendl 19651 /* Калекцыя */ дапаўненне 5122391 wikitext text/x-wiki {{Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} {{Асоба}} '''Іна Радаева''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі музычны прадзюсар, педагог па вакалу, калекцыянер жывапісу. == Біяграфія == Нарадзілася 9 жніўня 1968 года ў Мінску. Скончыла [[Мінскі дзяржаўны музычны каледж імя М. І. Глінкі]] і [[Музычна-педагагічны факультэт БДПУ імя М. Танка]]. Працавала педагогам па вакале, музычным рэдактарам і кансультантам — рыхтавала беларускіх дзяцей да ўдзелу ў міжнародным музычным конкурсе [[Еўрабачанне]]<ref>[https://www.sb.by/articles/popavshie-v-desyatku.html SB.by «Як рыхтуюцца да фіналу нацыянальнага адбору на дзіцячае «Еўрабачанне-2018» удзельнікі «дзясяткі»?]</ref>. З 2006 года прадзюсіравала беларускага спевака Івана Вабішчэвіча, вядомага пад псеўданімам «Дзядзька Ваня». Рэзультатам супрацоўніцтва быў яго ўдзел у міжнародным конкурсе «Новая Хваля» ў [[Юрмала|Юрмале]], дзе ён атрымаў расійскую музычную прэмію, заснаваную спявачкай [[Ала Пугачова|Алай Пугачовай]], у памеры 50 000 USD<ref>[https://www.fandeeff.narod.ru/bads/newwave2008.htm Николай Фандеев. Конкурс «Новая Волна — 2008», Юрмала]</ref>. Пазней стала музычным рэдактарам і кансультантам удзельнікаў праекта [[Першы канал (Расія)|расійскага Першага канала]] «Голас». Працавала на вядомых праектах як «Голас. Дзеці», «Бітва талентаў». Супрацоўнічала таксама з расійскім прадзюсарам і кампазітарам Максімам Фадзеевым, з якім яны былі аднагодкамі. Нечакана памерла 21 студзеня 2026 года<ref>[https://www.belarus.kp.ru/daily/27752/5199639/ Камсамольская праўда ў Беларусі: Беларуска-прадзюсер з шоу «Голас» Іна Радаева памерла ва ўзросце 57 гадоў]</ref>. == Сям’я == * Муж — Аляксандр Радаеў, беларускі мастацтвазнавец, калекцыянер * Дачка — Тамара Захарэвіч, фатограф і спявачка == Калекцыя == Разам з мужам калекцыяніравала рэалістычныя творы беларускіх мастакоў старэйшага пакалення, займалася прасоўваннем і папулярызацыяй іх творчасці. Удваіх яны ладзілі мастацкия выстаўкі з удзелам твораў з іх сямейнай калекцыі<ref>[https://www.uk.minsk.gov.by/afisha/1552-vystavka-zhivopisi-i-grafiki-minsk-gorod-i-lyudi-iz-chastnogo-sobraniya-inny-i-aleksandra-radaevykh Упраўленне культуры Мінгарвыканкама: «Выстава жывапісу і графікі «Мінск. Горад і людзі» з прыватнага збору Іны і Аляксандра Радаевых»]</ref><ref>[https://uk.minsk.gov.by/vse-novosti/1553-vystavka-o-minske-proshlogo-stoletiya-otkrylas-v-art-gostinoj-vysokae-m-sta Агенцтва Мінск-Навіны: «Выстаўка аб Мінску мінулага стагоддзя адкрылася ў арт-гасцёўні "Высокае месца"»]</ref>. Таксама дзяржаўные беларускія музеі звярталіся да Іны і Аляксандра па рэдкія карціны для сваіх тэматычных экспазіцый<ref>[https://belta.by/culture/view/belorusskij-portret-hh-veka-predstavlen-na-vystavke-v-natsionalnom-hudozhestvennom-muzee-328534-2018/ Belta.by «Беларускі партрэт ХХ стагоддзя прадстаўлены на выставе ў Нацыянальным мастацкім музеі»]</ref>. У [[2012 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2012]], [[2013 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2013]], [[2014 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2014]] і [[2015 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2015]] гадах ў [[Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы|Літаратурным музеі Янкі Купалы]] дзейнічаў мастацкі праект — штогадовыя выстаўкі з цыклу «Краявіды зямлі беларускай. Творы класікаў беларускага жывапісу з прыватнага збора сям'і Радаевых». Кожны год калекцыянеры дэманстравалі новыя здабыткі са свайго сбора. '''Адкрыццё выстаўкі з цыклу «Краявіды зямлі беларускай. Творы класікаў беларускага жывапісу з прыватных збораў»''', [[Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы]], 17 лютага 2015 года: <center><gallery mode=packed heights=140> Выява:2015.02.17 Alexandr & Inna Radaeva, Opening the Exhibition in Janka Kupala Museum Minsk Belarus.jpg|Аляксандр і Іна Радаевы Выява:2015.02.17 Inna Radaeva in Museum of Janka Kupala Minsk Belarus.jpg Выява:2015.02.17 Alena Liaškovič & Inna Radaeva in Museum of Janka Kupala Minsk Belarus.jpg|[[Алена Раманаўна Ляшковіч|Алена Ляшковіч]], дырэктар музея (злева) і Інна Радаева Выява:2015.02.17 Radaev & Isajonak in Museum of Janka Kupala in Minsk Belarus.jpg|Аляксандр Радаеў і [[Мікалай Іосіфавіч Ісаёнак|Мікалай Ісаёнак]] Выява:2015.02.17 Exhibition of Radaevy in Museum of Janka Kupala in Minsk Belarus.jpg Выява:2015.02.17 Exhibition from Radaev`s Collection in Janka Kupala Museum Minsk Belarus.jpg Выява:2015.02.17 Alexander Radaev Open the Exhibition in Museum of Janka Kupala Minsk Belarus.jpg </gallery></center> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.sb.by/articles/znal-by-prikup-zhil-by-v-yurmale.html SB.by «Пра ўяўную карупцыю на конкурсе «Новая хваля» выказалася Іна Радаева»], 28.08.2014 * [https://www.sb.by/articles/raskruti-menya.html SB.by Вядомыя музычныя прадзюсары Іна Радаева і Леанід Шырын раскрываюць прафесійныя сакрэты], 24.03.2015 * [https://www.sb.by/articles/chtoby-stat-kollektsionerom-neobyazatelno-byt-bogatym.html SB.by [[Уладзімір Сцяпан]]: «Пра калекцыянераў беларускага мастацтва Радаевых»], 21.09.2016 * [https://www.sb.by/articles/na-kakie-formuly-uspekha-dolzhna-opiratsya-v-svoem-razvitii-belorusskaya-estrada.html SB.by Іна Радаева: «Якой павінна быць наша эстрада і на што ёй рабіць стаўку?»], 21.10.2016 * [https://www.sb.by/articles/popavshie-v-desyatku.html SB.by «Як рыхтуюцца да фіналу нацыянальнага адбору на дзіцячае «Еўрабачанне-2018» удзельнікі «дзясяткі»?], 23.08.2018 * [https://www.sb.by/articles/kogda-serebro-dorozhe.html SB.by «Яраслаў Саколікаў. Срэбра на «Дзіцячай Новай хвалі» даражэй за золата»], 8.07.2019 * [https://berta.by/project/inna-radaeva-ya-sumela-organizovat-svoyu-zhizn Berta.by Іна Радаева: «Я здолела арганізаваць сваё жыццё так, што раблю выключна тое, што мне падабаецца»] 47h6hlero85vkdhad8vscy2nkso5br3 5122398 5122391 2026-04-06T09:51:36Z Rabbi Mendl 19651 /* Калекцыя */ дапаўненне 5122398 wikitext text/x-wiki {{Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} {{Асоба}} '''Іна Радаева''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі музычны прадзюсар, педагог па вакалу, калекцыянер жывапісу. == Біяграфія == Нарадзілася 9 жніўня 1968 года ў Мінску. Скончыла [[Мінскі дзяржаўны музычны каледж імя М. І. Глінкі]] і [[Музычна-педагагічны факультэт БДПУ імя М. Танка]]. Працавала педагогам па вакале, музычным рэдактарам і кансультантам — рыхтавала беларускіх дзяцей да ўдзелу ў міжнародным музычным конкурсе [[Еўрабачанне]]<ref>[https://www.sb.by/articles/popavshie-v-desyatku.html SB.by «Як рыхтуюцца да фіналу нацыянальнага адбору на дзіцячае «Еўрабачанне-2018» удзельнікі «дзясяткі»?]</ref>. З 2006 года прадзюсіравала беларускага спевака Івана Вабішчэвіча, вядомага пад псеўданімам «Дзядзька Ваня». Рэзультатам супрацоўніцтва быў яго ўдзел у міжнародным конкурсе «Новая Хваля» ў [[Юрмала|Юрмале]], дзе ён атрымаў расійскую музычную прэмію, заснаваную спявачкай [[Ала Пугачова|Алай Пугачовай]], у памеры 50 000 USD<ref>[https://www.fandeeff.narod.ru/bads/newwave2008.htm Николай Фандеев. Конкурс «Новая Волна — 2008», Юрмала]</ref>. Пазней стала музычным рэдактарам і кансультантам удзельнікаў праекта [[Першы канал (Расія)|расійскага Першага канала]] «Голас». Працавала на вядомых праектах як «Голас. Дзеці», «Бітва талентаў». Супрацоўнічала таксама з расійскім прадзюсарам і кампазітарам Максімам Фадзеевым, з якім яны былі аднагодкамі. Нечакана памерла 21 студзеня 2026 года<ref>[https://www.belarus.kp.ru/daily/27752/5199639/ Камсамольская праўда ў Беларусі: Беларуска-прадзюсер з шоу «Голас» Іна Радаева памерла ва ўзросце 57 гадоў]</ref>. == Сям’я == * Муж — Аляксандр Радаеў, беларускі мастацтвазнавец, калекцыянер * Дачка — Тамара Захарэвіч, фатограф і спявачка == Калекцыя == Разам з мужам калекцыяніравала рэалістычныя творы беларускіх мастакоў старэйшага пакалення, займалася прасоўваннем і папулярызацыяй іх творчасці. Удваіх яны ладзілі мастацкия выстаўкі з удзелам твораў з іх сямейнай калекцыі<ref>[https://www.uk.minsk.gov.by/afisha/1552-vystavka-zhivopisi-i-grafiki-minsk-gorod-i-lyudi-iz-chastnogo-sobraniya-inny-i-aleksandra-radaevykh Упраўленне культуры Мінгарвыканкама: «Выстава жывапісу і графікі «Мінск. Горад і людзі» з прыватнага збору Іны і Аляксандра Радаевых»]</ref><ref>[https://uk.minsk.gov.by/vse-novosti/1553-vystavka-o-minske-proshlogo-stoletiya-otkrylas-v-art-gostinoj-vysokae-m-sta Агенцтва Мінск-Навіны: «Выстаўка аб Мінску мінулага стагоддзя адкрылася ў арт-гасцёўні "Высокае месца"»]</ref>. Таксама дзяржаўные беларускія музеі звярталіся да Іны і Аляксандра па рэдкія карціны для сваіх тэматычных экспазіцый<ref>[https://belta.by/culture/view/belorusskij-portret-hh-veka-predstavlen-na-vystavke-v-natsionalnom-hudozhestvennom-muzee-328534-2018/ Belta.by «Беларускі партрэт ХХ стагоддзя прадстаўлены на выставе ў Нацыянальным мастацкім музеі»]</ref>. У [[2012 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2012]], [[2013 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2013]], [[2014 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2014]] і [[2015 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2015]] гадах ў [[Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы|Літаратурным музеі Янкі Купалы]] дзейнічаў мастацкі праект — штогадовыя выстаўкі з цыклу «Краявіды зямлі беларускай. Творы класікаў беларускага жывапісу з прыватнага збора сям'і Радаевых». Кожны год калекцыянеры дэманстравалі новыя здабыткі са свайго сбора. '''Адкрыццё выстаўкі з цыклу «Краявіды зямлі беларускай. Творы класікаў беларускага жывапісу з прыватных збораў»''', [[Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы]], 17 лютага 2015 года: <center><gallery mode=packed heights=140> Выява:2015.02.17 Alexandr & Inna Radaeva, Opening the Exhibition in Janka Kupala Museum Minsk Belarus.jpg|Аляксандр і Іна Радаевы Выява:2015.02.17 Inna Radaeva in Museum of Janka Kupala Minsk Belarus.jpg Выява:2015.02.17 Alena Liaškovič & Inna Radaeva in Museum of Janka Kupala Minsk Belarus.jpg|[[Алена Раманаўна Ляшковіч|Алена Ляшковіч]], дырэктар музея (злева) і Інна Радаева Выява:2015.02.17 Radaev & Isajonak in Museum of Janka Kupala in Minsk Belarus.jpg|Аляксандр Радаеў і [[Мікалай Іосіфавіч Ісаёнак|Мікалай Ісаёнак]] Выява:2015.02.17 Exhibition of Radaevy in Museum of Janka Kupala in Minsk Belarus.jpg Выява:2015.02.17 Exhibition from Radaev`s Collection in Janka Kupala Museum Minsk Belarus.jpg Выява:2015.02.17 Alexander Radaev Open the Exhibition in Museum of Janka Kupala Minsk Belarus.jpg|Аляксандр Радаеў </gallery></center> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.sb.by/articles/znal-by-prikup-zhil-by-v-yurmale.html SB.by «Пра ўяўную карупцыю на конкурсе «Новая хваля» выказалася Іна Радаева»], 28.08.2014 * [https://www.sb.by/articles/raskruti-menya.html SB.by Вядомыя музычныя прадзюсары Іна Радаева і Леанід Шырын раскрываюць прафесійныя сакрэты], 24.03.2015 * [https://www.sb.by/articles/chtoby-stat-kollektsionerom-neobyazatelno-byt-bogatym.html SB.by [[Уладзімір Сцяпан]]: «Пра калекцыянераў беларускага мастацтва Радаевых»], 21.09.2016 * [https://www.sb.by/articles/na-kakie-formuly-uspekha-dolzhna-opiratsya-v-svoem-razvitii-belorusskaya-estrada.html SB.by Іна Радаева: «Якой павінна быць наша эстрада і на што ёй рабіць стаўку?»], 21.10.2016 * [https://www.sb.by/articles/popavshie-v-desyatku.html SB.by «Як рыхтуюцца да фіналу нацыянальнага адбору на дзіцячае «Еўрабачанне-2018» удзельнікі «дзясяткі»?], 23.08.2018 * [https://www.sb.by/articles/kogda-serebro-dorozhe.html SB.by «Яраслаў Саколікаў. Срэбра на «Дзіцячай Новай хвалі» даражэй за золата»], 8.07.2019 * [https://berta.by/project/inna-radaeva-ya-sumela-organizovat-svoyu-zhizn Berta.by Іна Радаева: «Я здолела арганізаваць сваё жыццё так, што раблю выключна тое, што мне падабаецца»] 4zhcnaf5nzg7sb15ynsdi817c3162y2 5122406 5122398 2026-04-06T09:52:33Z Rabbi Mendl 19651 /* Калекцыя */ удакладненне 5122406 wikitext text/x-wiki {{Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} {{Асоба}} '''Іна Радаева''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі музычны прадзюсар, педагог па вакалу, калекцыянер жывапісу. == Біяграфія == Нарадзілася 9 жніўня 1968 года ў Мінску. Скончыла [[Мінскі дзяржаўны музычны каледж імя М. І. Глінкі]] і [[Музычна-педагагічны факультэт БДПУ імя М. Танка]]. Працавала педагогам па вакале, музычным рэдактарам і кансультантам — рыхтавала беларускіх дзяцей да ўдзелу ў міжнародным музычным конкурсе [[Еўрабачанне]]<ref>[https://www.sb.by/articles/popavshie-v-desyatku.html SB.by «Як рыхтуюцца да фіналу нацыянальнага адбору на дзіцячае «Еўрабачанне-2018» удзельнікі «дзясяткі»?]</ref>. З 2006 года прадзюсіравала беларускага спевака Івана Вабішчэвіча, вядомага пад псеўданімам «Дзядзька Ваня». Рэзультатам супрацоўніцтва быў яго ўдзел у міжнародным конкурсе «Новая Хваля» ў [[Юрмала|Юрмале]], дзе ён атрымаў расійскую музычную прэмію, заснаваную спявачкай [[Ала Пугачова|Алай Пугачовай]], у памеры 50 000 USD<ref>[https://www.fandeeff.narod.ru/bads/newwave2008.htm Николай Фандеев. Конкурс «Новая Волна — 2008», Юрмала]</ref>. Пазней стала музычным рэдактарам і кансультантам удзельнікаў праекта [[Першы канал (Расія)|расійскага Першага канала]] «Голас». Працавала на вядомых праектах як «Голас. Дзеці», «Бітва талентаў». Супрацоўнічала таксама з расійскім прадзюсарам і кампазітарам Максімам Фадзеевым, з якім яны былі аднагодкамі. Нечакана памерла 21 студзеня 2026 года<ref>[https://www.belarus.kp.ru/daily/27752/5199639/ Камсамольская праўда ў Беларусі: Беларуска-прадзюсер з шоу «Голас» Іна Радаева памерла ва ўзросце 57 гадоў]</ref>. == Сям’я == * Муж — Аляксандр Радаеў, беларускі мастацтвазнавец, калекцыянер * Дачка — Тамара Захарэвіч, фатограф і спявачка == Калекцыя == Разам з мужам калекцыяніравала рэалістычныя творы беларускіх мастакоў старэйшага пакалення, займалася прасоўваннем і папулярызацыяй іх творчасці. Удваіх Радаевы ладзілі мастацкия выстаўкі з удзелам твораў з іх сямейнай калекцыі<ref>[https://www.uk.minsk.gov.by/afisha/1552-vystavka-zhivopisi-i-grafiki-minsk-gorod-i-lyudi-iz-chastnogo-sobraniya-inny-i-aleksandra-radaevykh Упраўленне культуры Мінгарвыканкама: «Выстава жывапісу і графікі «Мінск. Горад і людзі» з прыватнага збору Іны і Аляксандра Радаевых»]</ref><ref>[https://uk.minsk.gov.by/vse-novosti/1553-vystavka-o-minske-proshlogo-stoletiya-otkrylas-v-art-gostinoj-vysokae-m-sta Агенцтва Мінск-Навіны: «Выстаўка аб Мінску мінулага стагоддзя адкрылася ў арт-гасцёўні "Высокае месца"»]</ref>. Таксама дзяржаўные беларускія музеі звярталіся да Іны і Аляксандра па рэдкія карціны для сваіх тэматычных экспазіцый<ref>[https://belta.by/culture/view/belorusskij-portret-hh-veka-predstavlen-na-vystavke-v-natsionalnom-hudozhestvennom-muzee-328534-2018/ Belta.by «Беларускі партрэт ХХ стагоддзя прадстаўлены на выставе ў Нацыянальным мастацкім музеі»]</ref>. У [[2012 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2012]], [[2013 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2013]], [[2014 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2014]] і [[2015 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2015]] гадах ў [[Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы|Літаратурным музеі Янкі Купалы]] дзейнічаў мастацкі праект — штогадовыя выстаўкі з цыклу «Краявіды зямлі беларускай. Творы класікаў беларускага жывапісу з прыватнага збора сям'і Радаевых». Кожны год калекцыянеры дэманстравалі новыя здабыткі са свайго сбора. '''Адкрыццё выстаўкі з цыклу «Краявіды зямлі беларускай. Творы класікаў беларускага жывапісу з прыватных збораў»''', [[Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы]], 17 лютага 2015 года: <center><gallery mode=packed heights=140> Выява:2015.02.17 Alexandr & Inna Radaeva, Opening the Exhibition in Janka Kupala Museum Minsk Belarus.jpg|Аляксандр і Іна Радаевы Выява:2015.02.17 Inna Radaeva in Museum of Janka Kupala Minsk Belarus.jpg Выява:2015.02.17 Alena Liaškovič & Inna Radaeva in Museum of Janka Kupala Minsk Belarus.jpg|[[Алена Раманаўна Ляшковіч|Алена Ляшковіч]], дырэктар музея (злева) і Інна Радаева Выява:2015.02.17 Radaev & Isajonak in Museum of Janka Kupala in Minsk Belarus.jpg|Аляксандр Радаеў і [[Мікалай Іосіфавіч Ісаёнак|Мікалай Ісаёнак]] Выява:2015.02.17 Exhibition of Radaevy in Museum of Janka Kupala in Minsk Belarus.jpg Выява:2015.02.17 Exhibition from Radaev`s Collection in Janka Kupala Museum Minsk Belarus.jpg Выява:2015.02.17 Alexander Radaev Open the Exhibition in Museum of Janka Kupala Minsk Belarus.jpg|Аляксандр Радаеў </gallery></center> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.sb.by/articles/znal-by-prikup-zhil-by-v-yurmale.html SB.by «Пра ўяўную карупцыю на конкурсе «Новая хваля» выказалася Іна Радаева»], 28.08.2014 * [https://www.sb.by/articles/raskruti-menya.html SB.by Вядомыя музычныя прадзюсары Іна Радаева і Леанід Шырын раскрываюць прафесійныя сакрэты], 24.03.2015 * [https://www.sb.by/articles/chtoby-stat-kollektsionerom-neobyazatelno-byt-bogatym.html SB.by [[Уладзімір Сцяпан]]: «Пра калекцыянераў беларускага мастацтва Радаевых»], 21.09.2016 * [https://www.sb.by/articles/na-kakie-formuly-uspekha-dolzhna-opiratsya-v-svoem-razvitii-belorusskaya-estrada.html SB.by Іна Радаева: «Якой павінна быць наша эстрада і на што ёй рабіць стаўку?»], 21.10.2016 * [https://www.sb.by/articles/popavshie-v-desyatku.html SB.by «Як рыхтуюцца да фіналу нацыянальнага адбору на дзіцячае «Еўрабачанне-2018» удзельнікі «дзясяткі»?], 23.08.2018 * [https://www.sb.by/articles/kogda-serebro-dorozhe.html SB.by «Яраслаў Саколікаў. Срэбра на «Дзіцячай Новай хвалі» даражэй за золата»], 8.07.2019 * [https://berta.by/project/inna-radaeva-ya-sumela-organizovat-svoyu-zhizn Berta.by Іна Радаева: «Я здолела арганізаваць сваё жыццё так, што раблю выключна тое, што мне падабаецца»] sroc88uqqbm6c26jdaoxmtl36n03aof 10 805472 5121379 2026-04-05T14:46:11Z Plaga med 116903 Новая старонка: «.cot-header-mainspace { background:#F0F2F5; color:inherit; } .cot-header-other { background:#CCFFCC; color:inherit; } @media screen { html.skin-theme-clientpref-night .cot-header-mainspace { background:#14181F; color:inherit; } html.skin-theme-clientpref-night .cot-header-other { background:#003500; color:inherit; } } @media screen and (prefers-color-scheme: dark) { html.skin-theme-clientpref-os .cot-header-mainspace { background:#14...» 5121379 sanitized-css text/css .cot-header-mainspace { background:#F0F2F5; color:inherit; } .cot-header-other { background:#CCFFCC; color:inherit; } @media screen { html.skin-theme-clientpref-night .cot-header-mainspace { background:#14181F; color:inherit; } html.skin-theme-clientpref-night .cot-header-other { background:#003500; color:inherit; } } @media screen and (prefers-color-scheme: dark) { html.skin-theme-clientpref-os .cot-header-mainspace { background:#14181F; color:inherit; } html.skin-theme-clientpref-os .cot-header-other { background:#003500; color:inherit; } } /* [[Катэгорыя:Шаблоны:Падстаронкі CSS]] */ tunqziovmf3ydl787w53kw7olloubuc 10 805473 5121384 2026-04-05T14:54:14Z Plaga med 116903 Новая старонка: «{{Documentation subpage}} {{transclusionless|reason=гэта агульная старонка дакументацыі для сямейства падбшаблонаў, якія выкарыстоўваюцца ў артыкулах}} Гэта сямейства шаблонаў прызначана для модульных картак у артыкулах пра [[анімэ]], [[манга|мангу]] і непасрэдна звязаныя з і...» 5121384 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{transclusionless|reason=гэта агульная старонка дакументацыі для сямейства падбшаблонаў, якія выкарыстоўваюцца ў артыкулах}} Гэта сямейства шаблонаў прызначана для модульных картак у артыкулах пра [[анімэ]], [[манга|мангу]] і непасрэдна звязаныя з імі творы і выданні. У беларускай Вікіпедыі гэты комплекс складаецца з асобных кампанентаў, якія звычайна ўстаўляюцца разам: * [[Шаблон:Картка аніманга/Загаловак|Загаловак]] * [[Шаблон:Картка аніманга/Друк|Друк]] * [[Шаблон:Картка аніманга/Відэа|Відэа]] * [[Шаблон:Картка аніманга/Канец|Канец]] Асобна ўжываецца шаблон {{tl|Стваральнік коміксаў}}, які не залежыць ад гэтых шаблонаў. == Выкарыстанне == Картка будуецца як паслядоўнасць з аднаго верхняга блока, аднаго або некалькіх змястоўных блокаў і ніжняга блока-завяршальніка. Для паслядоўных кампанентаў пажадана захоўваць лагічны парадак. Калі ў артыкуле апісваюцца некалькі звязаных увасабленняў аднаго твора, лепш размяшчаць іх у храналагічнай паслядоўнасці. Картка павінна адпавядаць тэме артыкула. Калі артыкул прысвечаны, напрыклад, толькі манзе, не варта ўключаць у яго секцыі пра экранізацыі, калі яны не з’яўляюцца непасрэдным прадметам гэтага артыкула. Калі ж прадмет артыкула — асобны фільм, раман або іншы твор па-за межамі аніманга-карткі, лепш выкарыстоўваць профільны шаблон для адпаведнага тыпу медыя. Параметр <code>title</code> у секцыйных кампанентах не абавязковы. Ён патрэбны толькі тады, калі назва канкрэтнай секцыі адрозніваецца ад асноўнай назвы ў <code>name</code> у загалоўку або ад назвы старонкі. == Агульная схема == <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Картка аніманга/Загаловак | name = | image = | caption = | ja_name = | ja_kanji = | ja_romaji = | genre = }} {{Картка аніманга/Друк | title = | author = | illustrator= | publisher = | magazine = | first = | last = | volumes = }} {{Картка аніманга/Відэа | type = | title = | director = | writer = | studio = | network = | first = | last = | episodes = }} {{Картка аніманга/Канец}} </syntaxhighlight> == Дакументацыя кампанентаў == === [[Шаблон:Картка аніманга/Загаловак|Загаловак]] === {{Картка аніманга/Загаловак/Дакументацыя}} === [[Шаблон:Картка аніманга/Канец|Канец]] === {{Картка аніманга/Канец/Дакументацыя}} === [[Шаблон:Картка аніманга/Друк|Друк]] === {{Картка аніманга/Друк/Дакументацыя}} === [[Шаблон:Картка аніманга/Відэа|Відэа]] === {{Картка аніманга/Відэа/Дакументацыя}} == Прыклад == '''Заўвага:''' гэта тэхнічны прыклад для дэманстрацыі структуры, а не ўзор для запаўнення рэальнымі данымі. {{Картка аніманга/Загаловак | name = Вікіпе-цян | image = Wikipe-tan.png | caption = Прыклад загалоўка карткі | ja_name = ウィキペたん | ja_romaji = Wikipetan | genre = [[камічнае фэнтэзі]] }} {{Картка аніманга/Манга | title = Вікіпе-цян | author = Прыклад аўтара | publisher = Прыклад выдаўца | first = 2001 | volumes = 1 }} {{Картка аніманга/Канец}} <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Картка аніманга/Загаловак | name = Вікіпе-цян | image = Wikipe-tan.png | caption = Прыклад загалоўка карткі | ja_name = ウィキペたん | ja_romaji = Wikipetan | genre = [[камічнае фэнтэзі]] }} {{Картка аніманга/Манга | title = Вікіпе-цян | author = Прыклад аўтара | publisher = Прыклад выдаўца | first = 2001 | volumes = 1 }} {{Картка аніманга/Канец}} </syntaxhighlight> <includeonly> [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Анімэ і манга]] </includeonly> nrs4k9gy4t28lwgso8k2h080m4qrjua 5121394 5121384 2026-04-05T15:17:57Z Plaga med 116903 5121394 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{transclusionless|reason=гэта агульная старонка дакументацыі для сямейства падбшаблонаў, якія выкарыстоўваюцца ў артыкулах}} Гэта сямейства шаблонаў прызначана для модульных картак у артыкулах пра [[анімэ]], [[манга|мангу]] і непасрэдна звязаныя з імі творы і выданні. У беларускай Вікіпедыі гэты комплекс складаецца з асобных кампанентаў, якія звычайна ўстаўляюцца разам: * [[Шаблон:Картка аніманга/Загаловак|Загаловак]] * [[Шаблон:Картка аніманга/Друк|Друк]] * [[Шаблон:Картка аніманга/Відэа|Відэа]] * [[Шаблон:Картка аніманга/Канец|Канец]] Асобна ўжываецца шаблон {{tl|Стваральнік коміксаў}}, які не залежыць ад гэтых шаблонаў. == Выкарыстанне == Картка будуецца як паслядоўнасць з аднаго верхняга блока, аднаго або некалькіх змястоўных блокаў і ніжняга блока-завяршальніка. Для паслядоўных кампанентаў пажадана захоўваць лагічны парадак. Калі ў артыкуле апісваюцца некалькі звязаных увасабленняў аднаго твора, лепш размяшчаць іх у храналагічнай паслядоўнасці. Картка павінна адпавядаць тэме артыкула. Калі артыкул прысвечаны, напрыклад, толькі манзе, не варта ўключаць у яго секцыі пра экранізацыі, калі яны не з’яўляюцца непасрэдным прадметам гэтага артыкула. Калі ж прадмет артыкула — асобны фільм, раман або іншы твор па-за межамі аніманга-карткі, лепш выкарыстоўваць профільны шаблон для адпаведнага тыпу медыя. Параметр <code>title</code> у секцыйных кампанентах не абавязковы. Ён патрэбны толькі тады, калі назва канкрэтнай секцыі адрозніваецца ад асноўнай назвы ў <code>name</code> у загалоўку або ад назвы старонкі. == Агульная схема == <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Картка аніманга/Загаловак | name = | image = | caption = | ja_name = | ja_kanji = | ja_romaji = | genre = }} {{Картка аніманга/Друк | title = | author = | illustrator= | publisher = | magazine = | first = | last = | volumes = }} {{Картка аніманга/Відэа | type = | title = | director = | writer = | studio = | network = | first = | last = | episodes = }} {{Картка аніманга/Канец}} </syntaxhighlight> == Дакументацыя кампанентаў == === [[Шаблон:Картка аніманга/Загаловак|Загаловак]] === {{Картка аніманга/Загаловак/Дакументацыя}} === [[Шаблон:Картка аніманга/Канец|Канец]] === {{Картка аніманга/Канец/Дакументацыя}} === [[Шаблон:Картка аніманга/Друк|Друк]] === {{Картка аніманга/Друк/Дакументацыя}} === [[Шаблон:Картка аніманга/Відэа|Відэа]] === {{Картка аніманга/Відэа/Дакументацыя}} == Прыклад == '''Заўвага:''' гэта тэхнічны прыклад для дэманстрацыі структуры, а не ўзор для запаўнення рэальнымі данымі. {{Картка аніманга/Загаловак | name = Вікіпе-цян | image = Wikipe-tan.png | caption = Прыклад загалоўка карткі | ja_name = ウィキペたん | ja_romaji = Wikipetan | genre = [[камічнае фэнтэзі]] }} {{Картка аніманга/Манга | title = Вікіпе-цян | author = Прыклад аўтара | publisher = Прыклад выдаўца | first = 2001 | volumes = 1 }} {{Картка аніманга/Канец}} <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Картка аніманга/Загаловак | name = Вікіпе-цян | image = Wikipe-tan.png | caption = Прыклад загалоўка карткі | ja_name = ウィキペたん | ja_romaji = Wikipetan | genre = [[камічнае фэнтэзі]] }} {{Картка аніманга/Манга | title = Вікіпе-цян | author = Прыклад аўтара | publisher = Прыклад выдаўца | first = 2001 | volumes = 1 }} {{Картка аніманга/Канец}} </syntaxhighlight> <includeonly> [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Анімэ і манга| ]] </includeonly> 1nin2wqolq34cgpnssdc1huk6di8gmc 5121395 5121394 2026-04-05T15:19:15Z Plaga med 116903 5121395 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{transclusionless|reason=гэта агульная старонка дакументацыі для сямейства падбшаблонаў, якія выкарыстоўваюцца ў артыкулах}} Гэта сямейства шаблонаў прызначана для модульных картак у артыкулах пра [[анімэ]], [[манга|мангу]] і непасрэдна звязаныя з імі творы і выданні. У беларускай Вікіпедыі гэты комплекс складаецца з асобных кампанентаў, якія звычайна ўстаўляюцца разам: * [[Шаблон:Картка аніманга/Загаловак|Загаловак]] * [[Шаблон:Картка аніманга/Друк|Друк]] * [[Шаблон:Картка аніманга/Відэа|Відэа]] * [[Шаблон:Картка аніманга/Канец|Канец]] Асобна ўжываецца шаблон {{tl|Стваральнік коміксаў}}, які не залежыць ад гэтых шаблонаў. == Выкарыстанне == Картка будуецца як паслядоўнасць з аднаго верхняга блока, аднаго або некалькіх змястоўных блокаў і ніжняга блока-завяршальніка. Для паслядоўных кампанентаў пажадана захоўваць лагічны парадак. Калі ў артыкуле апісваюцца некалькі звязаных увасабленняў аднаго твора, лепш размяшчаць іх у храналагічнай паслядоўнасці. Картка павінна адпавядаць тэме артыкула. Калі артыкул прысвечаны, напрыклад, толькі манзе, не варта ўключаць у яго секцыі пра экранізацыі, калі яны не з’яўляюцца непасрэдным прадметам гэтага артыкула. Калі ж прадмет артыкула — асобны фільм, раман або іншы твор па-за межамі аніманга-карткі, лепш выкарыстоўваць профільны шаблон для адпаведнага тыпу медыя. Параметр <code>title</code> у секцыйных кампанентах не абавязковы. Ён патрэбны толькі тады, калі назва канкрэтнай секцыі адрозніваецца ад асноўнай назвы ў <code>name</code> у загалоўку або ад назвы старонкі. == Агульная схема == <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Картка аніманга/Загаловак | name = | image = | caption = | ja_name = | ja_kanji = | ja_romaji = | genre = }} {{Картка аніманга/Друк | title = | author = | illustrator= | publisher = | magazine = | first = | last = | volumes = }} {{Картка аніманга/Відэа | type = | title = | director = | writer = | studio = | network = | first = | last = | episodes = }} {{Картка аніманга/Канец}} </syntaxhighlight> == Дакументацыя кампанентаў == === [[Шаблон:Картка аніманга/Загаловак|Загаловак]] === {{Картка аніманга/Загаловак/Дакументацыя}} === [[Шаблон:Картка аніманга/Канец|Канец]] === {{Картка аніманга/Канец/Дакументацыя}} === [[Шаблон:Картка аніманга/Друк|Друк]] === {{Картка аніманга/Друк/Дакументацыя}} === [[Шаблон:Картка аніманга/Відэа|Відэа]] === {{Картка аніманга/Відэа/Дакументацыя}} == Прыклад == '''Заўвага:''' гэта тэхнічны прыклад для дэманстрацыі структуры, а не ўзор для запаўнення рэальнымі данымі. {{Картка аніманга/Загаловак | name = Вікіпе-цян | image = Wikipe-tan.png | caption = Прыклад загалоўка карткі | ja_name = ウィキペたん | ja_romaji = Wikipetan | genre = [[камічнае фэнтэзі]] }} {{Картка аніманга/Манга | title = Вікіпе-цян | author = Прыклад аўтара | publisher = Прыклад выдаўца | first = 2001 | volumes = 1 }} {{Картка аніманга/Канец}} <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Картка аніманга/Загаловак | name = Вікіпе-цян | image = Wikipe-tan.png | caption = Прыклад загалоўка карткі | ja_name = ウィキペたん | ja_romaji = Wikipetan | genre = [[камічнае фэнтэзі]] }} {{Картка аніманга/Манга | title = Вікіпе-цян | author = Прыклад аўтара | publisher = Прыклад выдаўца | first = 2001 | volumes = 1 }} {{Картка аніманга/Канец}} </syntaxhighlight> <includeonly> [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Анімэ і манга]] </includeonly> nrs4k9gy4t28lwgso8k2h080m4qrjua 5121396 5121395 2026-04-05T15:19:30Z Plaga med 116903 5121396 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{transclusionless|reason=гэта агульная старонка дакументацыі для сямейства падбшаблонаў, якія выкарыстоўваюцца ў артыкулах}} Гэта сямейства шаблонаў прызначана для модульных картак у артыкулах пра [[анімэ]], [[манга|мангу]] і непасрэдна звязаныя з імі творы і выданні. У беларускай Вікіпедыі гэты комплекс складаецца з асобных кампанентаў, якія звычайна ўстаўляюцца разам: * [[Шаблон:Картка аніманга/Загаловак|Загаловак]] * [[Шаблон:Картка аніманга/Друк|Друк]] * [[Шаблон:Картка аніманга/Відэа|Відэа]] * [[Шаблон:Картка аніманга/Канец|Канец]] Асобна ўжываецца шаблон {{tl|Стваральнік коміксаў}}, які не залежыць ад гэтых шаблонаў. == Выкарыстанне == Картка будуецца як паслядоўнасць з аднаго верхняга блока, аднаго або некалькіх змястоўных блокаў і ніжняга блока-завяршальніка. Для паслядоўных кампанентаў пажадана захоўваць лагічны парадак. Калі ў артыкуле апісваюцца некалькі звязаных увасабленняў аднаго твора, лепш размяшчаць іх у храналагічнай паслядоўнасці. Картка павінна адпавядаць тэме артыкула. Калі артыкул прысвечаны, напрыклад, толькі манзе, не варта ўключаць у яго секцыі пра экранізацыі, калі яны не з’яўляюцца непасрэдным прадметам гэтага артыкула. Калі ж прадмет артыкула — асобны фільм, раман або іншы твор па-за межамі аніманга-карткі, лепш выкарыстоўваць профільны шаблон для адпаведнага тыпу медыя. Параметр <code>title</code> у секцыйных кампанентах не абавязковы. Ён патрэбны толькі тады, калі назва канкрэтнай секцыі адрозніваецца ад асноўнай назвы ў <code>name</code> у загалоўку або ад назвы старонкі. == Агульная схема == <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Картка аніманга/Загаловак | name = | image = | caption = | ja_name = | ja_kanji = | ja_romaji = | genre = }} {{Картка аніманга/Друк | title = | author = | illustrator= | publisher = | magazine = | first = | last = | volumes = }} {{Картка аніманга/Відэа | type = | title = | director = | writer = | studio = | network = | first = | last = | episodes = }} {{Картка аніманга/Канец}} </syntaxhighlight> == Дакументацыя кампанентаў == === [[Шаблон:Картка аніманга/Загаловак|Загаловак]] === {{Картка аніманга/Загаловак/Дакументацыя}} === [[Шаблон:Картка аніманга/Канец|Канец]] === {{Картка аніманга/Канец/Дакументацыя}} === [[Шаблон:Картка аніманга/Друк|Друк]] === {{Картка аніманга/Друк/Дакументацыя}} === [[Шаблон:Картка аніманга/Відэа|Відэа]] === {{Картка аніманга/Відэа/Дакументацыя}} == Прыклад == '''Заўвага:''' гэта тэхнічны прыклад для дэманстрацыі структуры, а не ўзор для запаўнення рэальнымі данымі. {{Картка аніманга/Загаловак | name = Вікіпе-цян | image = Wikipe-tan.png | caption = Прыклад загалоўка карткі | ja_name = ウィキペたん | ja_romaji = Wikipetan | genre = [[камічнае фэнтэзі]] }} {{Картка аніманга/Манга | title = Вікіпе-цян | author = Прыклад аўтара | publisher = Прыклад выдаўца | first = 2001 | volumes = 1 }} {{Картка аніманга/Канец}} <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Картка аніманга/Загаловак | name = Вікіпе-цян | image = Wikipe-tan.png | caption = Прыклад загалоўка карткі | ja_name = ウィキペたん | ja_romaji = Wikipetan | genre = [[камічнае фэнтэзі]] }} {{Картка аніманга/Манга | title = Вікіпе-цян | author = Прыклад аўтара | publisher = Прыклад выдаўца | first = 2001 | volumes = 1 }} {{Картка аніманга/Канец}} </syntaxhighlight> <includeonly> [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Анімэ і манга| ]] </includeonly> 1nin2wqolq34cgpnssdc1huk6di8gmc 10 805474 5121389 2026-04-05T15:11:17Z Plaga med 116903 Новая старонка: «{{docpage}} {{Uses TemplateStyles|Шаблон:Картка аніманга/styles.css}} Гэты шаблон выкарыстоўваецца для друкаванага раздзела карткі пра [[манга|мангу]], раманы, лайт-навелы і іншыя звязаныя з анімангай друкаваныя творы. Звычайна ён ужываецца разам з {{tl|Картка аніманга/Зага...» 5121389 wikitext text/x-wiki {{docpage}} {{Uses TemplateStyles|Шаблон:Картка аніманга/styles.css}} Гэты шаблон выкарыстоўваецца для друкаванага раздзела карткі пра [[манга|мангу]], раманы, лайт-навелы і іншыя звязаныя з анімангай друкаваныя творы. Звычайна ён ужываецца разам з {{tl|Картка аніманга/Загаловак}} уверсе і {{tl|Картка аніманга/Канец}} ўнізе. Параметр <code>type</code> вызначае назву раздзела. У залежнасці ад яго значэння ў загалоўку секцыі могуць паказвацца «Манга», «Раман», «Раман з працягам», «Серыя раманаў», «Лайт-навела», «Фільм-комікс» або «Іншая кніга». Для раманаў выкарыстоўваецца параметр <code>published</code>. Для іншых друкаваных твораў можна задаваць або <code>published</code>, або пару <code>first</code> і <code>last</code>. Калі выданне працягваецца, <code>last</code> можна пакінуць пустым. Палі <code>magazine</code> і <code>magazine_en</code> паказваюцца толькі для нераманных тыпаў. {{collapse top|TemplateData}} <templatedata> { "description": "Друкаваны раздзел карткі для артыкулаў пра мангу, раманы, лайт-навелы і іншыя звязаныя з анімангай друкаваныя творы. Звычайна выкарыстоўваецца разам з шаблонамі «Картка аніманга/Загаловак» і «Картка аніманга/Канец».", "format": "block", "params": { "type": { "label": "Тып", "description": "Тып друкаванага твора, які вызначае назву раздзела.", "type": "string", "required": false, "suggestedvalues": [ "manga", "novel", "serial novel", "novel series", "light novel", "film comic", "other" ], "example": "manga" }, "title": { "label": "Назва секцыі", "description": "Назва канкрэтнага друкаванага твора, калі яна адрозніваецца ад асноўнай назвы карткі.", "type": "string", "required": false, "example": "''Pryhody Vikipedyi!''" }, "author": { "label": "Аўтар", "description": "Аўтар або аўтары твора.", "type": "string", "required": false, "example": "[[Удзельнік:Example|Example]]" }, "illustrator": { "label": "Ілюстратар", "description": "Ілюстратар або ілюстратары. Не паказваецца асобна, калі супадае з параметрам author.", "type": "string", "required": false, "example": "Example Illustrator" }, "publisher": { "label": "Выдавец", "description": "Асноўны выдавец.", "type": "string", "required": false, "example": "Example Publisher" }, "publisher_en": { "label": "Англамоўны выдавец", "description": "Англамоўны выдавец, калі ён паказваецца асобна.", "type": "string", "required": false, "example": "Example English Publisher" }, "imprint": { "label": "Імпрынт", "description": "Выдавецкі імпрынт.", "type": "string", "required": false, "example": "Example Imprint" }, "magazine": { "label": "Часопіс", "description": "Часопіс або выданне, у якім друкаваўся твор. Паказваецца толькі для нераманных тыпаў.", "type": "string", "required": false, "example": "''Example Magazine''" }, "magazine_en": { "label": "Англамоўны часопіс", "description": "Англамоўнае выданне або часопіс. Паказваецца толькі для нераманных тыпаў.", "type": "string", "required": false, "example": "''Example English Magazine''" }, "published": { "label": "Выдана", "description": "Дата або перыяд выдання. Для раманаў гэта асноўны параметр даты.", "type": "string", "required": false, "example": "2024" }, "first": { "label": "Пачатак публікацыі", "description": "Дата пачатку публікацыі, калі замест published выкарыстоўваецца інтэрвал дат.", "type": "string", "required": false, "example": "1 студзеня 2024" }, "last": { "label": "Канец публікацыі", "description": "Дата заканчэння публікацыі. Калі публікацыя працягваецца, можна пакінуць пустым.", "type": "string", "required": false, "example": "1 сакавіка 2024" }, "volumes": { "label": "Тамы", "description": "Колькасць тамоў.", "type": "string", "required": false, "example": "12" }, "volume_list": { "label": "Спіс тамоў", "description": "Назва старонкі са спісам тамоў.", "type": "wiki-page-name", "required": false, "example": "Спіс тамоў «Прыгоды Вікіпедыі!»" }, "chapter_list": { "label": "Спіс раздзелаў", "description": "Назва старонкі са спісам раздзелаў. Калі volume_list не зададзены, гэты параметр выкарыстоўваецца для спасылкі ў радку пра тамы.", "type": "wiki-page-name", "required": false, "example": "Спіс раздзелаў «Прыгоды Вікіпедыі!»" }, "child": { "label": "Даччыны блок", "description": "Службовы параметр для ўнутранага выкарыстання ў складзенай картцы.", "type": "boolean", "required": false } }, "paramOrder": [ "type", "title", "author", "illustrator", "publisher", "publisher_en", "imprint", "magazine", "magazine_en", "published", "first", "last", "volumes", "volume_list", "chapter_list", "child" ] } </templatedata> {{collapse bottom}} <includeonly> [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Анімэ і манга|Друк]] </includeonly> e14pocwalasc9nubl1qfl7cy0du5gri 5121392 5121389 2026-04-05T15:15:49Z Plaga med 116903 5121392 wikitext text/x-wiki {{docpage}} {{Uses TemplateStyles|Шаблон:Картка аніманга/styles.css}} Гэты шаблон выкарыстоўваецца для друкаванага раздзела карткі пра [[манга|мангу]], раманы, лайт-навелы і іншыя звязаныя з '''[[Шаблон:Картка аніманга|анімангай]]''' друкаваныя творы. Звычайна ён ужываецца разам з {{tl|Картка аніманга/Загаловак}} уверсе і {{tl|Картка аніманга/Канец}} ўнізе. Параметр <code>type</code> вызначае назву раздзела. У залежнасці ад яго значэння ў загалоўку секцыі могуць паказвацца «Манга», «Раман», «Раман з працягам», «Серыя раманаў», «Лайт-навела», «Фільм-комікс» або «Іншая кніга». Для раманаў выкарыстоўваецца параметр <code>published</code>. Для іншых друкаваных твораў можна задаваць або <code>published</code>, або пару <code>first</code> і <code>last</code>. Калі выданне працягваецца, <code>last</code> можна пакінуць пустым. Палі <code>magazine</code> і <code>magazine_en</code> паказваюцца толькі для нераманных тыпаў. {{collapse top|TemplateData}} <templatedata> { "description": "Друкаваны раздзел карткі для артыкулаў пра мангу, раманы, лайт-навелы і іншыя звязаныя з анімангай друкаваныя творы. Звычайна выкарыстоўваецца разам з шаблонамі «Картка аніманга/Загаловак» і «Картка аніманга/Канец».", "format": "block", "params": { "type": { "label": "Тып", "description": "Тып друкаванага твора, які вызначае назву раздзела.", "type": "string", "required": false, "suggestedvalues": [ "manga", "novel", "serial novel", "novel series", "light novel", "film comic", "other" ], "example": "manga" }, "title": { "label": "Назва секцыі", "description": "Назва канкрэтнага друкаванага твора, калі яна адрозніваецца ад асноўнай назвы карткі.", "type": "string", "required": false, "example": "''Pryhody Vikipedyi!''" }, "author": { "label": "Аўтар", "description": "Аўтар або аўтары твора.", "type": "string", "required": false, "example": "[[Удзельнік:Example|Example]]" }, "illustrator": { "label": "Ілюстратар", "description": "Ілюстратар або ілюстратары. Не паказваецца асобна, калі супадае з параметрам author.", "type": "string", "required": false, "example": "Example Illustrator" }, "publisher": { "label": "Выдавец", "description": "Асноўны выдавец.", "type": "string", "required": false, "example": "Example Publisher" }, "publisher_en": { "label": "Англамоўны выдавец", "description": "Англамоўны выдавец, калі ён паказваецца асобна.", "type": "string", "required": false, "example": "Example English Publisher" }, "imprint": { "label": "Імпрынт", "description": "Выдавецкі імпрынт.", "type": "string", "required": false, "example": "Example Imprint" }, "magazine": { "label": "Часопіс", "description": "Часопіс або выданне, у якім друкаваўся твор. Паказваецца толькі для нераманных тыпаў.", "type": "string", "required": false, "example": "''Example Magazine''" }, "magazine_en": { "label": "Англамоўны часопіс", "description": "Англамоўнае выданне або часопіс. Паказваецца толькі для нераманных тыпаў.", "type": "string", "required": false, "example": "''Example English Magazine''" }, "published": { "label": "Выдана", "description": "Дата або перыяд выдання. Для раманаў гэта асноўны параметр даты.", "type": "string", "required": false, "example": "2024" }, "first": { "label": "Пачатак публікацыі", "description": "Дата пачатку публікацыі, калі замест published выкарыстоўваецца інтэрвал дат.", "type": "string", "required": false, "example": "1 студзеня 2024" }, "last": { "label": "Канец публікацыі", "description": "Дата заканчэння публікацыі. Калі публікацыя працягваецца, можна пакінуць пустым.", "type": "string", "required": false, "example": "1 сакавіка 2024" }, "volumes": { "label": "Тамы", "description": "Колькасць тамоў.", "type": "string", "required": false, "example": "12" }, "volume_list": { "label": "Спіс тамоў", "description": "Назва старонкі са спісам тамоў.", "type": "wiki-page-name", "required": false, "example": "Спіс тамоў «Прыгоды Вікіпедыі!»" }, "chapter_list": { "label": "Спіс раздзелаў", "description": "Назва старонкі са спісам раздзелаў. Калі volume_list не зададзены, гэты параметр выкарыстоўваецца для спасылкі ў радку пра тамы.", "type": "wiki-page-name", "required": false, "example": "Спіс раздзелаў «Прыгоды Вікіпедыі!»" }, "child": { "label": "Даччыны блок", "description": "Службовы параметр для ўнутранага выкарыстання ў падрыхтаванай картцы.", "type": "boolean", "required": false } }, "paramOrder": [ "type", "title", "author", "illustrator", "publisher", "publisher_en", "imprint", "magazine", "magazine_en", "published", "first", "last", "volumes", "volume_list", "chapter_list", "child" ] } </templatedata> {{collapse bottom}} <includeonly> [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Анімэ і манга|Друк]] </includeonly> ox677etkb19rl5sv2y29y0xwra27p0q 10 805475 5121390 2026-04-05T15:15:04Z Plaga med 116903 Новая старонка: «{{docpage}} Гэты шаблон выкарыстоўваецца для завяршэння карткі пра [[анімэ]], [[манга|мангу]] і іншыя звязаныя з '''[[Шаблон:Картка аніманга|анімангай]]''' творы. Звычайна ён ужываецца пасля {{tl|Картка аніманга/Загаловак}} і аднаго або некалькіх змястоўных падшабл...» 5121390 wikitext text/x-wiki {{docpage}} Гэты шаблон выкарыстоўваецца для завяршэння карткі пра [[анімэ]], [[манга|мангу]] і іншыя звязаныя з '''[[Шаблон:Картка аніманга|анімангай]]''' творы. Звычайна ён ужываецца пасля {{tl|Картка аніманга/Загаловак}} і аднаго або некалькіх змястоўных падшаблонаў, такіх як {{tl|Картка аніманга/Друк}} або {{tl|Картка аніманга/Відэа}}. Параметр <code>portal</code> дадае ўнізе карткі радок са спасылкай на партал «Анімэ і манга», калі мае значэнне <code>yes</code>. Заўважце, што на дадзены момант у беларускай вікіпедыі няма такога партала. Параметр <code>child</code> з’яўляецца службовым і выкарыстоўваецца для ўнутранай зборкі падрыхтаванай карткі. Звычайна яго не трэба задаваць уручную. {{collapse top|TemplateData}} <templatedata> { "description": "Завяршальны раздзел карткі для артыкулаў пра анімэ, мангу і іншыя звязаныя з анімангай творы. Звычайна выкарыстоўваецца пасля шаблонаў «Картка аніманга/Загаловак», «Картка аніманга/Друк» або «Картка аніманга/Відэа».", "format": "block", "params": { "portal": { "label": "Паказваць партал", "description": "Калі задаць значэнне «yes», унізе карткі будзе паказана спасылка на партал «Анімэ і манга».", "type": "boolean", "required": false, "example": "yes" }, "child": { "label": "Даччыны блок", "description": "Службовы параметр для ўнутранага выкарыстання ў падрыхтаванай картцы.", "type": "boolean", "required": false } }, "paramOrder": [ "portal", "child" ] } </templatedata> {{collapse bottom}} <includeonly> [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Анімэ і манга|Канец]] </includeonly> eb148ho81zd9qeqf5a58spxrnmpcv7u 0 805476 5121397 2026-04-05T15:20:12Z Mireyus 165948 Новая старонка: «Назву '''Дзям’я́нкі''' маюць * [[Дзям’янкі]] — вёска ў [[Добрушскі раён|Добрушскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. * [[Дзям’янкі (Бранская вобласць)|Дзям’янкі]] — сяло ў [[Старадубскі раён|Старадубскім раёне]] Бранск...» 5121397 wikitext text/x-wiki Назву '''Дзям’я́нкі''' маюць * [[Дзям’янкі]] — вёска ў [[Добрушскі раён|Добрушскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. * [[Дзям’янкі (Бранская вобласць)|Дзям’янкі]] — сяло ў [[Старадубскі раён|Старадубскім раёне]] [[Бранская вобласць|Бранскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. * [[Дзям’янкі (Яраслаўская вобласць)|Дзям’янкі]] — вёска ў [[Данілаўскі раён (Яраслаўская вобласць)|Данілаўскім раёне]] [[Яраслаўская вобласць|Яраслаўскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. * [[Дзям’янкі (Палтаўская вобласць)|Дзям’янкі]] — сяло ў [[Шышацкі раён|Шышацкім раёне]] [[Палтаўская вобласць|Палтаўскай вобласці]]. 45r62pyktitmqixvig5npshgqobguif 5121398 5121397 2026-04-05T15:20:29Z Mireyus 165948 5121398 wikitext text/x-wiki Назву '''Дзям’я́нкі''' маюць * [[Дзям’янкі]] — вёска ў [[Добрушскі раён|Добрушскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. * [[Дзям’янкі (Бранская вобласць)|Дзям’янкі]] — сяло ў [[Старадубскі раён|Старадубскім раёне]] [[Бранская вобласць|Бранскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. * [[Дзям’янкі (Яраслаўская вобласць)|Дзям’янкі]] — вёска ў [[Данілаўскі раён (Яраслаўская вобласць)|Данілаўскім раёне]] [[Яраслаўская вобласць|Яраслаўскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. * [[Дзям’янкі (Палтаўская вобласць)|Дзям’янкі]] — сяло ў [[Шышацкі раён|Шышацкім раёне]] [[Палтаўская вобласць|Палтаўскай вобласці]]. {{неадназначнасць}} cdkz6frminm48dyl00re3q4zioqrd0k 10 805477 5121401 2026-04-05T15:27:20Z Plaga med 116903 Перасылае да [[Шаблон:Картка персанажа]] 5121401 wikitext text/x-wiki #REDIRECT[[Шаблон:Картка персанажа]] oki81kdxm0y8l2njhr2lokpqqw60ir4 0 805478 5121411 2026-04-05T16:18:31Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Навуковец |Імя = Аляксандр Міськевіч |Арыгінал імя = {{lang-pl|Aleksander Miśkiewicz}} |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = {{ДН|23|6|1945}} |Месца нараджэння = [[Бад-Вурцах|Вурцах]], [[Баварыя]] |Дата смерці = |Месца сме...» 5121411 wikitext text/x-wiki {{Навуковец |Імя = Аляксандр Міськевіч |Арыгінал імя = {{lang-pl|Aleksander Miśkiewicz}} |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = {{ДН|23|6|1945}} |Месца нараджэння = [[Бад-Вурцах|Вурцах]], [[Баварыя]] |Дата смерці = |Месца смерці = |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Польшча}} |Род дзейнасці = [[гісторык]], [[выкладчык універсітэта]], [[грамадскі дзеяч]] |Месца працы = [[Шчэцінскі ўніверсітэт|Заходнепаморскі інстытут]]<br>[[Музей горада Гдыні]]<br>[[Беластоцкі ўніверсітэт]] |Навуковая ступень = [[Доктар гуманітарных навук|доктар гуманітарных навук]] (1984) |Навуковае званне = |Альма-матэр = [[Універсітэт імя Адама Міцкевіча ў Познані]] |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Узнагароды і прэміі = {{Срэбны Крыж Заслугі (Польшча)|2015}} {{Бронзавы Крыж Заслугі (Польшча)|2006}} }} '''Алякса́ндр Міське́віч''' ({{lang-pl|Aleksander Miśkiewicz}}; нар. {{ДН|23|6|1945}}, Вурцах) — польскі [[гісторык]] [[Татары|татарскага]] паходжання, [[Доктар гуманітарных навук|доктар гуманітарных навук]] (1984), даследчык гісторыі польска-літоўскіх татараў, шматгадовы выкладчык [[Беластоцкі ўніверсітэт|Беластоцкага ўніверсітэта]] і грамадскі дзеяч{{sfn|Krzyżanowski|2025|с=99—100}}. == Біяграфія == Нарадзіўся 23 чэрвеня 1945 года ў [[Баварыя|Баварыі]] ў мясцовасці [[Бад-Вурцах|Вурцах]], дзе яго бацькі, Ібрагім і Фарыда Байрашэўская, вывезеныя з роднага [[Слонім]]а, знаходзіліся на прымусовых работах у час [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. Пасля вайны сям'я, ратуючыся ад савецкіх рэпрэсій (яго бацька раней быў асуджаны на 5 гадоў лагераў за антысавецкую дзейнасць), не вярнулася ў Слонім і асела ў [[Польшча|Польшчы]] спачатку ў [[Шчацінак|Шчацінку]], а потым у [[Шчэцін]]е{{sfn|Krzyżanowski|2025|с=101}}. У 1959 годзе скончыў базавую школу пры педагагічным ліцэі ў Шчэціне, а ў 1964 годзе — агульнаадукацыйны ліцэй для дарослых імя Марыі Канапніцкай, дзе здаў [[Матура|матуру]]. У 1970 годзе скончыў гістарычны факультэт [[Універсітэт імя Адама Міцкевіча ў Познані|Універсітэта імя Адама Міцкевіча ў Познані]]. Працаваў з 1975 года ў [[Заходнепаморскі інстытут|Заходнепаморскім інстытуце]] пры [[Шчэцінскі ўніверсітэт|Вышэйшай педагагічнай школе ў Шчэціне]]. Пазней пераехаў у [[Гдыня|Гдыню]], дзе быў адным з першых супрацоўнікаў новаўтворанага [[Музей горада Гдыні|Музея горада Гдыні]]. Навучаўся ў дактарантуры Інстытута гісторыі [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміі навук]] у [[Варшава|Варшаве]], дзе ў 1984 годзе абараніў доктарскую дысертацыю, прысвечаную татарскай меншасці ў Польшчы ў 1918—1939 гадах{{sfn|Krzyżanowski|2025|с=103}}. Упершыню наведаў [[Беласток]] у 1956 годзе, аднак цесна звязаў сваё жыццё з горадам толькі ў 1983 годзе. Пасля атрымання запрашэння ад архітэктара [[Леанард Будрык|Леанарда Будрыка]] і ліста ад тагачаснага дэкана [[Адам Чэслаў Даброньскі|Адама Чэслава Даброньскага]] ён пераехаў на [[Падляшша]]. Першапачаткова працаваў у Лабараторыі рэгіянальных даследаванняў філіяла [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]] пад кіраўніцтвам прафесара [[Станіслаў Александровіч|Станіслава Александровіча]]. Пасля ліквідацыі лабараторыі перайшоў на выкладчыцкую працу, чытаў лекцыі па найноўшай усеагульнай гісторыі і найноўшай гісторыі Польшчы. З [[Беластоцкі ўніверсітэт|Беластоцкім універсітэтам]] навуковец быў звязаны амаль 28 гадоў. У 2012 годзе выйшаў на пенсію, аднак працягваў весці заняткі на паслядыпломных гістарычных студыях Беластоцкага ўніверсітэта{{sfn|Srodowisko|2018|с=280—281}}{{sfn|Krzyżanowski|2025|с=103}}. == Навуковая і грамадская дзейнасць == Галоўным напрамкам навуковай дзейнасці Аляксандра Місьевіча з'яўляецца гісторыя польскіх і літоўскіх татараў. Ён падрабязна даследаваў абставіны з'яўлення татарскага насельніцтва ў даўняй [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], іх традыцыі, звычаі і ўклад у культурнае развіццё паўночна-ўсходніх зямель. Вялікую ўвагу ў сваіх працах надзяляе лёсу польскіх татараў у XX стагоддзі і іх рассяленню на Заходніх землях Польшчы пасля 1945 года. Выступаў галоўным рэдактарам «Біяграфічнага слоўніка польскіх татараў XX стагоддзя» (2017){{sfn|Krzyżanowski|2025|с=104}}. Актыўна ўдзельнічаў у грамадскім і культурным жыцці татарскай супольнасці. У 1984 годзе па яго ініцыятыве штаб-кватэра Мусульманскай рэлігійнай абшчыны была перанесена са Шчэціна ў [[Гожаў Велькапольскі|Гожаў-Велькапольскі]]. Ён кіраваў гэтай абшчынай у складаны перыяд трансфармацыі з 1984 па 1993 гады{{sfn|Krzyżanowski|2025|с=107}}. З'яўляецца членам рэдакцыйнай рады «Татарскага агляду» ({{lang-pl|Przegląd Tatarski}}). Шмат разоў прымаў удзел у мерапрыемствах «Сакольскія арыенты» ({{lang-pl|Orienty Sokólskie}}), якія праводзіліся ў [[Сакулка|Сакулцы]] і збіралі вядомых даследчыкаў ісламу і татарскай гісторыі. Быў адным з ініцыятараў і ўдзельнікаў Летніх акадэмій ведаў пра польскіх татараў{{sfn|Srodowisko|2018|с=281}}. Акрамя татарскай тэматыкі, Аляксандр Міськевіч з'яўляецца даследчыкам і папулярызатарам гісторыі [[Усходнія Крэсы|Усходніх Крэсаў]]. З'яўляецца віцэ-прэзідэнтам беластоцкага аддзялення Таварыства сяброў Гродна і Вільні ({{lang-pl|Towarzystwo Przyjaciół Grodna i Wilna}}). З 1989 года працуе галоўным рэдактарам часопіса «Гонец крэсовы» ({{lang-pl|Goniec Kresowy}}){{sfn|Krzyżanowski|2025|с=111—112}}. == Узнагароды == * [[Крыж Заслугі (Польшча)|Бронзавы Крыж Заслугі]] (2006){{sfn|Krzyżanowski|2025|с=100}} * [[Крыж Заслугі (Польшча)|Срэбны Крыж Заслугі]] (2015){{sfn|Krzyżanowski|2025|с=100}} * Ганаровы знак горада Гожава Велькапольскага (25 жніўня 2023){{sfn|Krzyżanowski|2025|с=114}} == Бібліяграфія == * ''Tatarzy polscy 1918-1939: życie społeczno-kulturalne i religijne'' («Польскія татары 1918—1939: сацыяльна-культурнае і рэлігійнае жыццё», Варшава, 1990). * ''Tatarska legenda: Tatarzy polscy 1945-1990'' («Татарская легенда: польскія татары 1945—1990», Беласток, 1993). * ''Tatarzy na Ziemiach Zachodnich Polski 1945-2005'' («Татары на Заходніх землях Польшчы ў 1945—2005 гадах», Гожаў-Велькапольскі, 2009). * ''Słownik biograficzny Tatarów polskich XX wieku'' («Біяграфічны слоўнік польскіх татараў XX стагоддзя», рэдактар, Беласток, 2017). * ''Tatarzy wierni Polsce. Szkice z dziejów Tatarów Polskich w XX wieku'' («Татары, верныя Польшчы: нарысы з гісторыі польскіх татараў у XX стагоддзі», Гданьск, 2017). * ''Tatarzy w Polsce po 1945 roku. Historia. Religia. Tożsamość'' (суаўтар, 2016). * ''Tatarzy i Karaimi w 100-lecie odzyskania niepodległości'' (суаўтар, 2019). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Кніга|ref=Srodowisko|спасылка=https://filologia.uwb.edu.pl/fcp/LFBsTMCQZEyUgCg4WSHd4a01VYTZUNlAGDzRMdA0bPTZDGw8jJRRUfHYlC1BGbzMrMBgzNlk4VjgSOQEgQVQlKBpcHg/_global/public/filologia/2024/bialostockie_srodowisko_filologiczne_wklad_1968-2018.pdf|загаловак=Białostockie środowisko filologiczne 1968-2018: historia w 45 wywiadach|адказны=Dominik Sołowiej, Jarosław Ławski|год=2018|месца=Białystok|выдавецтва=Wydawnictwo Alter Studio|старонак=523|isbn=978-83-64081-49-1}} * {{артыкул |аўтар=Krzyżanowski P. J. |загаловак=Aleksander Miśkiewicz – kustosz tatarskiej pamięci. Artykuł dedykowany dr. Aleksandrowi Miśkiewiczowi w 80. rocznicę urodzin |выданне=Nurt SVD |год=2025 |том=158 |нумар=2 |старонкі=98—117 |issn=1233-9717 |ref=Krzyżanowski}} {{Беларусістыка ў Польшчы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Міськевіч Аляксандр}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Польшчы]] [[Катэгорыя:Дактары гуманітарных навук]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Беластоцкага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Універсітэта імя Адама Міцкевіча ў Познані]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1945 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Баварыі]] [[Катэгорыя:Кавалеры Срэбнага Крыжа Заслугі (Польшча)]] [[Катэгорыя:Кавалеры Бронзавага Крыжа Заслугі (Польшча)]] [[Катэгорыя:Беларускія татары]] 1tsxb9cohlqtyf31lkqtvawqe0z1mzn 5121413 5121411 2026-04-05T16:22:50Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5121413 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} {{цёзкі2|Міськевіч}} '''Алякса́ндр Міське́віч''' ({{lang-pl|Aleksander Miśkiewicz}}; нар. {{ДН|23|6|1945}}, Вурцах) — польскі [[гісторык]] [[Татары|татарскага]] паходжання, [[Доктар гуманітарных навук|доктар гуманітарных навук]] (1984), даследчык гісторыі польска-літоўскіх татараў, шматгадовы выкладчык [[Беластоцкі ўніверсітэт|Беластоцкага ўніверсітэта]] і грамадскі дзеяч{{sfn|Krzyżanowski|2025|с=99—100}}. == Біяграфія == Нарадзіўся 23 чэрвеня 1945 года ў [[Баварыя|Баварыі]] ў мясцовасці [[Бад-Вурцах|Вурцах]], дзе яго бацькі, Ібрагім і Фарыда Байрашэўская, вывезеныя з роднага [[Слонім]]а, знаходзіліся на прымусовых работах у час [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. Пасля вайны сям'я, ратуючыся ад савецкіх рэпрэсій (яго бацька раней быў асуджаны на 5 гадоў лагераў за антысавецкую дзейнасць), не вярнулася ў Слонім і асела ў [[Польшча|Польшчы]] спачатку ў [[Шчацінак|Шчацінку]], а потым у [[Шчэцін]]е{{sfn|Krzyżanowski|2025|с=101}}. У 1959 годзе скончыў базавую школу пры педагагічным ліцэі ў Шчэціне, а ў 1964 годзе — агульнаадукацыйны ліцэй для дарослых імя Марыі Канапніцкай, дзе здаў [[Матура|матуру]]. У 1970 годзе скончыў гістарычны факультэт [[Універсітэт імя Адама Міцкевіча ў Познані|Універсітэта імя Адама Міцкевіча ў Познані]]. Працаваў з 1975 года ў [[Заходнепаморскі інстытут|Заходнепаморскім інстытуце]] пры [[Шчэцінскі ўніверсітэт|Вышэйшай педагагічнай школе ў Шчэціне]]. Пазней пераехаў у [[Гдыня|Гдыню]], дзе быў адным з першых супрацоўнікаў новаўтворанага [[Музей горада Гдыні|Музея горада Гдыні]]. Навучаўся ў дактарантуры Інстытута гісторыі [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміі навук]] у [[Варшава|Варшаве]], дзе ў 1984 годзе абараніў доктарскую дысертацыю, прысвечаную татарскай меншасці ў Польшчы ў 1918—1939 гадах{{sfn|Krzyżanowski|2025|с=103}}. Упершыню наведаў [[Беласток]] у 1956 годзе, аднак цесна звязаў сваё жыццё з горадам толькі ў 1983 годзе. Пасля атрымання запрашэння ад архітэктара [[Леанард Будрык|Леанарда Будрыка]] і ліста ад тагачаснага дэкана [[Адам Чэслаў Даброньскі|Адама Чэслава Даброньскага]] ён пераехаў на [[Падляшша]]. Першапачаткова працаваў у Лабараторыі рэгіянальных даследаванняў філіяла [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]] пад кіраўніцтвам прафесара [[Станіслаў Александровіч|Станіслава Александровіча]]. Пасля ліквідацыі лабараторыі перайшоў на выкладчыцкую працу, чытаў лекцыі па найноўшай усеагульнай гісторыі і найноўшай гісторыі Польшчы. З [[Беластоцкі ўніверсітэт|Беластоцкім універсітэтам]] навуковец быў звязаны амаль 28 гадоў. У 2012 годзе выйшаў на пенсію, аднак працягваў весці заняткі на паслядыпломных гістарычных студыях Беластоцкага ўніверсітэта{{sfn|Srodowisko|2018|с=280—281}}{{sfn|Krzyżanowski|2025|с=103}}. == Навуковая і грамадская дзейнасць == Галоўным напрамкам навуковай дзейнасці Аляксандра Місьевіча з'яўляецца гісторыя польскіх і літоўскіх татараў. Ён падрабязна даследаваў абставіны з'яўлення татарскага насельніцтва ў даўняй [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], іх традыцыі, звычаі і ўклад у культурнае развіццё паўночна-ўсходніх зямель. Вялікую ўвагу ў сваіх працах надзяляе лёсу польскіх татараў у XX стагоддзі і іх рассяленню на Заходніх землях Польшчы пасля 1945 года. Выступаў галоўным рэдактарам «Біяграфічнага слоўніка польскіх татараў XX стагоддзя» (2017){{sfn|Krzyżanowski|2025|с=104}}. Актыўна ўдзельнічаў у грамадскім і культурным жыцці татарскай супольнасці. У 1984 годзе па яго ініцыятыве штаб-кватэра Мусульманскай рэлігійнай абшчыны была перанесена са Шчэціна ў [[Гожаў Велькапольскі|Гожаў-Велькапольскі]]. Ён кіраваў гэтай абшчынай у складаны перыяд трансфармацыі з 1984 па 1993 гады{{sfn|Krzyżanowski|2025|с=107}}. З'яўляецца членам рэдакцыйнай рады «Татарскага агляду» ({{lang-pl|Przegląd Tatarski}}). Шмат разоў прымаў удзел у мерапрыемствах «Сакольскія арыенты» ({{lang-pl|Orienty Sokólskie}}), якія праводзіліся ў [[Сакулка|Сакулцы]] і збіралі вядомых даследчыкаў ісламу і татарскай гісторыі. Быў адным з ініцыятараў і ўдзельнікаў Летніх акадэмій ведаў пра польскіх татараў{{sfn|Srodowisko|2018|с=281}}. Акрамя татарскай тэматыкі, Аляксандр Міськевіч з'яўляецца даследчыкам і папулярызатарам гісторыі [[Усходнія Крэсы|Усходніх Крэсаў]]. З'яўляецца віцэ-прэзідэнтам беластоцкага аддзялення Таварыства сяброў Гродна і Вільні ({{lang-pl|Towarzystwo Przyjaciół Grodna i Wilna}}). З 1989 года працуе галоўным рэдактарам часопіса «Гонец крэсовы» ({{lang-pl|Goniec Kresowy}}){{sfn|Krzyżanowski|2025|с=111—112}}. == Узнагароды == * [[Крыж Заслугі (Польшча)|Бронзавы Крыж Заслугі]] (2006){{sfn|Krzyżanowski|2025|с=100}} * [[Крыж Заслугі (Польшча)|Срэбны Крыж Заслугі]] (2015){{sfn|Krzyżanowski|2025|с=100}} * Ганаровы знак горада Гожава Велькапольскага (25 жніўня 2023){{sfn|Krzyżanowski|2025|с=114}} == Бібліяграфія == * ''Tatarzy polscy 1918-1939: życie społeczno-kulturalne i religijne'' («Польскія татары 1918—1939: сацыяльна-культурнае і рэлігійнае жыццё», Варшава, 1990). * ''Tatarska legenda: Tatarzy polscy 1945-1990'' («Татарская легенда: польскія татары 1945—1990», Беласток, 1993). * ''Tatarzy na Ziemiach Zachodnich Polski 1945-2005'' («Татары на Заходніх землях Польшчы ў 1945—2005 гадах», Гожаў-Велькапольскі, 2009). * ''Słownik biograficzny Tatarów polskich XX wieku'' («Біяграфічны слоўнік польскіх татараў XX стагоддзя», рэдактар, Беласток, 2017). * ''Tatarzy wierni Polsce. Szkice z dziejów Tatarów Polskich w XX wieku'' («Татары, верныя Польшчы: нарысы з гісторыі польскіх татараў у XX стагоддзі», Гданьск, 2017). * ''Tatarzy w Polsce po 1945 roku. Historia. Religia. Tożsamość'' (суаўтар, 2016). * ''Tatarzy i Karaimi w 100-lecie odzyskania niepodległości'' (суаўтар, 2019). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Кніга|ref=Srodowisko|спасылка=https://filologia.uwb.edu.pl/fcp/LFBsTMCQZEyUgCg4WSHd4a01VYTZUNlAGDzRMdA0bPTZDGw8jJRRUfHYlC1BGbzMrMBgzNlk4VjgSOQEgQVQlKBpcHg/_global/public/filologia/2024/bialostockie_srodowisko_filologiczne_wklad_1968-2018.pdf|загаловак=Białostockie środowisko filologiczne 1968-2018: historia w 45 wywiadach|адказны=Dominik Sołowiej, Jarosław Ławski|год=2018|месца=Białystok|выдавецтва=Wydawnictwo Alter Studio|старонак=523|isbn=978-83-64081-49-1}} * {{артыкул |аўтар=Krzyżanowski P. J. |загаловак=Aleksander Miśkiewicz – kustosz tatarskiej pamięci. Artykuł dedykowany dr. Aleksandrowi Miśkiewiczowi w 80. rocznicę urodzin |выданне=Nurt SVD |год=2025 |том=158 |нумар=2 |старонкі=98—117 |issn=1233-9717 |ref=Krzyżanowski}} {{Беларусістыка ў Польшчы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Міськевіч Аляксандр}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Польшчы]] [[Катэгорыя:Дактары гуманітарных навук]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Беластоцкага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Універсітэта імя Адама Міцкевіча ў Познані]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1945 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Баварыі]] [[Катэгорыя:Кавалеры Срэбнага Крыжа Заслугі (Польшча)]] [[Катэгорыя:Кавалеры Бронзавага Крыжа Заслугі (Польшча)]] [[Катэгорыя:Беларускія татары]] 5amplx7gdvi8w1c2pcmj8ownsqupzc6 5121414 5121413 2026-04-05T16:23:27Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:Беларускія татары]]; дададзена [[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія татары]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5121414 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} {{цёзкі2|Міськевіч}} '''Алякса́ндр Міське́віч''' ({{lang-pl|Aleksander Miśkiewicz}}; нар. {{ДН|23|6|1945}}, Вурцах) — польскі [[гісторык]] [[Татары|татарскага]] паходжання, [[Доктар гуманітарных навук|доктар гуманітарных навук]] (1984), даследчык гісторыі польска-літоўскіх татараў, шматгадовы выкладчык [[Беластоцкі ўніверсітэт|Беластоцкага ўніверсітэта]] і грамадскі дзеяч{{sfn|Krzyżanowski|2025|с=99—100}}. == Біяграфія == Нарадзіўся 23 чэрвеня 1945 года ў [[Баварыя|Баварыі]] ў мясцовасці [[Бад-Вурцах|Вурцах]], дзе яго бацькі, Ібрагім і Фарыда Байрашэўская, вывезеныя з роднага [[Слонім]]а, знаходзіліся на прымусовых работах у час [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. Пасля вайны сям'я, ратуючыся ад савецкіх рэпрэсій (яго бацька раней быў асуджаны на 5 гадоў лагераў за антысавецкую дзейнасць), не вярнулася ў Слонім і асела ў [[Польшча|Польшчы]] спачатку ў [[Шчацінак|Шчацінку]], а потым у [[Шчэцін]]е{{sfn|Krzyżanowski|2025|с=101}}. У 1959 годзе скончыў базавую школу пры педагагічным ліцэі ў Шчэціне, а ў 1964 годзе — агульнаадукацыйны ліцэй для дарослых імя Марыі Канапніцкай, дзе здаў [[Матура|матуру]]. У 1970 годзе скончыў гістарычны факультэт [[Універсітэт імя Адама Міцкевіча ў Познані|Універсітэта імя Адама Міцкевіча ў Познані]]. Працаваў з 1975 года ў [[Заходнепаморскі інстытут|Заходнепаморскім інстытуце]] пры [[Шчэцінскі ўніверсітэт|Вышэйшай педагагічнай школе ў Шчэціне]]. Пазней пераехаў у [[Гдыня|Гдыню]], дзе быў адным з першых супрацоўнікаў новаўтворанага [[Музей горада Гдыні|Музея горада Гдыні]]. Навучаўся ў дактарантуры Інстытута гісторыі [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміі навук]] у [[Варшава|Варшаве]], дзе ў 1984 годзе абараніў доктарскую дысертацыю, прысвечаную татарскай меншасці ў Польшчы ў 1918—1939 гадах{{sfn|Krzyżanowski|2025|с=103}}. Упершыню наведаў [[Беласток]] у 1956 годзе, аднак цесна звязаў сваё жыццё з горадам толькі ў 1983 годзе. Пасля атрымання запрашэння ад архітэктара [[Леанард Будрык|Леанарда Будрыка]] і ліста ад тагачаснага дэкана [[Адам Чэслаў Даброньскі|Адама Чэслава Даброньскага]] ён пераехаў на [[Падляшша]]. Першапачаткова працаваў у Лабараторыі рэгіянальных даследаванняў філіяла [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]] пад кіраўніцтвам прафесара [[Станіслаў Александровіч|Станіслава Александровіча]]. Пасля ліквідацыі лабараторыі перайшоў на выкладчыцкую працу, чытаў лекцыі па найноўшай усеагульнай гісторыі і найноўшай гісторыі Польшчы. З [[Беластоцкі ўніверсітэт|Беластоцкім універсітэтам]] навуковец быў звязаны амаль 28 гадоў. У 2012 годзе выйшаў на пенсію, аднак працягваў весці заняткі на паслядыпломных гістарычных студыях Беластоцкага ўніверсітэта{{sfn|Srodowisko|2018|с=280—281}}{{sfn|Krzyżanowski|2025|с=103}}. == Навуковая і грамадская дзейнасць == Галоўным напрамкам навуковай дзейнасці Аляксандра Місьевіча з'яўляецца гісторыя польскіх і літоўскіх татараў. Ён падрабязна даследаваў абставіны з'яўлення татарскага насельніцтва ў даўняй [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], іх традыцыі, звычаі і ўклад у культурнае развіццё паўночна-ўсходніх зямель. Вялікую ўвагу ў сваіх працах надзяляе лёсу польскіх татараў у XX стагоддзі і іх рассяленню на Заходніх землях Польшчы пасля 1945 года. Выступаў галоўным рэдактарам «Біяграфічнага слоўніка польскіх татараў XX стагоддзя» (2017){{sfn|Krzyżanowski|2025|с=104}}. Актыўна ўдзельнічаў у грамадскім і культурным жыцці татарскай супольнасці. У 1984 годзе па яго ініцыятыве штаб-кватэра Мусульманскай рэлігійнай абшчыны была перанесена са Шчэціна ў [[Гожаў Велькапольскі|Гожаў-Велькапольскі]]. Ён кіраваў гэтай абшчынай у складаны перыяд трансфармацыі з 1984 па 1993 гады{{sfn|Krzyżanowski|2025|с=107}}. З'яўляецца членам рэдакцыйнай рады «Татарскага агляду» ({{lang-pl|Przegląd Tatarski}}). Шмат разоў прымаў удзел у мерапрыемствах «Сакольскія арыенты» ({{lang-pl|Orienty Sokólskie}}), якія праводзіліся ў [[Сакулка|Сакулцы]] і збіралі вядомых даследчыкаў ісламу і татарскай гісторыі. Быў адным з ініцыятараў і ўдзельнікаў Летніх акадэмій ведаў пра польскіх татараў{{sfn|Srodowisko|2018|с=281}}. Акрамя татарскай тэматыкі, Аляксандр Міськевіч з'яўляецца даследчыкам і папулярызатарам гісторыі [[Усходнія Крэсы|Усходніх Крэсаў]]. З'яўляецца віцэ-прэзідэнтам беластоцкага аддзялення Таварыства сяброў Гродна і Вільні ({{lang-pl|Towarzystwo Przyjaciół Grodna i Wilna}}). З 1989 года працуе галоўным рэдактарам часопіса «Гонец крэсовы» ({{lang-pl|Goniec Kresowy}}){{sfn|Krzyżanowski|2025|с=111—112}}. == Узнагароды == * [[Крыж Заслугі (Польшча)|Бронзавы Крыж Заслугі]] (2006){{sfn|Krzyżanowski|2025|с=100}} * [[Крыж Заслугі (Польшча)|Срэбны Крыж Заслугі]] (2015){{sfn|Krzyżanowski|2025|с=100}} * Ганаровы знак горада Гожава Велькапольскага (25 жніўня 2023){{sfn|Krzyżanowski|2025|с=114}} == Бібліяграфія == * ''Tatarzy polscy 1918-1939: życie społeczno-kulturalne i religijne'' («Польскія татары 1918—1939: сацыяльна-культурнае і рэлігійнае жыццё», Варшава, 1990). * ''Tatarska legenda: Tatarzy polscy 1945-1990'' («Татарская легенда: польскія татары 1945—1990», Беласток, 1993). * ''Tatarzy na Ziemiach Zachodnich Polski 1945-2005'' («Татары на Заходніх землях Польшчы ў 1945—2005 гадах», Гожаў-Велькапольскі, 2009). * ''Słownik biograficzny Tatarów polskich XX wieku'' («Біяграфічны слоўнік польскіх татараў XX стагоддзя», рэдактар, Беласток, 2017). * ''Tatarzy wierni Polsce. Szkice z dziejów Tatarów Polskich w XX wieku'' («Татары, верныя Польшчы: нарысы з гісторыі польскіх татараў у XX стагоддзі», Гданьск, 2017). * ''Tatarzy w Polsce po 1945 roku. Historia. Religia. Tożsamość'' (суаўтар, 2016). * ''Tatarzy i Karaimi w 100-lecie odzyskania niepodległości'' (суаўтар, 2019). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Кніга|ref=Srodowisko|спасылка=https://filologia.uwb.edu.pl/fcp/LFBsTMCQZEyUgCg4WSHd4a01VYTZUNlAGDzRMdA0bPTZDGw8jJRRUfHYlC1BGbzMrMBgzNlk4VjgSOQEgQVQlKBpcHg/_global/public/filologia/2024/bialostockie_srodowisko_filologiczne_wklad_1968-2018.pdf|загаловак=Białostockie środowisko filologiczne 1968-2018: historia w 45 wywiadach|адказны=Dominik Sołowiej, Jarosław Ławski|год=2018|месца=Białystok|выдавецтва=Wydawnictwo Alter Studio|старонак=523|isbn=978-83-64081-49-1}} * {{артыкул |аўтар=Krzyżanowski P. J. |загаловак=Aleksander Miśkiewicz – kustosz tatarskiej pamięci. Artykuł dedykowany dr. Aleksandrowi Miśkiewiczowi w 80. rocznicę urodzin |выданне=Nurt SVD |год=2025 |том=158 |нумар=2 |старонкі=98—117 |issn=1233-9717 |ref=Krzyżanowski}} {{Беларусістыка ў Польшчы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Міськевіч Аляксандр}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Польшчы]] [[Катэгорыя:Дактары гуманітарных навук]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Беластоцкага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Універсітэта імя Адама Міцкевіча ў Познані]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1945 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Баварыі]] [[Катэгорыя:Кавалеры Срэбнага Крыжа Заслугі (Польшча)]] [[Катэгорыя:Кавалеры Бронзавага Крыжа Заслугі (Польшча)]] [[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія татары]] 3fx2e9tqo0gqf0ahuy9cdrft03b2wrv 5121415 5121414 2026-04-05T16:23:42Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:Выпускнікі Універсітэта імя Адама Міцкевіча ў Познані]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5121415 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} {{цёзкі2|Міськевіч}} '''Алякса́ндр Міське́віч''' ({{lang-pl|Aleksander Miśkiewicz}}; нар. {{ДН|23|6|1945}}, Вурцах) — польскі [[гісторык]] [[Татары|татарскага]] паходжання, [[Доктар гуманітарных навук|доктар гуманітарных навук]] (1984), даследчык гісторыі польска-літоўскіх татараў, шматгадовы выкладчык [[Беластоцкі ўніверсітэт|Беластоцкага ўніверсітэта]] і грамадскі дзеяч{{sfn|Krzyżanowski|2025|с=99—100}}. == Біяграфія == Нарадзіўся 23 чэрвеня 1945 года ў [[Баварыя|Баварыі]] ў мясцовасці [[Бад-Вурцах|Вурцах]], дзе яго бацькі, Ібрагім і Фарыда Байрашэўская, вывезеныя з роднага [[Слонім]]а, знаходзіліся на прымусовых работах у час [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. Пасля вайны сям'я, ратуючыся ад савецкіх рэпрэсій (яго бацька раней быў асуджаны на 5 гадоў лагераў за антысавецкую дзейнасць), не вярнулася ў Слонім і асела ў [[Польшча|Польшчы]] спачатку ў [[Шчацінак|Шчацінку]], а потым у [[Шчэцін]]е{{sfn|Krzyżanowski|2025|с=101}}. У 1959 годзе скончыў базавую школу пры педагагічным ліцэі ў Шчэціне, а ў 1964 годзе — агульнаадукацыйны ліцэй для дарослых імя Марыі Канапніцкай, дзе здаў [[Матура|матуру]]. У 1970 годзе скончыў гістарычны факультэт [[Універсітэт імя Адама Міцкевіча ў Познані|Універсітэта імя Адама Міцкевіча ў Познані]]. Працаваў з 1975 года ў [[Заходнепаморскі інстытут|Заходнепаморскім інстытуце]] пры [[Шчэцінскі ўніверсітэт|Вышэйшай педагагічнай школе ў Шчэціне]]. Пазней пераехаў у [[Гдыня|Гдыню]], дзе быў адным з першых супрацоўнікаў новаўтворанага [[Музей горада Гдыні|Музея горада Гдыні]]. Навучаўся ў дактарантуры Інстытута гісторыі [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміі навук]] у [[Варшава|Варшаве]], дзе ў 1984 годзе абараніў доктарскую дысертацыю, прысвечаную татарскай меншасці ў Польшчы ў 1918—1939 гадах{{sfn|Krzyżanowski|2025|с=103}}. Упершыню наведаў [[Беласток]] у 1956 годзе, аднак цесна звязаў сваё жыццё з горадам толькі ў 1983 годзе. Пасля атрымання запрашэння ад архітэктара [[Леанард Будрык|Леанарда Будрыка]] і ліста ад тагачаснага дэкана [[Адам Чэслаў Даброньскі|Адама Чэслава Даброньскага]] ён пераехаў на [[Падляшша]]. Першапачаткова працаваў у Лабараторыі рэгіянальных даследаванняў філіяла [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]] пад кіраўніцтвам прафесара [[Станіслаў Александровіч|Станіслава Александровіча]]. Пасля ліквідацыі лабараторыі перайшоў на выкладчыцкую працу, чытаў лекцыі па найноўшай усеагульнай гісторыі і найноўшай гісторыі Польшчы. З [[Беластоцкі ўніверсітэт|Беластоцкім універсітэтам]] навуковец быў звязаны амаль 28 гадоў. У 2012 годзе выйшаў на пенсію, аднак працягваў весці заняткі на паслядыпломных гістарычных студыях Беластоцкага ўніверсітэта{{sfn|Srodowisko|2018|с=280—281}}{{sfn|Krzyżanowski|2025|с=103}}. == Навуковая і грамадская дзейнасць == Галоўным напрамкам навуковай дзейнасці Аляксандра Місьевіча з'яўляецца гісторыя польскіх і літоўскіх татараў. Ён падрабязна даследаваў абставіны з'яўлення татарскага насельніцтва ў даўняй [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], іх традыцыі, звычаі і ўклад у культурнае развіццё паўночна-ўсходніх зямель. Вялікую ўвагу ў сваіх працах надзяляе лёсу польскіх татараў у XX стагоддзі і іх рассяленню на Заходніх землях Польшчы пасля 1945 года. Выступаў галоўным рэдактарам «Біяграфічнага слоўніка польскіх татараў XX стагоддзя» (2017){{sfn|Krzyżanowski|2025|с=104}}. Актыўна ўдзельнічаў у грамадскім і культурным жыцці татарскай супольнасці. У 1984 годзе па яго ініцыятыве штаб-кватэра Мусульманскай рэлігійнай абшчыны была перанесена са Шчэціна ў [[Гожаў Велькапольскі|Гожаў-Велькапольскі]]. Ён кіраваў гэтай абшчынай у складаны перыяд трансфармацыі з 1984 па 1993 гады{{sfn|Krzyżanowski|2025|с=107}}. З'яўляецца членам рэдакцыйнай рады «Татарскага агляду» ({{lang-pl|Przegląd Tatarski}}). Шмат разоў прымаў удзел у мерапрыемствах «Сакольскія арыенты» ({{lang-pl|Orienty Sokólskie}}), якія праводзіліся ў [[Сакулка|Сакулцы]] і збіралі вядомых даследчыкаў ісламу і татарскай гісторыі. Быў адным з ініцыятараў і ўдзельнікаў Летніх акадэмій ведаў пра польскіх татараў{{sfn|Srodowisko|2018|с=281}}. Акрамя татарскай тэматыкі, Аляксандр Міськевіч з'яўляецца даследчыкам і папулярызатарам гісторыі [[Усходнія Крэсы|Усходніх Крэсаў]]. З'яўляецца віцэ-прэзідэнтам беластоцкага аддзялення Таварыства сяброў Гродна і Вільні ({{lang-pl|Towarzystwo Przyjaciół Grodna i Wilna}}). З 1989 года працуе галоўным рэдактарам часопіса «Гонец крэсовы» ({{lang-pl|Goniec Kresowy}}){{sfn|Krzyżanowski|2025|с=111—112}}. == Узнагароды == * [[Крыж Заслугі (Польшча)|Бронзавы Крыж Заслугі]] (2006){{sfn|Krzyżanowski|2025|с=100}} * [[Крыж Заслугі (Польшча)|Срэбны Крыж Заслугі]] (2015){{sfn|Krzyżanowski|2025|с=100}} * Ганаровы знак горада Гожава Велькапольскага (25 жніўня 2023){{sfn|Krzyżanowski|2025|с=114}} == Бібліяграфія == * ''Tatarzy polscy 1918-1939: życie społeczno-kulturalne i religijne'' («Польскія татары 1918—1939: сацыяльна-культурнае і рэлігійнае жыццё», Варшава, 1990). * ''Tatarska legenda: Tatarzy polscy 1945-1990'' («Татарская легенда: польскія татары 1945—1990», Беласток, 1993). * ''Tatarzy na Ziemiach Zachodnich Polski 1945-2005'' («Татары на Заходніх землях Польшчы ў 1945—2005 гадах», Гожаў-Велькапольскі, 2009). * ''Słownik biograficzny Tatarów polskich XX wieku'' («Біяграфічны слоўнік польскіх татараў XX стагоддзя», рэдактар, Беласток, 2017). * ''Tatarzy wierni Polsce. Szkice z dziejów Tatarów Polskich w XX wieku'' («Татары, верныя Польшчы: нарысы з гісторыі польскіх татараў у XX стагоддзі», Гданьск, 2017). * ''Tatarzy w Polsce po 1945 roku. Historia. Religia. Tożsamość'' (суаўтар, 2016). * ''Tatarzy i Karaimi w 100-lecie odzyskania niepodległości'' (суаўтар, 2019). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Кніга|ref=Srodowisko|спасылка=https://filologia.uwb.edu.pl/fcp/LFBsTMCQZEyUgCg4WSHd4a01VYTZUNlAGDzRMdA0bPTZDGw8jJRRUfHYlC1BGbzMrMBgzNlk4VjgSOQEgQVQlKBpcHg/_global/public/filologia/2024/bialostockie_srodowisko_filologiczne_wklad_1968-2018.pdf|загаловак=Białostockie środowisko filologiczne 1968-2018: historia w 45 wywiadach|адказны=Dominik Sołowiej, Jarosław Ławski|год=2018|месца=Białystok|выдавецтва=Wydawnictwo Alter Studio|старонак=523|isbn=978-83-64081-49-1}} * {{артыкул |аўтар=Krzyżanowski P. J. |загаловак=Aleksander Miśkiewicz – kustosz tatarskiej pamięci. Artykuł dedykowany dr. Aleksandrowi Miśkiewiczowi w 80. rocznicę urodzin |выданне=Nurt SVD |год=2025 |том=158 |нумар=2 |старонкі=98—117 |issn=1233-9717 |ref=Krzyżanowski}} {{Беларусістыка ў Польшчы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Міськевіч Аляксандр}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Польшчы]] [[Катэгорыя:Дактары гуманітарных навук]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Беластоцкага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1945 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Баварыі]] [[Катэгорыя:Кавалеры Срэбнага Крыжа Заслугі (Польшча)]] [[Катэгорыя:Кавалеры Бронзавага Крыжа Заслугі (Польшча)]] [[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія татары]] 0jp1c2r6hjhh81v3uxlr6t3f1dzb43z 5121416 5121415 2026-04-05T16:23:49Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Баварыі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5121416 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} {{цёзкі2|Міськевіч}} '''Алякса́ндр Міське́віч''' ({{lang-pl|Aleksander Miśkiewicz}}; нар. {{ДН|23|6|1945}}, Вурцах) — польскі [[гісторык]] [[Татары|татарскага]] паходжання, [[Доктар гуманітарных навук|доктар гуманітарных навук]] (1984), даследчык гісторыі польска-літоўскіх татараў, шматгадовы выкладчык [[Беластоцкі ўніверсітэт|Беластоцкага ўніверсітэта]] і грамадскі дзеяч{{sfn|Krzyżanowski|2025|с=99—100}}. == Біяграфія == Нарадзіўся 23 чэрвеня 1945 года ў [[Баварыя|Баварыі]] ў мясцовасці [[Бад-Вурцах|Вурцах]], дзе яго бацькі, Ібрагім і Фарыда Байрашэўская, вывезеныя з роднага [[Слонім]]а, знаходзіліся на прымусовых работах у час [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. Пасля вайны сям'я, ратуючыся ад савецкіх рэпрэсій (яго бацька раней быў асуджаны на 5 гадоў лагераў за антысавецкую дзейнасць), не вярнулася ў Слонім і асела ў [[Польшча|Польшчы]] спачатку ў [[Шчацінак|Шчацінку]], а потым у [[Шчэцін]]е{{sfn|Krzyżanowski|2025|с=101}}. У 1959 годзе скончыў базавую школу пры педагагічным ліцэі ў Шчэціне, а ў 1964 годзе — агульнаадукацыйны ліцэй для дарослых імя Марыі Канапніцкай, дзе здаў [[Матура|матуру]]. У 1970 годзе скончыў гістарычны факультэт [[Універсітэт імя Адама Міцкевіча ў Познані|Універсітэта імя Адама Міцкевіча ў Познані]]. Працаваў з 1975 года ў [[Заходнепаморскі інстытут|Заходнепаморскім інстытуце]] пры [[Шчэцінскі ўніверсітэт|Вышэйшай педагагічнай школе ў Шчэціне]]. Пазней пераехаў у [[Гдыня|Гдыню]], дзе быў адным з першых супрацоўнікаў новаўтворанага [[Музей горада Гдыні|Музея горада Гдыні]]. Навучаўся ў дактарантуры Інстытута гісторыі [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміі навук]] у [[Варшава|Варшаве]], дзе ў 1984 годзе абараніў доктарскую дысертацыю, прысвечаную татарскай меншасці ў Польшчы ў 1918—1939 гадах{{sfn|Krzyżanowski|2025|с=103}}. Упершыню наведаў [[Беласток]] у 1956 годзе, аднак цесна звязаў сваё жыццё з горадам толькі ў 1983 годзе. Пасля атрымання запрашэння ад архітэктара [[Леанард Будрык|Леанарда Будрыка]] і ліста ад тагачаснага дэкана [[Адам Чэслаў Даброньскі|Адама Чэслава Даброньскага]] ён пераехаў на [[Падляшша]]. Першапачаткова працаваў у Лабараторыі рэгіянальных даследаванняў філіяла [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]] пад кіраўніцтвам прафесара [[Станіслаў Александровіч|Станіслава Александровіча]]. Пасля ліквідацыі лабараторыі перайшоў на выкладчыцкую працу, чытаў лекцыі па найноўшай усеагульнай гісторыі і найноўшай гісторыі Польшчы. З [[Беластоцкі ўніверсітэт|Беластоцкім універсітэтам]] навуковец быў звязаны амаль 28 гадоў. У 2012 годзе выйшаў на пенсію, аднак працягваў весці заняткі на паслядыпломных гістарычных студыях Беластоцкага ўніверсітэта{{sfn|Srodowisko|2018|с=280—281}}{{sfn|Krzyżanowski|2025|с=103}}. == Навуковая і грамадская дзейнасць == Галоўным напрамкам навуковай дзейнасці Аляксандра Місьевіча з'яўляецца гісторыя польскіх і літоўскіх татараў. Ён падрабязна даследаваў абставіны з'яўлення татарскага насельніцтва ў даўняй [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], іх традыцыі, звычаі і ўклад у культурнае развіццё паўночна-ўсходніх зямель. Вялікую ўвагу ў сваіх працах надзяляе лёсу польскіх татараў у XX стагоддзі і іх рассяленню на Заходніх землях Польшчы пасля 1945 года. Выступаў галоўным рэдактарам «Біяграфічнага слоўніка польскіх татараў XX стагоддзя» (2017){{sfn|Krzyżanowski|2025|с=104}}. Актыўна ўдзельнічаў у грамадскім і культурным жыцці татарскай супольнасці. У 1984 годзе па яго ініцыятыве штаб-кватэра Мусульманскай рэлігійнай абшчыны была перанесена са Шчэціна ў [[Гожаў Велькапольскі|Гожаў-Велькапольскі]]. Ён кіраваў гэтай абшчынай у складаны перыяд трансфармацыі з 1984 па 1993 гады{{sfn|Krzyżanowski|2025|с=107}}. З'яўляецца членам рэдакцыйнай рады «Татарскага агляду» ({{lang-pl|Przegląd Tatarski}}). Шмат разоў прымаў удзел у мерапрыемствах «Сакольскія арыенты» ({{lang-pl|Orienty Sokólskie}}), якія праводзіліся ў [[Сакулка|Сакулцы]] і збіралі вядомых даследчыкаў ісламу і татарскай гісторыі. Быў адным з ініцыятараў і ўдзельнікаў Летніх акадэмій ведаў пра польскіх татараў{{sfn|Srodowisko|2018|с=281}}. Акрамя татарскай тэматыкі, Аляксандр Міськевіч з'яўляецца даследчыкам і папулярызатарам гісторыі [[Усходнія Крэсы|Усходніх Крэсаў]]. З'яўляецца віцэ-прэзідэнтам беластоцкага аддзялення Таварыства сяброў Гродна і Вільні ({{lang-pl|Towarzystwo Przyjaciół Grodna i Wilna}}). З 1989 года працуе галоўным рэдактарам часопіса «Гонец крэсовы» ({{lang-pl|Goniec Kresowy}}){{sfn|Krzyżanowski|2025|с=111—112}}. == Узнагароды == * [[Крыж Заслугі (Польшча)|Бронзавы Крыж Заслугі]] (2006){{sfn|Krzyżanowski|2025|с=100}} * [[Крыж Заслугі (Польшча)|Срэбны Крыж Заслугі]] (2015){{sfn|Krzyżanowski|2025|с=100}} * Ганаровы знак горада Гожава Велькапольскага (25 жніўня 2023){{sfn|Krzyżanowski|2025|с=114}} == Бібліяграфія == * ''Tatarzy polscy 1918-1939: życie społeczno-kulturalne i religijne'' («Польскія татары 1918—1939: сацыяльна-культурнае і рэлігійнае жыццё», Варшава, 1990). * ''Tatarska legenda: Tatarzy polscy 1945-1990'' («Татарская легенда: польскія татары 1945—1990», Беласток, 1993). * ''Tatarzy na Ziemiach Zachodnich Polski 1945-2005'' («Татары на Заходніх землях Польшчы ў 1945—2005 гадах», Гожаў-Велькапольскі, 2009). * ''Słownik biograficzny Tatarów polskich XX wieku'' («Біяграфічны слоўнік польскіх татараў XX стагоддзя», рэдактар, Беласток, 2017). * ''Tatarzy wierni Polsce. Szkice z dziejów Tatarów Polskich w XX wieku'' («Татары, верныя Польшчы: нарысы з гісторыі польскіх татараў у XX стагоддзі», Гданьск, 2017). * ''Tatarzy w Polsce po 1945 roku. Historia. Religia. Tożsamość'' (суаўтар, 2016). * ''Tatarzy i Karaimi w 100-lecie odzyskania niepodległości'' (суаўтар, 2019). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Кніга|ref=Srodowisko|спасылка=https://filologia.uwb.edu.pl/fcp/LFBsTMCQZEyUgCg4WSHd4a01VYTZUNlAGDzRMdA0bPTZDGw8jJRRUfHYlC1BGbzMrMBgzNlk4VjgSOQEgQVQlKBpcHg/_global/public/filologia/2024/bialostockie_srodowisko_filologiczne_wklad_1968-2018.pdf|загаловак=Białostockie środowisko filologiczne 1968-2018: historia w 45 wywiadach|адказны=Dominik Sołowiej, Jarosław Ławski|год=2018|месца=Białystok|выдавецтва=Wydawnictwo Alter Studio|старонак=523|isbn=978-83-64081-49-1}} * {{артыкул |аўтар=Krzyżanowski P. J. |загаловак=Aleksander Miśkiewicz – kustosz tatarskiej pamięci. Artykuł dedykowany dr. Aleksandrowi Miśkiewiczowi w 80. rocznicę urodzin |выданне=Nurt SVD |год=2025 |том=158 |нумар=2 |старонкі=98—117 |issn=1233-9717 |ref=Krzyżanowski}} {{Беларусістыка ў Польшчы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Міськевіч Аляксандр}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Польшчы]] [[Катэгорыя:Дактары гуманітарных навук]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Беластоцкага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1945 годзе]] [[Катэгорыя:Кавалеры Срэбнага Крыжа Заслугі (Польшча)]] [[Катэгорыя:Кавалеры Бронзавага Крыжа Заслугі (Польшча)]] [[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія татары]] 4ts7twgcol3feri1jh6bfuzcmi17jbz 5121417 5121416 2026-04-05T16:25:31Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 −[[Катэгорыя:Кавалеры Срэбнага Крыжа Заслугі (Польшча)]]; −[[Катэгорыя:Кавалеры Бронзавага Крыжа Заслугі (Польшча)]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5121417 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} {{цёзкі2|Міськевіч}} '''Алякса́ндр Міське́віч''' ({{lang-pl|Aleksander Miśkiewicz}}; нар. {{ДН|23|6|1945}}, Вурцах) — польскі [[гісторык]] [[Татары|татарскага]] паходжання, [[Доктар гуманітарных навук|доктар гуманітарных навук]] (1984), даследчык гісторыі польска-літоўскіх татараў, шматгадовы выкладчык [[Беластоцкі ўніверсітэт|Беластоцкага ўніверсітэта]] і грамадскі дзеяч{{sfn|Krzyżanowski|2025|с=99—100}}. == Біяграфія == Нарадзіўся 23 чэрвеня 1945 года ў [[Баварыя|Баварыі]] ў мясцовасці [[Бад-Вурцах|Вурцах]], дзе яго бацькі, Ібрагім і Фарыда Байрашэўская, вывезеныя з роднага [[Слонім]]а, знаходзіліся на прымусовых работах у час [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. Пасля вайны сям'я, ратуючыся ад савецкіх рэпрэсій (яго бацька раней быў асуджаны на 5 гадоў лагераў за антысавецкую дзейнасць), не вярнулася ў Слонім і асела ў [[Польшча|Польшчы]] спачатку ў [[Шчацінак|Шчацінку]], а потым у [[Шчэцін]]е{{sfn|Krzyżanowski|2025|с=101}}. У 1959 годзе скончыў базавую школу пры педагагічным ліцэі ў Шчэціне, а ў 1964 годзе — агульнаадукацыйны ліцэй для дарослых імя Марыі Канапніцкай, дзе здаў [[Матура|матуру]]. У 1970 годзе скончыў гістарычны факультэт [[Універсітэт імя Адама Міцкевіча ў Познані|Універсітэта імя Адама Міцкевіча ў Познані]]. Працаваў з 1975 года ў [[Заходнепаморскі інстытут|Заходнепаморскім інстытуце]] пры [[Шчэцінскі ўніверсітэт|Вышэйшай педагагічнай школе ў Шчэціне]]. Пазней пераехаў у [[Гдыня|Гдыню]], дзе быў адным з першых супрацоўнікаў новаўтворанага [[Музей горада Гдыні|Музея горада Гдыні]]. Навучаўся ў дактарантуры Інстытута гісторыі [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміі навук]] у [[Варшава|Варшаве]], дзе ў 1984 годзе абараніў доктарскую дысертацыю, прысвечаную татарскай меншасці ў Польшчы ў 1918—1939 гадах{{sfn|Krzyżanowski|2025|с=103}}. Упершыню наведаў [[Беласток]] у 1956 годзе, аднак цесна звязаў сваё жыццё з горадам толькі ў 1983 годзе. Пасля атрымання запрашэння ад архітэктара [[Леанард Будрык|Леанарда Будрыка]] і ліста ад тагачаснага дэкана [[Адам Чэслаў Даброньскі|Адама Чэслава Даброньскага]] ён пераехаў на [[Падляшша]]. Першапачаткова працаваў у Лабараторыі рэгіянальных даследаванняў філіяла [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]] пад кіраўніцтвам прафесара [[Станіслаў Александровіч|Станіслава Александровіча]]. Пасля ліквідацыі лабараторыі перайшоў на выкладчыцкую працу, чытаў лекцыі па найноўшай усеагульнай гісторыі і найноўшай гісторыі Польшчы. З [[Беластоцкі ўніверсітэт|Беластоцкім універсітэтам]] навуковец быў звязаны амаль 28 гадоў. У 2012 годзе выйшаў на пенсію, аднак працягваў весці заняткі на паслядыпломных гістарычных студыях Беластоцкага ўніверсітэта{{sfn|Srodowisko|2018|с=280—281}}{{sfn|Krzyżanowski|2025|с=103}}. == Навуковая і грамадская дзейнасць == Галоўным напрамкам навуковай дзейнасці Аляксандра Місьевіча з'яўляецца гісторыя польскіх і літоўскіх татараў. Ён падрабязна даследаваў абставіны з'яўлення татарскага насельніцтва ў даўняй [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], іх традыцыі, звычаі і ўклад у культурнае развіццё паўночна-ўсходніх зямель. Вялікую ўвагу ў сваіх працах надзяляе лёсу польскіх татараў у XX стагоддзі і іх рассяленню на Заходніх землях Польшчы пасля 1945 года. Выступаў галоўным рэдактарам «Біяграфічнага слоўніка польскіх татараў XX стагоддзя» (2017){{sfn|Krzyżanowski|2025|с=104}}. Актыўна ўдзельнічаў у грамадскім і культурным жыцці татарскай супольнасці. У 1984 годзе па яго ініцыятыве штаб-кватэра Мусульманскай рэлігійнай абшчыны была перанесена са Шчэціна ў [[Гожаў Велькапольскі|Гожаў-Велькапольскі]]. Ён кіраваў гэтай абшчынай у складаны перыяд трансфармацыі з 1984 па 1993 гады{{sfn|Krzyżanowski|2025|с=107}}. З'яўляецца членам рэдакцыйнай рады «Татарскага агляду» ({{lang-pl|Przegląd Tatarski}}). Шмат разоў прымаў удзел у мерапрыемствах «Сакольскія арыенты» ({{lang-pl|Orienty Sokólskie}}), якія праводзіліся ў [[Сакулка|Сакулцы]] і збіралі вядомых даследчыкаў ісламу і татарскай гісторыі. Быў адным з ініцыятараў і ўдзельнікаў Летніх акадэмій ведаў пра польскіх татараў{{sfn|Srodowisko|2018|с=281}}. Акрамя татарскай тэматыкі, Аляксандр Міськевіч з'яўляецца даследчыкам і папулярызатарам гісторыі [[Усходнія Крэсы|Усходніх Крэсаў]]. З'яўляецца віцэ-прэзідэнтам беластоцкага аддзялення Таварыства сяброў Гродна і Вільні ({{lang-pl|Towarzystwo Przyjaciół Grodna i Wilna}}). З 1989 года працуе галоўным рэдактарам часопіса «Гонец крэсовы» ({{lang-pl|Goniec Kresowy}}){{sfn|Krzyżanowski|2025|с=111—112}}. == Узнагароды == * [[Крыж Заслугі (Польшча)|Бронзавы Крыж Заслугі]] (2006){{sfn|Krzyżanowski|2025|с=100}} * [[Крыж Заслугі (Польшча)|Срэбны Крыж Заслугі]] (2015){{sfn|Krzyżanowski|2025|с=100}} * Ганаровы знак горада Гожава Велькапольскага (25 жніўня 2023){{sfn|Krzyżanowski|2025|с=114}} == Бібліяграфія == * ''Tatarzy polscy 1918-1939: życie społeczno-kulturalne i religijne'' («Польскія татары 1918—1939: сацыяльна-культурнае і рэлігійнае жыццё», Варшава, 1990). * ''Tatarska legenda: Tatarzy polscy 1945-1990'' («Татарская легенда: польскія татары 1945—1990», Беласток, 1993). * ''Tatarzy na Ziemiach Zachodnich Polski 1945-2005'' («Татары на Заходніх землях Польшчы ў 1945—2005 гадах», Гожаў-Велькапольскі, 2009). * ''Słownik biograficzny Tatarów polskich XX wieku'' («Біяграфічны слоўнік польскіх татараў XX стагоддзя», рэдактар, Беласток, 2017). * ''Tatarzy wierni Polsce. Szkice z dziejów Tatarów Polskich w XX wieku'' («Татары, верныя Польшчы: нарысы з гісторыі польскіх татараў у XX стагоддзі», Гданьск, 2017). * ''Tatarzy w Polsce po 1945 roku. Historia. Religia. Tożsamość'' (суаўтар, 2016). * ''Tatarzy i Karaimi w 100-lecie odzyskania niepodległości'' (суаўтар, 2019). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Кніга|ref=Srodowisko|спасылка=https://filologia.uwb.edu.pl/fcp/LFBsTMCQZEyUgCg4WSHd4a01VYTZUNlAGDzRMdA0bPTZDGw8jJRRUfHYlC1BGbzMrMBgzNlk4VjgSOQEgQVQlKBpcHg/_global/public/filologia/2024/bialostockie_srodowisko_filologiczne_wklad_1968-2018.pdf|загаловак=Białostockie środowisko filologiczne 1968-2018: historia w 45 wywiadach|адказны=Dominik Sołowiej, Jarosław Ławski|год=2018|месца=Białystok|выдавецтва=Wydawnictwo Alter Studio|старонак=523|isbn=978-83-64081-49-1}} * {{артыкул |аўтар=Krzyżanowski P. J. |загаловак=Aleksander Miśkiewicz – kustosz tatarskiej pamięci. Artykuł dedykowany dr. Aleksandrowi Miśkiewiczowi w 80. rocznicę urodzin |выданне=Nurt SVD |год=2025 |том=158 |нумар=2 |старонкі=98—117 |issn=1233-9717 |ref=Krzyżanowski}} {{Беларусістыка ў Польшчы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Міськевіч Аляксандр}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Польшчы]] [[Катэгорыя:Дактары гуманітарных навук]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Беластоцкага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1945 годзе]] [[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія татары]] dw5zxdoh68swmc47qsuqslf9dfmvk6l 5121419 5121417 2026-04-05T16:27:10Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5121419 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} {{цёзкі2|Міськевіч}} '''Алякса́ндр Міське́віч''' ({{lang-pl|Aleksander Miśkiewicz}}; нар. {{ДН|23|6|1945}}, Вурцах) — польскі [[гісторык]] [[Беларускія татары|татарскага паходжання]], [[Доктар гуманітарных навук|доктар гуманітарных навук]] (1984), даследчык гісторыі польска-літоўскіх татараў, шматгадовы выкладчык [[Беластоцкі ўніверсітэт|Беластоцкага ўніверсітэта]] і грамадскі дзеяч{{sfn|Krzyżanowski|2025|с=99—100}}. == Біяграфія == Нарадзіўся 23 чэрвеня 1945 года ў [[Баварыя|Баварыі]] ў мясцовасці [[Бад-Вурцах|Вурцах]], дзе яго бацькі, Ібрагім і Фарыда Байрашэўская, вывезеныя з роднага [[Слонім]]а, знаходзіліся на прымусовых работах у час [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. Пасля вайны сям'я, ратуючыся ад савецкіх рэпрэсій (яго бацька раней быў асуджаны на 5 гадоў лагераў за антысавецкую дзейнасць), не вярнулася ў Слонім і асела ў [[Польшча|Польшчы]] спачатку ў [[Шчацінак|Шчацінку]], а потым у [[Шчэцін]]е{{sfn|Krzyżanowski|2025|с=101}}. У 1959 годзе скончыў базавую школу пры педагагічным ліцэі ў Шчэціне, а ў 1964 годзе — агульнаадукацыйны ліцэй для дарослых імя Марыі Канапніцкай, дзе здаў [[Матура|матуру]]. У 1970 годзе скончыў гістарычны факультэт [[Універсітэт імя Адама Міцкевіча ў Познані|Універсітэта імя Адама Міцкевіча ў Познані]]. Працаваў з 1975 года ў [[Заходнепаморскі інстытут|Заходнепаморскім інстытуце]] пры [[Шчэцінскі ўніверсітэт|Вышэйшай педагагічнай школе ў Шчэціне]]. Пазней пераехаў у [[Гдыня|Гдыню]], дзе быў адным з першых супрацоўнікаў новаўтворанага [[Музей горада Гдыні|Музея горада Гдыні]]. Навучаўся ў дактарантуры Інстытута гісторыі [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміі навук]] у [[Варшава|Варшаве]], дзе ў 1984 годзе абараніў доктарскую дысертацыю, прысвечаную татарскай меншасці ў Польшчы ў 1918—1939 гадах{{sfn|Krzyżanowski|2025|с=103}}. Упершыню наведаў [[Беласток]] у 1956 годзе, аднак цесна звязаў сваё жыццё з горадам толькі ў 1983 годзе. Пасля атрымання запрашэння ад архітэктара [[Леанард Будрык|Леанарда Будрыка]] і ліста ад тагачаснага дэкана [[Адам Чэслаў Даброньскі|Адама Чэслава Даброньскага]] ён пераехаў на [[Падляшша]]. Першапачаткова працаваў у Лабараторыі рэгіянальных даследаванняў філіяла [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]] пад кіраўніцтвам прафесара [[Станіслаў Александровіч|Станіслава Александровіча]]. Пасля ліквідацыі лабараторыі перайшоў на выкладчыцкую працу, чытаў лекцыі па найноўшай усеагульнай гісторыі і найноўшай гісторыі Польшчы. З [[Беластоцкі ўніверсітэт|Беластоцкім універсітэтам]] навуковец быў звязаны амаль 28 гадоў. У 2012 годзе выйшаў на пенсію, аднак працягваў весці заняткі на паслядыпломных гістарычных студыях Беластоцкага ўніверсітэта{{sfn|Srodowisko|2018|с=280—281}}{{sfn|Krzyżanowski|2025|с=103}}. == Навуковая і грамадская дзейнасць == Галоўным напрамкам навуковай дзейнасці Аляксандра Місьевіча з'яўляецца гісторыя польскіх і літоўскіх татараў. Ён падрабязна даследаваў абставіны з'яўлення татарскага насельніцтва ў даўняй [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], іх традыцыі, звычаі і ўклад у культурнае развіццё паўночна-ўсходніх зямель. Вялікую ўвагу ў сваіх працах надзяляе лёсу польскіх татараў у XX стагоддзі і іх рассяленню на Заходніх землях Польшчы пасля 1945 года. Выступаў галоўным рэдактарам «Біяграфічнага слоўніка польскіх татараў XX стагоддзя» (2017){{sfn|Krzyżanowski|2025|с=104}}. Актыўна ўдзельнічаў у грамадскім і культурным жыцці татарскай супольнасці. У 1984 годзе па яго ініцыятыве штаб-кватэра Мусульманскай рэлігійнай абшчыны была перанесена са Шчэціна ў [[Гожаў Велькапольскі|Гожаў-Велькапольскі]]. Ён кіраваў гэтай абшчынай у складаны перыяд трансфармацыі з 1984 па 1993 гады{{sfn|Krzyżanowski|2025|с=107}}. З'яўляецца членам рэдакцыйнай рады «Татарскага агляду» ({{lang-pl|Przegląd Tatarski}}). Шмат разоў прымаў удзел у мерапрыемствах «Сакольскія арыенты» ({{lang-pl|Orienty Sokólskie}}), якія праводзіліся ў [[Сакулка|Сакулцы]] і збіралі вядомых даследчыкаў ісламу і татарскай гісторыі. Быў адным з ініцыятараў і ўдзельнікаў Летніх акадэмій ведаў пра польскіх татараў{{sfn|Srodowisko|2018|с=281}}. Акрамя татарскай тэматыкі, Аляксандр Міськевіч з'яўляецца даследчыкам і папулярызатарам гісторыі [[Усходнія Крэсы|Усходніх Крэсаў]]. З'яўляецца віцэ-прэзідэнтам беластоцкага аддзялення Таварыства сяброў Гродна і Вільні ({{lang-pl|Towarzystwo Przyjaciół Grodna i Wilna}}). З 1989 года працуе галоўным рэдактарам часопіса «Гонец крэсовы» ({{lang-pl|Goniec Kresowy}}){{sfn|Krzyżanowski|2025|с=111—112}}. == Узнагароды == * [[Крыж Заслугі (Польшча)|Бронзавы Крыж Заслугі]] (2006){{sfn|Krzyżanowski|2025|с=100}} * [[Крыж Заслугі (Польшча)|Срэбны Крыж Заслугі]] (2015){{sfn|Krzyżanowski|2025|с=100}} * Ганаровы знак горада Гожава Велькапольскага (25 жніўня 2023){{sfn|Krzyżanowski|2025|с=114}} == Бібліяграфія == * ''Tatarzy polscy 1918-1939: życie społeczno-kulturalne i religijne'' («Польскія татары 1918—1939: сацыяльна-культурнае і рэлігійнае жыццё», Варшава, 1990). * ''Tatarska legenda: Tatarzy polscy 1945-1990'' («Татарская легенда: польскія татары 1945—1990», Беласток, 1993). * ''Tatarzy na Ziemiach Zachodnich Polski 1945-2005'' («Татары на Заходніх землях Польшчы ў 1945—2005 гадах», Гожаў-Велькапольскі, 2009). * ''Słownik biograficzny Tatarów polskich XX wieku'' («Біяграфічны слоўнік польскіх татараў XX стагоддзя», рэдактар, Беласток, 2017). * ''Tatarzy wierni Polsce. Szkice z dziejów Tatarów Polskich w XX wieku'' («Татары, верныя Польшчы: нарысы з гісторыі польскіх татараў у XX стагоддзі», Гданьск, 2017). * ''Tatarzy w Polsce po 1945 roku. Historia. Religia. Tożsamość'' (суаўтар, 2016). * ''Tatarzy i Karaimi w 100-lecie odzyskania niepodległości'' (суаўтар, 2019). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Кніга|ref=Srodowisko|спасылка=https://filologia.uwb.edu.pl/fcp/LFBsTMCQZEyUgCg4WSHd4a01VYTZUNlAGDzRMdA0bPTZDGw8jJRRUfHYlC1BGbzMrMBgzNlk4VjgSOQEgQVQlKBpcHg/_global/public/filologia/2024/bialostockie_srodowisko_filologiczne_wklad_1968-2018.pdf|загаловак=Białostockie środowisko filologiczne 1968-2018: historia w 45 wywiadach|адказны=Dominik Sołowiej, Jarosław Ławski|год=2018|месца=Białystok|выдавецтва=Wydawnictwo Alter Studio|старонак=523|isbn=978-83-64081-49-1}} * {{артыкул |аўтар=Krzyżanowski P. J. |загаловак=Aleksander Miśkiewicz – kustosz tatarskiej pamięci. Artykuł dedykowany dr. Aleksandrowi Miśkiewiczowi w 80. rocznicę urodzin |выданне=Nurt SVD |год=2025 |том=158 |нумар=2 |старонкі=98—117 |issn=1233-9717 |ref=Krzyżanowski}} {{Беларусістыка ў Польшчы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Міськевіч Аляксандр}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Польшчы]] [[Катэгорыя:Дактары гуманітарных навук]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Беластоцкага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1945 годзе]] [[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія татары]] 0xl46qw701wes663gcuhrydng6lei1b 0 805479 5121418 2026-04-05T16:25:54Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Аляксандр Міськевіч]] 5121418 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Аляксандр Міськевіч]] q70v9r8056vt183iwrvgdyfrnz2xehh 3 805480 5121422 2026-04-05T16:29:27Z Plaga med 116903 Вітаем! 5121422 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:29, 5 красавіка 2026 (+03) 06b8r2i6awsne8cm3q9d0ca9wlukl4w 3 805481 5121423 2026-04-05T16:30:13Z Plaga med 116903 Вітаем! 5121423 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:30, 5 красавіка 2026 (+03) ic28yrujv78svpfbzhavgegxo44pr9n 3 805482 5121424 2026-04-05T16:30:25Z Plaga med 116903 Вітаем! 5121424 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:30, 5 красавіка 2026 (+03) ic28yrujv78svpfbzhavgegxo44pr9n 3 805483 5121425 2026-04-05T16:30:36Z Plaga med 116903 Вітаем! 5121425 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:30, 5 красавіка 2026 (+03) ic28yrujv78svpfbzhavgegxo44pr9n 3 805484 5121426 2026-04-05T16:30:47Z Plaga med 116903 Вітаем! 5121426 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:30, 5 красавіка 2026 (+03) ic28yrujv78svpfbzhavgegxo44pr9n 3 805485 5121427 2026-04-05T16:30:56Z Plaga med 116903 Вітаем! 5121427 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:30, 5 красавіка 2026 (+03) ic28yrujv78svpfbzhavgegxo44pr9n 3 805486 5121428 2026-04-05T16:31:06Z Plaga med 116903 Вітаем! 5121428 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:31, 5 красавіка 2026 (+03) m19our3acwxd0cnyw5ez0cr4ixmkk58 3 805487 5121429 2026-04-05T16:31:17Z Plaga med 116903 Вітаем! 5121429 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:31, 5 красавіка 2026 (+03) m19our3acwxd0cnyw5ez0cr4ixmkk58 3 805488 5121430 2026-04-05T16:31:27Z Plaga med 116903 Вітаем! 5121430 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:31, 5 красавіка 2026 (+03) m19our3acwxd0cnyw5ez0cr4ixmkk58 3 805489 5121431 2026-04-05T16:31:37Z Plaga med 116903 Вітаем! 5121431 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:31, 5 красавіка 2026 (+03) m19our3acwxd0cnyw5ez0cr4ixmkk58 3 805490 5121432 2026-04-05T16:31:48Z Plaga med 116903 Вітаем! 5121432 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:31, 5 красавіка 2026 (+03) m19our3acwxd0cnyw5ez0cr4ixmkk58 3 805491 5121433 2026-04-05T16:31:57Z Plaga med 116903 Вітаем! 5121433 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:31, 5 красавіка 2026 (+03) m19our3acwxd0cnyw5ez0cr4ixmkk58 3 805492 5121434 2026-04-05T16:32:07Z Plaga med 116903 Вітаем! 5121434 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:32, 5 красавіка 2026 (+03) 0qeuch8m37or2b8uwws4hcva9k6qbbj 3 805493 5121435 2026-04-05T16:32:17Z Plaga med 116903 Вітаем! 5121435 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:32, 5 красавіка 2026 (+03) 0qeuch8m37or2b8uwws4hcva9k6qbbj 3 805494 5121436 2026-04-05T16:32:26Z Plaga med 116903 Вітаем! 5121436 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:32, 5 красавіка 2026 (+03) 0qeuch8m37or2b8uwws4hcva9k6qbbj 3 805495 5121437 2026-04-05T16:32:35Z Plaga med 116903 Вітаем! 5121437 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:32, 5 красавіка 2026 (+03) 0qeuch8m37or2b8uwws4hcva9k6qbbj 3 805496 5121438 2026-04-05T16:32:44Z Plaga med 116903 Вітаем! 5121438 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:32, 5 красавіка 2026 (+03) 0qeuch8m37or2b8uwws4hcva9k6qbbj 3 805497 5121439 2026-04-05T16:32:57Z Plaga med 116903 Вітаем! 5121439 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:32, 5 красавіка 2026 (+03) 0qeuch8m37or2b8uwws4hcva9k6qbbj 0 805498 5121452 2026-04-05T17:01:46Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Царква езуітаў (Вена)]] 5121452 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Царква езуітаў (Вена)]] 3ucskfqg5jr33uz7bbux6bivub27ida 0 805499 5121453 2026-04-05T17:03:10Z Андрэй 2403 Б 152769 Новая старонка: «{{Радыёстанцыя | Назва = Радыё Рокс | поўная_назва = Радыё Рокс | лагатып = | краіна = [[Нарвегія]]→[[СССР]]→[[Расія]], [[Беларусь]] | горад = [[Санкт-Пецярбург]] | слоган = «Весь рок на одной волне»<br>«Музыка как кислород»<br>«На волне хорошего настроения»<br>«Музыка дл...» 5121453 wikitext text/x-wiki {{Радыёстанцыя | Назва = Радыё Рокс | поўная_назва = Радыё Рокс | лагатып = | краіна = [[Нарвегія]]→[[СССР]]→[[Расія]], [[Беларусь]] | горад = [[Санкт-Пецярбург]] | слоган = «Весь рок на одной волне»<br>«Музыка как кислород»<br>«На волне хорошего настроения»<br>«Музыка для души!» (Беларусь) | фармат = [[шансон]] | частата = [[Мінск]] — 102,1 FM | час_вяшчання = | зона_вяшчання = | створана = 1990 год (Нарвегія)<br>1991 год (Расія, Санкт-Пецярбург)<br>1992 год (Беларусь) | заснавальнік = Уладзімір Веніамінавіч Сіпачоў | уладальнік = | кіраўнікі = | сайт = https://roks.com (Беларусь) | on-line_трансляцыя = }} '''Радыё «Рокс»''' — радыёстанцыя, якая была створана як рускамоўная радыёстанцыя у г. [[Осла]] ([[Нарвегія]]) і вяшчала праз спадарожнік на [[СССР]], у 1991 г. узнікаюць яе офісы ў [[Масква|Маскве]] і [[Санкт-Пецярбург]]у на частотах 103,0 і 102,0 МГц адпаведна; у 1992 г. «Рокс» з'яўляецца ў Беларусі<ref>[https://roks.com/radio/istoriya История] // Сайт Радио Рокс</ref>. У Беларусі пазіцыяніруе сябе як "найстарэйшы брэнд у гісторыі FM-вяшчання Беларусі і першая камерцыйная FM-станцыя на тэрыторыі Беларусі<ref>[https://roks.com/radio/o-radio О радио] // Сайт Радио Рокс</ref>". Фармат вяшчання мяняўся з цягам часу. З пачатку гэта была [[рок-музыка]]: класічны рок: [[The Beatles]], [[Deep Purple]], [[Led Zeppelin]], [[Black Sabbath]], [[Queen]]; сучасны: [[Radiohead]], [[Green Day]], [[Depeche Mode]], [[R.E.M.]]. Паступова формат змяніўся на карысць [[шансон]]а. У Расіі з 15 жніўня 2000 г. «Рокс» змяніла радыё «Шансон». У Беларусі радыёстанцыя дзейнічае пад назвамі «Радыё Рокс Беларусь» і «Радыё Рокс М» і там "гучаць толькі душэўныя і лірычныя песні на рускай мове, якія адносяцца да шансона, папулярнай эстраднай песні, а таксама да неашансона<ref>[https://www.prfm.ru/radio/roks-belarus.html Описание «Радио Рокс Беларусь» на Рrfm.ru]</ref>". == Праграмы Радыё Рокс Беларусь == * На подъеме (вядучыя: Наталля Ладыгіна, Сцяпан Любімаў); * Легкие будни (вядучыя: Антон Шэлест, Вялянціна Ласоўская); * Был бы повод (вядучыя: Наталля Ладыгіна, Іна Васільева)<ref>[https://roks.com/programmy Программы]// Сайт Радио Рокс</ref>. == Вяшчанне ў FM-дыяпазоне Беларусі == * [[Мінск]]: 102.1 * [[Віцебск]]: 103.0 * [[Магілеў]]: 103.4 * [[Гродна]]: 106.9 * [[Гомель]]: 102.6 * [[Брэст]]: 101.2 * [[Салігорск]]: 90.3 == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://roks.com/ Афіцыйны сайт радыёстанцыі ў Беларусі] {{Радыёстанцыі Беларусі}} [[Катэгорыя:Радыёстанцыі Беларусі]] tsfc3y2lu87n68dk4dl2dxcyibsgen5 5121455 5121453 2026-04-05T17:04:17Z Андрэй 2403 Б 152769 /* Вяшчанне ў FM-дыяпазоне Беларусі */ 5121455 wikitext text/x-wiki {{Радыёстанцыя | Назва = Радыё Рокс | поўная_назва = Радыё Рокс | лагатып = | краіна = [[Нарвегія]]→[[СССР]]→[[Расія]], [[Беларусь]] | горад = [[Санкт-Пецярбург]] | слоган = «Весь рок на одной волне»<br>«Музыка как кислород»<br>«На волне хорошего настроения»<br>«Музыка для души!» (Беларусь) | фармат = [[шансон]] | частата = [[Мінск]] — 102,1 FM | час_вяшчання = | зона_вяшчання = | створана = 1990 год (Нарвегія)<br>1991 год (Расія, Санкт-Пецярбург)<br>1992 год (Беларусь) | заснавальнік = Уладзімір Веніамінавіч Сіпачоў | уладальнік = | кіраўнікі = | сайт = https://roks.com (Беларусь) | on-line_трансляцыя = }} '''Радыё «Рокс»''' — радыёстанцыя, якая была створана як рускамоўная радыёстанцыя у г. [[Осла]] ([[Нарвегія]]) і вяшчала праз спадарожнік на [[СССР]], у 1991 г. узнікаюць яе офісы ў [[Масква|Маскве]] і [[Санкт-Пецярбург]]у на частотах 103,0 і 102,0 МГц адпаведна; у 1992 г. «Рокс» з'яўляецца ў Беларусі<ref>[https://roks.com/radio/istoriya История] // Сайт Радио Рокс</ref>. У Беларусі пазіцыяніруе сябе як "найстарэйшы брэнд у гісторыі FM-вяшчання Беларусі і першая камерцыйная FM-станцыя на тэрыторыі Беларусі<ref>[https://roks.com/radio/o-radio О радио] // Сайт Радио Рокс</ref>". Фармат вяшчання мяняўся з цягам часу. З пачатку гэта была [[рок-музыка]]: класічны рок: [[The Beatles]], [[Deep Purple]], [[Led Zeppelin]], [[Black Sabbath]], [[Queen]]; сучасны: [[Radiohead]], [[Green Day]], [[Depeche Mode]], [[R.E.M.]]. Паступова формат змяніўся на карысць [[шансон]]а. У Расіі з 15 жніўня 2000 г. «Рокс» змяніла радыё «Шансон». У Беларусі радыёстанцыя дзейнічае пад назвамі «Радыё Рокс Беларусь» і «Радыё Рокс М» і там "гучаць толькі душэўныя і лірычныя песні на рускай мове, якія адносяцца да шансона, папулярнай эстраднай песні, а таксама да неашансона<ref>[https://www.prfm.ru/radio/roks-belarus.html Описание «Радио Рокс Беларусь» на Рrfm.ru]</ref>". == Праграмы Радыё Рокс Беларусь == * На подъеме (вядучыя: Наталля Ладыгіна, Сцяпан Любімаў); * Легкие будни (вядучыя: Антон Шэлест, Вялянціна Ласоўская); * Был бы повод (вядучыя: Наталля Ладыгіна, Іна Васільева)<ref>[https://roks.com/programmy Программы]// Сайт Радио Рокс</ref>. == Вяшчанне ў FM-дыяпазоне Беларусі == * [[Мінск]]: 102.1 * [[Віцебск]]: 103.0 * [[Магілёў]]: 103.4 * [[Гродна]]: 106.9 * [[Гомель]]: 102.6 * [[Брэст]]: 101.2 * [[Салігорск]]: 90.3 == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://roks.com/ Афіцыйны сайт радыёстанцыі ў Беларусі] {{Радыёстанцыі Беларусі}} [[Катэгорыя:Радыёстанцыі Беларусі]] d0xzyamn2lda6kcbj6np3vpqv2t80bk 2 805500 5121457 2026-04-05T17:09:23Z Plaga med Bot 166253 Новая старонка: «Бот удзельніка {{U|Plaga med}}.» 5121457 wikitext text/x-wiki Бот удзельніка {{U|Plaga med}}. sedyrijt2u6vp4bhucnonsazllash4j 5121458 5121457 2026-04-05T17:11:01Z Plaga med 116903 5121458 wikitext text/x-wiki {{bot|Plaga med|site=be}} Бот удзельніка {{U|Plaga med}}. Выкарыстоўваецца для розных аўтаматычных і напаўаўтаматычных правак. dd71xxr4ls9ef31d1vjfnpqjeh5c98q 0 805501 5121466 2026-04-05T17:30:00Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Мастак | імя = Андрэа Поца | арыгінальнае імя = {{lang-it|Andrea del Pozzo}}<br>{{lang-la|Andreas Puteus}} | імя пры нараджэнні = | фота = | шырыня = | подпіс = | дата нараджэння = {{ДН|30|11|1642}} | месца нараджэння = [[Трэнта]], [[Графства Ціроль]], Свяшчэнная Р...» 5121466 wikitext text/x-wiki {{Мастак | імя = Андрэа Поца | арыгінальнае імя = {{lang-it|Andrea del Pozzo}}<br>{{lang-la|Andreas Puteus}} | імя пры нараджэнні = | фота = | шырыня = | подпіс = | дата нараджэння = {{ДН|30|11|1642}} | месца нараджэння = [[Трэнта]], [[Графства Ціроль]], [[Свяшчэнная Рымская імперыя]] | дата смерці = {{ДС|31|8|1709}} | месца смерці = [[Вена]], [[Габсбургская манархія]], [[Свяшчэнная Рымская імперыя]] | паходжанне = | грамадзянства = | род дзейнасці = [[мастак]], [[архітэктар]], [[дэкаратар]], [[сцэнограф]], тэарэтык мастацтва, манах-[[езуіты|езуіт]] | жанр = [[манументальны жывапіс]] | вучоба = | стыль = [[барока]] | працы = | заступнікі = | уплыў = | уплыў на = | узнагароды = | сайт = | вікісховішча = }} {{цёзкі2|Поца}} '''Андрэ́а По́ца''' (таксама вядомы як ''Андрэа дэль Поца'', ''Андрэа дэль Поцы''; {{lang-it|Andrea del Pozzo, Dal Pozzo, Andrea del Pozzi}}, {{lang-la|Andreas Puteus}}; {{ДН|30|11|1642}}, [[Трэнта]]&nbsp;— {{ДС|31|8|1709}}, [[Вена]])&nbsp;— італьянскі [[мастак]], [[дэкаратар]], [[архітэктар]] і [[тэарэтык мастацтва]]. Манах ордэна [[езуіты|езуітаў]]. Найбуйнейшы прадстаўнік рымскага [[барока]] перыяду [[Контррэфармацыя|Контррэфармацыі]]. Віртуозны майстар ілюзіяністычнага плафоннага роспісу і тэхнікі [[Квадратура (мастацтва)|квадратуры]], стваральнік эфекту «[[Падманка|падману зроку]]» ({{lang-fr|trompe-l'œil}}) і перспектывы «знізу ўверх» ({{lang-it|pittura di sotto in sù}}). Аўтар знакамітага двухтомнага трактата па тэорыі [[перспектыва|перспектывы]] «Перспектыва жывапісцаў і архітэктараў» ({{lang-la|Perspectiva Pictorum et Architectorum}}, 1693—1700){{sfn|Thieme|1899}}. == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Трэнта]] ([[графства Ціроль]]), якое тады знаходзілася пад уладай [[Аўстрыя|Аўстрыі]], вывучаў гуманітарныя навукі ў мясцовай езуіцкай школе. Вольна валодаў [[Італьянская мова|італьянскай]] і [[Нямецкая мова|нямецкай]] мовамі. Заўважыўшы мастацкія схільнасці сына, у 1659 годзе (паводле іншых звестак у 1665 годзе) бацька адправіў яго вучыцца мастацтву. Верагодна, яго першым настаўнікам быў жывапісец [[Якопа Пальма Малодшы]], а пазней ён вучыўся ў невядомага мастака з майстэрні [[Андрэа Сакі]], які перадаў яму тэхнікі рымскага высокага барока. У далейшым Андрэа Поца шмат падарожнічаў па [[Ламбардыя|Ламбардыі]], [[П'емонт]]це, [[Венета]] і [[Лігурыя|Лігурыі]], працаваў у [[Кома]] і [[Мілан]]е{{sfn|Enciclopedia della pittura|2006|с=664}}. 25 снежня 1665 года ён уступіў у [[ордэн езуітаў]] (Таварыства Ісуса) як свецкі брат<ref name=Gietmann>{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/12330c.htm|title=Andreas Pozzo. The Catholic Encyclopedia|last=Gietmann|first=G.|date=1911|publisher=Robert Appleton Company|location=New York|accessdate=2026-04-05|lang=en}}</ref>. У 1668 годзе быў прызначаны ў Каза Прафеса Сан-Фідэле ў Мілане, дзе створаныя ім святочныя дэкарацыі ў гонар нядаўна кананізаванага [[Францыск Борджыя|Францыска Борджыі]] (1671) атрымалі ўсеагульнае адабрэнне. Ён працягнуў мастацкую адукацыю ў [[Генуя|Генуі]] і [[Венецыя|Венецыі]]. Яго ранняя творчасць сведчыць пра моцны ўплыў ламбардскай школы, для якой былі характэрныя насычаныя колеры, жорсткія контуры і выразны [[святлацень]] ({{lang-it|chiaroscuro}}). У Генуі для гільдыі гандляроў ён напісаў серыю карцін «Жыццё Ісуса», натхніўшыся творамі [[Пітэр Паўль Рубенс|Пітэра Паўля Рубенса]]. Мастацкая дзейнасць А.&nbsp;Поца была шчыльна звязана з патрэбамі езуіцкага ордэна, бо шматлікія нядаўна збудаваныя храмы патрабавалі аздобы. Ён выконваў фрэскі ў езуіцкіх касцёлах у [[Модэна|Модэне]], [[Балоння|Балонні]], [[Арэца]], [[Мантэпульчана|Монтэпульчана]] і [[Сансеполькра]]. У 1676 годзе ён упрыгожыў інтэр'ер [[Касцёл Святога Францыска Ксаверыя (Мандові)|касцёла Святога Францыска Ксаверыя]] ў [[Мандові]] (П'емонт). Гэта была яго першая вялікая [[фрэска]], у якой ужо выкарыстоўваліся пазнейшыя ілюзіяністычныя прыёмы: фальшывая пазалота, бронзавыя статуі, мармуровыя калоны і ілюзорны купал на плоскай столі, запоўнены фігурамі ў складаных ракурсах. У 1678 годзе Поца распісаў столь езуіцкага [[Касцёл Святых Мучанікаў (Турын)|касцёла Святых Мучанікаў]] у [[Турын]]е (роспісы паступова руйнаваліся ад вільгаці і ў 1844 годзе былі запісаны Луіджы Вакам, захаваліся толькі фрагменты). === Рымскі перыяд === У 1681 годзе генерал ордэна езуітаў [[Джавані Паала Аліва]] выклікаў мастака ў [[Рым]]. Спачатку А.&nbsp;Поца працаваў у якасці сцэнографа для рэлігійных тэатралізаваных пастановак, але яго ілюзіяністычныя перспектыўныя дэкарацыі хутка прынеслі яму славу віртуоза насценнага і плафоннага жывапісу. Сярод яго замоўцаў быў Лівіа Адэскалькі, уплывовы пляменнік папы [[Інакенцій XI|Інакенція XI]]{{sfn|Fuhring|1898|с=268}}. Першыя рымскія фрэскі майстар стварыў у калідоры Іспавядальні, які злучаў [[касцёл Іль-Джэзу]] з пакоямі, дзе жыў святы [[Ігнацій Лаёла]] (1681—1686). Яго ілюзорная архітэктура і сцэны з жыцця святога гарманічна дапоўнілі карціны, напісаныя раней [[Жак Куртуа|Жакам Куртуа]]. Таксама ён распісаў Капэлу Вінья ў манастыры [[Сан-Антоніа-але-Тэрмэ]] ў [[Сан-Сабэ]] (1682). ==== Касцёл Сант-Іньяцыа ==== [[Файл:Iglesia_de_San_Ignacio_de_Loyola,_Roma,_Italia,_2022-09-15,_DD_27-29_HDR.jpg|злева|міні|308x308пкс|Плафон [[Касцёл Святога Ігнацыя Лаёлы (Рым)|касцёла Сант-Іньяцыа]], 1691—1694 гады]] [[Файл:Falsa_cupola_di_Sant'Ignazio.jpg|міні|200x200пкс|Ілюзорная перспектыва фальшывага купала ў касцёле Сант-Іньяцыа]] Галоўным шэдэўрам Андрэа Поца з'яўляюцца ілюзорныя перспектыўныя фрэскі купала, апсіды і столі ў рымскім езуіцкім [[Касцёл Святога Ігнацыя Лаёлы (Рым)|касцёле Сант-Іньяцыа]], створаныя ў 1685—1694 гадах. Гэтыя роспісы сталі сімвалам рымскага высокага барока і ўстанавілі стандарт для дэкарыравання плафонаў па ўсёй каталіцкай Еўропе. Касцёл быў асвечаны яшчэ ў 1642 годзе, аднак з-за недахопу сродкаў і спрэчак з фундатарамі з роду [[Людавізі]] сапраўдны [[купал]] так і не ўзвялі. Поца прапанаваў вырашыць праблему, стварыўшы на палатне дыяметрам 17 метраў майстэрскую ілюзію купала пры поглядзе знутры. У нефе касцёла таксама экспануецца макет гэтага храма, створаны паводле разлікаў мастака, дзе барабан з купалам выкананы ў рэальным аб'ёме{{sfn|Church St. Ignatius|2002|с=20—31}}. На плоскай столі нефа Поца напісаў алегорыю «Апафеоз святога Ігнацыя». Кампазіцыя разлічана на назіранне з аднаго пункта, які адзначаны металічнай плітой у падлозе{{sfn|Gardner|1991|с=775}}. Майстэрскае выкарыстанне лінейнай перспектывы, святла і ценю ператварыла цыліндрычнае скляпенне ў ідэалізаваную прастору, праз якую бачна прыняцце святога Ігнацыя ў адкрытыя нябёсы. Боскае святло сыходзіць ад [[Бог-Айцец|Бога-Айца]] да Бога-Сына, які перадае яго святому Ігнацыю, ад якога яно разбіваецца на чатыры промні, што ідуць да чатырох кантынентаў. Гэтая кампазіцыя праслаўляе місіянерскую дзейнасць езуітаў. Поца праілюстраваў словы Хрыста з [[Евангелле ад Лукі|Евангелля ад Лукі]]: «Агонь прыйшоў Я кінуць на зямлю, і як хацеў бы, каб ён ужо разгарэўся!» (Лк 12:49) і словы [[Ігнацій Лаёла|Ігнацыя Лаёлы]]: «Ідзіце і запаліце ўсё»<ref name="Gietmann" />. Для адлюстравання чатырох бакоў свету мастак, верагодна, выкарыстоўваў трактат «Іканалогія» [[Чэзарэ Рыпа|Чэзарэ Рыпы]]{{sfn|Enciclopedia della pittura|2006|с=664}}. Адлюстроўваючы ваяўнічы дух [[Контррэфармацыя|Контррэфармацыі]], замест традыцыйных [[евангелісты|евангелістаў]] або [[Айцы Царквы|айцоў Царквы]], Поца адлюстраваў у ветразях пераможных воінаў са [[Стары Запавет|Старога Запавету]]: [[Юдзіф]] і [[Алаферн]]а, [[Давід]]а і [[Галіяф]]а, [[Яіль]] і [[Сісара|Сісару]], [[Самсон]]а і [[Філістымляне|філістымлян]]. У 1697 годзе мастаку даручылі стварыць у апсідзе касцёла Сант-Іньяцыа алтары са сцэнамі з жыцця святых Ігнацыя, Францыска Ксаверыя і Францыска Борджыі. У гэтых алтарах захоўваюцца мошчы святых [[Алаізій Ганзага|Алаізія Ганзагі]] і [[Ян Берхманс|Яна Берхманса]] (1697—1699). ==== Іншыя працы ў Рыме і Італіі ==== У 1695 годзе А.&nbsp;Поца выйграў конкурс, абышоўшы [[Себасцьяна Чыпрыяні]] і [[Джавані Батыста Арыгонэ]], на стварэнне алтара ў капліцы Святога Ігнацыя ў левым трансепце касцёла Іль-Джэзу<ref name="Gietmann" />. Гэты грандыёзны [[алтар]] над магілай святога створаны з рэдкіх відаў мармуру і каштоўных металаў. Чатыры калоны з [[ляпіс-лазур]]ы (цяпер заменены копіямі) абрамляюць каласальную статую святога працы [[П'ер Легро|П'ера Легро]]. Гэта быў вынік сумеснай працы больш чым 100 скульптараў і рамеснікаў, сярод якіх былі Бернардзіна Людавізі, Іль Ларэнцонэ і Жан-Батыст Тэадон. Поца таксама спраектаваў алтар у капліцы Святога Францыска Борджыі ў тым жа касцёле, аздобіў капліцу і галоўны алтар [[Касцёл Іль-Джэзу (Фраскаці)|касцёла Іль-Джэзу]] ў [[Фраскаці]] (1699—1700). У рымскім [[Касцёл Сант-Андрэа-аль-Квірыналэ|касцёле Сант-Андрэа-аль-Квірыналэ]] ён напісаў сцэны з жыцця польскага манаха-езуіта [[Станіслаў Костка|Станіслава Косткі]] ў капліцы яго імя і ў капліцы Святога Ігнацыя. Для парафіяльнай [[Касцёл Святога Міхаіла (Брыксен)|царквы Святога Міхаіла]] ў [[Брыксен]]е Поца напісаў алтарную карціну з выявай бітвы арханёла Міхаіла з Люцыферам. У 1702 годзе стварыў ілюзорны купал на палатне для [[Абацтва Святых Флоры і Луцылы|абацтва Святых Флоры і Луцылы ў Арэца]]. У 1681 годзе вялікі герцаг тасканскі [[Козіма III дэ Медычы]] замовіў у яго аўтапартрэт для герцагскай калекцыі (цяпер у [[Уфіцы]], Фларэнцыя). Карціна была даслана ў 1688 годзе. На гэтым палатне мастак адлюстраваны ў дыяганальнай позе: правай рукой ён паказвае на свой ілюзіяністычны твор, магчыма, купал касцёла ў Арэца, а левая абапіраецца на тры кнігі (што намякае на яго яшчэ не апублікаваныя трактаты па перспектыве). === Венскі перыяд === У 1694 годзе Андрэа Поца апісаў свае ілюзорныя метады ў лісце да Антона Фларыяна фон Ліхтэнштэйна, пасла імператара [[Леапольд I Габсбург|Леапольда I]] пры папскім двары ў Рыме. Па рэкамендацыі прынца і на запрашэнне імператара, Поца ў 1702 ці 1703 годзе пераехаў у [[Вена|Вену]]. Там ён працаваў для суверэна, двара, князя [[Ёган Адам фон Ліхтэнштэйн|Ёгана Адама фон Ліхтэнштэйна]] і розных рэлігійных ордэнаў. Найбольш значным яго захаваным творам у Вене з'яўляецца манументальная плафонная фрэска «Допуск Геракла на Алімп» (1707) у Зале Геркулеса [[Палац Ліхтэнштэйнаў (Вена)|Садовага палаца Ліхтэнштэйнаў]], якая выклікала вялікае захапленне сучаснікаў<ref name=Leader>{{cite web|url=https://www.italianartsociety.org/2017/08/jesuit-artist-andrea-pozzo-died-on-31-august-1709-in-vienna-where-he-was-working-for-members-of-the-austrian-court/|title=This Day in History: August 31|last=Leader|first=Anne|publisher=Italian Art Society|accessdate=2026-04-05|lang=en}}</ref>. Дзякуючы эфектам квадратуры архітэктурны роспіс разгортваецца на межах плафона, пры гэтым столь нібыта адкрываецца ў нябеснае царства, запоўненае алімпійскімі багамі. Таксама ён стварыў фрэскі і ілюзорны купал у венскім [[Езуіцкая царква (Вена)|Езуіцкім касцёле]]. Творы Поца аказалі моцны ўплыў на развіццё барочнага мастацтва ў [[Аўстралія|Аўстрыі]], [[Венгрыя|Венгрыі]], [[Багемія|Багеміі]], [[Маравія|Маравіі]], [[Славакія|Славакіі]] і [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. Памёр Андрэа Поца ў Вене 31 жніўня 1709 года<ref name=Leader/>, перад тым як планаваў вярнуцца ў Італію для праектавання новага езуіцкага касцёла ў Венецыі. З вялікімі ўшанаваннямі ён быў пахаваны ў [[Езуіцкі касцёл (Вена)|Езуіцкім касцёле Вены]].<gallery mode="packed" heights="180px"> Файл:Santignazio_painted_dome.jpg|Імітацыя купальнага скляпення ў касцёле Сант-Іньяцыа са сцэнай Ушэсця св. Ігнацыя Файл:Sant'Ignazio_-_affresco_soffitto_-antmoose.jpg|Плафон касцёла Сант-Іньяцыа (1691—1694), дэталь Файл:Andrea_pozzo,_gloria_di_sant'ignazio,_1685-94,_04.jpg|Дэталь фрэскі плафона Файл:Andrea_pozzo,_gloria_di_sant'ignazio,_1685-94,_09.jpg|Дэталь фрэскі плафона Файл:Roma_2010_(5029493791).jpg|Роспіс конхі галоўнага алтара касцёла Сант-Іньяцыа (1685—1688) Файл:Chiesa_del_Gesù_-_aprile_2019_-_08.jpg|Алтар Святога Ігнацыя (1697), касцёл Іль-Джэзу Файл:Fresco_with_Trompe_l'oeuil_-_Andrea_Pozzo_-Jesuit_Church_Vienna.jpg|Плафон у Езуіцкім касцёле Вены (1703) </gallery> == Тэарэтычная і архітэктурная спадчына == [[Файл:Perspectiva_pictorum_et_architectorum_MET_SC-14255-01.jpg|злева|міні|312x312пкс|Тытульны ліст трактата «Perspectiva Pictorum et Architectorum». Выданне 1693 г.]] Поца быў не толькі мастаком і архітэктарам, але і матэматыкам, геометрам ды астраномам. Свае мастацкія ідэі ён сфармуляваў у знакамітым двухтомным тэарэтычным трактаце «Перспектыва жывапісцаў і архітэктараў» ({{lang-la|Perspectiva Pictorum et Architectorum}}, 1693 і 1698), які ўтрымліваў 118 гравюр і быў прысвечаны імператару Леапольду I. Гэтая праца стала адным з першых дапаможнікаў па перспектыве для мастакоў і архітэктараў, яна вытрымала мноства выданняў і дзякуючы сувязям езуітаў была перакладзена на французскую, нямецкую, англійскую і кітайскую мовы{{sfn|Pozzo|1724–1732}}. У трактаце змешчана некалькі архітэктурных праектаў. Некаторыя з іх не былі рэалізаваны, аднак праект рымскага касцёла Святога Апалінарыя быў выкарыстаны для ўзвядзення езуіцкага касцёла Святога Францыска Ксаверыя ў Трэнта (1700—1702), інтэр'ер якога таксама спраектаваў А.&nbsp;Поца. У 1701—1702 гадах ён праектаваў езуіцкія касцёлы Сан-Бернарда і Кьеза-дэль-Джэзу ў [[Мантэпульчана|Монтэпульчана]], а таксама ўдзельнічаў у праектаванні храма ў [[Мандові]]. У 1699 годзе ён перадаў праекты для езуіцкага калегіума ў [[Рагуза|Рагузе]] (сучасны [[Дуброўнік]]){{sfn|Horvat-Levaj|Repanić-Braun|2021}} і для [[Сабор Святога Мікалая (Любляна)|Люблянскага сабора]]. == Уплыў на мастацтва Вялікага Княства Літоўскага == Тэарэтычная і практычная спадчына Андрэа Поца, у асаблівасці яго трактат «Перспектыва жывапісцаў і архітэктараў», аказала каласальны ўплыў на развіццё манументальнага жывапісу ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] у XVIII стагоддзі. Трактат Поца быў добра вядомы і шырока даступны ў бібліятэках манаскіх ордэнаў і дварах магнатаў ВКЛ, стаўшы фактычна галоўным падручнікам па барочным ілюзіянізме ў рэгіёне{{sfn|Klajumienė|2006|с=23—25, 252}}. Мастакі ВКЛ, у першую чаргу звязаныя з ордэнам езуітаў, напрыклад, [[Ігнацій Дарэці]], [[Якуб Брэцэр]], [[Фрыдэрык Юзаф Обст]], а таксама мясцовыя майстры [[Казімір Анташэўскі]], [[Францішак Неміроўскі]], актыўна выкарыстоўвалі прапанаваныя Поца схемы для стварэння ў храмах ілюзорных (аптычных) алтароў і шматпланавых фрэскавых кампазіцый у тэхніцы [[Квадратура (мастацтва)|квадратуры]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=45, 248, 250}}. Дзякуючы Поца ў мастацтве ВКЛ трывала замацаваўся прынцып стварэння «свяшчэннага тэатра» ({{lang-la|theatrum sacrum}}), калі з дапамогай манументальнага жывапісу ілюзорна рассоўваліся межы рэальнай архітэктуры, ствараючы ўражанне неабсяжнай нябеснай прасторы нават у невялікіх храмах. Самымі яскравымі прыкладамі прамога выкарыстання ідэй і праектаў Андрэа Поца на тэрыторыі ВКЛ лічацца ілюзорны купал і роспісы ў [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёле Божага Цела ў Нясвіжы]], напрамую натхнёныя трактатам Поца, унікальныя аптычныя алтары ў [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Будслаў)|Будслаўскім касцёле]], манументальныя фрэскі ў [[Касцёл Святога Францыска Ксаверыя (Гродна)|Фарным касцёле ў Гродне]], [[Касцёл Святога Тадэвуша (Лучай)|касцёле Святога Тадэвуша ў Лучаі]], а таксама ў шматлікіх храмах [[Вільня|Вільні]]: [[Касцёл Святых Яна Хрысціцеля і Яна Багаслова (Вільня)|касцёле Святых Янаў]], [[Касцёл Святога Духа (Вільня)|Святога Духа]], [[Касцёл Святога Георгія (Вільня)|Святога Георгія]] і інш.{{sfn|Klajumienė|2006|с=35, 66, 89, 253}}. == Сям'я і вучні == Брат Андрэа Поца, Джузэпэ Поца, быў манахам ордэна [[Кармеліты босыя|босых кармелітаў]] у Венецыі, а таксама мастаком, архітэктарам і скульптарам. У канцы XVII стагоддзя ён упрыгожыў галоўны алтар венецыянскага касцёла Скалцы{{sfn|Bryan|1889|с=318}}. Адным з вядомых вучняў Андрэа Поца быў мастак Агасціна Калачэроні. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=Thieme U., Becker F. |загаловак=Allgemeines Lexikon der bildenden Künstler von der Antike bis zur Gegenwart |месца=Leipzig |выдавецтва=E.A. Seemann |год=1899 |ref=Thieme}} * {{кніга |адказны=a cura di L. Tognoli Bardin |загаловак=Enciclopedia della pittura e dei pittori |месца=Milano |выдавецтва=Motta |год=2006 |старонкі=664 |ref=Enciclopedia della pittura}} * {{кніга |загаловак=Church St. Ignatius of Loyola in Rome |месца=Roma |выдавецтва=Chiesa Stampa |год=2002 |старонкі=20—31 |ref=Church St. Ignatius}} * {{кніга |аўтар=De la Croix H., Tansey R. G., Kirkpatrick D. |загаловак=Gardner's Art Through the Ages |выданне=9-е |месца=New York |выдавецтва=Thomson/Wadsworth |год=1991 |старонкі=775 |isbn=0-15-503769-2 |ref=Gardner}} * {{кніга |аўтар=Fuhring P. |загаловак=Design into Art, Drawings for Architecture and Ornament: The Lodewijk Houthakker Collection |год=1898 |старонкі=268 |ref=Fuhring}} * {{cite web |url=http://baroqueart.museumwnf.org/database_item.php?id=monument;BAR;hr;Mon11;5;en |title=Jesuit Church of St Ignatius, college and Jesuit stairs, Dubrovnik |last1=Horvat-Levaj |first1=Katarina |last2=Repanić-Braun |first2=Mirjana |publisher=Museum With No Frontiers |date=2021 |accessdate=2026-04-05 |lang=en |ref=Horvat-Levaj}} * {{кніга |аўтар=Bryan M. |загаловак=Dictionary of Painters and Engravers, Biographical and Critical |том=II |месца=London |выдавецтва=George Bell and Sons |год=1889 |старонкі=318 |ref=Bryan}} * {{кніга |аўтар=Pozzo A. |загаловак=Rules and examples of perspective proper for painters and architects, etc |выдавецтва=J Senex and R Gosling |год=1724–1732 |ref=Pozzo}} * {{кніга |аўтар=Burda F., Belting H. |загаловак=Andrea Pozzo und die Videokunst: neue Überlegungen zum barocken Illusionismus |месца=Berlin |выдавецтва=Gebr. Mann |год=2001 |isbn=3-7861-2386-1 |ref=Burda}} * {{кніга|спасылка=https://etalpykla.lituanistika.lt/fedora/objects/LT-LDB-0001:B.03~2006~1367151604343/datastreams/DS.001.0.01.BOOK/content|аўтар=[[Даля Клаюмене|Klajumienė D.]]|загаловак=Tapyti altoriai (XVIII a. – XIX a. I p.): nykstantys Lietuvos bažnyčių dailės paminklai|месца=Vilnius|выдавецтва=Vilniaus dailės akademijos leidykla|год=2006|старонак=272|isbn=9955-624-56-6|ref=Klajumienė}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Andrea Pozzo}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Поца Андрэа}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 30 лістапада]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1642 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Трэнта]] [[Катэгорыя:Памерлі 31 жніўня]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1709 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Вене]] [[Катэгорыя:Мастакі Італіі]] [[Катэгорыя:Мастакі барока]] [[Катэгорыя:Мастакі-манументалісты]] [[Катэгорыя:Езуіты Італіі]] [[Катэгорыя:Архітэктары Італіі]] t4cfcjdh8xob3vla5ecjyddabxsevon 5121468 5121466 2026-04-05T17:31:08Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5121468 wikitext text/x-wiki {{Мастак | імя = Андрэа Поца | арыгінальнае імя = {{lang-it|Andrea del Pozzo}}<br>{{lang-la|Andreas Puteus}} | імя пры нараджэнні = | фота = | шырыня = | подпіс = | дата нараджэння = | паходжанне = | грамадзянства = | род дзейнасці = [[мастак]], [[архітэктар]], [[дэкаратар]], [[сцэнограф]], [[тэарэтык мастацтва]], манах-[[езуіты|езуіт]] | жанр = [[манументальны жывапіс]] | вучоба = }} {{цёзкі2|Поца}} '''Андрэ́а По́ца''' (таксама вядомы як ''Андрэа дэль Поца'', ''Андрэа дэль Поцы''; {{lang-it|Andrea del Pozzo, Dal Pozzo, Andrea del Pozzi}}, {{lang-la|Andreas Puteus}}; {{ДН|30|11|1642}}, [[Трэнта]]&nbsp;— {{ДС|31|8|1709}}, [[Вена]])&nbsp;— італьянскі [[мастак]], [[дэкаратар]], [[архітэктар]] і [[тэарэтык мастацтва]]. Манах ордэна [[езуіты|езуітаў]]. Найбуйнейшы прадстаўнік рымскага [[барока]] перыяду [[Контррэфармацыя|Контррэфармацыі]]. Віртуозны майстар ілюзіяністычнага плафоннага роспісу і тэхнікі [[Квадратура (мастацтва)|квадратуры]], стваральнік эфекту «[[Падманка|падману зроку]]» ({{lang-fr|trompe-l'œil}}) і перспектывы «знізу ўверх» ({{lang-it|pittura di sotto in sù}}). Аўтар знакамітага двухтомнага трактата па тэорыі [[перспектыва|перспектывы]] «Перспектыва жывапісцаў і архітэктараў» ({{lang-la|Perspectiva Pictorum et Architectorum}}, 1693—1700){{sfn|Thieme|1899}}. == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Трэнта]] ([[графства Ціроль]]), якое тады знаходзілася пад уладай [[Аўстрыя|Аўстрыі]], вывучаў гуманітарныя навукі ў мясцовай езуіцкай школе. Вольна валодаў [[Італьянская мова|італьянскай]] і [[Нямецкая мова|нямецкай]] мовамі. Заўважыўшы мастацкія схільнасці сына, у 1659 годзе (паводле іншых звестак у 1665 годзе) бацька адправіў яго вучыцца мастацтву. Верагодна, яго першым настаўнікам быў жывапісец [[Якопа Пальма Малодшы]], а пазней ён вучыўся ў невядомага мастака з майстэрні [[Андрэа Сакі]], які перадаў яму тэхнікі рымскага высокага барока. У далейшым Андрэа Поца шмат падарожнічаў па [[Ламбардыя|Ламбардыі]], [[П'емонт]]це, [[Венета]] і [[Лігурыя|Лігурыі]], працаваў у [[Кома]] і [[Мілан]]е{{sfn|Enciclopedia della pittura|2006|с=664}}. 25 снежня 1665 года ён уступіў у [[ордэн езуітаў]] (Таварыства Ісуса) як свецкі брат<ref name=Gietmann>{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/12330c.htm|title=Andreas Pozzo. The Catholic Encyclopedia|last=Gietmann|first=G.|date=1911|publisher=Robert Appleton Company|location=New York|accessdate=2026-04-05|lang=en}}</ref>. У 1668 годзе быў прызначаны ў Каза Прафеса Сан-Фідэле ў Мілане, дзе створаныя ім святочныя дэкарацыі ў гонар нядаўна кананізаванага [[Францыск Борджыя|Францыска Борджыі]] (1671) атрымалі ўсеагульнае адабрэнне. Ён працягнуў мастацкую адукацыю ў [[Генуя|Генуі]] і [[Венецыя|Венецыі]]. Яго ранняя творчасць сведчыць пра моцны ўплыў ламбардскай школы, для якой былі характэрныя насычаныя колеры, жорсткія контуры і выразны [[святлацень]] ({{lang-it|chiaroscuro}}). У Генуі для гільдыі гандляроў ён напісаў серыю карцін «Жыццё Ісуса», натхніўшыся творамі [[Пітэр Паўль Рубенс|Пітэра Паўля Рубенса]]. Мастацкая дзейнасць А.&nbsp;Поца была шчыльна звязана з патрэбамі езуіцкага ордэна, бо шматлікія нядаўна збудаваныя храмы патрабавалі аздобы. Ён выконваў фрэскі ў езуіцкіх касцёлах у [[Модэна|Модэне]], [[Балоння|Балонні]], [[Арэца]], [[Мантэпульчана|Монтэпульчана]] і [[Сансеполькра]]. У 1676 годзе ён упрыгожыў інтэр'ер [[Касцёл Святога Францыска Ксаверыя (Мандові)|касцёла Святога Францыска Ксаверыя]] ў [[Мандові]] (П'емонт). Гэта была яго першая вялікая [[фрэска]], у якой ужо выкарыстоўваліся пазнейшыя ілюзіяністычныя прыёмы: фальшывая пазалота, бронзавыя статуі, мармуровыя калоны і ілюзорны купал на плоскай столі, запоўнены фігурамі ў складаных ракурсах. У 1678 годзе Поца распісаў столь езуіцкага [[Касцёл Святых Мучанікаў (Турын)|касцёла Святых Мучанікаў]] у [[Турын]]е (роспісы паступова руйнаваліся ад вільгаці і ў 1844 годзе былі запісаны Луіджы Вакам, захаваліся толькі фрагменты). === Рымскі перыяд === У 1681 годзе генерал ордэна езуітаў [[Джавані Паала Аліва]] выклікаў мастака ў [[Рым]]. Спачатку А.&nbsp;Поца працаваў у якасці сцэнографа для рэлігійных тэатралізаваных пастановак, але яго ілюзіяністычныя перспектыўныя дэкарацыі хутка прынеслі яму славу віртуоза насценнага і плафоннага жывапісу. Сярод яго замоўцаў быў Лівіа Адэскалькі, уплывовы пляменнік папы [[Інакенцій XI|Інакенція XI]]{{sfn|Fuhring|1898|с=268}}. Першыя рымскія фрэскі майстар стварыў у калідоры Іспавядальні, які злучаў [[касцёл Іль-Джэзу]] з пакоямі, дзе жыў святы [[Ігнацій Лаёла]] (1681—1686). Яго ілюзорная архітэктура і сцэны з жыцця святога гарманічна дапоўнілі карціны, напісаныя раней [[Жак Куртуа|Жакам Куртуа]]. Таксама ён распісаў Капэлу Вінья ў манастыры [[Сан-Антоніа-але-Тэрмэ]] ў [[Сан-Сабэ]] (1682). ==== Касцёл Сант-Іньяцыа ==== [[Файл:Iglesia_de_San_Ignacio_de_Loyola,_Roma,_Italia,_2022-09-15,_DD_27-29_HDR.jpg|злева|міні|308x308пкс|Плафон [[Касцёл Святога Ігнацыя Лаёлы (Рым)|касцёла Сант-Іньяцыа]], 1691—1694 гады]] [[Файл:Falsa_cupola_di_Sant'Ignazio.jpg|міні|200x200пкс|Ілюзорная перспектыва фальшывага купала ў касцёле Сант-Іньяцыа]] Галоўным шэдэўрам Андрэа Поца з'яўляюцца ілюзорныя перспектыўныя фрэскі купала, апсіды і столі ў рымскім езуіцкім [[Касцёл Святога Ігнацыя Лаёлы (Рым)|касцёле Сант-Іньяцыа]], створаныя ў 1685—1694 гадах. Гэтыя роспісы сталі сімвалам рымскага высокага барока і ўстанавілі стандарт для дэкарыравання плафонаў па ўсёй каталіцкай Еўропе. Касцёл быў асвечаны яшчэ ў 1642 годзе, аднак з-за недахопу сродкаў і спрэчак з фундатарамі з роду [[Людавізі]] сапраўдны [[купал]] так і не ўзвялі. Поца прапанаваў вырашыць праблему, стварыўшы на палатне дыяметрам 17 метраў майстэрскую ілюзію купала пры поглядзе знутры. У нефе касцёла таксама экспануецца макет гэтага храма, створаны паводле разлікаў мастака, дзе барабан з купалам выкананы ў рэальным аб'ёме{{sfn|Church St. Ignatius|2002|с=20—31}}. На плоскай столі нефа Поца напісаў алегорыю «Апафеоз святога Ігнацыя». Кампазіцыя разлічана на назіранне з аднаго пункта, які адзначаны металічнай плітой у падлозе{{sfn|Gardner|1991|с=775}}. Майстэрскае выкарыстанне лінейнай перспектывы, святла і ценю ператварыла цыліндрычнае скляпенне ў ідэалізаваную прастору, праз якую бачна прыняцце святога Ігнацыя ў адкрытыя нябёсы. Боскае святло сыходзіць ад [[Бог-Айцец|Бога-Айца]] да Бога-Сына, які перадае яго святому Ігнацыю, ад якога яно разбіваецца на чатыры промні, што ідуць да чатырох кантынентаў. Гэтая кампазіцыя праслаўляе місіянерскую дзейнасць езуітаў. Поца праілюстраваў словы Хрыста з [[Евангелле ад Лукі|Евангелля ад Лукі]]: «Агонь прыйшоў Я кінуць на зямлю, і як хацеў бы, каб ён ужо разгарэўся!» (Лк 12:49) і словы [[Ігнацій Лаёла|Ігнацыя Лаёлы]]: «Ідзіце і запаліце ўсё»<ref name="Gietmann" />. Для адлюстравання чатырох бакоў свету мастак, верагодна, выкарыстоўваў трактат «Іканалогія» [[Чэзарэ Рыпа|Чэзарэ Рыпы]]{{sfn|Enciclopedia della pittura|2006|с=664}}. Адлюстроўваючы ваяўнічы дух [[Контррэфармацыя|Контррэфармацыі]], замест традыцыйных [[евангелісты|евангелістаў]] або [[Айцы Царквы|айцоў Царквы]], Поца адлюстраваў у ветразях пераможных воінаў са [[Стары Запавет|Старога Запавету]]: [[Юдзіф]] і [[Алаферн]]а, [[Давід]]а і [[Галіяф]]а, [[Яіль]] і [[Сісара|Сісару]], [[Самсон]]а і [[Філістымляне|філістымлян]]. У 1697 годзе мастаку даручылі стварыць у апсідзе касцёла Сант-Іньяцыа алтары са сцэнамі з жыцця святых Ігнацыя, Францыска Ксаверыя і Францыска Борджыі. У гэтых алтарах захоўваюцца мошчы святых [[Алаізій Ганзага|Алаізія Ганзагі]] і [[Ян Берхманс|Яна Берхманса]] (1697—1699). ==== Іншыя працы ў Рыме і Італіі ==== У 1695 годзе А.&nbsp;Поца выйграў конкурс, абышоўшы [[Себасцьяна Чыпрыяні]] і [[Джавані Батыста Арыгонэ]], на стварэнне алтара ў капліцы Святога Ігнацыя ў левым трансепце касцёла Іль-Джэзу<ref name="Gietmann" />. Гэты грандыёзны [[алтар]] над магілай святога створаны з рэдкіх відаў мармуру і каштоўных металаў. Чатыры калоны з [[ляпіс-лазур]]ы (цяпер заменены копіямі) абрамляюць каласальную статую святога працы [[П'ер Легро|П'ера Легро]]. Гэта быў вынік сумеснай працы больш чым 100 скульптараў і рамеснікаў, сярод якіх былі Бернардзіна Людавізі, Іль Ларэнцонэ і Жан-Батыст Тэадон. Поца таксама спраектаваў алтар у капліцы Святога Францыска Борджыі ў тым жа касцёле, аздобіў капліцу і галоўны алтар [[Касцёл Іль-Джэзу (Фраскаці)|касцёла Іль-Джэзу]] ў [[Фраскаці]] (1699—1700). У рымскім [[Касцёл Сант-Андрэа-аль-Квірыналэ|касцёле Сант-Андрэа-аль-Квірыналэ]] ён напісаў сцэны з жыцця польскага манаха-езуіта [[Станіслаў Костка|Станіслава Косткі]] ў капліцы яго імя і ў капліцы Святога Ігнацыя. Для парафіяльнай [[Касцёл Святога Міхаіла (Брыксен)|царквы Святога Міхаіла]] ў [[Брыксен]]е Поца напісаў алтарную карціну з выявай бітвы арханёла Міхаіла з Люцыферам. У 1702 годзе стварыў ілюзорны купал на палатне для [[Абацтва Святых Флоры і Луцылы|абацтва Святых Флоры і Луцылы ў Арэца]]. У 1681 годзе вялікі герцаг тасканскі [[Козіма III дэ Медычы]] замовіў у яго аўтапартрэт для герцагскай калекцыі (цяпер у [[Уфіцы]], Фларэнцыя). Карціна была даслана ў 1688 годзе. На гэтым палатне мастак адлюстраваны ў дыяганальнай позе: правай рукой ён паказвае на свой ілюзіяністычны твор, магчыма, купал касцёла ў Арэца, а левая абапіраецца на тры кнігі (што намякае на яго яшчэ не апублікаваныя трактаты па перспектыве). === Венскі перыяд === У 1694 годзе Андрэа Поца апісаў свае ілюзорныя метады ў лісце да Антона Фларыяна фон Ліхтэнштэйна, пасла імператара [[Леапольд I Габсбург|Леапольда I]] пры папскім двары ў Рыме. Па рэкамендацыі прынца і на запрашэнне імператара, Поца ў 1702 ці 1703 годзе пераехаў у [[Вена|Вену]]. Там ён працаваў для суверэна, двара, князя [[Ёган Адам фон Ліхтэнштэйн|Ёгана Адама фон Ліхтэнштэйна]] і розных рэлігійных ордэнаў. Найбольш значным яго захаваным творам у Вене з'яўляецца манументальная плафонная фрэска «Допуск Геракла на Алімп» (1707) у Зале Геркулеса [[Палац Ліхтэнштэйнаў (Вена)|Садовага палаца Ліхтэнштэйнаў]], якая выклікала вялікае захапленне сучаснікаў<ref name=Leader>{{cite web|url=https://www.italianartsociety.org/2017/08/jesuit-artist-andrea-pozzo-died-on-31-august-1709-in-vienna-where-he-was-working-for-members-of-the-austrian-court/|title=This Day in History: August 31|last=Leader|first=Anne|publisher=Italian Art Society|accessdate=2026-04-05|lang=en}}</ref>. Дзякуючы эфектам квадратуры архітэктурны роспіс разгортваецца на межах плафона, пры гэтым столь нібыта адкрываецца ў нябеснае царства, запоўненае алімпійскімі багамі. Таксама ён стварыў фрэскі і ілюзорны купал у венскім [[Езуіцкая царква (Вена)|Езуіцкім касцёле]]. Творы Поца аказалі моцны ўплыў на развіццё барочнага мастацтва ў [[Аўстралія|Аўстрыі]], [[Венгрыя|Венгрыі]], [[Багемія|Багеміі]], [[Маравія|Маравіі]], [[Славакія|Славакіі]] і [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. Памёр Андрэа Поца ў Вене 31 жніўня 1709 года<ref name=Leader/>, перад тым як планаваў вярнуцца ў Італію для праектавання новага езуіцкага касцёла ў Венецыі. З вялікімі ўшанаваннямі ён быў пахаваны ў [[Езуіцкі касцёл (Вена)|Езуіцкім касцёле Вены]].<gallery mode="packed" heights="180px"> Файл:Santignazio_painted_dome.jpg|Імітацыя купальнага скляпення ў касцёле Сант-Іньяцыа са сцэнай Ушэсця св. Ігнацыя Файл:Sant'Ignazio_-_affresco_soffitto_-antmoose.jpg|Плафон касцёла Сант-Іньяцыа (1691—1694), дэталь Файл:Andrea_pozzo,_gloria_di_sant'ignazio,_1685-94,_04.jpg|Дэталь фрэскі плафона Файл:Andrea_pozzo,_gloria_di_sant'ignazio,_1685-94,_09.jpg|Дэталь фрэскі плафона Файл:Roma_2010_(5029493791).jpg|Роспіс конхі галоўнага алтара касцёла Сант-Іньяцыа (1685—1688) Файл:Chiesa_del_Gesù_-_aprile_2019_-_08.jpg|Алтар Святога Ігнацыя (1697), касцёл Іль-Джэзу Файл:Fresco_with_Trompe_l'oeuil_-_Andrea_Pozzo_-Jesuit_Church_Vienna.jpg|Плафон у Езуіцкім касцёле Вены (1703) </gallery> == Тэарэтычная і архітэктурная спадчына == [[Файл:Perspectiva_pictorum_et_architectorum_MET_SC-14255-01.jpg|злева|міні|312x312пкс|Тытульны ліст трактата «Perspectiva Pictorum et Architectorum». Выданне 1693 г.]] Поца быў не толькі мастаком і архітэктарам, але і матэматыкам, геометрам ды астраномам. Свае мастацкія ідэі ён сфармуляваў у знакамітым двухтомным тэарэтычным трактаце «Перспектыва жывапісцаў і архітэктараў» ({{lang-la|Perspectiva Pictorum et Architectorum}}, 1693 і 1698), які ўтрымліваў 118 гравюр і быў прысвечаны імператару Леапольду I. Гэтая праца стала адным з першых дапаможнікаў па перспектыве для мастакоў і архітэктараў, яна вытрымала мноства выданняў і дзякуючы сувязям езуітаў была перакладзена на французскую, нямецкую, англійскую і кітайскую мовы{{sfn|Pozzo|1724–1732}}. У трактаце змешчана некалькі архітэктурных праектаў. Некаторыя з іх не былі рэалізаваны, аднак праект рымскага касцёла Святога Апалінарыя быў выкарыстаны для ўзвядзення езуіцкага касцёла Святога Францыска Ксаверыя ў Трэнта (1700—1702), інтэр'ер якога таксама спраектаваў А.&nbsp;Поца. У 1701—1702 гадах ён праектаваў езуіцкія касцёлы Сан-Бернарда і Кьеза-дэль-Джэзу ў [[Мантэпульчана|Монтэпульчана]], а таксама ўдзельнічаў у праектаванні храма ў [[Мандові]]. У 1699 годзе ён перадаў праекты для езуіцкага калегіума ў [[Рагуза|Рагузе]] (сучасны [[Дуброўнік]]){{sfn|Horvat-Levaj|Repanić-Braun|2021}} і для [[Сабор Святога Мікалая (Любляна)|Люблянскага сабора]]. == Уплыў на мастацтва Вялікага Княства Літоўскага == Тэарэтычная і практычная спадчына Андрэа Поца, у асаблівасці яго трактат «Перспектыва жывапісцаў і архітэктараў», аказала каласальны ўплыў на развіццё манументальнага жывапісу ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] у XVIII стагоддзі. Трактат Поца быў добра вядомы і шырока даступны ў бібліятэках манаскіх ордэнаў і дварах магнатаў ВКЛ, стаўшы фактычна галоўным падручнікам па барочным ілюзіянізме ў рэгіёне{{sfn|Klajumienė|2006|с=23—25, 252}}. Мастакі ВКЛ, у першую чаргу звязаныя з ордэнам езуітаў, напрыклад, [[Ігнацій Дарэці]], [[Якуб Брэцэр]], [[Фрыдэрык Юзаф Обст]], а таксама мясцовыя майстры [[Казімір Анташэўскі]], [[Францішак Неміроўскі]], актыўна выкарыстоўвалі прапанаваныя Поца схемы для стварэння ў храмах ілюзорных (аптычных) алтароў і шматпланавых фрэскавых кампазіцый у тэхніцы [[Квадратура (мастацтва)|квадратуры]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=45, 248, 250}}. Дзякуючы Поца ў мастацтве ВКЛ трывала замацаваўся прынцып стварэння «свяшчэннага тэатра» ({{lang-la|theatrum sacrum}}), калі з дапамогай манументальнага жывапісу ілюзорна рассоўваліся межы рэальнай архітэктуры, ствараючы ўражанне неабсяжнай нябеснай прасторы нават у невялікіх храмах. Самымі яскравымі прыкладамі прамога выкарыстання ідэй і праектаў Андрэа Поца на тэрыторыі ВКЛ лічацца ілюзорны купал і роспісы ў [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёле Божага Цела ў Нясвіжы]], напрамую натхнёныя трактатам Поца, унікальныя аптычныя алтары ў [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Будслаў)|Будслаўскім касцёле]], манументальныя фрэскі ў [[Касцёл Святога Францыска Ксаверыя (Гродна)|Фарным касцёле ў Гродне]], [[Касцёл Святога Тадэвуша (Лучай)|касцёле Святога Тадэвуша ў Лучаі]], а таксама ў шматлікіх храмах [[Вільня|Вільні]]: [[Касцёл Святых Яна Хрысціцеля і Яна Багаслова (Вільня)|касцёле Святых Янаў]], [[Касцёл Святога Духа (Вільня)|Святога Духа]], [[Касцёл Святога Георгія (Вільня)|Святога Георгія]] і інш.{{sfn|Klajumienė|2006|с=35, 66, 89, 253}}. == Сям'я і вучні == Брат Андрэа Поца, Джузэпэ Поца, быў манахам ордэна [[Кармеліты босыя|босых кармелітаў]] у Венецыі, а таксама мастаком, архітэктарам і скульптарам. У канцы XVII стагоддзя ён упрыгожыў галоўны алтар венецыянскага касцёла Скалцы{{sfn|Bryan|1889|с=318}}. Адным з вядомых вучняў Андрэа Поца быў мастак Агасціна Калачэроні. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=Thieme U., Becker F. |загаловак=Allgemeines Lexikon der bildenden Künstler von der Antike bis zur Gegenwart |месца=Leipzig |выдавецтва=E.A. Seemann |год=1899 |ref=Thieme}} * {{кніга |адказны=a cura di L. Tognoli Bardin |загаловак=Enciclopedia della pittura e dei pittori |месца=Milano |выдавецтва=Motta |год=2006 |старонкі=664 |ref=Enciclopedia della pittura}} * {{кніга |загаловак=Church St. Ignatius of Loyola in Rome |месца=Roma |выдавецтва=Chiesa Stampa |год=2002 |старонкі=20—31 |ref=Church St. Ignatius}} * {{кніга |аўтар=De la Croix H., Tansey R. G., Kirkpatrick D. |загаловак=Gardner's Art Through the Ages |выданне=9-е |месца=New York |выдавецтва=Thomson/Wadsworth |год=1991 |старонкі=775 |isbn=0-15-503769-2 |ref=Gardner}} * {{кніга |аўтар=Fuhring P. |загаловак=Design into Art, Drawings for Architecture and Ornament: The Lodewijk Houthakker Collection |год=1898 |старонкі=268 |ref=Fuhring}} * {{cite web |url=http://baroqueart.museumwnf.org/database_item.php?id=monument;BAR;hr;Mon11;5;en |title=Jesuit Church of St Ignatius, college and Jesuit stairs, Dubrovnik |last1=Horvat-Levaj |first1=Katarina |last2=Repanić-Braun |first2=Mirjana |publisher=Museum With No Frontiers |date=2021 |accessdate=2026-04-05 |lang=en |ref=Horvat-Levaj}} * {{кніга |аўтар=Bryan M. |загаловак=Dictionary of Painters and Engravers, Biographical and Critical |том=II |месца=London |выдавецтва=George Bell and Sons |год=1889 |старонкі=318 |ref=Bryan}} * {{кніга |аўтар=Pozzo A. |загаловак=Rules and examples of perspective proper for painters and architects, etc |выдавецтва=J Senex and R Gosling |год=1724–1732 |ref=Pozzo}} * {{кніга |аўтар=Burda F., Belting H. |загаловак=Andrea Pozzo und die Videokunst: neue Überlegungen zum barocken Illusionismus |месца=Berlin |выдавецтва=Gebr. Mann |год=2001 |isbn=3-7861-2386-1 |ref=Burda}} * {{кніга|спасылка=https://etalpykla.lituanistika.lt/fedora/objects/LT-LDB-0001:B.03~2006~1367151604343/datastreams/DS.001.0.01.BOOK/content|аўтар=[[Даля Клаюмене|Klajumienė D.]]|загаловак=Tapyti altoriai (XVIII a. – XIX a. I p.): nykstantys Lietuvos bažnyčių dailės paminklai|месца=Vilnius|выдавецтва=Vilniaus dailės akademijos leidykla|год=2006|старонак=272|isbn=9955-624-56-6|ref=Klajumienė}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Andrea Pozzo}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Поца Андрэа}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 30 лістапада]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1642 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Трэнта]] [[Катэгорыя:Памерлі 31 жніўня]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1709 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Вене]] [[Катэгорыя:Мастакі Італіі]] [[Катэгорыя:Мастакі барока]] [[Катэгорыя:Мастакі-манументалісты]] [[Катэгорыя:Езуіты Італіі]] [[Катэгорыя:Архітэктары Італіі]] qjl7ngbwdm0k3nm24ad8zatq1s2h16w 5121469 5121468 2026-04-05T17:33:05Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Тэарэтычная і архітэктурная спадчына */ 5121469 wikitext text/x-wiki {{Мастак | імя = Андрэа Поца | арыгінальнае імя = {{lang-it|Andrea del Pozzo}}<br>{{lang-la|Andreas Puteus}} | імя пры нараджэнні = | фота = | шырыня = | подпіс = | дата нараджэння = | паходжанне = | грамадзянства = | род дзейнасці = [[мастак]], [[архітэктар]], [[дэкаратар]], [[сцэнограф]], [[тэарэтык мастацтва]], манах-[[езуіты|езуіт]] | жанр = [[манументальны жывапіс]] | вучоба = }} {{цёзкі2|Поца}} '''Андрэ́а По́ца''' (таксама вядомы як ''Андрэа дэль Поца'', ''Андрэа дэль Поцы''; {{lang-it|Andrea del Pozzo, Dal Pozzo, Andrea del Pozzi}}, {{lang-la|Andreas Puteus}}; {{ДН|30|11|1642}}, [[Трэнта]]&nbsp;— {{ДС|31|8|1709}}, [[Вена]])&nbsp;— італьянскі [[мастак]], [[дэкаратар]], [[архітэктар]] і [[тэарэтык мастацтва]]. Манах ордэна [[езуіты|езуітаў]]. Найбуйнейшы прадстаўнік рымскага [[барока]] перыяду [[Контррэфармацыя|Контррэфармацыі]]. Віртуозны майстар ілюзіяністычнага плафоннага роспісу і тэхнікі [[Квадратура (мастацтва)|квадратуры]], стваральнік эфекту «[[Падманка|падману зроку]]» ({{lang-fr|trompe-l'œil}}) і перспектывы «знізу ўверх» ({{lang-it|pittura di sotto in sù}}). Аўтар знакамітага двухтомнага трактата па тэорыі [[перспектыва|перспектывы]] «Перспектыва жывапісцаў і архітэктараў» ({{lang-la|Perspectiva Pictorum et Architectorum}}, 1693—1700){{sfn|Thieme|1899}}. == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Трэнта]] ([[графства Ціроль]]), якое тады знаходзілася пад уладай [[Аўстрыя|Аўстрыі]], вывучаў гуманітарныя навукі ў мясцовай езуіцкай школе. Вольна валодаў [[Італьянская мова|італьянскай]] і [[Нямецкая мова|нямецкай]] мовамі. Заўважыўшы мастацкія схільнасці сына, у 1659 годзе (паводле іншых звестак у 1665 годзе) бацька адправіў яго вучыцца мастацтву. Верагодна, яго першым настаўнікам быў жывапісец [[Якопа Пальма Малодшы]], а пазней ён вучыўся ў невядомага мастака з майстэрні [[Андрэа Сакі]], які перадаў яму тэхнікі рымскага высокага барока. У далейшым Андрэа Поца шмат падарожнічаў па [[Ламбардыя|Ламбардыі]], [[П'емонт]]це, [[Венета]] і [[Лігурыя|Лігурыі]], працаваў у [[Кома]] і [[Мілан]]е{{sfn|Enciclopedia della pittura|2006|с=664}}. 25 снежня 1665 года ён уступіў у [[ордэн езуітаў]] (Таварыства Ісуса) як свецкі брат<ref name=Gietmann>{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/12330c.htm|title=Andreas Pozzo. The Catholic Encyclopedia|last=Gietmann|first=G.|date=1911|publisher=Robert Appleton Company|location=New York|accessdate=2026-04-05|lang=en}}</ref>. У 1668 годзе быў прызначаны ў Каза Прафеса Сан-Фідэле ў Мілане, дзе створаныя ім святочныя дэкарацыі ў гонар нядаўна кананізаванага [[Францыск Борджыя|Францыска Борджыі]] (1671) атрымалі ўсеагульнае адабрэнне. Ён працягнуў мастацкую адукацыю ў [[Генуя|Генуі]] і [[Венецыя|Венецыі]]. Яго ранняя творчасць сведчыць пра моцны ўплыў ламбардскай школы, для якой былі характэрныя насычаныя колеры, жорсткія контуры і выразны [[святлацень]] ({{lang-it|chiaroscuro}}). У Генуі для гільдыі гандляроў ён напісаў серыю карцін «Жыццё Ісуса», натхніўшыся творамі [[Пітэр Паўль Рубенс|Пітэра Паўля Рубенса]]. Мастацкая дзейнасць А.&nbsp;Поца была шчыльна звязана з патрэбамі езуіцкага ордэна, бо шматлікія нядаўна збудаваныя храмы патрабавалі аздобы. Ён выконваў фрэскі ў езуіцкіх касцёлах у [[Модэна|Модэне]], [[Балоння|Балонні]], [[Арэца]], [[Мантэпульчана|Монтэпульчана]] і [[Сансеполькра]]. У 1676 годзе ён упрыгожыў інтэр'ер [[Касцёл Святога Францыска Ксаверыя (Мандові)|касцёла Святога Францыска Ксаверыя]] ў [[Мандові]] (П'емонт). Гэта была яго першая вялікая [[фрэска]], у якой ужо выкарыстоўваліся пазнейшыя ілюзіяністычныя прыёмы: фальшывая пазалота, бронзавыя статуі, мармуровыя калоны і ілюзорны купал на плоскай столі, запоўнены фігурамі ў складаных ракурсах. У 1678 годзе Поца распісаў столь езуіцкага [[Касцёл Святых Мучанікаў (Турын)|касцёла Святых Мучанікаў]] у [[Турын]]е (роспісы паступова руйнаваліся ад вільгаці і ў 1844 годзе былі запісаны Луіджы Вакам, захаваліся толькі фрагменты). === Рымскі перыяд === У 1681 годзе генерал ордэна езуітаў [[Джавані Паала Аліва]] выклікаў мастака ў [[Рым]]. Спачатку А.&nbsp;Поца працаваў у якасці сцэнографа для рэлігійных тэатралізаваных пастановак, але яго ілюзіяністычныя перспектыўныя дэкарацыі хутка прынеслі яму славу віртуоза насценнага і плафоннага жывапісу. Сярод яго замоўцаў быў Лівіа Адэскалькі, уплывовы пляменнік папы [[Інакенцій XI|Інакенція XI]]{{sfn|Fuhring|1898|с=268}}. Першыя рымскія фрэскі майстар стварыў у калідоры Іспавядальні, які злучаў [[касцёл Іль-Джэзу]] з пакоямі, дзе жыў святы [[Ігнацій Лаёла]] (1681—1686). Яго ілюзорная архітэктура і сцэны з жыцця святога гарманічна дапоўнілі карціны, напісаныя раней [[Жак Куртуа|Жакам Куртуа]]. Таксама ён распісаў Капэлу Вінья ў манастыры [[Сан-Антоніа-але-Тэрмэ]] ў [[Сан-Сабэ]] (1682). ==== Касцёл Сант-Іньяцыа ==== [[Файл:Iglesia_de_San_Ignacio_de_Loyola,_Roma,_Italia,_2022-09-15,_DD_27-29_HDR.jpg|злева|міні|308x308пкс|Плафон [[Касцёл Святога Ігнацыя Лаёлы (Рым)|касцёла Сант-Іньяцыа]], 1691—1694 гады]] [[Файл:Falsa_cupola_di_Sant'Ignazio.jpg|міні|200x200пкс|Ілюзорная перспектыва фальшывага купала ў касцёле Сант-Іньяцыа]] Галоўным шэдэўрам Андрэа Поца з'яўляюцца ілюзорныя перспектыўныя фрэскі купала, апсіды і столі ў рымскім езуіцкім [[Касцёл Святога Ігнацыя Лаёлы (Рым)|касцёле Сант-Іньяцыа]], створаныя ў 1685—1694 гадах. Гэтыя роспісы сталі сімвалам рымскага высокага барока і ўстанавілі стандарт для дэкарыравання плафонаў па ўсёй каталіцкай Еўропе. Касцёл быў асвечаны яшчэ ў 1642 годзе, аднак з-за недахопу сродкаў і спрэчак з фундатарамі з роду [[Людавізі]] сапраўдны [[купал]] так і не ўзвялі. Поца прапанаваў вырашыць праблему, стварыўшы на палатне дыяметрам 17 метраў майстэрскую ілюзію купала пры поглядзе знутры. У нефе касцёла таксама экспануецца макет гэтага храма, створаны паводле разлікаў мастака, дзе барабан з купалам выкананы ў рэальным аб'ёме{{sfn|Church St. Ignatius|2002|с=20—31}}. На плоскай столі нефа Поца напісаў алегорыю «Апафеоз святога Ігнацыя». Кампазіцыя разлічана на назіранне з аднаго пункта, які адзначаны металічнай плітой у падлозе{{sfn|Gardner|1991|с=775}}. Майстэрскае выкарыстанне лінейнай перспектывы, святла і ценю ператварыла цыліндрычнае скляпенне ў ідэалізаваную прастору, праз якую бачна прыняцце святога Ігнацыя ў адкрытыя нябёсы. Боскае святло сыходзіць ад [[Бог-Айцец|Бога-Айца]] да Бога-Сына, які перадае яго святому Ігнацыю, ад якога яно разбіваецца на чатыры промні, што ідуць да чатырох кантынентаў. Гэтая кампазіцыя праслаўляе місіянерскую дзейнасць езуітаў. Поца праілюстраваў словы Хрыста з [[Евангелле ад Лукі|Евангелля ад Лукі]]: «Агонь прыйшоў Я кінуць на зямлю, і як хацеў бы, каб ён ужо разгарэўся!» (Лк 12:49) і словы [[Ігнацій Лаёла|Ігнацыя Лаёлы]]: «Ідзіце і запаліце ўсё»<ref name="Gietmann" />. Для адлюстравання чатырох бакоў свету мастак, верагодна, выкарыстоўваў трактат «Іканалогія» [[Чэзарэ Рыпа|Чэзарэ Рыпы]]{{sfn|Enciclopedia della pittura|2006|с=664}}. Адлюстроўваючы ваяўнічы дух [[Контррэфармацыя|Контррэфармацыі]], замест традыцыйных [[евангелісты|евангелістаў]] або [[Айцы Царквы|айцоў Царквы]], Поца адлюстраваў у ветразях пераможных воінаў са [[Стары Запавет|Старога Запавету]]: [[Юдзіф]] і [[Алаферн]]а, [[Давід]]а і [[Галіяф]]а, [[Яіль]] і [[Сісара|Сісару]], [[Самсон]]а і [[Філістымляне|філістымлян]]. У 1697 годзе мастаку даручылі стварыць у апсідзе касцёла Сант-Іньяцыа алтары са сцэнамі з жыцця святых Ігнацыя, Францыска Ксаверыя і Францыска Борджыі. У гэтых алтарах захоўваюцца мошчы святых [[Алаізій Ганзага|Алаізія Ганзагі]] і [[Ян Берхманс|Яна Берхманса]] (1697—1699). ==== Іншыя працы ў Рыме і Італіі ==== У 1695 годзе А.&nbsp;Поца выйграў конкурс, абышоўшы [[Себасцьяна Чыпрыяні]] і [[Джавані Батыста Арыгонэ]], на стварэнне алтара ў капліцы Святога Ігнацыя ў левым трансепце касцёла Іль-Джэзу<ref name="Gietmann" />. Гэты грандыёзны [[алтар]] над магілай святога створаны з рэдкіх відаў мармуру і каштоўных металаў. Чатыры калоны з [[ляпіс-лазур]]ы (цяпер заменены копіямі) абрамляюць каласальную статую святога працы [[П'ер Легро|П'ера Легро]]. Гэта быў вынік сумеснай працы больш чым 100 скульптараў і рамеснікаў, сярод якіх былі Бернардзіна Людавізі, Іль Ларэнцонэ і Жан-Батыст Тэадон. Поца таксама спраектаваў алтар у капліцы Святога Францыска Борджыі ў тым жа касцёле, аздобіў капліцу і галоўны алтар [[Касцёл Іль-Джэзу (Фраскаці)|касцёла Іль-Джэзу]] ў [[Фраскаці]] (1699—1700). У рымскім [[Касцёл Сант-Андрэа-аль-Квірыналэ|касцёле Сант-Андрэа-аль-Квірыналэ]] ён напісаў сцэны з жыцця польскага манаха-езуіта [[Станіслаў Костка|Станіслава Косткі]] ў капліцы яго імя і ў капліцы Святога Ігнацыя. Для парафіяльнай [[Касцёл Святога Міхаіла (Брыксен)|царквы Святога Міхаіла]] ў [[Брыксен]]е Поца напісаў алтарную карціну з выявай бітвы арханёла Міхаіла з Люцыферам. У 1702 годзе стварыў ілюзорны купал на палатне для [[Абацтва Святых Флоры і Луцылы|абацтва Святых Флоры і Луцылы ў Арэца]]. У 1681 годзе вялікі герцаг тасканскі [[Козіма III дэ Медычы]] замовіў у яго аўтапартрэт для герцагскай калекцыі (цяпер у [[Уфіцы]], Фларэнцыя). Карціна была даслана ў 1688 годзе. На гэтым палатне мастак адлюстраваны ў дыяганальнай позе: правай рукой ён паказвае на свой ілюзіяністычны твор, магчыма, купал касцёла ў Арэца, а левая абапіраецца на тры кнігі (што намякае на яго яшчэ не апублікаваныя трактаты па перспектыве). === Венскі перыяд === У 1694 годзе Андрэа Поца апісаў свае ілюзорныя метады ў лісце да Антона Фларыяна фон Ліхтэнштэйна, пасла імператара [[Леапольд I Габсбург|Леапольда I]] пры папскім двары ў Рыме. Па рэкамендацыі прынца і на запрашэнне імператара, Поца ў 1702 ці 1703 годзе пераехаў у [[Вена|Вену]]. Там ён працаваў для суверэна, двара, князя [[Ёган Адам фон Ліхтэнштэйн|Ёгана Адама фон Ліхтэнштэйна]] і розных рэлігійных ордэнаў. Найбольш значным яго захаваным творам у Вене з'яўляецца манументальная плафонная фрэска «Допуск Геракла на Алімп» (1707) у Зале Геркулеса [[Палац Ліхтэнштэйнаў (Вена)|Садовага палаца Ліхтэнштэйнаў]], якая выклікала вялікае захапленне сучаснікаў<ref name=Leader>{{cite web|url=https://www.italianartsociety.org/2017/08/jesuit-artist-andrea-pozzo-died-on-31-august-1709-in-vienna-where-he-was-working-for-members-of-the-austrian-court/|title=This Day in History: August 31|last=Leader|first=Anne|publisher=Italian Art Society|accessdate=2026-04-05|lang=en}}</ref>. Дзякуючы эфектам квадратуры архітэктурны роспіс разгортваецца на межах плафона, пры гэтым столь нібыта адкрываецца ў нябеснае царства, запоўненае алімпійскімі багамі. Таксама ён стварыў фрэскі і ілюзорны купал у венскім [[Езуіцкая царква (Вена)|Езуіцкім касцёле]]. Творы Поца аказалі моцны ўплыў на развіццё барочнага мастацтва ў [[Аўстралія|Аўстрыі]], [[Венгрыя|Венгрыі]], [[Багемія|Багеміі]], [[Маравія|Маравіі]], [[Славакія|Славакіі]] і [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. Памёр Андрэа Поца ў Вене 31 жніўня 1709 года<ref name=Leader/>, перад тым як планаваў вярнуцца ў Італію для праектавання новага езуіцкага касцёла ў Венецыі. З вялікімі ўшанаваннямі ён быў пахаваны ў [[Езуіцкі касцёл (Вена)|Езуіцкім касцёле Вены]].<gallery mode="packed" heights="180px"> Файл:Santignazio_painted_dome.jpg|Імітацыя купальнага скляпення ў касцёле Сант-Іньяцыа са сцэнай Ушэсця св. Ігнацыя Файл:Sant'Ignazio_-_affresco_soffitto_-antmoose.jpg|Плафон касцёла Сант-Іньяцыа (1691—1694), дэталь Файл:Andrea_pozzo,_gloria_di_sant'ignazio,_1685-94,_04.jpg|Дэталь фрэскі плафона Файл:Andrea_pozzo,_gloria_di_sant'ignazio,_1685-94,_09.jpg|Дэталь фрэскі плафона Файл:Roma_2010_(5029493791).jpg|Роспіс конхі галоўнага алтара касцёла Сант-Іньяцыа (1685—1688) Файл:Chiesa_del_Gesù_-_aprile_2019_-_08.jpg|Алтар Святога Ігнацыя (1697), касцёл Іль-Джэзу Файл:Fresco_with_Trompe_l'oeuil_-_Andrea_Pozzo_-Jesuit_Church_Vienna.jpg|Плафон у Езуіцкім касцёле Вены (1703) </gallery> == Тэарэтычная і архітэктурная спадчына == [[Файл:Perspectiva_pictorum_et_architectorum_MET_SC-14255-01.jpg|злева|міні|312x312пкс|Тытульны ліст трактата «Perspectiva Pictorum et Architectorum». Выданне 1693 г.]] Поца быў не толькі мастаком і архітэктарам, але і матэматыкам, геометрам ды астраномам. Свае мастацкія ідэі ён сфармуляваў у знакамітым двухтомным тэарэтычным трактаце «Перспектыва жывапісцаў і архітэктараў» ({{lang-la|Perspectiva Pictorum et Architectorum}}, 1693 і 1698), які ўтрымліваў 118 гравюр і быў прысвечаны імператару Леапольду I. Гэтая праца стала адным з першых дапаможнікаў па перспектыве для мастакоў і архітэктараў, яна вытрымала мноства выданняў і дзякуючы сувязям езуітаў была перакладзена на французскую, нямецкую, англійскую і кітайскую мовы{{sfn|Pozzo|1724–1732}}. У трактаце змешчана некалькі архітэктурных праектаў. Некаторыя з іх не былі рэалізаваны, аднак праект рымскага касцёла Святога Апалінарыя быў выкарыстаны для ўзвядзення езуіцкага касцёла Святога Францыска Ксаверыя ў Трэнта (1700—1702), інтэр'ер якога таксама спраектаваў А.&nbsp;Поца. У 1701—1702 гадах ён праектаваў езуіцкія касцёлы Сан-Бернарда і Кьеза-дэль-Джэзу ў [[Мантэпульчана|Монтэпульчана]], а таксама ўдзельнічаў у праектаванні храма ў [[Мандові]]. У 1699 годзе ён перадаў праекты для езуіцкага калегіума ў [[Рагуза|Рагузе]] (сучасны [[Дуброўнік]])<ref>{{cite web|url=http://baroqueart.museumwnf.org/database_item.php?id=monument;BAR;hr;Mon11;5;en|title=Jesuit Church of St Ignatius, college and Jesuit stairs, Dubrovnik|website=Discover Baroque Art - Museum With No Frontiers|date=2021|author1=Katarina Horvat-Levaj|author2=Mirjana Repanić-Braun}}</ref> і для [[Сабор Святога Мікалая (Любляна)|Люблянскага сабора]]. == Уплыў на мастацтва Вялікага Княства Літоўскага == Тэарэтычная і практычная спадчына Андрэа Поца, у асаблівасці яго трактат «Перспектыва жывапісцаў і архітэктараў», аказала каласальны ўплыў на развіццё манументальнага жывапісу ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] у XVIII стагоддзі. Трактат Поца быў добра вядомы і шырока даступны ў бібліятэках манаскіх ордэнаў і дварах магнатаў ВКЛ, стаўшы фактычна галоўным падручнікам па барочным ілюзіянізме ў рэгіёне{{sfn|Klajumienė|2006|с=23—25, 252}}. Мастакі ВКЛ, у першую чаргу звязаныя з ордэнам езуітаў, напрыклад, [[Ігнацій Дарэці]], [[Якуб Брэцэр]], [[Фрыдэрык Юзаф Обст]], а таксама мясцовыя майстры [[Казімір Анташэўскі]], [[Францішак Неміроўскі]], актыўна выкарыстоўвалі прапанаваныя Поца схемы для стварэння ў храмах ілюзорных (аптычных) алтароў і шматпланавых фрэскавых кампазіцый у тэхніцы [[Квадратура (мастацтва)|квадратуры]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=45, 248, 250}}. Дзякуючы Поца ў мастацтве ВКЛ трывала замацаваўся прынцып стварэння «свяшчэннага тэатра» ({{lang-la|theatrum sacrum}}), калі з дапамогай манументальнага жывапісу ілюзорна рассоўваліся межы рэальнай архітэктуры, ствараючы ўражанне неабсяжнай нябеснай прасторы нават у невялікіх храмах. Самымі яскравымі прыкладамі прамога выкарыстання ідэй і праектаў Андрэа Поца на тэрыторыі ВКЛ лічацца ілюзорны купал і роспісы ў [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёле Божага Цела ў Нясвіжы]], напрамую натхнёныя трактатам Поца, унікальныя аптычныя алтары ў [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Будслаў)|Будслаўскім касцёле]], манументальныя фрэскі ў [[Касцёл Святога Францыска Ксаверыя (Гродна)|Фарным касцёле ў Гродне]], [[Касцёл Святога Тадэвуша (Лучай)|касцёле Святога Тадэвуша ў Лучаі]], а таксама ў шматлікіх храмах [[Вільня|Вільні]]: [[Касцёл Святых Яна Хрысціцеля і Яна Багаслова (Вільня)|касцёле Святых Янаў]], [[Касцёл Святога Духа (Вільня)|Святога Духа]], [[Касцёл Святога Георгія (Вільня)|Святога Георгія]] і інш.{{sfn|Klajumienė|2006|с=35, 66, 89, 253}}. == Сям'я і вучні == Брат Андрэа Поца, Джузэпэ Поца, быў манахам ордэна [[Кармеліты босыя|босых кармелітаў]] у Венецыі, а таксама мастаком, архітэктарам і скульптарам. У канцы XVII стагоддзя ён упрыгожыў галоўны алтар венецыянскага касцёла Скалцы{{sfn|Bryan|1889|с=318}}. Адным з вядомых вучняў Андрэа Поца быў мастак Агасціна Калачэроні. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=Thieme U., Becker F. |загаловак=Allgemeines Lexikon der bildenden Künstler von der Antike bis zur Gegenwart |месца=Leipzig |выдавецтва=E.A. Seemann |год=1899 |ref=Thieme}} * {{кніга |адказны=a cura di L. Tognoli Bardin |загаловак=Enciclopedia della pittura e dei pittori |месца=Milano |выдавецтва=Motta |год=2006 |старонкі=664 |ref=Enciclopedia della pittura}} * {{кніга |загаловак=Church St. Ignatius of Loyola in Rome |месца=Roma |выдавецтва=Chiesa Stampa |год=2002 |старонкі=20—31 |ref=Church St. Ignatius}} * {{кніга |аўтар=De la Croix H., Tansey R. G., Kirkpatrick D. |загаловак=Gardner's Art Through the Ages |выданне=9-е |месца=New York |выдавецтва=Thomson/Wadsworth |год=1991 |старонкі=775 |isbn=0-15-503769-2 |ref=Gardner}} * {{кніга |аўтар=Fuhring P. |загаловак=Design into Art, Drawings for Architecture and Ornament: The Lodewijk Houthakker Collection |год=1898 |старонкі=268 |ref=Fuhring}} * {{cite web |url=http://baroqueart.museumwnf.org/database_item.php?id=monument;BAR;hr;Mon11;5;en |title=Jesuit Church of St Ignatius, college and Jesuit stairs, Dubrovnik |last1=Horvat-Levaj |first1=Katarina |last2=Repanić-Braun |first2=Mirjana |publisher=Museum With No Frontiers |date=2021 |accessdate=2026-04-05 |lang=en |ref=Horvat-Levaj}} * {{кніга |аўтар=Bryan M. |загаловак=Dictionary of Painters and Engravers, Biographical and Critical |том=II |месца=London |выдавецтва=George Bell and Sons |год=1889 |старонкі=318 |ref=Bryan}} * {{кніга |аўтар=Pozzo A. |загаловак=Rules and examples of perspective proper for painters and architects, etc |выдавецтва=J Senex and R Gosling |год=1724–1732 |ref=Pozzo}} * {{кніга |аўтар=Burda F., Belting H. |загаловак=Andrea Pozzo und die Videokunst: neue Überlegungen zum barocken Illusionismus |месца=Berlin |выдавецтва=Gebr. Mann |год=2001 |isbn=3-7861-2386-1 |ref=Burda}} * {{кніга|спасылка=https://etalpykla.lituanistika.lt/fedora/objects/LT-LDB-0001:B.03~2006~1367151604343/datastreams/DS.001.0.01.BOOK/content|аўтар=[[Даля Клаюмене|Klajumienė D.]]|загаловак=Tapyti altoriai (XVIII a. – XIX a. I p.): nykstantys Lietuvos bažnyčių dailės paminklai|месца=Vilnius|выдавецтва=Vilniaus dailės akademijos leidykla|год=2006|старонак=272|isbn=9955-624-56-6|ref=Klajumienė}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Andrea Pozzo}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Поца Андрэа}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 30 лістапада]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1642 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Трэнта]] [[Катэгорыя:Памерлі 31 жніўня]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1709 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Вене]] [[Катэгорыя:Мастакі Італіі]] [[Катэгорыя:Мастакі барока]] [[Катэгорыя:Мастакі-манументалісты]] [[Катэгорыя:Езуіты Італіі]] [[Катэгорыя:Архітэктары Італіі]] 1ud514ds0pm7p71s12iu4fczitmc7d0 0 805502 5121470 2026-04-05T17:35:47Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Андрэа Поца]] 5121470 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Андрэа Поца]] cinpdqys2h4ysttwaguypr83zvygybr 4 805503 5121475 2026-04-05T17:46:09Z Plaga med 116903 Новая старонка: «<div style=" float:right; margin:0 0 0.75em 0.75em; width:13em; max-width:100%; border:1px solid var(--border-color-subtle, #54595d); border-radius:2px; background:var(--background-color-base, #202122); overflow:hidden; "> <div style=" padding:0.5em 0.75em; background:var(--background-color-interactive-subtle, #2a2d33); border-bottom:1px solid var(--border-color-subtle, #54595d); color:var(--color-emphasized, #eaecf0); font-size:100%; font-weig...» 5121475 wikitext text/x-wiki <div style=" float:right; margin:0 0 0.75em 0.75em; width:13em; max-width:100%; border:1px solid var(--border-color-subtle, #54595d); border-radius:2px; background:var(--background-color-base, #202122); overflow:hidden; "> <div style=" padding:0.5em 0.75em; background:var(--background-color-interactive-subtle, #2a2d33); border-bottom:1px solid var(--border-color-subtle, #54595d); color:var(--color-emphasized, #eaecf0); font-size:100%; font-weight:700; line-height:1.4; "> Інфармацыя </div> <div style=" padding:0.5em 0.75em 0.75em; background:var(--background-color-base, #202122); color:var(--color-base, #eaecf0); font-size:90%; line-height:1.5; "> * [[Адмысловае:Listusers/bot|Спіс ботаў]] * [[Вікіпедыя:Запыты на статус бота/Архіў|Архіў запытаў]] </div> </div> <includeonly>[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць|Запыты на статус бота]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]]</includeonly> 67au62m352utkveaxpgjeu2ebtb3xvu 5121478 5121475 2026-04-05T17:47:19Z Plaga med 116903 5121478 wikitext text/x-wiki <div style=" float:right; margin:0 0 0.75em 0.75em; width:13em; max-width:100%; border:1px solid var(--border-color-subtle, #54595d); border-radius:2px; background:var(--background-color-base, #202122); overflow:hidden; "> <div style=" padding:0.5em 0.75em; background:var(--background-color-interactive-subtle, #2a2d33); border-bottom:1px solid var(--border-color-subtle, #54595d); color:var(--color-emphasized, #eaecf0); font-size:100%; font-weight:700; line-height:1.0; "> Інфармацыя </div> <div style=" padding:0.5em 0.75em 0.75em; background:var(--background-color-base, #202122); color:var(--color-base, #eaecf0); font-size:90%; line-height:1.5; "> * [[Адмысловае:Listusers/bot|Спіс ботаў]] * [[Вікіпедыя:Запыты на статус бота/Архіў|Архіў запытаў]] </div> </div> <includeonly>[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць|Запыты на статус бота]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]]</includeonly> oj4skqcp3pw6uljrbopgd0bnzk1gzf1 0 805504 5121483 2026-04-05T17:54:16Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Бібліяінфармацыя}} [[Файл:Будслав6 (cropped).JPG|міні|Адзін з бакавых аптычных алтароў касцёла, які імітуе аб'ёмную архітэктуру ў тэхніцы грызайль]] '''Ілюзо́рныя алтары́ ў Вялі́кім Кня́стве Літо́ўскім''' — унікальная з'ява сакральнага мастацтва позняга баро...» 5121483 wikitext text/x-wiki {{Бібліяінфармацыя}} [[Файл:Будслав6 (cropped).JPG|міні|Адзін з бакавых аптычных алтароў касцёла, які імітуе аб'ёмную архітэктуру ў тэхніцы грызайль]] '''Ілюзо́рныя алтары́ ў Вялі́кім Кня́стве Літо́ўскім''' — унікальная з'ява сакральнага мастацтва позняга [[барока]] і [[ракако]], распаўсюджаная ў каталіцкім дойлідстве [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ў XVIII і першай палове XIX стагоддзя. Гэты феномен уяўляў сабой стварэнне намаляваных алтарных [[Рэтабль|рэтабляў]] (аптычных алтароў), якія з дапамогай прыёмаў [[Квадратура (мастацтва)|квадратуры]] (ад {{lang-it|quadratura}}), [[Трамплёй|трамплёя]] (ад {{lang-fr|trompe-l'œil}} — «падман зроку») і [[Лінейная перспектыва|лінейнай перспектывы]] імітавалі аб'ёмныя архітэктурныя формы і скульптурную пластыку на плоскіх паверхнях. Намаляваныя алтары служылі не толькі таннымі заменнікамі сапраўдных драўляных ці каменных канструкцый, але і з'яўляліся паўнавартасным элементам [[Манументальны жывапіс|манументальнага дэкору]], які візуальна рассоўваў межы рэальнай архітэктуры і ствараў ілюзію бясконцай прасторы{{sfn|Klajumienė|2006|с=11, 21}}. == Гісторыя і вытокі == [[Файл:Perspectiva_pictorum_et_architectorum_MET_SC-14255-01.jpg|злева|міні|312x312пкс|Тытульны ліст трактата «Perspectiva Pictorum et Architectorum» [[Андрэа Поца]]. Выданне 1693 г.]] З'яўленне і пашырэнне ілюзорных алтароў у Вялікім Княстве Літоўскім было шчыльна звязана з уплывам заходнееўрапейскага, у першую чаргу [[Італьянскае мастацтва|італьянскага]], мастацтва. Вызначальную ролю адыгралі папулярныя ў Еўропе тэарэтычныя трактаты па архітэктуры і перспектыве. Сярод іх найбольшы ўплыў мелі працы езуіцкага майстра [[Андрэа Поца]] «Перспектыва жывапісцаў і архітэктараў» ({{lang-la|Perspectivae pictorum atque architectorum}}, выдадзены ў Рыме ў 1693 і 1700 гадах), а таксама выданні [[Іаган Якаб Шублер|Іагана Якаба Шублера]] і прадстаўнікоў сям'і мастакоў-дэкаратараў [[Галі-Бібіена]]. Трактаты ўтрымлівалі не толькі тэарэтычныя абгрунтаванні лінейнай перспектывы, але і багаты ілюстрацыйны матэрыял, які мясцовыя майстры і замежныя мастакі ў ВКЛ выкарыстоўвалі як непасрэдныя ўзоры для стварэння сваіх кампазіцый{{sfn|Klajumienė|2006|с=23—25}}. Значны ўплыў на фарміраванне эстэтыкі ілюзорных алтароў аказала часовая (аказіянальная) архітэктура і тэатралізаваная літургія эпохі барока. Культурнае жыццё Рэчы Паспалітай суправаджалася маштабнымі ўрачыстасцямі: пахаваннямі магнатаў з узвядзеннем [[Castrum doloris|складаных жалобных катафалкаў]] ({{lang-la|castrum doloris}}), [[Каранацыя абразоў|каранацыямі]] цудадзейных абразоў Маці Божай, [[Кананізацыя|кананізацыямі]] святых, а таксама саракагадзіннымі еўхарыстычнымі набажэнствамі (так званыя ''Quarantore''). Для гэтых падзей ствараліся грандыёзныя часовыя дэкарацыі і алтары з выкарыстаннем ілюзорнага жывапісу. Эфекты, выпрацаваныя пры аздабленні такіх часовых канструкцый, неўзабаве пачалі прымяняцца пры стварэнні стацыянарных аптычных алтароў у інтэр'ерах касцёлаў і капліц, ператвараючы сакральную прастору ў своеасаблівы «свяшчэнны тэатр» ({{lang-la|theatrum sacrum}}){{sfn|Klajumienė|2006|с=26—28, 79}}. == Матэрыялы і тэхналогіі == У адрозненне ад [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропы]], дзе ілюзорны жывапіс пераважна абмяжоўваўся фрэскамі на мураваных сценах, у Вялікім Княстве Літоўскім выкарыстоўваўся больш шырокі спектр матэрыялаў і тэхналогій. Усе выяўленыя помнікі можна падзяліць на чатыры асноўныя групы ў залежнасці ад асновы, на якой яны ствараліся{{sfn|Klajumienė|2006|с=38—40, 49}}. Найбольш папулярнымі і шматлікімі былі [[Рэтабль|рэтаблі]], напісаныя на спецыяльна зманціраваных сталярных драўляных шчытах, якія часта ўпрыгожваліся контурнай разьбой. Гэтыя шчыты груннтаваліся мелам або клеем, пасля чаго мастак ствараў на іх ілюзію аб'ёмнай архітэктуры. Да нашага часу дайшлі звесткі пра больш за 350 такіх алтароў, якія былі аднолькава папулярныя як у мураваных, так і ў драўляных храмах{{sfn|Klajumienė|2006|с=49}}. [[Файл:Комплекс_былога_кляштара_бэрнардынцаў(Будслаў)_3.jpg|злева|міні|333x333пкс|Галоўны ілюзорны алтар Будслаўскага касцёла, выкананы ў тэхніцы квадратуры мастаком К. Анташэўскім (1782)]] Другую па колькасці групу складалі алтары, напісаныя непасрэдна на атынкаванай паверхні мураваных сцен. Такая тэхналогія патрабавала высокага майстэрства і звычайна выкарыстоўвалася лепшымі мастакамі-манументалістамі ў буйных палітычных і культурных цэнтрах або ў багатых кляштарных комплексах. Даследчыкамі выяўлена каля 260 такіх алтароў, якія дзякуючы трываласці матэрыялу часцей за іншыя даходзілі да нашага часу, напрыклад, фрэскі ў [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Будслаў)|Будславе]] ці [[Мсціслаўскі касцёл кармелітаў|Мсціславе]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=49}}. Трэці тып уключаў жывапіс, нанесены непасрэдна на драўляныя сцены сакральных будынкаў. Такі спосаб быў характэрны для невялікіх парафіяльных або філіяльных драўляных касцёлаў перыферыі. Зафіксавана больш за 130 падобных помнікаў, пераважна на тэрыторыі [[Жамойць|Жамойці]] і [[Латгалія|Латгаліі]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=49}}. У ХІХ стагоддзі набылі папулярнасць алтары, напісаныя на палатне. Яны нагадвалі тэатральныя кулісы або габелены і лёгка маглі быць перанесены або згорнуты. Вядома каля 90 падобных твораў. Яшчэ каля 20 помнікаў былі выкананы ў змяшаных тэхніках, калі, напрыклад, адзін ярус рабіўся з дрэва, а другі маляваўся на палатне або сцяне{{sfn|Klajumienė|2006|с=49}}. == Узроўні прафесіяналізму і майстры == Мастацтвазнаўцы падзяляюць ілюзорныя алтары ВКЛ на тры катэгорыі ў залежнасці ад узроўню прафесіяналізму іх стваральнікаў і адносін да еўрапейскіх мастацкіх эталонаў{{sfn|Klajumienė|2006|с=89—90}}. Да першай групы належаць прафесійныя творы, якія дакладна пераймалі заходнееўрапейскія ўзоры і ствараліся пераважна ў буйных манастырскіх комплексах і фундацыях магнатаў. Гэтыя роспісы вызначаліся бездакорным веданнем законаў перспектывы і вытанчаным каларытам. Сярод вядомых майстроў гэтага ўзроўню вылучаюцца езуіт [[Ігнацій Дарэці]], [[Казімір Анташэўскі]], [[Мацвей Слушчанскі]], [[Францішак Неміроўскі]], [[Францішак Смуглевіч]] і [[Якуб Брэцэр]]. Яскравым прыкладам такога жывапісу з'яўляецца ўнікальны ансамбль з дзевяці ілюзорных алтароў у [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Будслаў)|Будслаўскім касцёле]], выкананы Казімірам Анташэўскім у 1782 годзе ў тэхніцы [[грызайль]], а таксама роспісы ў [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Мсціслаў)|Мсціслаўскім касцёле кармелітаў]] і [[Касцёл Святога Францыска Ксаверыя (Гродна)|Фарным касцёле ў Гродне]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=46—47, 88}}. Другая група ўключае творы, дзе еўрапейскія ўзоры былі творча адаптаваны да мясцовага культурнага асяроддзя і густаў заказчыкаў. Мастакі гэтай групы часта адыходзілі ад строгіх трактатаў, дадаючы новыя дэкаратыўныя элементы, незвычайныя каляровыя спалучэнні і арыгінальныя дэталі. Гэтыя творы часцей сустракаліся ў езуіцкіх калегіумах невялікіх гарадоў і на драўляных шчытах{{sfn|Klajumienė|2006|с=90}}. Трэцяя група аб'ядноўвае так званыя «прымітыўныя» або рамесныя рэтаблі. Яны ствараліся мясцовымі майстрамі ў перыферыйных парафіяльных касцёлах і капліцах. Для іх характэрны спрошчаны падыход да перспектывы, плоскаснасць выяў і выкарыстанне лакальных колераў. Нягледзячы на наіўнасць выканання, гэтыя творы маюць вялікую каштоўнасць як сведчанне масавага распаўсюджвання моды на ілюзорны жывапіс сярод шырокіх слаёў насельніцтва{{sfn|Klajumienė|2006|с=133—134}}. == Пашырэнне і статыстыка == Пашырэнне ілюзорных алтароў у Вялікім Княстве Літоўскім мела масавы характар. На сённяшні дзень даследчыкамі выяўлена інфармацыя пра амаль тысячу такіх помнікаў, з якіх да нашага часу дайшла толькі невялікая частка ў выглядзе ацалелых фрэсак або выяўленых рэстаўратарамі фрагментаў пад пазнейшымі тынкоўкамі. Каля 700 помнікаў (75 працэнтаў) былі створаны ў перыяд росквіту гэтай традыцыі ў XVIII стагоддзі, а яшчэ каля 250 твораў з'явіліся ў першай палове XIX стагоддзя{{sfn|Klajumienė|2006|с=48}}. Нягледзячы на тое, што мастацтвазнаўцы доўгі час лічылі ілюзорны жывапіс прыкметай беднасці парафій, статыстыка абвяргае гэтае меркаванне. Больш за 400 ілюзорных алтароў упрыгожвала парафіяльныя касцёлы, у той час як у багатых кляштарных храмах налічвалася каля 300 аптычных рэтабулаў. Сярод манаскіх ордэнаў найбольшую прыхільнасць да гэтага віду дэкору выяўлялі [[езуіты]] (каля 60 вядомых алтароў), [[дамініканцы]] (50 алтароў), [[кармеліты]] (50 алтароў), [[бернардзінцы]] (38 алтароў) і [[францысканцы]] (34 алтары){{sfn|Klajumienė|2006|с=48}}. Геаграфічна найбольшая канцэнтрацыя помнікаў назіралася ў цэнтральных і паўночна-заходніх рэгіёнах ВКЛ, на тэрыторыі тагачасных [[Віленскае ваяводства|Віленскага]], [[Троцкае ваяводства|Троцкага]], [[Менскае ваяводства|Менскага]] і [[Новагародскае ваяводства|Новагародскага]] ваяводстваў{{sfn|Klajumienė|2006|с=35}}. З сярэдзіны XIX стагоддзя пад уплывам змены эстэтычных густаў (пераход да гістарызму і неастыляў), а таксама з-за фізічнага зносу матэрыялаў, ілюзорныя алтары пачалі масава замалёўвацца, знішчацца і замяняцца на традыцыйныя аб'ёмныя драўляныя канструкцыі{{sfn|Klajumienė|2006|с=49}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=Klajumienė D. |загаловак=Tapyti altoriai (XVIII a. – XIX a. I p.): nykstantys Lietuvos bažnyčių dailės paminklai |месца=Vilnius |выдавецтва=Vilniaus dailės akademijos leidykla |год=2006 |старонак=272 |isbn=9955-624-56-6 |ref=Klajumienė}} * {{кніга |аўтар=Klajumienė D. |загаловак=XVIII a. sienų tapyba Lietuvos bažnyčių architektūroje |месца=Vilnius |выдавецтва=Vilniaus dailės akademijos leidykla |год=2004 |старонак=280 |isbn=9986-571-98-7 |ref=Klajumienė_Sienu}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ілюзорныя алтары ў Вялікім Княстве Літоўскім}} [[Катэгорыя:Мастацтва Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Мастацтва барока]] [[Катэгорыя:Тэхнікі жывапісу]] [[Катэгорыя:Аптычныя ілюзіі]] [[Катэгорыя:Каталіцкія храмы Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Архітэктура Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Манументальнае мастацтва]] o5zoeicfnnmtq9hxg6bu6us8ls98fvo 5121484 5121483 2026-04-05T17:54:32Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:Каталіцкія храмы Вялікага Княства Літоўскага]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5121484 wikitext text/x-wiki {{Бібліяінфармацыя}} [[Файл:Будслав6 (cropped).JPG|міні|Адзін з бакавых аптычных алтароў касцёла, які імітуе аб'ёмную архітэктуру ў тэхніцы грызайль]] '''Ілюзо́рныя алтары́ ў Вялі́кім Кня́стве Літо́ўскім''' — унікальная з'ява сакральнага мастацтва позняга [[барока]] і [[ракако]], распаўсюджаная ў каталіцкім дойлідстве [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ў XVIII і першай палове XIX стагоддзя. Гэты феномен уяўляў сабой стварэнне намаляваных алтарных [[Рэтабль|рэтабляў]] (аптычных алтароў), якія з дапамогай прыёмаў [[Квадратура (мастацтва)|квадратуры]] (ад {{lang-it|quadratura}}), [[Трамплёй|трамплёя]] (ад {{lang-fr|trompe-l'œil}} — «падман зроку») і [[Лінейная перспектыва|лінейнай перспектывы]] імітавалі аб'ёмныя архітэктурныя формы і скульптурную пластыку на плоскіх паверхнях. Намаляваныя алтары служылі не толькі таннымі заменнікамі сапраўдных драўляных ці каменных канструкцый, але і з'яўляліся паўнавартасным элементам [[Манументальны жывапіс|манументальнага дэкору]], які візуальна рассоўваў межы рэальнай архітэктуры і ствараў ілюзію бясконцай прасторы{{sfn|Klajumienė|2006|с=11, 21}}. == Гісторыя і вытокі == [[Файл:Perspectiva_pictorum_et_architectorum_MET_SC-14255-01.jpg|злева|міні|312x312пкс|Тытульны ліст трактата «Perspectiva Pictorum et Architectorum» [[Андрэа Поца]]. Выданне 1693 г.]] З'яўленне і пашырэнне ілюзорных алтароў у Вялікім Княстве Літоўскім было шчыльна звязана з уплывам заходнееўрапейскага, у першую чаргу [[Італьянскае мастацтва|італьянскага]], мастацтва. Вызначальную ролю адыгралі папулярныя ў Еўропе тэарэтычныя трактаты па архітэктуры і перспектыве. Сярод іх найбольшы ўплыў мелі працы езуіцкага майстра [[Андрэа Поца]] «Перспектыва жывапісцаў і архітэктараў» ({{lang-la|Perspectivae pictorum atque architectorum}}, выдадзены ў Рыме ў 1693 і 1700 гадах), а таксама выданні [[Іаган Якаб Шублер|Іагана Якаба Шублера]] і прадстаўнікоў сям'і мастакоў-дэкаратараў [[Галі-Бібіена]]. Трактаты ўтрымлівалі не толькі тэарэтычныя абгрунтаванні лінейнай перспектывы, але і багаты ілюстрацыйны матэрыял, які мясцовыя майстры і замежныя мастакі ў ВКЛ выкарыстоўвалі як непасрэдныя ўзоры для стварэння сваіх кампазіцый{{sfn|Klajumienė|2006|с=23—25}}. Значны ўплыў на фарміраванне эстэтыкі ілюзорных алтароў аказала часовая (аказіянальная) архітэктура і тэатралізаваная літургія эпохі барока. Культурнае жыццё Рэчы Паспалітай суправаджалася маштабнымі ўрачыстасцямі: пахаваннямі магнатаў з узвядзеннем [[Castrum doloris|складаных жалобных катафалкаў]] ({{lang-la|castrum doloris}}), [[Каранацыя абразоў|каранацыямі]] цудадзейных абразоў Маці Божай, [[Кананізацыя|кананізацыямі]] святых, а таксама саракагадзіннымі еўхарыстычнымі набажэнствамі (так званыя ''Quarantore''). Для гэтых падзей ствараліся грандыёзныя часовыя дэкарацыі і алтары з выкарыстаннем ілюзорнага жывапісу. Эфекты, выпрацаваныя пры аздабленні такіх часовых канструкцый, неўзабаве пачалі прымяняцца пры стварэнні стацыянарных аптычных алтароў у інтэр'ерах касцёлаў і капліц, ператвараючы сакральную прастору ў своеасаблівы «свяшчэнны тэатр» ({{lang-la|theatrum sacrum}}){{sfn|Klajumienė|2006|с=26—28, 79}}. == Матэрыялы і тэхналогіі == У адрозненне ад [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропы]], дзе ілюзорны жывапіс пераважна абмяжоўваўся фрэскамі на мураваных сценах, у Вялікім Княстве Літоўскім выкарыстоўваўся больш шырокі спектр матэрыялаў і тэхналогій. Усе выяўленыя помнікі можна падзяліць на чатыры асноўныя групы ў залежнасці ад асновы, на якой яны ствараліся{{sfn|Klajumienė|2006|с=38—40, 49}}. Найбольш папулярнымі і шматлікімі былі [[Рэтабль|рэтаблі]], напісаныя на спецыяльна зманціраваных сталярных драўляных шчытах, якія часта ўпрыгожваліся контурнай разьбой. Гэтыя шчыты груннтаваліся мелам або клеем, пасля чаго мастак ствараў на іх ілюзію аб'ёмнай архітэктуры. Да нашага часу дайшлі звесткі пра больш за 350 такіх алтароў, якія былі аднолькава папулярныя як у мураваных, так і ў драўляных храмах{{sfn|Klajumienė|2006|с=49}}. [[Файл:Комплекс_былога_кляштара_бэрнардынцаў(Будслаў)_3.jpg|злева|міні|333x333пкс|Галоўны ілюзорны алтар Будслаўскага касцёла, выкананы ў тэхніцы квадратуры мастаком К. Анташэўскім (1782)]] Другую па колькасці групу складалі алтары, напісаныя непасрэдна на атынкаванай паверхні мураваных сцен. Такая тэхналогія патрабавала высокага майстэрства і звычайна выкарыстоўвалася лепшымі мастакамі-манументалістамі ў буйных палітычных і культурных цэнтрах або ў багатых кляштарных комплексах. Даследчыкамі выяўлена каля 260 такіх алтароў, якія дзякуючы трываласці матэрыялу часцей за іншыя даходзілі да нашага часу, напрыклад, фрэскі ў [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Будслаў)|Будславе]] ці [[Мсціслаўскі касцёл кармелітаў|Мсціславе]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=49}}. Трэці тып уключаў жывапіс, нанесены непасрэдна на драўляныя сцены сакральных будынкаў. Такі спосаб быў характэрны для невялікіх парафіяльных або філіяльных драўляных касцёлаў перыферыі. Зафіксавана больш за 130 падобных помнікаў, пераважна на тэрыторыі [[Жамойць|Жамойці]] і [[Латгалія|Латгаліі]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=49}}. У ХІХ стагоддзі набылі папулярнасць алтары, напісаныя на палатне. Яны нагадвалі тэатральныя кулісы або габелены і лёгка маглі быць перанесены або згорнуты. Вядома каля 90 падобных твораў. Яшчэ каля 20 помнікаў былі выкананы ў змяшаных тэхніках, калі, напрыклад, адзін ярус рабіўся з дрэва, а другі маляваўся на палатне або сцяне{{sfn|Klajumienė|2006|с=49}}. == Узроўні прафесіяналізму і майстры == Мастацтвазнаўцы падзяляюць ілюзорныя алтары ВКЛ на тры катэгорыі ў залежнасці ад узроўню прафесіяналізму іх стваральнікаў і адносін да еўрапейскіх мастацкіх эталонаў{{sfn|Klajumienė|2006|с=89—90}}. Да першай групы належаць прафесійныя творы, якія дакладна пераймалі заходнееўрапейскія ўзоры і ствараліся пераважна ў буйных манастырскіх комплексах і фундацыях магнатаў. Гэтыя роспісы вызначаліся бездакорным веданнем законаў перспектывы і вытанчаным каларытам. Сярод вядомых майстроў гэтага ўзроўню вылучаюцца езуіт [[Ігнацій Дарэці]], [[Казімір Анташэўскі]], [[Мацвей Слушчанскі]], [[Францішак Неміроўскі]], [[Францішак Смуглевіч]] і [[Якуб Брэцэр]]. Яскравым прыкладам такога жывапісу з'яўляецца ўнікальны ансамбль з дзевяці ілюзорных алтароў у [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Будслаў)|Будслаўскім касцёле]], выкананы Казімірам Анташэўскім у 1782 годзе ў тэхніцы [[грызайль]], а таксама роспісы ў [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Мсціслаў)|Мсціслаўскім касцёле кармелітаў]] і [[Касцёл Святога Францыска Ксаверыя (Гродна)|Фарным касцёле ў Гродне]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=46—47, 88}}. Другая група ўключае творы, дзе еўрапейскія ўзоры былі творча адаптаваны да мясцовага культурнага асяроддзя і густаў заказчыкаў. Мастакі гэтай групы часта адыходзілі ад строгіх трактатаў, дадаючы новыя дэкаратыўныя элементы, незвычайныя каляровыя спалучэнні і арыгінальныя дэталі. Гэтыя творы часцей сустракаліся ў езуіцкіх калегіумах невялікіх гарадоў і на драўляных шчытах{{sfn|Klajumienė|2006|с=90}}. Трэцяя група аб'ядноўвае так званыя «прымітыўныя» або рамесныя рэтаблі. Яны ствараліся мясцовымі майстрамі ў перыферыйных парафіяльных касцёлах і капліцах. Для іх характэрны спрошчаны падыход да перспектывы, плоскаснасць выяў і выкарыстанне лакальных колераў. Нягледзячы на наіўнасць выканання, гэтыя творы маюць вялікую каштоўнасць як сведчанне масавага распаўсюджвання моды на ілюзорны жывапіс сярод шырокіх слаёў насельніцтва{{sfn|Klajumienė|2006|с=133—134}}. == Пашырэнне і статыстыка == Пашырэнне ілюзорных алтароў у Вялікім Княстве Літоўскім мела масавы характар. На сённяшні дзень даследчыкамі выяўлена інфармацыя пра амаль тысячу такіх помнікаў, з якіх да нашага часу дайшла толькі невялікая частка ў выглядзе ацалелых фрэсак або выяўленых рэстаўратарамі фрагментаў пад пазнейшымі тынкоўкамі. Каля 700 помнікаў (75 працэнтаў) былі створаны ў перыяд росквіту гэтай традыцыі ў XVIII стагоддзі, а яшчэ каля 250 твораў з'явіліся ў першай палове XIX стагоддзя{{sfn|Klajumienė|2006|с=48}}. Нягледзячы на тое, што мастацтвазнаўцы доўгі час лічылі ілюзорны жывапіс прыкметай беднасці парафій, статыстыка абвяргае гэтае меркаванне. Больш за 400 ілюзорных алтароў упрыгожвала парафіяльныя касцёлы, у той час як у багатых кляштарных храмах налічвалася каля 300 аптычных рэтабулаў. Сярод манаскіх ордэнаў найбольшую прыхільнасць да гэтага віду дэкору выяўлялі [[езуіты]] (каля 60 вядомых алтароў), [[дамініканцы]] (50 алтароў), [[кармеліты]] (50 алтароў), [[бернардзінцы]] (38 алтароў) і [[францысканцы]] (34 алтары){{sfn|Klajumienė|2006|с=48}}. Геаграфічна найбольшая канцэнтрацыя помнікаў назіралася ў цэнтральных і паўночна-заходніх рэгіёнах ВКЛ, на тэрыторыі тагачасных [[Віленскае ваяводства|Віленскага]], [[Троцкае ваяводства|Троцкага]], [[Менскае ваяводства|Менскага]] і [[Новагародскае ваяводства|Новагародскага]] ваяводстваў{{sfn|Klajumienė|2006|с=35}}. З сярэдзіны XIX стагоддзя пад уплывам змены эстэтычных густаў (пераход да гістарызму і неастыляў), а таксама з-за фізічнага зносу матэрыялаў, ілюзорныя алтары пачалі масава замалёўвацца, знішчацца і замяняцца на традыцыйныя аб'ёмныя драўляныя канструкцыі{{sfn|Klajumienė|2006|с=49}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=Klajumienė D. |загаловак=Tapyti altoriai (XVIII a. – XIX a. I p.): nykstantys Lietuvos bažnyčių dailės paminklai |месца=Vilnius |выдавецтва=Vilniaus dailės akademijos leidykla |год=2006 |старонак=272 |isbn=9955-624-56-6 |ref=Klajumienė}} * {{кніга |аўтар=Klajumienė D. |загаловак=XVIII a. sienų tapyba Lietuvos bažnyčių architektūroje |месца=Vilnius |выдавецтва=Vilniaus dailės akademijos leidykla |год=2004 |старонак=280 |isbn=9986-571-98-7 |ref=Klajumienė_Sienu}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ілюзорныя алтары ў Вялікім Княстве Літоўскім}} [[Катэгорыя:Мастацтва Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Мастацтва барока]] [[Катэгорыя:Тэхнікі жывапісу]] [[Катэгорыя:Аптычныя ілюзіі]] [[Катэгорыя:Архітэктура Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Манументальнае мастацтва]] hi7r2dak42rndr6rdv02lvbp7a1zmd0 5121485 5121484 2026-04-05T17:55:21Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Літаратура */ 5121485 wikitext text/x-wiki {{Бібліяінфармацыя}} [[Файл:Будслав6 (cropped).JPG|міні|Адзін з бакавых аптычных алтароў касцёла, які імітуе аб'ёмную архітэктуру ў тэхніцы грызайль]] '''Ілюзо́рныя алтары́ ў Вялі́кім Кня́стве Літо́ўскім''' — унікальная з'ява сакральнага мастацтва позняга [[барока]] і [[ракако]], распаўсюджаная ў каталіцкім дойлідстве [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ў XVIII і першай палове XIX стагоддзя. Гэты феномен уяўляў сабой стварэнне намаляваных алтарных [[Рэтабль|рэтабляў]] (аптычных алтароў), якія з дапамогай прыёмаў [[Квадратура (мастацтва)|квадратуры]] (ад {{lang-it|quadratura}}), [[Трамплёй|трамплёя]] (ад {{lang-fr|trompe-l'œil}} — «падман зроку») і [[Лінейная перспектыва|лінейнай перспектывы]] імітавалі аб'ёмныя архітэктурныя формы і скульптурную пластыку на плоскіх паверхнях. Намаляваныя алтары служылі не толькі таннымі заменнікамі сапраўдных драўляных ці каменных канструкцый, але і з'яўляліся паўнавартасным элементам [[Манументальны жывапіс|манументальнага дэкору]], які візуальна рассоўваў межы рэальнай архітэктуры і ствараў ілюзію бясконцай прасторы{{sfn|Klajumienė|2006|с=11, 21}}. == Гісторыя і вытокі == [[Файл:Perspectiva_pictorum_et_architectorum_MET_SC-14255-01.jpg|злева|міні|312x312пкс|Тытульны ліст трактата «Perspectiva Pictorum et Architectorum» [[Андрэа Поца]]. Выданне 1693 г.]] З'яўленне і пашырэнне ілюзорных алтароў у Вялікім Княстве Літоўскім было шчыльна звязана з уплывам заходнееўрапейскага, у першую чаргу [[Італьянскае мастацтва|італьянскага]], мастацтва. Вызначальную ролю адыгралі папулярныя ў Еўропе тэарэтычныя трактаты па архітэктуры і перспектыве. Сярод іх найбольшы ўплыў мелі працы езуіцкага майстра [[Андрэа Поца]] «Перспектыва жывапісцаў і архітэктараў» ({{lang-la|Perspectivae pictorum atque architectorum}}, выдадзены ў Рыме ў 1693 і 1700 гадах), а таксама выданні [[Іаган Якаб Шублер|Іагана Якаба Шублера]] і прадстаўнікоў сям'і мастакоў-дэкаратараў [[Галі-Бібіена]]. Трактаты ўтрымлівалі не толькі тэарэтычныя абгрунтаванні лінейнай перспектывы, але і багаты ілюстрацыйны матэрыял, які мясцовыя майстры і замежныя мастакі ў ВКЛ выкарыстоўвалі як непасрэдныя ўзоры для стварэння сваіх кампазіцый{{sfn|Klajumienė|2006|с=23—25}}. Значны ўплыў на фарміраванне эстэтыкі ілюзорных алтароў аказала часовая (аказіянальная) архітэктура і тэатралізаваная літургія эпохі барока. Культурнае жыццё Рэчы Паспалітай суправаджалася маштабнымі ўрачыстасцямі: пахаваннямі магнатаў з узвядзеннем [[Castrum doloris|складаных жалобных катафалкаў]] ({{lang-la|castrum doloris}}), [[Каранацыя абразоў|каранацыямі]] цудадзейных абразоў Маці Божай, [[Кананізацыя|кананізацыямі]] святых, а таксама саракагадзіннымі еўхарыстычнымі набажэнствамі (так званыя ''Quarantore''). Для гэтых падзей ствараліся грандыёзныя часовыя дэкарацыі і алтары з выкарыстаннем ілюзорнага жывапісу. Эфекты, выпрацаваныя пры аздабленні такіх часовых канструкцый, неўзабаве пачалі прымяняцца пры стварэнні стацыянарных аптычных алтароў у інтэр'ерах касцёлаў і капліц, ператвараючы сакральную прастору ў своеасаблівы «свяшчэнны тэатр» ({{lang-la|theatrum sacrum}}){{sfn|Klajumienė|2006|с=26—28, 79}}. == Матэрыялы і тэхналогіі == У адрозненне ад [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропы]], дзе ілюзорны жывапіс пераважна абмяжоўваўся фрэскамі на мураваных сценах, у Вялікім Княстве Літоўскім выкарыстоўваўся больш шырокі спектр матэрыялаў і тэхналогій. Усе выяўленыя помнікі можна падзяліць на чатыры асноўныя групы ў залежнасці ад асновы, на якой яны ствараліся{{sfn|Klajumienė|2006|с=38—40, 49}}. Найбольш папулярнымі і шматлікімі былі [[Рэтабль|рэтаблі]], напісаныя на спецыяльна зманціраваных сталярных драўляных шчытах, якія часта ўпрыгожваліся контурнай разьбой. Гэтыя шчыты груннтаваліся мелам або клеем, пасля чаго мастак ствараў на іх ілюзію аб'ёмнай архітэктуры. Да нашага часу дайшлі звесткі пра больш за 350 такіх алтароў, якія былі аднолькава папулярныя як у мураваных, так і ў драўляных храмах{{sfn|Klajumienė|2006|с=49}}. [[Файл:Комплекс_былога_кляштара_бэрнардынцаў(Будслаў)_3.jpg|злева|міні|333x333пкс|Галоўны ілюзорны алтар Будслаўскага касцёла, выкананы ў тэхніцы квадратуры мастаком К. Анташэўскім (1782)]] Другую па колькасці групу складалі алтары, напісаныя непасрэдна на атынкаванай паверхні мураваных сцен. Такая тэхналогія патрабавала высокага майстэрства і звычайна выкарыстоўвалася лепшымі мастакамі-манументалістамі ў буйных палітычных і культурных цэнтрах або ў багатых кляштарных комплексах. Даследчыкамі выяўлена каля 260 такіх алтароў, якія дзякуючы трываласці матэрыялу часцей за іншыя даходзілі да нашага часу, напрыклад, фрэскі ў [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Будслаў)|Будславе]] ці [[Мсціслаўскі касцёл кармелітаў|Мсціславе]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=49}}. Трэці тып уключаў жывапіс, нанесены непасрэдна на драўляныя сцены сакральных будынкаў. Такі спосаб быў характэрны для невялікіх парафіяльных або філіяльных драўляных касцёлаў перыферыі. Зафіксавана больш за 130 падобных помнікаў, пераважна на тэрыторыі [[Жамойць|Жамойці]] і [[Латгалія|Латгаліі]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=49}}. У ХІХ стагоддзі набылі папулярнасць алтары, напісаныя на палатне. Яны нагадвалі тэатральныя кулісы або габелены і лёгка маглі быць перанесены або згорнуты. Вядома каля 90 падобных твораў. Яшчэ каля 20 помнікаў былі выкананы ў змяшаных тэхніках, калі, напрыклад, адзін ярус рабіўся з дрэва, а другі маляваўся на палатне або сцяне{{sfn|Klajumienė|2006|с=49}}. == Узроўні прафесіяналізму і майстры == Мастацтвазнаўцы падзяляюць ілюзорныя алтары ВКЛ на тры катэгорыі ў залежнасці ад узроўню прафесіяналізму іх стваральнікаў і адносін да еўрапейскіх мастацкіх эталонаў{{sfn|Klajumienė|2006|с=89—90}}. Да першай групы належаць прафесійныя творы, якія дакладна пераймалі заходнееўрапейскія ўзоры і ствараліся пераважна ў буйных манастырскіх комплексах і фундацыях магнатаў. Гэтыя роспісы вызначаліся бездакорным веданнем законаў перспектывы і вытанчаным каларытам. Сярод вядомых майстроў гэтага ўзроўню вылучаюцца езуіт [[Ігнацій Дарэці]], [[Казімір Анташэўскі]], [[Мацвей Слушчанскі]], [[Францішак Неміроўскі]], [[Францішак Смуглевіч]] і [[Якуб Брэцэр]]. Яскравым прыкладам такога жывапісу з'яўляецца ўнікальны ансамбль з дзевяці ілюзорных алтароў у [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Будслаў)|Будслаўскім касцёле]], выкананы Казімірам Анташэўскім у 1782 годзе ў тэхніцы [[грызайль]], а таксама роспісы ў [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Мсціслаў)|Мсціслаўскім касцёле кармелітаў]] і [[Касцёл Святога Францыска Ксаверыя (Гродна)|Фарным касцёле ў Гродне]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=46—47, 88}}. Другая група ўключае творы, дзе еўрапейскія ўзоры былі творча адаптаваны да мясцовага культурнага асяроддзя і густаў заказчыкаў. Мастакі гэтай групы часта адыходзілі ад строгіх трактатаў, дадаючы новыя дэкаратыўныя элементы, незвычайныя каляровыя спалучэнні і арыгінальныя дэталі. Гэтыя творы часцей сустракаліся ў езуіцкіх калегіумах невялікіх гарадоў і на драўляных шчытах{{sfn|Klajumienė|2006|с=90}}. Трэцяя група аб'ядноўвае так званыя «прымітыўныя» або рамесныя рэтаблі. Яны ствараліся мясцовымі майстрамі ў перыферыйных парафіяльных касцёлах і капліцах. Для іх характэрны спрошчаны падыход да перспектывы, плоскаснасць выяў і выкарыстанне лакальных колераў. Нягледзячы на наіўнасць выканання, гэтыя творы маюць вялікую каштоўнасць як сведчанне масавага распаўсюджвання моды на ілюзорны жывапіс сярод шырокіх слаёў насельніцтва{{sfn|Klajumienė|2006|с=133—134}}. == Пашырэнне і статыстыка == Пашырэнне ілюзорных алтароў у Вялікім Княстве Літоўскім мела масавы характар. На сённяшні дзень даследчыкамі выяўлена інфармацыя пра амаль тысячу такіх помнікаў, з якіх да нашага часу дайшла толькі невялікая частка ў выглядзе ацалелых фрэсак або выяўленых рэстаўратарамі фрагментаў пад пазнейшымі тынкоўкамі. Каля 700 помнікаў (75 працэнтаў) былі створаны ў перыяд росквіту гэтай традыцыі ў XVIII стагоддзі, а яшчэ каля 250 твораў з'явіліся ў першай палове XIX стагоддзя{{sfn|Klajumienė|2006|с=48}}. Нягледзячы на тое, што мастацтвазнаўцы доўгі час лічылі ілюзорны жывапіс прыкметай беднасці парафій, статыстыка абвяргае гэтае меркаванне. Больш за 400 ілюзорных алтароў упрыгожвала парафіяльныя касцёлы, у той час як у багатых кляштарных храмах налічвалася каля 300 аптычных рэтабулаў. Сярод манаскіх ордэнаў найбольшую прыхільнасць да гэтага віду дэкору выяўлялі [[езуіты]] (каля 60 вядомых алтароў), [[дамініканцы]] (50 алтароў), [[кармеліты]] (50 алтароў), [[бернардзінцы]] (38 алтароў) і [[францысканцы]] (34 алтары){{sfn|Klajumienė|2006|с=48}}. Геаграфічна найбольшая канцэнтрацыя помнікаў назіралася ў цэнтральных і паўночна-заходніх рэгіёнах ВКЛ, на тэрыторыі тагачасных [[Віленскае ваяводства|Віленскага]], [[Троцкае ваяводства|Троцкага]], [[Менскае ваяводства|Менскага]] і [[Новагародскае ваяводства|Новагародскага]] ваяводстваў{{sfn|Klajumienė|2006|с=35}}. З сярэдзіны XIX стагоддзя пад уплывам змены эстэтычных густаў (пераход да гістарызму і неастыляў), а таксама з-за фізічнага зносу матэрыялаў, ілюзорныя алтары пачалі масава замалёўвацца, знішчацца і замяняцца на традыцыйныя аб'ёмныя драўляныя канструкцыі{{sfn|Klajumienė|2006|с=49}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|спасылка=https://etalpykla.lituanistika.lt/fedora/objects/LT-LDB-0001:B.03~2006~1367151604343/datastreams/DS.001.0.01.BOOK/content|аўтар=[[Даля Клаюмене|Klajumienė D.]]|загаловак=Tapyti altoriai (XVIII a. – XIX a. I p.): nykstantys Lietuvos bažnyčių dailės paminklai|месца=Vilnius|выдавецтва=Vilniaus dailės akademijos leidykla|год=2006|старонак=272|isbn=9955-624-56-6|ref=Klajumienė}} {{кніга|спасылка=https://etalpykla.lituanistika.lt/object/LT-LDB-0001:B.03~2004~1367157816611/B.03~2004~1367157816611.pdf|аўтар=[[Даля Клаюмене|Klajumienė D.]]|загаловак=XVIII a. sienų tapyba Lietuvos bažnyčių architektūroje|месца=Vilnius|выдавецтва=Vilniaus dailės akademijos leidykla|год=2004|старонак=280|isbn=9986-571-98-7|ref=Klajumienė}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ілюзорныя алтары ў Вялікім Княстве Літоўскім}} [[Катэгорыя:Мастацтва Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Мастацтва барока]] [[Катэгорыя:Тэхнікі жывапісу]] [[Катэгорыя:Аптычныя ілюзіі]] [[Катэгорыя:Архітэктура Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Манументальнае мастацтва]] 2sjwsq0vxemx7wdl5xyd96dx099tvwk 5121486 5121485 2026-04-05T17:55:31Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Літаратура */ 5121486 wikitext text/x-wiki {{Бібліяінфармацыя}} [[Файл:Будслав6 (cropped).JPG|міні|Адзін з бакавых аптычных алтароў касцёла, які імітуе аб'ёмную архітэктуру ў тэхніцы грызайль]] '''Ілюзо́рныя алтары́ ў Вялі́кім Кня́стве Літо́ўскім''' — унікальная з'ява сакральнага мастацтва позняга [[барока]] і [[ракако]], распаўсюджаная ў каталіцкім дойлідстве [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ў XVIII і першай палове XIX стагоддзя. Гэты феномен уяўляў сабой стварэнне намаляваных алтарных [[Рэтабль|рэтабляў]] (аптычных алтароў), якія з дапамогай прыёмаў [[Квадратура (мастацтва)|квадратуры]] (ад {{lang-it|quadratura}}), [[Трамплёй|трамплёя]] (ад {{lang-fr|trompe-l'œil}} — «падман зроку») і [[Лінейная перспектыва|лінейнай перспектывы]] імітавалі аб'ёмныя архітэктурныя формы і скульптурную пластыку на плоскіх паверхнях. Намаляваныя алтары служылі не толькі таннымі заменнікамі сапраўдных драўляных ці каменных канструкцый, але і з'яўляліся паўнавартасным элементам [[Манументальны жывапіс|манументальнага дэкору]], які візуальна рассоўваў межы рэальнай архітэктуры і ствараў ілюзію бясконцай прасторы{{sfn|Klajumienė|2006|с=11, 21}}. == Гісторыя і вытокі == [[Файл:Perspectiva_pictorum_et_architectorum_MET_SC-14255-01.jpg|злева|міні|312x312пкс|Тытульны ліст трактата «Perspectiva Pictorum et Architectorum» [[Андрэа Поца]]. Выданне 1693 г.]] З'яўленне і пашырэнне ілюзорных алтароў у Вялікім Княстве Літоўскім было шчыльна звязана з уплывам заходнееўрапейскага, у першую чаргу [[Італьянскае мастацтва|італьянскага]], мастацтва. Вызначальную ролю адыгралі папулярныя ў Еўропе тэарэтычныя трактаты па архітэктуры і перспектыве. Сярод іх найбольшы ўплыў мелі працы езуіцкага майстра [[Андрэа Поца]] «Перспектыва жывапісцаў і архітэктараў» ({{lang-la|Perspectivae pictorum atque architectorum}}, выдадзены ў Рыме ў 1693 і 1700 гадах), а таксама выданні [[Іаган Якаб Шублер|Іагана Якаба Шублера]] і прадстаўнікоў сям'і мастакоў-дэкаратараў [[Галі-Бібіена]]. Трактаты ўтрымлівалі не толькі тэарэтычныя абгрунтаванні лінейнай перспектывы, але і багаты ілюстрацыйны матэрыял, які мясцовыя майстры і замежныя мастакі ў ВКЛ выкарыстоўвалі як непасрэдныя ўзоры для стварэння сваіх кампазіцый{{sfn|Klajumienė|2006|с=23—25}}. Значны ўплыў на фарміраванне эстэтыкі ілюзорных алтароў аказала часовая (аказіянальная) архітэктура і тэатралізаваная літургія эпохі барока. Культурнае жыццё Рэчы Паспалітай суправаджалася маштабнымі ўрачыстасцямі: пахаваннямі магнатаў з узвядзеннем [[Castrum doloris|складаных жалобных катафалкаў]] ({{lang-la|castrum doloris}}), [[Каранацыя абразоў|каранацыямі]] цудадзейных абразоў Маці Божай, [[Кананізацыя|кананізацыямі]] святых, а таксама саракагадзіннымі еўхарыстычнымі набажэнствамі (так званыя ''Quarantore''). Для гэтых падзей ствараліся грандыёзныя часовыя дэкарацыі і алтары з выкарыстаннем ілюзорнага жывапісу. Эфекты, выпрацаваныя пры аздабленні такіх часовых канструкцый, неўзабаве пачалі прымяняцца пры стварэнні стацыянарных аптычных алтароў у інтэр'ерах касцёлаў і капліц, ператвараючы сакральную прастору ў своеасаблівы «свяшчэнны тэатр» ({{lang-la|theatrum sacrum}}){{sfn|Klajumienė|2006|с=26—28, 79}}. == Матэрыялы і тэхналогіі == У адрозненне ад [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропы]], дзе ілюзорны жывапіс пераважна абмяжоўваўся фрэскамі на мураваных сценах, у Вялікім Княстве Літоўскім выкарыстоўваўся больш шырокі спектр матэрыялаў і тэхналогій. Усе выяўленыя помнікі можна падзяліць на чатыры асноўныя групы ў залежнасці ад асновы, на якой яны ствараліся{{sfn|Klajumienė|2006|с=38—40, 49}}. Найбольш папулярнымі і шматлікімі былі [[Рэтабль|рэтаблі]], напісаныя на спецыяльна зманціраваных сталярных драўляных шчытах, якія часта ўпрыгожваліся контурнай разьбой. Гэтыя шчыты груннтаваліся мелам або клеем, пасля чаго мастак ствараў на іх ілюзію аб'ёмнай архітэктуры. Да нашага часу дайшлі звесткі пра больш за 350 такіх алтароў, якія былі аднолькава папулярныя як у мураваных, так і ў драўляных храмах{{sfn|Klajumienė|2006|с=49}}. [[Файл:Комплекс_былога_кляштара_бэрнардынцаў(Будслаў)_3.jpg|злева|міні|333x333пкс|Галоўны ілюзорны алтар Будслаўскага касцёла, выкананы ў тэхніцы квадратуры мастаком К. Анташэўскім (1782)]] Другую па колькасці групу складалі алтары, напісаныя непасрэдна на атынкаванай паверхні мураваных сцен. Такая тэхналогія патрабавала высокага майстэрства і звычайна выкарыстоўвалася лепшымі мастакамі-манументалістамі ў буйных палітычных і культурных цэнтрах або ў багатых кляштарных комплексах. Даследчыкамі выяўлена каля 260 такіх алтароў, якія дзякуючы трываласці матэрыялу часцей за іншыя даходзілі да нашага часу, напрыклад, фрэскі ў [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Будслаў)|Будславе]] ці [[Мсціслаўскі касцёл кармелітаў|Мсціславе]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=49}}. Трэці тып уключаў жывапіс, нанесены непасрэдна на драўляныя сцены сакральных будынкаў. Такі спосаб быў характэрны для невялікіх парафіяльных або філіяльных драўляных касцёлаў перыферыі. Зафіксавана больш за 130 падобных помнікаў, пераважна на тэрыторыі [[Жамойць|Жамойці]] і [[Латгалія|Латгаліі]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=49}}. У ХІХ стагоддзі набылі папулярнасць алтары, напісаныя на палатне. Яны нагадвалі тэатральныя кулісы або габелены і лёгка маглі быць перанесены або згорнуты. Вядома каля 90 падобных твораў. Яшчэ каля 20 помнікаў былі выкананы ў змяшаных тэхніках, калі, напрыклад, адзін ярус рабіўся з дрэва, а другі маляваўся на палатне або сцяне{{sfn|Klajumienė|2006|с=49}}. == Узроўні прафесіяналізму і майстры == Мастацтвазнаўцы падзяляюць ілюзорныя алтары ВКЛ на тры катэгорыі ў залежнасці ад узроўню прафесіяналізму іх стваральнікаў і адносін да еўрапейскіх мастацкіх эталонаў{{sfn|Klajumienė|2006|с=89—90}}. Да першай групы належаць прафесійныя творы, якія дакладна пераймалі заходнееўрапейскія ўзоры і ствараліся пераважна ў буйных манастырскіх комплексах і фундацыях магнатаў. Гэтыя роспісы вызначаліся бездакорным веданнем законаў перспектывы і вытанчаным каларытам. Сярод вядомых майстроў гэтага ўзроўню вылучаюцца езуіт [[Ігнацій Дарэці]], [[Казімір Анташэўскі]], [[Мацвей Слушчанскі]], [[Францішак Неміроўскі]], [[Францішак Смуглевіч]] і [[Якуб Брэцэр]]. Яскравым прыкладам такога жывапісу з'яўляецца ўнікальны ансамбль з дзевяці ілюзорных алтароў у [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Будслаў)|Будслаўскім касцёле]], выкананы Казімірам Анташэўскім у 1782 годзе ў тэхніцы [[грызайль]], а таксама роспісы ў [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Мсціслаў)|Мсціслаўскім касцёле кармелітаў]] і [[Касцёл Святога Францыска Ксаверыя (Гродна)|Фарным касцёле ў Гродне]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=46—47, 88}}. Другая група ўключае творы, дзе еўрапейскія ўзоры былі творча адаптаваны да мясцовага культурнага асяроддзя і густаў заказчыкаў. Мастакі гэтай групы часта адыходзілі ад строгіх трактатаў, дадаючы новыя дэкаратыўныя элементы, незвычайныя каляровыя спалучэнні і арыгінальныя дэталі. Гэтыя творы часцей сустракаліся ў езуіцкіх калегіумах невялікіх гарадоў і на драўляных шчытах{{sfn|Klajumienė|2006|с=90}}. Трэцяя група аб'ядноўвае так званыя «прымітыўныя» або рамесныя рэтаблі. Яны ствараліся мясцовымі майстрамі ў перыферыйных парафіяльных касцёлах і капліцах. Для іх характэрны спрошчаны падыход да перспектывы, плоскаснасць выяў і выкарыстанне лакальных колераў. Нягледзячы на наіўнасць выканання, гэтыя творы маюць вялікую каштоўнасць як сведчанне масавага распаўсюджвання моды на ілюзорны жывапіс сярод шырокіх слаёў насельніцтва{{sfn|Klajumienė|2006|с=133—134}}. == Пашырэнне і статыстыка == Пашырэнне ілюзорных алтароў у Вялікім Княстве Літоўскім мела масавы характар. На сённяшні дзень даследчыкамі выяўлена інфармацыя пра амаль тысячу такіх помнікаў, з якіх да нашага часу дайшла толькі невялікая частка ў выглядзе ацалелых фрэсак або выяўленых рэстаўратарамі фрагментаў пад пазнейшымі тынкоўкамі. Каля 700 помнікаў (75 працэнтаў) былі створаны ў перыяд росквіту гэтай традыцыі ў XVIII стагоддзі, а яшчэ каля 250 твораў з'явіліся ў першай палове XIX стагоддзя{{sfn|Klajumienė|2006|с=48}}. Нягледзячы на тое, што мастацтвазнаўцы доўгі час лічылі ілюзорны жывапіс прыкметай беднасці парафій, статыстыка абвяргае гэтае меркаванне. Больш за 400 ілюзорных алтароў упрыгожвала парафіяльныя касцёлы, у той час як у багатых кляштарных храмах налічвалася каля 300 аптычных рэтабулаў. Сярод манаскіх ордэнаў найбольшую прыхільнасць да гэтага віду дэкору выяўлялі [[езуіты]] (каля 60 вядомых алтароў), [[дамініканцы]] (50 алтароў), [[кармеліты]] (50 алтароў), [[бернардзінцы]] (38 алтароў) і [[францысканцы]] (34 алтары){{sfn|Klajumienė|2006|с=48}}. Геаграфічна найбольшая канцэнтрацыя помнікаў назіралася ў цэнтральных і паўночна-заходніх рэгіёнах ВКЛ, на тэрыторыі тагачасных [[Віленскае ваяводства|Віленскага]], [[Троцкае ваяводства|Троцкага]], [[Менскае ваяводства|Менскага]] і [[Новагародскае ваяводства|Новагародскага]] ваяводстваў{{sfn|Klajumienė|2006|с=35}}. З сярэдзіны XIX стагоддзя пад уплывам змены эстэтычных густаў (пераход да гістарызму і неастыляў), а таксама з-за фізічнага зносу матэрыялаў, ілюзорныя алтары пачалі масава замалёўвацца, знішчацца і замяняцца на традыцыйныя аб'ёмныя драўляныя канструкцыі{{sfn|Klajumienė|2006|с=49}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|спасылка=https://etalpykla.lituanistika.lt/fedora/objects/LT-LDB-0001:B.03~2006~1367151604343/datastreams/DS.001.0.01.BOOK/content|аўтар=[[Даля Клаюмене|Klajumienė D.]]|загаловак=Tapyti altoriai (XVIII a. – XIX a. I p.): nykstantys Lietuvos bažnyčių dailės paminklai|месца=Vilnius|выдавецтва=Vilniaus dailės akademijos leidykla|год=2006|старонак=272|isbn=9955-624-56-6|ref=Klajumienė}} * {{кніга|спасылка=https://etalpykla.lituanistika.lt/object/LT-LDB-0001:B.03~2004~1367157816611/B.03~2004~1367157816611.pdf|аўтар=[[Даля Клаюмене|Klajumienė D.]]|загаловак=XVIII a. sienų tapyba Lietuvos bažnyčių architektūroje|месца=Vilnius|выдавецтва=Vilniaus dailės akademijos leidykla|год=2004|старонак=280|isbn=9986-571-98-7|ref=Klajumienė}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Мастацтва Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Мастацтва барока]] [[Катэгорыя:Тэхнікі жывапісу]] [[Катэгорыя:Аптычныя ілюзіі]] [[Катэгорыя:Архітэктура Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Манументальнае мастацтва]] addncw0y07j4pzhvz23j4dmkwxpgbs9 0 805505 5121487 2026-04-05T17:55:51Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар кармелітаў (Мсціслаў)]] 5121487 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар кармелітаў (Мсціслаў)]] 354f45pkir344eb2vlpb7x0kmupzr8n 14 805506 5121489 2026-04-05T17:57:18Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Commonscat|Anime and manga characters}} [[Катэгорыя:Персанажы коміксаў|*]] [[Катэгорыя:Персанажы мультфільмаў|*]] [[Катэгорыя:Анімэ]] [[Катэгорыя:Манга]]» 5121489 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Anime and manga characters}} [[Катэгорыя:Персанажы коміксаў|*]] [[Катэгорыя:Персанажы мультфільмаў|*]] [[Катэгорыя:Анімэ]] [[Катэгорыя:Манга]] ns4mgg2qq6menpco9z8c3jh6elsi8dd 0 805507 5121536 2026-04-05T18:48:17Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Шчорсаўская сядзіба]] 5121536 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шчорсаўская сядзіба]] c3oyhbkxbiv6ncbn2frgcxg9ehlov7s 0 805508 5121539 2026-04-05T18:48:37Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Гарадніца]] 5121539 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Гарадніца ]] 9kvddmhrino84e91g3n7l8ica8dgfce 0 805509 5121594 2026-04-05T18:56:49Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «'''Архітэкту́ра баро́ка ў Белару́сі''' — мастацкі і [[архітэктурны стыль]], які дамінаваў у манументальным, [[Культавая архітэктура|культавым]] і свецкім дойлідстве на тэрыторыі сучаснай [[Беларусь|Беларусі]] (у межах Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Кн...» 5121594 wikitext text/x-wiki '''Архітэкту́ра баро́ка ў Белару́сі''' — мастацкі і [[архітэктурны стыль]], які дамінаваў у манументальным, [[Культавая архітэктура|культавым]] і свецкім дойлідстве на тэрыторыі сучаснай [[Беларусь|Беларусі]] (у межах [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]) з канца XVI і да канца XVIII&nbsp;стагоддзя. З'яўляючыся лагічным працягам агульнаеўрапейскіх працэсаў, [[барока]] на беларускіх землях не было простым механічным запазычаннем заходнееўрапейскіх узораў. Увабраўшы ў сябе элементы [[Беларуская готыка|мясцовай готыкі]] і [[Рэнесанс у Беларусі|рэнесансу]], а таксама глыбокія традыцыі візантыйска-рускай сістэмы [[Крыжова-купальны храм|крыжова-купальнага храма]], гэты стыль набыў яскравыя нацыянальныя і рэгіянальныя рысы{{sfn|Лазука|2001|с=50-51}}{{sfn|Габрусь|2001|с=68-69}}. Своеасаблівы сінтэз заходняй (каталіцкай) і ўсходняй ([[Візантыйская архітэктура|візантыйскай]]) архітэктурных традыцый, які выявіўся ў прасторавых кампазіцыях, [[Тэктоніка|тэктоніцы]] і дэкоры, атрымаў у мастацтвазнаўстве назву '''беларускае барока'''. Тэрмін упершыню быў уведзены ў навуковы зварот у канцы 1920-х гадоў гісторыкам архітэктуры [[М. Шчакаціхін|М.&nbsp;Шчакаціхіным]]<ref name="shchak">{{кніга |аўтар=[[М. Шчакаціхін|Шчакаціхін М.]] |загаловак=Нарысы з гісторыі беларускага мастацтва. Т. 1. |месца=Мн. |выдавецтва=Інбелкульт |год=1928}}</ref>{{sfn|Габрусь|2001|с=7}}. З'яўленне барока ў Беларусі было непасрэдна звязана з грамадска-палітычнымі падзеямі другой паловы XVI&nbsp;стагоддзя: [[Люблінская унія|Люблінскай уніяй]] (1569), пачаткам каталіцкай [[Контррэфармацыя ў ВКЛ|контррэфармацыі]] і прыходам [[Ордэн езуітаў|ордэна езуітаў]]. Першым манументальным помнікам барока не толькі ў Беларусі, але і на тэрыторыі ўсёй Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]] (1587—1593), пабудаваны італьянскім архітэктарам [[Джавані Марыя Бернардоні|Янам Марыяй Бернардоні]] па фундацыі князя [[Мікалай Крыштоф Радзівіл Сіротка|Мікалая Крыштофа Радзівіла «Сіроткі»]]{{sfn|Габрусь|2001|с=68}}{{sfn|Шматаў|2001|с=12}}. Нягледзячы на тое, што першапачаткова барока выступала як стыль каталіцкай (найперш езуіцкай) архітэктуры, у спецыфічных умовах поліканфесійнага грамадства Вялікага Княства Літоўскага яно хутка пераадолела рэлігійныя рамкі. Барочная эстэтыка паступова была ўспрынята і перапрацавана [[Праваслаўе ў Вялікім Княстве Літоўскім|праваслаўнай]], [[Уніяцкая царква на Беларусі|уніяцкай]] і нават [[Кальвінізм|пратэстанцкай (кальвінісцкай)]] цэрквамі, стаўшы ўніверсальным стылем эпохі{{sfn|Лазука|2001|с=50}}{{sfn|Габрусь|2001|с=69}}. Эвалюцыя беларускага барока прайшла некалькі этапаў: ад суровых, манументальных форм ранняга і [[Сармацкае барока|«сармацкага» барока]] (XVII&nbsp;ст.) да вытанчанага, надзвычай пластычнага і дынамічнага [[Віленскае барока|віленскага барока]] (сярэдзіна і другая палова XVIII&nbsp;ст.){{sfn|Габрусь|2001|с=68}}. Дасягненні беларускіх майстроў і самабытнасць сфарміраванай імі архітэктурнай школы аказалі значны ўплыў на развіццё манументальнага дойлідства, [[Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва|дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]] і [[Іканапіс|іканапісу]] ў суседніх краінах, у прыватнасці, стаўшы адным з фактараў станаўлення [[барока ў Расіі]] і [[Барока ва Украіне|на Украіне]]{{sfn|Шматаў|2001|с=11, 27—28}}. == Гістарычныя перадумовы і вытокі == З'яўленне і пашырэнне барока ў беларускай архітэктуры было цесна звязана са значнымі сацыяльна-палітычнымі падзеямі другой паловы XVI&nbsp;стагоддзя: заключэннем [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] (1569) і пачаткам каталіцкай [[Контррэфармацыя|контррэфармацыі]], якую праводзіў у першую чаргу [[Таварыства Ісуса|ордэн езуітаў]]. У манументальнае дойлідства [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] быў прыўнесены новы архітэктурна-мастацкі стыль, выразныя сродкі якога вызначаліся павышанай экспрэсіяй і былі пакліканы ўмацаваць пазіцыі каталіцкай царквы{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Цэнтрам станаўлення гэтага стылю стала [[Італія]] (у прыватнасці, [[Рым]]), адкуль ён пачаў сваё шэсце па Еўропе{{sfn|Шматаў|2001|с=12}}. Беларусь стала адной з першых краін, якая прычынілася да развіцця барока. Першым помнікам гэтага стылю на тэрыторыі Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]], пабудаваны ў 1587—1593 гадах. Яго з'яўленне звязана з дзейнасцю нясвіжскага князя [[Мікалай Крыштоф Радзівіл Сіротка|Мікалая Крыштофа Радзівіла «Сіроткі»]], які пасля паломніцтва ў Святую Зямлю і наведвання Італіі запрасіў італьянскага архітэктара-езуіта [[Джавані Марыя Бернардоні|Яна Марыю Бернардоні]]{{sfn|Шматаў|2001|с=14—15}}. Прататыпам для нясвіжскага касцёла паслужыў галоўны ордэнскі храм езуітаў [[Іль Джэзу]] ў [[Рым|Рыме]]. Аднак ужо ў гэтым раннім беларускім помніку праявіліся мясцовыя адметнасці: спрошчаная трактоўка [[Архітэктурны ордар|ордара]] на галоўным фасадзе, больш дэталёвая апрацоўка бакавых фасадаў, наяўнасць гранёных капэл па баках нефаў{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Істотнай падзеяй, звязанай з пачаткам эпохі барока і будаўніцтвам у Нясвіжы, стала таксама ўвядзенне ў беларускае дойлідства прафесійнага праектнага чарцяжа{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Аднак рэзкага і поўнага адмаўлення ад папярэдніх традыцый пад уздзеяннем заходняга барочнага ўзору не адбылося. Новы стыль з'явіўся тым зернем, якое дало парасткі толькі дзякуючы спецыфічным мясцовым умовам. [[Берасцейская унія|Берасцейская царкоўная унія]] 1596 года надзвычай абвастрыла рэлігійна-палітычную барацьбу ў краіне. Саперніцтва паміж католікамі, праваслаўнымі і ўніятамі ў сферы культавага будаўніцтва вымушала ўсе канфесіі звяртацца да найбольш выразных архітэктурных сродкаў барока, адначасова сінтэзуючы іх з мясцовымі будаўнічымі прыёмамі мінулага. Менавіта ў выніку гэтых складаных сацыяльна-культурных працэсаў на працягу XVII—XVIII&nbsp;стагоддзяў сфарміравалася самабытная архітэктурна-мастацкая сістэма беларускага барока{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68—69}}. Візантыйская першааснова праваслаўнай царквы не знікла, а засталася адным «са складаемых» у фарміраванні новага стылю, што абумовіла ўнікальнасць беларускай архітэктуры ў параўнанні з суседнімі польскай ці рускай школамі{{sfn|Шматаў|2001|с=7}}. == Эвалюцыя і стылявыя кірункі == Развіццё стылю барока ў манументальным дойлідстве Беларусі прайшло тры асноўныя перыяды: ранняе барока (канец XVI&nbsp;— першая палова XVII&nbsp;стагоддзя), сталае або «сармацкае» барока (другая палова XVII&nbsp;— 1730-я гады) і позняе або віленскае барока (1730-я&nbsp;— 1780-я гады){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. === Ранняе барока === У першай палове XVII&nbsp;стагоддзя ў беларускай архітэктуры яшчэ працягвалі ўзводзіць храмы з аднанефавай і аднавежавай структурай, што была больш характэрнай для папярэдняга гістарычнага этапу. Да такіх пабудоў адносяцца [[Троіцкі касцёл (Ружаны)|касцёл дамініканцаў у Ружанах]] (1617) і [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы і кляштар бернардзінцаў (Слонім)|касцёл бернардзінцаў у Слоніме]] (1639). Адначасова пашыраўся і новы тып культавай пабудовы&nbsp;— трохнефавая [[Базіліка|базіліка]] з бязвежавым галоўным фасадам, які быў шчодра насычаны ордэрнымі элементамі. Такія рысы ўласцівы [[Касцёл Святога Фамы Аквінскага і кляштар дамініканцаў (Мінск)|касцёлу дамініканцаў у Менску]] (пабудаваны пасля 1615 года) і [[Касцёл бернардзінцаў (Гродна)|касцёлу бернардзінцаў у Гародні]]{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. Вызначальным момантам у выпрацоўцы характэрнага тыпу беларускага барочнага храма стала фарміраванне двухвежавых фасадаў. Гэты прынцып быў рэалізаваны ў [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дзятлава)|касцёле ў Дзятлаве]] (1642), [[Касцёл Дабравечання Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар брыгітак (Гродна)|касцёле брыгітак у Гародні]] (1642—1651) і ў [[Касцёл Наведвання Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Вішнева)|касцёле ў Вішневе]] (1637—1641). Ранні этап развіцця стылю праходзіў пры дамінаванні так званага «езуіцкага барока», калі архітэктары-езуіты ўзводзілі касцёлы і калегіумы па ўзору рымскіх бажніц. Суровая дысцыпліна ордэна вымагала зацвярджэння праектаў у Рыме, і ў выніку раннебарочныя помнікі часта атрымлівалі строгую тэктоніку, буйнамаштабнасць і класічнае выкарыстанне рымскага ордара без залішняй пластычнай дэкаратыўнасці вонкавага аблічча{{sfn|Кулагін|2001|с=107}}. === Сталае («сармацкае») барока === У адрозненне ад абарончых храмаў перыяду [[Беларуская готыка|беларускай готыкі]], у эпоху барока вежы канчаткова страцілі сваё непасрэднае функцыянальнае (абарончае) прызначэнне і сталі выключна важнымі кампазіцыйнымі элементамі. Двухвежавасць вынікала з імкнення архітэктараў узмацніць эмацыянальнае ўздзеянне будынка на гледача. Галоўны фасад пачаў трактавацца як своеасаблівая тэатральная «куліса» для ўсёй кампазіцыі, якая завяршала агульную дынаміку архітэктурных мас. Менавіта гэты мастацкі прынцып, а не павышаная дэкаратыўная пластыка, уласцівы лепшым помнікам сталага беларускага барока{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. Такі падыход яскрава адлюстраваны ў архітэктуры [[Касцёл Святога Міхаіла Архангела (Міхалішкі)|касцёла аўгусцінцаў у Міхалішках]] (1655), [[Касцёл дамініканцаў (Бухавічы)|касцёла дамініканцаў у Бухавічах]] (1647), [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Засвір)|касцёла кармелітаў у Засвіры]] (1713) і [[Касцёл Праабражэння Гасподняга (Навагрудак)|фарнага касцёла ў Навагрудку]] (перабудаваны да 1724 года). Вонкавае аблічча гэтых будынкаў мае суровы, амаль сярэднявечны характар. Гэты стылявы кірунак, які атрымаў у мастацтвазнаўстве назву [[Сармацкае барока|«сармацкае барока»]], адлюстроўваў рыцарскія ідэалы тагачаснай шляхты. Храмы вылучаліся масіўнасцю і геаметрычнай спрошчанасцю аб'ёмаў, якія маглі моцна кантраставаць з надзвычай пышнай і багатай ілюзорнай лепкай у інтэр'еры, напрыклад, стукавая лепка ў [[Міхалішкаўскі касцёл|Міхалішках]], выкананая італьянскімі майстрамі [[П'етра Перці]] і [[Джавані Галі]]{{sfn|Шматаў|2001|с=18}}{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. === Позняе (віленскае) барока === У XVIII&nbsp;стагоддзі манументальнае будаўніцтва ў Беларусі ўступіла ў фазу свайго найвышэйшага росквіту. Для позняга беларускага барока стала ўласціва надзвычайная маляўнічасць і пластычнасць формаў, шматпланавая прасторавая структура фасадаў, багацце [[Святлацень|святлаценю]]. Архітэктура набыла стромкасць і лёгкасць, што надавала збудаванням вытанчаныя прапорцыі, мудрагелістыя скразныя праёмы і крывалінейныя абрысы вежаў і франтонаў. Станаўленне і росквіт мастацкіх асаблівасцей позняга барока непарыўна звязаны з творчасцю выдатнага віленскага архітэктара [[Іаган Крыштоф Глаўбіц|Яна Крыштофа Глаўбіца]], які працаваў над шматлікімі помнікамі на тэрыторыі Беларусі{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Гэты ўнікальны рэгіянальны кірунак, вядомы як [[Віленскае барока|віленскае барока]], стаў універсальным для розных хрысціянскіх канфесій, але найбольш яскрава і маштабна ён выявіўся менавіта ў культавых пабудовах уніятаў. Сярод найвыдатнейшых узораў гэтага стылю вылучаюцца [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор у Полацку]] (узведзены нанава ўніятамі ў 1738—1750 гадах на рэштках старажытнага храма XI&nbsp;стагоддзя), [[Касцёл Святых Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Беразвечча)|царква і манастыр базыльян у Беразвеччы]] (1756—1763), [[Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Баруны)|манастыр у Барунах]] (1747—1757), комплексы ў [[Свята-Троіцкая царква (Вольна)|Вольне]] (1768) і [[Свята-Пакроўскі манастыр (Талачын)|Талачыне]] (1769—1779), а таксама [[Богаяўленская царква (Жыровіцы)|Багаяўленская]] і [[Крыжаўзвіжанская царква (Жыровічы)|Крыжаўзвіжанская]] цэрквы ў [[Свята-Успенскі Жыровіцкі манастыр|Жыровічах]] (1769) і [[Уваскрасенская царква (Віцебск)|Уваскрасенская царква ў Віцебску]] (1772){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Віленскае барока вызначалася тэлескапічна-яруснай аматэрыяльна-шкілетнай будовай вежаў і хвалістай прасторавай структурай, што стварала ілюзію дынамічнага руху архітэктурных мас уверх{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=154}}. == Горадабудаўніцтва і свецкая архітэктура == === Ансамблі плошчаў і забудова гарадоў === У эпоху барока горадабудаўнічыя і мастацкія прынцыпы — ансамблевасць, прасторавая разгорнутасць і дынамічнасць кампазіцыі, кантрасты маштабаў і рытмаў — знайшлі яскравае ўвасабленне ў грамадзянскай архітэктуры Беларусі. Замест хаатычнай сярэднявечнай забудовы пачалі фарміравацца цэласныя ансамблі плошчаў і вуліц. Маштабным прыкладам такога горадабудаўнічага падыходу з'яўляецца ансамбль [[Гарадніца (Гродна)|Гарадніцы]] ў [[Гродна|Гародні]], створаны ў 1765—1780-я гады па ініцыятыве гродзенскага старосты [[Антоні Тызенгаўз|Антонія Тызенгаўза]]. Гэты комплекс уключаў 85 будынкаў рознага прызначэння, згрупаваных вакол плошчаў і вуліц, у тым ліку палацы, навучальныя ўстановы і батанічны сад{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Галоўнымі грамадскімі ансамблямі сталі гарадскія плошчы, якія ў залежнасці ад функцыі падзяляліся на поліфункцыянальныя, гандлёвыя, культавыя і палацавыя. Спецыфічнай рысай барочнай планіроўкі малых гарадоў і мястэчак (напрыклад, [[Паставы|Паставаў]]) стала акцэнтаваная вось і выкарыстанне сіметрычна-асіметрычных кампазіцый забудовы. Прастора плошчаў арганізоўвалася з улікам візуальных перспектыў, якія замыкаліся вышыннымі дамінантамі — манументальнымі касцёламі, ратушамі або палацамі. У архітэктуры гандлёвых радоў, аўстэрый і дамоў рамеснікаў выкарыстоўваліся спрошчаныя формы барока, такія як фігурныя шчыпцы, пілястры і фігурныя ліштвы{{sfn|Чантурыя_Ю|2001|с=84—85}}. === Палацава-паркавыя рэзідэнцыі === У элітнай свецкай архітэктуры адбыўся карэнны пераход ад замкнёных абарончых замкаў да адкрытых рэпрэзентатыўных рэзідэнцый. Магнацкія двары арыентаваліся на агульнаеўрапейскі, шмат у чым французскі, ідэал палацава-паркавага комплексу тыпу ''entre cour et jardin'' («паміж дваром і паркам»). Асноўнымі прынцыпамі архітэктуры сталі паўзамкнёнасць аб'ёмна-прасторавай кампазіцыі, калі бакавыя флігелі разам з галоўным корпусам і агароджай утваралі парадны двор — [[курданёр]], а таксама анфіладнасць унутранай планіроўкі{{sfn|Кулагін|2001|с=114}}{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Для стварэння такіх ансамбляў у Вялікае Княства Літоўскае запрашаліся вядучыя еўрапейскія дойліды. Па праектах [[Матэус Даніэль Пёпельман|М.&nbsp;Д.&nbsp;Пёпельмана]] і яго вучняў быў узведзены [[Новы замак (Гродна)|Новы замак у Гародні]]. Замежныя майстры, такія як [[Джузэпэ Сака|Дж.&nbsp;Сака]], [[Карла Спампані|К.&nbsp;Спампані]] і [[Я. Габрыэль|Я.&nbsp;Габрыэль]], працавалі над стварэннем велічных палацаў у [[Палацава-паркавы комплекс Валовічаў (Свяцк)|Свяцку]], [[Сядзіба Храптовічаў (Шчорсы)|Шчорсах]], [[Ружанскі палац|Ружанах]] і [[Палац Радзівілаў (Дзятлава)|Дзятлаве]]. Інтэр'еры аздабляліся з выкарыстаннем стукавай лепкі, манументальнага жывапісу і мясцовых шпалер (габеленаў), мануфактуры па вытворчасці якіх былі заснаваны [[Радзівілы|Радзівіламі]] і [[Агінскія|Агінскімі]] ў [[Слуцкія паясы|Слуцку]], [[Мір (Карэліцкі раён)|Міры]] і [[Карэлічы|Карэлічах]] (Альбе){{sfn|Кулагін|2001|с=114—115}}. Неад'емнай часткай барочных рэзідэнцый сталі [[Рэгулярны парк|рэгулярныя (французскія і італьянскія) паркі]]. Яны ўяўлялі сабой складаныя геаметрычныя кампазіцыі са стрыжаных дрэў ([[Шпалеры (садова-паркавае мастацтва)|шпалер]]), якія ўтваралі зялёныя «кабінеты», «залы» і [[Зялёны лабірынт|лабірынты]]. У парках актыўна выкарыстоўваліся экзатычныя расліны ў [[Вазон|вазонах]], [[Аранжарэя|аранжарэі]] і [[Фігарня|фігарні]]. Цікавай асаблівасцю паркабудавання Беларусі было шырокае выкарыстанне тэрасавання рэльефу: італьянскія сады на некалькіх [[Тэраса|тэрасах]] з [[Падпорная сцяна|падпорнымі сценкамі]] і [[Лесвіца|лесвіцамі]] былі створаны ў [[Валожын|Валожыне]], [[Альба (паркавы комплекс)|Альбе]] пад [[Нясвіж|Нясвіжам]], [[Ружаны|Ружанах]] і іншых маёнтках{{sfn|Федарук|2001|с=285—287}}. == Драўлянае культавае дойлідства == Асноўным традыцыйным матэрыялам у забудове гарадоў і вёсак Беларусі заставалася дрэва. На развіццё манументальнага драўлянага дойлідства пачынаючы з XVII&nbsp;стагоддзя аказвалі значны ўплыў мастацкія стылі, што ўжо панавалі ў мураванай архітэктуры. Па сваёй архітэктоніцы драўляныя храмы падзяляліся на дзве асноўныя групы: ''клецкія'' і ''крыжовыя''{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Клецкія храмы (назва паходзіць ад традыцыйнай сялянскай пабудовы — [[клеці]]) складаліся з аднаго ці некалькіх прамавугольных зрубаў. Пад уплывам мураваных готыка-рэнесансных храмаў спачатку склаўся тып будынка з вежай над бабінцам (цэрквы ў Гарадку, [[Дабраслаўка|Дабраслаўцах]], [[Свята-Троіцкая царква (Дастоева)|Дастоеве]]). У перыяд барока пашырылася будаўніцтва двухзрубавых драўляных цэркваў з плоскім бязвежавым фасадам, завершаным трохвугольным франтонам (цэрквы ў [[Вавулічы|Вавулічах]], [[Свята-Троіцкая царква (Бездзеж)|Бездзежы]], [[Дзеткавічы|Дзеткавічах]]). На наступным этапе пачалі ўзводзіць храмы з дзвюма вежамі па баках галоўнага фасада ([[Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Дзівін)|цэрквы ў Дзівіне]], [[Свята-Юр'еўская царква (Валавель)|Валавелі]], [[Латыгаль|Латыгалі]], [[Касцёл Святой Тройцы (Цялядавічы)|касцёл у Цялядавічах]]){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Вежы драўляных храмаў барока звычайна не мелі ніякага функцыянальнага (абарончага) прызначэння: адзінай іх мэтай было ўзбагачэнне сілуэта збудавання і ўзмацненне дынамікі кампазіцыі. У XVIII&nbsp;стагоддзі яны пачалі раскрапоўваць фасады на ўсю вышыню і нават ставіліся пад вуглом да плоскасці фасада (як у царкве ў [[Хаціслаў|Хаціславе]]){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=74}}. Крыжовыя ў плане драўляныя саборы, якія неслі візантыйскую традыцыю (генетычна паходзячы ад мураванага крыжова-купальнага храма), у XVII—XVIII&nbsp;стагоддзях будавалі пераважна пры буйных праваслаўных манастырах ([[Свята-Троіцкі Маркаў манастыр|віцебскім Маркавым]], [[Богаяўленскі Куцеінскі манастыр|аршанскім Богаяўленскім Куцеінскім]], [[Свята-Духаўскі Тупічэўскі манастыр|мсціслаўскім Тупічэўскім]]). Вызначальнай рысай такіх помнікаў з'яўлялася тэктанічнае адзінства аб'ёмаў і маналітнасць кампазіцыі дахаў{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71, 74}}. == Сінтэз мастацтваў: інтэр'ер і манументальны жывапіс == Характэрнай асаблівасцю барочнай архітэктуры стаў гарманічны сінтэз дойлідства, жывапісу і скульптуры. Дэкаратыўная пластыка, аснову якой складала ордэрная сістэма, на працягу XVII—XVIII&nbsp;стагоддзяў эвалюцыянавала ад адзіночных плоскіх пілястраў да шматлікіх раскраповак, хвалістых карнізаў, пукатых і ўвагнутых аб'ёмаў. У аздобе інтэр'ераў пачалі шырока ўжываць лепку ў тэхніцы ''[[стука]]'' (штучнага мармуру з абпаленага гіпсу, вапны і клею){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Асаблівае значэнне ў арганізацыі ўнутранай прасторы набылі манументальныя фрэскавыя размалёўкі. Жывапісныя кампазіцыі візуальна разрывалі тэктанічныя межы будынкаў, ствараючы ілюзію незамкнёнай, бязмежнай прасторы. Вялікі ўплыў на развіццё фрэскавага мастацтва ў Беларусі аказала так званая «[[Квадратура (мастацтва)|квадратура]]» — ілюзорная архітэктурная перспектыва. Яе распаўсюджанню садзейнічала выкарыстанне друкаваных узорнікаў, у прыватнасці трактата італьянскага майстра [[Андрэа Поца]]{{sfn|Гаршкавоз|2001|с=206}}. Манументальны жывапіс XVIII&nbsp;стагоддзя развіваўся ў цеснай сувязі з заходнееўрапейскімі (рымскімі і баварскімі) узорамі. Выдатнымі прыкладамі барочнага сценапісу з'яўляюцца фрэскі [[Касцёл Святога Францішка Ксаверыя (Гродна)|фарнага касцёла ў Гародні]], [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар кармелітаў (Мсціслаў)|кармеліцкага касцёла ў Мсціславе]], [[Сабор Унебаўзяцця Дзевы Марыі і Святога Станіслава|касцёла Святога Станіслава ў Магілёве]], а таксама страчаныя роспісы касцёла езуітаў у Нясвіжы і царквы ў Беразвеччы{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}{{sfn|Гаршкавоз|2001|с=204, 207}}. Адначасова з каталіцкімі храмамі багатымі фрэскамі ўпрыгожваліся і праваслаўныя: так, у роспісах [[Свята-Духаўская царква Тупічэўскага манастыра|Свята-Духаўскай царквы]] [[Тупічэўскі манастыр (Мсціслаў)|Тупічэўскага манастыра]] ў Мсціславе (сярэдзіна XVII&nbsp;ст.) праявіўся поўны разрыў з візантыйскай традыцыяй, здзіўляла прастанароднасць вобразаў і багацце этнаграфічных рэалій{{sfn|Шматаў|2001|с=15}}. Вялікага росквіту ў эпоху барока дасягнула алтарная скульптура і манументальная разьба па дрэве. Для надання эмацыянальнай прыўзнятасці інтэр'ерам выкарыстоўвалася тэхніка аб'ёмнай, скразной арнаментальнай разьбы з расліннымі матывамі, якая стала вядомай далёка за межамі краіны пад назвай «[[беларуская рэзь]]»{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=74}}{{sfn|Шматаў|2001|с=18}}. Сапраўдным шэдэўрам манументальна-дэкаратыўнага мастацтва з'яўляецца ансамбль [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Пінск)|касцёла францысканцаў у Пінску]] (першая палова XVIII&nbsp;ст.). Яго галоўны і бакавыя алтары, а таксама ўнікальны амбон багата аздоблены разьбянымі фігурамі апосталаў і анёлаў, вітымі калонамі, картушамі і балдахінамі, якія ствараюць выключна дынамічную і тэатралізаваную кампазіцыю{{sfn|Ярашэвіч|2001|с=187, 189—193}}. == Адметнасці ўніяцкага храмабудаўніцтва == Важную ролю ў станаўленні і развіцці архітэктуры беларускага барока (у прыватнасці, яго віленскай фазы) адыграла грэка-каталіцкая (уніяцкая) царква і яе манаскі [[Базыльяне|ордэн базыльян]]. Спецыфічныя ўмовы поліканфесійнага грамадства і літургічныя патрабаванні ўніятаў прывялі да выпрацоўкі ўнікальных архітэктурна-планіровачных і мастацкіх рашэнняў, якія іманентна выпрацаваліся на аснове традыцый мясцовага дойлідства з улікам усходніх і заходніх уплываў{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=144}}. У працэсе эвалюцыі ўніяцкага барока сфарміраваўся тып двухвежавага аднаапсіднага храма (часцей за ўсё трохнефавай базілікі). Адной з самых адметных асаблівасцей шэрагу ўніяцкіх помнікаў сярэдзіны XVIII&nbsp;стагоддзя стала мерыдыянальная арыентацыя будынкаў — алтаром на поўнач. Гэты прыём, які парушаў традыцыйную арыентацыю на ўсход, узнік як вынік ідэі сімвалічнага нейтралітэту ўніятаў да ўплываў заходняй (Рым) і ўсходняй (Масква) цэркваў. Яскравым прыкладам такой арыентацыі з'яўляецца перабудаваны [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор у Полацку]]{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=146}}. У інтэр'ерах уніяцкіх храмаў таксама сфарміраваліся спецыфічныя рысы. Замест традыцыйных драўляных іканастасаў тут пачалі ўзводзіць мураваныя алтарныя перагародкі. Гэтыя канструкцыі мелі шматпланавую прасторава-развітую будову, багата аздабляліся ляпнымі пазалочанымі гірляндамі, картушамі і капітэлямі, спалучаючы каталіцкую тэатралізаванасць з захаваннем усходняй літургічнай функцыі (напрыклад, у Сафійскім саборы і [[Касцёл Святых Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Беразвечча)|царквы ў Беразвеччы]]){{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=147—148}}. Для вонкавага аблічча манастырскіх храмаў базыльян характэрна выкарыстанне так званых «брамкавых» фасадаў. У такіх кампазіцыях галоўны фасад пазбаўляўся масіўных бакавых вежаў і нагадваў манументальную браму з дынамічным і насычаным пластыкай цэнтральным завяршэннем (фігурным атыкавым франтонам). Падобныя рашэнні можна ўбачыць у [[Свята-Троіцкая царква (Вольна)|царкве ў Вольне]], храме ў [[Свята-Пакроўскі манастыр (Талачын)|Талачыне]] і [[Багаяўленская царква (Жыровічы)|Богаяўленскай царкве ў Жыровічах]]{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=154—157}}. == Праваслаўнае і пратэстанцкае дойлідства == === Пратэстанцкія зборы === У перыяд пашырэння [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] ў Вялікім Княстве Літоўскім (канец XVI — першая палова XVII&nbsp;стагоддзя) актыўнае будаўніцтва разгарнулі пратэстанты, у першую чаргу кальвіністы. Архітэктура [[Кальвінскі збор|кальвінскіх збораў]] (храмаў) вызначалася суровым аскетызмам, лапідарнасцю формаў і адсутнасцю багатага дэкору, што адпавядала ідэалогіі гэтай канфесіі. Пратэстанцкія храмы ў [[Смаргонь|Смаргоні]], [[Кальвінскі збор (Койданава)|Койданаве]], [[Кальвінскі збор (Заслаўе)|Заслаўі]] першапачаткова захоўвалі познегатычныя і рэнесансныя рысы, уключаючы відавочны абарончы характар (таўшчэзныя сцены, вузкія вокны-байніцы, масіўныя вежы){{sfn|Габрусь_Харалы|2001|с=83—85}}. Аднак паступова, у працэсе перабудоў і развіцця, архітэктура збораў пачала ўбіраць у сябе элементы барока. Яскравым прыкладам такога сінтэзу з'яўляецца кальвінскі збор у Смаргоні, які мае ўнікальную цэнтрычную васьмігранную структуру (актагон), завершаную шатровым дахам і ўпрыгожаную барочнымі архітэктурнымі дэталямі. Барочныя рысы праявіліся і ў вырашэнні вежаў, аздабленні інтэр'ераў стукавай лепкай, выкарыстанні складаных прафіляваных карнізаў{{sfn|Габрусь_Харалы|2001|с=85—87}}. === Магілёўская архітэктурная школа === У праваслаўным дойлідстве XVII&nbsp;стагоддзя таксама адбываліся складаныя працэсы адаптацыі новага стылю да традыцыйных візантыйска-рускіх канонаў. Найбольш яскрава гэты сінтэз праявіўся на ўсходзе Беларусі, дзе намаганнямі мясцовых рамесных цэхаў сфарміравалася так званая «магілёўская архітэктурная школа»{{sfn|Гліннік|2001|с=173}}. У першай палове і сярэдзіне XVII&nbsp;стагоддзя праваслаўныя брацтвы і манастыры ўзводзілі мураваныя храмы, якія захоўвалі традыцыйную крыжова-купальную кампазіцыю, але аздабляліся знешне ў формах пострэнесансу і ранняга барока. Да гэтага кола помнікаў належаць [[Свята-Богаяўленскі сабор (Магілёў)|Богаяўленскі сабор]] (1636—1639), [[Свята-Мікольскі манастыр (Магілёў)|Мікольская]] (1669—1672) і [[Успенская царква (Магілёў)|Успенская]] (1670—1684) цэрквы ў [[Магілёў|Магілёве]], а таксама [[Святадухаўская царква Куцеінскага манастыра|Святадухаўская царква]] [[Богаяўленскі Куцеінскі манастыр|Куцеінскага манастыра]] пад [[Орша|Оршай]] (да 1653 года){{sfn|Гліннік|2001|с=173—174}}{{sfn|Габрусь_Харалы|2001|с=109—111}}. Магілёўская архітэктурная школа вызначалася выкарыстаннем шмат'ярусных фігурных франтонаў з пластычнымі валютамі і нішамі. У адрозненне ад каталіцкіх і ўніяцкіх храмаў, фасады магілёўскіх праваслаўных цэркваў мелі больш плоскасны, «дывановы» характар аздаблення, які імітаваў структуру шмат'ярусных драўляных іканастасаў. Інтэр'еры гэтых храмаў шчодра ўпрыгожваліся фрэскавай паліхроміяй і багатай драўлянай «беларускай рэззю»{{sfn|Габрусь_Харалы|2001|с=113—114}}{{sfn|Гліннік|2001|с=174}}. Характэрна, што мастацкія формы магілёўскага барока захоўвалі пэўны архаізм і кансерватызм аж да канца XVII&nbsp;стагоддзя, што было прадыктавана ідэалагічным супрацьстаяннем праваслаўнага насельніцтва каталіцкай экспансіі{{sfn|Гліннік|2001|с=176—179}}. == Уплыў на мастацтва Расіі і Украіны == Беларускія майстры адыгралі выключна важную ролю ў станаўленні барочнага мастацтва і архітэктуры ў суседніх усходнеславянскіх краінах. Найбольш інтэнсіўны працэс міграцыі мастацкіх ідэй і саміх творцаў адбываўся ў сярэдзіне XVII&nbsp;стагоддзя. Падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|руска-польскай вайны 1654—1667 гадоў]] вялікая колькасць беларускіх майстроў (дойлідаў, жывапісцаў, рэзчыкаў, кафляроў) з [[Вільня|Вільні]], [[Полацк|Полацка]], [[Віцебск|Віцебска]], [[Смаленск|Смаленска]] і іншых гарадоў была гвалтоўна вывезена ў [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскую дзяржаву]]. У Маскве яны былі паселены ў асобнай Мяшчанскай слабадзе і працавалі пры царскім двары ў [[Аружэйная палата|Аружэйнай палаце]]{{sfn|Шматаў|2001|с=21}}. Значнае ўздзеянне беларускія майстры аказалі на развіццё рускага дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва і манументальнага дэкору. У Расію была прынесена традыцыя аб'ёмна-ажурнай разьбы па дрэве, якая атрымала назву «[[беларуская рэзь]]» (або «флемская разьба»). Гэтая тэхніка, насычаная барочнымі расліннымі матывамі, выкарыстоўвалася пры стварэнні іканастасаў, напрыклад, у Смаленскім саборы [[Новадзявочы манастыр|Новадзявочага манастыра ў Маскве]], і аздабленні царскіх палацаў, у прыватнасці, драўлянага палаца ў [[Каломенскае|Каломенскім]]{{sfn|Шматаў|2001|с=26}}. Не меншы ўплыў зрабілі беларускія кафляры. Майстры [[Ігнацій Максімаў]], [[Сцяпан Іваноў-Палубес]] і [[Пётр Іваноў-Заборскі]] наладзілі ў Расіі вытворчасць шматколернай паліванай [[Кафля|кафлі]]. Яны ўпершыню прыўнеслі ў рускае дойлідства барочныя матывы (калонкі, [[Антаблемент|антаблементы]], [[Картуш (архітэктура)|картушы]], выявы [[Херувім|херувімаў]]), якія актыўна выкарыстоўваліся пры аздабленні [[Валдайскі Іверскі манастыр|Іверскага манастыра на Валдаі]] і [[Нова-Іерусалімскі манастыр|Нова-Іерусалімскага сабора]]{{sfn|Шматаў|2001|с=26}}. Акрамя таго, беларускія майстры садзейнічалі ўкараненню ў рускае дойлідства заходнееўрапейскай [[Ордарная сістэма|ордарнай сістэмы]]{{sfn|Шматаў|2001|с=22}}. На тэрыторыі [[Украіна|Украіны]] барока пачало фарміравацца пазней, чым у Беларусі, і таксама адчула на сабе ўплыў беларускай архітэктурнай школы. Першы ўкраінскі барочны помнік — [[Касцёл езуітаў (Львоў)|касцёл езуітаў у Львове]] (1610—1630-я гады) — узводзіўся італьянскім дойлідам [[Джакама Брыяна|Дж.&nbsp;Брыяна]], які відавочна абапіраўся на вопыт будаўніцтва езуіцкага [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёла Божага Цела ў Нясвіжы]]. Падабенства франтонаў і агульнай кампазіцыі ў абодвух помніках з'яўляецца бясспрэчным. Значны ўплыў на ўкраінскае мастацтва аказалі і беларускія майстры кніжнай гравюры, напрыклад, браты [[Аляксандр Тарасевіч|Аляксандр]] і [[Лявонцій Тарасевіч|Лявонцій Тарасевічы]], друкар [[Спірыдон Собаль]], якія перанеслі ў Кіеў і Львоў перадавыя дасягненні [[Віленская школа гравюры|віленскай]] і [[Магілёўская школа гравюры|магілёўскай школ]] медзярыту{{sfn|Шматаў|2001|с=29—30}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Мураваныя харалы|ref=Габрусь}} * {{артыкул |аўтар=[[В. Ф. Шматаў|Шматаў В. Ф.]] |загаловак=Станаўленне барока ў мастацтве ўсходнеславянскіх народаў |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=7—45 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Шматаў}} * {{артыкул |аўтар=[[Б. А. Лазука|Лазука Б. А.]] |загаловак=Беларускае барока. Тэндэнцыі і напрамкі развіцця |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=50—64 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Лазука}} * {{артыкул |аўтар=[[Т. В. Габрусь|Габрусь Т. В.]] |загаловак=Абрысы станаўлення стылю барока ў манументальным дойлідстве Беларусі |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=65—80 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Габрусь_Абрысы}} * {{артыкул |аўтар=[[А. М. Кулагін|Кулагін А. М.]] |загаловак=Элітная архітэктура барока Беларусі ў агульнаеўрапейскім кантэксце |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=102—123 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Кулагін}} * {{артыкул|ref=Чантурыя_Ю|аўтар=[[Ю. У. Чантурыя|Чантурыя Ю. У.]]|загаловак=Архітэктурны ансамбль плошчы ў горадабудаўніцтве барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=81—101|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Федарук|аўтар=[[А. Т. Федарук|Федарук А. Т.]]|загаловак=Эпоха барока ў паркабудаўніцтве Беларусі|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=282—290|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Гаршкавоз|аўтар=[[В. Дз. Гаршкавоз|Гаршкавоз В. Дз.]]|загаловак=Беларускі сценапіс XVIII ст. Тыпалогія ў кантэксце польскага барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=203—212|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Ярашэвіч|аўтар=[[А. А. Ярашэвіч|Ярашэвіч А. А.]]|загаловак=Архітэктурна-скульптурны ансамбль касцёла францысканцаў у Пінску|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=186—202|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Габрусь_Аспекты|аўтар=[[Т. В. Габрусь|Габрусь Т. В.]]|загаловак=Стылістычныя аспекты архітэктуры віленскага барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=140—166|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Гліннік|аўтар=[[В. В. Гліннік|Гліннік В. В.]]|загаловак=Святадухаўская (цёплая) царква Куцеінскага Богаяўленскага манастыра. Досвед рэканструкцыі|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=167—185|isbn=985-08-0452-1}} fl7j3cct7cwen8dihyqxfi204lrtos2 5121599 5121594 2026-04-05T18:57:30Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Літаратура */ 5121599 wikitext text/x-wiki '''Архітэкту́ра баро́ка ў Белару́сі''' — мастацкі і [[архітэктурны стыль]], які дамінаваў у манументальным, [[Культавая архітэктура|культавым]] і свецкім дойлідстве на тэрыторыі сучаснай [[Беларусь|Беларусі]] (у межах [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]) з канца XVI і да канца XVIII&nbsp;стагоддзя. З'яўляючыся лагічным працягам агульнаеўрапейскіх працэсаў, [[барока]] на беларускіх землях не было простым механічным запазычаннем заходнееўрапейскіх узораў. Увабраўшы ў сябе элементы [[Беларуская готыка|мясцовай готыкі]] і [[Рэнесанс у Беларусі|рэнесансу]], а таксама глыбокія традыцыі візантыйска-рускай сістэмы [[Крыжова-купальны храм|крыжова-купальнага храма]], гэты стыль набыў яскравыя нацыянальныя і рэгіянальныя рысы{{sfn|Лазука|2001|с=50-51}}{{sfn|Габрусь|2001|с=68-69}}. Своеасаблівы сінтэз заходняй (каталіцкай) і ўсходняй ([[Візантыйская архітэктура|візантыйскай]]) архітэктурных традыцый, які выявіўся ў прасторавых кампазіцыях, [[Тэктоніка|тэктоніцы]] і дэкоры, атрымаў у мастацтвазнаўстве назву '''беларускае барока'''. Тэрмін упершыню быў уведзены ў навуковы зварот у канцы 1920-х гадоў гісторыкам архітэктуры [[М. Шчакаціхін|М.&nbsp;Шчакаціхіным]]<ref name="shchak">{{кніга |аўтар=[[М. Шчакаціхін|Шчакаціхін М.]] |загаловак=Нарысы з гісторыі беларускага мастацтва. Т. 1. |месца=Мн. |выдавецтва=Інбелкульт |год=1928}}</ref>{{sfn|Габрусь|2001|с=7}}. З'яўленне барока ў Беларусі было непасрэдна звязана з грамадска-палітычнымі падзеямі другой паловы XVI&nbsp;стагоддзя: [[Люблінская унія|Люблінскай уніяй]] (1569), пачаткам каталіцкай [[Контррэфармацыя ў ВКЛ|контррэфармацыі]] і прыходам [[Ордэн езуітаў|ордэна езуітаў]]. Першым манументальным помнікам барока не толькі ў Беларусі, але і на тэрыторыі ўсёй Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]] (1587—1593), пабудаваны італьянскім архітэктарам [[Джавані Марыя Бернардоні|Янам Марыяй Бернардоні]] па фундацыі князя [[Мікалай Крыштоф Радзівіл Сіротка|Мікалая Крыштофа Радзівіла «Сіроткі»]]{{sfn|Габрусь|2001|с=68}}{{sfn|Шматаў|2001|с=12}}. Нягледзячы на тое, што першапачаткова барока выступала як стыль каталіцкай (найперш езуіцкай) архітэктуры, у спецыфічных умовах поліканфесійнага грамадства Вялікага Княства Літоўскага яно хутка пераадолела рэлігійныя рамкі. Барочная эстэтыка паступова была ўспрынята і перапрацавана [[Праваслаўе ў Вялікім Княстве Літоўскім|праваслаўнай]], [[Уніяцкая царква на Беларусі|уніяцкай]] і нават [[Кальвінізм|пратэстанцкай (кальвінісцкай)]] цэрквамі, стаўшы ўніверсальным стылем эпохі{{sfn|Лазука|2001|с=50}}{{sfn|Габрусь|2001|с=69}}. Эвалюцыя беларускага барока прайшла некалькі этапаў: ад суровых, манументальных форм ранняга і [[Сармацкае барока|«сармацкага» барока]] (XVII&nbsp;ст.) да вытанчанага, надзвычай пластычнага і дынамічнага [[Віленскае барока|віленскага барока]] (сярэдзіна і другая палова XVIII&nbsp;ст.){{sfn|Габрусь|2001|с=68}}. Дасягненні беларускіх майстроў і самабытнасць сфарміраванай імі архітэктурнай школы аказалі значны ўплыў на развіццё манументальнага дойлідства, [[Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва|дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]] і [[Іканапіс|іканапісу]] ў суседніх краінах, у прыватнасці, стаўшы адным з фактараў станаўлення [[барока ў Расіі]] і [[Барока ва Украіне|на Украіне]]{{sfn|Шматаў|2001|с=11, 27—28}}. == Гістарычныя перадумовы і вытокі == З'яўленне і пашырэнне барока ў беларускай архітэктуры было цесна звязана са значнымі сацыяльна-палітычнымі падзеямі другой паловы XVI&nbsp;стагоддзя: заключэннем [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] (1569) і пачаткам каталіцкай [[Контррэфармацыя|контррэфармацыі]], якую праводзіў у першую чаргу [[Таварыства Ісуса|ордэн езуітаў]]. У манументальнае дойлідства [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] быў прыўнесены новы архітэктурна-мастацкі стыль, выразныя сродкі якога вызначаліся павышанай экспрэсіяй і былі пакліканы ўмацаваць пазіцыі каталіцкай царквы{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Цэнтрам станаўлення гэтага стылю стала [[Італія]] (у прыватнасці, [[Рым]]), адкуль ён пачаў сваё шэсце па Еўропе{{sfn|Шматаў|2001|с=12}}. Беларусь стала адной з першых краін, якая прычынілася да развіцця барока. Першым помнікам гэтага стылю на тэрыторыі Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]], пабудаваны ў 1587—1593 гадах. Яго з'яўленне звязана з дзейнасцю нясвіжскага князя [[Мікалай Крыштоф Радзівіл Сіротка|Мікалая Крыштофа Радзівіла «Сіроткі»]], які пасля паломніцтва ў Святую Зямлю і наведвання Італіі запрасіў італьянскага архітэктара-езуіта [[Джавані Марыя Бернардоні|Яна Марыю Бернардоні]]{{sfn|Шматаў|2001|с=14—15}}. Прататыпам для нясвіжскага касцёла паслужыў галоўны ордэнскі храм езуітаў [[Іль Джэзу]] ў [[Рым|Рыме]]. Аднак ужо ў гэтым раннім беларускім помніку праявіліся мясцовыя адметнасці: спрошчаная трактоўка [[Архітэктурны ордар|ордара]] на галоўным фасадзе, больш дэталёвая апрацоўка бакавых фасадаў, наяўнасць гранёных капэл па баках нефаў{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Істотнай падзеяй, звязанай з пачаткам эпохі барока і будаўніцтвам у Нясвіжы, стала таксама ўвядзенне ў беларускае дойлідства прафесійнага праектнага чарцяжа{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Аднак рэзкага і поўнага адмаўлення ад папярэдніх традыцый пад уздзеяннем заходняга барочнага ўзору не адбылося. Новы стыль з'явіўся тым зернем, якое дало парасткі толькі дзякуючы спецыфічным мясцовым умовам. [[Берасцейская унія|Берасцейская царкоўная унія]] 1596 года надзвычай абвастрыла рэлігійна-палітычную барацьбу ў краіне. Саперніцтва паміж католікамі, праваслаўнымі і ўніятамі ў сферы культавага будаўніцтва вымушала ўсе канфесіі звяртацца да найбольш выразных архітэктурных сродкаў барока, адначасова сінтэзуючы іх з мясцовымі будаўнічымі прыёмамі мінулага. Менавіта ў выніку гэтых складаных сацыяльна-культурных працэсаў на працягу XVII—XVIII&nbsp;стагоддзяў сфарміравалася самабытная архітэктурна-мастацкая сістэма беларускага барока{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68—69}}. Візантыйская першааснова праваслаўнай царквы не знікла, а засталася адным «са складаемых» у фарміраванні новага стылю, што абумовіла ўнікальнасць беларускай архітэктуры ў параўнанні з суседнімі польскай ці рускай школамі{{sfn|Шматаў|2001|с=7}}. == Эвалюцыя і стылявыя кірункі == Развіццё стылю барока ў манументальным дойлідстве Беларусі прайшло тры асноўныя перыяды: ранняе барока (канец XVI&nbsp;— першая палова XVII&nbsp;стагоддзя), сталае або «сармацкае» барока (другая палова XVII&nbsp;— 1730-я гады) і позняе або віленскае барока (1730-я&nbsp;— 1780-я гады){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. === Ранняе барока === У першай палове XVII&nbsp;стагоддзя ў беларускай архітэктуры яшчэ працягвалі ўзводзіць храмы з аднанефавай і аднавежавай структурай, што была больш характэрнай для папярэдняга гістарычнага этапу. Да такіх пабудоў адносяцца [[Троіцкі касцёл (Ружаны)|касцёл дамініканцаў у Ружанах]] (1617) і [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы і кляштар бернардзінцаў (Слонім)|касцёл бернардзінцаў у Слоніме]] (1639). Адначасова пашыраўся і новы тып культавай пабудовы&nbsp;— трохнефавая [[Базіліка|базіліка]] з бязвежавым галоўным фасадам, які быў шчодра насычаны ордэрнымі элементамі. Такія рысы ўласцівы [[Касцёл Святога Фамы Аквінскага і кляштар дамініканцаў (Мінск)|касцёлу дамініканцаў у Менску]] (пабудаваны пасля 1615 года) і [[Касцёл бернардзінцаў (Гродна)|касцёлу бернардзінцаў у Гародні]]{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. Вызначальным момантам у выпрацоўцы характэрнага тыпу беларускага барочнага храма стала фарміраванне двухвежавых фасадаў. Гэты прынцып быў рэалізаваны ў [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дзятлава)|касцёле ў Дзятлаве]] (1642), [[Касцёл Дабравечання Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар брыгітак (Гродна)|касцёле брыгітак у Гародні]] (1642—1651) і ў [[Касцёл Наведвання Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Вішнева)|касцёле ў Вішневе]] (1637—1641). Ранні этап развіцця стылю праходзіў пры дамінаванні так званага «езуіцкага барока», калі архітэктары-езуіты ўзводзілі касцёлы і калегіумы па ўзору рымскіх бажніц. Суровая дысцыпліна ордэна вымагала зацвярджэння праектаў у Рыме, і ў выніку раннебарочныя помнікі часта атрымлівалі строгую тэктоніку, буйнамаштабнасць і класічнае выкарыстанне рымскага ордара без залішняй пластычнай дэкаратыўнасці вонкавага аблічча{{sfn|Кулагін|2001|с=107}}. === Сталае («сармацкае») барока === У адрозненне ад абарончых храмаў перыяду [[Беларуская готыка|беларускай готыкі]], у эпоху барока вежы канчаткова страцілі сваё непасрэднае функцыянальнае (абарончае) прызначэнне і сталі выключна важнымі кампазіцыйнымі элементамі. Двухвежавасць вынікала з імкнення архітэктараў узмацніць эмацыянальнае ўздзеянне будынка на гледача. Галоўны фасад пачаў трактавацца як своеасаблівая тэатральная «куліса» для ўсёй кампазіцыі, якая завяршала агульную дынаміку архітэктурных мас. Менавіта гэты мастацкі прынцып, а не павышаная дэкаратыўная пластыка, уласцівы лепшым помнікам сталага беларускага барока{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. Такі падыход яскрава адлюстраваны ў архітэктуры [[Касцёл Святога Міхаіла Архангела (Міхалішкі)|касцёла аўгусцінцаў у Міхалішках]] (1655), [[Касцёл дамініканцаў (Бухавічы)|касцёла дамініканцаў у Бухавічах]] (1647), [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Засвір)|касцёла кармелітаў у Засвіры]] (1713) і [[Касцёл Праабражэння Гасподняга (Навагрудак)|фарнага касцёла ў Навагрудку]] (перабудаваны да 1724 года). Вонкавае аблічча гэтых будынкаў мае суровы, амаль сярэднявечны характар. Гэты стылявы кірунак, які атрымаў у мастацтвазнаўстве назву [[Сармацкае барока|«сармацкае барока»]], адлюстроўваў рыцарскія ідэалы тагачаснай шляхты. Храмы вылучаліся масіўнасцю і геаметрычнай спрошчанасцю аб'ёмаў, якія маглі моцна кантраставаць з надзвычай пышнай і багатай ілюзорнай лепкай у інтэр'еры, напрыклад, стукавая лепка ў [[Міхалішкаўскі касцёл|Міхалішках]], выкананая італьянскімі майстрамі [[П'етра Перці]] і [[Джавані Галі]]{{sfn|Шматаў|2001|с=18}}{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. === Позняе (віленскае) барока === У XVIII&nbsp;стагоддзі манументальнае будаўніцтва ў Беларусі ўступіла ў фазу свайго найвышэйшага росквіту. Для позняга беларускага барока стала ўласціва надзвычайная маляўнічасць і пластычнасць формаў, шматпланавая прасторавая структура фасадаў, багацце [[Святлацень|святлаценю]]. Архітэктура набыла стромкасць і лёгкасць, што надавала збудаванням вытанчаныя прапорцыі, мудрагелістыя скразныя праёмы і крывалінейныя абрысы вежаў і франтонаў. Станаўленне і росквіт мастацкіх асаблівасцей позняга барока непарыўна звязаны з творчасцю выдатнага віленскага архітэктара [[Іаган Крыштоф Глаўбіц|Яна Крыштофа Глаўбіца]], які працаваў над шматлікімі помнікамі на тэрыторыі Беларусі{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Гэты ўнікальны рэгіянальны кірунак, вядомы як [[Віленскае барока|віленскае барока]], стаў універсальным для розных хрысціянскіх канфесій, але найбольш яскрава і маштабна ён выявіўся менавіта ў культавых пабудовах уніятаў. Сярод найвыдатнейшых узораў гэтага стылю вылучаюцца [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор у Полацку]] (узведзены нанава ўніятамі ў 1738—1750 гадах на рэштках старажытнага храма XI&nbsp;стагоддзя), [[Касцёл Святых Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Беразвечча)|царква і манастыр базыльян у Беразвеччы]] (1756—1763), [[Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Баруны)|манастыр у Барунах]] (1747—1757), комплексы ў [[Свята-Троіцкая царква (Вольна)|Вольне]] (1768) і [[Свята-Пакроўскі манастыр (Талачын)|Талачыне]] (1769—1779), а таксама [[Богаяўленская царква (Жыровіцы)|Багаяўленская]] і [[Крыжаўзвіжанская царква (Жыровічы)|Крыжаўзвіжанская]] цэрквы ў [[Свята-Успенскі Жыровіцкі манастыр|Жыровічах]] (1769) і [[Уваскрасенская царква (Віцебск)|Уваскрасенская царква ў Віцебску]] (1772){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Віленскае барока вызначалася тэлескапічна-яруснай аматэрыяльна-шкілетнай будовай вежаў і хвалістай прасторавай структурай, што стварала ілюзію дынамічнага руху архітэктурных мас уверх{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=154}}. == Горадабудаўніцтва і свецкая архітэктура == === Ансамблі плошчаў і забудова гарадоў === У эпоху барока горадабудаўнічыя і мастацкія прынцыпы — ансамблевасць, прасторавая разгорнутасць і дынамічнасць кампазіцыі, кантрасты маштабаў і рытмаў — знайшлі яскравае ўвасабленне ў грамадзянскай архітэктуры Беларусі. Замест хаатычнай сярэднявечнай забудовы пачалі фарміравацца цэласныя ансамблі плошчаў і вуліц. Маштабным прыкладам такога горадабудаўнічага падыходу з'яўляецца ансамбль [[Гарадніца (Гродна)|Гарадніцы]] ў [[Гродна|Гародні]], створаны ў 1765—1780-я гады па ініцыятыве гродзенскага старосты [[Антоні Тызенгаўз|Антонія Тызенгаўза]]. Гэты комплекс уключаў 85 будынкаў рознага прызначэння, згрупаваных вакол плошчаў і вуліц, у тым ліку палацы, навучальныя ўстановы і батанічны сад{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Галоўнымі грамадскімі ансамблямі сталі гарадскія плошчы, якія ў залежнасці ад функцыі падзяляліся на поліфункцыянальныя, гандлёвыя, культавыя і палацавыя. Спецыфічнай рысай барочнай планіроўкі малых гарадоў і мястэчак (напрыклад, [[Паставы|Паставаў]]) стала акцэнтаваная вось і выкарыстанне сіметрычна-асіметрычных кампазіцый забудовы. Прастора плошчаў арганізоўвалася з улікам візуальных перспектыў, якія замыкаліся вышыннымі дамінантамі — манументальнымі касцёламі, ратушамі або палацамі. У архітэктуры гандлёвых радоў, аўстэрый і дамоў рамеснікаў выкарыстоўваліся спрошчаныя формы барока, такія як фігурныя шчыпцы, пілястры і фігурныя ліштвы{{sfn|Чантурыя_Ю|2001|с=84—85}}. === Палацава-паркавыя рэзідэнцыі === У элітнай свецкай архітэктуры адбыўся карэнны пераход ад замкнёных абарончых замкаў да адкрытых рэпрэзентатыўных рэзідэнцый. Магнацкія двары арыентаваліся на агульнаеўрапейскі, шмат у чым французскі, ідэал палацава-паркавага комплексу тыпу ''entre cour et jardin'' («паміж дваром і паркам»). Асноўнымі прынцыпамі архітэктуры сталі паўзамкнёнасць аб'ёмна-прасторавай кампазіцыі, калі бакавыя флігелі разам з галоўным корпусам і агароджай утваралі парадны двор — [[курданёр]], а таксама анфіладнасць унутранай планіроўкі{{sfn|Кулагін|2001|с=114}}{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Для стварэння такіх ансамбляў у Вялікае Княства Літоўскае запрашаліся вядучыя еўрапейскія дойліды. Па праектах [[Матэус Даніэль Пёпельман|М.&nbsp;Д.&nbsp;Пёпельмана]] і яго вучняў быў узведзены [[Новы замак (Гродна)|Новы замак у Гародні]]. Замежныя майстры, такія як [[Джузэпэ Сака|Дж.&nbsp;Сака]], [[Карла Спампані|К.&nbsp;Спампані]] і [[Я. Габрыэль|Я.&nbsp;Габрыэль]], працавалі над стварэннем велічных палацаў у [[Палацава-паркавы комплекс Валовічаў (Свяцк)|Свяцку]], [[Сядзіба Храптовічаў (Шчорсы)|Шчорсах]], [[Ружанскі палац|Ружанах]] і [[Палац Радзівілаў (Дзятлава)|Дзятлаве]]. Інтэр'еры аздабляліся з выкарыстаннем стукавай лепкі, манументальнага жывапісу і мясцовых шпалер (габеленаў), мануфактуры па вытворчасці якіх былі заснаваны [[Радзівілы|Радзівіламі]] і [[Агінскія|Агінскімі]] ў [[Слуцкія паясы|Слуцку]], [[Мір (Карэліцкі раён)|Міры]] і [[Карэлічы|Карэлічах]] (Альбе){{sfn|Кулагін|2001|с=114—115}}. Неад'емнай часткай барочных рэзідэнцый сталі [[Рэгулярны парк|рэгулярныя (французскія і італьянскія) паркі]]. Яны ўяўлялі сабой складаныя геаметрычныя кампазіцыі са стрыжаных дрэў ([[Шпалеры (садова-паркавае мастацтва)|шпалер]]), якія ўтваралі зялёныя «кабінеты», «залы» і [[Зялёны лабірынт|лабірынты]]. У парках актыўна выкарыстоўваліся экзатычныя расліны ў [[Вазон|вазонах]], [[Аранжарэя|аранжарэі]] і [[Фігарня|фігарні]]. Цікавай асаблівасцю паркабудавання Беларусі было шырокае выкарыстанне тэрасавання рэльефу: італьянскія сады на некалькіх [[Тэраса|тэрасах]] з [[Падпорная сцяна|падпорнымі сценкамі]] і [[Лесвіца|лесвіцамі]] былі створаны ў [[Валожын|Валожыне]], [[Альба (паркавы комплекс)|Альбе]] пад [[Нясвіж|Нясвіжам]], [[Ружаны|Ружанах]] і іншых маёнтках{{sfn|Федарук|2001|с=285—287}}. == Драўлянае культавае дойлідства == Асноўным традыцыйным матэрыялам у забудове гарадоў і вёсак Беларусі заставалася дрэва. На развіццё манументальнага драўлянага дойлідства пачынаючы з XVII&nbsp;стагоддзя аказвалі значны ўплыў мастацкія стылі, што ўжо панавалі ў мураванай архітэктуры. Па сваёй архітэктоніцы драўляныя храмы падзяляліся на дзве асноўныя групы: ''клецкія'' і ''крыжовыя''{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Клецкія храмы (назва паходзіць ад традыцыйнай сялянскай пабудовы — [[клеці]]) складаліся з аднаго ці некалькіх прамавугольных зрубаў. Пад уплывам мураваных готыка-рэнесансных храмаў спачатку склаўся тып будынка з вежай над бабінцам (цэрквы ў Гарадку, [[Дабраслаўка|Дабраслаўцах]], [[Свята-Троіцкая царква (Дастоева)|Дастоеве]]). У перыяд барока пашырылася будаўніцтва двухзрубавых драўляных цэркваў з плоскім бязвежавым фасадам, завершаным трохвугольным франтонам (цэрквы ў [[Вавулічы|Вавулічах]], [[Свята-Троіцкая царква (Бездзеж)|Бездзежы]], [[Дзеткавічы|Дзеткавічах]]). На наступным этапе пачалі ўзводзіць храмы з дзвюма вежамі па баках галоўнага фасада ([[Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Дзівін)|цэрквы ў Дзівіне]], [[Свята-Юр'еўская царква (Валавель)|Валавелі]], [[Латыгаль|Латыгалі]], [[Касцёл Святой Тройцы (Цялядавічы)|касцёл у Цялядавічах]]){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Вежы драўляных храмаў барока звычайна не мелі ніякага функцыянальнага (абарончага) прызначэння: адзінай іх мэтай было ўзбагачэнне сілуэта збудавання і ўзмацненне дынамікі кампазіцыі. У XVIII&nbsp;стагоддзі яны пачалі раскрапоўваць фасады на ўсю вышыню і нават ставіліся пад вуглом да плоскасці фасада (як у царкве ў [[Хаціслаў|Хаціславе]]){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=74}}. Крыжовыя ў плане драўляныя саборы, якія неслі візантыйскую традыцыю (генетычна паходзячы ад мураванага крыжова-купальнага храма), у XVII—XVIII&nbsp;стагоддзях будавалі пераважна пры буйных праваслаўных манастырах ([[Свята-Троіцкі Маркаў манастыр|віцебскім Маркавым]], [[Богаяўленскі Куцеінскі манастыр|аршанскім Богаяўленскім Куцеінскім]], [[Свята-Духаўскі Тупічэўскі манастыр|мсціслаўскім Тупічэўскім]]). Вызначальнай рысай такіх помнікаў з'яўлялася тэктанічнае адзінства аб'ёмаў і маналітнасць кампазіцыі дахаў{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71, 74}}. == Сінтэз мастацтваў: інтэр'ер і манументальны жывапіс == Характэрнай асаблівасцю барочнай архітэктуры стаў гарманічны сінтэз дойлідства, жывапісу і скульптуры. Дэкаратыўная пластыка, аснову якой складала ордэрная сістэма, на працягу XVII—XVIII&nbsp;стагоддзяў эвалюцыянавала ад адзіночных плоскіх пілястраў да шматлікіх раскраповак, хвалістых карнізаў, пукатых і ўвагнутых аб'ёмаў. У аздобе інтэр'ераў пачалі шырока ўжываць лепку ў тэхніцы ''[[стука]]'' (штучнага мармуру з абпаленага гіпсу, вапны і клею){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Асаблівае значэнне ў арганізацыі ўнутранай прасторы набылі манументальныя фрэскавыя размалёўкі. Жывапісныя кампазіцыі візуальна разрывалі тэктанічныя межы будынкаў, ствараючы ілюзію незамкнёнай, бязмежнай прасторы. Вялікі ўплыў на развіццё фрэскавага мастацтва ў Беларусі аказала так званая «[[Квадратура (мастацтва)|квадратура]]» — ілюзорная архітэктурная перспектыва. Яе распаўсюджанню садзейнічала выкарыстанне друкаваных узорнікаў, у прыватнасці трактата італьянскага майстра [[Андрэа Поца]]{{sfn|Гаршкавоз|2001|с=206}}. Манументальны жывапіс XVIII&nbsp;стагоддзя развіваўся ў цеснай сувязі з заходнееўрапейскімі (рымскімі і баварскімі) узорамі. Выдатнымі прыкладамі барочнага сценапісу з'яўляюцца фрэскі [[Касцёл Святога Францішка Ксаверыя (Гродна)|фарнага касцёла ў Гародні]], [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар кармелітаў (Мсціслаў)|кармеліцкага касцёла ў Мсціславе]], [[Сабор Унебаўзяцця Дзевы Марыі і Святога Станіслава|касцёла Святога Станіслава ў Магілёве]], а таксама страчаныя роспісы касцёла езуітаў у Нясвіжы і царквы ў Беразвеччы{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}{{sfn|Гаршкавоз|2001|с=204, 207}}. Адначасова з каталіцкімі храмамі багатымі фрэскамі ўпрыгожваліся і праваслаўныя: так, у роспісах [[Свята-Духаўская царква Тупічэўскага манастыра|Свята-Духаўскай царквы]] [[Тупічэўскі манастыр (Мсціслаў)|Тупічэўскага манастыра]] ў Мсціславе (сярэдзіна XVII&nbsp;ст.) праявіўся поўны разрыў з візантыйскай традыцыяй, здзіўляла прастанароднасць вобразаў і багацце этнаграфічных рэалій{{sfn|Шматаў|2001|с=15}}. Вялікага росквіту ў эпоху барока дасягнула алтарная скульптура і манументальная разьба па дрэве. Для надання эмацыянальнай прыўзнятасці інтэр'ерам выкарыстоўвалася тэхніка аб'ёмнай, скразной арнаментальнай разьбы з расліннымі матывамі, якая стала вядомай далёка за межамі краіны пад назвай «[[беларуская рэзь]]»{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=74}}{{sfn|Шматаў|2001|с=18}}. Сапраўдным шэдэўрам манументальна-дэкаратыўнага мастацтва з'яўляецца ансамбль [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Пінск)|касцёла францысканцаў у Пінску]] (першая палова XVIII&nbsp;ст.). Яго галоўны і бакавыя алтары, а таксама ўнікальны амбон багата аздоблены разьбянымі фігурамі апосталаў і анёлаў, вітымі калонамі, картушамі і балдахінамі, якія ствараюць выключна дынамічную і тэатралізаваную кампазіцыю{{sfn|Ярашэвіч|2001|с=187, 189—193}}. == Адметнасці ўніяцкага храмабудаўніцтва == Важную ролю ў станаўленні і развіцці архітэктуры беларускага барока (у прыватнасці, яго віленскай фазы) адыграла грэка-каталіцкая (уніяцкая) царква і яе манаскі [[Базыльяне|ордэн базыльян]]. Спецыфічныя ўмовы поліканфесійнага грамадства і літургічныя патрабаванні ўніятаў прывялі да выпрацоўкі ўнікальных архітэктурна-планіровачных і мастацкіх рашэнняў, якія іманентна выпрацаваліся на аснове традыцый мясцовага дойлідства з улікам усходніх і заходніх уплываў{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=144}}. У працэсе эвалюцыі ўніяцкага барока сфарміраваўся тып двухвежавага аднаапсіднага храма (часцей за ўсё трохнефавай базілікі). Адной з самых адметных асаблівасцей шэрагу ўніяцкіх помнікаў сярэдзіны XVIII&nbsp;стагоддзя стала мерыдыянальная арыентацыя будынкаў — алтаром на поўнач. Гэты прыём, які парушаў традыцыйную арыентацыю на ўсход, узнік як вынік ідэі сімвалічнага нейтралітэту ўніятаў да ўплываў заходняй (Рым) і ўсходняй (Масква) цэркваў. Яскравым прыкладам такой арыентацыі з'яўляецца перабудаваны [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор у Полацку]]{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=146}}. У інтэр'ерах уніяцкіх храмаў таксама сфарміраваліся спецыфічныя рысы. Замест традыцыйных драўляных іканастасаў тут пачалі ўзводзіць мураваныя алтарныя перагародкі. Гэтыя канструкцыі мелі шматпланавую прасторава-развітую будову, багата аздабляліся ляпнымі пазалочанымі гірляндамі, картушамі і капітэлямі, спалучаючы каталіцкую тэатралізаванасць з захаваннем усходняй літургічнай функцыі (напрыклад, у Сафійскім саборы і [[Касцёл Святых Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Беразвечча)|царквы ў Беразвеччы]]){{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=147—148}}. Для вонкавага аблічча манастырскіх храмаў базыльян характэрна выкарыстанне так званых «брамкавых» фасадаў. У такіх кампазіцыях галоўны фасад пазбаўляўся масіўных бакавых вежаў і нагадваў манументальную браму з дынамічным і насычаным пластыкай цэнтральным завяршэннем (фігурным атыкавым франтонам). Падобныя рашэнні можна ўбачыць у [[Свята-Троіцкая царква (Вольна)|царкве ў Вольне]], храме ў [[Свята-Пакроўскі манастыр (Талачын)|Талачыне]] і [[Багаяўленская царква (Жыровічы)|Богаяўленскай царкве ў Жыровічах]]{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=154—157}}. == Праваслаўнае і пратэстанцкае дойлідства == === Пратэстанцкія зборы === У перыяд пашырэння [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] ў Вялікім Княстве Літоўскім (канец XVI — першая палова XVII&nbsp;стагоддзя) актыўнае будаўніцтва разгарнулі пратэстанты, у першую чаргу кальвіністы. Архітэктура [[Кальвінскі збор|кальвінскіх збораў]] (храмаў) вызначалася суровым аскетызмам, лапідарнасцю формаў і адсутнасцю багатага дэкору, што адпавядала ідэалогіі гэтай канфесіі. Пратэстанцкія храмы ў [[Смаргонь|Смаргоні]], [[Кальвінскі збор (Койданава)|Койданаве]], [[Кальвінскі збор (Заслаўе)|Заслаўі]] першапачаткова захоўвалі познегатычныя і рэнесансныя рысы, уключаючы відавочны абарончы характар (таўшчэзныя сцены, вузкія вокны-байніцы, масіўныя вежы){{sfn|Габрусь_Харалы|2001|с=83—85}}. Аднак паступова, у працэсе перабудоў і развіцця, архітэктура збораў пачала ўбіраць у сябе элементы барока. Яскравым прыкладам такога сінтэзу з'яўляецца кальвінскі збор у Смаргоні, які мае ўнікальную цэнтрычную васьмігранную структуру (актагон), завершаную шатровым дахам і ўпрыгожаную барочнымі архітэктурнымі дэталямі. Барочныя рысы праявіліся і ў вырашэнні вежаў, аздабленні інтэр'ераў стукавай лепкай, выкарыстанні складаных прафіляваных карнізаў{{sfn|Габрусь_Харалы|2001|с=85—87}}. === Магілёўская архітэктурная школа === У праваслаўным дойлідстве XVII&nbsp;стагоддзя таксама адбываліся складаныя працэсы адаптацыі новага стылю да традыцыйных візантыйска-рускіх канонаў. Найбольш яскрава гэты сінтэз праявіўся на ўсходзе Беларусі, дзе намаганнямі мясцовых рамесных цэхаў сфарміравалася так званая «магілёўская архітэктурная школа»{{sfn|Гліннік|2001|с=173}}. У першай палове і сярэдзіне XVII&nbsp;стагоддзя праваслаўныя брацтвы і манастыры ўзводзілі мураваныя храмы, якія захоўвалі традыцыйную крыжова-купальную кампазіцыю, але аздабляліся знешне ў формах пострэнесансу і ранняга барока. Да гэтага кола помнікаў належаць [[Свята-Богаяўленскі сабор (Магілёў)|Богаяўленскі сабор]] (1636—1639), [[Свята-Мікольскі манастыр (Магілёў)|Мікольская]] (1669—1672) і [[Успенская царква (Магілёў)|Успенская]] (1670—1684) цэрквы ў [[Магілёў|Магілёве]], а таксама [[Святадухаўская царква Куцеінскага манастыра|Святадухаўская царква]] [[Богаяўленскі Куцеінскі манастыр|Куцеінскага манастыра]] пад [[Орша|Оршай]] (да 1653 года){{sfn|Гліннік|2001|с=173—174}}{{sfn|Габрусь_Харалы|2001|с=109—111}}. Магілёўская архітэктурная школа вызначалася выкарыстаннем шмат'ярусных фігурных франтонаў з пластычнымі валютамі і нішамі. У адрозненне ад каталіцкіх і ўніяцкіх храмаў, фасады магілёўскіх праваслаўных цэркваў мелі больш плоскасны, «дывановы» характар аздаблення, які імітаваў структуру шмат'ярусных драўляных іканастасаў. Інтэр'еры гэтых храмаў шчодра ўпрыгожваліся фрэскавай паліхроміяй і багатай драўлянай «беларускай рэззю»{{sfn|Габрусь_Харалы|2001|с=113—114}}{{sfn|Гліннік|2001|с=174}}. Характэрна, што мастацкія формы магілёўскага барока захоўвалі пэўны архаізм і кансерватызм аж да канца XVII&nbsp;стагоддзя, што было прадыктавана ідэалагічным супрацьстаяннем праваслаўнага насельніцтва каталіцкай экспансіі{{sfn|Гліннік|2001|с=176—179}}. == Уплыў на мастацтва Расіі і Украіны == Беларускія майстры адыгралі выключна важную ролю ў станаўленні барочнага мастацтва і архітэктуры ў суседніх усходнеславянскіх краінах. Найбольш інтэнсіўны працэс міграцыі мастацкіх ідэй і саміх творцаў адбываўся ў сярэдзіне XVII&nbsp;стагоддзя. Падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|руска-польскай вайны 1654—1667 гадоў]] вялікая колькасць беларускіх майстроў (дойлідаў, жывапісцаў, рэзчыкаў, кафляроў) з [[Вільня|Вільні]], [[Полацк|Полацка]], [[Віцебск|Віцебска]], [[Смаленск|Смаленска]] і іншых гарадоў была гвалтоўна вывезена ў [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскую дзяржаву]]. У Маскве яны былі паселены ў асобнай Мяшчанскай слабадзе і працавалі пры царскім двары ў [[Аружэйная палата|Аружэйнай палаце]]{{sfn|Шматаў|2001|с=21}}. Значнае ўздзеянне беларускія майстры аказалі на развіццё рускага дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва і манументальнага дэкору. У Расію была прынесена традыцыя аб'ёмна-ажурнай разьбы па дрэве, якая атрымала назву «[[беларуская рэзь]]» (або «флемская разьба»). Гэтая тэхніка, насычаная барочнымі расліннымі матывамі, выкарыстоўвалася пры стварэнні іканастасаў, напрыклад, у Смаленскім саборы [[Новадзявочы манастыр|Новадзявочага манастыра ў Маскве]], і аздабленні царскіх палацаў, у прыватнасці, драўлянага палаца ў [[Каломенскае|Каломенскім]]{{sfn|Шматаў|2001|с=26}}. Не меншы ўплыў зрабілі беларускія кафляры. Майстры [[Ігнацій Максімаў]], [[Сцяпан Іваноў-Палубес]] і [[Пётр Іваноў-Заборскі]] наладзілі ў Расіі вытворчасць шматколернай паліванай [[Кафля|кафлі]]. Яны ўпершыню прыўнеслі ў рускае дойлідства барочныя матывы (калонкі, [[Антаблемент|антаблементы]], [[Картуш (архітэктура)|картушы]], выявы [[Херувім|херувімаў]]), якія актыўна выкарыстоўваліся пры аздабленні [[Валдайскі Іверскі манастыр|Іверскага манастыра на Валдаі]] і [[Нова-Іерусалімскі манастыр|Нова-Іерусалімскага сабора]]{{sfn|Шматаў|2001|с=26}}. Акрамя таго, беларускія майстры садзейнічалі ўкараненню ў рускае дойлідства заходнееўрапейскай [[Ордарная сістэма|ордарнай сістэмы]]{{sfn|Шматаў|2001|с=22}}. На тэрыторыі [[Украіна|Украіны]] барока пачало фарміравацца пазней, чым у Беларусі, і таксама адчула на сабе ўплыў беларускай архітэктурнай школы. Першы ўкраінскі барочны помнік — [[Касцёл езуітаў (Львоў)|касцёл езуітаў у Львове]] (1610—1630-я гады) — узводзіўся італьянскім дойлідам [[Джакама Брыяна|Дж.&nbsp;Брыяна]], які відавочна абапіраўся на вопыт будаўніцтва езуіцкага [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёла Божага Цела ў Нясвіжы]]. Падабенства франтонаў і агульнай кампазіцыі ў абодвух помніках з'яўляецца бясспрэчным. Значны ўплыў на ўкраінскае мастацтва аказалі і беларускія майстры кніжнай гравюры, напрыклад, браты [[Аляксандр Тарасевіч|Аляксандр]] і [[Лявонцій Тарасевіч|Лявонцій Тарасевічы]], друкар [[Спірыдон Собаль]], якія перанеслі ў Кіеў і Львоў перадавыя дасягненні [[Віленская школа гравюры|віленскай]] і [[Магілёўская школа гравюры|магілёўскай школ]] медзярыту{{sfn|Шматаў|2001|с=29—30}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Мураваныя харалы|ref=Габрусь}} * {{артыкул |аўтар=[[В. Ф. Шматаў|Шматаў В. Ф.]] |загаловак=Станаўленне барока ў мастацтве ўсходнеславянскіх народаў |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=7—45 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Шматаў}} * {{артыкул |аўтар=[[Б. А. Лазука|Лазука Б. А.]] |загаловак=Беларускае барока. Тэндэнцыі і напрамкі развіцця |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=50—64 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Лазука}} * {{артыкул |аўтар=[[Т. В. Габрусь|Габрусь Т. В.]] |загаловак=Абрысы станаўлення стылю барока ў манументальным дойлідстве Беларусі |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=65—80 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Габрусь_Абрысы}} * {{артыкул |аўтар=[[А. М. Кулагін|Кулагін А. М.]] |загаловак=Элітная архітэктура барока Беларусі ў агульнаеўрапейскім кантэксце |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=102—123 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Кулагін}} * {{артыкул|ref=Чантурыя_Ю|аўтар=[[Ю. У. Чантурыя|Чантурыя Ю. У.]]|загаловак=Архітэктурны ансамбль плошчы ў горадабудаўніцтве барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=81—101|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Федарук|аўтар=[[А. Т. Федарук|Федарук А. Т.]]|загаловак=Эпоха барока ў паркабудаўніцтве Беларусі|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=282—290|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Гаршкавоз|аўтар=[[В. Дз. Гаршкавоз|Гаршкавоз В. Дз.]]|загаловак=Беларускі сценапіс XVIII ст. Тыпалогія ў кантэксце польскага барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=203—212|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Ярашэвіч|аўтар=[[А. А. Ярашэвіч|Ярашэвіч А. А.]]|загаловак=Архітэктурна-скульптурны ансамбль касцёла францысканцаў у Пінску|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=186—202|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Габрусь_Аспекты|аўтар=[[Т. В. Габрусь|Габрусь Т. В.]]|загаловак=Стылістычныя аспекты архітэктуры віленскага барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=140—166|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Гліннік|аўтар=[[В. В. Гліннік|Гліннік В. В.]]|загаловак=Святадухаўская (цёплая) царква Куцеінскага Богаяўленскага манастыра. Досвед рэканструкцыі|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=167—185|isbn=985-08-0452-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Архітэктура Беларусі]] [[Катэгорыя:Барока]] geeqmtpzpzwbb616dv5z57z0uzzilep 5121607 5121599 2026-04-05T18:58:36Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:Барока]]; дададзена [[Катэгорыя:Архітэктура барока ў Беларусі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5121607 wikitext text/x-wiki '''Архітэкту́ра баро́ка ў Белару́сі''' — мастацкі і [[архітэктурны стыль]], які дамінаваў у манументальным, [[Культавая архітэктура|культавым]] і свецкім дойлідстве на тэрыторыі сучаснай [[Беларусь|Беларусі]] (у межах [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]) з канца XVI і да канца XVIII&nbsp;стагоддзя. З'яўляючыся лагічным працягам агульнаеўрапейскіх працэсаў, [[барока]] на беларускіх землях не было простым механічным запазычаннем заходнееўрапейскіх узораў. Увабраўшы ў сябе элементы [[Беларуская готыка|мясцовай готыкі]] і [[Рэнесанс у Беларусі|рэнесансу]], а таксама глыбокія традыцыі візантыйска-рускай сістэмы [[Крыжова-купальны храм|крыжова-купальнага храма]], гэты стыль набыў яскравыя нацыянальныя і рэгіянальныя рысы{{sfn|Лазука|2001|с=50-51}}{{sfn|Габрусь|2001|с=68-69}}. Своеасаблівы сінтэз заходняй (каталіцкай) і ўсходняй ([[Візантыйская архітэктура|візантыйскай]]) архітэктурных традыцый, які выявіўся ў прасторавых кампазіцыях, [[Тэктоніка|тэктоніцы]] і дэкоры, атрымаў у мастацтвазнаўстве назву '''беларускае барока'''. Тэрмін упершыню быў уведзены ў навуковы зварот у канцы 1920-х гадоў гісторыкам архітэктуры [[М. Шчакаціхін|М.&nbsp;Шчакаціхіным]]<ref name="shchak">{{кніга |аўтар=[[М. Шчакаціхін|Шчакаціхін М.]] |загаловак=Нарысы з гісторыі беларускага мастацтва. Т. 1. |месца=Мн. |выдавецтва=Інбелкульт |год=1928}}</ref>{{sfn|Габрусь|2001|с=7}}. З'яўленне барока ў Беларусі было непасрэдна звязана з грамадска-палітычнымі падзеямі другой паловы XVI&nbsp;стагоддзя: [[Люблінская унія|Люблінскай уніяй]] (1569), пачаткам каталіцкай [[Контррэфармацыя ў ВКЛ|контррэфармацыі]] і прыходам [[Ордэн езуітаў|ордэна езуітаў]]. Першым манументальным помнікам барока не толькі ў Беларусі, але і на тэрыторыі ўсёй Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]] (1587—1593), пабудаваны італьянскім архітэктарам [[Джавані Марыя Бернардоні|Янам Марыяй Бернардоні]] па фундацыі князя [[Мікалай Крыштоф Радзівіл Сіротка|Мікалая Крыштофа Радзівіла «Сіроткі»]]{{sfn|Габрусь|2001|с=68}}{{sfn|Шматаў|2001|с=12}}. Нягледзячы на тое, што першапачаткова барока выступала як стыль каталіцкай (найперш езуіцкай) архітэктуры, у спецыфічных умовах поліканфесійнага грамадства Вялікага Княства Літоўскага яно хутка пераадолела рэлігійныя рамкі. Барочная эстэтыка паступова была ўспрынята і перапрацавана [[Праваслаўе ў Вялікім Княстве Літоўскім|праваслаўнай]], [[Уніяцкая царква на Беларусі|уніяцкай]] і нават [[Кальвінізм|пратэстанцкай (кальвінісцкай)]] цэрквамі, стаўшы ўніверсальным стылем эпохі{{sfn|Лазука|2001|с=50}}{{sfn|Габрусь|2001|с=69}}. Эвалюцыя беларускага барока прайшла некалькі этапаў: ад суровых, манументальных форм ранняга і [[Сармацкае барока|«сармацкага» барока]] (XVII&nbsp;ст.) да вытанчанага, надзвычай пластычнага і дынамічнага [[Віленскае барока|віленскага барока]] (сярэдзіна і другая палова XVIII&nbsp;ст.){{sfn|Габрусь|2001|с=68}}. Дасягненні беларускіх майстроў і самабытнасць сфарміраванай імі архітэктурнай школы аказалі значны ўплыў на развіццё манументальнага дойлідства, [[Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва|дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]] і [[Іканапіс|іканапісу]] ў суседніх краінах, у прыватнасці, стаўшы адным з фактараў станаўлення [[барока ў Расіі]] і [[Барока ва Украіне|на Украіне]]{{sfn|Шматаў|2001|с=11, 27—28}}. == Гістарычныя перадумовы і вытокі == З'яўленне і пашырэнне барока ў беларускай архітэктуры было цесна звязана са значнымі сацыяльна-палітычнымі падзеямі другой паловы XVI&nbsp;стагоддзя: заключэннем [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] (1569) і пачаткам каталіцкай [[Контррэфармацыя|контррэфармацыі]], якую праводзіў у першую чаргу [[Таварыства Ісуса|ордэн езуітаў]]. У манументальнае дойлідства [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] быў прыўнесены новы архітэктурна-мастацкі стыль, выразныя сродкі якога вызначаліся павышанай экспрэсіяй і былі пакліканы ўмацаваць пазіцыі каталіцкай царквы{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Цэнтрам станаўлення гэтага стылю стала [[Італія]] (у прыватнасці, [[Рым]]), адкуль ён пачаў сваё шэсце па Еўропе{{sfn|Шматаў|2001|с=12}}. Беларусь стала адной з першых краін, якая прычынілася да развіцця барока. Першым помнікам гэтага стылю на тэрыторыі Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]], пабудаваны ў 1587—1593 гадах. Яго з'яўленне звязана з дзейнасцю нясвіжскага князя [[Мікалай Крыштоф Радзівіл Сіротка|Мікалая Крыштофа Радзівіла «Сіроткі»]], які пасля паломніцтва ў Святую Зямлю і наведвання Італіі запрасіў італьянскага архітэктара-езуіта [[Джавані Марыя Бернардоні|Яна Марыю Бернардоні]]{{sfn|Шматаў|2001|с=14—15}}. Прататыпам для нясвіжскага касцёла паслужыў галоўны ордэнскі храм езуітаў [[Іль Джэзу]] ў [[Рым|Рыме]]. Аднак ужо ў гэтым раннім беларускім помніку праявіліся мясцовыя адметнасці: спрошчаная трактоўка [[Архітэктурны ордар|ордара]] на галоўным фасадзе, больш дэталёвая апрацоўка бакавых фасадаў, наяўнасць гранёных капэл па баках нефаў{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Істотнай падзеяй, звязанай з пачаткам эпохі барока і будаўніцтвам у Нясвіжы, стала таксама ўвядзенне ў беларускае дойлідства прафесійнага праектнага чарцяжа{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Аднак рэзкага і поўнага адмаўлення ад папярэдніх традыцый пад уздзеяннем заходняга барочнага ўзору не адбылося. Новы стыль з'явіўся тым зернем, якое дало парасткі толькі дзякуючы спецыфічным мясцовым умовам. [[Берасцейская унія|Берасцейская царкоўная унія]] 1596 года надзвычай абвастрыла рэлігійна-палітычную барацьбу ў краіне. Саперніцтва паміж католікамі, праваслаўнымі і ўніятамі ў сферы культавага будаўніцтва вымушала ўсе канфесіі звяртацца да найбольш выразных архітэктурных сродкаў барока, адначасова сінтэзуючы іх з мясцовымі будаўнічымі прыёмамі мінулага. Менавіта ў выніку гэтых складаных сацыяльна-культурных працэсаў на працягу XVII—XVIII&nbsp;стагоддзяў сфарміравалася самабытная архітэктурна-мастацкая сістэма беларускага барока{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68—69}}. Візантыйская першааснова праваслаўнай царквы не знікла, а засталася адным «са складаемых» у фарміраванні новага стылю, што абумовіла ўнікальнасць беларускай архітэктуры ў параўнанні з суседнімі польскай ці рускай школамі{{sfn|Шматаў|2001|с=7}}. == Эвалюцыя і стылявыя кірункі == Развіццё стылю барока ў манументальным дойлідстве Беларусі прайшло тры асноўныя перыяды: ранняе барока (канец XVI&nbsp;— першая палова XVII&nbsp;стагоддзя), сталае або «сармацкае» барока (другая палова XVII&nbsp;— 1730-я гады) і позняе або віленскае барока (1730-я&nbsp;— 1780-я гады){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. === Ранняе барока === У першай палове XVII&nbsp;стагоддзя ў беларускай архітэктуры яшчэ працягвалі ўзводзіць храмы з аднанефавай і аднавежавай структурай, што была больш характэрнай для папярэдняга гістарычнага этапу. Да такіх пабудоў адносяцца [[Троіцкі касцёл (Ружаны)|касцёл дамініканцаў у Ружанах]] (1617) і [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы і кляштар бернардзінцаў (Слонім)|касцёл бернардзінцаў у Слоніме]] (1639). Адначасова пашыраўся і новы тып культавай пабудовы&nbsp;— трохнефавая [[Базіліка|базіліка]] з бязвежавым галоўным фасадам, які быў шчодра насычаны ордэрнымі элементамі. Такія рысы ўласцівы [[Касцёл Святога Фамы Аквінскага і кляштар дамініканцаў (Мінск)|касцёлу дамініканцаў у Менску]] (пабудаваны пасля 1615 года) і [[Касцёл бернардзінцаў (Гродна)|касцёлу бернардзінцаў у Гародні]]{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. Вызначальным момантам у выпрацоўцы характэрнага тыпу беларускага барочнага храма стала фарміраванне двухвежавых фасадаў. Гэты прынцып быў рэалізаваны ў [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дзятлава)|касцёле ў Дзятлаве]] (1642), [[Касцёл Дабравечання Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар брыгітак (Гродна)|касцёле брыгітак у Гародні]] (1642—1651) і ў [[Касцёл Наведвання Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Вішнева)|касцёле ў Вішневе]] (1637—1641). Ранні этап развіцця стылю праходзіў пры дамінаванні так званага «езуіцкага барока», калі архітэктары-езуіты ўзводзілі касцёлы і калегіумы па ўзору рымскіх бажніц. Суровая дысцыпліна ордэна вымагала зацвярджэння праектаў у Рыме, і ў выніку раннебарочныя помнікі часта атрымлівалі строгую тэктоніку, буйнамаштабнасць і класічнае выкарыстанне рымскага ордара без залішняй пластычнай дэкаратыўнасці вонкавага аблічча{{sfn|Кулагін|2001|с=107}}. === Сталае («сармацкае») барока === У адрозненне ад абарончых храмаў перыяду [[Беларуская готыка|беларускай готыкі]], у эпоху барока вежы канчаткова страцілі сваё непасрэднае функцыянальнае (абарончае) прызначэнне і сталі выключна важнымі кампазіцыйнымі элементамі. Двухвежавасць вынікала з імкнення архітэктараў узмацніць эмацыянальнае ўздзеянне будынка на гледача. Галоўны фасад пачаў трактавацца як своеасаблівая тэатральная «куліса» для ўсёй кампазіцыі, якая завяршала агульную дынаміку архітэктурных мас. Менавіта гэты мастацкі прынцып, а не павышаная дэкаратыўная пластыка, уласцівы лепшым помнікам сталага беларускага барока{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. Такі падыход яскрава адлюстраваны ў архітэктуры [[Касцёл Святога Міхаіла Архангела (Міхалішкі)|касцёла аўгусцінцаў у Міхалішках]] (1655), [[Касцёл дамініканцаў (Бухавічы)|касцёла дамініканцаў у Бухавічах]] (1647), [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Засвір)|касцёла кармелітаў у Засвіры]] (1713) і [[Касцёл Праабражэння Гасподняга (Навагрудак)|фарнага касцёла ў Навагрудку]] (перабудаваны да 1724 года). Вонкавае аблічча гэтых будынкаў мае суровы, амаль сярэднявечны характар. Гэты стылявы кірунак, які атрымаў у мастацтвазнаўстве назву [[Сармацкае барока|«сармацкае барока»]], адлюстроўваў рыцарскія ідэалы тагачаснай шляхты. Храмы вылучаліся масіўнасцю і геаметрычнай спрошчанасцю аб'ёмаў, якія маглі моцна кантраставаць з надзвычай пышнай і багатай ілюзорнай лепкай у інтэр'еры, напрыклад, стукавая лепка ў [[Міхалішкаўскі касцёл|Міхалішках]], выкананая італьянскімі майстрамі [[П'етра Перці]] і [[Джавані Галі]]{{sfn|Шматаў|2001|с=18}}{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. === Позняе (віленскае) барока === У XVIII&nbsp;стагоддзі манументальнае будаўніцтва ў Беларусі ўступіла ў фазу свайго найвышэйшага росквіту. Для позняга беларускага барока стала ўласціва надзвычайная маляўнічасць і пластычнасць формаў, шматпланавая прасторавая структура фасадаў, багацце [[Святлацень|святлаценю]]. Архітэктура набыла стромкасць і лёгкасць, што надавала збудаванням вытанчаныя прапорцыі, мудрагелістыя скразныя праёмы і крывалінейныя абрысы вежаў і франтонаў. Станаўленне і росквіт мастацкіх асаблівасцей позняга барока непарыўна звязаны з творчасцю выдатнага віленскага архітэктара [[Іаган Крыштоф Глаўбіц|Яна Крыштофа Глаўбіца]], які працаваў над шматлікімі помнікамі на тэрыторыі Беларусі{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Гэты ўнікальны рэгіянальны кірунак, вядомы як [[Віленскае барока|віленскае барока]], стаў універсальным для розных хрысціянскіх канфесій, але найбольш яскрава і маштабна ён выявіўся менавіта ў культавых пабудовах уніятаў. Сярод найвыдатнейшых узораў гэтага стылю вылучаюцца [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор у Полацку]] (узведзены нанава ўніятамі ў 1738—1750 гадах на рэштках старажытнага храма XI&nbsp;стагоддзя), [[Касцёл Святых Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Беразвечча)|царква і манастыр базыльян у Беразвеччы]] (1756—1763), [[Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Баруны)|манастыр у Барунах]] (1747—1757), комплексы ў [[Свята-Троіцкая царква (Вольна)|Вольне]] (1768) і [[Свята-Пакроўскі манастыр (Талачын)|Талачыне]] (1769—1779), а таксама [[Богаяўленская царква (Жыровіцы)|Багаяўленская]] і [[Крыжаўзвіжанская царква (Жыровічы)|Крыжаўзвіжанская]] цэрквы ў [[Свята-Успенскі Жыровіцкі манастыр|Жыровічах]] (1769) і [[Уваскрасенская царква (Віцебск)|Уваскрасенская царква ў Віцебску]] (1772){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Віленскае барока вызначалася тэлескапічна-яруснай аматэрыяльна-шкілетнай будовай вежаў і хвалістай прасторавай структурай, што стварала ілюзію дынамічнага руху архітэктурных мас уверх{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=154}}. == Горадабудаўніцтва і свецкая архітэктура == === Ансамблі плошчаў і забудова гарадоў === У эпоху барока горадабудаўнічыя і мастацкія прынцыпы — ансамблевасць, прасторавая разгорнутасць і дынамічнасць кампазіцыі, кантрасты маштабаў і рытмаў — знайшлі яскравае ўвасабленне ў грамадзянскай архітэктуры Беларусі. Замест хаатычнай сярэднявечнай забудовы пачалі фарміравацца цэласныя ансамблі плошчаў і вуліц. Маштабным прыкладам такога горадабудаўнічага падыходу з'яўляецца ансамбль [[Гарадніца (Гродна)|Гарадніцы]] ў [[Гродна|Гародні]], створаны ў 1765—1780-я гады па ініцыятыве гродзенскага старосты [[Антоні Тызенгаўз|Антонія Тызенгаўза]]. Гэты комплекс уключаў 85 будынкаў рознага прызначэння, згрупаваных вакол плошчаў і вуліц, у тым ліку палацы, навучальныя ўстановы і батанічны сад{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Галоўнымі грамадскімі ансамблямі сталі гарадскія плошчы, якія ў залежнасці ад функцыі падзяляліся на поліфункцыянальныя, гандлёвыя, культавыя і палацавыя. Спецыфічнай рысай барочнай планіроўкі малых гарадоў і мястэчак (напрыклад, [[Паставы|Паставаў]]) стала акцэнтаваная вось і выкарыстанне сіметрычна-асіметрычных кампазіцый забудовы. Прастора плошчаў арганізоўвалася з улікам візуальных перспектыў, якія замыкаліся вышыннымі дамінантамі — манументальнымі касцёламі, ратушамі або палацамі. У архітэктуры гандлёвых радоў, аўстэрый і дамоў рамеснікаў выкарыстоўваліся спрошчаныя формы барока, такія як фігурныя шчыпцы, пілястры і фігурныя ліштвы{{sfn|Чантурыя_Ю|2001|с=84—85}}. === Палацава-паркавыя рэзідэнцыі === У элітнай свецкай архітэктуры адбыўся карэнны пераход ад замкнёных абарончых замкаў да адкрытых рэпрэзентатыўных рэзідэнцый. Магнацкія двары арыентаваліся на агульнаеўрапейскі, шмат у чым французскі, ідэал палацава-паркавага комплексу тыпу ''entre cour et jardin'' («паміж дваром і паркам»). Асноўнымі прынцыпамі архітэктуры сталі паўзамкнёнасць аб'ёмна-прасторавай кампазіцыі, калі бакавыя флігелі разам з галоўным корпусам і агароджай утваралі парадны двор — [[курданёр]], а таксама анфіладнасць унутранай планіроўкі{{sfn|Кулагін|2001|с=114}}{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Для стварэння такіх ансамбляў у Вялікае Княства Літоўскае запрашаліся вядучыя еўрапейскія дойліды. Па праектах [[Матэус Даніэль Пёпельман|М.&nbsp;Д.&nbsp;Пёпельмана]] і яго вучняў быў узведзены [[Новы замак (Гродна)|Новы замак у Гародні]]. Замежныя майстры, такія як [[Джузэпэ Сака|Дж.&nbsp;Сака]], [[Карла Спампані|К.&nbsp;Спампані]] і [[Я. Габрыэль|Я.&nbsp;Габрыэль]], працавалі над стварэннем велічных палацаў у [[Палацава-паркавы комплекс Валовічаў (Свяцк)|Свяцку]], [[Сядзіба Храптовічаў (Шчорсы)|Шчорсах]], [[Ружанскі палац|Ружанах]] і [[Палац Радзівілаў (Дзятлава)|Дзятлаве]]. Інтэр'еры аздабляліся з выкарыстаннем стукавай лепкі, манументальнага жывапісу і мясцовых шпалер (габеленаў), мануфактуры па вытворчасці якіх былі заснаваны [[Радзівілы|Радзівіламі]] і [[Агінскія|Агінскімі]] ў [[Слуцкія паясы|Слуцку]], [[Мір (Карэліцкі раён)|Міры]] і [[Карэлічы|Карэлічах]] (Альбе){{sfn|Кулагін|2001|с=114—115}}. Неад'емнай часткай барочных рэзідэнцый сталі [[Рэгулярны парк|рэгулярныя (французскія і італьянскія) паркі]]. Яны ўяўлялі сабой складаныя геаметрычныя кампазіцыі са стрыжаных дрэў ([[Шпалеры (садова-паркавае мастацтва)|шпалер]]), якія ўтваралі зялёныя «кабінеты», «залы» і [[Зялёны лабірынт|лабірынты]]. У парках актыўна выкарыстоўваліся экзатычныя расліны ў [[Вазон|вазонах]], [[Аранжарэя|аранжарэі]] і [[Фігарня|фігарні]]. Цікавай асаблівасцю паркабудавання Беларусі было шырокае выкарыстанне тэрасавання рэльефу: італьянскія сады на некалькіх [[Тэраса|тэрасах]] з [[Падпорная сцяна|падпорнымі сценкамі]] і [[Лесвіца|лесвіцамі]] былі створаны ў [[Валожын|Валожыне]], [[Альба (паркавы комплекс)|Альбе]] пад [[Нясвіж|Нясвіжам]], [[Ружаны|Ружанах]] і іншых маёнтках{{sfn|Федарук|2001|с=285—287}}. == Драўлянае культавае дойлідства == Асноўным традыцыйным матэрыялам у забудове гарадоў і вёсак Беларусі заставалася дрэва. На развіццё манументальнага драўлянага дойлідства пачынаючы з XVII&nbsp;стагоддзя аказвалі значны ўплыў мастацкія стылі, што ўжо панавалі ў мураванай архітэктуры. Па сваёй архітэктоніцы драўляныя храмы падзяляліся на дзве асноўныя групы: ''клецкія'' і ''крыжовыя''{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Клецкія храмы (назва паходзіць ад традыцыйнай сялянскай пабудовы — [[клеці]]) складаліся з аднаго ці некалькіх прамавугольных зрубаў. Пад уплывам мураваных готыка-рэнесансных храмаў спачатку склаўся тып будынка з вежай над бабінцам (цэрквы ў Гарадку, [[Дабраслаўка|Дабраслаўцах]], [[Свята-Троіцкая царква (Дастоева)|Дастоеве]]). У перыяд барока пашырылася будаўніцтва двухзрубавых драўляных цэркваў з плоскім бязвежавым фасадам, завершаным трохвугольным франтонам (цэрквы ў [[Вавулічы|Вавулічах]], [[Свята-Троіцкая царква (Бездзеж)|Бездзежы]], [[Дзеткавічы|Дзеткавічах]]). На наступным этапе пачалі ўзводзіць храмы з дзвюма вежамі па баках галоўнага фасада ([[Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Дзівін)|цэрквы ў Дзівіне]], [[Свята-Юр'еўская царква (Валавель)|Валавелі]], [[Латыгаль|Латыгалі]], [[Касцёл Святой Тройцы (Цялядавічы)|касцёл у Цялядавічах]]){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Вежы драўляных храмаў барока звычайна не мелі ніякага функцыянальнага (абарончага) прызначэння: адзінай іх мэтай было ўзбагачэнне сілуэта збудавання і ўзмацненне дынамікі кампазіцыі. У XVIII&nbsp;стагоддзі яны пачалі раскрапоўваць фасады на ўсю вышыню і нават ставіліся пад вуглом да плоскасці фасада (як у царкве ў [[Хаціслаў|Хаціславе]]){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=74}}. Крыжовыя ў плане драўляныя саборы, якія неслі візантыйскую традыцыю (генетычна паходзячы ад мураванага крыжова-купальнага храма), у XVII—XVIII&nbsp;стагоддзях будавалі пераважна пры буйных праваслаўных манастырах ([[Свята-Троіцкі Маркаў манастыр|віцебскім Маркавым]], [[Богаяўленскі Куцеінскі манастыр|аршанскім Богаяўленскім Куцеінскім]], [[Свята-Духаўскі Тупічэўскі манастыр|мсціслаўскім Тупічэўскім]]). Вызначальнай рысай такіх помнікаў з'яўлялася тэктанічнае адзінства аб'ёмаў і маналітнасць кампазіцыі дахаў{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71, 74}}. == Сінтэз мастацтваў: інтэр'ер і манументальны жывапіс == Характэрнай асаблівасцю барочнай архітэктуры стаў гарманічны сінтэз дойлідства, жывапісу і скульптуры. Дэкаратыўная пластыка, аснову якой складала ордэрная сістэма, на працягу XVII—XVIII&nbsp;стагоддзяў эвалюцыянавала ад адзіночных плоскіх пілястраў да шматлікіх раскраповак, хвалістых карнізаў, пукатых і ўвагнутых аб'ёмаў. У аздобе інтэр'ераў пачалі шырока ўжываць лепку ў тэхніцы ''[[стука]]'' (штучнага мармуру з абпаленага гіпсу, вапны і клею){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Асаблівае значэнне ў арганізацыі ўнутранай прасторы набылі манументальныя фрэскавыя размалёўкі. Жывапісныя кампазіцыі візуальна разрывалі тэктанічныя межы будынкаў, ствараючы ілюзію незамкнёнай, бязмежнай прасторы. Вялікі ўплыў на развіццё фрэскавага мастацтва ў Беларусі аказала так званая «[[Квадратура (мастацтва)|квадратура]]» — ілюзорная архітэктурная перспектыва. Яе распаўсюджанню садзейнічала выкарыстанне друкаваных узорнікаў, у прыватнасці трактата італьянскага майстра [[Андрэа Поца]]{{sfn|Гаршкавоз|2001|с=206}}. Манументальны жывапіс XVIII&nbsp;стагоддзя развіваўся ў цеснай сувязі з заходнееўрапейскімі (рымскімі і баварскімі) узорамі. Выдатнымі прыкладамі барочнага сценапісу з'яўляюцца фрэскі [[Касцёл Святога Францішка Ксаверыя (Гродна)|фарнага касцёла ў Гародні]], [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар кармелітаў (Мсціслаў)|кармеліцкага касцёла ў Мсціславе]], [[Сабор Унебаўзяцця Дзевы Марыі і Святога Станіслава|касцёла Святога Станіслава ў Магілёве]], а таксама страчаныя роспісы касцёла езуітаў у Нясвіжы і царквы ў Беразвеччы{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}{{sfn|Гаршкавоз|2001|с=204, 207}}. Адначасова з каталіцкімі храмамі багатымі фрэскамі ўпрыгожваліся і праваслаўныя: так, у роспісах [[Свята-Духаўская царква Тупічэўскага манастыра|Свята-Духаўскай царквы]] [[Тупічэўскі манастыр (Мсціслаў)|Тупічэўскага манастыра]] ў Мсціславе (сярэдзіна XVII&nbsp;ст.) праявіўся поўны разрыў з візантыйскай традыцыяй, здзіўляла прастанароднасць вобразаў і багацце этнаграфічных рэалій{{sfn|Шматаў|2001|с=15}}. Вялікага росквіту ў эпоху барока дасягнула алтарная скульптура і манументальная разьба па дрэве. Для надання эмацыянальнай прыўзнятасці інтэр'ерам выкарыстоўвалася тэхніка аб'ёмнай, скразной арнаментальнай разьбы з расліннымі матывамі, якая стала вядомай далёка за межамі краіны пад назвай «[[беларуская рэзь]]»{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=74}}{{sfn|Шматаў|2001|с=18}}. Сапраўдным шэдэўрам манументальна-дэкаратыўнага мастацтва з'яўляецца ансамбль [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Пінск)|касцёла францысканцаў у Пінску]] (першая палова XVIII&nbsp;ст.). Яго галоўны і бакавыя алтары, а таксама ўнікальны амбон багата аздоблены разьбянымі фігурамі апосталаў і анёлаў, вітымі калонамі, картушамі і балдахінамі, якія ствараюць выключна дынамічную і тэатралізаваную кампазіцыю{{sfn|Ярашэвіч|2001|с=187, 189—193}}. == Адметнасці ўніяцкага храмабудаўніцтва == Важную ролю ў станаўленні і развіцці архітэктуры беларускага барока (у прыватнасці, яго віленскай фазы) адыграла грэка-каталіцкая (уніяцкая) царква і яе манаскі [[Базыльяне|ордэн базыльян]]. Спецыфічныя ўмовы поліканфесійнага грамадства і літургічныя патрабаванні ўніятаў прывялі да выпрацоўкі ўнікальных архітэктурна-планіровачных і мастацкіх рашэнняў, якія іманентна выпрацаваліся на аснове традыцый мясцовага дойлідства з улікам усходніх і заходніх уплываў{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=144}}. У працэсе эвалюцыі ўніяцкага барока сфарміраваўся тып двухвежавага аднаапсіднага храма (часцей за ўсё трохнефавай базілікі). Адной з самых адметных асаблівасцей шэрагу ўніяцкіх помнікаў сярэдзіны XVIII&nbsp;стагоддзя стала мерыдыянальная арыентацыя будынкаў — алтаром на поўнач. Гэты прыём, які парушаў традыцыйную арыентацыю на ўсход, узнік як вынік ідэі сімвалічнага нейтралітэту ўніятаў да ўплываў заходняй (Рым) і ўсходняй (Масква) цэркваў. Яскравым прыкладам такой арыентацыі з'яўляецца перабудаваны [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор у Полацку]]{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=146}}. У інтэр'ерах уніяцкіх храмаў таксама сфарміраваліся спецыфічныя рысы. Замест традыцыйных драўляных іканастасаў тут пачалі ўзводзіць мураваныя алтарныя перагародкі. Гэтыя канструкцыі мелі шматпланавую прасторава-развітую будову, багата аздабляліся ляпнымі пазалочанымі гірляндамі, картушамі і капітэлямі, спалучаючы каталіцкую тэатралізаванасць з захаваннем усходняй літургічнай функцыі (напрыклад, у Сафійскім саборы і [[Касцёл Святых Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Беразвечча)|царквы ў Беразвеччы]]){{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=147—148}}. Для вонкавага аблічча манастырскіх храмаў базыльян характэрна выкарыстанне так званых «брамкавых» фасадаў. У такіх кампазіцыях галоўны фасад пазбаўляўся масіўных бакавых вежаў і нагадваў манументальную браму з дынамічным і насычаным пластыкай цэнтральным завяршэннем (фігурным атыкавым франтонам). Падобныя рашэнні можна ўбачыць у [[Свята-Троіцкая царква (Вольна)|царкве ў Вольне]], храме ў [[Свята-Пакроўскі манастыр (Талачын)|Талачыне]] і [[Багаяўленская царква (Жыровічы)|Богаяўленскай царкве ў Жыровічах]]{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=154—157}}. == Праваслаўнае і пратэстанцкае дойлідства == === Пратэстанцкія зборы === У перыяд пашырэння [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] ў Вялікім Княстве Літоўскім (канец XVI — першая палова XVII&nbsp;стагоддзя) актыўнае будаўніцтва разгарнулі пратэстанты, у першую чаргу кальвіністы. Архітэктура [[Кальвінскі збор|кальвінскіх збораў]] (храмаў) вызначалася суровым аскетызмам, лапідарнасцю формаў і адсутнасцю багатага дэкору, што адпавядала ідэалогіі гэтай канфесіі. Пратэстанцкія храмы ў [[Смаргонь|Смаргоні]], [[Кальвінскі збор (Койданава)|Койданаве]], [[Кальвінскі збор (Заслаўе)|Заслаўі]] першапачаткова захоўвалі познегатычныя і рэнесансныя рысы, уключаючы відавочны абарончы характар (таўшчэзныя сцены, вузкія вокны-байніцы, масіўныя вежы){{sfn|Габрусь_Харалы|2001|с=83—85}}. Аднак паступова, у працэсе перабудоў і развіцця, архітэктура збораў пачала ўбіраць у сябе элементы барока. Яскравым прыкладам такога сінтэзу з'яўляецца кальвінскі збор у Смаргоні, які мае ўнікальную цэнтрычную васьмігранную структуру (актагон), завершаную шатровым дахам і ўпрыгожаную барочнымі архітэктурнымі дэталямі. Барочныя рысы праявіліся і ў вырашэнні вежаў, аздабленні інтэр'ераў стукавай лепкай, выкарыстанні складаных прафіляваных карнізаў{{sfn|Габрусь_Харалы|2001|с=85—87}}. === Магілёўская архітэктурная школа === У праваслаўным дойлідстве XVII&nbsp;стагоддзя таксама адбываліся складаныя працэсы адаптацыі новага стылю да традыцыйных візантыйска-рускіх канонаў. Найбольш яскрава гэты сінтэз праявіўся на ўсходзе Беларусі, дзе намаганнямі мясцовых рамесных цэхаў сфарміравалася так званая «магілёўская архітэктурная школа»{{sfn|Гліннік|2001|с=173}}. У першай палове і сярэдзіне XVII&nbsp;стагоддзя праваслаўныя брацтвы і манастыры ўзводзілі мураваныя храмы, якія захоўвалі традыцыйную крыжова-купальную кампазіцыю, але аздабляліся знешне ў формах пострэнесансу і ранняга барока. Да гэтага кола помнікаў належаць [[Свята-Богаяўленскі сабор (Магілёў)|Богаяўленскі сабор]] (1636—1639), [[Свята-Мікольскі манастыр (Магілёў)|Мікольская]] (1669—1672) і [[Успенская царква (Магілёў)|Успенская]] (1670—1684) цэрквы ў [[Магілёў|Магілёве]], а таксама [[Святадухаўская царква Куцеінскага манастыра|Святадухаўская царква]] [[Богаяўленскі Куцеінскі манастыр|Куцеінскага манастыра]] пад [[Орша|Оршай]] (да 1653 года){{sfn|Гліннік|2001|с=173—174}}{{sfn|Габрусь_Харалы|2001|с=109—111}}. Магілёўская архітэктурная школа вызначалася выкарыстаннем шмат'ярусных фігурных франтонаў з пластычнымі валютамі і нішамі. У адрозненне ад каталіцкіх і ўніяцкіх храмаў, фасады магілёўскіх праваслаўных цэркваў мелі больш плоскасны, «дывановы» характар аздаблення, які імітаваў структуру шмат'ярусных драўляных іканастасаў. Інтэр'еры гэтых храмаў шчодра ўпрыгожваліся фрэскавай паліхроміяй і багатай драўлянай «беларускай рэззю»{{sfn|Габрусь_Харалы|2001|с=113—114}}{{sfn|Гліннік|2001|с=174}}. Характэрна, што мастацкія формы магілёўскага барока захоўвалі пэўны архаізм і кансерватызм аж да канца XVII&nbsp;стагоддзя, што было прадыктавана ідэалагічным супрацьстаяннем праваслаўнага насельніцтва каталіцкай экспансіі{{sfn|Гліннік|2001|с=176—179}}. == Уплыў на мастацтва Расіі і Украіны == Беларускія майстры адыгралі выключна важную ролю ў станаўленні барочнага мастацтва і архітэктуры ў суседніх усходнеславянскіх краінах. Найбольш інтэнсіўны працэс міграцыі мастацкіх ідэй і саміх творцаў адбываўся ў сярэдзіне XVII&nbsp;стагоддзя. Падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|руска-польскай вайны 1654—1667 гадоў]] вялікая колькасць беларускіх майстроў (дойлідаў, жывапісцаў, рэзчыкаў, кафляроў) з [[Вільня|Вільні]], [[Полацк|Полацка]], [[Віцебск|Віцебска]], [[Смаленск|Смаленска]] і іншых гарадоў была гвалтоўна вывезена ў [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскую дзяржаву]]. У Маскве яны былі паселены ў асобнай Мяшчанскай слабадзе і працавалі пры царскім двары ў [[Аружэйная палата|Аружэйнай палаце]]{{sfn|Шматаў|2001|с=21}}. Значнае ўздзеянне беларускія майстры аказалі на развіццё рускага дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва і манументальнага дэкору. У Расію была прынесена традыцыя аб'ёмна-ажурнай разьбы па дрэве, якая атрымала назву «[[беларуская рэзь]]» (або «флемская разьба»). Гэтая тэхніка, насычаная барочнымі расліннымі матывамі, выкарыстоўвалася пры стварэнні іканастасаў, напрыклад, у Смаленскім саборы [[Новадзявочы манастыр|Новадзявочага манастыра ў Маскве]], і аздабленні царскіх палацаў, у прыватнасці, драўлянага палаца ў [[Каломенскае|Каломенскім]]{{sfn|Шматаў|2001|с=26}}. Не меншы ўплыў зрабілі беларускія кафляры. Майстры [[Ігнацій Максімаў]], [[Сцяпан Іваноў-Палубес]] і [[Пётр Іваноў-Заборскі]] наладзілі ў Расіі вытворчасць шматколернай паліванай [[Кафля|кафлі]]. Яны ўпершыню прыўнеслі ў рускае дойлідства барочныя матывы (калонкі, [[Антаблемент|антаблементы]], [[Картуш (архітэктура)|картушы]], выявы [[Херувім|херувімаў]]), якія актыўна выкарыстоўваліся пры аздабленні [[Валдайскі Іверскі манастыр|Іверскага манастыра на Валдаі]] і [[Нова-Іерусалімскі манастыр|Нова-Іерусалімскага сабора]]{{sfn|Шматаў|2001|с=26}}. Акрамя таго, беларускія майстры садзейнічалі ўкараненню ў рускае дойлідства заходнееўрапейскай [[Ордарная сістэма|ордарнай сістэмы]]{{sfn|Шматаў|2001|с=22}}. На тэрыторыі [[Украіна|Украіны]] барока пачало фарміравацца пазней, чым у Беларусі, і таксама адчула на сабе ўплыў беларускай архітэктурнай школы. Першы ўкраінскі барочны помнік — [[Касцёл езуітаў (Львоў)|касцёл езуітаў у Львове]] (1610—1630-я гады) — узводзіўся італьянскім дойлідам [[Джакама Брыяна|Дж.&nbsp;Брыяна]], які відавочна абапіраўся на вопыт будаўніцтва езуіцкага [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёла Божага Цела ў Нясвіжы]]. Падабенства франтонаў і агульнай кампазіцыі ў абодвух помніках з'яўляецца бясспрэчным. Значны ўплыў на ўкраінскае мастацтва аказалі і беларускія майстры кніжнай гравюры, напрыклад, браты [[Аляксандр Тарасевіч|Аляксандр]] і [[Лявонцій Тарасевіч|Лявонцій Тарасевічы]], друкар [[Спірыдон Собаль]], якія перанеслі ў Кіеў і Львоў перадавыя дасягненні [[Віленская школа гравюры|віленскай]] і [[Магілёўская школа гравюры|магілёўскай школ]] медзярыту{{sfn|Шматаў|2001|с=29—30}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Мураваныя харалы|ref=Габрусь}} * {{артыкул |аўтар=[[В. Ф. Шматаў|Шматаў В. Ф.]] |загаловак=Станаўленне барока ў мастацтве ўсходнеславянскіх народаў |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=7—45 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Шматаў}} * {{артыкул |аўтар=[[Б. А. Лазука|Лазука Б. А.]] |загаловак=Беларускае барока. Тэндэнцыі і напрамкі развіцця |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=50—64 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Лазука}} * {{артыкул |аўтар=[[Т. В. Габрусь|Габрусь Т. В.]] |загаловак=Абрысы станаўлення стылю барока ў манументальным дойлідстве Беларусі |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=65—80 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Габрусь_Абрысы}} * {{артыкул |аўтар=[[А. М. Кулагін|Кулагін А. М.]] |загаловак=Элітная архітэктура барока Беларусі ў агульнаеўрапейскім кантэксце |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=102—123 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Кулагін}} * {{артыкул|ref=Чантурыя_Ю|аўтар=[[Ю. У. Чантурыя|Чантурыя Ю. У.]]|загаловак=Архітэктурны ансамбль плошчы ў горадабудаўніцтве барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=81—101|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Федарук|аўтар=[[А. Т. Федарук|Федарук А. Т.]]|загаловак=Эпоха барока ў паркабудаўніцтве Беларусі|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=282—290|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Гаршкавоз|аўтар=[[В. Дз. Гаршкавоз|Гаршкавоз В. Дз.]]|загаловак=Беларускі сценапіс XVIII ст. Тыпалогія ў кантэксце польскага барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=203—212|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Ярашэвіч|аўтар=[[А. А. Ярашэвіч|Ярашэвіч А. А.]]|загаловак=Архітэктурна-скульптурны ансамбль касцёла францысканцаў у Пінску|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=186—202|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Габрусь_Аспекты|аўтар=[[Т. В. Габрусь|Габрусь Т. В.]]|загаловак=Стылістычныя аспекты архітэктуры віленскага барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=140—166|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Гліннік|аўтар=[[В. В. Гліннік|Гліннік В. В.]]|загаловак=Святадухаўская (цёплая) царква Куцеінскага Богаяўленскага манастыра. Досвед рэканструкцыі|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=167—185|isbn=985-08-0452-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Архітэктура Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктура барока ў Беларусі]] rhpf8qhg9cozrc4qo88oemltl4y2fdu 5121622 5121607 2026-04-05T19:00:30Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5121622 wikitext text/x-wiki '''Архітэкту́ра баро́ка ў Белару́сі''' — мастацкі і [[архітэктурны стыль]], які дамінаваў у манументальным, [[Культавая архітэктура|культавым]] і свецкім дойлідстве на тэрыторыі сучаснай [[Беларусь|Беларусі]] (у межах [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]) з канца XVI і да канца XVIII&nbsp;стагоддзя. З'яўляючыся лагічным працягам агульнаеўрапейскіх працэсаў, [[барока]] на беларускіх землях не было простым механічным запазычаннем заходнееўрапейскіх узораў. Увабраўшы ў сябе элементы [[Беларуская готыка|мясцовай готыкі]] і [[Рэнесанс у Беларусі|рэнесансу]], а таксама глыбокія традыцыі візантыйска-рускай сістэмы [[Крыжова-купальны храм|крыжова-купальнага храма]], гэты стыль набыў яскравыя нацыянальныя і рэгіянальныя рысы{{sfn|Лазука|2001|с=50-51}}{{sfn|Габрусь|2001|с=68-69}}. Своеасаблівы сінтэз заходняй (каталіцкай) і ўсходняй ([[Візантыйская архітэктура|візантыйскай]]) архітэктурных традыцый, які выявіўся ў прасторавых кампазіцыях, [[Тэктоніка|тэктоніцы]] і дэкоры, атрымаў у мастацтвазнаўстве назву '''беларускае барока'''. Тэрмін упершыню быў уведзены ў навуковы зварот у канцы 1920-х гадоў гісторыкам архітэктуры [[М. Шчакаціхін|М.&nbsp;Шчакаціхіным]]<ref name="shchak">{{кніга |аўтар=[[М. Шчакаціхін|Шчакаціхін М.]] |загаловак=Нарысы з гісторыі беларускага мастацтва. Т. 1. |месца=Мн. |выдавецтва=Інбелкульт |год=1928}}</ref>{{sfn|Габрусь|2001|с=7}}. З'яўленне барока ў Беларусі было непасрэдна звязана з грамадска-палітычнымі падзеямі другой паловы XVI&nbsp;стагоддзя: [[Люблінская унія|Люблінскай уніяй]] (1569), пачаткам каталіцкай [[Контррэфармацыя ў ВКЛ|контррэфармацыі]] і прыходам [[Ордэн езуітаў|ордэна езуітаў]]. Першым манументальным помнікам барока не толькі ў Беларусі, але і на тэрыторыі ўсёй Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]] (1587—1593), пабудаваны італьянскім архітэктарам [[Джавані Марыя Бернардоні|Янам Марыяй Бернардоні]] па фундацыі князя [[Мікалай Крыштоф Радзівіл Сіротка|Мікалая Крыштофа Радзівіла «Сіроткі»]]{{sfn|Габрусь|2001|с=68}}{{sfn|Шматаў|2001|с=12}}. Нягледзячы на тое, што першапачаткова барока выступала як стыль каталіцкай (найперш езуіцкай) архітэктуры, у спецыфічных умовах поліканфесійнага грамадства Вялікага Княства Літоўскага яно хутка пераадолела рэлігійныя рамкі. Барочная эстэтыка паступова была ўспрынята і перапрацавана [[Праваслаўе ў Вялікім Княстве Літоўскім|праваслаўнай]], [[Уніяцкая царква на Беларусі|уніяцкай]] і нават [[Кальвінізм|пратэстанцкай (кальвінісцкай)]] цэрквамі, стаўшы ўніверсальным стылем эпохі{{sfn|Лазука|2001|с=50}}{{sfn|Габрусь|2001|с=69}}. Эвалюцыя беларускага барока прайшла некалькі этапаў: ад суровых, манументальных форм ранняга і [[Сармацкае барока|«сармацкага» барока]] (XVII&nbsp;ст.) да вытанчанага, надзвычай пластычнага і дынамічнага [[Віленскае барока|віленскага барока]] (сярэдзіна і другая палова XVIII&nbsp;ст.){{sfn|Габрусь|2001|с=68}}. Дасягненні беларускіх майстроў і самабытнасць сфарміраванай імі архітэктурнай школы аказалі значны ўплыў на развіццё манументальнага дойлідства, [[Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва|дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]] і [[Іканапіс|іканапісу]] ў суседніх краінах, у прыватнасці, стаўшы адным з фактараў станаўлення [[барока ў Расіі]] і [[Барока ва Украіне|на Украіне]]{{sfn|Шматаў|2001|с=11, 27—28}}. == Гістарычныя перадумовы і вытокі == З'яўленне і пашырэнне барока ў беларускай архітэктуры было цесна звязана са значнымі сацыяльна-палітычнымі падзеямі другой паловы XVI&nbsp;стагоддзя: заключэннем [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] (1569) і пачаткам каталіцкай [[Контррэфармацыя|контррэфармацыі]], якую праводзіў у першую чаргу [[Таварыства Ісуса|ордэн езуітаў]]. У манументальнае дойлідства [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] быў прыўнесены новы архітэктурна-мастацкі стыль, выразныя сродкі якога вызначаліся павышанай экспрэсіяй і былі пакліканы ўмацаваць пазіцыі каталіцкай царквы{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Цэнтрам станаўлення гэтага стылю стала [[Італія]] (у прыватнасці, [[Рым]]), адкуль ён пачаў сваё шэсце па Еўропе{{sfn|Шматаў|2001|с=12}}. Беларусь стала адной з першых краін, якая прычынілася да развіцця барока. Першым помнікам гэтага стылю на тэрыторыі Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]], пабудаваны ў 1587—1593 гадах. Яго з'яўленне звязана з дзейнасцю нясвіжскага князя [[Мікалай Крыштоф Радзівіл Сіротка|Мікалая Крыштофа Радзівіла «Сіроткі»]], які пасля паломніцтва ў Святую Зямлю і наведвання Італіі запрасіў італьянскага архітэктара-езуіта [[Джавані Марыя Бернардоні|Яна Марыю Бернардоні]]{{sfn|Шматаў|2001|с=14—15}}. Прататыпам для нясвіжскага касцёла паслужыў галоўны ордэнскі храм езуітаў [[Іль Джэзу]] ў [[Рым|Рыме]]. Аднак ужо ў гэтым раннім беларускім помніку праявіліся мясцовыя адметнасці: спрошчаная трактоўка [[Архітэктурны ордар|ордара]] на галоўным фасадзе, больш дэталёвая апрацоўка бакавых фасадаў, наяўнасць гранёных капэл па баках нефаў{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Істотнай падзеяй, звязанай з пачаткам эпохі барока і будаўніцтвам у Нясвіжы, стала таксама ўвядзенне ў беларускае дойлідства прафесійнага праектнага чарцяжа{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Аднак рэзкага і поўнага адмаўлення ад папярэдніх традыцый пад уздзеяннем заходняга барочнага ўзору не адбылося. Новы стыль з'явіўся тым зернем, якое дало парасткі толькі дзякуючы спецыфічным мясцовым умовам. [[Берасцейская унія|Берасцейская царкоўная унія]] 1596 года надзвычай абвастрыла рэлігійна-палітычную барацьбу ў краіне. Саперніцтва паміж католікамі, праваслаўнымі і ўніятамі ў сферы культавага будаўніцтва вымушала ўсе канфесіі звяртацца да найбольш выразных архітэктурных сродкаў барока, адначасова сінтэзуючы іх з мясцовымі будаўнічымі прыёмамі мінулага. Менавіта ў выніку гэтых складаных сацыяльна-культурных працэсаў на працягу XVII—XVIII&nbsp;стагоддзяў сфарміравалася самабытная архітэктурна-мастацкая сістэма беларускага барока{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68—69}}. Візантыйская першааснова праваслаўнай царквы не знікла, а засталася адным «са складаемых» у фарміраванні новага стылю, што абумовіла ўнікальнасць беларускай архітэктуры ў параўнанні з суседнімі польскай ці рускай школамі{{sfn|Шматаў|2001|с=7}}. == Эвалюцыя і стылявыя кірункі == Развіццё стылю барока ў манументальным дойлідстве Беларусі прайшло тры асноўныя перыяды: ранняе барока (канец XVI&nbsp;— першая палова XVII&nbsp;стагоддзя), сталае або «сармацкае» барока (другая палова XVII&nbsp;— 1730-я гады) і позняе або віленскае барока (1730-я&nbsp;— 1780-я гады){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. === Ранняе барока === У першай палове XVII&nbsp;стагоддзя ў беларускай архітэктуры яшчэ працягвалі ўзводзіць храмы з аднанефавай і аднавежавай структурай, што была больш характэрнай для папярэдняга гістарычнага этапу. Да такіх пабудоў адносяцца [[Троіцкі касцёл (Ружаны)|касцёл дамініканцаў у Ружанах]] (1617) і [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы і кляштар бернардзінцаў (Слонім)|касцёл бернардзінцаў у Слоніме]] (1639). Адначасова пашыраўся і новы тып культавай пабудовы&nbsp;— трохнефавая [[Базіліка|базіліка]] з бязвежавым галоўным фасадам, які быў шчодра насычаны ордарнымі элементамі. Такія рысы ўласцівы [[Касцёл Святога Фамы Аквінскага і кляштар дамініканцаў (Мінск)|касцёлу дамініканцаў у Менску]] (пабудаваны пасля 1615 года) і [[Касцёл бернардзінцаў (Гродна)|касцёлу бернардзінцаў у Гародні]]{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. Вызначальным момантам у выпрацоўцы характэрнага тыпу беларускага барочнага храма стала фарміраванне двухвежавых фасадаў. Гэты прынцып быў рэалізаваны ў [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дзятлава)|касцёле ў Дзятлаве]] (1642), [[Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар брыгітак (Гродна)|касцёле брыгітак у Гародні]] (1642—1651) і ў [[Касцёл Наведвання Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Вішнева)|касцёле ў Вішневе]] (1637—1641). Ранні этап развіцця стылю праходзіў пры дамінаванні так званага «езуіцкага барока», калі архітэктары-езуіты ўзводзілі касцёлы і калегіумы па ўзору рымскіх бажніц. Суровая дысцыпліна ордэна вымагала зацвярджэння праектаў у Рыме, і ў выніку раннебарочныя помнікі часта атрымлівалі строгую тэктоніку, буйнамаштабнасць і класічнае выкарыстанне рымскага ордара без залішняй пластычнай дэкаратыўнасці вонкавага аблічча{{sfn|Кулагін|2001|с=107}}. === Сталае («сармацкае») барока === У адрозненне ад абарончых храмаў перыяду [[Беларуская готыка|беларускай готыкі]], у эпоху барока вежы канчаткова страцілі сваё непасрэднае функцыянальнае (абарончае) прызначэнне і сталі выключна важнымі кампазіцыйнымі элементамі. Двухвежавасць вынікала з імкнення архітэктараў узмацніць эмацыянальнае ўздзеянне будынка на гледача. Галоўны фасад пачаў трактавацца як своеасаблівая тэатральная «куліса» для ўсёй кампазіцыі, якая завяршала агульную дынаміку архітэктурных мас. Менавіта гэты мастацкі прынцып, а не павышаная дэкаратыўная пластыка, уласцівы лепшым помнікам сталага беларускага барока{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. Такі падыход яскрава адлюстраваны ў архітэктуры [[Касцёл Святога Міхаіла Архангела (Міхалішкі)|касцёла аўгусцінцаў у Міхалішках]] (1655), [[Касцёл дамініканцаў (Бухавічы)|касцёла дамініканцаў у Бухавічах]] (1647), [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Засвір)|касцёла кармелітаў у Засвіры]] (1713) і [[Касцёл Праабражэння Гасподняга (Навагрудак)|фарнага касцёла ў Навагрудку]] (перабудаваны да 1724 года). Вонкавае аблічча гэтых будынкаў мае суровы, амаль сярэднявечны характар. Гэты стылявы кірунак, які атрымаў у мастацтвазнаўстве назву [[Сармацкае барока|«сармацкае барока»]], адлюстроўваў рыцарскія ідэалы тагачаснай шляхты. Храмы вылучаліся масіўнасцю і геаметрычнай спрошчанасцю аб'ёмаў, якія маглі моцна кантраставаць з надзвычай пышнай і багатай ілюзорнай лепкай у інтэр'еры, напрыклад, стукавая лепка ў [[Міхалішкаўскі касцёл|Міхалішках]], выкананая італьянскімі майстрамі [[П'етра Перці]] і [[Джавані Галі]]{{sfn|Шматаў|2001|с=18}}{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. === Позняе (віленскае) барока === У XVIII&nbsp;стагоддзі манументальнае будаўніцтва ў Беларусі ўступіла ў фазу свайго найвышэйшага росквіту. Для позняга беларускага барока стала ўласціва надзвычайная маляўнічасць і пластычнасць формаў, шматпланавая прасторавая структура фасадаў, багацце [[Святлацень|святлаценю]]. Архітэктура набыла стромкасць і лёгкасць, што надавала збудаванням вытанчаныя прапорцыі, мудрагелістыя скразныя праёмы і крывалінейныя абрысы вежаў і франтонаў. Станаўленне і росквіт мастацкіх асаблівасцей позняга барока непарыўна звязаны з творчасцю выдатнага віленскага архітэктара [[Іаган Крыштоф Глаўбіц|Яна Крыштофа Глаўбіца]], які працаваў над шматлікімі помнікамі на тэрыторыі Беларусі{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Гэты ўнікальны рэгіянальны кірунак, вядомы як [[Віленскае барока|віленскае барока]], стаў універсальным для розных хрысціянскіх канфесій, але найбольш яскрава і маштабна ён выявіўся менавіта ў культавых пабудовах уніятаў. Сярод найвыдатнейшых узораў гэтага стылю вылучаюцца [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор у Полацку]] (узведзены нанава ўніятамі ў 1738—1750 гадах на рэштках старажытнага храма XI&nbsp;стагоддзя), [[Касцёл Святых Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Беразвечча)|царква і манастыр базыльян у Беразвеччы]] (1756—1763), [[Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Баруны)|манастыр у Барунах]] (1747—1757), комплексы ў [[Свята-Троіцкая царква (Вольна)|Вольне]] (1768) і [[Свята-Пакроўскі манастыр (Талачын)|Талачыне]] (1769—1779), а таксама [[Богаяўленская царква (Жыровіцы)|Багаяўленская]] і [[Крыжаўзвіжанская царква (Жыровічы)|Крыжаўзвіжанская]] цэрквы ў [[Свята-Успенскі Жыровіцкі манастыр|Жыровічах]] (1769) і [[Уваскрасенская царква (Віцебск)|Уваскрасенская царква ў Віцебску]] (1772){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Віленскае барока вызначалася тэлескапічна-яруснай аматэрыяльна-шкілетнай будовай вежаў і хвалістай прасторавай структурай, што стварала ілюзію дынамічнага руху архітэктурных мас уверх{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=154}}. == Горадабудаўніцтва і свецкая архітэктура == === Ансамблі плошчаў і забудова гарадоў === У эпоху барока горадабудаўнічыя і мастацкія прынцыпы — ансамблевасць, прасторавая разгорнутасць і дынамічнасць кампазіцыі, кантрасты маштабаў і рытмаў — знайшлі яскравае ўвасабленне ў грамадзянскай архітэктуры Беларусі. Замест хаатычнай сярэднявечнай забудовы пачалі фарміравацца цэласныя ансамблі плошчаў і вуліц. Маштабным прыкладам такога горадабудаўнічага падыходу з'яўляецца ансамбль [[Гарадніца (Гродна)|Гарадніцы]] ў [[Гродна|Гародні]], створаны ў 1765—1780-я гады па ініцыятыве гродзенскага старосты [[Антоні Тызенгаўз|Антонія Тызенгаўза]]. Гэты комплекс уключаў 85 будынкаў рознага прызначэння, згрупаваных вакол плошчаў і вуліц, у тым ліку палацы, навучальныя ўстановы і батанічны сад{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Галоўнымі грамадскімі ансамблямі сталі гарадскія плошчы, якія ў залежнасці ад функцыі падзяляліся на поліфункцыянальныя, гандлёвыя, культавыя і палацавыя. Спецыфічнай рысай барочнай планіроўкі малых гарадоў і мястэчак (напрыклад, [[Паставы|Паставаў]]) стала акцэнтаваная вось і выкарыстанне сіметрычна-асіметрычных кампазіцый забудовы. Прастора плошчаў арганізоўвалася з улікам візуальных перспектыў, якія замыкаліся вышыннымі дамінантамі — манументальнымі касцёламі, ратушамі або палацамі. У архітэктуры гандлёвых радоў, аўстэрый і дамоў рамеснікаў выкарыстоўваліся спрошчаныя формы барока, такія як фігурныя шчыпцы, пілястры і фігурныя ліштвы{{sfn|Чантурыя_Ю|2001|с=84—85}}. === Палацава-паркавыя рэзідэнцыі === У элітнай свецкай архітэктуры адбыўся карэнны пераход ад замкнёных абарончых замкаў да адкрытых рэпрэзентатыўных рэзідэнцый. Магнацкія двары арыентаваліся на агульнаеўрапейскі, шмат у чым французскі, ідэал палацава-паркавага комплексу тыпу ''entre cour et jardin'' («паміж дваром і паркам»). Асноўнымі прынцыпамі архітэктуры сталі паўзамкнёнасць аб'ёмна-прасторавай кампазіцыі, калі бакавыя флігелі разам з галоўным корпусам і агароджай утваралі парадны двор — [[курданёр]], а таксама анфіладнасць унутранай планіроўкі{{sfn|Кулагін|2001|с=114}}{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Для стварэння такіх ансамбляў у Вялікае Княства Літоўскае запрашаліся вядучыя еўрапейскія дойліды. Па праектах [[Матэус Даніэль Пёпельман|М.&nbsp;Д.&nbsp;Пёпельмана]] і яго вучняў быў узведзены [[Новы замак (Гродна)|Новы замак у Гародні]]. Замежныя майстры, такія як [[Джузэпэ Сака|Дж.&nbsp;Сака]], [[Карла Спампані|К.&nbsp;Спампані]] і [[Я. Габрыэль|Я.&nbsp;Габрыэль]], працавалі над стварэннем велічных палацаў у [[Палацава-паркавы комплекс Валовічаў (Свяцк)|Свяцку]], [[Сядзіба Храптовічаў (Шчорсы)|Шчорсах]], [[Ружанскі палац|Ружанах]] і [[Палац Радзівілаў (Дзятлава)|Дзятлаве]]. Інтэр'еры аздабляліся з выкарыстаннем стукавай лепкі, манументальнага жывапісу і мясцовых шпалер (габеленаў), мануфактуры па вытворчасці якіх былі заснаваны [[Радзівілы|Радзівіламі]] і [[Агінскія|Агінскімі]] ў [[Слуцкія паясы|Слуцку]], [[Мір (Карэліцкі раён)|Міры]] і [[Карэлічы|Карэлічах]] (Альбе){{sfn|Кулагін|2001|с=114—115}}. Неад'емнай часткай барочных рэзідэнцый сталі [[Рэгулярны парк|рэгулярныя (французскія і італьянскія) паркі]]. Яны ўяўлялі сабой складаныя геаметрычныя кампазіцыі са стрыжаных дрэў ([[Шпалеры (садова-паркавае мастацтва)|шпалер]]), якія ўтваралі зялёныя «кабінеты», «залы» і [[Зялёны лабірынт|лабірынты]]. У парках актыўна выкарыстоўваліся экзатычныя расліны ў [[Вазон|вазонах]], [[Аранжарэя|аранжарэі]] і [[Фігарня|фігарні]]. Цікавай асаблівасцю паркабудавання Беларусі было шырокае выкарыстанне тэрасавання рэльефу: італьянскія сады на некалькіх [[Тэраса|тэрасах]] з [[Падпорная сцяна|падпорнымі сценкамі]] і [[Лесвіца|лесвіцамі]] былі створаны ў [[Валожын|Валожыне]], [[Альба (паркавы комплекс)|Альбе]] пад [[Нясвіж|Нясвіжам]], [[Ружаны|Ружанах]] і іншых маёнтках{{sfn|Федарук|2001|с=285—287}}. == Драўлянае культавае дойлідства == Асноўным традыцыйным матэрыялам у забудове гарадоў і вёсак Беларусі заставалася дрэва. На развіццё манументальнага драўлянага дойлідства пачынаючы з XVII&nbsp;стагоддзя аказвалі значны ўплыў мастацкія стылі, што ўжо панавалі ў мураванай архітэктуры. Па сваёй архітэктоніцы драўляныя храмы падзяляліся на дзве асноўныя групы: ''клецкія'' і ''крыжовыя''{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Клецкія храмы (назва паходзіць ад традыцыйнай сялянскай пабудовы — [[клеці]]) складаліся з аднаго ці некалькіх прамавугольных зрубаў. Пад уплывам мураваных готыка-рэнесансных храмаў спачатку склаўся тып будынка з вежай над бабінцам (цэрквы ў Гарадку, [[Дабраслаўка|Дабраслаўцах]], [[Свята-Троіцкая царква (Дастоева)|Дастоеве]]). У перыяд барока пашырылася будаўніцтва двухзрубавых драўляных цэркваў з плоскім бязвежавым фасадам, завершаным трохвугольным франтонам (цэрквы ў [[Вавулічы|Вавулічах]], [[Свята-Троіцкая царква (Бездзеж)|Бездзежы]], [[Дзеткавічы|Дзеткавічах]]). На наступным этапе пачалі ўзводзіць храмы з дзвюма вежамі па баках галоўнага фасада ([[Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Дзівін)|цэрквы ў Дзівіне]], [[Свята-Юр'еўская царква (Валавель)|Валавелі]], [[Латыгаль|Латыгалі]], [[Касцёл Святой Тройцы (Цялядавічы)|касцёл у Цялядавічах]]){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Вежы драўляных храмаў барока звычайна не мелі ніякага функцыянальнага (абарончага) прызначэння: адзінай іх мэтай было ўзбагачэнне сілуэта збудавання і ўзмацненне дынамікі кампазіцыі. У XVIII&nbsp;стагоддзі яны пачалі раскрапоўваць фасады на ўсю вышыню і нават ставіліся пад вуглом да плоскасці фасада (як у царкве ў [[Хаціслаў|Хаціславе]]){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=74}}. Крыжовыя ў плане драўляныя саборы, якія неслі візантыйскую традыцыю (генетычна паходзячы ад мураванага крыжова-купальнага храма), у XVII—XVIII&nbsp;стагоддзях будавалі пераважна пры буйных праваслаўных манастырах ([[Свята-Троіцкі Маркаў манастыр|віцебскім Маркавым]], [[Богаяўленскі Куцеінскі манастыр|аршанскім Богаяўленскім Куцеінскім]], [[Свята-Духаўскі Тупічэўскі манастыр|мсціслаўскім Тупічэўскім]]). Вызначальнай рысай такіх помнікаў з'яўлялася тэктанічнае адзінства аб'ёмаў і маналітнасць кампазіцыі дахаў{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71, 74}}. == Сінтэз мастацтваў: інтэр'ер і манументальны жывапіс == Характэрнай асаблівасцю барочнай архітэктуры стаў гарманічны сінтэз дойлідства, жывапісу і скульптуры. Дэкаратыўная пластыка, аснову якой складала ордарная сістэма, на працягу XVII—XVIII&nbsp;стагоддзяў эвалюцыянавала ад адзіночных плоскіх пілястраў да шматлікіх раскраповак, хвалістых карнізаў, пукатых і ўвагнутых аб'ёмаў. У аздобе інтэр'ераў пачалі шырока ўжываць лепку ў тэхніцы ''[[стука]]'' (штучнага мармуру з абпаленага гіпсу, вапны і клею){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Асаблівае значэнне ў арганізацыі ўнутранай прасторы набылі манументальныя фрэскавыя размалёўкі. Жывапісныя кампазіцыі візуальна разрывалі тэктанічныя межы будынкаў, ствараючы ілюзію незамкнёнай, бязмежнай прасторы. Вялікі ўплыў на развіццё фрэскавага мастацтва ў Беларусі аказала так званая «[[Квадратура (мастацтва)|квадратура]]» — ілюзорная архітэктурная перспектыва. Яе распаўсюджанню садзейнічала выкарыстанне друкаваных узорнікаў, у прыватнасці трактата італьянскага майстра [[Андрэа Поца]]{{sfn|Гаршкавоз|2001|с=206}}. Манументальны жывапіс XVIII&nbsp;стагоддзя развіваўся ў цеснай сувязі з заходнееўрапейскімі (рымскімі і баварскімі) узорамі. Выдатнымі прыкладамі барочнага сценапісу з'яўляюцца фрэскі [[Касцёл Святога Францішка Ксаверыя (Гродна)|фарнага касцёла ў Гародні]], [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар кармелітаў (Мсціслаў)|кармеліцкага касцёла ў Мсціславе]], [[Сабор Унебаўзяцця Дзевы Марыі і Святога Станіслава|касцёла Святога Станіслава ў Магілёве]], а таксама страчаныя роспісы касцёла езуітаў у Нясвіжы і царквы ў Беразвеччы{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}{{sfn|Гаршкавоз|2001|с=204, 207}}. Адначасова з каталіцкімі храмамі багатымі фрэскамі ўпрыгожваліся і праваслаўныя: так, у роспісах [[Свята-Духаўская царква Тупічэўскага манастыра|Свята-Духаўскай царквы]] [[Тупічэўскі манастыр (Мсціслаў)|Тупічэўскага манастыра]] ў Мсціславе (сярэдзіна XVII&nbsp;ст.) праявіўся поўны разрыў з візантыйскай традыцыяй, здзіўляла прастанароднасць вобразаў і багацце этнаграфічных рэалій{{sfn|Шматаў|2001|с=15}}. Вялікага росквіту ў эпоху барока дасягнула алтарная скульптура і манументальная разьба па дрэве. Для надання эмацыянальнай прыўзнятасці інтэр'ерам выкарыстоўвалася тэхніка аб'ёмнай, скразной арнаментальнай разьбы з расліннымі матывамі, якая стала вядомай далёка за межамі краіны пад назвай «[[беларуская рэзь]]»{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=74}}{{sfn|Шматаў|2001|с=18}}. Сапраўдным шэдэўрам манументальна-дэкаратыўнага мастацтва з'яўляецца ансамбль [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Пінск)|касцёла францысканцаў у Пінску]] (першая палова XVIII&nbsp;ст.). Яго галоўны і бакавыя алтары, а таксама ўнікальны амбон багата аздоблены разьбянымі фігурамі апосталаў і анёлаў, вітымі калонамі, картушамі і балдахінамі, якія ствараюць выключна дынамічную і тэатралізаваную кампазіцыю{{sfn|Ярашэвіч|2001|с=187, 189—193}}. == Адметнасці ўніяцкага храмабудаўніцтва == Важную ролю ў станаўленні і развіцці архітэктуры беларускага барока (у прыватнасці, яго віленскай фазы) адыграла грэка-каталіцкая (уніяцкая) царква і яе манаскі [[Базыльяне|ордэн базыльян]]. Спецыфічныя ўмовы поліканфесійнага грамадства і літургічныя патрабаванні ўніятаў прывялі да выпрацоўкі ўнікальных архітэктурна-планіровачных і мастацкіх рашэнняў, якія іманентна выпрацаваліся на аснове традыцый мясцовага дойлідства з улікам усходніх і заходніх уплываў{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=144}}. У працэсе эвалюцыі ўніяцкага барока сфарміраваўся тып двухвежавага аднаапсіднага храма (часцей за ўсё трохнефавай базілікі). Адной з самых адметных асаблівасцей шэрагу ўніяцкіх помнікаў сярэдзіны XVIII&nbsp;стагоддзя стала мерыдыянальная арыентацыя будынкаў — алтаром на поўнач. Гэты прыём, які парушаў традыцыйную арыентацыю на ўсход, узнік як вынік ідэі сімвалічнага нейтралітэту ўніятаў да ўплываў заходняй (Рым) і ўсходняй (Масква) цэркваў. Яскравым прыкладам такой арыентацыі з'яўляецца перабудаваны [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор у Полацку]]{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=146}}. У інтэр'ерах уніяцкіх храмаў таксама сфарміраваліся спецыфічныя рысы. Замест традыцыйных драўляных іканастасаў тут пачалі ўзводзіць мураваныя алтарныя перагародкі. Гэтыя канструкцыі мелі шматпланавую прасторава-развітую будову, багата аздабляліся ляпнымі пазалочанымі гірляндамі, картушамі і капітэлямі, спалучаючы каталіцкую тэатралізаванасць з захаваннем усходняй літургічнай функцыі (напрыклад, у Сафійскім саборы і [[Касцёл Святых Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Беразвечча)|царквы ў Беразвеччы]]){{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=147—148}}. Для вонкавага аблічча манастырскіх храмаў базыльян характэрна выкарыстанне так званых «брамкавых» фасадаў. У такіх кампазіцыях галоўны фасад пазбаўляўся масіўных бакавых вежаў і нагадваў манументальную браму з дынамічным і насычаным пластыкай цэнтральным завяршэннем (фігурным атыкавым франтонам). Падобныя рашэнні можна ўбачыць у [[Свята-Троіцкая царква (Вольна)|царкве ў Вольне]], храме ў [[Свята-Пакроўскі манастыр (Талачын)|Талачыне]] і [[Багаяўленская царква (Жыровічы)|Богаяўленскай царкве ў Жыровічах]]{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=154—157}}. == Праваслаўнае і пратэстанцкае дойлідства == === Пратэстанцкія зборы === У перыяд пашырэння [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] ў Вялікім Княстве Літоўскім (канец XVI — першая палова XVII&nbsp;стагоддзя) актыўнае будаўніцтва разгарнулі пратэстанты, у першую чаргу кальвіністы. Архітэктура [[Кальвінскі збор|кальвінскіх збораў]] (храмаў) вызначалася суровым аскетызмам, лапідарнасцю формаў і адсутнасцю багатага дэкору, што адпавядала ідэалогіі гэтай канфесіі. Пратэстанцкія храмы ў [[Смаргонь|Смаргоні]], [[Кальвінскі збор (Койданава)|Койданаве]], [[Кальвінскі збор (Заслаўе)|Заслаўі]] першапачаткова захоўвалі познегатычныя і рэнесансныя рысы, уключаючы відавочны абарончы характар (таўшчэзныя сцены, вузкія вокны-байніцы, масіўныя вежы){{sfn|Габрусь_Харалы|2001|с=83—85}}. Аднак паступова, у працэсе перабудоў і развіцця, архітэктура збораў пачала ўбіраць у сябе элементы барока. Яскравым прыкладам такога сінтэзу з'яўляецца кальвінскі збор у Смаргоні, які мае ўнікальную цэнтрычную васьмігранную структуру (актагон), завершаную шатровым дахам і ўпрыгожаную барочнымі архітэктурнымі дэталямі. Барочныя рысы праявіліся і ў вырашэнні вежаў, аздабленні інтэр'ераў стукавай лепкай, выкарыстанні складаных прафіляваных карнізаў{{sfn|Габрусь_Харалы|2001|с=85—87}}. === Магілёўская архітэктурная школа === У праваслаўным дойлідстве XVII&nbsp;стагоддзя таксама адбываліся складаныя працэсы адаптацыі новага стылю да традыцыйных візантыйска-рускіх канонаў. Найбольш яскрава гэты сінтэз праявіўся на ўсходзе Беларусі, дзе намаганнямі мясцовых рамесных цэхаў сфарміравалася так званая «магілёўская архітэктурная школа»{{sfn|Гліннік|2001|с=173}}. У першай палове і сярэдзіне XVII&nbsp;стагоддзя праваслаўныя брацтвы і манастыры ўзводзілі мураваныя храмы, якія захоўвалі традыцыйную крыжова-купальную кампазіцыю, але аздабляліся знешне ў формах пострэнесансу і ранняга барока. Да гэтага кола помнікаў належаць [[Свята-Богаяўленскі сабор (Магілёў)|Богаяўленскі сабор]] (1636—1639), [[Свята-Мікольскі манастыр (Магілёў)|Мікольская]] (1669—1672) і [[Успенская царква (Магілёў)|Успенская]] (1670—1684) цэрквы ў [[Магілёў|Магілёве]], а таксама [[Святадухаўская царква Куцеінскага манастыра|Святадухаўская царква]] [[Богаяўленскі Куцеінскі манастыр|Куцеінскага манастыра]] пад [[Орша|Оршай]] (да 1653 года){{sfn|Гліннік|2001|с=173—174}}{{sfn|Габрусь_Харалы|2001|с=109—111}}. Магілёўская архітэктурная школа вызначалася выкарыстаннем шмат'ярусных фігурных франтонаў з пластычнымі валютамі і нішамі. У адрозненне ад каталіцкіх і ўніяцкіх храмаў, фасады магілёўскіх праваслаўных цэркваў мелі больш плоскасны, «дывановы» характар аздаблення, які імітаваў структуру шмат'ярусных драўляных іканастасаў. Інтэр'еры гэтых храмаў шчодра ўпрыгожваліся фрэскавай паліхроміяй і багатай драўлянай «беларускай рэззю»{{sfn|Габрусь_Харалы|2001|с=113—114}}{{sfn|Гліннік|2001|с=174}}. Характэрна, што мастацкія формы магілёўскага барока захоўвалі пэўны архаізм і кансерватызм аж да канца XVII&nbsp;стагоддзя, што было прадыктавана ідэалагічным супрацьстаяннем праваслаўнага насельніцтва каталіцкай экспансіі{{sfn|Гліннік|2001|с=176—179}}. == Уплыў на мастацтва Расіі і Украіны == Беларускія майстры адыгралі выключна важную ролю ў станаўленні барочнага мастацтва і архітэктуры ў суседніх усходнеславянскіх краінах. Найбольш інтэнсіўны працэс міграцыі мастацкіх ідэй і саміх творцаў адбываўся ў сярэдзіне XVII&nbsp;стагоддзя. Падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|руска-польскай вайны 1654—1667 гадоў]] вялікая колькасць беларускіх майстроў (дойлідаў, жывапісцаў, рэзчыкаў, кафляроў) з [[Вільня|Вільні]], [[Полацк|Полацка]], [[Віцебск|Віцебска]], [[Смаленск|Смаленска]] і іншых гарадоў была гвалтоўна вывезена ў [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскую дзяржаву]]. У Маскве яны былі паселены ў асобнай Мяшчанскай слабадзе і працавалі пры царскім двары ў [[Аружэйная палата|Аружэйнай палаце]]{{sfn|Шматаў|2001|с=21}}. Значнае ўздзеянне беларускія майстры аказалі на развіццё рускага дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва і манументальнага дэкору. У Расію была прынесена традыцыя аб'ёмна-ажурнай разьбы па дрэве, якая атрымала назву «[[беларуская рэзь]]» (або «флемская разьба»). Гэтая тэхніка, насычаная барочнымі расліннымі матывамі, выкарыстоўвалася пры стварэнні іканастасаў, напрыклад, у Смаленскім саборы [[Новадзявочы манастыр|Новадзявочага манастыра ў Маскве]], і аздабленні царскіх палацаў, у прыватнасці, драўлянага палаца ў [[Каломенскае|Каломенскім]]{{sfn|Шматаў|2001|с=26}}. Не меншы ўплыў зрабілі беларускія кафляры. Майстры [[Ігнацій Максімаў]], [[Сцяпан Іваноў-Палубес]] і [[Пётр Іваноў-Заборскі]] наладзілі ў Расіі вытворчасць шматколернай паліванай [[Кафля|кафлі]]. Яны ўпершыню прыўнеслі ў рускае дойлідства барочныя матывы (калонкі, [[Антаблемент|антаблементы]], [[Картуш (архітэктура)|картушы]], выявы [[Херувім|херувімаў]]), якія актыўна выкарыстоўваліся пры аздабленні [[Валдайскі Іверскі манастыр|Іверскага манастыра на Валдаі]] і [[Нова-Іерусалімскі манастыр|Нова-Іерусалімскага сабора]]{{sfn|Шматаў|2001|с=26}}. Акрамя таго, беларускія майстры садзейнічалі ўкараненню ў рускае дойлідства заходнееўрапейскай [[Ордарная сістэма|ордарнай сістэмы]]{{sfn|Шматаў|2001|с=22}}. На тэрыторыі [[Украіна|Украіны]] барока пачало фарміравацца пазней, чым у Беларусі, і таксама адчула на сабе ўплыў беларускай архітэктурнай школы. Першы ўкраінскі барочны помнік — [[Касцёл езуітаў (Львоў)|касцёл езуітаў у Львове]] (1610—1630-я гады) — узводзіўся італьянскім дойлідам [[Джакама Брыяна|Дж.&nbsp;Брыяна]], які відавочна абапіраўся на вопыт будаўніцтва езуіцкага [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёла Божага Цела ў Нясвіжы]]. Падабенства франтонаў і агульнай кампазіцыі ў абодвух помніках з'яўляецца бясспрэчным. Значны ўплыў на ўкраінскае мастацтва аказалі і беларускія майстры кніжнай гравюры, напрыклад, браты [[Аляксандр Тарасевіч|Аляксандр]] і [[Лявонцій Тарасевіч|Лявонцій Тарасевічы]], друкар [[Спірыдон Собаль]], якія перанеслі ў Кіеў і Львоў перадавыя дасягненні [[Віленская школа гравюры|віленскай]] і [[Магілёўская школа гравюры|магілёўскай школ]] медзярыту{{sfn|Шматаў|2001|с=29—30}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Мураваныя харалы|ref=Габрусь}} * {{артыкул |аўтар=[[В. Ф. Шматаў|Шматаў В. Ф.]] |загаловак=Станаўленне барока ў мастацтве ўсходнеславянскіх народаў |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=7—45 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Шматаў}} * {{артыкул |аўтар=[[Б. А. Лазука|Лазука Б. А.]] |загаловак=Беларускае барока. Тэндэнцыі і напрамкі развіцця |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=50—64 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Лазука}} * {{артыкул |аўтар=[[Т. В. Габрусь|Габрусь Т. В.]] |загаловак=Абрысы станаўлення стылю барока ў манументальным дойлідстве Беларусі |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=65—80 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Габрусь_Абрысы}} * {{артыкул |аўтар=[[А. М. Кулагін|Кулагін А. М.]] |загаловак=Элітная архітэктура барока Беларусі ў агульнаеўрапейскім кантэксце |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=102—123 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Кулагін}} * {{артыкул|ref=Чантурыя_Ю|аўтар=[[Ю. У. Чантурыя|Чантурыя Ю. У.]]|загаловак=Архітэктурны ансамбль плошчы ў горадабудаўніцтве барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=81—101|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Федарук|аўтар=[[А. Т. Федарук|Федарук А. Т.]]|загаловак=Эпоха барока ў паркабудаўніцтве Беларусі|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=282—290|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Гаршкавоз|аўтар=[[В. Дз. Гаршкавоз|Гаршкавоз В. Дз.]]|загаловак=Беларускі сценапіс XVIII ст. Тыпалогія ў кантэксце польскага барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=203—212|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Ярашэвіч|аўтар=[[А. А. Ярашэвіч|Ярашэвіч А. А.]]|загаловак=Архітэктурна-скульптурны ансамбль касцёла францысканцаў у Пінску|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=186—202|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Габрусь_Аспекты|аўтар=[[Т. В. Габрусь|Габрусь Т. В.]]|загаловак=Стылістычныя аспекты архітэктуры віленскага барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=140—166|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Гліннік|аўтар=[[В. В. Гліннік|Гліннік В. В.]]|загаловак=Святадухаўская (цёплая) царква Куцеінскага Богаяўленскага манастыра. Досвед рэканструкцыі|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=167—185|isbn=985-08-0452-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Архітэктура Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктура барока ў Беларусі]] 6kgk2ylp5fz8bs5x6sjxrr9u9v7nzl5 5121637 5121622 2026-04-05T19:02:37Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Сталае («сармацкае») барока */ 5121637 wikitext text/x-wiki '''Архітэкту́ра баро́ка ў Белару́сі''' — мастацкі і [[архітэктурны стыль]], які дамінаваў у манументальным, [[Культавая архітэктура|культавым]] і свецкім дойлідстве на тэрыторыі сучаснай [[Беларусь|Беларусі]] (у межах [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]) з канца XVI і да канца XVIII&nbsp;стагоддзя. З'яўляючыся лагічным працягам агульнаеўрапейскіх працэсаў, [[барока]] на беларускіх землях не было простым механічным запазычаннем заходнееўрапейскіх узораў. Увабраўшы ў сябе элементы [[Беларуская готыка|мясцовай готыкі]] і [[Рэнесанс у Беларусі|рэнесансу]], а таксама глыбокія традыцыі візантыйска-рускай сістэмы [[Крыжова-купальны храм|крыжова-купальнага храма]], гэты стыль набыў яскравыя нацыянальныя і рэгіянальныя рысы{{sfn|Лазука|2001|с=50-51}}{{sfn|Габрусь|2001|с=68-69}}. Своеасаблівы сінтэз заходняй (каталіцкай) і ўсходняй ([[Візантыйская архітэктура|візантыйскай]]) архітэктурных традыцый, які выявіўся ў прасторавых кампазіцыях, [[Тэктоніка|тэктоніцы]] і дэкоры, атрымаў у мастацтвазнаўстве назву '''беларускае барока'''. Тэрмін упершыню быў уведзены ў навуковы зварот у канцы 1920-х гадоў гісторыкам архітэктуры [[М. Шчакаціхін|М.&nbsp;Шчакаціхіным]]<ref name="shchak">{{кніга |аўтар=[[М. Шчакаціхін|Шчакаціхін М.]] |загаловак=Нарысы з гісторыі беларускага мастацтва. Т. 1. |месца=Мн. |выдавецтва=Інбелкульт |год=1928}}</ref>{{sfn|Габрусь|2001|с=7}}. З'яўленне барока ў Беларусі было непасрэдна звязана з грамадска-палітычнымі падзеямі другой паловы XVI&nbsp;стагоддзя: [[Люблінская унія|Люблінскай уніяй]] (1569), пачаткам каталіцкай [[Контррэфармацыя ў ВКЛ|контррэфармацыі]] і прыходам [[Ордэн езуітаў|ордэна езуітаў]]. Першым манументальным помнікам барока не толькі ў Беларусі, але і на тэрыторыі ўсёй Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]] (1587—1593), пабудаваны італьянскім архітэктарам [[Джавані Марыя Бернардоні|Янам Марыяй Бернардоні]] па фундацыі князя [[Мікалай Крыштоф Радзівіл Сіротка|Мікалая Крыштофа Радзівіла «Сіроткі»]]{{sfn|Габрусь|2001|с=68}}{{sfn|Шматаў|2001|с=12}}. Нягледзячы на тое, што першапачаткова барока выступала як стыль каталіцкай (найперш езуіцкай) архітэктуры, у спецыфічных умовах поліканфесійнага грамадства Вялікага Княства Літоўскага яно хутка пераадолела рэлігійныя рамкі. Барочная эстэтыка паступова была ўспрынята і перапрацавана [[Праваслаўе ў Вялікім Княстве Літоўскім|праваслаўнай]], [[Уніяцкая царква на Беларусі|уніяцкай]] і нават [[Кальвінізм|пратэстанцкай (кальвінісцкай)]] цэрквамі, стаўшы ўніверсальным стылем эпохі{{sfn|Лазука|2001|с=50}}{{sfn|Габрусь|2001|с=69}}. Эвалюцыя беларускага барока прайшла некалькі этапаў: ад суровых, манументальных форм ранняга і [[Сармацкае барока|«сармацкага» барока]] (XVII&nbsp;ст.) да вытанчанага, надзвычай пластычнага і дынамічнага [[Віленскае барока|віленскага барока]] (сярэдзіна і другая палова XVIII&nbsp;ст.){{sfn|Габрусь|2001|с=68}}. Дасягненні беларускіх майстроў і самабытнасць сфарміраванай імі архітэктурнай школы аказалі значны ўплыў на развіццё манументальнага дойлідства, [[Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва|дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]] і [[Іканапіс|іканапісу]] ў суседніх краінах, у прыватнасці, стаўшы адным з фактараў станаўлення [[барока ў Расіі]] і [[Барока ва Украіне|на Украіне]]{{sfn|Шматаў|2001|с=11, 27—28}}. == Гістарычныя перадумовы і вытокі == З'яўленне і пашырэнне барока ў беларускай архітэктуры было цесна звязана са значнымі сацыяльна-палітычнымі падзеямі другой паловы XVI&nbsp;стагоддзя: заключэннем [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] (1569) і пачаткам каталіцкай [[Контррэфармацыя|контррэфармацыі]], якую праводзіў у першую чаргу [[Таварыства Ісуса|ордэн езуітаў]]. У манументальнае дойлідства [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] быў прыўнесены новы архітэктурна-мастацкі стыль, выразныя сродкі якога вызначаліся павышанай экспрэсіяй і былі пакліканы ўмацаваць пазіцыі каталіцкай царквы{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Цэнтрам станаўлення гэтага стылю стала [[Італія]] (у прыватнасці, [[Рым]]), адкуль ён пачаў сваё шэсце па Еўропе{{sfn|Шматаў|2001|с=12}}. Беларусь стала адной з першых краін, якая прычынілася да развіцця барока. Першым помнікам гэтага стылю на тэрыторыі Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]], пабудаваны ў 1587—1593 гадах. Яго з'яўленне звязана з дзейнасцю нясвіжскага князя [[Мікалай Крыштоф Радзівіл Сіротка|Мікалая Крыштофа Радзівіла «Сіроткі»]], які пасля паломніцтва ў Святую Зямлю і наведвання Італіі запрасіў італьянскага архітэктара-езуіта [[Джавані Марыя Бернардоні|Яна Марыю Бернардоні]]{{sfn|Шматаў|2001|с=14—15}}. Прататыпам для нясвіжскага касцёла паслужыў галоўны ордэнскі храм езуітаў [[Іль Джэзу]] ў [[Рым|Рыме]]. Аднак ужо ў гэтым раннім беларускім помніку праявіліся мясцовыя адметнасці: спрошчаная трактоўка [[Архітэктурны ордар|ордара]] на галоўным фасадзе, больш дэталёвая апрацоўка бакавых фасадаў, наяўнасць гранёных капэл па баках нефаў{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Істотнай падзеяй, звязанай з пачаткам эпохі барока і будаўніцтвам у Нясвіжы, стала таксама ўвядзенне ў беларускае дойлідства прафесійнага праектнага чарцяжа{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Аднак рэзкага і поўнага адмаўлення ад папярэдніх традыцый пад уздзеяннем заходняга барочнага ўзору не адбылося. Новы стыль з'явіўся тым зернем, якое дало парасткі толькі дзякуючы спецыфічным мясцовым умовам. [[Берасцейская унія|Берасцейская царкоўная унія]] 1596 года надзвычай абвастрыла рэлігійна-палітычную барацьбу ў краіне. Саперніцтва паміж католікамі, праваслаўнымі і ўніятамі ў сферы культавага будаўніцтва вымушала ўсе канфесіі звяртацца да найбольш выразных архітэктурных сродкаў барока, адначасова сінтэзуючы іх з мясцовымі будаўнічымі прыёмамі мінулага. Менавіта ў выніку гэтых складаных сацыяльна-культурных працэсаў на працягу XVII—XVIII&nbsp;стагоддзяў сфарміравалася самабытная архітэктурна-мастацкая сістэма беларускага барока{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68—69}}. Візантыйская першааснова праваслаўнай царквы не знікла, а засталася адным «са складаемых» у фарміраванні новага стылю, што абумовіла ўнікальнасць беларускай архітэктуры ў параўнанні з суседнімі польскай ці рускай школамі{{sfn|Шматаў|2001|с=7}}. == Эвалюцыя і стылявыя кірункі == Развіццё стылю барока ў манументальным дойлідстве Беларусі прайшло тры асноўныя перыяды: ранняе барока (канец XVI&nbsp;— першая палова XVII&nbsp;стагоддзя), сталае або «сармацкае» барока (другая палова XVII&nbsp;— 1730-я гады) і позняе або віленскае барока (1730-я&nbsp;— 1780-я гады){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. === Ранняе барока === У першай палове XVII&nbsp;стагоддзя ў беларускай архітэктуры яшчэ працягвалі ўзводзіць храмы з аднанефавай і аднавежавай структурай, што была больш характэрнай для папярэдняга гістарычнага этапу. Да такіх пабудоў адносяцца [[Троіцкі касцёл (Ружаны)|касцёл дамініканцаў у Ружанах]] (1617) і [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы і кляштар бернардзінцаў (Слонім)|касцёл бернардзінцаў у Слоніме]] (1639). Адначасова пашыраўся і новы тып культавай пабудовы&nbsp;— трохнефавая [[Базіліка|базіліка]] з бязвежавым галоўным фасадам, які быў шчодра насычаны ордарнымі элементамі. Такія рысы ўласцівы [[Касцёл Святога Фамы Аквінскага і кляштар дамініканцаў (Мінск)|касцёлу дамініканцаў у Менску]] (пабудаваны пасля 1615 года) і [[Касцёл бернардзінцаў (Гродна)|касцёлу бернардзінцаў у Гародні]]{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. Вызначальным момантам у выпрацоўцы характэрнага тыпу беларускага барочнага храма стала фарміраванне двухвежавых фасадаў. Гэты прынцып быў рэалізаваны ў [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дзятлава)|касцёле ў Дзятлаве]] (1642), [[Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар брыгітак (Гродна)|касцёле брыгітак у Гародні]] (1642—1651) і ў [[Касцёл Наведвання Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Вішнева)|касцёле ў Вішневе]] (1637—1641). Ранні этап развіцця стылю праходзіў пры дамінаванні так званага «езуіцкага барока», калі архітэктары-езуіты ўзводзілі касцёлы і калегіумы па ўзору рымскіх бажніц. Суровая дысцыпліна ордэна вымагала зацвярджэння праектаў у Рыме, і ў выніку раннебарочныя помнікі часта атрымлівалі строгую тэктоніку, буйнамаштабнасць і класічнае выкарыстанне рымскага ордара без залішняй пластычнай дэкаратыўнасці вонкавага аблічча{{sfn|Кулагін|2001|с=107}}. === Сталае («сармацкае») барока === У адрозненне ад абарончых храмаў перыяду [[Беларуская готыка|беларускай готыкі]], у эпоху барока вежы канчаткова страцілі сваё непасрэднае функцыянальнае (абарончае) прызначэнне і сталі выключна важнымі кампазіцыйнымі элементамі. Двухвежавасць вынікала з імкнення архітэктараў узмацніць эмацыянальнае ўздзеянне будынка на гледача. Галоўны фасад пачаў трактавацца як своеасаблівая тэатральная «куліса» для ўсёй кампазіцыі, якая завяршала агульную дынаміку архітэктурных мас. Менавіта гэты мастацкі прынцып, а не павышаная дэкаратыўная пластыка, уласцівы лепшым помнікам сталага беларускага барока{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. Такі падыход яскрава адлюстраваны ў архітэктуры [[Касцёл Святога Міхаіла Архангела (Міхалішкі)|касцёла аўгусцінцаў у Міхалішках]] (1655), [[Касцёл дамініканцаў (Буховічы)|касцёла дамініканцаў у Буховічах]] (1647), [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Засвір)|касцёла кармелітаў у Засвіры]] (1713) і [[Касцёл Праабражэння Гасподняга (Навагрудак)|фарнага касцёла ў Навагрудку]] (перабудаваны да 1724 года). Вонкавае аблічча гэтых будынкаў мае суровы, амаль сярэднявечны характар. Гэты стылявы кірунак, які атрымаў у мастацтвазнаўстве назву [[Сармацкае барока|«сармацкае барока»]], адлюстроўваў рыцарскія ідэалы тагачаснай шляхты. Храмы вылучаліся масіўнасцю і геаметрычнай спрошчанасцю аб'ёмаў, якія маглі моцна кантраставаць з надзвычай пышнай і багатай ілюзорнай лепкай у інтэр'еры, напрыклад, стукавая лепка ў [[Міхалішкаўскі касцёл|Міхалішках]], выкананая італьянскімі майстрамі [[П'етра Перці]] і [[Джавані Галі]]{{sfn|Шматаў|2001|с=18}}{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. === Позняе (віленскае) барока === У XVIII&nbsp;стагоддзі манументальнае будаўніцтва ў Беларусі ўступіла ў фазу свайго найвышэйшага росквіту. Для позняга беларускага барока стала ўласціва надзвычайная маляўнічасць і пластычнасць формаў, шматпланавая прасторавая структура фасадаў, багацце [[Святлацень|святлаценю]]. Архітэктура набыла стромкасць і лёгкасць, што надавала збудаванням вытанчаныя прапорцыі, мудрагелістыя скразныя праёмы і крывалінейныя абрысы вежаў і франтонаў. Станаўленне і росквіт мастацкіх асаблівасцей позняга барока непарыўна звязаны з творчасцю выдатнага віленскага архітэктара [[Іаган Крыштоф Глаўбіц|Яна Крыштофа Глаўбіца]], які працаваў над шматлікімі помнікамі на тэрыторыі Беларусі{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Гэты ўнікальны рэгіянальны кірунак, вядомы як [[Віленскае барока|віленскае барока]], стаў універсальным для розных хрысціянскіх канфесій, але найбольш яскрава і маштабна ён выявіўся менавіта ў культавых пабудовах уніятаў. Сярод найвыдатнейшых узораў гэтага стылю вылучаюцца [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор у Полацку]] (узведзены нанава ўніятамі ў 1738—1750 гадах на рэштках старажытнага храма XI&nbsp;стагоддзя), [[Касцёл Святых Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Беразвечча)|царква і манастыр базыльян у Беразвеччы]] (1756—1763), [[Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Баруны)|манастыр у Барунах]] (1747—1757), комплексы ў [[Свята-Троіцкая царква (Вольна)|Вольне]] (1768) і [[Свята-Пакроўскі манастыр (Талачын)|Талачыне]] (1769—1779), а таксама [[Богаяўленская царква (Жыровіцы)|Багаяўленская]] і [[Крыжаўзвіжанская царква (Жыровічы)|Крыжаўзвіжанская]] цэрквы ў [[Свята-Успенскі Жыровіцкі манастыр|Жыровічах]] (1769) і [[Уваскрасенская царква (Віцебск)|Уваскрасенская царква ў Віцебску]] (1772){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Віленскае барока вызначалася тэлескапічна-яруснай аматэрыяльна-шкілетнай будовай вежаў і хвалістай прасторавай структурай, што стварала ілюзію дынамічнага руху архітэктурных мас уверх{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=154}}. == Горадабудаўніцтва і свецкая архітэктура == === Ансамблі плошчаў і забудова гарадоў === У эпоху барока горадабудаўнічыя і мастацкія прынцыпы — ансамблевасць, прасторавая разгорнутасць і дынамічнасць кампазіцыі, кантрасты маштабаў і рытмаў — знайшлі яскравае ўвасабленне ў грамадзянскай архітэктуры Беларусі. Замест хаатычнай сярэднявечнай забудовы пачалі фарміравацца цэласныя ансамблі плошчаў і вуліц. Маштабным прыкладам такога горадабудаўнічага падыходу з'яўляецца ансамбль [[Гарадніца (Гродна)|Гарадніцы]] ў [[Гродна|Гародні]], створаны ў 1765—1780-я гады па ініцыятыве гродзенскага старосты [[Антоні Тызенгаўз|Антонія Тызенгаўза]]. Гэты комплекс уключаў 85 будынкаў рознага прызначэння, згрупаваных вакол плошчаў і вуліц, у тым ліку палацы, навучальныя ўстановы і батанічны сад{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Галоўнымі грамадскімі ансамблямі сталі гарадскія плошчы, якія ў залежнасці ад функцыі падзяляліся на поліфункцыянальныя, гандлёвыя, культавыя і палацавыя. Спецыфічнай рысай барочнай планіроўкі малых гарадоў і мястэчак (напрыклад, [[Паставы|Паставаў]]) стала акцэнтаваная вось і выкарыстанне сіметрычна-асіметрычных кампазіцый забудовы. Прастора плошчаў арганізоўвалася з улікам візуальных перспектыў, якія замыкаліся вышыннымі дамінантамі — манументальнымі касцёламі, ратушамі або палацамі. У архітэктуры гандлёвых радоў, аўстэрый і дамоў рамеснікаў выкарыстоўваліся спрошчаныя формы барока, такія як фігурныя шчыпцы, пілястры і фігурныя ліштвы{{sfn|Чантурыя_Ю|2001|с=84—85}}. === Палацава-паркавыя рэзідэнцыі === У элітнай свецкай архітэктуры адбыўся карэнны пераход ад замкнёных абарончых замкаў да адкрытых рэпрэзентатыўных рэзідэнцый. Магнацкія двары арыентаваліся на агульнаеўрапейскі, шмат у чым французскі, ідэал палацава-паркавага комплексу тыпу ''entre cour et jardin'' («паміж дваром і паркам»). Асноўнымі прынцыпамі архітэктуры сталі паўзамкнёнасць аб'ёмна-прасторавай кампазіцыі, калі бакавыя флігелі разам з галоўным корпусам і агароджай утваралі парадны двор — [[курданёр]], а таксама анфіладнасць унутранай планіроўкі{{sfn|Кулагін|2001|с=114}}{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Для стварэння такіх ансамбляў у Вялікае Княства Літоўскае запрашаліся вядучыя еўрапейскія дойліды. Па праектах [[Матэус Даніэль Пёпельман|М.&nbsp;Д.&nbsp;Пёпельмана]] і яго вучняў быў узведзены [[Новы замак (Гродна)|Новы замак у Гародні]]. Замежныя майстры, такія як [[Джузэпэ Сака|Дж.&nbsp;Сака]], [[Карла Спампані|К.&nbsp;Спампані]] і [[Я. Габрыэль|Я.&nbsp;Габрыэль]], працавалі над стварэннем велічных палацаў у [[Палацава-паркавы комплекс Валовічаў (Свяцк)|Свяцку]], [[Сядзіба Храптовічаў (Шчорсы)|Шчорсах]], [[Ружанскі палац|Ружанах]] і [[Палац Радзівілаў (Дзятлава)|Дзятлаве]]. Інтэр'еры аздабляліся з выкарыстаннем стукавай лепкі, манументальнага жывапісу і мясцовых шпалер (габеленаў), мануфактуры па вытворчасці якіх былі заснаваны [[Радзівілы|Радзівіламі]] і [[Агінскія|Агінскімі]] ў [[Слуцкія паясы|Слуцку]], [[Мір (Карэліцкі раён)|Міры]] і [[Карэлічы|Карэлічах]] (Альбе){{sfn|Кулагін|2001|с=114—115}}. Неад'емнай часткай барочных рэзідэнцый сталі [[Рэгулярны парк|рэгулярныя (французскія і італьянскія) паркі]]. Яны ўяўлялі сабой складаныя геаметрычныя кампазіцыі са стрыжаных дрэў ([[Шпалеры (садова-паркавае мастацтва)|шпалер]]), якія ўтваралі зялёныя «кабінеты», «залы» і [[Зялёны лабірынт|лабірынты]]. У парках актыўна выкарыстоўваліся экзатычныя расліны ў [[Вазон|вазонах]], [[Аранжарэя|аранжарэі]] і [[Фігарня|фігарні]]. Цікавай асаблівасцю паркабудавання Беларусі было шырокае выкарыстанне тэрасавання рэльефу: італьянскія сады на некалькіх [[Тэраса|тэрасах]] з [[Падпорная сцяна|падпорнымі сценкамі]] і [[Лесвіца|лесвіцамі]] былі створаны ў [[Валожын|Валожыне]], [[Альба (паркавы комплекс)|Альбе]] пад [[Нясвіж|Нясвіжам]], [[Ружаны|Ружанах]] і іншых маёнтках{{sfn|Федарук|2001|с=285—287}}. == Драўлянае культавае дойлідства == Асноўным традыцыйным матэрыялам у забудове гарадоў і вёсак Беларусі заставалася дрэва. На развіццё манументальнага драўлянага дойлідства пачынаючы з XVII&nbsp;стагоддзя аказвалі значны ўплыў мастацкія стылі, што ўжо панавалі ў мураванай архітэктуры. Па сваёй архітэктоніцы драўляныя храмы падзяляліся на дзве асноўныя групы: ''клецкія'' і ''крыжовыя''{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Клецкія храмы (назва паходзіць ад традыцыйнай сялянскай пабудовы — [[клеці]]) складаліся з аднаго ці некалькіх прамавугольных зрубаў. Пад уплывам мураваных готыка-рэнесансных храмаў спачатку склаўся тып будынка з вежай над бабінцам (цэрквы ў Гарадку, [[Дабраслаўка|Дабраслаўцах]], [[Свята-Троіцкая царква (Дастоева)|Дастоеве]]). У перыяд барока пашырылася будаўніцтва двухзрубавых драўляных цэркваў з плоскім бязвежавым фасадам, завершаным трохвугольным франтонам (цэрквы ў [[Вавулічы|Вавулічах]], [[Свята-Троіцкая царква (Бездзеж)|Бездзежы]], [[Дзеткавічы|Дзеткавічах]]). На наступным этапе пачалі ўзводзіць храмы з дзвюма вежамі па баках галоўнага фасада ([[Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Дзівін)|цэрквы ў Дзівіне]], [[Свята-Юр'еўская царква (Валавель)|Валавелі]], [[Латыгаль|Латыгалі]], [[Касцёл Святой Тройцы (Цялядавічы)|касцёл у Цялядавічах]]){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Вежы драўляных храмаў барока звычайна не мелі ніякага функцыянальнага (абарончага) прызначэння: адзінай іх мэтай было ўзбагачэнне сілуэта збудавання і ўзмацненне дынамікі кампазіцыі. У XVIII&nbsp;стагоддзі яны пачалі раскрапоўваць фасады на ўсю вышыню і нават ставіліся пад вуглом да плоскасці фасада (як у царкве ў [[Хаціслаў|Хаціславе]]){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=74}}. Крыжовыя ў плане драўляныя саборы, якія неслі візантыйскую традыцыю (генетычна паходзячы ад мураванага крыжова-купальнага храма), у XVII—XVIII&nbsp;стагоддзях будавалі пераважна пры буйных праваслаўных манастырах ([[Свята-Троіцкі Маркаў манастыр|віцебскім Маркавым]], [[Богаяўленскі Куцеінскі манастыр|аршанскім Богаяўленскім Куцеінскім]], [[Свята-Духаўскі Тупічэўскі манастыр|мсціслаўскім Тупічэўскім]]). Вызначальнай рысай такіх помнікаў з'яўлялася тэктанічнае адзінства аб'ёмаў і маналітнасць кампазіцыі дахаў{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71, 74}}. == Сінтэз мастацтваў: інтэр'ер і манументальны жывапіс == Характэрнай асаблівасцю барочнай архітэктуры стаў гарманічны сінтэз дойлідства, жывапісу і скульптуры. Дэкаратыўная пластыка, аснову якой складала ордарная сістэма, на працягу XVII—XVIII&nbsp;стагоддзяў эвалюцыянавала ад адзіночных плоскіх пілястраў да шматлікіх раскраповак, хвалістых карнізаў, пукатых і ўвагнутых аб'ёмаў. У аздобе інтэр'ераў пачалі шырока ўжываць лепку ў тэхніцы ''[[стука]]'' (штучнага мармуру з абпаленага гіпсу, вапны і клею){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Асаблівае значэнне ў арганізацыі ўнутранай прасторы набылі манументальныя фрэскавыя размалёўкі. Жывапісныя кампазіцыі візуальна разрывалі тэктанічныя межы будынкаў, ствараючы ілюзію незамкнёнай, бязмежнай прасторы. Вялікі ўплыў на развіццё фрэскавага мастацтва ў Беларусі аказала так званая «[[Квадратура (мастацтва)|квадратура]]» — ілюзорная архітэктурная перспектыва. Яе распаўсюджанню садзейнічала выкарыстанне друкаваных узорнікаў, у прыватнасці трактата італьянскага майстра [[Андрэа Поца]]{{sfn|Гаршкавоз|2001|с=206}}. Манументальны жывапіс XVIII&nbsp;стагоддзя развіваўся ў цеснай сувязі з заходнееўрапейскімі (рымскімі і баварскімі) узорамі. Выдатнымі прыкладамі барочнага сценапісу з'яўляюцца фрэскі [[Касцёл Святога Францішка Ксаверыя (Гродна)|фарнага касцёла ў Гародні]], [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар кармелітаў (Мсціслаў)|кармеліцкага касцёла ў Мсціславе]], [[Сабор Унебаўзяцця Дзевы Марыі і Святога Станіслава|касцёла Святога Станіслава ў Магілёве]], а таксама страчаныя роспісы касцёла езуітаў у Нясвіжы і царквы ў Беразвеччы{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}{{sfn|Гаршкавоз|2001|с=204, 207}}. Адначасова з каталіцкімі храмамі багатымі фрэскамі ўпрыгожваліся і праваслаўныя: так, у роспісах [[Свята-Духаўская царква Тупічэўскага манастыра|Свята-Духаўскай царквы]] [[Тупічэўскі манастыр (Мсціслаў)|Тупічэўскага манастыра]] ў Мсціславе (сярэдзіна XVII&nbsp;ст.) праявіўся поўны разрыў з візантыйскай традыцыяй, здзіўляла прастанароднасць вобразаў і багацце этнаграфічных рэалій{{sfn|Шматаў|2001|с=15}}. Вялікага росквіту ў эпоху барока дасягнула алтарная скульптура і манументальная разьба па дрэве. Для надання эмацыянальнай прыўзнятасці інтэр'ерам выкарыстоўвалася тэхніка аб'ёмнай, скразной арнаментальнай разьбы з расліннымі матывамі, якая стала вядомай далёка за межамі краіны пад назвай «[[беларуская рэзь]]»{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=74}}{{sfn|Шматаў|2001|с=18}}. Сапраўдным шэдэўрам манументальна-дэкаратыўнага мастацтва з'яўляецца ансамбль [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Пінск)|касцёла францысканцаў у Пінску]] (першая палова XVIII&nbsp;ст.). Яго галоўны і бакавыя алтары, а таксама ўнікальны амбон багата аздоблены разьбянымі фігурамі апосталаў і анёлаў, вітымі калонамі, картушамі і балдахінамі, якія ствараюць выключна дынамічную і тэатралізаваную кампазіцыю{{sfn|Ярашэвіч|2001|с=187, 189—193}}. == Адметнасці ўніяцкага храмабудаўніцтва == Важную ролю ў станаўленні і развіцці архітэктуры беларускага барока (у прыватнасці, яго віленскай фазы) адыграла грэка-каталіцкая (уніяцкая) царква і яе манаскі [[Базыльяне|ордэн базыльян]]. Спецыфічныя ўмовы поліканфесійнага грамадства і літургічныя патрабаванні ўніятаў прывялі да выпрацоўкі ўнікальных архітэктурна-планіровачных і мастацкіх рашэнняў, якія іманентна выпрацаваліся на аснове традыцый мясцовага дойлідства з улікам усходніх і заходніх уплываў{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=144}}. У працэсе эвалюцыі ўніяцкага барока сфарміраваўся тып двухвежавага аднаапсіднага храма (часцей за ўсё трохнефавай базілікі). Адной з самых адметных асаблівасцей шэрагу ўніяцкіх помнікаў сярэдзіны XVIII&nbsp;стагоддзя стала мерыдыянальная арыентацыя будынкаў — алтаром на поўнач. Гэты прыём, які парушаў традыцыйную арыентацыю на ўсход, узнік як вынік ідэі сімвалічнага нейтралітэту ўніятаў да ўплываў заходняй (Рым) і ўсходняй (Масква) цэркваў. Яскравым прыкладам такой арыентацыі з'яўляецца перабудаваны [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор у Полацку]]{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=146}}. У інтэр'ерах уніяцкіх храмаў таксама сфарміраваліся спецыфічныя рысы. Замест традыцыйных драўляных іканастасаў тут пачалі ўзводзіць мураваныя алтарныя перагародкі. Гэтыя канструкцыі мелі шматпланавую прасторава-развітую будову, багата аздабляліся ляпнымі пазалочанымі гірляндамі, картушамі і капітэлямі, спалучаючы каталіцкую тэатралізаванасць з захаваннем усходняй літургічнай функцыі (напрыклад, у Сафійскім саборы і [[Касцёл Святых Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Беразвечча)|царквы ў Беразвеччы]]){{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=147—148}}. Для вонкавага аблічча манастырскіх храмаў базыльян характэрна выкарыстанне так званых «брамкавых» фасадаў. У такіх кампазіцыях галоўны фасад пазбаўляўся масіўных бакавых вежаў і нагадваў манументальную браму з дынамічным і насычаным пластыкай цэнтральным завяршэннем (фігурным атыкавым франтонам). Падобныя рашэнні можна ўбачыць у [[Свята-Троіцкая царква (Вольна)|царкве ў Вольне]], храме ў [[Свята-Пакроўскі манастыр (Талачын)|Талачыне]] і [[Багаяўленская царква (Жыровічы)|Богаяўленскай царкве ў Жыровічах]]{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=154—157}}. == Праваслаўнае і пратэстанцкае дойлідства == === Пратэстанцкія зборы === У перыяд пашырэння [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] ў Вялікім Княстве Літоўскім (канец XVI — першая палова XVII&nbsp;стагоддзя) актыўнае будаўніцтва разгарнулі пратэстанты, у першую чаргу кальвіністы. Архітэктура [[Кальвінскі збор|кальвінскіх збораў]] (храмаў) вызначалася суровым аскетызмам, лапідарнасцю формаў і адсутнасцю багатага дэкору, што адпавядала ідэалогіі гэтай канфесіі. Пратэстанцкія храмы ў [[Смаргонь|Смаргоні]], [[Кальвінскі збор (Койданава)|Койданаве]], [[Кальвінскі збор (Заслаўе)|Заслаўі]] першапачаткова захоўвалі познегатычныя і рэнесансныя рысы, уключаючы відавочны абарончы характар (таўшчэзныя сцены, вузкія вокны-байніцы, масіўныя вежы){{sfn|Габрусь_Харалы|2001|с=83—85}}. Аднак паступова, у працэсе перабудоў і развіцця, архітэктура збораў пачала ўбіраць у сябе элементы барока. Яскравым прыкладам такога сінтэзу з'яўляецца кальвінскі збор у Смаргоні, які мае ўнікальную цэнтрычную васьмігранную структуру (актагон), завершаную шатровым дахам і ўпрыгожаную барочнымі архітэктурнымі дэталямі. Барочныя рысы праявіліся і ў вырашэнні вежаў, аздабленні інтэр'ераў стукавай лепкай, выкарыстанні складаных прафіляваных карнізаў{{sfn|Габрусь_Харалы|2001|с=85—87}}. === Магілёўская архітэктурная школа === У праваслаўным дойлідстве XVII&nbsp;стагоддзя таксама адбываліся складаныя працэсы адаптацыі новага стылю да традыцыйных візантыйска-рускіх канонаў. Найбольш яскрава гэты сінтэз праявіўся на ўсходзе Беларусі, дзе намаганнямі мясцовых рамесных цэхаў сфарміравалася так званая «магілёўская архітэктурная школа»{{sfn|Гліннік|2001|с=173}}. У першай палове і сярэдзіне XVII&nbsp;стагоддзя праваслаўныя брацтвы і манастыры ўзводзілі мураваныя храмы, якія захоўвалі традыцыйную крыжова-купальную кампазіцыю, але аздабляліся знешне ў формах пострэнесансу і ранняга барока. Да гэтага кола помнікаў належаць [[Свята-Богаяўленскі сабор (Магілёў)|Богаяўленскі сабор]] (1636—1639), [[Свята-Мікольскі манастыр (Магілёў)|Мікольская]] (1669—1672) і [[Успенская царква (Магілёў)|Успенская]] (1670—1684) цэрквы ў [[Магілёў|Магілёве]], а таксама [[Святадухаўская царква Куцеінскага манастыра|Святадухаўская царква]] [[Богаяўленскі Куцеінскі манастыр|Куцеінскага манастыра]] пад [[Орша|Оршай]] (да 1653 года){{sfn|Гліннік|2001|с=173—174}}{{sfn|Габрусь_Харалы|2001|с=109—111}}. Магілёўская архітэктурная школа вызначалася выкарыстаннем шмат'ярусных фігурных франтонаў з пластычнымі валютамі і нішамі. У адрозненне ад каталіцкіх і ўніяцкіх храмаў, фасады магілёўскіх праваслаўных цэркваў мелі больш плоскасны, «дывановы» характар аздаблення, які імітаваў структуру шмат'ярусных драўляных іканастасаў. Інтэр'еры гэтых храмаў шчодра ўпрыгожваліся фрэскавай паліхроміяй і багатай драўлянай «беларускай рэззю»{{sfn|Габрусь_Харалы|2001|с=113—114}}{{sfn|Гліннік|2001|с=174}}. Характэрна, што мастацкія формы магілёўскага барока захоўвалі пэўны архаізм і кансерватызм аж да канца XVII&nbsp;стагоддзя, што было прадыктавана ідэалагічным супрацьстаяннем праваслаўнага насельніцтва каталіцкай экспансіі{{sfn|Гліннік|2001|с=176—179}}. == Уплыў на мастацтва Расіі і Украіны == Беларускія майстры адыгралі выключна важную ролю ў станаўленні барочнага мастацтва і архітэктуры ў суседніх усходнеславянскіх краінах. Найбольш інтэнсіўны працэс міграцыі мастацкіх ідэй і саміх творцаў адбываўся ў сярэдзіне XVII&nbsp;стагоддзя. Падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|руска-польскай вайны 1654—1667 гадоў]] вялікая колькасць беларускіх майстроў (дойлідаў, жывапісцаў, рэзчыкаў, кафляроў) з [[Вільня|Вільні]], [[Полацк|Полацка]], [[Віцебск|Віцебска]], [[Смаленск|Смаленска]] і іншых гарадоў была гвалтоўна вывезена ў [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскую дзяржаву]]. У Маскве яны былі паселены ў асобнай Мяшчанскай слабадзе і працавалі пры царскім двары ў [[Аружэйная палата|Аружэйнай палаце]]{{sfn|Шматаў|2001|с=21}}. Значнае ўздзеянне беларускія майстры аказалі на развіццё рускага дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва і манументальнага дэкору. У Расію была прынесена традыцыя аб'ёмна-ажурнай разьбы па дрэве, якая атрымала назву «[[беларуская рэзь]]» (або «флемская разьба»). Гэтая тэхніка, насычаная барочнымі расліннымі матывамі, выкарыстоўвалася пры стварэнні іканастасаў, напрыклад, у Смаленскім саборы [[Новадзявочы манастыр|Новадзявочага манастыра ў Маскве]], і аздабленні царскіх палацаў, у прыватнасці, драўлянага палаца ў [[Каломенскае|Каломенскім]]{{sfn|Шматаў|2001|с=26}}. Не меншы ўплыў зрабілі беларускія кафляры. Майстры [[Ігнацій Максімаў]], [[Сцяпан Іваноў-Палубес]] і [[Пётр Іваноў-Заборскі]] наладзілі ў Расіі вытворчасць шматколернай паліванай [[Кафля|кафлі]]. Яны ўпершыню прыўнеслі ў рускае дойлідства барочныя матывы (калонкі, [[Антаблемент|антаблементы]], [[Картуш (архітэктура)|картушы]], выявы [[Херувім|херувімаў]]), якія актыўна выкарыстоўваліся пры аздабленні [[Валдайскі Іверскі манастыр|Іверскага манастыра на Валдаі]] і [[Нова-Іерусалімскі манастыр|Нова-Іерусалімскага сабора]]{{sfn|Шматаў|2001|с=26}}. Акрамя таго, беларускія майстры садзейнічалі ўкараненню ў рускае дойлідства заходнееўрапейскай [[Ордарная сістэма|ордарнай сістэмы]]{{sfn|Шматаў|2001|с=22}}. На тэрыторыі [[Украіна|Украіны]] барока пачало фарміравацца пазней, чым у Беларусі, і таксама адчула на сабе ўплыў беларускай архітэктурнай школы. Першы ўкраінскі барочны помнік — [[Касцёл езуітаў (Львоў)|касцёл езуітаў у Львове]] (1610—1630-я гады) — узводзіўся італьянскім дойлідам [[Джакама Брыяна|Дж.&nbsp;Брыяна]], які відавочна абапіраўся на вопыт будаўніцтва езуіцкага [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёла Божага Цела ў Нясвіжы]]. Падабенства франтонаў і агульнай кампазіцыі ў абодвух помніках з'яўляецца бясспрэчным. Значны ўплыў на ўкраінскае мастацтва аказалі і беларускія майстры кніжнай гравюры, напрыклад, браты [[Аляксандр Тарасевіч|Аляксандр]] і [[Лявонцій Тарасевіч|Лявонцій Тарасевічы]], друкар [[Спірыдон Собаль]], якія перанеслі ў Кіеў і Львоў перадавыя дасягненні [[Віленская школа гравюры|віленскай]] і [[Магілёўская школа гравюры|магілёўскай школ]] медзярыту{{sfn|Шматаў|2001|с=29—30}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Мураваныя харалы|ref=Габрусь}} * {{артыкул |аўтар=[[В. Ф. Шматаў|Шматаў В. Ф.]] |загаловак=Станаўленне барока ў мастацтве ўсходнеславянскіх народаў |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=7—45 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Шматаў}} * {{артыкул |аўтар=[[Б. А. Лазука|Лазука Б. А.]] |загаловак=Беларускае барока. Тэндэнцыі і напрамкі развіцця |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=50—64 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Лазука}} * {{артыкул |аўтар=[[Т. В. Габрусь|Габрусь Т. В.]] |загаловак=Абрысы станаўлення стылю барока ў манументальным дойлідстве Беларусі |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=65—80 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Габрусь_Абрысы}} * {{артыкул |аўтар=[[А. М. Кулагін|Кулагін А. М.]] |загаловак=Элітная архітэктура барока Беларусі ў агульнаеўрапейскім кантэксце |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=102—123 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Кулагін}} * {{артыкул|ref=Чантурыя_Ю|аўтар=[[Ю. У. Чантурыя|Чантурыя Ю. У.]]|загаловак=Архітэктурны ансамбль плошчы ў горадабудаўніцтве барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=81—101|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Федарук|аўтар=[[А. Т. Федарук|Федарук А. Т.]]|загаловак=Эпоха барока ў паркабудаўніцтве Беларусі|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=282—290|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Гаршкавоз|аўтар=[[В. Дз. Гаршкавоз|Гаршкавоз В. Дз.]]|загаловак=Беларускі сценапіс XVIII ст. Тыпалогія ў кантэксце польскага барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=203—212|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Ярашэвіч|аўтар=[[А. А. Ярашэвіч|Ярашэвіч А. А.]]|загаловак=Архітэктурна-скульптурны ансамбль касцёла францысканцаў у Пінску|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=186—202|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Габрусь_Аспекты|аўтар=[[Т. В. Габрусь|Габрусь Т. В.]]|загаловак=Стылістычныя аспекты архітэктуры віленскага барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=140—166|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Гліннік|аўтар=[[В. В. Гліннік|Гліннік В. В.]]|загаловак=Святадухаўская (цёплая) царква Куцеінскага Богаяўленскага манастыра. Досвед рэканструкцыі|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=167—185|isbn=985-08-0452-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Архітэктура Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктура барока ў Беларусі]] 0ybdsnwk6rntlxk5h96yp6j35o8hsxi 5121696 5121637 2026-04-05T19:15:45Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5121696 wikitext text/x-wiki '''Архітэкту́ра баро́ка ў Белару́сі''' — мастацкі і [[архітэктурны стыль]], які дамінаваў у манументальным, [[Культавая архітэктура|культавым]] і свецкім дойлідстве на тэрыторыі сучаснай [[Беларусь|Беларусі]] (у межах [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]) з канца XVI і да канца XVIII&nbsp;стагоддзя. З'яўляючыся лагічным працягам агульнаеўрапейскіх працэсаў, [[барока]] на беларускіх землях не было простым механічным запазычаннем заходнееўрапейскіх узораў. Увабраўшы ў сябе элементы [[Беларуская готыка|мясцовай готыкі]] і [[Рэнесанс у Беларусі|рэнесансу]], а таксама глыбокія традыцыі візантыйска-рускай сістэмы [[Крыжова-купальны храм|крыжова-купальнага храма]], гэты стыль набыў яскравыя нацыянальныя і рэгіянальныя рысы{{sfn|Лазука|2001|с=50-51}}{{sfn|Габрусь|2001|с=68-69}}. Своеасаблівы сінтэз заходняй (каталіцкай) і ўсходняй ([[Візантыйская архітэктура|візантыйскай]]) архітэктурных традыцый, які выявіўся ў прасторавых кампазіцыях, [[Тэктоніка|тэктоніцы]] і дэкоры, атрымаў у мастацтвазнаўстве назву '''беларускае барока'''. Тэрмін упершыню быў уведзены ў навуковы зварот у канцы 1920-х гадоў гісторыкам архітэктуры [[М. Шчакаціхін|М.&nbsp;Шчакаціхіным]]<ref name="shchak">{{кніга |аўтар=[[М. Шчакаціхін|Шчакаціхін М.]] |загаловак=Нарысы з гісторыі беларускага мастацтва. Т. 1. |месца=Мн. |выдавецтва=Інбелкульт |год=1928}}</ref>{{sfn|Габрусь|2001|с=7}}. З'яўленне барока ў Беларусі было непасрэдна звязана з грамадска-палітычнымі падзеямі другой паловы XVI&nbsp;стагоддзя: [[Люблінская унія|Люблінскай уніяй]] (1569), пачаткам каталіцкай [[Контррэфармацыя ў ВКЛ|контррэфармацыі]] і прыходам [[Ордэн езуітаў|ордэна езуітаў]]. Першым манументальным помнікам барока не толькі ў Беларусі, але і на тэрыторыі ўсёй Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]] (1587—1593), пабудаваны італьянскім архітэктарам [[Джавані Марыя Бернардоні|Янам Марыяй Бернардоні]] па фундацыі князя [[Мікалай Крыштоф Радзівіл Сіротка|Мікалая Крыштофа Радзівіла «Сіроткі»]]{{sfn|Габрусь|2001|с=68}}{{sfn|Шматаў|2001|с=12}}. Нягледзячы на тое, што першапачаткова барока выступала як стыль каталіцкай (найперш езуіцкай) архітэктуры, у спецыфічных умовах поліканфесійнага грамадства Вялікага Княства Літоўскага яно хутка пераадолела рэлігійныя рамкі. Барочная эстэтыка паступова была ўспрынята і перапрацавана [[Праваслаўе ў Вялікім Княстве Літоўскім|праваслаўнай]], [[Уніяцкая царква на Беларусі|уніяцкай]] і нават [[Кальвінізм|пратэстанцкай (кальвінісцкай)]] цэрквамі, стаўшы ўніверсальным стылем эпохі{{sfn|Лазука|2001|с=50}}{{sfn|Габрусь|2001|с=69}}. Эвалюцыя беларускага барока прайшла некалькі этапаў: ад суровых, манументальных форм ранняга і [[Сармацкае барока|«сармацкага» барока]] (XVII&nbsp;ст.) да вытанчанага, надзвычай пластычнага і дынамічнага [[Віленскае барока|віленскага барока]] (сярэдзіна і другая палова XVIII&nbsp;ст.){{sfn|Габрусь|2001|с=68}}. Дасягненні беларускіх майстроў і самабытнасць сфарміраванай імі архітэктурнай школы аказалі значны ўплыў на развіццё манументальнага дойлідства, [[Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва|дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]] і [[Іканапіс|іканапісу]] ў суседніх краінах, у прыватнасці, стаўшы адным з фактараў станаўлення [[барока ў Расіі]] і [[Барока ва Украіне|на Украіне]]{{sfn|Шматаў|2001|с=11, 27—28}}. == Гістарычныя перадумовы і вытокі == З'яўленне і пашырэнне барока ў беларускай архітэктуры было цесна звязана са значнымі сацыяльна-палітычнымі падзеямі другой паловы XVI&nbsp;стагоддзя: заключэннем [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] (1569) і пачаткам каталіцкай [[Контррэфармацыя|контррэфармацыі]], якую праводзіў у першую чаргу [[Таварыства Ісуса|ордэн езуітаў]]. У манументальнае дойлідства [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] быў прыўнесены новы архітэктурна-мастацкі стыль, выразныя сродкі якога вызначаліся павышанай экспрэсіяй і былі пакліканы ўмацаваць пазіцыі каталіцкай царквы{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Цэнтрам станаўлення гэтага стылю стала [[Італія]] (у прыватнасці, [[Рым]]), адкуль ён пачаў сваё шэсце па Еўропе{{sfn|Шматаў|2001|с=12}}. Беларусь стала адной з першых краін, якая прычынілася да развіцця барока. Першым помнікам гэтага стылю на тэрыторыі Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]], пабудаваны ў 1587—1593 гадах. Яго з'яўленне звязана з дзейнасцю нясвіжскага князя [[Мікалай Крыштоф Радзівіл Сіротка|Мікалая Крыштофа Радзівіла «Сіроткі»]], які пасля паломніцтва ў Святую Зямлю і наведвання Італіі запрасіў італьянскага архітэктара-езуіта [[Джавані Марыя Бернардоні|Яна Марыю Бернардоні]]{{sfn|Шматаў|2001|с=14—15}}. Прататыпам для нясвіжскага касцёла паслужыў галоўны ордэнскі храм езуітаў [[Іль Джэзу]] ў [[Рым|Рыме]]. Аднак ужо ў гэтым раннім беларускім помніку праявіліся мясцовыя адметнасці: спрошчаная трактоўка [[Архітэктурны ордар|ордара]] на галоўным фасадзе, больш дэталёвая апрацоўка бакавых фасадаў, наяўнасць гранёных капэл па баках нефаў{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Істотнай падзеяй, звязанай з пачаткам эпохі барока і будаўніцтвам у Нясвіжы, стала таксама ўвядзенне ў беларускае дойлідства прафесійнага праектнага чарцяжа{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Аднак рэзкага і поўнага адмаўлення ад папярэдніх традыцый пад уздзеяннем заходняга барочнага ўзору не адбылося. Новы стыль з'явіўся тым зернем, якое дало парасткі толькі дзякуючы спецыфічным мясцовым умовам. [[Берасцейская унія|Берасцейская царкоўная унія]] 1596 года надзвычай абвастрыла рэлігійна-палітычную барацьбу ў краіне. Саперніцтва паміж католікамі, праваслаўнымі і ўніятамі ў сферы культавага будаўніцтва вымушала ўсе канфесіі звяртацца да найбольш выразных архітэктурных сродкаў барока, адначасова сінтэзуючы іх з мясцовымі будаўнічымі прыёмамі мінулага. Менавіта ў выніку гэтых складаных сацыяльна-культурных працэсаў на працягу XVII—XVIII&nbsp;стагоддзяў сфарміравалася самабытная архітэктурна-мастацкая сістэма беларускага барока{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68—69}}. Візантыйская першааснова праваслаўнай царквы не знікла, а засталася адным «са складаемых» у фарміраванні новага стылю, што абумовіла ўнікальнасць беларускай архітэктуры ў параўнанні з суседнімі польскай ці рускай школамі{{sfn|Шматаў|2001|с=7}}. == Эвалюцыя і стылявыя кірункі == Развіццё стылю барока ў манументальным дойлідстве Беларусі прайшло тры асноўныя перыяды: ранняе барока (канец XVI&nbsp;— першая палова XVII&nbsp;стагоддзя), сталае або «сармацкае» барока (другая палова XVII&nbsp;— 1730-я гады) і позняе або віленскае барока (1730-я&nbsp;— 1780-я гады){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. === Ранняе барока === У першай палове XVII&nbsp;стагоддзя ў беларускай архітэктуры яшчэ працягвалі ўзводзіць храмы з аднанефавай і аднавежавай структурай, што была больш характэрнай для папярэдняга гістарычнага этапу. Да такіх пабудоў адносяцца [[Троіцкі касцёл (Ружаны)|касцёл дамініканцаў у Ружанах]] (1617) і [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы і кляштар бернардзінцаў (Слонім)|касцёл бернардзінцаў у Слоніме]] (1639). Адначасова пашыраўся і новы тып культавай пабудовы&nbsp;— трохнефавая [[Базіліка|базіліка]] з бязвежавым галоўным фасадам, які быў шчодра насычаны ордарнымі элементамі. Такія рысы ўласцівы [[Касцёл Святога Фамы Аквінскага і кляштар дамініканцаў (Мінск)|касцёлу дамініканцаў у Менску]] (пабудаваны пасля 1615 года) і [[Касцёл бернардзінцаў (Гродна)|касцёлу бернардзінцаў у Гародні]]{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. Вызначальным момантам у выпрацоўцы характэрнага тыпу беларускага барочнага храма стала фарміраванне двухвежавых фасадаў. Гэты прынцып быў рэалізаваны ў [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дзятлава)|касцёле ў Дзятлаве]] (1642), [[Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар брыгітак (Гродна)|касцёле брыгітак у Гародні]] (1642—1651) і ў [[Касцёл Наведвання Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Вішнева)|касцёле ў Вішневе]] (1637—1641). Ранні этап развіцця стылю праходзіў пры дамінаванні так званага «езуіцкага барока», калі архітэктары-езуіты ўзводзілі касцёлы і калегіумы па ўзору рымскіх бажніц. Суровая дысцыпліна ордэна вымагала зацвярджэння праектаў у Рыме, і ў выніку раннебарочныя помнікі часта атрымлівалі строгую тэктоніку, буйнамаштабнасць і класічнае выкарыстанне рымскага ордара без залішняй пластычнай дэкаратыўнасці вонкавага аблічча{{sfn|Кулагін|2001|с=107}}. === Сталае («сармацкае») барока === У адрозненне ад абарончых храмаў перыяду [[Беларуская готыка|беларускай готыкі]], у эпоху барока вежы канчаткова страцілі сваё непасрэднае функцыянальнае (абарончае) прызначэнне і сталі выключна важнымі кампазіцыйнымі элементамі. Двухвежавасць вынікала з імкнення архітэктараў узмацніць эмацыянальнае ўздзеянне будынка на гледача. Галоўны фасад пачаў трактавацца як своеасаблівая тэатральная «куліса» для ўсёй кампазіцыі, якая завяршала агульную дынаміку архітэктурных мас. Менавіта гэты мастацкі прынцып, а не павышаная дэкаратыўная пластыка, уласцівы лепшым помнікам сталага беларускага барока{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. Такі падыход яскрава адлюстраваны ў архітэктуры [[Касцёл Святога Міхаіла Архангела (Міхалішкі)|касцёла аўгусцінцаў у Міхалішках]] (1655), [[Касцёл дамініканцаў (Буховічы)|касцёла дамініканцаў у Буховічах]] (1647), [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Засвір)|касцёла кармелітаў у Засвіры]] (1713) і [[Касцёл Праабражэння Гасподняга (Навагрудак)|фарнага касцёла ў Навагрудку]] (перабудаваны да 1724 года). Вонкавае аблічча гэтых будынкаў мае суровы, амаль сярэднявечны характар. Гэты стылявы кірунак, які атрымаў у мастацтвазнаўстве назву [[Сармацкае барока|«сармацкае барока»]], адлюстроўваў рыцарскія ідэалы тагачаснай шляхты. Храмы вылучаліся масіўнасцю і геаметрычнай спрошчанасцю аб'ёмаў, якія маглі моцна кантраставаць з надзвычай пышнай і багатай ілюзорнай лепкай у інтэр'еры, напрыклад, стукавая лепка ў [[Міхалішкаўскі касцёл|Міхалішках]], выкананая італьянскімі майстрамі [[П'етра Перці]] і [[Джавані Галі]]{{sfn|Шматаў|2001|с=18}}{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. === Позняе (віленскае) барока === У XVIII&nbsp;стагоддзі манументальнае будаўніцтва ў Беларусі ўступіла ў фазу свайго найвышэйшага росквіту. Для позняга беларускага барока стала ўласціва надзвычайная маляўнічасць і пластычнасць формаў, шматпланавая прасторавая структура фасадаў, багацце [[Святлацень|святлаценю]]. Архітэктура набыла стромкасць і лёгкасць, што надавала збудаванням вытанчаныя прапорцыі, мудрагелістыя скразныя праёмы і крывалінейныя абрысы вежаў і франтонаў. Станаўленне і росквіт мастацкіх асаблівасцей позняга барока непарыўна звязаны з творчасцю выдатнага віленскага архітэктара [[Іаган Крыштоф Глаўбіц|Яна Крыштофа Глаўбіца]], які працаваў над шматлікімі помнікамі на тэрыторыі Беларусі{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Гэты ўнікальны рэгіянальны кірунак, вядомы як [[Віленскае барока|віленскае барока]], стаў універсальным для розных хрысціянскіх канфесій, але найбольш яскрава і маштабна ён выявіўся менавіта ў культавых пабудовах уніятаў. Сярод найвыдатнейшых узораў гэтага стылю вылучаюцца [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор у Полацку]] (узведзены нанава ўніятамі ў 1738—1750 гадах на рэштках старажытнага храма XI&nbsp;стагоддзя), [[Касцёл Святых Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Беразвечча)|царква і манастыр базыльян у Беразвеччы]] (1756—1763), [[Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Баруны)|манастыр у Барунах]] (1747—1757), комплексы ў [[Свята-Троіцкая царква (Вольна)|Вольне]] (1768) і [[Свята-Пакроўскі манастыр (Талачын)|Талачыне]] (1769—1779), а таксама [[Богаяўленская царква (Жыровіцы)|Багаяўленская]] і [[Крыжаўзвіжанская царква (Жыровічы)|Крыжаўзвіжанская]] цэрквы ў [[Свята-Успенскі Жыровіцкі манастыр|Жыровічах]] (1769) і [[Уваскрасенская царква (Віцебск)|Уваскрасенская царква ў Віцебску]] (1772){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Віленскае барока вызначалася тэлескапічна-яруснай аматэрыяльна-шкілетнай будовай вежаў і хвалістай прасторавай структурай, што стварала ілюзію дынамічнага руху архітэктурных мас уверх{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=154}}. == Горадабудаўніцтва і свецкая архітэктура == === Ансамблі плошчаў і забудова гарадоў === У эпоху барока горадабудаўнічыя і мастацкія прынцыпы — ансамблевасць, прасторавая разгорнутасць і дынамічнасць кампазіцыі, кантрасты маштабаў і рытмаў — знайшлі яскравае ўвасабленне ў грамадзянскай архітэктуры Беларусі. Замест хаатычнай сярэднявечнай забудовы пачалі фарміравацца цэласныя ансамблі плошчаў і вуліц. Маштабным прыкладам такога горадабудаўнічага падыходу з'яўляецца ансамбль [[Гарадніца (Гродна)|Гарадніцы]] ў [[Гродна|Гародні]], створаны ў 1765—1780-я гады па ініцыятыве гродзенскага старосты [[Антоні Тызенгаўз|Антонія Тызенгаўза]]. Гэты комплекс уключаў 85 будынкаў рознага прызначэння, згрупаваных вакол плошчаў і вуліц, у тым ліку палацы, навучальныя ўстановы і батанічны сад{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Галоўнымі грамадскімі ансамблямі сталі гарадскія плошчы, якія ў залежнасці ад функцыі падзяляліся на поліфункцыянальныя, гандлёвыя, культавыя і палацавыя. Спецыфічнай рысай барочнай планіроўкі малых гарадоў і мястэчак (напрыклад, [[Паставы|Паставаў]]) стала акцэнтаваная вось і выкарыстанне сіметрычна-асіметрычных кампазіцый забудовы. Прастора плошчаў арганізоўвалася з улікам візуальных перспектыў, якія замыкаліся вышыннымі дамінантамі — манументальнымі касцёламі, ратушамі або палацамі. У архітэктуры гандлёвых радоў, аўстэрый і дамоў рамеснікаў выкарыстоўваліся спрошчаныя формы барока, такія як фігурныя шчыпцы, пілястры і фігурныя ліштвы{{sfn|Чантурыя_Ю|2001|с=84—85}}. === Палацава-паркавыя рэзідэнцыі === У элітнай свецкай архітэктуры адбыўся карэнны пераход ад замкнёных абарончых замкаў да адкрытых рэпрэзентатыўных рэзідэнцый. Магнацкія двары арыентаваліся на агульнаеўрапейскі, шмат у чым французскі, ідэал палацава-паркавага комплексу тыпу ''entre cour et jardin'' («паміж дваром і паркам»). Асноўнымі прынцыпамі архітэктуры сталі паўзамкнёнасць аб'ёмна-прасторавай кампазіцыі, калі бакавыя флігелі разам з галоўным корпусам і агароджай утваралі парадны двор — [[курданёр]], а таксама анфіладнасць унутранай планіроўкі{{sfn|Кулагін|2001|с=114}}{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Для стварэння такіх ансамбляў у Вялікае Княства Літоўскае запрашаліся вядучыя еўрапейскія дойліды. Па праектах [[Матэус Даніэль Пёпельман|М.&nbsp;Д.&nbsp;Пёпельмана]] і яго вучняў быў узведзены [[Новы замак (Гродна)|Новы замак у Гародні]]. Замежныя майстры, такія як [[Джузэпэ Сака|Дж.&nbsp;Сака]], [[Карла Спампані|К.&nbsp;Спампані]] і [[Я. Габрыэль|Я.&nbsp;Габрыэль]], працавалі над стварэннем велічных палацаў у [[Палацава-паркавы комплекс Валовічаў (Свяцк)|Свяцку]], [[Сядзіба Храптовічаў (Шчорсы)|Шчорсах]], [[Ружанскі палац|Ружанах]] і [[Палац Радзівілаў (Дзятлава)|Дзятлаве]]. Інтэр'еры аздабляліся з выкарыстаннем стукавай лепкі, манументальнага жывапісу і мясцовых шпалер (габеленаў), мануфактуры па вытворчасці якіх былі заснаваны [[Радзівілы|Радзівіламі]] і [[Агінскія|Агінскімі]] ў [[Слуцкія паясы|Слуцку]], [[Мір (Карэліцкі раён)|Міры]] і [[Карэлічы|Карэлічах]] (Альбе){{sfn|Кулагін|2001|с=114—115}}. Неад'емнай часткай барочных рэзідэнцый сталі [[Рэгулярны парк|рэгулярныя (французскія і італьянскія) паркі]]. Яны ўяўлялі сабой складаныя геаметрычныя кампазіцыі са стрыжаных дрэў ([[Шпалеры (садова-паркавае мастацтва)|шпалер]]), якія ўтваралі зялёныя «кабінеты», «залы» і [[Зялёны лабірынт|лабірынты]]. У парках актыўна выкарыстоўваліся экзатычныя расліны ў [[Вазон|вазонах]], [[Аранжарэя|аранжарэі]] і [[Фігарня|фігарні]]. Цікавай асаблівасцю паркабудавання Беларусі было шырокае выкарыстанне тэрасавання рэльефу: італьянскія сады на некалькіх [[Тэраса|тэрасах]] з [[Падпорная сцяна|падпорнымі сценкамі]] і [[Лесвіца|лесвіцамі]] былі створаны ў [[Валожын|Валожыне]], [[Альба (паркавы комплекс)|Альбе]] пад [[Нясвіж|Нясвіжам]], [[Ружаны|Ружанах]] і іншых маёнтках{{sfn|Федарук|2001|с=285—287}}. == Драўлянае культавае дойлідства == Асноўным традыцыйным матэрыялам у забудове гарадоў і вёсак Беларусі заставалася дрэва. На развіццё манументальнага драўлянага дойлідства пачынаючы з XVII&nbsp;стагоддзя аказвалі значны ўплыў мастацкія стылі, што ўжо панавалі ў мураванай архітэктуры. Па сваёй архітэктоніцы драўляныя храмы падзяляліся на дзве асноўныя групы: ''клецкія'' і ''крыжовыя''{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Клецкія храмы (назва паходзіць ад традыцыйнай сялянскай пабудовы — [[клеці]]) складаліся з аднаго ці некалькіх прамавугольных зрубаў. Пад уплывам мураваных готыка-рэнесансных храмаў спачатку склаўся тып будынка з вежай над бабінцам (цэрквы ў Гарадку, [[Дабраслаўка|Дабраслаўцах]], [[Свята-Троіцкая царква (Дастоева)|Дастоеве]]). У перыяд барока пашырылася будаўніцтва двухзрубавых драўляных цэркваў з плоскім бязвежавым фасадам, завершаным трохвугольным франтонам (цэрквы ў [[Вавулічы|Вавулічах]], [[Свята-Троіцкая царква (Бездзеж)|Бездзежы]], [[Дзеткавічы|Дзеткавічах]]). На наступным этапе пачалі ўзводзіць храмы з дзвюма вежамі па баках галоўнага фасада ([[Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Дзівін)|цэрквы ў Дзівіне]], [[Свята-Юр'еўская царква (Валавель)|Валавелі]], [[Латыгаль|Латыгалі]], [[Касцёл Святой Тройцы (Цялядавічы)|касцёл у Цялядавічах]]){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Вежы драўляных храмаў барока звычайна не мелі ніякага функцыянальнага (абарончага) прызначэння: адзінай іх мэтай было ўзбагачэнне сілуэта збудавання і ўзмацненне дынамікі кампазіцыі. У XVIII&nbsp;стагоддзі яны пачалі раскрапоўваць фасады на ўсю вышыню і нават ставіліся пад вуглом да плоскасці фасада (як у царкве ў [[Хаціслаў|Хаціславе]]){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=74}}. Крыжовыя ў плане драўляныя саборы, якія неслі візантыйскую традыцыю (генетычна паходзячы ад мураванага крыжова-купальнага храма), у XVII—XVIII&nbsp;стагоддзях будавалі пераважна пры буйных праваслаўных манастырах ([[Свята-Троіцкі Маркаў манастыр|віцебскім Маркавым]], [[Богаяўленскі Куцеінскі манастыр|аршанскім Богаяўленскім Куцеінскім]], [[Свята-Духаўскі Тупічэўскі манастыр|мсціслаўскім Тупічэўскім]]). Вызначальнай рысай такіх помнікаў з'яўлялася тэктанічнае адзінства аб'ёмаў і маналітнасць кампазіцыі дахаў{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71, 74}}. == Сінтэз мастацтваў: інтэр'ер і манументальны жывапіс == Характэрнай асаблівасцю барочнай архітэктуры стаў гарманічны сінтэз дойлідства, жывапісу і скульптуры. Дэкаратыўная пластыка, аснову якой складала ордарная сістэма, на працягу XVII—XVIII&nbsp;стагоддзяў эвалюцыянавала ад адзіночных плоскіх пілястраў да шматлікіх раскраповак, хвалістых карнізаў, пукатых і ўвагнутых аб'ёмаў. У аздобе інтэр'ераў пачалі шырока ўжываць лепку ў тэхніцы ''[[стука]]'' (штучнага мармуру з абпаленага гіпсу, вапны і клею){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Асаблівае значэнне ў арганізацыі ўнутранай прасторы набылі манументальныя фрэскавыя размалёўкі. Жывапісныя кампазіцыі візуальна разрывалі тэктанічныя межы будынкаў, ствараючы ілюзію незамкнёнай, бязмежнай прасторы. Вялікі ўплыў на развіццё фрэскавага мастацтва ў Беларусі аказала так званая «[[Квадратура (мастацтва)|квадратура]]» — ілюзорная архітэктурная перспектыва. Яе распаўсюджанню садзейнічала выкарыстанне друкаваных узорнікаў, у прыватнасці трактата італьянскага майстра [[Андрэа Поца]]{{sfn|Гаршкавоз|2001|с=206}}. Манументальны жывапіс XVIII&nbsp;стагоддзя развіваўся ў цеснай сувязі з заходнееўрапейскімі (рымскімі і баварскімі) узорамі. Выдатнымі прыкладамі барочнага сценапісу з'яўляюцца фрэскі [[Касцёл Святога Францішка Ксаверыя (Гродна)|фарнага касцёла ў Гародні]], [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар кармелітаў (Мсціслаў)|кармеліцкага касцёла ў Мсціславе]], [[Сабор Унебаўзяцця Дзевы Марыі і Святога Станіслава|касцёла Святога Станіслава ў Магілёве]], а таксама страчаныя роспісы касцёла езуітаў у Нясвіжы і царквы ў Беразвеччы{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}{{sfn|Гаршкавоз|2001|с=204, 207}}. Адначасова з каталіцкімі храмамі багатымі фрэскамі ўпрыгожваліся і праваслаўныя: так, у роспісах [[Свята-Духаўская царква Тупічэўскага манастыра|Свята-Духаўскай царквы]] [[Тупічэўскі манастыр (Мсціслаў)|Тупічэўскага манастыра]] ў Мсціславе (сярэдзіна XVII&nbsp;ст.) праявіўся поўны разрыў з візантыйскай традыцыяй, здзіўляла прастанароднасць вобразаў і багацце этнаграфічных рэалій{{sfn|Шматаў|2001|с=15}}. Вялікага росквіту ў эпоху барока дасягнула алтарная скульптура і манументальная разьба па дрэве. Для надання эмацыянальнай прыўзнятасці інтэр'ерам выкарыстоўвалася тэхніка аб'ёмнай, скразной арнаментальнай разьбы з расліннымі матывамі, якая стала вядомай далёка за межамі краіны пад назвай «[[беларуская рэзь]]»{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=74}}{{sfn|Шматаў|2001|с=18}}. Сапраўдным шэдэўрам манументальна-дэкаратыўнага мастацтва з'яўляецца ансамбль [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Пінск)|касцёла францысканцаў у Пінску]] (першая палова XVIII&nbsp;ст.). Яго галоўны і бакавыя алтары, а таксама ўнікальны амбон багата аздоблены разьбянымі фігурамі апосталаў і анёлаў, вітымі калонамі, картушамі і балдахінамі, якія ствараюць выключна дынамічную і тэатралізаваную кампазіцыю{{sfn|Ярашэвіч|2001|с=187, 189—193}}. == Адметнасці ўніяцкага храмабудаўніцтва == Важную ролю ў станаўленні і развіцці архітэктуры беларускага барока (у прыватнасці, яго віленскай фазы) адыграла грэка-каталіцкая (уніяцкая) царква і яе манаскі [[Базыльяне|ордэн базыльян]]. Спецыфічныя ўмовы поліканфесійнага грамадства і літургічныя патрабаванні ўніятаў прывялі да выпрацоўкі ўнікальных архітэктурна-планіровачных і мастацкіх рашэнняў, якія іманентна выпрацаваліся на аснове традыцый мясцовага дойлідства з улікам усходніх і заходніх уплываў{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=144}}. У працэсе эвалюцыі ўніяцкага барока сфарміраваўся тып двухвежавага аднаапсіднага храма (часцей за ўсё трохнефавай базілікі). Адной з самых адметных асаблівасцей шэрагу ўніяцкіх помнікаў сярэдзіны XVIII&nbsp;стагоддзя стала мерыдыянальная арыентацыя будынкаў — алтаром на поўнач. Гэты прыём, які парушаў традыцыйную арыентацыю на ўсход, узнік як вынік ідэі сімвалічнага нейтралітэту ўніятаў да ўплываў заходняй (Рым) і ўсходняй (Масква) цэркваў. Яскравым прыкладам такой арыентацыі з'яўляецца перабудаваны [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор у Полацку]]{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=146}}. У інтэр'ерах уніяцкіх храмаў таксама сфарміраваліся спецыфічныя рысы. Замест традыцыйных драўляных іканастасаў тут пачалі ўзводзіць мураваныя алтарныя перагародкі. Гэтыя канструкцыі мелі шматпланавую прасторава-развітую будову, багата аздабляліся ляпнымі пазалочанымі гірляндамі, картушамі і капітэлямі, спалучаючы каталіцкую тэатралізаванасць з захаваннем усходняй літургічнай функцыі (напрыклад, у Сафійскім саборы і [[Касцёл Святых Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Беразвечча)|царквы ў Беразвеччы]]){{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=147—148}}. Для вонкавага аблічча манастырскіх храмаў базыльян характэрна выкарыстанне так званых «брамкавых» фасадаў. У такіх кампазіцыях галоўны фасад пазбаўляўся масіўных бакавых вежаў і нагадваў манументальную браму з дынамічным і насычаным пластыкай цэнтральным завяршэннем (фігурным атыкавым франтонам). Падобныя рашэнні можна ўбачыць у [[Свята-Троіцкая царква (Вольна)|царкве ў Вольне]], храме ў [[Свята-Пакроўскі манастыр (Талачын)|Талачыне]] і [[Багаяўленская царква (Жыровічы)|Богаяўленскай царкве ў Жыровічах]]{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=154—157}}. == Праваслаўнае і пратэстанцкае дойлідства == === Пратэстанцкія зборы === У перыяд пашырэння [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] ў Вялікім Княстве Літоўскім (канец XVI — першая палова XVII&nbsp;стагоддзя) актыўнае будаўніцтва разгарнулі пратэстанты, у першую чаргу кальвіністы. Архітэктура [[Кальвінскі збор|кальвінскіх збораў]] (храмаў) вызначалася суровым аскетызмам, лапідарнасцю формаў і адсутнасцю багатага дэкору, што адпавядала ідэалогіі гэтай канфесіі. Пратэстанцкія храмы ў [[Смаргонь|Смаргоні]], [[Кальвінскі збор (Койданава)|Койданаве]], [[Кальвінскі збор (Заслаўе)|Заслаўі]] першапачаткова захоўвалі познегатычныя і рэнесансныя рысы, уключаючы відавочны абарончы характар (таўшчэзныя сцены, вузкія вокны-байніцы, масіўныя вежы){{sfn|Габрусь|2001|с=83—85}}. Аднак паступова, у працэсе перабудоў і развіцця, архітэктура збораў пачала ўбіраць у сябе элементы барока. Яскравым прыкладам такога сінтэзу з'яўляецца кальвінскі збор у Смаргоні, які мае ўнікальную цэнтрычную васьмігранную структуру (актагон), завершаную шатровым дахам і ўпрыгожаную барочнымі архітэктурнымі дэталямі. Барочныя рысы праявіліся і ў вырашэнні вежаў, аздабленні інтэр'ераў стукавай лепкай, выкарыстанні складаных прафіляваных карнізаў{{sfn|Габрусь|2001|с=85—87}}. === Магілёўская архітэктурная школа === У праваслаўным дойлідстве XVII&nbsp;стагоддзя таксама адбываліся складаныя працэсы адаптацыі новага стылю да традыцыйных візантыйска-рускіх канонаў. Найбольш яскрава гэты сінтэз праявіўся на ўсходзе Беларусі, дзе намаганнямі мясцовых рамесных цэхаў сфарміравалася так званая «магілёўская архітэктурная школа»{{sfn|Гліннік|2001|с=173}}. У першай палове і сярэдзіне XVII&nbsp;стагоддзя праваслаўныя брацтвы і манастыры ўзводзілі мураваныя храмы, якія захоўвалі традыцыйную крыжова-купальную кампазіцыю, але аздабляліся знешне ў формах пострэнесансу і ранняга барока. Да гэтага кола помнікаў належаць [[Свята-Богаяўленскі сабор (Магілёў)|Богаяўленскі сабор]] (1636—1639), [[Свята-Мікольскі манастыр (Магілёў)|Мікольская]] (1669—1672) і [[Успенская царква (Магілёў)|Успенская]] (1670—1684) цэрквы ў [[Магілёў|Магілёве]], а таксама [[Святадухаўская царква Куцеінскага манастыра|Святадухаўская царква]] [[Богаяўленскі Куцеінскі манастыр|Куцеінскага манастыра]] пад [[Орша|Оршай]] (да 1653 года){{sfn|Гліннік|2001|с=173—174}}{{sfn|Габрусь|2001|с=109—111}}. Магілёўская архітэктурная школа вызначалася выкарыстаннем шмат'ярусных фігурных франтонаў з пластычнымі валютамі і нішамі. У адрозненне ад каталіцкіх і ўніяцкіх храмаў, фасады магілёўскіх праваслаўных цэркваў мелі больш плоскасны, «дывановы» характар аздаблення, які імітаваў структуру шмат'ярусных драўляных іканастасаў. Інтэр'еры гэтых храмаў шчодра ўпрыгожваліся фрэскавай паліхроміяй і багатай драўлянай «беларускай рэззю»{{sfn|Габрусь|2001|с=113—114}}{{sfn|Гліннік|2001|с=174}}. Характэрна, што мастацкія формы магілёўскага барока захоўвалі пэўны архаізм і кансерватызм аж да канца XVII&nbsp;стагоддзя, што было прадыктавана ідэалагічным супрацьстаяннем праваслаўнага насельніцтва каталіцкай экспансіі{{sfn|Гліннік|2001|с=176—179}}. == Уплыў на мастацтва Расіі і Украіны == Беларускія майстры адыгралі выключна важную ролю ў станаўленні барочнага мастацтва і архітэктуры ў суседніх усходнеславянскіх краінах. Найбольш інтэнсіўны працэс міграцыі мастацкіх ідэй і саміх творцаў адбываўся ў сярэдзіне XVII&nbsp;стагоддзя. Падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|руска-польскай вайны 1654—1667 гадоў]] вялікая колькасць беларускіх майстроў (дойлідаў, жывапісцаў, рэзчыкаў, кафляроў) з [[Вільня|Вільні]], [[Полацк|Полацка]], [[Віцебск|Віцебска]], [[Смаленск|Смаленска]] і іншых гарадоў была гвалтоўна вывезена ў [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскую дзяржаву]]. У Маскве яны былі паселены ў асобнай Мяшчанскай слабадзе і працавалі пры царскім двары ў [[Аружэйная палата|Аружэйнай палаце]]{{sfn|Шматаў|2001|с=21}}. Значнае ўздзеянне беларускія майстры аказалі на развіццё рускага дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва і манументальнага дэкору. У Расію была прынесена традыцыя аб'ёмна-ажурнай разьбы па дрэве, якая атрымала назву «[[беларуская рэзь]]» (або «флемская разьба»). Гэтая тэхніка, насычаная барочнымі расліннымі матывамі, выкарыстоўвалася пры стварэнні іканастасаў, напрыклад, у Смаленскім саборы [[Новадзявочы манастыр|Новадзявочага манастыра ў Маскве]], і аздабленні царскіх палацаў, у прыватнасці, драўлянага палаца ў [[Каломенскае|Каломенскім]]{{sfn|Шматаў|2001|с=26}}. Не меншы ўплыў зрабілі беларускія кафляры. Майстры [[Ігнацій Максімаў]], [[Сцяпан Іваноў-Палубес]] і [[Пётр Іваноў-Заборскі]] наладзілі ў Расіі вытворчасць шматколернай паліванай [[Кафля|кафлі]]. Яны ўпершыню прыўнеслі ў рускае дойлідства барочныя матывы (калонкі, [[Антаблемент|антаблементы]], [[Картуш (архітэктура)|картушы]], выявы [[Херувім|херувімаў]]), якія актыўна выкарыстоўваліся пры аздабленні [[Валдайскі Іверскі манастыр|Іверскага манастыра на Валдаі]] і [[Нова-Іерусалімскі манастыр|Нова-Іерусалімскага сабора]]{{sfn|Шматаў|2001|с=26}}. Акрамя таго, беларускія майстры садзейнічалі ўкараненню ў рускае дойлідства заходнееўрапейскай [[Ордарная сістэма|ордарнай сістэмы]]{{sfn|Шматаў|2001|с=22}}. На тэрыторыі [[Украіна|Украіны]] барока пачало фарміравацца пазней, чым у Беларусі, і таксама адчула на сабе ўплыў беларускай архітэктурнай школы. Першы ўкраінскі барочны помнік — [[Касцёл езуітаў (Львоў)|касцёл езуітаў у Львове]] (1610—1630-я гады) — узводзіўся італьянскім дойлідам [[Джакама Брыяна|Дж.&nbsp;Брыяна]], які відавочна абапіраўся на вопыт будаўніцтва езуіцкага [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёла Божага Цела ў Нясвіжы]]. Падабенства франтонаў і агульнай кампазіцыі ў абодвух помніках з'яўляецца бясспрэчным. Значны ўплыў на ўкраінскае мастацтва аказалі і беларускія майстры кніжнай гравюры, напрыклад, браты [[Аляксандр Тарасевіч|Аляксандр]] і [[Лявонцій Тарасевіч|Лявонцій Тарасевічы]], друкар [[Спірыдон Собаль]], якія перанеслі ў Кіеў і Львоў перадавыя дасягненні [[Віленская школа гравюры|віленскай]] і [[Магілёўская школа гравюры|магілёўскай школ]] медзярыту{{sfn|Шматаў|2001|с=29—30}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Мураваныя харалы|ref=Габрусь}} * {{артыкул |аўтар=[[В. Ф. Шматаў|Шматаў В. Ф.]] |загаловак=Станаўленне барока ў мастацтве ўсходнеславянскіх народаў |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=7—45 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Шматаў}} * {{артыкул |аўтар=[[Б. А. Лазука|Лазука Б. А.]] |загаловак=Беларускае барока. Тэндэнцыі і напрамкі развіцця |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=50—64 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Лазука}} * {{артыкул |аўтар=[[Т. В. Габрусь|Габрусь Т. В.]] |загаловак=Абрысы станаўлення стылю барока ў манументальным дойлідстве Беларусі |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=65—80 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Габрусь_Абрысы}} * {{артыкул |аўтар=[[А. М. Кулагін|Кулагін А. М.]] |загаловак=Элітная архітэктура барока Беларусі ў агульнаеўрапейскім кантэксце |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=102—123 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Кулагін}} * {{артыкул|ref=Чантурыя_Ю|аўтар=[[Ю. У. Чантурыя|Чантурыя Ю. У.]]|загаловак=Архітэктурны ансамбль плошчы ў горадабудаўніцтве барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=81—101|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Федарук|аўтар=[[А. Т. Федарук|Федарук А. Т.]]|загаловак=Эпоха барока ў паркабудаўніцтве Беларусі|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=282—290|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Гаршкавоз|аўтар=[[В. Дз. Гаршкавоз|Гаршкавоз В. Дз.]]|загаловак=Беларускі сценапіс XVIII ст. Тыпалогія ў кантэксце польскага барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=203—212|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Ярашэвіч|аўтар=[[А. А. Ярашэвіч|Ярашэвіч А. А.]]|загаловак=Архітэктурна-скульптурны ансамбль касцёла францысканцаў у Пінску|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=186—202|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Габрусь_Аспекты|аўтар=[[Т. В. Габрусь|Габрусь Т. В.]]|загаловак=Стылістычныя аспекты архітэктуры віленскага барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=140—166|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Гліннік|аўтар=[[В. В. Гліннік|Гліннік В. В.]]|загаловак=Святадухаўская (цёплая) царква Куцеінскага Богаяўленскага манастыра. Досвед рэканструкцыі|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=167—185|isbn=985-08-0452-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Архітэктура Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктура барока ў Беларусі]] 4312r8n3lvjzm3ffhz1b9a9fmmqlntv 5121699 5121696 2026-04-05T19:17:35Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5121699 wikitext text/x-wiki [[Файл:Нясвіж. Касцёл Божага Цела. 2022.jpg|міні|Першым помнікам барока не толькі ў Беларусі, але і на тэрыторыі ўсёй Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]], пабудаваны ў 1587—1593 гг. італьянскім архітэктарам [[Джавані Марыя Бернардоні|Янам Марыяй Бернардоні]]]] '''Архітэкту́ра баро́ка ў Белару́сі''' — мастацкі і [[архітэктурны стыль]], які дамінаваў у манументальным, [[Культавая архітэктура|культавым]] і свецкім дойлідстве на тэрыторыі сучаснай [[Беларусь|Беларусі]] (у межах [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]) з канца XVI і да канца XVIII&nbsp;стагоддзя. З'яўляючыся лагічным працягам агульнаеўрапейскіх працэсаў, [[барока]] на беларускіх землях не было простым механічным запазычаннем заходнееўрапейскіх узораў. Увабраўшы ў сябе элементы [[Беларуская готыка|мясцовай готыкі]] і [[Рэнесанс у Беларусі|рэнесансу]], а таксама глыбокія традыцыі візантыйска-рускай сістэмы [[Крыжова-купальны храм|крыжова-купальнага храма]], гэты стыль набыў яскравыя нацыянальныя і рэгіянальныя рысы{{sfn|Лазука|2001|с=50-51}}{{sfn|Габрусь|2001|с=68-69}}. Своеасаблівы сінтэз заходняй (каталіцкай) і ўсходняй ([[Візантыйская архітэктура|візантыйскай]]) архітэктурных традыцый, які выявіўся ў прасторавых кампазіцыях, [[Тэктоніка|тэктоніцы]] і дэкоры, атрымаў у мастацтвазнаўстве назву '''беларускае барока'''. Тэрмін упершыню быў уведзены ў навуковы зварот у канцы 1920-х гадоў гісторыкам архітэктуры [[М. Шчакаціхін|М.&nbsp;Шчакаціхіным]]<ref name="shchak">{{кніга |аўтар=[[М. Шчакаціхін|Шчакаціхін М.]] |загаловак=Нарысы з гісторыі беларускага мастацтва. Т. 1. |месца=Мн. |выдавецтва=Інбелкульт |год=1928}}</ref>{{sfn|Габрусь|2001|с=7}}. З'яўленне барока ў Беларусі было непасрэдна звязана з грамадска-палітычнымі падзеямі другой паловы XVI&nbsp;стагоддзя: [[Люблінская унія|Люблінскай уніяй]] (1569), пачаткам каталіцкай [[Контррэфармацыя ў ВКЛ|контррэфармацыі]] і прыходам [[Ордэн езуітаў|ордэна езуітаў]]. Першым манументальным помнікам барока не толькі ў Беларусі, але і на тэрыторыі ўсёй Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]] (1587—1593), пабудаваны італьянскім архітэктарам [[Джавані Марыя Бернардоні|Янам Марыяй Бернардоні]] па фундацыі князя [[Мікалай Крыштоф Радзівіл Сіротка|Мікалая Крыштофа Радзівіла «Сіроткі»]]{{sfn|Габрусь|2001|с=68}}{{sfn|Шматаў|2001|с=12}}. Нягледзячы на тое, што першапачаткова барока выступала як стыль каталіцкай (найперш езуіцкай) архітэктуры, у спецыфічных умовах поліканфесійнага грамадства Вялікага Княства Літоўскага яно хутка пераадолела рэлігійныя рамкі. Барочная эстэтыка паступова была ўспрынята і перапрацавана [[Праваслаўе ў Вялікім Княстве Літоўскім|праваслаўнай]], [[Уніяцкая царква на Беларусі|уніяцкай]] і нават [[Кальвінізм|пратэстанцкай (кальвінісцкай)]] цэрквамі, стаўшы ўніверсальным стылем эпохі{{sfn|Лазука|2001|с=50}}{{sfn|Габрусь|2001|с=69}}. Эвалюцыя беларускага барока прайшла некалькі этапаў: ад суровых, манументальных форм ранняга і [[Сармацкае барока|«сармацкага» барока]] (XVII&nbsp;ст.) да вытанчанага, надзвычай пластычнага і дынамічнага [[Віленскае барока|віленскага барока]] (сярэдзіна і другая палова XVIII&nbsp;ст.){{sfn|Габрусь|2001|с=68}}. Дасягненні беларускіх майстроў і самабытнасць сфарміраванай імі архітэктурнай школы аказалі значны ўплыў на развіццё манументальнага дойлідства, [[Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва|дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]] і [[Іканапіс|іканапісу]] ў суседніх краінах, у прыватнасці, стаўшы адным з фактараў станаўлення [[барока ў Расіі]] і [[Барока ва Украіне|на Украіне]]{{sfn|Шматаў|2001|с=11, 27—28}}. == Гістарычныя перадумовы і вытокі == З'яўленне і пашырэнне барока ў беларускай архітэктуры было цесна звязана са значнымі сацыяльна-палітычнымі падзеямі другой паловы XVI&nbsp;стагоддзя: заключэннем [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] (1569) і пачаткам каталіцкай [[Контррэфармацыя|контррэфармацыі]], якую праводзіў у першую чаргу [[Таварыства Ісуса|ордэн езуітаў]]. У манументальнае дойлідства [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] быў прыўнесены новы архітэктурна-мастацкі стыль, выразныя сродкі якога вызначаліся павышанай экспрэсіяй і былі пакліканы ўмацаваць пазіцыі каталіцкай царквы{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Цэнтрам станаўлення гэтага стылю стала [[Італія]] (у прыватнасці, [[Рым]]), адкуль ён пачаў сваё шэсце па Еўропе{{sfn|Шматаў|2001|с=12}}. Беларусь стала адной з першых краін, якая прычынілася да развіцця барока. Першым помнікам гэтага стылю на тэрыторыі Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]], пабудаваны ў 1587—1593 гадах. Яго з'яўленне звязана з дзейнасцю нясвіжскага князя [[Мікалай Крыштоф Радзівіл Сіротка|Мікалая Крыштофа Радзівіла «Сіроткі»]], які пасля паломніцтва ў Святую Зямлю і наведвання Італіі запрасіў італьянскага архітэктара-езуіта [[Джавані Марыя Бернардоні|Яна Марыю Бернардоні]]{{sfn|Шматаў|2001|с=14—15}}. Прататыпам для нясвіжскага касцёла паслужыў галоўны ордэнскі храм езуітаў [[Іль Джэзу]] ў [[Рым|Рыме]]. Аднак ужо ў гэтым раннім беларускім помніку праявіліся мясцовыя адметнасці: спрошчаная трактоўка [[Архітэктурны ордар|ордара]] на галоўным фасадзе, больш дэталёвая апрацоўка бакавых фасадаў, наяўнасць гранёных капэл па баках нефаў{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Істотнай падзеяй, звязанай з пачаткам эпохі барока і будаўніцтвам у Нясвіжы, стала таксама ўвядзенне ў беларускае дойлідства прафесійнага праектнага чарцяжа{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Аднак рэзкага і поўнага адмаўлення ад папярэдніх традыцый пад уздзеяннем заходняга барочнага ўзору не адбылося. Новы стыль з'явіўся тым зернем, якое дало парасткі толькі дзякуючы спецыфічным мясцовым умовам. [[Берасцейская унія|Берасцейская царкоўная унія]] 1596 года надзвычай абвастрыла рэлігійна-палітычную барацьбу ў краіне. Саперніцтва паміж католікамі, праваслаўнымі і ўніятамі ў сферы культавага будаўніцтва вымушала ўсе канфесіі звяртацца да найбольш выразных архітэктурных сродкаў барока, адначасова сінтэзуючы іх з мясцовымі будаўнічымі прыёмамі мінулага. Менавіта ў выніку гэтых складаных сацыяльна-культурных працэсаў на працягу XVII—XVIII&nbsp;стагоддзяў сфарміравалася самабытная архітэктурна-мастацкая сістэма беларускага барока{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68—69}}. Візантыйская першааснова праваслаўнай царквы не знікла, а засталася адным «са складаемых» у фарміраванні новага стылю, што абумовіла ўнікальнасць беларускай архітэктуры ў параўнанні з суседнімі польскай ці рускай школамі{{sfn|Шматаў|2001|с=7}}. == Эвалюцыя і стылявыя кірункі == Развіццё стылю барока ў манументальным дойлідстве Беларусі прайшло тры асноўныя перыяды: ранняе барока (канец XVI&nbsp;— першая палова XVII&nbsp;стагоддзя), сталае або «сармацкае» барока (другая палова XVII&nbsp;— 1730-я гады) і позняе або віленскае барока (1730-я&nbsp;— 1780-я гады){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. === Ранняе барока === У першай палове XVII&nbsp;стагоддзя ў беларускай архітэктуры яшчэ працягвалі ўзводзіць храмы з аднанефавай і аднавежавай структурай, што была больш характэрнай для папярэдняга гістарычнага этапу. Да такіх пабудоў адносяцца [[Троіцкі касцёл (Ружаны)|касцёл дамініканцаў у Ружанах]] (1617) і [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы і кляштар бернардзінцаў (Слонім)|касцёл бернардзінцаў у Слоніме]] (1639). Адначасова пашыраўся і новы тып культавай пабудовы&nbsp;— трохнефавая [[Базіліка|базіліка]] з бязвежавым галоўным фасадам, які быў шчодра насычаны ордарнымі элементамі. Такія рысы ўласцівы [[Касцёл Святога Фамы Аквінскага і кляштар дамініканцаў (Мінск)|касцёлу дамініканцаў у Менску]] (пабудаваны пасля 1615 года) і [[Касцёл бернардзінцаў (Гродна)|касцёлу бернардзінцаў у Гародні]]{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. Вызначальным момантам у выпрацоўцы характэрнага тыпу беларускага барочнага храма стала фарміраванне двухвежавых фасадаў. Гэты прынцып быў рэалізаваны ў [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дзятлава)|касцёле ў Дзятлаве]] (1642), [[Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар брыгітак (Гродна)|касцёле брыгітак у Гародні]] (1642—1651) і ў [[Касцёл Наведвання Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Вішнева)|касцёле ў Вішневе]] (1637—1641). Ранні этап развіцця стылю праходзіў пры дамінаванні так званага «езуіцкага барока», калі архітэктары-езуіты ўзводзілі касцёлы і калегіумы па ўзору рымскіх бажніц. Суровая дысцыпліна ордэна вымагала зацвярджэння праектаў у Рыме, і ў выніку раннебарочныя помнікі часта атрымлівалі строгую тэктоніку, буйнамаштабнасць і класічнае выкарыстанне рымскага ордара без залішняй пластычнай дэкаратыўнасці вонкавага аблічча{{sfn|Кулагін|2001|с=107}}. === Сталае («сармацкае») барока === У адрозненне ад абарончых храмаў перыяду [[Беларуская готыка|беларускай готыкі]], у эпоху барока вежы канчаткова страцілі сваё непасрэднае функцыянальнае (абарончае) прызначэнне і сталі выключна важнымі кампазіцыйнымі элементамі. Двухвежавасць вынікала з імкнення архітэктараў узмацніць эмацыянальнае ўздзеянне будынка на гледача. Галоўны фасад пачаў трактавацца як своеасаблівая тэатральная «куліса» для ўсёй кампазіцыі, якая завяршала агульную дынаміку архітэктурных мас. Менавіта гэты мастацкі прынцып, а не павышаная дэкаратыўная пластыка, уласцівы лепшым помнікам сталага беларускага барока{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. Такі падыход яскрава адлюстраваны ў архітэктуры [[Касцёл Святога Міхаіла Архангела (Міхалішкі)|касцёла аўгусцінцаў у Міхалішках]] (1655), [[Касцёл дамініканцаў (Буховічы)|касцёла дамініканцаў у Буховічах]] (1647), [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Засвір)|касцёла кармелітаў у Засвіры]] (1713) і [[Касцёл Праабражэння Гасподняга (Навагрудак)|фарнага касцёла ў Навагрудку]] (перабудаваны да 1724 года). Вонкавае аблічча гэтых будынкаў мае суровы, амаль сярэднявечны характар. Гэты стылявы кірунак, які атрымаў у мастацтвазнаўстве назву [[Сармацкае барока|«сармацкае барока»]], адлюстроўваў рыцарскія ідэалы тагачаснай шляхты. Храмы вылучаліся масіўнасцю і геаметрычнай спрошчанасцю аб'ёмаў, якія маглі моцна кантраставаць з надзвычай пышнай і багатай ілюзорнай лепкай у інтэр'еры, напрыклад, стукавая лепка ў [[Міхалішкаўскі касцёл|Міхалішках]], выкананая італьянскімі майстрамі [[П'етра Перці]] і [[Джавані Галі]]{{sfn|Шматаў|2001|с=18}}{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. === Позняе (віленскае) барока === У XVIII&nbsp;стагоддзі манументальнае будаўніцтва ў Беларусі ўступіла ў фазу свайго найвышэйшага росквіту. Для позняга беларускага барока стала ўласціва надзвычайная маляўнічасць і пластычнасць формаў, шматпланавая прасторавая структура фасадаў, багацце [[Святлацень|святлаценю]]. Архітэктура набыла стромкасць і лёгкасць, што надавала збудаванням вытанчаныя прапорцыі, мудрагелістыя скразныя праёмы і крывалінейныя абрысы вежаў і франтонаў. Станаўленне і росквіт мастацкіх асаблівасцей позняга барока непарыўна звязаны з творчасцю выдатнага віленскага архітэктара [[Іаган Крыштоф Глаўбіц|Яна Крыштофа Глаўбіца]], які працаваў над шматлікімі помнікамі на тэрыторыі Беларусі{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Гэты ўнікальны рэгіянальны кірунак, вядомы як [[Віленскае барока|віленскае барока]], стаў універсальным для розных хрысціянскіх канфесій, але найбольш яскрава і маштабна ён выявіўся менавіта ў культавых пабудовах уніятаў. Сярод найвыдатнейшых узораў гэтага стылю вылучаюцца [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор у Полацку]] (узведзены нанава ўніятамі ў 1738—1750 гадах на рэштках старажытнага храма XI&nbsp;стагоддзя), [[Касцёл Святых Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Беразвечча)|царква і манастыр базыльян у Беразвеччы]] (1756—1763), [[Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Баруны)|манастыр у Барунах]] (1747—1757), комплексы ў [[Свята-Троіцкая царква (Вольна)|Вольне]] (1768) і [[Свята-Пакроўскі манастыр (Талачын)|Талачыне]] (1769—1779), а таксама [[Богаяўленская царква (Жыровіцы)|Багаяўленская]] і [[Крыжаўзвіжанская царква (Жыровічы)|Крыжаўзвіжанская]] цэрквы ў [[Свята-Успенскі Жыровіцкі манастыр|Жыровічах]] (1769) і [[Уваскрасенская царква (Віцебск)|Уваскрасенская царква ў Віцебску]] (1772){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Віленскае барока вызначалася тэлескапічна-яруснай аматэрыяльна-шкілетнай будовай вежаў і хвалістай прасторавай структурай, што стварала ілюзію дынамічнага руху архітэктурных мас уверх{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=154}}. == Горадабудаўніцтва і свецкая архітэктура == === Ансамблі плошчаў і забудова гарадоў === У эпоху барока горадабудаўнічыя і мастацкія прынцыпы — ансамблевасць, прасторавая разгорнутасць і дынамічнасць кампазіцыі, кантрасты маштабаў і рытмаў — знайшлі яскравае ўвасабленне ў грамадзянскай архітэктуры Беларусі. Замест хаатычнай сярэднявечнай забудовы пачалі фарміравацца цэласныя ансамблі плошчаў і вуліц. Маштабным прыкладам такога горадабудаўнічага падыходу з'яўляецца ансамбль [[Гарадніца (Гродна)|Гарадніцы]] ў [[Гродна|Гародні]], створаны ў 1765—1780-я гады па ініцыятыве гродзенскага старосты [[Антоні Тызенгаўз|Антонія Тызенгаўза]]. Гэты комплекс уключаў 85 будынкаў рознага прызначэння, згрупаваных вакол плошчаў і вуліц, у тым ліку палацы, навучальныя ўстановы і батанічны сад{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Галоўнымі грамадскімі ансамблямі сталі гарадскія плошчы, якія ў залежнасці ад функцыі падзяляліся на поліфункцыянальныя, гандлёвыя, культавыя і палацавыя. Спецыфічнай рысай барочнай планіроўкі малых гарадоў і мястэчак (напрыклад, [[Паставы|Паставаў]]) стала акцэнтаваная вось і выкарыстанне сіметрычна-асіметрычных кампазіцый забудовы. Прастора плошчаў арганізоўвалася з улікам візуальных перспектыў, якія замыкаліся вышыннымі дамінантамі — манументальнымі касцёламі, ратушамі або палацамі. У архітэктуры гандлёвых радоў, аўстэрый і дамоў рамеснікаў выкарыстоўваліся спрошчаныя формы барока, такія як фігурныя шчыпцы, пілястры і фігурныя ліштвы{{sfn|Чантурыя_Ю|2001|с=84—85}}. === Палацава-паркавыя рэзідэнцыі === У элітнай свецкай архітэктуры адбыўся карэнны пераход ад замкнёных абарончых замкаў да адкрытых рэпрэзентатыўных рэзідэнцый. Магнацкія двары арыентаваліся на агульнаеўрапейскі, шмат у чым французскі, ідэал палацава-паркавага комплексу тыпу ''entre cour et jardin'' («паміж дваром і паркам»). Асноўнымі прынцыпамі архітэктуры сталі паўзамкнёнасць аб'ёмна-прасторавай кампазіцыі, калі бакавыя флігелі разам з галоўным корпусам і агароджай утваралі парадны двор — [[курданёр]], а таксама анфіладнасць унутранай планіроўкі{{sfn|Кулагін|2001|с=114}}{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Для стварэння такіх ансамбляў у Вялікае Княства Літоўскае запрашаліся вядучыя еўрапейскія дойліды. Па праектах [[Матэус Даніэль Пёпельман|М.&nbsp;Д.&nbsp;Пёпельмана]] і яго вучняў быў узведзены [[Новы замак (Гродна)|Новы замак у Гародні]]. Замежныя майстры, такія як [[Джузэпэ Сака|Дж.&nbsp;Сака]], [[Карла Спампані|К.&nbsp;Спампані]] і [[Я. Габрыэль|Я.&nbsp;Габрыэль]], працавалі над стварэннем велічных палацаў у [[Палацава-паркавы комплекс Валовічаў (Свяцк)|Свяцку]], [[Сядзіба Храптовічаў (Шчорсы)|Шчорсах]], [[Ружанскі палац|Ружанах]] і [[Палац Радзівілаў (Дзятлава)|Дзятлаве]]. Інтэр'еры аздабляліся з выкарыстаннем стукавай лепкі, манументальнага жывапісу і мясцовых шпалер (габеленаў), мануфактуры па вытворчасці якіх былі заснаваны [[Радзівілы|Радзівіламі]] і [[Агінскія|Агінскімі]] ў [[Слуцкія паясы|Слуцку]], [[Мір (Карэліцкі раён)|Міры]] і [[Карэлічы|Карэлічах]] (Альбе){{sfn|Кулагін|2001|с=114—115}}. Неад'емнай часткай барочных рэзідэнцый сталі [[Рэгулярны парк|рэгулярныя (французскія і італьянскія) паркі]]. Яны ўяўлялі сабой складаныя геаметрычныя кампазіцыі са стрыжаных дрэў ([[Шпалеры (садова-паркавае мастацтва)|шпалер]]), якія ўтваралі зялёныя «кабінеты», «залы» і [[Зялёны лабірынт|лабірынты]]. У парках актыўна выкарыстоўваліся экзатычныя расліны ў [[Вазон|вазонах]], [[Аранжарэя|аранжарэі]] і [[Фігарня|фігарні]]. Цікавай асаблівасцю паркабудавання Беларусі было шырокае выкарыстанне тэрасавання рэльефу: італьянскія сады на некалькіх [[Тэраса|тэрасах]] з [[Падпорная сцяна|падпорнымі сценкамі]] і [[Лесвіца|лесвіцамі]] былі створаны ў [[Валожын|Валожыне]], [[Альба (паркавы комплекс)|Альбе]] пад [[Нясвіж|Нясвіжам]], [[Ружаны|Ружанах]] і іншых маёнтках{{sfn|Федарук|2001|с=285—287}}. == Драўлянае культавае дойлідства == Асноўным традыцыйным матэрыялам у забудове гарадоў і вёсак Беларусі заставалася дрэва. На развіццё манументальнага драўлянага дойлідства пачынаючы з XVII&nbsp;стагоддзя аказвалі значны ўплыў мастацкія стылі, што ўжо панавалі ў мураванай архітэктуры. Па сваёй архітэктоніцы драўляныя храмы падзяляліся на дзве асноўныя групы: ''клецкія'' і ''крыжовыя''{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Клецкія храмы (назва паходзіць ад традыцыйнай сялянскай пабудовы — [[клеці]]) складаліся з аднаго ці некалькіх прамавугольных зрубаў. Пад уплывам мураваных готыка-рэнесансных храмаў спачатку склаўся тып будынка з вежай над бабінцам (цэрквы ў Гарадку, [[Дабраслаўка|Дабраслаўцах]], [[Свята-Троіцкая царква (Дастоева)|Дастоеве]]). У перыяд барока пашырылася будаўніцтва двухзрубавых драўляных цэркваў з плоскім бязвежавым фасадам, завершаным трохвугольным франтонам (цэрквы ў [[Вавулічы|Вавулічах]], [[Свята-Троіцкая царква (Бездзеж)|Бездзежы]], [[Дзеткавічы|Дзеткавічах]]). На наступным этапе пачалі ўзводзіць храмы з дзвюма вежамі па баках галоўнага фасада ([[Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Дзівін)|цэрквы ў Дзівіне]], [[Свята-Юр'еўская царква (Валавель)|Валавелі]], [[Латыгаль|Латыгалі]], [[Касцёл Святой Тройцы (Цялядавічы)|касцёл у Цялядавічах]]){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Вежы драўляных храмаў барока звычайна не мелі ніякага функцыянальнага (абарончага) прызначэння: адзінай іх мэтай было ўзбагачэнне сілуэта збудавання і ўзмацненне дынамікі кампазіцыі. У XVIII&nbsp;стагоддзі яны пачалі раскрапоўваць фасады на ўсю вышыню і нават ставіліся пад вуглом да плоскасці фасада (як у царкве ў [[Хаціслаў|Хаціславе]]){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=74}}. Крыжовыя ў плане драўляныя саборы, якія неслі візантыйскую традыцыю (генетычна паходзячы ад мураванага крыжова-купальнага храма), у XVII—XVIII&nbsp;стагоддзях будавалі пераважна пры буйных праваслаўных манастырах ([[Свята-Троіцкі Маркаў манастыр|віцебскім Маркавым]], [[Богаяўленскі Куцеінскі манастыр|аршанскім Богаяўленскім Куцеінскім]], [[Свята-Духаўскі Тупічэўскі манастыр|мсціслаўскім Тупічэўскім]]). Вызначальнай рысай такіх помнікаў з'яўлялася тэктанічнае адзінства аб'ёмаў і маналітнасць кампазіцыі дахаў{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71, 74}}. == Сінтэз мастацтваў: інтэр'ер і манументальны жывапіс == Характэрнай асаблівасцю барочнай архітэктуры стаў гарманічны сінтэз дойлідства, жывапісу і скульптуры. Дэкаратыўная пластыка, аснову якой складала ордарная сістэма, на працягу XVII—XVIII&nbsp;стагоддзяў эвалюцыянавала ад адзіночных плоскіх пілястраў да шматлікіх раскраповак, хвалістых карнізаў, пукатых і ўвагнутых аб'ёмаў. У аздобе інтэр'ераў пачалі шырока ўжываць лепку ў тэхніцы ''[[стука]]'' (штучнага мармуру з абпаленага гіпсу, вапны і клею){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Асаблівае значэнне ў арганізацыі ўнутранай прасторы набылі манументальныя фрэскавыя размалёўкі. Жывапісныя кампазіцыі візуальна разрывалі тэктанічныя межы будынкаў, ствараючы ілюзію незамкнёнай, бязмежнай прасторы. Вялікі ўплыў на развіццё фрэскавага мастацтва ў Беларусі аказала так званая «[[Квадратура (мастацтва)|квадратура]]» — ілюзорная архітэктурная перспектыва. Яе распаўсюджанню садзейнічала выкарыстанне друкаваных узорнікаў, у прыватнасці трактата італьянскага майстра [[Андрэа Поца]]{{sfn|Гаршкавоз|2001|с=206}}. Манументальны жывапіс XVIII&nbsp;стагоддзя развіваўся ў цеснай сувязі з заходнееўрапейскімі (рымскімі і баварскімі) узорамі. Выдатнымі прыкладамі барочнага сценапісу з'яўляюцца фрэскі [[Касцёл Святога Францішка Ксаверыя (Гродна)|фарнага касцёла ў Гародні]], [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар кармелітаў (Мсціслаў)|кармеліцкага касцёла ў Мсціславе]], [[Сабор Унебаўзяцця Дзевы Марыі і Святога Станіслава|касцёла Святога Станіслава ў Магілёве]], а таксама страчаныя роспісы касцёла езуітаў у Нясвіжы і царквы ў Беразвеччы{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}{{sfn|Гаршкавоз|2001|с=204, 207}}. Адначасова з каталіцкімі храмамі багатымі фрэскамі ўпрыгожваліся і праваслаўныя: так, у роспісах [[Свята-Духаўская царква Тупічэўскага манастыра|Свята-Духаўскай царквы]] [[Тупічэўскі манастыр (Мсціслаў)|Тупічэўскага манастыра]] ў Мсціславе (сярэдзіна XVII&nbsp;ст.) праявіўся поўны разрыў з візантыйскай традыцыяй, здзіўляла прастанароднасць вобразаў і багацце этнаграфічных рэалій{{sfn|Шматаў|2001|с=15}}. Вялікага росквіту ў эпоху барока дасягнула алтарная скульптура і манументальная разьба па дрэве. Для надання эмацыянальнай прыўзнятасці інтэр'ерам выкарыстоўвалася тэхніка аб'ёмнай, скразной арнаментальнай разьбы з расліннымі матывамі, якая стала вядомай далёка за межамі краіны пад назвай «[[беларуская рэзь]]»{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=74}}{{sfn|Шматаў|2001|с=18}}. Сапраўдным шэдэўрам манументальна-дэкаратыўнага мастацтва з'яўляецца ансамбль [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Пінск)|касцёла францысканцаў у Пінску]] (першая палова XVIII&nbsp;ст.). Яго галоўны і бакавыя алтары, а таксама ўнікальны амбон багата аздоблены разьбянымі фігурамі апосталаў і анёлаў, вітымі калонамі, картушамі і балдахінамі, якія ствараюць выключна дынамічную і тэатралізаваную кампазіцыю{{sfn|Ярашэвіч|2001|с=187, 189—193}}. == Адметнасці ўніяцкага храмабудаўніцтва == Важную ролю ў станаўленні і развіцці архітэктуры беларускага барока (у прыватнасці, яго віленскай фазы) адыграла грэка-каталіцкая (уніяцкая) царква і яе манаскі [[Базыльяне|ордэн базыльян]]. Спецыфічныя ўмовы поліканфесійнага грамадства і літургічныя патрабаванні ўніятаў прывялі да выпрацоўкі ўнікальных архітэктурна-планіровачных і мастацкіх рашэнняў, якія іманентна выпрацаваліся на аснове традыцый мясцовага дойлідства з улікам усходніх і заходніх уплываў{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=144}}. У працэсе эвалюцыі ўніяцкага барока сфарміраваўся тып двухвежавага аднаапсіднага храма (часцей за ўсё трохнефавай базілікі). Адной з самых адметных асаблівасцей шэрагу ўніяцкіх помнікаў сярэдзіны XVIII&nbsp;стагоддзя стала мерыдыянальная арыентацыя будынкаў — алтаром на поўнач. Гэты прыём, які парушаў традыцыйную арыентацыю на ўсход, узнік як вынік ідэі сімвалічнага нейтралітэту ўніятаў да ўплываў заходняй (Рым) і ўсходняй (Масква) цэркваў. Яскравым прыкладам такой арыентацыі з'яўляецца перабудаваны [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор у Полацку]]{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=146}}. У інтэр'ерах уніяцкіх храмаў таксама сфарміраваліся спецыфічныя рысы. Замест традыцыйных драўляных іканастасаў тут пачалі ўзводзіць мураваныя алтарныя перагародкі. Гэтыя канструкцыі мелі шматпланавую прасторава-развітую будову, багата аздабляліся ляпнымі пазалочанымі гірляндамі, картушамі і капітэлямі, спалучаючы каталіцкую тэатралізаванасць з захаваннем усходняй літургічнай функцыі (напрыклад, у Сафійскім саборы і [[Касцёл Святых Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Беразвечча)|царквы ў Беразвеччы]]){{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=147—148}}. Для вонкавага аблічча манастырскіх храмаў базыльян характэрна выкарыстанне так званых «брамкавых» фасадаў. У такіх кампазіцыях галоўны фасад пазбаўляўся масіўных бакавых вежаў і нагадваў манументальную браму з дынамічным і насычаным пластыкай цэнтральным завяршэннем (фігурным атыкавым франтонам). Падобныя рашэнні можна ўбачыць у [[Свята-Троіцкая царква (Вольна)|царкве ў Вольне]], храме ў [[Свята-Пакроўскі манастыр (Талачын)|Талачыне]] і [[Багаяўленская царква (Жыровічы)|Богаяўленскай царкве ў Жыровічах]]{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=154—157}}. == Праваслаўнае і пратэстанцкае дойлідства == === Пратэстанцкія зборы === У перыяд пашырэння [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] ў Вялікім Княстве Літоўскім (канец XVI — першая палова XVII&nbsp;стагоддзя) актыўнае будаўніцтва разгарнулі пратэстанты, у першую чаргу кальвіністы. Архітэктура [[Кальвінскі збор|кальвінскіх збораў]] (храмаў) вызначалася суровым аскетызмам, лапідарнасцю формаў і адсутнасцю багатага дэкору, што адпавядала ідэалогіі гэтай канфесіі. Пратэстанцкія храмы ў [[Смаргонь|Смаргоні]], [[Кальвінскі збор (Койданава)|Койданаве]], [[Кальвінскі збор (Заслаўе)|Заслаўі]] першапачаткова захоўвалі познегатычныя і рэнесансныя рысы, уключаючы відавочны абарончы характар (таўшчэзныя сцены, вузкія вокны-байніцы, масіўныя вежы){{sfn|Габрусь|2001|с=83—85}}. Аднак паступова, у працэсе перабудоў і развіцця, архітэктура збораў пачала ўбіраць у сябе элементы барока. Яскравым прыкладам такога сінтэзу з'яўляецца кальвінскі збор у Смаргоні, які мае ўнікальную цэнтрычную васьмігранную структуру (актагон), завершаную шатровым дахам і ўпрыгожаную барочнымі архітэктурнымі дэталямі. Барочныя рысы праявіліся і ў вырашэнні вежаў, аздабленні інтэр'ераў стукавай лепкай, выкарыстанні складаных прафіляваных карнізаў{{sfn|Габрусь|2001|с=85—87}}. === Магілёўская архітэктурная школа === У праваслаўным дойлідстве XVII&nbsp;стагоддзя таксама адбываліся складаныя працэсы адаптацыі новага стылю да традыцыйных візантыйска-рускіх канонаў. Найбольш яскрава гэты сінтэз праявіўся на ўсходзе Беларусі, дзе намаганнямі мясцовых рамесных цэхаў сфарміравалася так званая «магілёўская архітэктурная школа»{{sfn|Гліннік|2001|с=173}}. У першай палове і сярэдзіне XVII&nbsp;стагоддзя праваслаўныя брацтвы і манастыры ўзводзілі мураваныя храмы, якія захоўвалі традыцыйную крыжова-купальную кампазіцыю, але аздабляліся знешне ў формах пострэнесансу і ранняга барока. Да гэтага кола помнікаў належаць [[Свята-Богаяўленскі сабор (Магілёў)|Богаяўленскі сабор]] (1636—1639), [[Свята-Мікольскі манастыр (Магілёў)|Мікольская]] (1669—1672) і [[Успенская царква (Магілёў)|Успенская]] (1670—1684) цэрквы ў [[Магілёў|Магілёве]], а таксама [[Святадухаўская царква Куцеінскага манастыра|Святадухаўская царква]] [[Богаяўленскі Куцеінскі манастыр|Куцеінскага манастыра]] пад [[Орша|Оршай]] (да 1653 года){{sfn|Гліннік|2001|с=173—174}}{{sfn|Габрусь|2001|с=109—111}}. Магілёўская архітэктурная школа вызначалася выкарыстаннем шмат'ярусных фігурных франтонаў з пластычнымі валютамі і нішамі. У адрозненне ад каталіцкіх і ўніяцкіх храмаў, фасады магілёўскіх праваслаўных цэркваў мелі больш плоскасны, «дывановы» характар аздаблення, які імітаваў структуру шмат'ярусных драўляных іканастасаў. Інтэр'еры гэтых храмаў шчодра ўпрыгожваліся фрэскавай паліхроміяй і багатай драўлянай «беларускай рэззю»{{sfn|Габрусь|2001|с=113—114}}{{sfn|Гліннік|2001|с=174}}. Характэрна, што мастацкія формы магілёўскага барока захоўвалі пэўны архаізм і кансерватызм аж да канца XVII&nbsp;стагоддзя, што было прадыктавана ідэалагічным супрацьстаяннем праваслаўнага насельніцтва каталіцкай экспансіі{{sfn|Гліннік|2001|с=176—179}}. == Уплыў на мастацтва Расіі і Украіны == Беларускія майстры адыгралі выключна важную ролю ў станаўленні барочнага мастацтва і архітэктуры ў суседніх усходнеславянскіх краінах. Найбольш інтэнсіўны працэс міграцыі мастацкіх ідэй і саміх творцаў адбываўся ў сярэдзіне XVII&nbsp;стагоддзя. Падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|руска-польскай вайны 1654—1667 гадоў]] вялікая колькасць беларускіх майстроў (дойлідаў, жывапісцаў, рэзчыкаў, кафляроў) з [[Вільня|Вільні]], [[Полацк|Полацка]], [[Віцебск|Віцебска]], [[Смаленск|Смаленска]] і іншых гарадоў была гвалтоўна вывезена ў [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскую дзяржаву]]. У Маскве яны былі паселены ў асобнай Мяшчанскай слабадзе і працавалі пры царскім двары ў [[Аружэйная палата|Аружэйнай палаце]]{{sfn|Шматаў|2001|с=21}}. Значнае ўздзеянне беларускія майстры аказалі на развіццё рускага дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва і манументальнага дэкору. У Расію была прынесена традыцыя аб'ёмна-ажурнай разьбы па дрэве, якая атрымала назву «[[беларуская рэзь]]» (або «флемская разьба»). Гэтая тэхніка, насычаная барочнымі расліннымі матывамі, выкарыстоўвалася пры стварэнні іканастасаў, напрыклад, у Смаленскім саборы [[Новадзявочы манастыр|Новадзявочага манастыра ў Маскве]], і аздабленні царскіх палацаў, у прыватнасці, драўлянага палаца ў [[Каломенскае|Каломенскім]]{{sfn|Шматаў|2001|с=26}}. Не меншы ўплыў зрабілі беларускія кафляры. Майстры [[Ігнацій Максімаў]], [[Сцяпан Іваноў-Палубес]] і [[Пётр Іваноў-Заборскі]] наладзілі ў Расіі вытворчасць шматколернай паліванай [[Кафля|кафлі]]. Яны ўпершыню прыўнеслі ў рускае дойлідства барочныя матывы (калонкі, [[Антаблемент|антаблементы]], [[Картуш (архітэктура)|картушы]], выявы [[Херувім|херувімаў]]), якія актыўна выкарыстоўваліся пры аздабленні [[Валдайскі Іверскі манастыр|Іверскага манастыра на Валдаі]] і [[Нова-Іерусалімскі манастыр|Нова-Іерусалімскага сабора]]{{sfn|Шматаў|2001|с=26}}. Акрамя таго, беларускія майстры садзейнічалі ўкараненню ў рускае дойлідства заходнееўрапейскай [[Ордарная сістэма|ордарнай сістэмы]]{{sfn|Шматаў|2001|с=22}}. На тэрыторыі [[Украіна|Украіны]] барока пачало фарміравацца пазней, чым у Беларусі, і таксама адчула на сабе ўплыў беларускай архітэктурнай школы. Першы ўкраінскі барочны помнік — [[Касцёл езуітаў (Львоў)|касцёл езуітаў у Львове]] (1610—1630-я гады) — узводзіўся італьянскім дойлідам [[Джакама Брыяна|Дж.&nbsp;Брыяна]], які відавочна абапіраўся на вопыт будаўніцтва езуіцкага [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёла Божага Цела ў Нясвіжы]]. Падабенства франтонаў і агульнай кампазіцыі ў абодвух помніках з'яўляецца бясспрэчным. Значны ўплыў на ўкраінскае мастацтва аказалі і беларускія майстры кніжнай гравюры, напрыклад, браты [[Аляксандр Тарасевіч|Аляксандр]] і [[Лявонцій Тарасевіч|Лявонцій Тарасевічы]], друкар [[Спірыдон Собаль]], якія перанеслі ў Кіеў і Львоў перадавыя дасягненні [[Віленская школа гравюры|віленскай]] і [[Магілёўская школа гравюры|магілёўскай школ]] медзярыту{{sfn|Шматаў|2001|с=29—30}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Мураваныя харалы|ref=Габрусь}} * {{артыкул |аўтар=[[В. Ф. Шматаў|Шматаў В. Ф.]] |загаловак=Станаўленне барока ў мастацтве ўсходнеславянскіх народаў |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=7—45 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Шматаў}} * {{артыкул |аўтар=[[Б. А. Лазука|Лазука Б. А.]] |загаловак=Беларускае барока. Тэндэнцыі і напрамкі развіцця |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=50—64 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Лазука}} * {{артыкул |аўтар=[[Т. В. Габрусь|Габрусь Т. В.]] |загаловак=Абрысы станаўлення стылю барока ў манументальным дойлідстве Беларусі |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=65—80 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Габрусь_Абрысы}} * {{артыкул |аўтар=[[А. М. Кулагін|Кулагін А. М.]] |загаловак=Элітная архітэктура барока Беларусі ў агульнаеўрапейскім кантэксце |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=102—123 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Кулагін}} * {{артыкул|ref=Чантурыя_Ю|аўтар=[[Ю. У. Чантурыя|Чантурыя Ю. У.]]|загаловак=Архітэктурны ансамбль плошчы ў горадабудаўніцтве барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=81—101|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Федарук|аўтар=[[А. Т. Федарук|Федарук А. Т.]]|загаловак=Эпоха барока ў паркабудаўніцтве Беларусі|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=282—290|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Гаршкавоз|аўтар=[[В. Дз. Гаршкавоз|Гаршкавоз В. Дз.]]|загаловак=Беларускі сценапіс XVIII ст. Тыпалогія ў кантэксце польскага барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=203—212|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Ярашэвіч|аўтар=[[А. А. Ярашэвіч|Ярашэвіч А. А.]]|загаловак=Архітэктурна-скульптурны ансамбль касцёла францысканцаў у Пінску|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=186—202|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Габрусь_Аспекты|аўтар=[[Т. В. Габрусь|Габрусь Т. В.]]|загаловак=Стылістычныя аспекты архітэктуры віленскага барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=140—166|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Гліннік|аўтар=[[В. В. Гліннік|Гліннік В. В.]]|загаловак=Святадухаўская (цёплая) царква Куцеінскага Богаяўленскага манастыра. Досвед рэканструкцыі|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=167—185|isbn=985-08-0452-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Архітэктура Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктура барока ў Беларусі]] 1kctk63mampoye4pio3ok1hyi9qizux 5121708 5121699 2026-04-05T19:18:54Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Гістарычныя перадумовы і вытокі */ 5121708 wikitext text/x-wiki [[Файл:Нясвіж. Касцёл Божага Цела. 2022.jpg|міні|Першым помнікам барока не толькі ў Беларусі, але і на тэрыторыі ўсёй Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]], пабудаваны ў 1587—1593 гг. італьянскім архітэктарам [[Джавані Марыя Бернардоні|Янам Марыяй Бернардоні]]]] '''Архітэкту́ра баро́ка ў Белару́сі''' — мастацкі і [[архітэктурны стыль]], які дамінаваў у манументальным, [[Культавая архітэктура|культавым]] і свецкім дойлідстве на тэрыторыі сучаснай [[Беларусь|Беларусі]] (у межах [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]) з канца XVI і да канца XVIII&nbsp;стагоддзя. З'яўляючыся лагічным працягам агульнаеўрапейскіх працэсаў, [[барока]] на беларускіх землях не было простым механічным запазычаннем заходнееўрапейскіх узораў. Увабраўшы ў сябе элементы [[Беларуская готыка|мясцовай готыкі]] і [[Рэнесанс у Беларусі|рэнесансу]], а таксама глыбокія традыцыі візантыйска-рускай сістэмы [[Крыжова-купальны храм|крыжова-купальнага храма]], гэты стыль набыў яскравыя нацыянальныя і рэгіянальныя рысы{{sfn|Лазука|2001|с=50-51}}{{sfn|Габрусь|2001|с=68-69}}. Своеасаблівы сінтэз заходняй (каталіцкай) і ўсходняй ([[Візантыйская архітэктура|візантыйскай]]) архітэктурных традыцый, які выявіўся ў прасторавых кампазіцыях, [[Тэктоніка|тэктоніцы]] і дэкоры, атрымаў у мастацтвазнаўстве назву '''беларускае барока'''. Тэрмін упершыню быў уведзены ў навуковы зварот у канцы 1920-х гадоў гісторыкам архітэктуры [[М. Шчакаціхін|М.&nbsp;Шчакаціхіным]]<ref name="shchak">{{кніга |аўтар=[[М. Шчакаціхін|Шчакаціхін М.]] |загаловак=Нарысы з гісторыі беларускага мастацтва. Т. 1. |месца=Мн. |выдавецтва=Інбелкульт |год=1928}}</ref>{{sfn|Габрусь|2001|с=7}}. З'яўленне барока ў Беларусі было непасрэдна звязана з грамадска-палітычнымі падзеямі другой паловы XVI&nbsp;стагоддзя: [[Люблінская унія|Люблінскай уніяй]] (1569), пачаткам каталіцкай [[Контррэфармацыя ў ВКЛ|контррэфармацыі]] і прыходам [[Ордэн езуітаў|ордэна езуітаў]]. Першым манументальным помнікам барока не толькі ў Беларусі, але і на тэрыторыі ўсёй Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]] (1587—1593), пабудаваны італьянскім архітэктарам [[Джавані Марыя Бернардоні|Янам Марыяй Бернардоні]] па фундацыі князя [[Мікалай Крыштоф Радзівіл Сіротка|Мікалая Крыштофа Радзівіла «Сіроткі»]]{{sfn|Габрусь|2001|с=68}}{{sfn|Шматаў|2001|с=12}}. Нягледзячы на тое, што першапачаткова барока выступала як стыль каталіцкай (найперш езуіцкай) архітэктуры, у спецыфічных умовах поліканфесійнага грамадства Вялікага Княства Літоўскага яно хутка пераадолела рэлігійныя рамкі. Барочная эстэтыка паступова была ўспрынята і перапрацавана [[Праваслаўе ў Вялікім Княстве Літоўскім|праваслаўнай]], [[Уніяцкая царква на Беларусі|уніяцкай]] і нават [[Кальвінізм|пратэстанцкай (кальвінісцкай)]] цэрквамі, стаўшы ўніверсальным стылем эпохі{{sfn|Лазука|2001|с=50}}{{sfn|Габрусь|2001|с=69}}. Эвалюцыя беларускага барока прайшла некалькі этапаў: ад суровых, манументальных форм ранняга і [[Сармацкае барока|«сармацкага» барока]] (XVII&nbsp;ст.) да вытанчанага, надзвычай пластычнага і дынамічнага [[Віленскае барока|віленскага барока]] (сярэдзіна і другая палова XVIII&nbsp;ст.){{sfn|Габрусь|2001|с=68}}. Дасягненні беларускіх майстроў і самабытнасць сфарміраванай імі архітэктурнай школы аказалі значны ўплыў на развіццё манументальнага дойлідства, [[Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва|дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]] і [[Іканапіс|іканапісу]] ў суседніх краінах, у прыватнасці, стаўшы адным з фактараў станаўлення [[барока ў Расіі]] і [[Барока ва Украіне|на Украіне]]{{sfn|Шматаў|2001|с=11, 27—28}}. == Гістарычныя перадумовы і вытокі == З’яўленне і пашырэнне барока ў беларускай архітэктуры было цесна звязана са значнымі сацыяльна-палітычнымі падзеямі другой паловы XVI&nbsp;стагоддзя: заключэннем [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] (1569) і пачаткам каталіцкай [[Контррэфармацыя|контррэфармацыі]], якую праводзіў у першую чаргу [[Таварыства Ісуса|ордэн езуітаў]]. У манументальнае дойлідства [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] быў прыўнесены новы архітэктурна-мастацкі стыль, выразныя сродкі якога вызначаліся павышанай экспрэсіяй і былі пакліканы ўмацаваць пазіцыі каталіцкай царквы{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Цэнтрам станаўлення гэтага стылю стала [[Італія]] (у прыватнасці, [[Рым]]), адкуль ён пачаў сваё шэсце па Еўропе{{sfn|Шматаў|2001|с=12}}. [[Файл:Chiesa gesu facade.jpg|міні|злева|Галоўны ордэнскі храм езуітаў [[Іль Джэзу]] ў [[Рым]]е, які паслужыў для нясвіжскага касцёла Божага Цела]] Беларусь стала адной з першых краін, якая прычынілася да развіцця барока. Першым помнікам гэтага стылю на тэрыторыі Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]], пабудаваны ў 1587—1593 гадах. Яго з’яўленне звязана з дзейнасцю нясвіжскага князя [[Мікалай Крыштоф Радзівіл Сіротка|Мікалая Крыштофа Радзівіла «Сіроткі»]], які пасля паломніцтва ў Святую Зямлю і наведвання Італіі запрасіў італьянскага архітэктара-езуіта [[Джавані Марыя Бернардоні|Яна Марыю Бернардоні]]{{sfn|Шматаў|2001|с=14—15}}. Прататыпам для нясвіжскага касцёла паслужыў галоўны ордэнскі храм езуітаў [[Іль Джэзу]] ў [[Рым]]е. Аднак ужо ў гэтым раннім беларускім помніку праявіліся мясцовыя адметнасці: спрошчаная трактоўка [[Архітэктурны ордар|ордара]] на галоўным фасадзе, больш дэталёвая апрацоўка бакавых фасадаў, наяўнасць гранёных капэл па баках нефаў{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Істотнай падзеяй, звязанай з пачаткам эпохі барока і будаўніцтвам у Нясвіжы, стала таксама ўвядзенне ў беларускае дойлідства прафесійнага праектнага чарцяжа{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Аднак рэзкага і поўнага адмаўлення ад папярэдніх традыцый пад уздзеяннем заходняга барочнага ўзору не адбылося. Новы стыль з’явіўся тым зернем, якое дало парасткі толькі дзякуючы спецыфічным мясцовым умовам. [[Берасцейская унія|Берасцейская царкоўная унія]] 1596 года надзвычай абвастрыла рэлігійна-палітычную барацьбу ў краіне. Саперніцтва паміж католікамі, праваслаўнымі і ўніятамі ў сферы культавага будаўніцтва вымушала ўсе канфесіі звяртацца да найбольш выразных архітэктурных сродкаў барока, адначасова сінтэзуючы іх з мясцовымі будаўнічымі прыёмамі мінулага. Менавіта ў выніку гэтых складаных сацыяльна-культурных працэсаў на працягу XVII—XVIII&nbsp;стагоддзяў сфарміравалася самабытная архітэктурна-мастацкая сістэма беларускага барока{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68—69}}. Візантыйская першааснова праваслаўнай царквы не знікла, а засталася адным «са складаемых» у фарміраванні новага стылю, што абумовіла ўнікальнасць беларускай архітэктуры ў параўнанні з суседнімі польскай ці рускай школамі{{sfn|Шматаў|2001|с=7}}. == Эвалюцыя і стылявыя кірункі == Развіццё стылю барока ў манументальным дойлідстве Беларусі прайшло тры асноўныя перыяды: ранняе барока (канец XVI&nbsp;— першая палова XVII&nbsp;стагоддзя), сталае або «сармацкае» барока (другая палова XVII&nbsp;— 1730-я гады) і позняе або віленскае барока (1730-я&nbsp;— 1780-я гады){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. === Ранняе барока === У першай палове XVII&nbsp;стагоддзя ў беларускай архітэктуры яшчэ працягвалі ўзводзіць храмы з аднанефавай і аднавежавай структурай, што была больш характэрнай для папярэдняга гістарычнага этапу. Да такіх пабудоў адносяцца [[Троіцкі касцёл (Ружаны)|касцёл дамініканцаў у Ружанах]] (1617) і [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы і кляштар бернардзінцаў (Слонім)|касцёл бернардзінцаў у Слоніме]] (1639). Адначасова пашыраўся і новы тып культавай пабудовы&nbsp;— трохнефавая [[Базіліка|базіліка]] з бязвежавым галоўным фасадам, які быў шчодра насычаны ордарнымі элементамі. Такія рысы ўласцівы [[Касцёл Святога Фамы Аквінскага і кляштар дамініканцаў (Мінск)|касцёлу дамініканцаў у Менску]] (пабудаваны пасля 1615 года) і [[Касцёл бернардзінцаў (Гродна)|касцёлу бернардзінцаў у Гародні]]{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. Вызначальным момантам у выпрацоўцы характэрнага тыпу беларускага барочнага храма стала фарміраванне двухвежавых фасадаў. Гэты прынцып быў рэалізаваны ў [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дзятлава)|касцёле ў Дзятлаве]] (1642), [[Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар брыгітак (Гродна)|касцёле брыгітак у Гародні]] (1642—1651) і ў [[Касцёл Наведвання Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Вішнева)|касцёле ў Вішневе]] (1637—1641). Ранні этап развіцця стылю праходзіў пры дамінаванні так званага «езуіцкага барока», калі архітэктары-езуіты ўзводзілі касцёлы і калегіумы па ўзору рымскіх бажніц. Суровая дысцыпліна ордэна вымагала зацвярджэння праектаў у Рыме, і ў выніку раннебарочныя помнікі часта атрымлівалі строгую тэктоніку, буйнамаштабнасць і класічнае выкарыстанне рымскага ордара без залішняй пластычнай дэкаратыўнасці вонкавага аблічча{{sfn|Кулагін|2001|с=107}}. === Сталае («сармацкае») барока === У адрозненне ад абарончых храмаў перыяду [[Беларуская готыка|беларускай готыкі]], у эпоху барока вежы канчаткова страцілі сваё непасрэднае функцыянальнае (абарончае) прызначэнне і сталі выключна важнымі кампазіцыйнымі элементамі. Двухвежавасць вынікала з імкнення архітэктараў узмацніць эмацыянальнае ўздзеянне будынка на гледача. Галоўны фасад пачаў трактавацца як своеасаблівая тэатральная «куліса» для ўсёй кампазіцыі, якая завяршала агульную дынаміку архітэктурных мас. Менавіта гэты мастацкі прынцып, а не павышаная дэкаратыўная пластыка, уласцівы лепшым помнікам сталага беларускага барока{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. Такі падыход яскрава адлюстраваны ў архітэктуры [[Касцёл Святога Міхаіла Архангела (Міхалішкі)|касцёла аўгусцінцаў у Міхалішках]] (1655), [[Касцёл дамініканцаў (Буховічы)|касцёла дамініканцаў у Буховічах]] (1647), [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Засвір)|касцёла кармелітаў у Засвіры]] (1713) і [[Касцёл Праабражэння Гасподняга (Навагрудак)|фарнага касцёла ў Навагрудку]] (перабудаваны да 1724 года). Вонкавае аблічча гэтых будынкаў мае суровы, амаль сярэднявечны характар. Гэты стылявы кірунак, які атрымаў у мастацтвазнаўстве назву [[Сармацкае барока|«сармацкае барока»]], адлюстроўваў рыцарскія ідэалы тагачаснай шляхты. Храмы вылучаліся масіўнасцю і геаметрычнай спрошчанасцю аб'ёмаў, якія маглі моцна кантраставаць з надзвычай пышнай і багатай ілюзорнай лепкай у інтэр'еры, напрыклад, стукавая лепка ў [[Міхалішкаўскі касцёл|Міхалішках]], выкананая італьянскімі майстрамі [[П'етра Перці]] і [[Джавані Галі]]{{sfn|Шматаў|2001|с=18}}{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. === Позняе (віленскае) барока === У XVIII&nbsp;стагоддзі манументальнае будаўніцтва ў Беларусі ўступіла ў фазу свайго найвышэйшага росквіту. Для позняга беларускага барока стала ўласціва надзвычайная маляўнічасць і пластычнасць формаў, шматпланавая прасторавая структура фасадаў, багацце [[Святлацень|святлаценю]]. Архітэктура набыла стромкасць і лёгкасць, што надавала збудаванням вытанчаныя прапорцыі, мудрагелістыя скразныя праёмы і крывалінейныя абрысы вежаў і франтонаў. Станаўленне і росквіт мастацкіх асаблівасцей позняга барока непарыўна звязаны з творчасцю выдатнага віленскага архітэктара [[Іаган Крыштоф Глаўбіц|Яна Крыштофа Глаўбіца]], які працаваў над шматлікімі помнікамі на тэрыторыі Беларусі{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Гэты ўнікальны рэгіянальны кірунак, вядомы як [[Віленскае барока|віленскае барока]], стаў універсальным для розных хрысціянскіх канфесій, але найбольш яскрава і маштабна ён выявіўся менавіта ў культавых пабудовах уніятаў. Сярод найвыдатнейшых узораў гэтага стылю вылучаюцца [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор у Полацку]] (узведзены нанава ўніятамі ў 1738—1750 гадах на рэштках старажытнага храма XI&nbsp;стагоддзя), [[Касцёл Святых Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Беразвечча)|царква і манастыр базыльян у Беразвеччы]] (1756—1763), [[Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Баруны)|манастыр у Барунах]] (1747—1757), комплексы ў [[Свята-Троіцкая царква (Вольна)|Вольне]] (1768) і [[Свята-Пакроўскі манастыр (Талачын)|Талачыне]] (1769—1779), а таксама [[Богаяўленская царква (Жыровіцы)|Багаяўленская]] і [[Крыжаўзвіжанская царква (Жыровічы)|Крыжаўзвіжанская]] цэрквы ў [[Свята-Успенскі Жыровіцкі манастыр|Жыровічах]] (1769) і [[Уваскрасенская царква (Віцебск)|Уваскрасенская царква ў Віцебску]] (1772){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Віленскае барока вызначалася тэлескапічна-яруснай аматэрыяльна-шкілетнай будовай вежаў і хвалістай прасторавай структурай, што стварала ілюзію дынамічнага руху архітэктурных мас уверх{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=154}}. == Горадабудаўніцтва і свецкая архітэктура == === Ансамблі плошчаў і забудова гарадоў === У эпоху барока горадабудаўнічыя і мастацкія прынцыпы — ансамблевасць, прасторавая разгорнутасць і дынамічнасць кампазіцыі, кантрасты маштабаў і рытмаў — знайшлі яскравае ўвасабленне ў грамадзянскай архітэктуры Беларусі. Замест хаатычнай сярэднявечнай забудовы пачалі фарміравацца цэласныя ансамблі плошчаў і вуліц. Маштабным прыкладам такога горадабудаўнічага падыходу з'яўляецца ансамбль [[Гарадніца (Гродна)|Гарадніцы]] ў [[Гродна|Гародні]], створаны ў 1765—1780-я гады па ініцыятыве гродзенскага старосты [[Антоні Тызенгаўз|Антонія Тызенгаўза]]. Гэты комплекс уключаў 85 будынкаў рознага прызначэння, згрупаваных вакол плошчаў і вуліц, у тым ліку палацы, навучальныя ўстановы і батанічны сад{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Галоўнымі грамадскімі ансамблямі сталі гарадскія плошчы, якія ў залежнасці ад функцыі падзяляліся на поліфункцыянальныя, гандлёвыя, культавыя і палацавыя. Спецыфічнай рысай барочнай планіроўкі малых гарадоў і мястэчак (напрыклад, [[Паставы|Паставаў]]) стала акцэнтаваная вось і выкарыстанне сіметрычна-асіметрычных кампазіцый забудовы. Прастора плошчаў арганізоўвалася з улікам візуальных перспектыў, якія замыкаліся вышыннымі дамінантамі — манументальнымі касцёламі, ратушамі або палацамі. У архітэктуры гандлёвых радоў, аўстэрый і дамоў рамеснікаў выкарыстоўваліся спрошчаныя формы барока, такія як фігурныя шчыпцы, пілястры і фігурныя ліштвы{{sfn|Чантурыя_Ю|2001|с=84—85}}. === Палацава-паркавыя рэзідэнцыі === У элітнай свецкай архітэктуры адбыўся карэнны пераход ад замкнёных абарончых замкаў да адкрытых рэпрэзентатыўных рэзідэнцый. Магнацкія двары арыентаваліся на агульнаеўрапейскі, шмат у чым французскі, ідэал палацава-паркавага комплексу тыпу ''entre cour et jardin'' («паміж дваром і паркам»). Асноўнымі прынцыпамі архітэктуры сталі паўзамкнёнасць аб'ёмна-прасторавай кампазіцыі, калі бакавыя флігелі разам з галоўным корпусам і агароджай утваралі парадны двор — [[курданёр]], а таксама анфіладнасць унутранай планіроўкі{{sfn|Кулагін|2001|с=114}}{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Для стварэння такіх ансамбляў у Вялікае Княства Літоўскае запрашаліся вядучыя еўрапейскія дойліды. Па праектах [[Матэус Даніэль Пёпельман|М.&nbsp;Д.&nbsp;Пёпельмана]] і яго вучняў быў узведзены [[Новы замак (Гродна)|Новы замак у Гародні]]. Замежныя майстры, такія як [[Джузэпэ Сака|Дж.&nbsp;Сака]], [[Карла Спампані|К.&nbsp;Спампані]] і [[Я. Габрыэль|Я.&nbsp;Габрыэль]], працавалі над стварэннем велічных палацаў у [[Палацава-паркавы комплекс Валовічаў (Свяцк)|Свяцку]], [[Сядзіба Храптовічаў (Шчорсы)|Шчорсах]], [[Ружанскі палац|Ружанах]] і [[Палац Радзівілаў (Дзятлава)|Дзятлаве]]. Інтэр'еры аздабляліся з выкарыстаннем стукавай лепкі, манументальнага жывапісу і мясцовых шпалер (габеленаў), мануфактуры па вытворчасці якіх былі заснаваны [[Радзівілы|Радзівіламі]] і [[Агінскія|Агінскімі]] ў [[Слуцкія паясы|Слуцку]], [[Мір (Карэліцкі раён)|Міры]] і [[Карэлічы|Карэлічах]] (Альбе){{sfn|Кулагін|2001|с=114—115}}. Неад'емнай часткай барочных рэзідэнцый сталі [[Рэгулярны парк|рэгулярныя (французскія і італьянскія) паркі]]. Яны ўяўлялі сабой складаныя геаметрычныя кампазіцыі са стрыжаных дрэў ([[Шпалеры (садова-паркавае мастацтва)|шпалер]]), якія ўтваралі зялёныя «кабінеты», «залы» і [[Зялёны лабірынт|лабірынты]]. У парках актыўна выкарыстоўваліся экзатычныя расліны ў [[Вазон|вазонах]], [[Аранжарэя|аранжарэі]] і [[Фігарня|фігарні]]. Цікавай асаблівасцю паркабудавання Беларусі было шырокае выкарыстанне тэрасавання рэльефу: італьянскія сады на некалькіх [[Тэраса|тэрасах]] з [[Падпорная сцяна|падпорнымі сценкамі]] і [[Лесвіца|лесвіцамі]] былі створаны ў [[Валожын|Валожыне]], [[Альба (паркавы комплекс)|Альбе]] пад [[Нясвіж|Нясвіжам]], [[Ружаны|Ружанах]] і іншых маёнтках{{sfn|Федарук|2001|с=285—287}}. == Драўлянае культавае дойлідства == Асноўным традыцыйным матэрыялам у забудове гарадоў і вёсак Беларусі заставалася дрэва. На развіццё манументальнага драўлянага дойлідства пачынаючы з XVII&nbsp;стагоддзя аказвалі значны ўплыў мастацкія стылі, што ўжо панавалі ў мураванай архітэктуры. Па сваёй архітэктоніцы драўляныя храмы падзяляліся на дзве асноўныя групы: ''клецкія'' і ''крыжовыя''{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Клецкія храмы (назва паходзіць ад традыцыйнай сялянскай пабудовы — [[клеці]]) складаліся з аднаго ці некалькіх прамавугольных зрубаў. Пад уплывам мураваных готыка-рэнесансных храмаў спачатку склаўся тып будынка з вежай над бабінцам (цэрквы ў Гарадку, [[Дабраслаўка|Дабраслаўцах]], [[Свята-Троіцкая царква (Дастоева)|Дастоеве]]). У перыяд барока пашырылася будаўніцтва двухзрубавых драўляных цэркваў з плоскім бязвежавым фасадам, завершаным трохвугольным франтонам (цэрквы ў [[Вавулічы|Вавулічах]], [[Свята-Троіцкая царква (Бездзеж)|Бездзежы]], [[Дзеткавічы|Дзеткавічах]]). На наступным этапе пачалі ўзводзіць храмы з дзвюма вежамі па баках галоўнага фасада ([[Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Дзівін)|цэрквы ў Дзівіне]], [[Свята-Юр'еўская царква (Валавель)|Валавелі]], [[Латыгаль|Латыгалі]], [[Касцёл Святой Тройцы (Цялядавічы)|касцёл у Цялядавічах]]){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Вежы драўляных храмаў барока звычайна не мелі ніякага функцыянальнага (абарончага) прызначэння: адзінай іх мэтай было ўзбагачэнне сілуэта збудавання і ўзмацненне дынамікі кампазіцыі. У XVIII&nbsp;стагоддзі яны пачалі раскрапоўваць фасады на ўсю вышыню і нават ставіліся пад вуглом да плоскасці фасада (як у царкве ў [[Хаціслаў|Хаціславе]]){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=74}}. Крыжовыя ў плане драўляныя саборы, якія неслі візантыйскую традыцыю (генетычна паходзячы ад мураванага крыжова-купальнага храма), у XVII—XVIII&nbsp;стагоддзях будавалі пераважна пры буйных праваслаўных манастырах ([[Свята-Троіцкі Маркаў манастыр|віцебскім Маркавым]], [[Богаяўленскі Куцеінскі манастыр|аршанскім Богаяўленскім Куцеінскім]], [[Свята-Духаўскі Тупічэўскі манастыр|мсціслаўскім Тупічэўскім]]). Вызначальнай рысай такіх помнікаў з'яўлялася тэктанічнае адзінства аб'ёмаў і маналітнасць кампазіцыі дахаў{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71, 74}}. == Сінтэз мастацтваў: інтэр'ер і манументальны жывапіс == Характэрнай асаблівасцю барочнай архітэктуры стаў гарманічны сінтэз дойлідства, жывапісу і скульптуры. Дэкаратыўная пластыка, аснову якой складала ордарная сістэма, на працягу XVII—XVIII&nbsp;стагоддзяў эвалюцыянавала ад адзіночных плоскіх пілястраў да шматлікіх раскраповак, хвалістых карнізаў, пукатых і ўвагнутых аб'ёмаў. У аздобе інтэр'ераў пачалі шырока ўжываць лепку ў тэхніцы ''[[стука]]'' (штучнага мармуру з абпаленага гіпсу, вапны і клею){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Асаблівае значэнне ў арганізацыі ўнутранай прасторы набылі манументальныя фрэскавыя размалёўкі. Жывапісныя кампазіцыі візуальна разрывалі тэктанічныя межы будынкаў, ствараючы ілюзію незамкнёнай, бязмежнай прасторы. Вялікі ўплыў на развіццё фрэскавага мастацтва ў Беларусі аказала так званая «[[Квадратура (мастацтва)|квадратура]]» — ілюзорная архітэктурная перспектыва. Яе распаўсюджанню садзейнічала выкарыстанне друкаваных узорнікаў, у прыватнасці трактата італьянскага майстра [[Андрэа Поца]]{{sfn|Гаршкавоз|2001|с=206}}. Манументальны жывапіс XVIII&nbsp;стагоддзя развіваўся ў цеснай сувязі з заходнееўрапейскімі (рымскімі і баварскімі) узорамі. Выдатнымі прыкладамі барочнага сценапісу з'яўляюцца фрэскі [[Касцёл Святога Францішка Ксаверыя (Гродна)|фарнага касцёла ў Гародні]], [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар кармелітаў (Мсціслаў)|кармеліцкага касцёла ў Мсціславе]], [[Сабор Унебаўзяцця Дзевы Марыі і Святога Станіслава|касцёла Святога Станіслава ў Магілёве]], а таксама страчаныя роспісы касцёла езуітаў у Нясвіжы і царквы ў Беразвеччы{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}{{sfn|Гаршкавоз|2001|с=204, 207}}. Адначасова з каталіцкімі храмамі багатымі фрэскамі ўпрыгожваліся і праваслаўныя: так, у роспісах [[Свята-Духаўская царква Тупічэўскага манастыра|Свята-Духаўскай царквы]] [[Тупічэўскі манастыр (Мсціслаў)|Тупічэўскага манастыра]] ў Мсціславе (сярэдзіна XVII&nbsp;ст.) праявіўся поўны разрыў з візантыйскай традыцыяй, здзіўляла прастанароднасць вобразаў і багацце этнаграфічных рэалій{{sfn|Шматаў|2001|с=15}}. Вялікага росквіту ў эпоху барока дасягнула алтарная скульптура і манументальная разьба па дрэве. Для надання эмацыянальнай прыўзнятасці інтэр'ерам выкарыстоўвалася тэхніка аб'ёмнай, скразной арнаментальнай разьбы з расліннымі матывамі, якая стала вядомай далёка за межамі краіны пад назвай «[[беларуская рэзь]]»{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=74}}{{sfn|Шматаў|2001|с=18}}. Сапраўдным шэдэўрам манументальна-дэкаратыўнага мастацтва з'яўляецца ансамбль [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Пінск)|касцёла францысканцаў у Пінску]] (першая палова XVIII&nbsp;ст.). Яго галоўны і бакавыя алтары, а таксама ўнікальны амбон багата аздоблены разьбянымі фігурамі апосталаў і анёлаў, вітымі калонамі, картушамі і балдахінамі, якія ствараюць выключна дынамічную і тэатралізаваную кампазіцыю{{sfn|Ярашэвіч|2001|с=187, 189—193}}. == Адметнасці ўніяцкага храмабудаўніцтва == Важную ролю ў станаўленні і развіцці архітэктуры беларускага барока (у прыватнасці, яго віленскай фазы) адыграла грэка-каталіцкая (уніяцкая) царква і яе манаскі [[Базыльяне|ордэн базыльян]]. Спецыфічныя ўмовы поліканфесійнага грамадства і літургічныя патрабаванні ўніятаў прывялі да выпрацоўкі ўнікальных архітэктурна-планіровачных і мастацкіх рашэнняў, якія іманентна выпрацаваліся на аснове традыцый мясцовага дойлідства з улікам усходніх і заходніх уплываў{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=144}}. У працэсе эвалюцыі ўніяцкага барока сфарміраваўся тып двухвежавага аднаапсіднага храма (часцей за ўсё трохнефавай базілікі). Адной з самых адметных асаблівасцей шэрагу ўніяцкіх помнікаў сярэдзіны XVIII&nbsp;стагоддзя стала мерыдыянальная арыентацыя будынкаў — алтаром на поўнач. Гэты прыём, які парушаў традыцыйную арыентацыю на ўсход, узнік як вынік ідэі сімвалічнага нейтралітэту ўніятаў да ўплываў заходняй (Рым) і ўсходняй (Масква) цэркваў. Яскравым прыкладам такой арыентацыі з'яўляецца перабудаваны [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор у Полацку]]{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=146}}. У інтэр'ерах уніяцкіх храмаў таксама сфарміраваліся спецыфічныя рысы. Замест традыцыйных драўляных іканастасаў тут пачалі ўзводзіць мураваныя алтарныя перагародкі. Гэтыя канструкцыі мелі шматпланавую прасторава-развітую будову, багата аздабляліся ляпнымі пазалочанымі гірляндамі, картушамі і капітэлямі, спалучаючы каталіцкую тэатралізаванасць з захаваннем усходняй літургічнай функцыі (напрыклад, у Сафійскім саборы і [[Касцёл Святых Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Беразвечча)|царквы ў Беразвеччы]]){{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=147—148}}. Для вонкавага аблічча манастырскіх храмаў базыльян характэрна выкарыстанне так званых «брамкавых» фасадаў. У такіх кампазіцыях галоўны фасад пазбаўляўся масіўных бакавых вежаў і нагадваў манументальную браму з дынамічным і насычаным пластыкай цэнтральным завяршэннем (фігурным атыкавым франтонам). Падобныя рашэнні можна ўбачыць у [[Свята-Троіцкая царква (Вольна)|царкве ў Вольне]], храме ў [[Свята-Пакроўскі манастыр (Талачын)|Талачыне]] і [[Багаяўленская царква (Жыровічы)|Богаяўленскай царкве ў Жыровічах]]{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=154—157}}. == Праваслаўнае і пратэстанцкае дойлідства == === Пратэстанцкія зборы === У перыяд пашырэння [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] ў Вялікім Княстве Літоўскім (канец XVI — першая палова XVII&nbsp;стагоддзя) актыўнае будаўніцтва разгарнулі пратэстанты, у першую чаргу кальвіністы. Архітэктура [[Кальвінскі збор|кальвінскіх збораў]] (храмаў) вызначалася суровым аскетызмам, лапідарнасцю формаў і адсутнасцю багатага дэкору, што адпавядала ідэалогіі гэтай канфесіі. Пратэстанцкія храмы ў [[Смаргонь|Смаргоні]], [[Кальвінскі збор (Койданава)|Койданаве]], [[Кальвінскі збор (Заслаўе)|Заслаўі]] першапачаткова захоўвалі познегатычныя і рэнесансныя рысы, уключаючы відавочны абарончы характар (таўшчэзныя сцены, вузкія вокны-байніцы, масіўныя вежы){{sfn|Габрусь|2001|с=83—85}}. Аднак паступова, у працэсе перабудоў і развіцця, архітэктура збораў пачала ўбіраць у сябе элементы барока. Яскравым прыкладам такога сінтэзу з'яўляецца кальвінскі збор у Смаргоні, які мае ўнікальную цэнтрычную васьмігранную структуру (актагон), завершаную шатровым дахам і ўпрыгожаную барочнымі архітэктурнымі дэталямі. Барочныя рысы праявіліся і ў вырашэнні вежаў, аздабленні інтэр'ераў стукавай лепкай, выкарыстанні складаных прафіляваных карнізаў{{sfn|Габрусь|2001|с=85—87}}. === Магілёўская архітэктурная школа === У праваслаўным дойлідстве XVII&nbsp;стагоддзя таксама адбываліся складаныя працэсы адаптацыі новага стылю да традыцыйных візантыйска-рускіх канонаў. Найбольш яскрава гэты сінтэз праявіўся на ўсходзе Беларусі, дзе намаганнямі мясцовых рамесных цэхаў сфарміравалася так званая «магілёўская архітэктурная школа»{{sfn|Гліннік|2001|с=173}}. У першай палове і сярэдзіне XVII&nbsp;стагоддзя праваслаўныя брацтвы і манастыры ўзводзілі мураваныя храмы, якія захоўвалі традыцыйную крыжова-купальную кампазіцыю, але аздабляліся знешне ў формах пострэнесансу і ранняга барока. Да гэтага кола помнікаў належаць [[Свята-Богаяўленскі сабор (Магілёў)|Богаяўленскі сабор]] (1636—1639), [[Свята-Мікольскі манастыр (Магілёў)|Мікольская]] (1669—1672) і [[Успенская царква (Магілёў)|Успенская]] (1670—1684) цэрквы ў [[Магілёў|Магілёве]], а таксама [[Святадухаўская царква Куцеінскага манастыра|Святадухаўская царква]] [[Богаяўленскі Куцеінскі манастыр|Куцеінскага манастыра]] пад [[Орша|Оршай]] (да 1653 года){{sfn|Гліннік|2001|с=173—174}}{{sfn|Габрусь|2001|с=109—111}}. Магілёўская архітэктурная школа вызначалася выкарыстаннем шмат'ярусных фігурных франтонаў з пластычнымі валютамі і нішамі. У адрозненне ад каталіцкіх і ўніяцкіх храмаў, фасады магілёўскіх праваслаўных цэркваў мелі больш плоскасны, «дывановы» характар аздаблення, які імітаваў структуру шмат'ярусных драўляных іканастасаў. Інтэр'еры гэтых храмаў шчодра ўпрыгожваліся фрэскавай паліхроміяй і багатай драўлянай «беларускай рэззю»{{sfn|Габрусь|2001|с=113—114}}{{sfn|Гліннік|2001|с=174}}. Характэрна, што мастацкія формы магілёўскага барока захоўвалі пэўны архаізм і кансерватызм аж да канца XVII&nbsp;стагоддзя, што было прадыктавана ідэалагічным супрацьстаяннем праваслаўнага насельніцтва каталіцкай экспансіі{{sfn|Гліннік|2001|с=176—179}}. == Уплыў на мастацтва Расіі і Украіны == Беларускія майстры адыгралі выключна важную ролю ў станаўленні барочнага мастацтва і архітэктуры ў суседніх усходнеславянскіх краінах. Найбольш інтэнсіўны працэс міграцыі мастацкіх ідэй і саміх творцаў адбываўся ў сярэдзіне XVII&nbsp;стагоддзя. Падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|руска-польскай вайны 1654—1667 гадоў]] вялікая колькасць беларускіх майстроў (дойлідаў, жывапісцаў, рэзчыкаў, кафляроў) з [[Вільня|Вільні]], [[Полацк|Полацка]], [[Віцебск|Віцебска]], [[Смаленск|Смаленска]] і іншых гарадоў была гвалтоўна вывезена ў [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскую дзяржаву]]. У Маскве яны былі паселены ў асобнай Мяшчанскай слабадзе і працавалі пры царскім двары ў [[Аружэйная палата|Аружэйнай палаце]]{{sfn|Шматаў|2001|с=21}}. Значнае ўздзеянне беларускія майстры аказалі на развіццё рускага дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва і манументальнага дэкору. У Расію была прынесена традыцыя аб'ёмна-ажурнай разьбы па дрэве, якая атрымала назву «[[беларуская рэзь]]» (або «флемская разьба»). Гэтая тэхніка, насычаная барочнымі расліннымі матывамі, выкарыстоўвалася пры стварэнні іканастасаў, напрыклад, у Смаленскім саборы [[Новадзявочы манастыр|Новадзявочага манастыра ў Маскве]], і аздабленні царскіх палацаў, у прыватнасці, драўлянага палаца ў [[Каломенскае|Каломенскім]]{{sfn|Шматаў|2001|с=26}}. Не меншы ўплыў зрабілі беларускія кафляры. Майстры [[Ігнацій Максімаў]], [[Сцяпан Іваноў-Палубес]] і [[Пётр Іваноў-Заборскі]] наладзілі ў Расіі вытворчасць шматколернай паліванай [[Кафля|кафлі]]. Яны ўпершыню прыўнеслі ў рускае дойлідства барочныя матывы (калонкі, [[Антаблемент|антаблементы]], [[Картуш (архітэктура)|картушы]], выявы [[Херувім|херувімаў]]), якія актыўна выкарыстоўваліся пры аздабленні [[Валдайскі Іверскі манастыр|Іверскага манастыра на Валдаі]] і [[Нова-Іерусалімскі манастыр|Нова-Іерусалімскага сабора]]{{sfn|Шматаў|2001|с=26}}. Акрамя таго, беларускія майстры садзейнічалі ўкараненню ў рускае дойлідства заходнееўрапейскай [[Ордарная сістэма|ордарнай сістэмы]]{{sfn|Шматаў|2001|с=22}}. На тэрыторыі [[Украіна|Украіны]] барока пачало фарміравацца пазней, чым у Беларусі, і таксама адчула на сабе ўплыў беларускай архітэктурнай школы. Першы ўкраінскі барочны помнік — [[Касцёл езуітаў (Львоў)|касцёл езуітаў у Львове]] (1610—1630-я гады) — узводзіўся італьянскім дойлідам [[Джакама Брыяна|Дж.&nbsp;Брыяна]], які відавочна абапіраўся на вопыт будаўніцтва езуіцкага [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёла Божага Цела ў Нясвіжы]]. Падабенства франтонаў і агульнай кампазіцыі ў абодвух помніках з'яўляецца бясспрэчным. Значны ўплыў на ўкраінскае мастацтва аказалі і беларускія майстры кніжнай гравюры, напрыклад, браты [[Аляксандр Тарасевіч|Аляксандр]] і [[Лявонцій Тарасевіч|Лявонцій Тарасевічы]], друкар [[Спірыдон Собаль]], якія перанеслі ў Кіеў і Львоў перадавыя дасягненні [[Віленская школа гравюры|віленскай]] і [[Магілёўская школа гравюры|магілёўскай школ]] медзярыту{{sfn|Шматаў|2001|с=29—30}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Мураваныя харалы|ref=Габрусь}} * {{артыкул |аўтар=[[В. Ф. Шматаў|Шматаў В. Ф.]] |загаловак=Станаўленне барока ў мастацтве ўсходнеславянскіх народаў |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=7—45 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Шматаў}} * {{артыкул |аўтар=[[Б. А. Лазука|Лазука Б. А.]] |загаловак=Беларускае барока. Тэндэнцыі і напрамкі развіцця |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=50—64 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Лазука}} * {{артыкул |аўтар=[[Т. В. Габрусь|Габрусь Т. В.]] |загаловак=Абрысы станаўлення стылю барока ў манументальным дойлідстве Беларусі |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=65—80 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Габрусь_Абрысы}} * {{артыкул |аўтар=[[А. М. Кулагін|Кулагін А. М.]] |загаловак=Элітная архітэктура барока Беларусі ў агульнаеўрапейскім кантэксце |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=102—123 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Кулагін}} * {{артыкул|ref=Чантурыя_Ю|аўтар=[[Ю. У. Чантурыя|Чантурыя Ю. У.]]|загаловак=Архітэктурны ансамбль плошчы ў горадабудаўніцтве барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=81—101|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Федарук|аўтар=[[А. Т. Федарук|Федарук А. Т.]]|загаловак=Эпоха барока ў паркабудаўніцтве Беларусі|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=282—290|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Гаршкавоз|аўтар=[[В. Дз. Гаршкавоз|Гаршкавоз В. Дз.]]|загаловак=Беларускі сценапіс XVIII ст. Тыпалогія ў кантэксце польскага барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=203—212|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Ярашэвіч|аўтар=[[А. А. Ярашэвіч|Ярашэвіч А. А.]]|загаловак=Архітэктурна-скульптурны ансамбль касцёла францысканцаў у Пінску|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=186—202|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Габрусь_Аспекты|аўтар=[[Т. В. Габрусь|Габрусь Т. В.]]|загаловак=Стылістычныя аспекты архітэктуры віленскага барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=140—166|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Гліннік|аўтар=[[В. В. Гліннік|Гліннік В. В.]]|загаловак=Святадухаўская (цёплая) царква Куцеінскага Богаяўленскага манастыра. Досвед рэканструкцыі|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=167—185|isbn=985-08-0452-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Архітэктура Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктура барока ў Беларусі]] 7vtxg9tfmp0a6wm3uhyuph8xi1lp1h1 5121712 5121708 2026-04-05T19:19:21Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Эвалюцыя і стылявыя кірункі */ 5121712 wikitext text/x-wiki [[Файл:Нясвіж. Касцёл Божага Цела. 2022.jpg|міні|Першым помнікам барока не толькі ў Беларусі, але і на тэрыторыі ўсёй Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]], пабудаваны ў 1587—1593 гг. італьянскім архітэктарам [[Джавані Марыя Бернардоні|Янам Марыяй Бернардоні]]]] '''Архітэкту́ра баро́ка ў Белару́сі''' — мастацкі і [[архітэктурны стыль]], які дамінаваў у манументальным, [[Культавая архітэктура|культавым]] і свецкім дойлідстве на тэрыторыі сучаснай [[Беларусь|Беларусі]] (у межах [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]) з канца XVI і да канца XVIII&nbsp;стагоддзя. З'яўляючыся лагічным працягам агульнаеўрапейскіх працэсаў, [[барока]] на беларускіх землях не было простым механічным запазычаннем заходнееўрапейскіх узораў. Увабраўшы ў сябе элементы [[Беларуская готыка|мясцовай готыкі]] і [[Рэнесанс у Беларусі|рэнесансу]], а таксама глыбокія традыцыі візантыйска-рускай сістэмы [[Крыжова-купальны храм|крыжова-купальнага храма]], гэты стыль набыў яскравыя нацыянальныя і рэгіянальныя рысы{{sfn|Лазука|2001|с=50-51}}{{sfn|Габрусь|2001|с=68-69}}. Своеасаблівы сінтэз заходняй (каталіцкай) і ўсходняй ([[Візантыйская архітэктура|візантыйскай]]) архітэктурных традыцый, які выявіўся ў прасторавых кампазіцыях, [[Тэктоніка|тэктоніцы]] і дэкоры, атрымаў у мастацтвазнаўстве назву '''беларускае барока'''. Тэрмін упершыню быў уведзены ў навуковы зварот у канцы 1920-х гадоў гісторыкам архітэктуры [[М. Шчакаціхін|М.&nbsp;Шчакаціхіным]]<ref name="shchak">{{кніга |аўтар=[[М. Шчакаціхін|Шчакаціхін М.]] |загаловак=Нарысы з гісторыі беларускага мастацтва. Т. 1. |месца=Мн. |выдавецтва=Інбелкульт |год=1928}}</ref>{{sfn|Габрусь|2001|с=7}}. З'яўленне барока ў Беларусі было непасрэдна звязана з грамадска-палітычнымі падзеямі другой паловы XVI&nbsp;стагоддзя: [[Люблінская унія|Люблінскай уніяй]] (1569), пачаткам каталіцкай [[Контррэфармацыя ў ВКЛ|контррэфармацыі]] і прыходам [[Ордэн езуітаў|ордэна езуітаў]]. Першым манументальным помнікам барока не толькі ў Беларусі, але і на тэрыторыі ўсёй Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]] (1587—1593), пабудаваны італьянскім архітэктарам [[Джавані Марыя Бернардоні|Янам Марыяй Бернардоні]] па фундацыі князя [[Мікалай Крыштоф Радзівіл Сіротка|Мікалая Крыштофа Радзівіла «Сіроткі»]]{{sfn|Габрусь|2001|с=68}}{{sfn|Шматаў|2001|с=12}}. Нягледзячы на тое, што першапачаткова барока выступала як стыль каталіцкай (найперш езуіцкай) архітэктуры, у спецыфічных умовах поліканфесійнага грамадства Вялікага Княства Літоўскага яно хутка пераадолела рэлігійныя рамкі. Барочная эстэтыка паступова была ўспрынята і перапрацавана [[Праваслаўе ў Вялікім Княстве Літоўскім|праваслаўнай]], [[Уніяцкая царква на Беларусі|уніяцкай]] і нават [[Кальвінізм|пратэстанцкай (кальвінісцкай)]] цэрквамі, стаўшы ўніверсальным стылем эпохі{{sfn|Лазука|2001|с=50}}{{sfn|Габрусь|2001|с=69}}. Эвалюцыя беларускага барока прайшла некалькі этапаў: ад суровых, манументальных форм ранняга і [[Сармацкае барока|«сармацкага» барока]] (XVII&nbsp;ст.) да вытанчанага, надзвычай пластычнага і дынамічнага [[Віленскае барока|віленскага барока]] (сярэдзіна і другая палова XVIII&nbsp;ст.){{sfn|Габрусь|2001|с=68}}. Дасягненні беларускіх майстроў і самабытнасць сфарміраванай імі архітэктурнай школы аказалі значны ўплыў на развіццё манументальнага дойлідства, [[Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва|дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]] і [[Іканапіс|іканапісу]] ў суседніх краінах, у прыватнасці, стаўшы адным з фактараў станаўлення [[барока ў Расіі]] і [[Барока ва Украіне|на Украіне]]{{sfn|Шматаў|2001|с=11, 27—28}}. == Гістарычныя перадумовы і вытокі == З’яўленне і пашырэнне барока ў беларускай архітэктуры было цесна звязана са значнымі сацыяльна-палітычнымі падзеямі другой паловы XVI&nbsp;стагоддзя: заключэннем [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] (1569) і пачаткам каталіцкай [[Контррэфармацыя|контррэфармацыі]], якую праводзіў у першую чаргу [[Таварыства Ісуса|ордэн езуітаў]]. У манументальнае дойлідства [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] быў прыўнесены новы архітэктурна-мастацкі стыль, выразныя сродкі якога вызначаліся павышанай экспрэсіяй і былі пакліканы ўмацаваць пазіцыі каталіцкай царквы{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Цэнтрам станаўлення гэтага стылю стала [[Італія]] (у прыватнасці, [[Рым]]), адкуль ён пачаў сваё шэсце па Еўропе{{sfn|Шматаў|2001|с=12}}. [[Файл:Chiesa gesu facade.jpg|міні|злева|Галоўны ордэнскі храм езуітаў [[Іль Джэзу]] ў [[Рым]]е, які паслужыў для нясвіжскага касцёла Божага Цела]] Беларусь стала адной з першых краін, якая прычынілася да развіцця барока. Першым помнікам гэтага стылю на тэрыторыі Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]], пабудаваны ў 1587—1593 гадах. Яго з’яўленне звязана з дзейнасцю нясвіжскага князя [[Мікалай Крыштоф Радзівіл Сіротка|Мікалая Крыштофа Радзівіла «Сіроткі»]], які пасля паломніцтва ў Святую Зямлю і наведвання Італіі запрасіў італьянскага архітэктара-езуіта [[Джавані Марыя Бернардоні|Яна Марыю Бернардоні]]{{sfn|Шматаў|2001|с=14—15}}. Прататыпам для нясвіжскага касцёла паслужыў галоўны ордэнскі храм езуітаў [[Іль Джэзу]] ў [[Рым]]е. Аднак ужо ў гэтым раннім беларускім помніку праявіліся мясцовыя адметнасці: спрошчаная трактоўка [[Архітэктурны ордар|ордара]] на галоўным фасадзе, больш дэталёвая апрацоўка бакавых фасадаў, наяўнасць гранёных капэл па баках нефаў{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Істотнай падзеяй, звязанай з пачаткам эпохі барока і будаўніцтвам у Нясвіжы, стала таксама ўвядзенне ў беларускае дойлідства прафесійнага праектнага чарцяжа{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Аднак рэзкага і поўнага адмаўлення ад папярэдніх традыцый пад уздзеяннем заходняга барочнага ўзору не адбылося. Новы стыль з’явіўся тым зернем, якое дало парасткі толькі дзякуючы спецыфічным мясцовым умовам. [[Берасцейская унія|Берасцейская царкоўная унія]] 1596 года надзвычай абвастрыла рэлігійна-палітычную барацьбу ў краіне. Саперніцтва паміж католікамі, праваслаўнымі і ўніятамі ў сферы культавага будаўніцтва вымушала ўсе канфесіі звяртацца да найбольш выразных архітэктурных сродкаў барока, адначасова сінтэзуючы іх з мясцовымі будаўнічымі прыёмамі мінулага. Менавіта ў выніку гэтых складаных сацыяльна-культурных працэсаў на працягу XVII—XVIII&nbsp;стагоддзяў сфарміравалася самабытная архітэктурна-мастацкая сістэма беларускага барока{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68—69}}. Візантыйская першааснова праваслаўнай царквы не знікла, а засталася адным «са складаемых» у фарміраванні новага стылю, што абумовіла ўнікальнасць беларускай архітэктуры ў параўнанні з суседнімі польскай ці рускай школамі{{sfn|Шматаў|2001|с=7}}. == Эвалюцыя і стылявыя кірункі == Развіццё стылю барока ў манументальным дойлідстве Беларусі прайшло тры асноўныя перыяды: ранняе барока (канец XVI&nbsp;— першая палова XVII&nbsp;стагоддзя), сталае або [[Сармацкае барока|«сармацкае» барока]] (другая палова XVII&nbsp;— 1730-я гады) і позняе або [[віленскае барока]] (1730-я&nbsp;— 1780-я гады){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. === Ранняе барока === У першай палове XVII&nbsp;стагоддзя ў беларускай архітэктуры яшчэ працягвалі ўзводзіць храмы з аднанефавай і аднавежавай структурай, што была больш характэрнай для папярэдняга гістарычнага этапу. Да такіх пабудоў адносяцца [[Троіцкі касцёл (Ружаны)|касцёл дамініканцаў у Ружанах]] (1617) і [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы і кляштар бернардзінцаў (Слонім)|касцёл бернардзінцаў у Слоніме]] (1639). Адначасова пашыраўся і новы тып культавай пабудовы&nbsp;— трохнефавая [[Базіліка|базіліка]] з бязвежавым галоўным фасадам, які быў шчодра насычаны ордарнымі элементамі. Такія рысы ўласцівы [[Касцёл Святога Фамы Аквінскага і кляштар дамініканцаў (Мінск)|касцёлу дамініканцаў у Менску]] (пабудаваны пасля 1615 года) і [[Касцёл бернардзінцаў (Гродна)|касцёлу бернардзінцаў у Гародні]]{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. Вызначальным момантам у выпрацоўцы характэрнага тыпу беларускага барочнага храма стала фарміраванне двухвежавых фасадаў. Гэты прынцып быў рэалізаваны ў [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дзятлава)|касцёле ў Дзятлаве]] (1642), [[Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар брыгітак (Гродна)|касцёле брыгітак у Гародні]] (1642—1651) і ў [[Касцёл Наведвання Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Вішнева)|касцёле ў Вішневе]] (1637—1641). Ранні этап развіцця стылю праходзіў пры дамінаванні так званага «езуіцкага барока», калі архітэктары-езуіты ўзводзілі касцёлы і калегіумы па ўзору рымскіх бажніц. Суровая дысцыпліна ордэна вымагала зацвярджэння праектаў у Рыме, і ў выніку раннебарочныя помнікі часта атрымлівалі строгую тэктоніку, буйнамаштабнасць і класічнае выкарыстанне рымскага ордара без залішняй пластычнай дэкаратыўнасці вонкавага аблічча{{sfn|Кулагін|2001|с=107}}. === Сталае («сармацкае») барока === У адрозненне ад абарончых храмаў перыяду [[Беларуская готыка|беларускай готыкі]], у эпоху барока вежы канчаткова страцілі сваё непасрэднае функцыянальнае (абарончае) прызначэнне і сталі выключна важнымі кампазіцыйнымі элементамі. Двухвежавасць вынікала з імкнення архітэктараў узмацніць эмацыянальнае ўздзеянне будынка на гледача. Галоўны фасад пачаў трактавацца як своеасаблівая тэатральная «куліса» для ўсёй кампазіцыі, якая завяршала агульную дынаміку архітэктурных мас. Менавіта гэты мастацкі прынцып, а не павышаная дэкаратыўная пластыка, уласцівы лепшым помнікам сталага беларускага барока{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. Такі падыход яскрава адлюстраваны ў архітэктуры [[Касцёл Святога Міхаіла Архангела (Міхалішкі)|касцёла аўгусцінцаў у Міхалішках]] (1655), [[Касцёл дамініканцаў (Буховічы)|касцёла дамініканцаў у Буховічах]] (1647), [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Засвір)|касцёла кармелітаў у Засвіры]] (1713) і [[Касцёл Праабражэння Гасподняга (Навагрудак)|фарнага касцёла ў Навагрудку]] (перабудаваны да 1724 года). Вонкавае аблічча гэтых будынкаў мае суровы, амаль сярэднявечны характар. Гэты стылявы кірунак, які атрымаў у мастацтвазнаўстве назву [[Сармацкае барока|«сармацкае барока»]], адлюстроўваў рыцарскія ідэалы тагачаснай шляхты. Храмы вылучаліся масіўнасцю і геаметрычнай спрошчанасцю аб'ёмаў, якія маглі моцна кантраставаць з надзвычай пышнай і багатай ілюзорнай лепкай у інтэр'еры, напрыклад, стукавая лепка ў [[Міхалішкаўскі касцёл|Міхалішках]], выкананая італьянскімі майстрамі [[П'етра Перці]] і [[Джавані Галі]]{{sfn|Шматаў|2001|с=18}}{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. === Позняе (віленскае) барока === У XVIII&nbsp;стагоддзі манументальнае будаўніцтва ў Беларусі ўступіла ў фазу свайго найвышэйшага росквіту. Для позняга беларускага барока стала ўласціва надзвычайная маляўнічасць і пластычнасць формаў, шматпланавая прасторавая структура фасадаў, багацце [[Святлацень|святлаценю]]. Архітэктура набыла стромкасць і лёгкасць, што надавала збудаванням вытанчаныя прапорцыі, мудрагелістыя скразныя праёмы і крывалінейныя абрысы вежаў і франтонаў. Станаўленне і росквіт мастацкіх асаблівасцей позняга барока непарыўна звязаны з творчасцю выдатнага віленскага архітэктара [[Іаган Крыштоф Глаўбіц|Яна Крыштофа Глаўбіца]], які працаваў над шматлікімі помнікамі на тэрыторыі Беларусі{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Гэты ўнікальны рэгіянальны кірунак, вядомы як [[Віленскае барока|віленскае барока]], стаў універсальным для розных хрысціянскіх канфесій, але найбольш яскрава і маштабна ён выявіўся менавіта ў культавых пабудовах уніятаў. Сярод найвыдатнейшых узораў гэтага стылю вылучаюцца [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор у Полацку]] (узведзены нанава ўніятамі ў 1738—1750 гадах на рэштках старажытнага храма XI&nbsp;стагоддзя), [[Касцёл Святых Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Беразвечча)|царква і манастыр базыльян у Беразвеччы]] (1756—1763), [[Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Баруны)|манастыр у Барунах]] (1747—1757), комплексы ў [[Свята-Троіцкая царква (Вольна)|Вольне]] (1768) і [[Свята-Пакроўскі манастыр (Талачын)|Талачыне]] (1769—1779), а таксама [[Богаяўленская царква (Жыровіцы)|Багаяўленская]] і [[Крыжаўзвіжанская царква (Жыровічы)|Крыжаўзвіжанская]] цэрквы ў [[Свята-Успенскі Жыровіцкі манастыр|Жыровічах]] (1769) і [[Уваскрасенская царква (Віцебск)|Уваскрасенская царква ў Віцебску]] (1772){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Віленскае барока вызначалася тэлескапічна-яруснай аматэрыяльна-шкілетнай будовай вежаў і хвалістай прасторавай структурай, што стварала ілюзію дынамічнага руху архітэктурных мас уверх{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=154}}. == Горадабудаўніцтва і свецкая архітэктура == === Ансамблі плошчаў і забудова гарадоў === У эпоху барока горадабудаўнічыя і мастацкія прынцыпы — ансамблевасць, прасторавая разгорнутасць і дынамічнасць кампазіцыі, кантрасты маштабаў і рытмаў — знайшлі яскравае ўвасабленне ў грамадзянскай архітэктуры Беларусі. Замест хаатычнай сярэднявечнай забудовы пачалі фарміравацца цэласныя ансамблі плошчаў і вуліц. Маштабным прыкладам такога горадабудаўнічага падыходу з'яўляецца ансамбль [[Гарадніца (Гродна)|Гарадніцы]] ў [[Гродна|Гародні]], створаны ў 1765—1780-я гады па ініцыятыве гродзенскага старосты [[Антоні Тызенгаўз|Антонія Тызенгаўза]]. Гэты комплекс уключаў 85 будынкаў рознага прызначэння, згрупаваных вакол плошчаў і вуліц, у тым ліку палацы, навучальныя ўстановы і батанічны сад{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Галоўнымі грамадскімі ансамблямі сталі гарадскія плошчы, якія ў залежнасці ад функцыі падзяляліся на поліфункцыянальныя, гандлёвыя, культавыя і палацавыя. Спецыфічнай рысай барочнай планіроўкі малых гарадоў і мястэчак (напрыклад, [[Паставы|Паставаў]]) стала акцэнтаваная вось і выкарыстанне сіметрычна-асіметрычных кампазіцый забудовы. Прастора плошчаў арганізоўвалася з улікам візуальных перспектыў, якія замыкаліся вышыннымі дамінантамі — манументальнымі касцёламі, ратушамі або палацамі. У архітэктуры гандлёвых радоў, аўстэрый і дамоў рамеснікаў выкарыстоўваліся спрошчаныя формы барока, такія як фігурныя шчыпцы, пілястры і фігурныя ліштвы{{sfn|Чантурыя_Ю|2001|с=84—85}}. === Палацава-паркавыя рэзідэнцыі === У элітнай свецкай архітэктуры адбыўся карэнны пераход ад замкнёных абарончых замкаў да адкрытых рэпрэзентатыўных рэзідэнцый. Магнацкія двары арыентаваліся на агульнаеўрапейскі, шмат у чым французскі, ідэал палацава-паркавага комплексу тыпу ''entre cour et jardin'' («паміж дваром і паркам»). Асноўнымі прынцыпамі архітэктуры сталі паўзамкнёнасць аб'ёмна-прасторавай кампазіцыі, калі бакавыя флігелі разам з галоўным корпусам і агароджай утваралі парадны двор — [[курданёр]], а таксама анфіладнасць унутранай планіроўкі{{sfn|Кулагін|2001|с=114}}{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Для стварэння такіх ансамбляў у Вялікае Княства Літоўскае запрашаліся вядучыя еўрапейскія дойліды. Па праектах [[Матэус Даніэль Пёпельман|М.&nbsp;Д.&nbsp;Пёпельмана]] і яго вучняў быў узведзены [[Новы замак (Гродна)|Новы замак у Гародні]]. Замежныя майстры, такія як [[Джузэпэ Сака|Дж.&nbsp;Сака]], [[Карла Спампані|К.&nbsp;Спампані]] і [[Я. Габрыэль|Я.&nbsp;Габрыэль]], працавалі над стварэннем велічных палацаў у [[Палацава-паркавы комплекс Валовічаў (Свяцк)|Свяцку]], [[Сядзіба Храптовічаў (Шчорсы)|Шчорсах]], [[Ружанскі палац|Ружанах]] і [[Палац Радзівілаў (Дзятлава)|Дзятлаве]]. Інтэр'еры аздабляліся з выкарыстаннем стукавай лепкі, манументальнага жывапісу і мясцовых шпалер (габеленаў), мануфактуры па вытворчасці якіх былі заснаваны [[Радзівілы|Радзівіламі]] і [[Агінскія|Агінскімі]] ў [[Слуцкія паясы|Слуцку]], [[Мір (Карэліцкі раён)|Міры]] і [[Карэлічы|Карэлічах]] (Альбе){{sfn|Кулагін|2001|с=114—115}}. Неад'емнай часткай барочных рэзідэнцый сталі [[Рэгулярны парк|рэгулярныя (французскія і італьянскія) паркі]]. Яны ўяўлялі сабой складаныя геаметрычныя кампазіцыі са стрыжаных дрэў ([[Шпалеры (садова-паркавае мастацтва)|шпалер]]), якія ўтваралі зялёныя «кабінеты», «залы» і [[Зялёны лабірынт|лабірынты]]. У парках актыўна выкарыстоўваліся экзатычныя расліны ў [[Вазон|вазонах]], [[Аранжарэя|аранжарэі]] і [[Фігарня|фігарні]]. Цікавай асаблівасцю паркабудавання Беларусі было шырокае выкарыстанне тэрасавання рэльефу: італьянскія сады на некалькіх [[Тэраса|тэрасах]] з [[Падпорная сцяна|падпорнымі сценкамі]] і [[Лесвіца|лесвіцамі]] былі створаны ў [[Валожын|Валожыне]], [[Альба (паркавы комплекс)|Альбе]] пад [[Нясвіж|Нясвіжам]], [[Ружаны|Ружанах]] і іншых маёнтках{{sfn|Федарук|2001|с=285—287}}. == Драўлянае культавае дойлідства == Асноўным традыцыйным матэрыялам у забудове гарадоў і вёсак Беларусі заставалася дрэва. На развіццё манументальнага драўлянага дойлідства пачынаючы з XVII&nbsp;стагоддзя аказвалі значны ўплыў мастацкія стылі, што ўжо панавалі ў мураванай архітэктуры. Па сваёй архітэктоніцы драўляныя храмы падзяляліся на дзве асноўныя групы: ''клецкія'' і ''крыжовыя''{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Клецкія храмы (назва паходзіць ад традыцыйнай сялянскай пабудовы — [[клеці]]) складаліся з аднаго ці некалькіх прамавугольных зрубаў. Пад уплывам мураваных готыка-рэнесансных храмаў спачатку склаўся тып будынка з вежай над бабінцам (цэрквы ў Гарадку, [[Дабраслаўка|Дабраслаўцах]], [[Свята-Троіцкая царква (Дастоева)|Дастоеве]]). У перыяд барока пашырылася будаўніцтва двухзрубавых драўляных цэркваў з плоскім бязвежавым фасадам, завершаным трохвугольным франтонам (цэрквы ў [[Вавулічы|Вавулічах]], [[Свята-Троіцкая царква (Бездзеж)|Бездзежы]], [[Дзеткавічы|Дзеткавічах]]). На наступным этапе пачалі ўзводзіць храмы з дзвюма вежамі па баках галоўнага фасада ([[Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Дзівін)|цэрквы ў Дзівіне]], [[Свята-Юр'еўская царква (Валавель)|Валавелі]], [[Латыгаль|Латыгалі]], [[Касцёл Святой Тройцы (Цялядавічы)|касцёл у Цялядавічах]]){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Вежы драўляных храмаў барока звычайна не мелі ніякага функцыянальнага (абарончага) прызначэння: адзінай іх мэтай было ўзбагачэнне сілуэта збудавання і ўзмацненне дынамікі кампазіцыі. У XVIII&nbsp;стагоддзі яны пачалі раскрапоўваць фасады на ўсю вышыню і нават ставіліся пад вуглом да плоскасці фасада (як у царкве ў [[Хаціслаў|Хаціславе]]){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=74}}. Крыжовыя ў плане драўляныя саборы, якія неслі візантыйскую традыцыю (генетычна паходзячы ад мураванага крыжова-купальнага храма), у XVII—XVIII&nbsp;стагоддзях будавалі пераважна пры буйных праваслаўных манастырах ([[Свята-Троіцкі Маркаў манастыр|віцебскім Маркавым]], [[Богаяўленскі Куцеінскі манастыр|аршанскім Богаяўленскім Куцеінскім]], [[Свята-Духаўскі Тупічэўскі манастыр|мсціслаўскім Тупічэўскім]]). Вызначальнай рысай такіх помнікаў з'яўлялася тэктанічнае адзінства аб'ёмаў і маналітнасць кампазіцыі дахаў{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71, 74}}. == Сінтэз мастацтваў: інтэр'ер і манументальны жывапіс == Характэрнай асаблівасцю барочнай архітэктуры стаў гарманічны сінтэз дойлідства, жывапісу і скульптуры. Дэкаратыўная пластыка, аснову якой складала ордарная сістэма, на працягу XVII—XVIII&nbsp;стагоддзяў эвалюцыянавала ад адзіночных плоскіх пілястраў да шматлікіх раскраповак, хвалістых карнізаў, пукатых і ўвагнутых аб'ёмаў. У аздобе інтэр'ераў пачалі шырока ўжываць лепку ў тэхніцы ''[[стука]]'' (штучнага мармуру з абпаленага гіпсу, вапны і клею){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Асаблівае значэнне ў арганізацыі ўнутранай прасторы набылі манументальныя фрэскавыя размалёўкі. Жывапісныя кампазіцыі візуальна разрывалі тэктанічныя межы будынкаў, ствараючы ілюзію незамкнёнай, бязмежнай прасторы. Вялікі ўплыў на развіццё фрэскавага мастацтва ў Беларусі аказала так званая «[[Квадратура (мастацтва)|квадратура]]» — ілюзорная архітэктурная перспектыва. Яе распаўсюджанню садзейнічала выкарыстанне друкаваных узорнікаў, у прыватнасці трактата італьянскага майстра [[Андрэа Поца]]{{sfn|Гаршкавоз|2001|с=206}}. Манументальны жывапіс XVIII&nbsp;стагоддзя развіваўся ў цеснай сувязі з заходнееўрапейскімі (рымскімі і баварскімі) узорамі. Выдатнымі прыкладамі барочнага сценапісу з'яўляюцца фрэскі [[Касцёл Святога Францішка Ксаверыя (Гродна)|фарнага касцёла ў Гародні]], [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар кармелітаў (Мсціслаў)|кармеліцкага касцёла ў Мсціславе]], [[Сабор Унебаўзяцця Дзевы Марыі і Святога Станіслава|касцёла Святога Станіслава ў Магілёве]], а таксама страчаныя роспісы касцёла езуітаў у Нясвіжы і царквы ў Беразвеччы{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}{{sfn|Гаршкавоз|2001|с=204, 207}}. Адначасова з каталіцкімі храмамі багатымі фрэскамі ўпрыгожваліся і праваслаўныя: так, у роспісах [[Свята-Духаўская царква Тупічэўскага манастыра|Свята-Духаўскай царквы]] [[Тупічэўскі манастыр (Мсціслаў)|Тупічэўскага манастыра]] ў Мсціславе (сярэдзіна XVII&nbsp;ст.) праявіўся поўны разрыў з візантыйскай традыцыяй, здзіўляла прастанароднасць вобразаў і багацце этнаграфічных рэалій{{sfn|Шматаў|2001|с=15}}. Вялікага росквіту ў эпоху барока дасягнула алтарная скульптура і манументальная разьба па дрэве. Для надання эмацыянальнай прыўзнятасці інтэр'ерам выкарыстоўвалася тэхніка аб'ёмнай, скразной арнаментальнай разьбы з расліннымі матывамі, якая стала вядомай далёка за межамі краіны пад назвай «[[беларуская рэзь]]»{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=74}}{{sfn|Шматаў|2001|с=18}}. Сапраўдным шэдэўрам манументальна-дэкаратыўнага мастацтва з'яўляецца ансамбль [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Пінск)|касцёла францысканцаў у Пінску]] (першая палова XVIII&nbsp;ст.). Яго галоўны і бакавыя алтары, а таксама ўнікальны амбон багата аздоблены разьбянымі фігурамі апосталаў і анёлаў, вітымі калонамі, картушамі і балдахінамі, якія ствараюць выключна дынамічную і тэатралізаваную кампазіцыю{{sfn|Ярашэвіч|2001|с=187, 189—193}}. == Адметнасці ўніяцкага храмабудаўніцтва == Важную ролю ў станаўленні і развіцці архітэктуры беларускага барока (у прыватнасці, яго віленскай фазы) адыграла грэка-каталіцкая (уніяцкая) царква і яе манаскі [[Базыльяне|ордэн базыльян]]. Спецыфічныя ўмовы поліканфесійнага грамадства і літургічныя патрабаванні ўніятаў прывялі да выпрацоўкі ўнікальных архітэктурна-планіровачных і мастацкіх рашэнняў, якія іманентна выпрацаваліся на аснове традыцый мясцовага дойлідства з улікам усходніх і заходніх уплываў{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=144}}. У працэсе эвалюцыі ўніяцкага барока сфарміраваўся тып двухвежавага аднаапсіднага храма (часцей за ўсё трохнефавай базілікі). Адной з самых адметных асаблівасцей шэрагу ўніяцкіх помнікаў сярэдзіны XVIII&nbsp;стагоддзя стала мерыдыянальная арыентацыя будынкаў — алтаром на поўнач. Гэты прыём, які парушаў традыцыйную арыентацыю на ўсход, узнік як вынік ідэі сімвалічнага нейтралітэту ўніятаў да ўплываў заходняй (Рым) і ўсходняй (Масква) цэркваў. Яскравым прыкладам такой арыентацыі з'яўляецца перабудаваны [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор у Полацку]]{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=146}}. У інтэр'ерах уніяцкіх храмаў таксама сфарміраваліся спецыфічныя рысы. Замест традыцыйных драўляных іканастасаў тут пачалі ўзводзіць мураваныя алтарныя перагародкі. Гэтыя канструкцыі мелі шматпланавую прасторава-развітую будову, багата аздабляліся ляпнымі пазалочанымі гірляндамі, картушамі і капітэлямі, спалучаючы каталіцкую тэатралізаванасць з захаваннем усходняй літургічнай функцыі (напрыклад, у Сафійскім саборы і [[Касцёл Святых Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Беразвечча)|царквы ў Беразвеччы]]){{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=147—148}}. Для вонкавага аблічча манастырскіх храмаў базыльян характэрна выкарыстанне так званых «брамкавых» фасадаў. У такіх кампазіцыях галоўны фасад пазбаўляўся масіўных бакавых вежаў і нагадваў манументальную браму з дынамічным і насычаным пластыкай цэнтральным завяршэннем (фігурным атыкавым франтонам). Падобныя рашэнні можна ўбачыць у [[Свята-Троіцкая царква (Вольна)|царкве ў Вольне]], храме ў [[Свята-Пакроўскі манастыр (Талачын)|Талачыне]] і [[Багаяўленская царква (Жыровічы)|Богаяўленскай царкве ў Жыровічах]]{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=154—157}}. == Праваслаўнае і пратэстанцкае дойлідства == === Пратэстанцкія зборы === У перыяд пашырэння [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] ў Вялікім Княстве Літоўскім (канец XVI — першая палова XVII&nbsp;стагоддзя) актыўнае будаўніцтва разгарнулі пратэстанты, у першую чаргу кальвіністы. Архітэктура [[Кальвінскі збор|кальвінскіх збораў]] (храмаў) вызначалася суровым аскетызмам, лапідарнасцю формаў і адсутнасцю багатага дэкору, што адпавядала ідэалогіі гэтай канфесіі. Пратэстанцкія храмы ў [[Смаргонь|Смаргоні]], [[Кальвінскі збор (Койданава)|Койданаве]], [[Кальвінскі збор (Заслаўе)|Заслаўі]] першапачаткова захоўвалі познегатычныя і рэнесансныя рысы, уключаючы відавочны абарончы характар (таўшчэзныя сцены, вузкія вокны-байніцы, масіўныя вежы){{sfn|Габрусь|2001|с=83—85}}. Аднак паступова, у працэсе перабудоў і развіцця, архітэктура збораў пачала ўбіраць у сябе элементы барока. Яскравым прыкладам такога сінтэзу з'яўляецца кальвінскі збор у Смаргоні, які мае ўнікальную цэнтрычную васьмігранную структуру (актагон), завершаную шатровым дахам і ўпрыгожаную барочнымі архітэктурнымі дэталямі. Барочныя рысы праявіліся і ў вырашэнні вежаў, аздабленні інтэр'ераў стукавай лепкай, выкарыстанні складаных прафіляваных карнізаў{{sfn|Габрусь|2001|с=85—87}}. === Магілёўская архітэктурная школа === У праваслаўным дойлідстве XVII&nbsp;стагоддзя таксама адбываліся складаныя працэсы адаптацыі новага стылю да традыцыйных візантыйска-рускіх канонаў. Найбольш яскрава гэты сінтэз праявіўся на ўсходзе Беларусі, дзе намаганнямі мясцовых рамесных цэхаў сфарміравалася так званая «магілёўская архітэктурная школа»{{sfn|Гліннік|2001|с=173}}. У першай палове і сярэдзіне XVII&nbsp;стагоддзя праваслаўныя брацтвы і манастыры ўзводзілі мураваныя храмы, якія захоўвалі традыцыйную крыжова-купальную кампазіцыю, але аздабляліся знешне ў формах пострэнесансу і ранняга барока. Да гэтага кола помнікаў належаць [[Свята-Богаяўленскі сабор (Магілёў)|Богаяўленскі сабор]] (1636—1639), [[Свята-Мікольскі манастыр (Магілёў)|Мікольская]] (1669—1672) і [[Успенская царква (Магілёў)|Успенская]] (1670—1684) цэрквы ў [[Магілёў|Магілёве]], а таксама [[Святадухаўская царква Куцеінскага манастыра|Святадухаўская царква]] [[Богаяўленскі Куцеінскі манастыр|Куцеінскага манастыра]] пад [[Орша|Оршай]] (да 1653 года){{sfn|Гліннік|2001|с=173—174}}{{sfn|Габрусь|2001|с=109—111}}. Магілёўская архітэктурная школа вызначалася выкарыстаннем шмат'ярусных фігурных франтонаў з пластычнымі валютамі і нішамі. У адрозненне ад каталіцкіх і ўніяцкіх храмаў, фасады магілёўскіх праваслаўных цэркваў мелі больш плоскасны, «дывановы» характар аздаблення, які імітаваў структуру шмат'ярусных драўляных іканастасаў. Інтэр'еры гэтых храмаў шчодра ўпрыгожваліся фрэскавай паліхроміяй і багатай драўлянай «беларускай рэззю»{{sfn|Габрусь|2001|с=113—114}}{{sfn|Гліннік|2001|с=174}}. Характэрна, што мастацкія формы магілёўскага барока захоўвалі пэўны архаізм і кансерватызм аж да канца XVII&nbsp;стагоддзя, што было прадыктавана ідэалагічным супрацьстаяннем праваслаўнага насельніцтва каталіцкай экспансіі{{sfn|Гліннік|2001|с=176—179}}. == Уплыў на мастацтва Расіі і Украіны == Беларускія майстры адыгралі выключна важную ролю ў станаўленні барочнага мастацтва і архітэктуры ў суседніх усходнеславянскіх краінах. Найбольш інтэнсіўны працэс міграцыі мастацкіх ідэй і саміх творцаў адбываўся ў сярэдзіне XVII&nbsp;стагоддзя. Падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|руска-польскай вайны 1654—1667 гадоў]] вялікая колькасць беларускіх майстроў (дойлідаў, жывапісцаў, рэзчыкаў, кафляроў) з [[Вільня|Вільні]], [[Полацк|Полацка]], [[Віцебск|Віцебска]], [[Смаленск|Смаленска]] і іншых гарадоў была гвалтоўна вывезена ў [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскую дзяржаву]]. У Маскве яны былі паселены ў асобнай Мяшчанскай слабадзе і працавалі пры царскім двары ў [[Аружэйная палата|Аружэйнай палаце]]{{sfn|Шматаў|2001|с=21}}. Значнае ўздзеянне беларускія майстры аказалі на развіццё рускага дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва і манументальнага дэкору. У Расію была прынесена традыцыя аб'ёмна-ажурнай разьбы па дрэве, якая атрымала назву «[[беларуская рэзь]]» (або «флемская разьба»). Гэтая тэхніка, насычаная барочнымі расліннымі матывамі, выкарыстоўвалася пры стварэнні іканастасаў, напрыклад, у Смаленскім саборы [[Новадзявочы манастыр|Новадзявочага манастыра ў Маскве]], і аздабленні царскіх палацаў, у прыватнасці, драўлянага палаца ў [[Каломенскае|Каломенскім]]{{sfn|Шматаў|2001|с=26}}. Не меншы ўплыў зрабілі беларускія кафляры. Майстры [[Ігнацій Максімаў]], [[Сцяпан Іваноў-Палубес]] і [[Пётр Іваноў-Заборскі]] наладзілі ў Расіі вытворчасць шматколернай паліванай [[Кафля|кафлі]]. Яны ўпершыню прыўнеслі ў рускае дойлідства барочныя матывы (калонкі, [[Антаблемент|антаблементы]], [[Картуш (архітэктура)|картушы]], выявы [[Херувім|херувімаў]]), якія актыўна выкарыстоўваліся пры аздабленні [[Валдайскі Іверскі манастыр|Іверскага манастыра на Валдаі]] і [[Нова-Іерусалімскі манастыр|Нова-Іерусалімскага сабора]]{{sfn|Шматаў|2001|с=26}}. Акрамя таго, беларускія майстры садзейнічалі ўкараненню ў рускае дойлідства заходнееўрапейскай [[Ордарная сістэма|ордарнай сістэмы]]{{sfn|Шматаў|2001|с=22}}. На тэрыторыі [[Украіна|Украіны]] барока пачало фарміравацца пазней, чым у Беларусі, і таксама адчула на сабе ўплыў беларускай архітэктурнай школы. Першы ўкраінскі барочны помнік — [[Касцёл езуітаў (Львоў)|касцёл езуітаў у Львове]] (1610—1630-я гады) — узводзіўся італьянскім дойлідам [[Джакама Брыяна|Дж.&nbsp;Брыяна]], які відавочна абапіраўся на вопыт будаўніцтва езуіцкага [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёла Божага Цела ў Нясвіжы]]. Падабенства франтонаў і агульнай кампазіцыі ў абодвух помніках з'яўляецца бясспрэчным. Значны ўплыў на ўкраінскае мастацтва аказалі і беларускія майстры кніжнай гравюры, напрыклад, браты [[Аляксандр Тарасевіч|Аляксандр]] і [[Лявонцій Тарасевіч|Лявонцій Тарасевічы]], друкар [[Спірыдон Собаль]], якія перанеслі ў Кіеў і Львоў перадавыя дасягненні [[Віленская школа гравюры|віленскай]] і [[Магілёўская школа гравюры|магілёўскай школ]] медзярыту{{sfn|Шматаў|2001|с=29—30}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Мураваныя харалы|ref=Габрусь}} * {{артыкул |аўтар=[[В. Ф. Шматаў|Шматаў В. Ф.]] |загаловак=Станаўленне барока ў мастацтве ўсходнеславянскіх народаў |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=7—45 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Шматаў}} * {{артыкул |аўтар=[[Б. А. Лазука|Лазука Б. А.]] |загаловак=Беларускае барока. Тэндэнцыі і напрамкі развіцця |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=50—64 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Лазука}} * {{артыкул |аўтар=[[Т. В. Габрусь|Габрусь Т. В.]] |загаловак=Абрысы станаўлення стылю барока ў манументальным дойлідстве Беларусі |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=65—80 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Габрусь_Абрысы}} * {{артыкул |аўтар=[[А. М. Кулагін|Кулагін А. М.]] |загаловак=Элітная архітэктура барока Беларусі ў агульнаеўрапейскім кантэксце |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=102—123 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Кулагін}} * {{артыкул|ref=Чантурыя_Ю|аўтар=[[Ю. У. Чантурыя|Чантурыя Ю. У.]]|загаловак=Архітэктурны ансамбль плошчы ў горадабудаўніцтве барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=81—101|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Федарук|аўтар=[[А. Т. Федарук|Федарук А. Т.]]|загаловак=Эпоха барока ў паркабудаўніцтве Беларусі|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=282—290|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Гаршкавоз|аўтар=[[В. Дз. Гаршкавоз|Гаршкавоз В. Дз.]]|загаловак=Беларускі сценапіс XVIII ст. Тыпалогія ў кантэксце польскага барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=203—212|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Ярашэвіч|аўтар=[[А. А. Ярашэвіч|Ярашэвіч А. А.]]|загаловак=Архітэктурна-скульптурны ансамбль касцёла францысканцаў у Пінску|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=186—202|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Габрусь_Аспекты|аўтар=[[Т. В. Габрусь|Габрусь Т. В.]]|загаловак=Стылістычныя аспекты архітэктуры віленскага барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=140—166|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Гліннік|аўтар=[[В. В. Гліннік|Гліннік В. В.]]|загаловак=Святадухаўская (цёплая) царква Куцеінскага Богаяўленскага манастыра. Досвед рэканструкцыі|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=167—185|isbn=985-08-0452-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Архітэктура Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктура барока ў Беларусі]] abq806dkju2zm7u8zcc8y91571uyftb 5121761 5121712 2026-04-05T19:28:26Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Ранняе барока */ 5121761 wikitext text/x-wiki [[Файл:Нясвіж. Касцёл Божага Цела. 2022.jpg|міні|Першым помнікам барока не толькі ў Беларусі, але і на тэрыторыі ўсёй Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]], пабудаваны ў 1587—1593 гг. італьянскім архітэктарам [[Джавані Марыя Бернардоні|Янам Марыяй Бернардоні]]]] '''Архітэкту́ра баро́ка ў Белару́сі''' — мастацкі і [[архітэктурны стыль]], які дамінаваў у манументальным, [[Культавая архітэктура|культавым]] і свецкім дойлідстве на тэрыторыі сучаснай [[Беларусь|Беларусі]] (у межах [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]) з канца XVI і да канца XVIII&nbsp;стагоддзя. З'яўляючыся лагічным працягам агульнаеўрапейскіх працэсаў, [[барока]] на беларускіх землях не было простым механічным запазычаннем заходнееўрапейскіх узораў. Увабраўшы ў сябе элементы [[Беларуская готыка|мясцовай готыкі]] і [[Рэнесанс у Беларусі|рэнесансу]], а таксама глыбокія традыцыі візантыйска-рускай сістэмы [[Крыжова-купальны храм|крыжова-купальнага храма]], гэты стыль набыў яскравыя нацыянальныя і рэгіянальныя рысы{{sfn|Лазука|2001|с=50-51}}{{sfn|Габрусь|2001|с=68-69}}. Своеасаблівы сінтэз заходняй (каталіцкай) і ўсходняй ([[Візантыйская архітэктура|візантыйскай]]) архітэктурных традыцый, які выявіўся ў прасторавых кампазіцыях, [[Тэктоніка|тэктоніцы]] і дэкоры, атрымаў у мастацтвазнаўстве назву '''беларускае барока'''. Тэрмін упершыню быў уведзены ў навуковы зварот у канцы 1920-х гадоў гісторыкам архітэктуры [[М. Шчакаціхін|М.&nbsp;Шчакаціхіным]]<ref name="shchak">{{кніга |аўтар=[[М. Шчакаціхін|Шчакаціхін М.]] |загаловак=Нарысы з гісторыі беларускага мастацтва. Т. 1. |месца=Мн. |выдавецтва=Інбелкульт |год=1928}}</ref>{{sfn|Габрусь|2001|с=7}}. З'яўленне барока ў Беларусі было непасрэдна звязана з грамадска-палітычнымі падзеямі другой паловы XVI&nbsp;стагоддзя: [[Люблінская унія|Люблінскай уніяй]] (1569), пачаткам каталіцкай [[Контррэфармацыя ў ВКЛ|контррэфармацыі]] і прыходам [[Ордэн езуітаў|ордэна езуітаў]]. Першым манументальным помнікам барока не толькі ў Беларусі, але і на тэрыторыі ўсёй Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]] (1587—1593), пабудаваны італьянскім архітэктарам [[Джавані Марыя Бернардоні|Янам Марыяй Бернардоні]] па фундацыі князя [[Мікалай Крыштоф Радзівіл Сіротка|Мікалая Крыштофа Радзівіла «Сіроткі»]]{{sfn|Габрусь|2001|с=68}}{{sfn|Шматаў|2001|с=12}}. Нягледзячы на тое, што першапачаткова барока выступала як стыль каталіцкай (найперш езуіцкай) архітэктуры, у спецыфічных умовах поліканфесійнага грамадства Вялікага Княства Літоўскага яно хутка пераадолела рэлігійныя рамкі. Барочная эстэтыка паступова была ўспрынята і перапрацавана [[Праваслаўе ў Вялікім Княстве Літоўскім|праваслаўнай]], [[Уніяцкая царква на Беларусі|уніяцкай]] і нават [[Кальвінізм|пратэстанцкай (кальвінісцкай)]] цэрквамі, стаўшы ўніверсальным стылем эпохі{{sfn|Лазука|2001|с=50}}{{sfn|Габрусь|2001|с=69}}. Эвалюцыя беларускага барока прайшла некалькі этапаў: ад суровых, манументальных форм ранняга і [[Сармацкае барока|«сармацкага» барока]] (XVII&nbsp;ст.) да вытанчанага, надзвычай пластычнага і дынамічнага [[Віленскае барока|віленскага барока]] (сярэдзіна і другая палова XVIII&nbsp;ст.){{sfn|Габрусь|2001|с=68}}. Дасягненні беларускіх майстроў і самабытнасць сфарміраванай імі архітэктурнай школы аказалі значны ўплыў на развіццё манументальнага дойлідства, [[Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва|дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]] і [[Іканапіс|іканапісу]] ў суседніх краінах, у прыватнасці, стаўшы адным з фактараў станаўлення [[барока ў Расіі]] і [[Барока ва Украіне|на Украіне]]{{sfn|Шматаў|2001|с=11, 27—28}}. == Гістарычныя перадумовы і вытокі == З’яўленне і пашырэнне барока ў беларускай архітэктуры было цесна звязана са значнымі сацыяльна-палітычнымі падзеямі другой паловы XVI&nbsp;стагоддзя: заключэннем [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] (1569) і пачаткам каталіцкай [[Контррэфармацыя|контррэфармацыі]], якую праводзіў у першую чаргу [[Таварыства Ісуса|ордэн езуітаў]]. У манументальнае дойлідства [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] быў прыўнесены новы архітэктурна-мастацкі стыль, выразныя сродкі якога вызначаліся павышанай экспрэсіяй і былі пакліканы ўмацаваць пазіцыі каталіцкай царквы{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Цэнтрам станаўлення гэтага стылю стала [[Італія]] (у прыватнасці, [[Рым]]), адкуль ён пачаў сваё шэсце па Еўропе{{sfn|Шматаў|2001|с=12}}. [[Файл:Chiesa gesu facade.jpg|міні|злева|Галоўны ордэнскі храм езуітаў [[Іль Джэзу]] ў [[Рым]]е, які паслужыў для нясвіжскага касцёла Божага Цела]] Беларусь стала адной з першых краін, якая прычынілася да развіцця барока. Першым помнікам гэтага стылю на тэрыторыі Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]], пабудаваны ў 1587—1593 гадах. Яго з’яўленне звязана з дзейнасцю нясвіжскага князя [[Мікалай Крыштоф Радзівіл Сіротка|Мікалая Крыштофа Радзівіла «Сіроткі»]], які пасля паломніцтва ў Святую Зямлю і наведвання Італіі запрасіў італьянскага архітэктара-езуіта [[Джавані Марыя Бернардоні|Яна Марыю Бернардоні]]{{sfn|Шматаў|2001|с=14—15}}. Прататыпам для нясвіжскага касцёла паслужыў галоўны ордэнскі храм езуітаў [[Іль Джэзу]] ў [[Рым]]е. Аднак ужо ў гэтым раннім беларускім помніку праявіліся мясцовыя адметнасці: спрошчаная трактоўка [[Архітэктурны ордар|ордара]] на галоўным фасадзе, больш дэталёвая апрацоўка бакавых фасадаў, наяўнасць гранёных капэл па баках нефаў{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Істотнай падзеяй, звязанай з пачаткам эпохі барока і будаўніцтвам у Нясвіжы, стала таксама ўвядзенне ў беларускае дойлідства прафесійнага праектнага чарцяжа{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Аднак рэзкага і поўнага адмаўлення ад папярэдніх традыцый пад уздзеяннем заходняга барочнага ўзору не адбылося. Новы стыль з’явіўся тым зернем, якое дало парасткі толькі дзякуючы спецыфічным мясцовым умовам. [[Берасцейская унія|Берасцейская царкоўная унія]] 1596 года надзвычай абвастрыла рэлігійна-палітычную барацьбу ў краіне. Саперніцтва паміж католікамі, праваслаўнымі і ўніятамі ў сферы культавага будаўніцтва вымушала ўсе канфесіі звяртацца да найбольш выразных архітэктурных сродкаў барока, адначасова сінтэзуючы іх з мясцовымі будаўнічымі прыёмамі мінулага. Менавіта ў выніку гэтых складаных сацыяльна-культурных працэсаў на працягу XVII—XVIII&nbsp;стагоддзяў сфарміравалася самабытная архітэктурна-мастацкая сістэма беларускага барока{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68—69}}. Візантыйская першааснова праваслаўнай царквы не знікла, а засталася адным «са складаемых» у фарміраванні новага стылю, што абумовіла ўнікальнасць беларускай архітэктуры ў параўнанні з суседнімі польскай ці рускай школамі{{sfn|Шматаў|2001|с=7}}. == Эвалюцыя і стылявыя кірункі == Развіццё стылю барока ў манументальным дойлідстве Беларусі прайшло тры асноўныя перыяды: ранняе барока (канец XVI&nbsp;— першая палова XVII&nbsp;стагоддзя), сталае або [[Сармацкае барока|«сармацкае» барока]] (другая палова XVII&nbsp;— 1730-я гады) і позняе або [[віленскае барока]] (1730-я&nbsp;— 1780-я гады){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. === Ранняе барока === [[Файл:Ružany Holy Trinity Church 2023-06-24 5352.jpg|міні|злева|Касцёл Святой Тройцы ў Ружанах]] У першай палове XVII&nbsp;стагоддзя ў беларускай архітэктуры яшчэ працягвалі ўзводзіць храмы з аднанефавай і аднавежавай структурай, што была больш характэрнай для папярэдняга гістарычнага этапу. Да такіх пабудоў адносяцца [[Троіцкі касцёл (Ружаны)|касцёл дамініканцаў у Ружанах]] (1617) і [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы і кляштар бернардзінцаў (Слонім)|касцёл бернардзінцаў у Слоніме]] (1639). Адначасова пашыраўся і новы тып культавай пабудовы&nbsp;— трохнефавая [[Базіліка|базіліка]] з бязвежавым галоўным фасадам, які быў шчодра насычаны ордарнымі элементамі. Такія рысы ўласцівы [[Касцёл Святога Фамы Аквінскага і кляштар дамініканцаў (Мінск)|касцёлу дамініканцаў у Менску]] (пабудаваны пасля 1615 года) і [[Касцёл бернардзінцаў (Гродна)|касцёлу бернардзінцаў у Гародні]]{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. Вызначальным момантам у выпрацоўцы характэрнага тыпу беларускага барочнага храма стала фарміраванне двухвежавых фасадаў. Гэты прынцып быў рэалізаваны ў [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дзятлава)|касцёле ў Дзятлаве]] (1642), [[Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар брыгітак (Гродна)|касцёле брыгітак у Гародні]] (1642—1651) і ў [[Касцёл Наведвання Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Вішнева)|касцёле ў Вішневе]] (1637—1641). Ранні этап развіцця стылю праходзіў пры дамінаванні так званага «езуіцкага барока», калі архітэктары-езуіты ўзводзілі касцёлы і калегіумы па ўзору рымскіх бажніц. Суровая дысцыпліна ордэна вымагала зацвярджэння праектаў у Рыме, і ў выніку раннебарочныя помнікі часта атрымлівалі строгую тэктоніку, буйнамаштабнасць і класічнае выкарыстанне рымскага ордара без залішняй пластычнай дэкаратыўнасці вонкавага аблічча{{sfn|Кулагін|2001|с=107}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Краявіды Слоніма (19).jpg|Касцёл Найсвяцейшай Тройцы ў Слоніме Miensk, Daminikanskaja-Vałockaja. Менск, Дамініканская-Валоцкая (1944).jpg|Касцёл Святога Тамаша Аквінскага ў Мінску Ансамбль_былога_кляштара_бернардзінцаў.jpg|Касцёл Адшукання Святога Крыжа ў Гродне Дятлово_костёл_2.jpg|Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Дзятлаве Гродна_2015._Касцёл_Дабравешчання_Найсвяцейшай_Дзевы_Марыі.jpg|Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Гродне Вішнева. Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі.jpg|Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Вішневе </gallery> === Сталае («сармацкае») барока === У адрозненне ад абарончых храмаў перыяду [[Беларуская готыка|беларускай готыкі]], у эпоху барока вежы канчаткова страцілі сваё непасрэднае функцыянальнае (абарончае) прызначэнне і сталі выключна важнымі кампазіцыйнымі элементамі. Двухвежавасць вынікала з імкнення архітэктараў узмацніць эмацыянальнае ўздзеянне будынка на гледача. Галоўны фасад пачаў трактавацца як своеасаблівая тэатральная «куліса» для ўсёй кампазіцыі, якая завяршала агульную дынаміку архітэктурных мас. Менавіта гэты мастацкі прынцып, а не павышаная дэкаратыўная пластыка, уласцівы лепшым помнікам сталага беларускага барока{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. Такі падыход яскрава адлюстраваны ў архітэктуры [[Касцёл Святога Міхаіла Архангела (Міхалішкі)|касцёла аўгусцінцаў у Міхалішках]] (1655), [[Касцёл дамініканцаў (Буховічы)|касцёла дамініканцаў у Буховічах]] (1647), [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Засвір)|касцёла кармелітаў у Засвіры]] (1713) і [[Касцёл Праабражэння Гасподняга (Навагрудак)|фарнага касцёла ў Навагрудку]] (перабудаваны да 1724 года). Вонкавае аблічча гэтых будынкаў мае суровы, амаль сярэднявечны характар. Гэты стылявы кірунак, які атрымаў у мастацтвазнаўстве назву [[Сармацкае барока|«сармацкае барока»]], адлюстроўваў рыцарскія ідэалы тагачаснай шляхты. Храмы вылучаліся масіўнасцю і геаметрычнай спрошчанасцю аб'ёмаў, якія маглі моцна кантраставаць з надзвычай пышнай і багатай ілюзорнай лепкай у інтэр'еры, напрыклад, стукавая лепка ў [[Міхалішкаўскі касцёл|Міхалішках]], выкананая італьянскімі майстрамі [[П'етра Перці]] і [[Джавані Галі]]{{sfn|Шматаў|2001|с=18}}{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. === Позняе (віленскае) барока === У XVIII&nbsp;стагоддзі манументальнае будаўніцтва ў Беларусі ўступіла ў фазу свайго найвышэйшага росквіту. Для позняга беларускага барока стала ўласціва надзвычайная маляўнічасць і пластычнасць формаў, шматпланавая прасторавая структура фасадаў, багацце [[Святлацень|святлаценю]]. Архітэктура набыла стромкасць і лёгкасць, што надавала збудаванням вытанчаныя прапорцыі, мудрагелістыя скразныя праёмы і крывалінейныя абрысы вежаў і франтонаў. Станаўленне і росквіт мастацкіх асаблівасцей позняга барока непарыўна звязаны з творчасцю выдатнага віленскага архітэктара [[Іаган Крыштоф Глаўбіц|Яна Крыштофа Глаўбіца]], які працаваў над шматлікімі помнікамі на тэрыторыі Беларусі{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Гэты ўнікальны рэгіянальны кірунак, вядомы як [[Віленскае барока|віленскае барока]], стаў універсальным для розных хрысціянскіх канфесій, але найбольш яскрава і маштабна ён выявіўся менавіта ў культавых пабудовах уніятаў. Сярод найвыдатнейшых узораў гэтага стылю вылучаюцца [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор у Полацку]] (узведзены нанава ўніятамі ў 1738—1750 гадах на рэштках старажытнага храма XI&nbsp;стагоддзя), [[Касцёл Святых Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Беразвечча)|царква і манастыр базыльян у Беразвеччы]] (1756—1763), [[Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Баруны)|манастыр у Барунах]] (1747—1757), комплексы ў [[Свята-Троіцкая царква (Вольна)|Вольне]] (1768) і [[Свята-Пакроўскі манастыр (Талачын)|Талачыне]] (1769—1779), а таксама [[Богаяўленская царква (Жыровіцы)|Багаяўленская]] і [[Крыжаўзвіжанская царква (Жыровічы)|Крыжаўзвіжанская]] цэрквы ў [[Свята-Успенскі Жыровіцкі манастыр|Жыровічах]] (1769) і [[Уваскрасенская царква (Віцебск)|Уваскрасенская царква ў Віцебску]] (1772){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Віленскае барока вызначалася тэлескапічна-яруснай аматэрыяльна-шкілетнай будовай вежаў і хвалістай прасторавай структурай, што стварала ілюзію дынамічнага руху архітэктурных мас уверх{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=154}}. == Горадабудаўніцтва і свецкая архітэктура == === Ансамблі плошчаў і забудова гарадоў === У эпоху барока горадабудаўнічыя і мастацкія прынцыпы — ансамблевасць, прасторавая разгорнутасць і дынамічнасць кампазіцыі, кантрасты маштабаў і рытмаў — знайшлі яскравае ўвасабленне ў грамадзянскай архітэктуры Беларусі. Замест хаатычнай сярэднявечнай забудовы пачалі фарміравацца цэласныя ансамблі плошчаў і вуліц. Маштабным прыкладам такога горадабудаўнічага падыходу з'яўляецца ансамбль [[Гарадніца (Гродна)|Гарадніцы]] ў [[Гродна|Гародні]], створаны ў 1765—1780-я гады па ініцыятыве гродзенскага старосты [[Антоні Тызенгаўз|Антонія Тызенгаўза]]. Гэты комплекс уключаў 85 будынкаў рознага прызначэння, згрупаваных вакол плошчаў і вуліц, у тым ліку палацы, навучальныя ўстановы і батанічны сад{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Галоўнымі грамадскімі ансамблямі сталі гарадскія плошчы, якія ў залежнасці ад функцыі падзяляліся на поліфункцыянальныя, гандлёвыя, культавыя і палацавыя. Спецыфічнай рысай барочнай планіроўкі малых гарадоў і мястэчак (напрыклад, [[Паставы|Паставаў]]) стала акцэнтаваная вось і выкарыстанне сіметрычна-асіметрычных кампазіцый забудовы. Прастора плошчаў арганізоўвалася з улікам візуальных перспектыў, якія замыкаліся вышыннымі дамінантамі — манументальнымі касцёламі, ратушамі або палацамі. У архітэктуры гандлёвых радоў, аўстэрый і дамоў рамеснікаў выкарыстоўваліся спрошчаныя формы барока, такія як фігурныя шчыпцы, пілястры і фігурныя ліштвы{{sfn|Чантурыя_Ю|2001|с=84—85}}. === Палацава-паркавыя рэзідэнцыі === У элітнай свецкай архітэктуры адбыўся карэнны пераход ад замкнёных абарончых замкаў да адкрытых рэпрэзентатыўных рэзідэнцый. Магнацкія двары арыентаваліся на агульнаеўрапейскі, шмат у чым французскі, ідэал палацава-паркавага комплексу тыпу ''entre cour et jardin'' («паміж дваром і паркам»). Асноўнымі прынцыпамі архітэктуры сталі паўзамкнёнасць аб'ёмна-прасторавай кампазіцыі, калі бакавыя флігелі разам з галоўным корпусам і агароджай утваралі парадны двор — [[курданёр]], а таксама анфіладнасць унутранай планіроўкі{{sfn|Кулагін|2001|с=114}}{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Для стварэння такіх ансамбляў у Вялікае Княства Літоўскае запрашаліся вядучыя еўрапейскія дойліды. Па праектах [[Матэус Даніэль Пёпельман|М.&nbsp;Д.&nbsp;Пёпельмана]] і яго вучняў быў узведзены [[Новы замак (Гродна)|Новы замак у Гародні]]. Замежныя майстры, такія як [[Джузэпэ Сака|Дж.&nbsp;Сака]], [[Карла Спампані|К.&nbsp;Спампані]] і [[Я. Габрыэль|Я.&nbsp;Габрыэль]], працавалі над стварэннем велічных палацаў у [[Палацава-паркавы комплекс Валовічаў (Свяцк)|Свяцку]], [[Сядзіба Храптовічаў (Шчорсы)|Шчорсах]], [[Ружанскі палац|Ружанах]] і [[Палац Радзівілаў (Дзятлава)|Дзятлаве]]. Інтэр'еры аздабляліся з выкарыстаннем стукавай лепкі, манументальнага жывапісу і мясцовых шпалер (габеленаў), мануфактуры па вытворчасці якіх былі заснаваны [[Радзівілы|Радзівіламі]] і [[Агінскія|Агінскімі]] ў [[Слуцкія паясы|Слуцку]], [[Мір (Карэліцкі раён)|Міры]] і [[Карэлічы|Карэлічах]] (Альбе){{sfn|Кулагін|2001|с=114—115}}. Неад'емнай часткай барочных рэзідэнцый сталі [[Рэгулярны парк|рэгулярныя (французскія і італьянскія) паркі]]. Яны ўяўлялі сабой складаныя геаметрычныя кампазіцыі са стрыжаных дрэў ([[Шпалеры (садова-паркавае мастацтва)|шпалер]]), якія ўтваралі зялёныя «кабінеты», «залы» і [[Зялёны лабірынт|лабірынты]]. У парках актыўна выкарыстоўваліся экзатычныя расліны ў [[Вазон|вазонах]], [[Аранжарэя|аранжарэі]] і [[Фігарня|фігарні]]. Цікавай асаблівасцю паркабудавання Беларусі было шырокае выкарыстанне тэрасавання рэльефу: італьянскія сады на некалькіх [[Тэраса|тэрасах]] з [[Падпорная сцяна|падпорнымі сценкамі]] і [[Лесвіца|лесвіцамі]] былі створаны ў [[Валожын|Валожыне]], [[Альба (паркавы комплекс)|Альбе]] пад [[Нясвіж|Нясвіжам]], [[Ружаны|Ружанах]] і іншых маёнтках{{sfn|Федарук|2001|с=285—287}}. == Драўлянае культавае дойлідства == Асноўным традыцыйным матэрыялам у забудове гарадоў і вёсак Беларусі заставалася дрэва. На развіццё манументальнага драўлянага дойлідства пачынаючы з XVII&nbsp;стагоддзя аказвалі значны ўплыў мастацкія стылі, што ўжо панавалі ў мураванай архітэктуры. Па сваёй архітэктоніцы драўляныя храмы падзяляліся на дзве асноўныя групы: ''клецкія'' і ''крыжовыя''{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Клецкія храмы (назва паходзіць ад традыцыйнай сялянскай пабудовы — [[клеці]]) складаліся з аднаго ці некалькіх прамавугольных зрубаў. Пад уплывам мураваных готыка-рэнесансных храмаў спачатку склаўся тып будынка з вежай над бабінцам (цэрквы ў Гарадку, [[Дабраслаўка|Дабраслаўцах]], [[Свята-Троіцкая царква (Дастоева)|Дастоеве]]). У перыяд барока пашырылася будаўніцтва двухзрубавых драўляных цэркваў з плоскім бязвежавым фасадам, завершаным трохвугольным франтонам (цэрквы ў [[Вавулічы|Вавулічах]], [[Свята-Троіцкая царква (Бездзеж)|Бездзежы]], [[Дзеткавічы|Дзеткавічах]]). На наступным этапе пачалі ўзводзіць храмы з дзвюма вежамі па баках галоўнага фасада ([[Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Дзівін)|цэрквы ў Дзівіне]], [[Свята-Юр'еўская царква (Валавель)|Валавелі]], [[Латыгаль|Латыгалі]], [[Касцёл Святой Тройцы (Цялядавічы)|касцёл у Цялядавічах]]){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Вежы драўляных храмаў барока звычайна не мелі ніякага функцыянальнага (абарончага) прызначэння: адзінай іх мэтай было ўзбагачэнне сілуэта збудавання і ўзмацненне дынамікі кампазіцыі. У XVIII&nbsp;стагоддзі яны пачалі раскрапоўваць фасады на ўсю вышыню і нават ставіліся пад вуглом да плоскасці фасада (як у царкве ў [[Хаціслаў|Хаціславе]]){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=74}}. Крыжовыя ў плане драўляныя саборы, якія неслі візантыйскую традыцыю (генетычна паходзячы ад мураванага крыжова-купальнага храма), у XVII—XVIII&nbsp;стагоддзях будавалі пераважна пры буйных праваслаўных манастырах ([[Свята-Троіцкі Маркаў манастыр|віцебскім Маркавым]], [[Богаяўленскі Куцеінскі манастыр|аршанскім Богаяўленскім Куцеінскім]], [[Свята-Духаўскі Тупічэўскі манастыр|мсціслаўскім Тупічэўскім]]). Вызначальнай рысай такіх помнікаў з'яўлялася тэктанічнае адзінства аб'ёмаў і маналітнасць кампазіцыі дахаў{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71, 74}}. == Сінтэз мастацтваў: інтэр'ер і манументальны жывапіс == Характэрнай асаблівасцю барочнай архітэктуры стаў гарманічны сінтэз дойлідства, жывапісу і скульптуры. Дэкаратыўная пластыка, аснову якой складала ордарная сістэма, на працягу XVII—XVIII&nbsp;стагоддзяў эвалюцыянавала ад адзіночных плоскіх пілястраў да шматлікіх раскраповак, хвалістых карнізаў, пукатых і ўвагнутых аб'ёмаў. У аздобе інтэр'ераў пачалі шырока ўжываць лепку ў тэхніцы ''[[стука]]'' (штучнага мармуру з абпаленага гіпсу, вапны і клею){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Асаблівае значэнне ў арганізацыі ўнутранай прасторы набылі манументальныя фрэскавыя размалёўкі. Жывапісныя кампазіцыі візуальна разрывалі тэктанічныя межы будынкаў, ствараючы ілюзію незамкнёнай, бязмежнай прасторы. Вялікі ўплыў на развіццё фрэскавага мастацтва ў Беларусі аказала так званая «[[Квадратура (мастацтва)|квадратура]]» — ілюзорная архітэктурная перспектыва. Яе распаўсюджанню садзейнічала выкарыстанне друкаваных узорнікаў, у прыватнасці трактата італьянскага майстра [[Андрэа Поца]]{{sfn|Гаршкавоз|2001|с=206}}. Манументальны жывапіс XVIII&nbsp;стагоддзя развіваўся ў цеснай сувязі з заходнееўрапейскімі (рымскімі і баварскімі) узорамі. Выдатнымі прыкладамі барочнага сценапісу з'яўляюцца фрэскі [[Касцёл Святога Францішка Ксаверыя (Гродна)|фарнага касцёла ў Гародні]], [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар кармелітаў (Мсціслаў)|кармеліцкага касцёла ў Мсціславе]], [[Сабор Унебаўзяцця Дзевы Марыі і Святога Станіслава|касцёла Святога Станіслава ў Магілёве]], а таксама страчаныя роспісы касцёла езуітаў у Нясвіжы і царквы ў Беразвеччы{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}{{sfn|Гаршкавоз|2001|с=204, 207}}. Адначасова з каталіцкімі храмамі багатымі фрэскамі ўпрыгожваліся і праваслаўныя: так, у роспісах [[Свята-Духаўская царква Тупічэўскага манастыра|Свята-Духаўскай царквы]] [[Тупічэўскі манастыр (Мсціслаў)|Тупічэўскага манастыра]] ў Мсціславе (сярэдзіна XVII&nbsp;ст.) праявіўся поўны разрыў з візантыйскай традыцыяй, здзіўляла прастанароднасць вобразаў і багацце этнаграфічных рэалій{{sfn|Шматаў|2001|с=15}}. Вялікага росквіту ў эпоху барока дасягнула алтарная скульптура і манументальная разьба па дрэве. Для надання эмацыянальнай прыўзнятасці інтэр'ерам выкарыстоўвалася тэхніка аб'ёмнай, скразной арнаментальнай разьбы з расліннымі матывамі, якая стала вядомай далёка за межамі краіны пад назвай «[[беларуская рэзь]]»{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=74}}{{sfn|Шматаў|2001|с=18}}. Сапраўдным шэдэўрам манументальна-дэкаратыўнага мастацтва з'яўляецца ансамбль [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Пінск)|касцёла францысканцаў у Пінску]] (першая палова XVIII&nbsp;ст.). Яго галоўны і бакавыя алтары, а таксама ўнікальны амбон багата аздоблены разьбянымі фігурамі апосталаў і анёлаў, вітымі калонамі, картушамі і балдахінамі, якія ствараюць выключна дынамічную і тэатралізаваную кампазіцыю{{sfn|Ярашэвіч|2001|с=187, 189—193}}. == Адметнасці ўніяцкага храмабудаўніцтва == Важную ролю ў станаўленні і развіцці архітэктуры беларускага барока (у прыватнасці, яго віленскай фазы) адыграла грэка-каталіцкая (уніяцкая) царква і яе манаскі [[Базыльяне|ордэн базыльян]]. Спецыфічныя ўмовы поліканфесійнага грамадства і літургічныя патрабаванні ўніятаў прывялі да выпрацоўкі ўнікальных архітэктурна-планіровачных і мастацкіх рашэнняў, якія іманентна выпрацаваліся на аснове традыцый мясцовага дойлідства з улікам усходніх і заходніх уплываў{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=144}}. У працэсе эвалюцыі ўніяцкага барока сфарміраваўся тып двухвежавага аднаапсіднага храма (часцей за ўсё трохнефавай базілікі). Адной з самых адметных асаблівасцей шэрагу ўніяцкіх помнікаў сярэдзіны XVIII&nbsp;стагоддзя стала мерыдыянальная арыентацыя будынкаў — алтаром на поўнач. Гэты прыём, які парушаў традыцыйную арыентацыю на ўсход, узнік як вынік ідэі сімвалічнага нейтралітэту ўніятаў да ўплываў заходняй (Рым) і ўсходняй (Масква) цэркваў. Яскравым прыкладам такой арыентацыі з'яўляецца перабудаваны [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор у Полацку]]{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=146}}. У інтэр'ерах уніяцкіх храмаў таксама сфарміраваліся спецыфічныя рысы. Замест традыцыйных драўляных іканастасаў тут пачалі ўзводзіць мураваныя алтарныя перагародкі. Гэтыя канструкцыі мелі шматпланавую прасторава-развітую будову, багата аздабляліся ляпнымі пазалочанымі гірляндамі, картушамі і капітэлямі, спалучаючы каталіцкую тэатралізаванасць з захаваннем усходняй літургічнай функцыі (напрыклад, у Сафійскім саборы і [[Касцёл Святых Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Беразвечча)|царквы ў Беразвеччы]]){{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=147—148}}. Для вонкавага аблічча манастырскіх храмаў базыльян характэрна выкарыстанне так званых «брамкавых» фасадаў. У такіх кампазіцыях галоўны фасад пазбаўляўся масіўных бакавых вежаў і нагадваў манументальную браму з дынамічным і насычаным пластыкай цэнтральным завяршэннем (фігурным атыкавым франтонам). Падобныя рашэнні можна ўбачыць у [[Свята-Троіцкая царква (Вольна)|царкве ў Вольне]], храме ў [[Свята-Пакроўскі манастыр (Талачын)|Талачыне]] і [[Багаяўленская царква (Жыровічы)|Богаяўленскай царкве ў Жыровічах]]{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=154—157}}. == Праваслаўнае і пратэстанцкае дойлідства == === Пратэстанцкія зборы === У перыяд пашырэння [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] ў Вялікім Княстве Літоўскім (канец XVI — першая палова XVII&nbsp;стагоддзя) актыўнае будаўніцтва разгарнулі пратэстанты, у першую чаргу кальвіністы. Архітэктура [[Кальвінскі збор|кальвінскіх збораў]] (храмаў) вызначалася суровым аскетызмам, лапідарнасцю формаў і адсутнасцю багатага дэкору, што адпавядала ідэалогіі гэтай канфесіі. Пратэстанцкія храмы ў [[Смаргонь|Смаргоні]], [[Кальвінскі збор (Койданава)|Койданаве]], [[Кальвінскі збор (Заслаўе)|Заслаўі]] першапачаткова захоўвалі познегатычныя і рэнесансныя рысы, уключаючы відавочны абарончы характар (таўшчэзныя сцены, вузкія вокны-байніцы, масіўныя вежы){{sfn|Габрусь|2001|с=83—85}}. Аднак паступова, у працэсе перабудоў і развіцця, архітэктура збораў пачала ўбіраць у сябе элементы барока. Яскравым прыкладам такога сінтэзу з'яўляецца кальвінскі збор у Смаргоні, які мае ўнікальную цэнтрычную васьмігранную структуру (актагон), завершаную шатровым дахам і ўпрыгожаную барочнымі архітэктурнымі дэталямі. Барочныя рысы праявіліся і ў вырашэнні вежаў, аздабленні інтэр'ераў стукавай лепкай, выкарыстанні складаных прафіляваных карнізаў{{sfn|Габрусь|2001|с=85—87}}. === Магілёўская архітэктурная школа === У праваслаўным дойлідстве XVII&nbsp;стагоддзя таксама адбываліся складаныя працэсы адаптацыі новага стылю да традыцыйных візантыйска-рускіх канонаў. Найбольш яскрава гэты сінтэз праявіўся на ўсходзе Беларусі, дзе намаганнямі мясцовых рамесных цэхаў сфарміравалася так званая «магілёўская архітэктурная школа»{{sfn|Гліннік|2001|с=173}}. У першай палове і сярэдзіне XVII&nbsp;стагоддзя праваслаўныя брацтвы і манастыры ўзводзілі мураваныя храмы, якія захоўвалі традыцыйную крыжова-купальную кампазіцыю, але аздабляліся знешне ў формах пострэнесансу і ранняга барока. Да гэтага кола помнікаў належаць [[Свята-Богаяўленскі сабор (Магілёў)|Богаяўленскі сабор]] (1636—1639), [[Свята-Мікольскі манастыр (Магілёў)|Мікольская]] (1669—1672) і [[Успенская царква (Магілёў)|Успенская]] (1670—1684) цэрквы ў [[Магілёў|Магілёве]], а таксама [[Святадухаўская царква Куцеінскага манастыра|Святадухаўская царква]] [[Богаяўленскі Куцеінскі манастыр|Куцеінскага манастыра]] пад [[Орша|Оршай]] (да 1653 года){{sfn|Гліннік|2001|с=173—174}}{{sfn|Габрусь|2001|с=109—111}}. Магілёўская архітэктурная школа вызначалася выкарыстаннем шмат'ярусных фігурных франтонаў з пластычнымі валютамі і нішамі. У адрозненне ад каталіцкіх і ўніяцкіх храмаў, фасады магілёўскіх праваслаўных цэркваў мелі больш плоскасны, «дывановы» характар аздаблення, які імітаваў структуру шмат'ярусных драўляных іканастасаў. Інтэр'еры гэтых храмаў шчодра ўпрыгожваліся фрэскавай паліхроміяй і багатай драўлянай «беларускай рэззю»{{sfn|Габрусь|2001|с=113—114}}{{sfn|Гліннік|2001|с=174}}. Характэрна, што мастацкія формы магілёўскага барока захоўвалі пэўны архаізм і кансерватызм аж да канца XVII&nbsp;стагоддзя, што было прадыктавана ідэалагічным супрацьстаяннем праваслаўнага насельніцтва каталіцкай экспансіі{{sfn|Гліннік|2001|с=176—179}}. == Уплыў на мастацтва Расіі і Украіны == Беларускія майстры адыгралі выключна важную ролю ў станаўленні барочнага мастацтва і архітэктуры ў суседніх усходнеславянскіх краінах. Найбольш інтэнсіўны працэс міграцыі мастацкіх ідэй і саміх творцаў адбываўся ў сярэдзіне XVII&nbsp;стагоддзя. Падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|руска-польскай вайны 1654—1667 гадоў]] вялікая колькасць беларускіх майстроў (дойлідаў, жывапісцаў, рэзчыкаў, кафляроў) з [[Вільня|Вільні]], [[Полацк|Полацка]], [[Віцебск|Віцебска]], [[Смаленск|Смаленска]] і іншых гарадоў была гвалтоўна вывезена ў [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскую дзяржаву]]. У Маскве яны былі паселены ў асобнай Мяшчанскай слабадзе і працавалі пры царскім двары ў [[Аружэйная палата|Аружэйнай палаце]]{{sfn|Шматаў|2001|с=21}}. Значнае ўздзеянне беларускія майстры аказалі на развіццё рускага дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва і манументальнага дэкору. У Расію была прынесена традыцыя аб'ёмна-ажурнай разьбы па дрэве, якая атрымала назву «[[беларуская рэзь]]» (або «флемская разьба»). Гэтая тэхніка, насычаная барочнымі расліннымі матывамі, выкарыстоўвалася пры стварэнні іканастасаў, напрыклад, у Смаленскім саборы [[Новадзявочы манастыр|Новадзявочага манастыра ў Маскве]], і аздабленні царскіх палацаў, у прыватнасці, драўлянага палаца ў [[Каломенскае|Каломенскім]]{{sfn|Шматаў|2001|с=26}}. Не меншы ўплыў зрабілі беларускія кафляры. Майстры [[Ігнацій Максімаў]], [[Сцяпан Іваноў-Палубес]] і [[Пётр Іваноў-Заборскі]] наладзілі ў Расіі вытворчасць шматколернай паліванай [[Кафля|кафлі]]. Яны ўпершыню прыўнеслі ў рускае дойлідства барочныя матывы (калонкі, [[Антаблемент|антаблементы]], [[Картуш (архітэктура)|картушы]], выявы [[Херувім|херувімаў]]), якія актыўна выкарыстоўваліся пры аздабленні [[Валдайскі Іверскі манастыр|Іверскага манастыра на Валдаі]] і [[Нова-Іерусалімскі манастыр|Нова-Іерусалімскага сабора]]{{sfn|Шматаў|2001|с=26}}. Акрамя таго, беларускія майстры садзейнічалі ўкараненню ў рускае дойлідства заходнееўрапейскай [[Ордарная сістэма|ордарнай сістэмы]]{{sfn|Шматаў|2001|с=22}}. На тэрыторыі [[Украіна|Украіны]] барока пачало фарміравацца пазней, чым у Беларусі, і таксама адчула на сабе ўплыў беларускай архітэктурнай школы. Першы ўкраінскі барочны помнік — [[Касцёл езуітаў (Львоў)|касцёл езуітаў у Львове]] (1610—1630-я гады) — узводзіўся італьянскім дойлідам [[Джакама Брыяна|Дж.&nbsp;Брыяна]], які відавочна абапіраўся на вопыт будаўніцтва езуіцкага [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёла Божага Цела ў Нясвіжы]]. Падабенства франтонаў і агульнай кампазіцыі ў абодвух помніках з'яўляецца бясспрэчным. Значны ўплыў на ўкраінскае мастацтва аказалі і беларускія майстры кніжнай гравюры, напрыклад, браты [[Аляксандр Тарасевіч|Аляксандр]] і [[Лявонцій Тарасевіч|Лявонцій Тарасевічы]], друкар [[Спірыдон Собаль]], якія перанеслі ў Кіеў і Львоў перадавыя дасягненні [[Віленская школа гравюры|віленскай]] і [[Магілёўская школа гравюры|магілёўскай школ]] медзярыту{{sfn|Шматаў|2001|с=29—30}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Мураваныя харалы|ref=Габрусь}} * {{артыкул |аўтар=[[В. Ф. Шматаў|Шматаў В. Ф.]] |загаловак=Станаўленне барока ў мастацтве ўсходнеславянскіх народаў |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=7—45 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Шматаў}} * {{артыкул |аўтар=[[Б. А. Лазука|Лазука Б. А.]] |загаловак=Беларускае барока. Тэндэнцыі і напрамкі развіцця |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=50—64 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Лазука}} * {{артыкул |аўтар=[[Т. В. Габрусь|Габрусь Т. В.]] |загаловак=Абрысы станаўлення стылю барока ў манументальным дойлідстве Беларусі |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=65—80 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Габрусь_Абрысы}} * {{артыкул |аўтар=[[А. М. Кулагін|Кулагін А. М.]] |загаловак=Элітная архітэктура барока Беларусі ў агульнаеўрапейскім кантэксце |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=102—123 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Кулагін}} * {{артыкул|ref=Чантурыя_Ю|аўтар=[[Ю. У. Чантурыя|Чантурыя Ю. У.]]|загаловак=Архітэктурны ансамбль плошчы ў горадабудаўніцтве барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=81—101|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Федарук|аўтар=[[А. Т. Федарук|Федарук А. Т.]]|загаловак=Эпоха барока ў паркабудаўніцтве Беларусі|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=282—290|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Гаршкавоз|аўтар=[[В. Дз. Гаршкавоз|Гаршкавоз В. Дз.]]|загаловак=Беларускі сценапіс XVIII ст. Тыпалогія ў кантэксце польскага барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=203—212|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Ярашэвіч|аўтар=[[А. А. Ярашэвіч|Ярашэвіч А. А.]]|загаловак=Архітэктурна-скульптурны ансамбль касцёла францысканцаў у Пінску|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=186—202|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Габрусь_Аспекты|аўтар=[[Т. В. Габрусь|Габрусь Т. В.]]|загаловак=Стылістычныя аспекты архітэктуры віленскага барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=140—166|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Гліннік|аўтар=[[В. В. Гліннік|Гліннік В. В.]]|загаловак=Святадухаўская (цёплая) царква Куцеінскага Богаяўленскага манастыра. Досвед рэканструкцыі|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=167—185|isbn=985-08-0452-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Архітэктура Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктура барока ў Беларусі]] dstkfyl6rel1gnb94qlt37z1pp3ksue 5121772 5121761 2026-04-05T19:33:17Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Сталае («сармацкае») барока */ 5121772 wikitext text/x-wiki [[Файл:Нясвіж. Касцёл Божага Цела. 2022.jpg|міні|Першым помнікам барока не толькі ў Беларусі, але і на тэрыторыі ўсёй Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]], пабудаваны ў 1587—1593 гг. італьянскім архітэктарам [[Джавані Марыя Бернардоні|Янам Марыяй Бернардоні]]]] '''Архітэкту́ра баро́ка ў Белару́сі''' — мастацкі і [[архітэктурны стыль]], які дамінаваў у манументальным, [[Культавая архітэктура|культавым]] і свецкім дойлідстве на тэрыторыі сучаснай [[Беларусь|Беларусі]] (у межах [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]) з канца XVI і да канца XVIII&nbsp;стагоддзя. З'яўляючыся лагічным працягам агульнаеўрапейскіх працэсаў, [[барока]] на беларускіх землях не было простым механічным запазычаннем заходнееўрапейскіх узораў. Увабраўшы ў сябе элементы [[Беларуская готыка|мясцовай готыкі]] і [[Рэнесанс у Беларусі|рэнесансу]], а таксама глыбокія традыцыі візантыйска-рускай сістэмы [[Крыжова-купальны храм|крыжова-купальнага храма]], гэты стыль набыў яскравыя нацыянальныя і рэгіянальныя рысы{{sfn|Лазука|2001|с=50-51}}{{sfn|Габрусь|2001|с=68-69}}. Своеасаблівы сінтэз заходняй (каталіцкай) і ўсходняй ([[Візантыйская архітэктура|візантыйскай]]) архітэктурных традыцый, які выявіўся ў прасторавых кампазіцыях, [[Тэктоніка|тэктоніцы]] і дэкоры, атрымаў у мастацтвазнаўстве назву '''беларускае барока'''. Тэрмін упершыню быў уведзены ў навуковы зварот у канцы 1920-х гадоў гісторыкам архітэктуры [[М. Шчакаціхін|М.&nbsp;Шчакаціхіным]]<ref name="shchak">{{кніга |аўтар=[[М. Шчакаціхін|Шчакаціхін М.]] |загаловак=Нарысы з гісторыі беларускага мастацтва. Т. 1. |месца=Мн. |выдавецтва=Інбелкульт |год=1928}}</ref>{{sfn|Габрусь|2001|с=7}}. З'яўленне барока ў Беларусі было непасрэдна звязана з грамадска-палітычнымі падзеямі другой паловы XVI&nbsp;стагоддзя: [[Люблінская унія|Люблінскай уніяй]] (1569), пачаткам каталіцкай [[Контррэфармацыя ў ВКЛ|контррэфармацыі]] і прыходам [[Ордэн езуітаў|ордэна езуітаў]]. Першым манументальным помнікам барока не толькі ў Беларусі, але і на тэрыторыі ўсёй Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]] (1587—1593), пабудаваны італьянскім архітэктарам [[Джавані Марыя Бернардоні|Янам Марыяй Бернардоні]] па фундацыі князя [[Мікалай Крыштоф Радзівіл Сіротка|Мікалая Крыштофа Радзівіла «Сіроткі»]]{{sfn|Габрусь|2001|с=68}}{{sfn|Шматаў|2001|с=12}}. Нягледзячы на тое, што першапачаткова барока выступала як стыль каталіцкай (найперш езуіцкай) архітэктуры, у спецыфічных умовах поліканфесійнага грамадства Вялікага Княства Літоўскага яно хутка пераадолела рэлігійныя рамкі. Барочная эстэтыка паступова была ўспрынята і перапрацавана [[Праваслаўе ў Вялікім Княстве Літоўскім|праваслаўнай]], [[Уніяцкая царква на Беларусі|уніяцкай]] і нават [[Кальвінізм|пратэстанцкай (кальвінісцкай)]] цэрквамі, стаўшы ўніверсальным стылем эпохі{{sfn|Лазука|2001|с=50}}{{sfn|Габрусь|2001|с=69}}. Эвалюцыя беларускага барока прайшла некалькі этапаў: ад суровых, манументальных форм ранняга і [[Сармацкае барока|«сармацкага» барока]] (XVII&nbsp;ст.) да вытанчанага, надзвычай пластычнага і дынамічнага [[Віленскае барока|віленскага барока]] (сярэдзіна і другая палова XVIII&nbsp;ст.){{sfn|Габрусь|2001|с=68}}. Дасягненні беларускіх майстроў і самабытнасць сфарміраванай імі архітэктурнай школы аказалі значны ўплыў на развіццё манументальнага дойлідства, [[Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва|дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]] і [[Іканапіс|іканапісу]] ў суседніх краінах, у прыватнасці, стаўшы адным з фактараў станаўлення [[барока ў Расіі]] і [[Барока ва Украіне|на Украіне]]{{sfn|Шматаў|2001|с=11, 27—28}}. == Гістарычныя перадумовы і вытокі == З’яўленне і пашырэнне барока ў беларускай архітэктуры было цесна звязана са значнымі сацыяльна-палітычнымі падзеямі другой паловы XVI&nbsp;стагоддзя: заключэннем [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] (1569) і пачаткам каталіцкай [[Контррэфармацыя|контррэфармацыі]], якую праводзіў у першую чаргу [[Таварыства Ісуса|ордэн езуітаў]]. У манументальнае дойлідства [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] быў прыўнесены новы архітэктурна-мастацкі стыль, выразныя сродкі якога вызначаліся павышанай экспрэсіяй і былі пакліканы ўмацаваць пазіцыі каталіцкай царквы{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Цэнтрам станаўлення гэтага стылю стала [[Італія]] (у прыватнасці, [[Рым]]), адкуль ён пачаў сваё шэсце па Еўропе{{sfn|Шматаў|2001|с=12}}. [[Файл:Chiesa gesu facade.jpg|міні|злева|Галоўны ордэнскі храм езуітаў [[Іль Джэзу]] ў [[Рым]]е, які паслужыў для нясвіжскага касцёла Божага Цела]] Беларусь стала адной з першых краін, якая прычынілася да развіцця барока. Першым помнікам гэтага стылю на тэрыторыі Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]], пабудаваны ў 1587—1593 гадах. Яго з’яўленне звязана з дзейнасцю нясвіжскага князя [[Мікалай Крыштоф Радзівіл Сіротка|Мікалая Крыштофа Радзівіла «Сіроткі»]], які пасля паломніцтва ў Святую Зямлю і наведвання Італіі запрасіў італьянскага архітэктара-езуіта [[Джавані Марыя Бернардоні|Яна Марыю Бернардоні]]{{sfn|Шматаў|2001|с=14—15}}. Прататыпам для нясвіжскага касцёла паслужыў галоўны ордэнскі храм езуітаў [[Іль Джэзу]] ў [[Рым]]е. Аднак ужо ў гэтым раннім беларускім помніку праявіліся мясцовыя адметнасці: спрошчаная трактоўка [[Архітэктурны ордар|ордара]] на галоўным фасадзе, больш дэталёвая апрацоўка бакавых фасадаў, наяўнасць гранёных капэл па баках нефаў{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Істотнай падзеяй, звязанай з пачаткам эпохі барока і будаўніцтвам у Нясвіжы, стала таксама ўвядзенне ў беларускае дойлідства прафесійнага праектнага чарцяжа{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Аднак рэзкага і поўнага адмаўлення ад папярэдніх традыцый пад уздзеяннем заходняга барочнага ўзору не адбылося. Новы стыль з’явіўся тым зернем, якое дало парасткі толькі дзякуючы спецыфічным мясцовым умовам. [[Берасцейская унія|Берасцейская царкоўная унія]] 1596 года надзвычай абвастрыла рэлігійна-палітычную барацьбу ў краіне. Саперніцтва паміж католікамі, праваслаўнымі і ўніятамі ў сферы культавага будаўніцтва вымушала ўсе канфесіі звяртацца да найбольш выразных архітэктурных сродкаў барока, адначасова сінтэзуючы іх з мясцовымі будаўнічымі прыёмамі мінулага. Менавіта ў выніку гэтых складаных сацыяльна-культурных працэсаў на працягу XVII—XVIII&nbsp;стагоддзяў сфарміравалася самабытная архітэктурна-мастацкая сістэма беларускага барока{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68—69}}. Візантыйская першааснова праваслаўнай царквы не знікла, а засталася адным «са складаемых» у фарміраванні новага стылю, што абумовіла ўнікальнасць беларускай архітэктуры ў параўнанні з суседнімі польскай ці рускай школамі{{sfn|Шматаў|2001|с=7}}. == Эвалюцыя і стылявыя кірункі == Развіццё стылю барока ў манументальным дойлідстве Беларусі прайшло тры асноўныя перыяды: ранняе барока (канец XVI&nbsp;— першая палова XVII&nbsp;стагоддзя), сталае або [[Сармацкае барока|«сармацкае» барока]] (другая палова XVII&nbsp;— 1730-я гады) і позняе або [[віленскае барока]] (1730-я&nbsp;— 1780-я гады){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. === Ранняе барока === [[Файл:Ružany Holy Trinity Church 2023-06-24 5352.jpg|міні|злева|Касцёл Святой Тройцы ў Ружанах]] У першай палове XVII&nbsp;стагоддзя ў беларускай архітэктуры яшчэ працягвалі ўзводзіць храмы з аднанефавай і аднавежавай структурай, што была больш характэрнай для папярэдняга гістарычнага этапу. Да такіх пабудоў адносяцца [[Троіцкі касцёл (Ружаны)|касцёл дамініканцаў у Ружанах]] (1617) і [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы і кляштар бернардзінцаў (Слонім)|касцёл бернардзінцаў у Слоніме]] (1639). Адначасова пашыраўся і новы тып культавай пабудовы&nbsp;— трохнефавая [[Базіліка|базіліка]] з бязвежавым галоўным фасадам, які быў шчодра насычаны ордарнымі элементамі. Такія рысы ўласцівы [[Касцёл Святога Фамы Аквінскага і кляштар дамініканцаў (Мінск)|касцёлу дамініканцаў у Менску]] (пабудаваны пасля 1615 года) і [[Касцёл бернардзінцаў (Гродна)|касцёлу бернардзінцаў у Гародні]]{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. Вызначальным момантам у выпрацоўцы характэрнага тыпу беларускага барочнага храма стала фарміраванне двухвежавых фасадаў. Гэты прынцып быў рэалізаваны ў [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дзятлава)|касцёле ў Дзятлаве]] (1642), [[Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар брыгітак (Гродна)|касцёле брыгітак у Гародні]] (1642—1651) і ў [[Касцёл Наведвання Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Вішнева)|касцёле ў Вішневе]] (1637—1641). Ранні этап развіцця стылю праходзіў пры дамінаванні так званага «езуіцкага барока», калі архітэктары-езуіты ўзводзілі касцёлы і калегіумы па ўзору рымскіх бажніц. Суровая дысцыпліна ордэна вымагала зацвярджэння праектаў у Рыме, і ў выніку раннебарочныя помнікі часта атрымлівалі строгую тэктоніку, буйнамаштабнасць і класічнае выкарыстанне рымскага ордара без залішняй пластычнай дэкаратыўнасці вонкавага аблічча{{sfn|Кулагін|2001|с=107}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Краявіды Слоніма (19).jpg|Касцёл Найсвяцейшай Тройцы ў Слоніме Miensk, Daminikanskaja-Vałockaja. Менск, Дамініканская-Валоцкая (1944).jpg|Касцёл Святога Тамаша Аквінскага ў Мінску Ансамбль_былога_кляштара_бернардзінцаў.jpg|Касцёл Адшукання Святога Крыжа ў Гродне Дятлово_костёл_2.jpg|Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Дзятлаве Гродна_2015._Касцёл_Дабравешчання_Найсвяцейшай_Дзевы_Марыі.jpg|Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Гродне Вішнева. Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі.jpg|Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Вішневе </gallery> === Сталае («сармацкае») барока === У адрозненне ад абарончых храмаў перыяду [[Беларуская готыка|беларускай готыкі]], у эпоху барока вежы канчаткова страцілі сваё непасрэднае функцыянальнае (абарончае) прызначэнне і сталі выключна важнымі кампазіцыйнымі элементамі. Двухвежавасць вынікала з імкнення архітэктараў узмацніць эмацыянальнае ўздзеянне будынка на гледача. Галоўны фасад пачаў трактавацца як своеасаблівая тэатральная «куліса» для ўсёй кампазіцыі, якая завяршала агульную дынаміку архітэктурных мас. Менавіта гэты мастацкі прынцып, а не павышаная дэкаратыўная пластыка, уласцівы лепшым помнікам сталага беларускага барока{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. Такі падыход яскрава адлюстраваны ў архітэктуры [[Касцёл Святога Міхаіла Архангела (Міхалішкі)|касцёла аўгусцінцаў у Міхалішках]] (1655), [[Касцёл дамініканцаў (Буховічы)|касцёла дамініканцаў у Буховічах]] (1647), [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Засвір)|касцёла кармелітаў у Засвіры]] (1713) і [[Касцёл Праабражэння Гасподняга (Навагрудак)|фарнага касцёла ў Навагрудку]] (перабудаваны да 1724 года). Вонкавае аблічча гэтых будынкаў мае суровы, амаль сярэднявечны характар. Гэты стылявы кірунак, які атрымаў у мастацтвазнаўстве назву [[Сармацкае барока|«сармацкае барока»]], адлюстроўваў рыцарскія ідэалы тагачаснай шляхты. Храмы вылучаліся масіўнасцю і геаметрычнай спрошчанасцю аб'ёмаў, якія маглі моцна кантраставаць з надзвычай пышнай і багатай ілюзорнай лепкай у інтэр'еры, напрыклад, стукавая лепка ў [[Міхалішкаўскі касцёл|Міхалішках]], выкананая італьянскімі майстрамі [[П'етра Перці]] і [[Джавані Галі]]{{sfn|Шматаў|2001|с=18}}{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Касьцёл,_Міхалішкі.jpg|Касцёл Святога Міхаіла Арханёла ў Міхалішках Michališki._Church_of_St._Michael_the_Archangel_02.JPG|Багата дэкараваныя лепкай інтэр'еры касцёла Святога Міхаіла Арханёла ў Міхалішках Kasciol_Sviatoj_Trojcy_(Zasvir).jpg|Касцёл Найсвяцейшай Тройцы ў Засвіры Новогрудский фарный костёл Преображения Господня.jpg|Фарны касцёл у Навагрудку </gallery> === Позняе (віленскае) барока === У XVIII&nbsp;стагоддзі манументальнае будаўніцтва ў Беларусі ўступіла ў фазу свайго найвышэйшага росквіту. Для позняга беларускага барока стала ўласціва надзвычайная маляўнічасць і пластычнасць формаў, шматпланавая прасторавая структура фасадаў, багацце [[Святлацень|святлаценю]]. Архітэктура набыла стромкасць і лёгкасць, што надавала збудаванням вытанчаныя прапорцыі, мудрагелістыя скразныя праёмы і крывалінейныя абрысы вежаў і франтонаў. Станаўленне і росквіт мастацкіх асаблівасцей позняга барока непарыўна звязаны з творчасцю выдатнага віленскага архітэктара [[Іаган Крыштоф Глаўбіц|Яна Крыштофа Глаўбіца]], які працаваў над шматлікімі помнікамі на тэрыторыі Беларусі{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Гэты ўнікальны рэгіянальны кірунак, вядомы як [[Віленскае барока|віленскае барока]], стаў універсальным для розных хрысціянскіх канфесій, але найбольш яскрава і маштабна ён выявіўся менавіта ў культавых пабудовах уніятаў. Сярод найвыдатнейшых узораў гэтага стылю вылучаюцца [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор у Полацку]] (узведзены нанава ўніятамі ў 1738—1750 гадах на рэштках старажытнага храма XI&nbsp;стагоддзя), [[Касцёл Святых Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Беразвечча)|царква і манастыр базыльян у Беразвеччы]] (1756—1763), [[Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Баруны)|манастыр у Барунах]] (1747—1757), комплексы ў [[Свята-Троіцкая царква (Вольна)|Вольне]] (1768) і [[Свята-Пакроўскі манастыр (Талачын)|Талачыне]] (1769—1779), а таксама [[Богаяўленская царква (Жыровіцы)|Багаяўленская]] і [[Крыжаўзвіжанская царква (Жыровічы)|Крыжаўзвіжанская]] цэрквы ў [[Свята-Успенскі Жыровіцкі манастыр|Жыровічах]] (1769) і [[Уваскрасенская царква (Віцебск)|Уваскрасенская царква ў Віцебску]] (1772){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Віленскае барока вызначалася тэлескапічна-яруснай аматэрыяльна-шкілетнай будовай вежаў і хвалістай прасторавай структурай, што стварала ілюзію дынамічнага руху архітэктурных мас уверх{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=154}}. == Горадабудаўніцтва і свецкая архітэктура == === Ансамблі плошчаў і забудова гарадоў === У эпоху барока горадабудаўнічыя і мастацкія прынцыпы — ансамблевасць, прасторавая разгорнутасць і дынамічнасць кампазіцыі, кантрасты маштабаў і рытмаў — знайшлі яскравае ўвасабленне ў грамадзянскай архітэктуры Беларусі. Замест хаатычнай сярэднявечнай забудовы пачалі фарміравацца цэласныя ансамблі плошчаў і вуліц. Маштабным прыкладам такога горадабудаўнічага падыходу з'яўляецца ансамбль [[Гарадніца (Гродна)|Гарадніцы]] ў [[Гродна|Гародні]], створаны ў 1765—1780-я гады па ініцыятыве гродзенскага старосты [[Антоні Тызенгаўз|Антонія Тызенгаўза]]. Гэты комплекс уключаў 85 будынкаў рознага прызначэння, згрупаваных вакол плошчаў і вуліц, у тым ліку палацы, навучальныя ўстановы і батанічны сад{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Галоўнымі грамадскімі ансамблямі сталі гарадскія плошчы, якія ў залежнасці ад функцыі падзяляліся на поліфункцыянальныя, гандлёвыя, культавыя і палацавыя. Спецыфічнай рысай барочнай планіроўкі малых гарадоў і мястэчак (напрыклад, [[Паставы|Паставаў]]) стала акцэнтаваная вось і выкарыстанне сіметрычна-асіметрычных кампазіцый забудовы. Прастора плошчаў арганізоўвалася з улікам візуальных перспектыў, якія замыкаліся вышыннымі дамінантамі — манументальнымі касцёламі, ратушамі або палацамі. У архітэктуры гандлёвых радоў, аўстэрый і дамоў рамеснікаў выкарыстоўваліся спрошчаныя формы барока, такія як фігурныя шчыпцы, пілястры і фігурныя ліштвы{{sfn|Чантурыя_Ю|2001|с=84—85}}. === Палацава-паркавыя рэзідэнцыі === У элітнай свецкай архітэктуры адбыўся карэнны пераход ад замкнёных абарончых замкаў да адкрытых рэпрэзентатыўных рэзідэнцый. Магнацкія двары арыентаваліся на агульнаеўрапейскі, шмат у чым французскі, ідэал палацава-паркавага комплексу тыпу ''entre cour et jardin'' («паміж дваром і паркам»). Асноўнымі прынцыпамі архітэктуры сталі паўзамкнёнасць аб'ёмна-прасторавай кампазіцыі, калі бакавыя флігелі разам з галоўным корпусам і агароджай утваралі парадны двор — [[курданёр]], а таксама анфіладнасць унутранай планіроўкі{{sfn|Кулагін|2001|с=114}}{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Для стварэння такіх ансамбляў у Вялікае Княства Літоўскае запрашаліся вядучыя еўрапейскія дойліды. Па праектах [[Матэус Даніэль Пёпельман|М.&nbsp;Д.&nbsp;Пёпельмана]] і яго вучняў быў узведзены [[Новы замак (Гродна)|Новы замак у Гародні]]. Замежныя майстры, такія як [[Джузэпэ Сака|Дж.&nbsp;Сака]], [[Карла Спампані|К.&nbsp;Спампані]] і [[Я. Габрыэль|Я.&nbsp;Габрыэль]], працавалі над стварэннем велічных палацаў у [[Палацава-паркавы комплекс Валовічаў (Свяцк)|Свяцку]], [[Сядзіба Храптовічаў (Шчорсы)|Шчорсах]], [[Ружанскі палац|Ружанах]] і [[Палац Радзівілаў (Дзятлава)|Дзятлаве]]. Інтэр'еры аздабляліся з выкарыстаннем стукавай лепкі, манументальнага жывапісу і мясцовых шпалер (габеленаў), мануфактуры па вытворчасці якіх былі заснаваны [[Радзівілы|Радзівіламі]] і [[Агінскія|Агінскімі]] ў [[Слуцкія паясы|Слуцку]], [[Мір (Карэліцкі раён)|Міры]] і [[Карэлічы|Карэлічах]] (Альбе){{sfn|Кулагін|2001|с=114—115}}. Неад'емнай часткай барочных рэзідэнцый сталі [[Рэгулярны парк|рэгулярныя (французскія і італьянскія) паркі]]. Яны ўяўлялі сабой складаныя геаметрычныя кампазіцыі са стрыжаных дрэў ([[Шпалеры (садова-паркавае мастацтва)|шпалер]]), якія ўтваралі зялёныя «кабінеты», «залы» і [[Зялёны лабірынт|лабірынты]]. У парках актыўна выкарыстоўваліся экзатычныя расліны ў [[Вазон|вазонах]], [[Аранжарэя|аранжарэі]] і [[Фігарня|фігарні]]. Цікавай асаблівасцю паркабудавання Беларусі было шырокае выкарыстанне тэрасавання рэльефу: італьянскія сады на некалькіх [[Тэраса|тэрасах]] з [[Падпорная сцяна|падпорнымі сценкамі]] і [[Лесвіца|лесвіцамі]] былі створаны ў [[Валожын|Валожыне]], [[Альба (паркавы комплекс)|Альбе]] пад [[Нясвіж|Нясвіжам]], [[Ружаны|Ружанах]] і іншых маёнтках{{sfn|Федарук|2001|с=285—287}}. == Драўлянае культавае дойлідства == Асноўным традыцыйным матэрыялам у забудове гарадоў і вёсак Беларусі заставалася дрэва. На развіццё манументальнага драўлянага дойлідства пачынаючы з XVII&nbsp;стагоддзя аказвалі значны ўплыў мастацкія стылі, што ўжо панавалі ў мураванай архітэктуры. Па сваёй архітэктоніцы драўляныя храмы падзяляліся на дзве асноўныя групы: ''клецкія'' і ''крыжовыя''{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Клецкія храмы (назва паходзіць ад традыцыйнай сялянскай пабудовы — [[клеці]]) складаліся з аднаго ці некалькіх прамавугольных зрубаў. Пад уплывам мураваных готыка-рэнесансных храмаў спачатку склаўся тып будынка з вежай над бабінцам (цэрквы ў Гарадку, [[Дабраслаўка|Дабраслаўцах]], [[Свята-Троіцкая царква (Дастоева)|Дастоеве]]). У перыяд барока пашырылася будаўніцтва двухзрубавых драўляных цэркваў з плоскім бязвежавым фасадам, завершаным трохвугольным франтонам (цэрквы ў [[Вавулічы|Вавулічах]], [[Свята-Троіцкая царква (Бездзеж)|Бездзежы]], [[Дзеткавічы|Дзеткавічах]]). На наступным этапе пачалі ўзводзіць храмы з дзвюма вежамі па баках галоўнага фасада ([[Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Дзівін)|цэрквы ў Дзівіне]], [[Свята-Юр'еўская царква (Валавель)|Валавелі]], [[Латыгаль|Латыгалі]], [[Касцёл Святой Тройцы (Цялядавічы)|касцёл у Цялядавічах]]){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Вежы драўляных храмаў барока звычайна не мелі ніякага функцыянальнага (абарончага) прызначэння: адзінай іх мэтай было ўзбагачэнне сілуэта збудавання і ўзмацненне дынамікі кампазіцыі. У XVIII&nbsp;стагоддзі яны пачалі раскрапоўваць фасады на ўсю вышыню і нават ставіліся пад вуглом да плоскасці фасада (як у царкве ў [[Хаціслаў|Хаціславе]]){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=74}}. Крыжовыя ў плане драўляныя саборы, якія неслі візантыйскую традыцыю (генетычна паходзячы ад мураванага крыжова-купальнага храма), у XVII—XVIII&nbsp;стагоддзях будавалі пераважна пры буйных праваслаўных манастырах ([[Свята-Троіцкі Маркаў манастыр|віцебскім Маркавым]], [[Богаяўленскі Куцеінскі манастыр|аршанскім Богаяўленскім Куцеінскім]], [[Свята-Духаўскі Тупічэўскі манастыр|мсціслаўскім Тупічэўскім]]). Вызначальнай рысай такіх помнікаў з'яўлялася тэктанічнае адзінства аб'ёмаў і маналітнасць кампазіцыі дахаў{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71, 74}}. == Сінтэз мастацтваў: інтэр'ер і манументальны жывапіс == Характэрнай асаблівасцю барочнай архітэктуры стаў гарманічны сінтэз дойлідства, жывапісу і скульптуры. Дэкаратыўная пластыка, аснову якой складала ордарная сістэма, на працягу XVII—XVIII&nbsp;стагоддзяў эвалюцыянавала ад адзіночных плоскіх пілястраў да шматлікіх раскраповак, хвалістых карнізаў, пукатых і ўвагнутых аб'ёмаў. У аздобе інтэр'ераў пачалі шырока ўжываць лепку ў тэхніцы ''[[стука]]'' (штучнага мармуру з абпаленага гіпсу, вапны і клею){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Асаблівае значэнне ў арганізацыі ўнутранай прасторы набылі манументальныя фрэскавыя размалёўкі. Жывапісныя кампазіцыі візуальна разрывалі тэктанічныя межы будынкаў, ствараючы ілюзію незамкнёнай, бязмежнай прасторы. Вялікі ўплыў на развіццё фрэскавага мастацтва ў Беларусі аказала так званая «[[Квадратура (мастацтва)|квадратура]]» — ілюзорная архітэктурная перспектыва. Яе распаўсюджанню садзейнічала выкарыстанне друкаваных узорнікаў, у прыватнасці трактата італьянскага майстра [[Андрэа Поца]]{{sfn|Гаршкавоз|2001|с=206}}. Манументальны жывапіс XVIII&nbsp;стагоддзя развіваўся ў цеснай сувязі з заходнееўрапейскімі (рымскімі і баварскімі) узорамі. Выдатнымі прыкладамі барочнага сценапісу з'яўляюцца фрэскі [[Касцёл Святога Францішка Ксаверыя (Гродна)|фарнага касцёла ў Гародні]], [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар кармелітаў (Мсціслаў)|кармеліцкага касцёла ў Мсціславе]], [[Сабор Унебаўзяцця Дзевы Марыі і Святога Станіслава|касцёла Святога Станіслава ў Магілёве]], а таксама страчаныя роспісы касцёла езуітаў у Нясвіжы і царквы ў Беразвеччы{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}{{sfn|Гаршкавоз|2001|с=204, 207}}. Адначасова з каталіцкімі храмамі багатымі фрэскамі ўпрыгожваліся і праваслаўныя: так, у роспісах [[Свята-Духаўская царква Тупічэўскага манастыра|Свята-Духаўскай царквы]] [[Тупічэўскі манастыр (Мсціслаў)|Тупічэўскага манастыра]] ў Мсціславе (сярэдзіна XVII&nbsp;ст.) праявіўся поўны разрыў з візантыйскай традыцыяй, здзіўляла прастанароднасць вобразаў і багацце этнаграфічных рэалій{{sfn|Шматаў|2001|с=15}}. Вялікага росквіту ў эпоху барока дасягнула алтарная скульптура і манументальная разьба па дрэве. Для надання эмацыянальнай прыўзнятасці інтэр'ерам выкарыстоўвалася тэхніка аб'ёмнай, скразной арнаментальнай разьбы з расліннымі матывамі, якая стала вядомай далёка за межамі краіны пад назвай «[[беларуская рэзь]]»{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=74}}{{sfn|Шматаў|2001|с=18}}. Сапраўдным шэдэўрам манументальна-дэкаратыўнага мастацтва з'яўляецца ансамбль [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Пінск)|касцёла францысканцаў у Пінску]] (першая палова XVIII&nbsp;ст.). Яго галоўны і бакавыя алтары, а таксама ўнікальны амбон багата аздоблены разьбянымі фігурамі апосталаў і анёлаў, вітымі калонамі, картушамі і балдахінамі, якія ствараюць выключна дынамічную і тэатралізаваную кампазіцыю{{sfn|Ярашэвіч|2001|с=187, 189—193}}. == Адметнасці ўніяцкага храмабудаўніцтва == Важную ролю ў станаўленні і развіцці архітэктуры беларускага барока (у прыватнасці, яго віленскай фазы) адыграла грэка-каталіцкая (уніяцкая) царква і яе манаскі [[Базыльяне|ордэн базыльян]]. Спецыфічныя ўмовы поліканфесійнага грамадства і літургічныя патрабаванні ўніятаў прывялі да выпрацоўкі ўнікальных архітэктурна-планіровачных і мастацкіх рашэнняў, якія іманентна выпрацаваліся на аснове традыцый мясцовага дойлідства з улікам усходніх і заходніх уплываў{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=144}}. У працэсе эвалюцыі ўніяцкага барока сфарміраваўся тып двухвежавага аднаапсіднага храма (часцей за ўсё трохнефавай базілікі). Адной з самых адметных асаблівасцей шэрагу ўніяцкіх помнікаў сярэдзіны XVIII&nbsp;стагоддзя стала мерыдыянальная арыентацыя будынкаў — алтаром на поўнач. Гэты прыём, які парушаў традыцыйную арыентацыю на ўсход, узнік як вынік ідэі сімвалічнага нейтралітэту ўніятаў да ўплываў заходняй (Рым) і ўсходняй (Масква) цэркваў. Яскравым прыкладам такой арыентацыі з'яўляецца перабудаваны [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор у Полацку]]{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=146}}. У інтэр'ерах уніяцкіх храмаў таксама сфарміраваліся спецыфічныя рысы. Замест традыцыйных драўляных іканастасаў тут пачалі ўзводзіць мураваныя алтарныя перагародкі. Гэтыя канструкцыі мелі шматпланавую прасторава-развітую будову, багата аздабляліся ляпнымі пазалочанымі гірляндамі, картушамі і капітэлямі, спалучаючы каталіцкую тэатралізаванасць з захаваннем усходняй літургічнай функцыі (напрыклад, у Сафійскім саборы і [[Касцёл Святых Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Беразвечча)|царквы ў Беразвеччы]]){{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=147—148}}. Для вонкавага аблічча манастырскіх храмаў базыльян характэрна выкарыстанне так званых «брамкавых» фасадаў. У такіх кампазіцыях галоўны фасад пазбаўляўся масіўных бакавых вежаў і нагадваў манументальную браму з дынамічным і насычаным пластыкай цэнтральным завяршэннем (фігурным атыкавым франтонам). Падобныя рашэнні можна ўбачыць у [[Свята-Троіцкая царква (Вольна)|царкве ў Вольне]], храме ў [[Свята-Пакроўскі манастыр (Талачын)|Талачыне]] і [[Багаяўленская царква (Жыровічы)|Богаяўленскай царкве ў Жыровічах]]{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=154—157}}. == Праваслаўнае і пратэстанцкае дойлідства == === Пратэстанцкія зборы === У перыяд пашырэння [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] ў Вялікім Княстве Літоўскім (канец XVI — першая палова XVII&nbsp;стагоддзя) актыўнае будаўніцтва разгарнулі пратэстанты, у першую чаргу кальвіністы. Архітэктура [[Кальвінскі збор|кальвінскіх збораў]] (храмаў) вызначалася суровым аскетызмам, лапідарнасцю формаў і адсутнасцю багатага дэкору, што адпавядала ідэалогіі гэтай канфесіі. Пратэстанцкія храмы ў [[Смаргонь|Смаргоні]], [[Кальвінскі збор (Койданава)|Койданаве]], [[Кальвінскі збор (Заслаўе)|Заслаўі]] першапачаткова захоўвалі познегатычныя і рэнесансныя рысы, уключаючы відавочны абарончы характар (таўшчэзныя сцены, вузкія вокны-байніцы, масіўныя вежы){{sfn|Габрусь|2001|с=83—85}}. Аднак паступова, у працэсе перабудоў і развіцця, архітэктура збораў пачала ўбіраць у сябе элементы барока. Яскравым прыкладам такога сінтэзу з'яўляецца кальвінскі збор у Смаргоні, які мае ўнікальную цэнтрычную васьмігранную структуру (актагон), завершаную шатровым дахам і ўпрыгожаную барочнымі архітэктурнымі дэталямі. Барочныя рысы праявіліся і ў вырашэнні вежаў, аздабленні інтэр'ераў стукавай лепкай, выкарыстанні складаных прафіляваных карнізаў{{sfn|Габрусь|2001|с=85—87}}. === Магілёўская архітэктурная школа === У праваслаўным дойлідстве XVII&nbsp;стагоддзя таксама адбываліся складаныя працэсы адаптацыі новага стылю да традыцыйных візантыйска-рускіх канонаў. Найбольш яскрава гэты сінтэз праявіўся на ўсходзе Беларусі, дзе намаганнямі мясцовых рамесных цэхаў сфарміравалася так званая «магілёўская архітэктурная школа»{{sfn|Гліннік|2001|с=173}}. У першай палове і сярэдзіне XVII&nbsp;стагоддзя праваслаўныя брацтвы і манастыры ўзводзілі мураваныя храмы, якія захоўвалі традыцыйную крыжова-купальную кампазіцыю, але аздабляліся знешне ў формах пострэнесансу і ранняга барока. Да гэтага кола помнікаў належаць [[Свята-Богаяўленскі сабор (Магілёў)|Богаяўленскі сабор]] (1636—1639), [[Свята-Мікольскі манастыр (Магілёў)|Мікольская]] (1669—1672) і [[Успенская царква (Магілёў)|Успенская]] (1670—1684) цэрквы ў [[Магілёў|Магілёве]], а таксама [[Святадухаўская царква Куцеінскага манастыра|Святадухаўская царква]] [[Богаяўленскі Куцеінскі манастыр|Куцеінскага манастыра]] пад [[Орша|Оршай]] (да 1653 года){{sfn|Гліннік|2001|с=173—174}}{{sfn|Габрусь|2001|с=109—111}}. Магілёўская архітэктурная школа вызначалася выкарыстаннем шмат'ярусных фігурных франтонаў з пластычнымі валютамі і нішамі. У адрозненне ад каталіцкіх і ўніяцкіх храмаў, фасады магілёўскіх праваслаўных цэркваў мелі больш плоскасны, «дывановы» характар аздаблення, які імітаваў структуру шмат'ярусных драўляных іканастасаў. Інтэр'еры гэтых храмаў шчодра ўпрыгожваліся фрэскавай паліхроміяй і багатай драўлянай «беларускай рэззю»{{sfn|Габрусь|2001|с=113—114}}{{sfn|Гліннік|2001|с=174}}. Характэрна, што мастацкія формы магілёўскага барока захоўвалі пэўны архаізм і кансерватызм аж да канца XVII&nbsp;стагоддзя, што было прадыктавана ідэалагічным супрацьстаяннем праваслаўнага насельніцтва каталіцкай экспансіі{{sfn|Гліннік|2001|с=176—179}}. == Уплыў на мастацтва Расіі і Украіны == Беларускія майстры адыгралі выключна важную ролю ў станаўленні барочнага мастацтва і архітэктуры ў суседніх усходнеславянскіх краінах. Найбольш інтэнсіўны працэс міграцыі мастацкіх ідэй і саміх творцаў адбываўся ў сярэдзіне XVII&nbsp;стагоддзя. Падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|руска-польскай вайны 1654—1667 гадоў]] вялікая колькасць беларускіх майстроў (дойлідаў, жывапісцаў, рэзчыкаў, кафляроў) з [[Вільня|Вільні]], [[Полацк|Полацка]], [[Віцебск|Віцебска]], [[Смаленск|Смаленска]] і іншых гарадоў была гвалтоўна вывезена ў [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскую дзяржаву]]. У Маскве яны былі паселены ў асобнай Мяшчанскай слабадзе і працавалі пры царскім двары ў [[Аружэйная палата|Аружэйнай палаце]]{{sfn|Шматаў|2001|с=21}}. Значнае ўздзеянне беларускія майстры аказалі на развіццё рускага дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва і манументальнага дэкору. У Расію была прынесена традыцыя аб'ёмна-ажурнай разьбы па дрэве, якая атрымала назву «[[беларуская рэзь]]» (або «флемская разьба»). Гэтая тэхніка, насычаная барочнымі расліннымі матывамі, выкарыстоўвалася пры стварэнні іканастасаў, напрыклад, у Смаленскім саборы [[Новадзявочы манастыр|Новадзявочага манастыра ў Маскве]], і аздабленні царскіх палацаў, у прыватнасці, драўлянага палаца ў [[Каломенскае|Каломенскім]]{{sfn|Шматаў|2001|с=26}}. Не меншы ўплыў зрабілі беларускія кафляры. Майстры [[Ігнацій Максімаў]], [[Сцяпан Іваноў-Палубес]] і [[Пётр Іваноў-Заборскі]] наладзілі ў Расіі вытворчасць шматколернай паліванай [[Кафля|кафлі]]. Яны ўпершыню прыўнеслі ў рускае дойлідства барочныя матывы (калонкі, [[Антаблемент|антаблементы]], [[Картуш (архітэктура)|картушы]], выявы [[Херувім|херувімаў]]), якія актыўна выкарыстоўваліся пры аздабленні [[Валдайскі Іверскі манастыр|Іверскага манастыра на Валдаі]] і [[Нова-Іерусалімскі манастыр|Нова-Іерусалімскага сабора]]{{sfn|Шматаў|2001|с=26}}. Акрамя таго, беларускія майстры садзейнічалі ўкараненню ў рускае дойлідства заходнееўрапейскай [[Ордарная сістэма|ордарнай сістэмы]]{{sfn|Шматаў|2001|с=22}}. На тэрыторыі [[Украіна|Украіны]] барока пачало фарміравацца пазней, чым у Беларусі, і таксама адчула на сабе ўплыў беларускай архітэктурнай школы. Першы ўкраінскі барочны помнік — [[Касцёл езуітаў (Львоў)|касцёл езуітаў у Львове]] (1610—1630-я гады) — узводзіўся італьянскім дойлідам [[Джакама Брыяна|Дж.&nbsp;Брыяна]], які відавочна абапіраўся на вопыт будаўніцтва езуіцкага [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёла Божага Цела ў Нясвіжы]]. Падабенства франтонаў і агульнай кампазіцыі ў абодвух помніках з'яўляецца бясспрэчным. Значны ўплыў на ўкраінскае мастацтва аказалі і беларускія майстры кніжнай гравюры, напрыклад, браты [[Аляксандр Тарасевіч|Аляксандр]] і [[Лявонцій Тарасевіч|Лявонцій Тарасевічы]], друкар [[Спірыдон Собаль]], якія перанеслі ў Кіеў і Львоў перадавыя дасягненні [[Віленская школа гравюры|віленскай]] і [[Магілёўская школа гравюры|магілёўскай школ]] медзярыту{{sfn|Шматаў|2001|с=29—30}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Мураваныя харалы|ref=Габрусь}} * {{артыкул |аўтар=[[В. Ф. Шматаў|Шматаў В. Ф.]] |загаловак=Станаўленне барока ў мастацтве ўсходнеславянскіх народаў |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=7—45 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Шматаў}} * {{артыкул |аўтар=[[Б. А. Лазука|Лазука Б. А.]] |загаловак=Беларускае барока. Тэндэнцыі і напрамкі развіцця |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=50—64 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Лазука}} * {{артыкул |аўтар=[[Т. В. Габрусь|Габрусь Т. В.]] |загаловак=Абрысы станаўлення стылю барока ў манументальным дойлідстве Беларусі |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=65—80 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Габрусь_Абрысы}} * {{артыкул |аўтар=[[А. М. Кулагін|Кулагін А. М.]] |загаловак=Элітная архітэктура барока Беларусі ў агульнаеўрапейскім кантэксце |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=102—123 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Кулагін}} * {{артыкул|ref=Чантурыя_Ю|аўтар=[[Ю. У. Чантурыя|Чантурыя Ю. У.]]|загаловак=Архітэктурны ансамбль плошчы ў горадабудаўніцтве барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=81—101|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Федарук|аўтар=[[А. Т. Федарук|Федарук А. Т.]]|загаловак=Эпоха барока ў паркабудаўніцтве Беларусі|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=282—290|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Гаршкавоз|аўтар=[[В. Дз. Гаршкавоз|Гаршкавоз В. Дз.]]|загаловак=Беларускі сценапіс XVIII ст. Тыпалогія ў кантэксце польскага барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=203—212|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Ярашэвіч|аўтар=[[А. А. Ярашэвіч|Ярашэвіч А. А.]]|загаловак=Архітэктурна-скульптурны ансамбль касцёла францысканцаў у Пінску|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=186—202|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Габрусь_Аспекты|аўтар=[[Т. В. Габрусь|Габрусь Т. В.]]|загаловак=Стылістычныя аспекты архітэктуры віленскага барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=140—166|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Гліннік|аўтар=[[В. В. Гліннік|Гліннік В. В.]]|загаловак=Святадухаўская (цёплая) царква Куцеінскага Богаяўленскага манастыра. Досвед рэканструкцыі|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=167—185|isbn=985-08-0452-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Архітэктура Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктура барока ў Беларусі]] pjhgnzrteubix8936xpwq3onvzlcoi7 5122080 5121772 2026-04-06T05:34:01Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Позняе (віленскае) барока */ 5122080 wikitext text/x-wiki [[Файл:Нясвіж. Касцёл Божага Цела. 2022.jpg|міні|Першым помнікам барока не толькі ў Беларусі, але і на тэрыторыі ўсёй Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]], пабудаваны ў 1587—1593 гг. італьянскім архітэктарам [[Джавані Марыя Бернардоні|Янам Марыяй Бернардоні]]]] '''Архітэкту́ра баро́ка ў Белару́сі''' — мастацкі і [[архітэктурны стыль]], які дамінаваў у манументальным, [[Культавая архітэктура|культавым]] і свецкім дойлідстве на тэрыторыі сучаснай [[Беларусь|Беларусі]] (у межах [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]) з канца XVI і да канца XVIII&nbsp;стагоддзя. З'яўляючыся лагічным працягам агульнаеўрапейскіх працэсаў, [[барока]] на беларускіх землях не было простым механічным запазычаннем заходнееўрапейскіх узораў. Увабраўшы ў сябе элементы [[Беларуская готыка|мясцовай готыкі]] і [[Рэнесанс у Беларусі|рэнесансу]], а таксама глыбокія традыцыі візантыйска-рускай сістэмы [[Крыжова-купальны храм|крыжова-купальнага храма]], гэты стыль набыў яскравыя нацыянальныя і рэгіянальныя рысы{{sfn|Лазука|2001|с=50-51}}{{sfn|Габрусь|2001|с=68-69}}. Своеасаблівы сінтэз заходняй (каталіцкай) і ўсходняй ([[Візантыйская архітэктура|візантыйскай]]) архітэктурных традыцый, які выявіўся ў прасторавых кампазіцыях, [[Тэктоніка|тэктоніцы]] і дэкоры, атрымаў у мастацтвазнаўстве назву '''беларускае барока'''. Тэрмін упершыню быў уведзены ў навуковы зварот у канцы 1920-х гадоў гісторыкам архітэктуры [[М. Шчакаціхін|М.&nbsp;Шчакаціхіным]]<ref name="shchak">{{кніга |аўтар=[[М. Шчакаціхін|Шчакаціхін М.]] |загаловак=Нарысы з гісторыі беларускага мастацтва. Т. 1. |месца=Мн. |выдавецтва=Інбелкульт |год=1928}}</ref>{{sfn|Габрусь|2001|с=7}}. З'яўленне барока ў Беларусі было непасрэдна звязана з грамадска-палітычнымі падзеямі другой паловы XVI&nbsp;стагоддзя: [[Люблінская унія|Люблінскай уніяй]] (1569), пачаткам каталіцкай [[Контррэфармацыя ў ВКЛ|контррэфармацыі]] і прыходам [[Ордэн езуітаў|ордэна езуітаў]]. Першым манументальным помнікам барока не толькі ў Беларусі, але і на тэрыторыі ўсёй Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]] (1587—1593), пабудаваны італьянскім архітэктарам [[Джавані Марыя Бернардоні|Янам Марыяй Бернардоні]] па фундацыі князя [[Мікалай Крыштоф Радзівіл Сіротка|Мікалая Крыштофа Радзівіла «Сіроткі»]]{{sfn|Габрусь|2001|с=68}}{{sfn|Шматаў|2001|с=12}}. Нягледзячы на тое, што першапачаткова барока выступала як стыль каталіцкай (найперш езуіцкай) архітэктуры, у спецыфічных умовах поліканфесійнага грамадства Вялікага Княства Літоўскага яно хутка пераадолела рэлігійныя рамкі. Барочная эстэтыка паступова была ўспрынята і перапрацавана [[Праваслаўе ў Вялікім Княстве Літоўскім|праваслаўнай]], [[Уніяцкая царква на Беларусі|уніяцкай]] і нават [[Кальвінізм|пратэстанцкай (кальвінісцкай)]] цэрквамі, стаўшы ўніверсальным стылем эпохі{{sfn|Лазука|2001|с=50}}{{sfn|Габрусь|2001|с=69}}. Эвалюцыя беларускага барока прайшла некалькі этапаў: ад суровых, манументальных форм ранняга і [[Сармацкае барока|«сармацкага» барока]] (XVII&nbsp;ст.) да вытанчанага, надзвычай пластычнага і дынамічнага [[Віленскае барока|віленскага барока]] (сярэдзіна і другая палова XVIII&nbsp;ст.){{sfn|Габрусь|2001|с=68}}. Дасягненні беларускіх майстроў і самабытнасць сфарміраванай імі архітэктурнай школы аказалі значны ўплыў на развіццё манументальнага дойлідства, [[Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва|дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]] і [[Іканапіс|іканапісу]] ў суседніх краінах, у прыватнасці, стаўшы адным з фактараў станаўлення [[барока ў Расіі]] і [[Барока ва Украіне|на Украіне]]{{sfn|Шматаў|2001|с=11, 27—28}}. == Гістарычныя перадумовы і вытокі == З’яўленне і пашырэнне барока ў беларускай архітэктуры было цесна звязана са значнымі сацыяльна-палітычнымі падзеямі другой паловы XVI&nbsp;стагоддзя: заключэннем [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] (1569) і пачаткам каталіцкай [[Контррэфармацыя|контррэфармацыі]], якую праводзіў у першую чаргу [[Таварыства Ісуса|ордэн езуітаў]]. У манументальнае дойлідства [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] быў прыўнесены новы архітэктурна-мастацкі стыль, выразныя сродкі якога вызначаліся павышанай экспрэсіяй і былі пакліканы ўмацаваць пазіцыі каталіцкай царквы{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Цэнтрам станаўлення гэтага стылю стала [[Італія]] (у прыватнасці, [[Рым]]), адкуль ён пачаў сваё шэсце па Еўропе{{sfn|Шматаў|2001|с=12}}. [[Файл:Chiesa gesu facade.jpg|міні|злева|Галоўны ордэнскі храм езуітаў [[Іль Джэзу]] ў [[Рым]]е, які паслужыў для нясвіжскага касцёла Божага Цела]] Беларусь стала адной з першых краін, якая прычынілася да развіцця барока. Першым помнікам гэтага стылю на тэрыторыі Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]], пабудаваны ў 1587—1593 гадах. Яго з’яўленне звязана з дзейнасцю нясвіжскага князя [[Мікалай Крыштоф Радзівіл Сіротка|Мікалая Крыштофа Радзівіла «Сіроткі»]], які пасля паломніцтва ў Святую Зямлю і наведвання Італіі запрасіў італьянскага архітэктара-езуіта [[Джавані Марыя Бернардоні|Яна Марыю Бернардоні]]{{sfn|Шматаў|2001|с=14—15}}. Прататыпам для нясвіжскага касцёла паслужыў галоўны ордэнскі храм езуітаў [[Іль Джэзу]] ў [[Рым]]е. Аднак ужо ў гэтым раннім беларускім помніку праявіліся мясцовыя адметнасці: спрошчаная трактоўка [[Архітэктурны ордар|ордара]] на галоўным фасадзе, больш дэталёвая апрацоўка бакавых фасадаў, наяўнасць гранёных капэл па баках нефаў{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Істотнай падзеяй, звязанай з пачаткам эпохі барока і будаўніцтвам у Нясвіжы, стала таксама ўвядзенне ў беларускае дойлідства прафесійнага праектнага чарцяжа{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Аднак рэзкага і поўнага адмаўлення ад папярэдніх традыцый пад уздзеяннем заходняга барочнага ўзору не адбылося. Новы стыль з’явіўся тым зернем, якое дало парасткі толькі дзякуючы спецыфічным мясцовым умовам. [[Берасцейская унія|Берасцейская царкоўная унія]] 1596 года надзвычай абвастрыла рэлігійна-палітычную барацьбу ў краіне. Саперніцтва паміж католікамі, праваслаўнымі і ўніятамі ў сферы культавага будаўніцтва вымушала ўсе канфесіі звяртацца да найбольш выразных архітэктурных сродкаў барока, адначасова сінтэзуючы іх з мясцовымі будаўнічымі прыёмамі мінулага. Менавіта ў выніку гэтых складаных сацыяльна-культурных працэсаў на працягу XVII—XVIII&nbsp;стагоддзяў сфарміравалася самабытная архітэктурна-мастацкая сістэма беларускага барока{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68—69}}. Візантыйская першааснова праваслаўнай царквы не знікла, а засталася адным «са складаемых» у фарміраванні новага стылю, што абумовіла ўнікальнасць беларускай архітэктуры ў параўнанні з суседнімі польскай ці рускай школамі{{sfn|Шматаў|2001|с=7}}. == Эвалюцыя і стылявыя кірункі == Развіццё стылю барока ў манументальным дойлідстве Беларусі прайшло тры асноўныя перыяды: ранняе барока (канец XVI&nbsp;— першая палова XVII&nbsp;стагоддзя), сталае або [[Сармацкае барока|«сармацкае» барока]] (другая палова XVII&nbsp;— 1730-я гады) і позняе або [[віленскае барока]] (1730-я&nbsp;— 1780-я гады){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. === Ранняе барока === [[Файл:Ružany Holy Trinity Church 2023-06-24 5352.jpg|міні|злева|Касцёл Святой Тройцы ў Ружанах]] У першай палове XVII&nbsp;стагоддзя ў беларускай архітэктуры яшчэ працягвалі ўзводзіць храмы з аднанефавай і аднавежавай структурай, што была больш характэрнай для папярэдняга гістарычнага этапу. Да такіх пабудоў адносяцца [[Троіцкі касцёл (Ружаны)|касцёл дамініканцаў у Ружанах]] (1617) і [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы і кляштар бернардзінцаў (Слонім)|касцёл бернардзінцаў у Слоніме]] (1639). Адначасова пашыраўся і новы тып культавай пабудовы&nbsp;— трохнефавая [[Базіліка|базіліка]] з бязвежавым галоўным фасадам, які быў шчодра насычаны ордарнымі элементамі. Такія рысы ўласцівы [[Касцёл Святога Фамы Аквінскага і кляштар дамініканцаў (Мінск)|касцёлу дамініканцаў у Менску]] (пабудаваны пасля 1615 года) і [[Касцёл бернардзінцаў (Гродна)|касцёлу бернардзінцаў у Гародні]]{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. Вызначальным момантам у выпрацоўцы характэрнага тыпу беларускага барочнага храма стала фарміраванне двухвежавых фасадаў. Гэты прынцып быў рэалізаваны ў [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дзятлава)|касцёле ў Дзятлаве]] (1642), [[Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар брыгітак (Гродна)|касцёле брыгітак у Гародні]] (1642—1651) і ў [[Касцёл Наведвання Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Вішнева)|касцёле ў Вішневе]] (1637—1641). Ранні этап развіцця стылю праходзіў пры дамінаванні так званага «езуіцкага барока», калі архітэктары-езуіты ўзводзілі касцёлы і калегіумы па ўзору рымскіх бажніц. Суровая дысцыпліна ордэна вымагала зацвярджэння праектаў у Рыме, і ў выніку раннебарочныя помнікі часта атрымлівалі строгую тэктоніку, буйнамаштабнасць і класічнае выкарыстанне рымскага ордара без залішняй пластычнай дэкаратыўнасці вонкавага аблічча{{sfn|Кулагін|2001|с=107}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Краявіды Слоніма (19).jpg|Касцёл Найсвяцейшай Тройцы ў Слоніме Miensk, Daminikanskaja-Vałockaja. Менск, Дамініканская-Валоцкая (1944).jpg|Касцёл Святога Тамаша Аквінскага ў Мінску Ансамбль_былога_кляштара_бернардзінцаў.jpg|Касцёл Адшукання Святога Крыжа ў Гродне Дятлово_костёл_2.jpg|Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Дзятлаве Гродна_2015._Касцёл_Дабравешчання_Найсвяцейшай_Дзевы_Марыі.jpg|Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Гродне Вішнева. Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі.jpg|Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Вішневе </gallery> === Сталае («сармацкае») барока === У адрозненне ад абарончых храмаў перыяду [[Беларуская готыка|беларускай готыкі]], у эпоху барока вежы канчаткова страцілі сваё непасрэднае функцыянальнае (абарончае) прызначэнне і сталі выключна важнымі кампазіцыйнымі элементамі. Двухвежавасць вынікала з імкнення архітэктараў узмацніць эмацыянальнае ўздзеянне будынка на гледача. Галоўны фасад пачаў трактавацца як своеасаблівая тэатральная «куліса» для ўсёй кампазіцыі, якая завяршала агульную дынаміку архітэктурных мас. Менавіта гэты мастацкі прынцып, а не павышаная дэкаратыўная пластыка, уласцівы лепшым помнікам сталага беларускага барока{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. Такі падыход яскрава адлюстраваны ў архітэктуры [[Касцёл Святога Міхаіла Архангела (Міхалішкі)|касцёла аўгусцінцаў у Міхалішках]] (1655), [[Касцёл дамініканцаў (Буховічы)|касцёла дамініканцаў у Буховічах]] (1647), [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Засвір)|касцёла кармелітаў у Засвіры]] (1713) і [[Касцёл Праабражэння Гасподняга (Навагрудак)|фарнага касцёла ў Навагрудку]] (перабудаваны да 1724 года). Вонкавае аблічча гэтых будынкаў мае суровы, амаль сярэднявечны характар. Гэты стылявы кірунак, які атрымаў у мастацтвазнаўстве назву [[Сармацкае барока|«сармацкае барока»]], адлюстроўваў рыцарскія ідэалы тагачаснай шляхты. Храмы вылучаліся масіўнасцю і геаметрычнай спрошчанасцю аб'ёмаў, якія маглі моцна кантраставаць з надзвычай пышнай і багатай ілюзорнай лепкай у інтэр'еры, напрыклад, стукавая лепка ў [[Міхалішкаўскі касцёл|Міхалішках]], выкананая італьянскімі майстрамі [[П'етра Перці]] і [[Джавані Галі]]{{sfn|Шматаў|2001|с=18}}{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Касьцёл,_Міхалішкі.jpg|Касцёл Святога Міхаіла Арханёла ў Міхалішках Michališki._Church_of_St._Michael_the_Archangel_02.JPG|Багата дэкараваныя лепкай інтэр'еры касцёла Святога Міхаіла Арханёла ў Міхалішках Kasciol_Sviatoj_Trojcy_(Zasvir).jpg|Касцёл Найсвяцейшай Тройцы ў Засвіры Новогрудский фарный костёл Преображения Господня.jpg|Фарны касцёл у Навагрудку </gallery> === Позняе (віленскае) барока === У XVIII&nbsp;стагоддзі манументальнае будаўніцтва ў Беларусі ўступіла ў фазу свайго найвышэйшага росквіту. Для позняга беларускага барока стала ўласціва надзвычайная маляўнічасць і пластычнасць формаў, шматпланавая прасторавая структура фасадаў, багацце [[Святлацень|святлаценю]]. Архітэктура набыла стромкасць і лёгкасць, што надавала збудаванням вытанчаныя прапорцыі, мудрагелістыя скразныя праёмы і крывалінейныя абрысы вежаў і франтонаў. Станаўленне і росквіт мастацкіх асаблівасцей позняга барока непарыўна звязаны з творчасцю выдатнага віленскага архітэктара [[Іаган Крыштоф Глаўбіц|Яна Крыштофа Глаўбіца]], які працаваў над шматлікімі помнікамі на тэрыторыі Беларусі{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Гэты ўнікальны рэгіянальны кірунак, вядомы як [[віленскае барока]], стаў універсальным для розных хрысціянскіх канфесій, але найбольш яскрава і маштабна ён выявіўся менавіта ў культавых пабудовах уніятаў. Сярод найвыдатнейшых узораў гэтага стылю вылучаюцца [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор у Полацку]] (узведзены нанава ўніятамі ў 1738—1750 гадах на рэштках старажытнага храма XI&nbsp;стагоддзя), [[Касцёл Святых Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Беразвечча)|царква і манастыр базыльян у Беразвеччы]] (1756—1763), [[Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Баруны)|манастыр у Барунах]] (1747—1757), комплексы ў [[Свята-Троіцкая царква (Вольна)|Вольне]] (1768) і [[Свята-Пакроўскі манастыр (Талачын)|Талачыне]] (1769—1779), а таксама [[Богаяўленская царква (Жыровіцы)|Багаяўленская]] і [[Крыжаўзвіжанская царква (Жыровічы)|Крыжаўзвіжанская]] цэрквы ў [[Свята-Успенскі Жыровіцкі манастыр|Жыровічах]] (1769) і [[Уваскрасенская царква (Віцебск)|Уваскрасенская царква ў Віцебску]] (1772){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Віленскае барока вызначалася тэлескапічна-яруснай аматэрыяльна-шкілетнай будовай вежаў і хвалістай прасторавай структурай, што стварала ілюзію дынамічнага руху архітэктурных мас уверх{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=154}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Полацк._Сафійскі_сабор.jpg|Сафійскі сабор у Полацку Hłybokaje,_Bieraźviečča,_Bazylanski._Глыбокае,_Беразьвечча,_Базылянскі_(J._Dulevič,_1934).jpg|Касцёл Святых Пятра і Паўла ў Беразвеччы Kaścioł_u_Barunach1.JPG|Касцёл Святых Апосталаў Пятра і Паўла ў Барунах Вольно_троицкая_церковь_01.jpg|Свята-Троіцкая царква ў Вольне Uniate Monastery in Tałačyn.JPG|Свята-Пакроўская царква ў Талачыне Жыровічы,_Богаяўленская_царква_1.jpg|Богаяўленская царква ў Жыровіцах Жыровічы, Крыжаўзьдзьвіжанская царква 1.jpg|Крыжаўзвіжанская царква ў Жыровіцах Віцебск._33.JPG|Свята-Васкрасенская (Рынкавая) царква ў Віцебску </gallery> == Горадабудаўніцтва і свецкая архітэктура == === Ансамблі плошчаў і забудова гарадоў === У эпоху барока горадабудаўнічыя і мастацкія прынцыпы — ансамблевасць, прасторавая разгорнутасць і дынамічнасць кампазіцыі, кантрасты маштабаў і рытмаў — знайшлі яскравае ўвасабленне ў грамадзянскай архітэктуры Беларусі. Замест хаатычнай сярэднявечнай забудовы пачалі фарміравацца цэласныя ансамблі плошчаў і вуліц. Маштабным прыкладам такога горадабудаўнічага падыходу з'яўляецца ансамбль [[Гарадніца (Гродна)|Гарадніцы]] ў [[Гродна|Гародні]], створаны ў 1765—1780-я гады па ініцыятыве гродзенскага старосты [[Антоні Тызенгаўз|Антонія Тызенгаўза]]. Гэты комплекс уключаў 85 будынкаў рознага прызначэння, згрупаваных вакол плошчаў і вуліц, у тым ліку палацы, навучальныя ўстановы і батанічны сад{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Галоўнымі грамадскімі ансамблямі сталі гарадскія плошчы, якія ў залежнасці ад функцыі падзяляліся на поліфункцыянальныя, гандлёвыя, культавыя і палацавыя. Спецыфічнай рысай барочнай планіроўкі малых гарадоў і мястэчак (напрыклад, [[Паставы|Паставаў]]) стала акцэнтаваная вось і выкарыстанне сіметрычна-асіметрычных кампазіцый забудовы. Прастора плошчаў арганізоўвалася з улікам візуальных перспектыў, якія замыкаліся вышыннымі дамінантамі — манументальнымі касцёламі, ратушамі або палацамі. У архітэктуры гандлёвых радоў, аўстэрый і дамоў рамеснікаў выкарыстоўваліся спрошчаныя формы барока, такія як фігурныя шчыпцы, пілястры і фігурныя ліштвы{{sfn|Чантурыя_Ю|2001|с=84—85}}. === Палацава-паркавыя рэзідэнцыі === У элітнай свецкай архітэктуры адбыўся карэнны пераход ад замкнёных абарончых замкаў да адкрытых рэпрэзентатыўных рэзідэнцый. Магнацкія двары арыентаваліся на агульнаеўрапейскі, шмат у чым французскі, ідэал палацава-паркавага комплексу тыпу ''entre cour et jardin'' («паміж дваром і паркам»). Асноўнымі прынцыпамі архітэктуры сталі паўзамкнёнасць аб'ёмна-прасторавай кампазіцыі, калі бакавыя флігелі разам з галоўным корпусам і агароджай утваралі парадны двор — [[курданёр]], а таксама анфіладнасць унутранай планіроўкі{{sfn|Кулагін|2001|с=114}}{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Для стварэння такіх ансамбляў у Вялікае Княства Літоўскае запрашаліся вядучыя еўрапейскія дойліды. Па праектах [[Матэус Даніэль Пёпельман|М.&nbsp;Д.&nbsp;Пёпельмана]] і яго вучняў быў узведзены [[Новы замак (Гродна)|Новы замак у Гародні]]. Замежныя майстры, такія як [[Джузэпэ Сака|Дж.&nbsp;Сака]], [[Карла Спампані|К.&nbsp;Спампані]] і [[Я. Габрыэль|Я.&nbsp;Габрыэль]], працавалі над стварэннем велічных палацаў у [[Палацава-паркавы комплекс Валовічаў (Свяцк)|Свяцку]], [[Сядзіба Храптовічаў (Шчорсы)|Шчорсах]], [[Ружанскі палац|Ружанах]] і [[Палац Радзівілаў (Дзятлава)|Дзятлаве]]. Інтэр'еры аздабляліся з выкарыстаннем стукавай лепкі, манументальнага жывапісу і мясцовых шпалер (габеленаў), мануфактуры па вытворчасці якіх былі заснаваны [[Радзівілы|Радзівіламі]] і [[Агінскія|Агінскімі]] ў [[Слуцкія паясы|Слуцку]], [[Мір (Карэліцкі раён)|Міры]] і [[Карэлічы|Карэлічах]] (Альбе){{sfn|Кулагін|2001|с=114—115}}. Неад'емнай часткай барочных рэзідэнцый сталі [[Рэгулярны парк|рэгулярныя (французскія і італьянскія) паркі]]. Яны ўяўлялі сабой складаныя геаметрычныя кампазіцыі са стрыжаных дрэў ([[Шпалеры (садова-паркавае мастацтва)|шпалер]]), якія ўтваралі зялёныя «кабінеты», «залы» і [[Зялёны лабірынт|лабірынты]]. У парках актыўна выкарыстоўваліся экзатычныя расліны ў [[Вазон|вазонах]], [[Аранжарэя|аранжарэі]] і [[Фігарня|фігарні]]. Цікавай асаблівасцю паркабудавання Беларусі было шырокае выкарыстанне тэрасавання рэльефу: італьянскія сады на некалькіх [[Тэраса|тэрасах]] з [[Падпорная сцяна|падпорнымі сценкамі]] і [[Лесвіца|лесвіцамі]] былі створаны ў [[Валожын|Валожыне]], [[Альба (паркавы комплекс)|Альбе]] пад [[Нясвіж|Нясвіжам]], [[Ружаны|Ружанах]] і іншых маёнтках{{sfn|Федарук|2001|с=285—287}}. == Драўлянае культавае дойлідства == Асноўным традыцыйным матэрыялам у забудове гарадоў і вёсак Беларусі заставалася дрэва. На развіццё манументальнага драўлянага дойлідства пачынаючы з XVII&nbsp;стагоддзя аказвалі значны ўплыў мастацкія стылі, што ўжо панавалі ў мураванай архітэктуры. Па сваёй архітэктоніцы драўляныя храмы падзяляліся на дзве асноўныя групы: ''клецкія'' і ''крыжовыя''{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Клецкія храмы (назва паходзіць ад традыцыйнай сялянскай пабудовы — [[клеці]]) складаліся з аднаго ці некалькіх прамавугольных зрубаў. Пад уплывам мураваных готыка-рэнесансных храмаў спачатку склаўся тып будынка з вежай над бабінцам (цэрквы ў Гарадку, [[Дабраслаўка|Дабраслаўцах]], [[Свята-Троіцкая царква (Дастоева)|Дастоеве]]). У перыяд барока пашырылася будаўніцтва двухзрубавых драўляных цэркваў з плоскім бязвежавым фасадам, завершаным трохвугольным франтонам (цэрквы ў [[Вавулічы|Вавулічах]], [[Свята-Троіцкая царква (Бездзеж)|Бездзежы]], [[Дзеткавічы|Дзеткавічах]]). На наступным этапе пачалі ўзводзіць храмы з дзвюма вежамі па баках галоўнага фасада ([[Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Дзівін)|цэрквы ў Дзівіне]], [[Свята-Юр'еўская царква (Валавель)|Валавелі]], [[Латыгаль|Латыгалі]], [[Касцёл Святой Тройцы (Цялядавічы)|касцёл у Цялядавічах]]){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Вежы драўляных храмаў барока звычайна не мелі ніякага функцыянальнага (абарончага) прызначэння: адзінай іх мэтай было ўзбагачэнне сілуэта збудавання і ўзмацненне дынамікі кампазіцыі. У XVIII&nbsp;стагоддзі яны пачалі раскрапоўваць фасады на ўсю вышыню і нават ставіліся пад вуглом да плоскасці фасада (як у царкве ў [[Хаціслаў|Хаціславе]]){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=74}}. Крыжовыя ў плане драўляныя саборы, якія неслі візантыйскую традыцыю (генетычна паходзячы ад мураванага крыжова-купальнага храма), у XVII—XVIII&nbsp;стагоддзях будавалі пераважна пры буйных праваслаўных манастырах ([[Свята-Троіцкі Маркаў манастыр|віцебскім Маркавым]], [[Богаяўленскі Куцеінскі манастыр|аршанскім Богаяўленскім Куцеінскім]], [[Свята-Духаўскі Тупічэўскі манастыр|мсціслаўскім Тупічэўскім]]). Вызначальнай рысай такіх помнікаў з'яўлялася тэктанічнае адзінства аб'ёмаў і маналітнасць кампазіцыі дахаў{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71, 74}}. == Сінтэз мастацтваў: інтэр'ер і манументальны жывапіс == Характэрнай асаблівасцю барочнай архітэктуры стаў гарманічны сінтэз дойлідства, жывапісу і скульптуры. Дэкаратыўная пластыка, аснову якой складала ордарная сістэма, на працягу XVII—XVIII&nbsp;стагоддзяў эвалюцыянавала ад адзіночных плоскіх пілястраў да шматлікіх раскраповак, хвалістых карнізаў, пукатых і ўвагнутых аб'ёмаў. У аздобе інтэр'ераў пачалі шырока ўжываць лепку ў тэхніцы ''[[стука]]'' (штучнага мармуру з абпаленага гіпсу, вапны і клею){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Асаблівае значэнне ў арганізацыі ўнутранай прасторы набылі манументальныя фрэскавыя размалёўкі. Жывапісныя кампазіцыі візуальна разрывалі тэктанічныя межы будынкаў, ствараючы ілюзію незамкнёнай, бязмежнай прасторы. Вялікі ўплыў на развіццё фрэскавага мастацтва ў Беларусі аказала так званая «[[Квадратура (мастацтва)|квадратура]]» — ілюзорная архітэктурная перспектыва. Яе распаўсюджанню садзейнічала выкарыстанне друкаваных узорнікаў, у прыватнасці трактата італьянскага майстра [[Андрэа Поца]]{{sfn|Гаршкавоз|2001|с=206}}. Манументальны жывапіс XVIII&nbsp;стагоддзя развіваўся ў цеснай сувязі з заходнееўрапейскімі (рымскімі і баварскімі) узорамі. Выдатнымі прыкладамі барочнага сценапісу з'яўляюцца фрэскі [[Касцёл Святога Францішка Ксаверыя (Гродна)|фарнага касцёла ў Гародні]], [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар кармелітаў (Мсціслаў)|кармеліцкага касцёла ў Мсціславе]], [[Сабор Унебаўзяцця Дзевы Марыі і Святога Станіслава|касцёла Святога Станіслава ў Магілёве]], а таксама страчаныя роспісы касцёла езуітаў у Нясвіжы і царквы ў Беразвеччы{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}{{sfn|Гаршкавоз|2001|с=204, 207}}. Адначасова з каталіцкімі храмамі багатымі фрэскамі ўпрыгожваліся і праваслаўныя: так, у роспісах [[Свята-Духаўская царква Тупічэўскага манастыра|Свята-Духаўскай царквы]] [[Тупічэўскі манастыр (Мсціслаў)|Тупічэўскага манастыра]] ў Мсціславе (сярэдзіна XVII&nbsp;ст.) праявіўся поўны разрыў з візантыйскай традыцыяй, здзіўляла прастанароднасць вобразаў і багацце этнаграфічных рэалій{{sfn|Шматаў|2001|с=15}}. Вялікага росквіту ў эпоху барока дасягнула алтарная скульптура і манументальная разьба па дрэве. Для надання эмацыянальнай прыўзнятасці інтэр'ерам выкарыстоўвалася тэхніка аб'ёмнай, скразной арнаментальнай разьбы з расліннымі матывамі, якая стала вядомай далёка за межамі краіны пад назвай «[[беларуская рэзь]]»{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=74}}{{sfn|Шматаў|2001|с=18}}. Сапраўдным шэдэўрам манументальна-дэкаратыўнага мастацтва з'яўляецца ансамбль [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Пінск)|касцёла францысканцаў у Пінску]] (першая палова XVIII&nbsp;ст.). Яго галоўны і бакавыя алтары, а таксама ўнікальны амбон багата аздоблены разьбянымі фігурамі апосталаў і анёлаў, вітымі калонамі, картушамі і балдахінамі, якія ствараюць выключна дынамічную і тэатралізаваную кампазіцыю{{sfn|Ярашэвіч|2001|с=187, 189—193}}. == Адметнасці ўніяцкага храмабудаўніцтва == Важную ролю ў станаўленні і развіцці архітэктуры беларускага барока (у прыватнасці, яго віленскай фазы) адыграла грэка-каталіцкая (уніяцкая) царква і яе манаскі [[Базыльяне|ордэн базыльян]]. Спецыфічныя ўмовы поліканфесійнага грамадства і літургічныя патрабаванні ўніятаў прывялі да выпрацоўкі ўнікальных архітэктурна-планіровачных і мастацкіх рашэнняў, якія іманентна выпрацаваліся на аснове традыцый мясцовага дойлідства з улікам усходніх і заходніх уплываў{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=144}}. У працэсе эвалюцыі ўніяцкага барока сфарміраваўся тып двухвежавага аднаапсіднага храма (часцей за ўсё трохнефавай базілікі). Адной з самых адметных асаблівасцей шэрагу ўніяцкіх помнікаў сярэдзіны XVIII&nbsp;стагоддзя стала мерыдыянальная арыентацыя будынкаў — алтаром на поўнач. Гэты прыём, які парушаў традыцыйную арыентацыю на ўсход, узнік як вынік ідэі сімвалічнага нейтралітэту ўніятаў да ўплываў заходняй (Рым) і ўсходняй (Масква) цэркваў. Яскравым прыкладам такой арыентацыі з'яўляецца перабудаваны [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор у Полацку]]{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=146}}. У інтэр'ерах уніяцкіх храмаў таксама сфарміраваліся спецыфічныя рысы. Замест традыцыйных драўляных іканастасаў тут пачалі ўзводзіць мураваныя алтарныя перагародкі. Гэтыя канструкцыі мелі шматпланавую прасторава-развітую будову, багата аздабляліся ляпнымі пазалочанымі гірляндамі, картушамі і капітэлямі, спалучаючы каталіцкую тэатралізаванасць з захаваннем усходняй літургічнай функцыі (напрыклад, у Сафійскім саборы і [[Касцёл Святых Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Беразвечча)|царквы ў Беразвеччы]]){{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=147—148}}. Для вонкавага аблічча манастырскіх храмаў базыльян характэрна выкарыстанне так званых «брамкавых» фасадаў. У такіх кампазіцыях галоўны фасад пазбаўляўся масіўных бакавых вежаў і нагадваў манументальную браму з дынамічным і насычаным пластыкай цэнтральным завяршэннем (фігурным атыкавым франтонам). Падобныя рашэнні можна ўбачыць у [[Свята-Троіцкая царква (Вольна)|царкве ў Вольне]], храме ў [[Свята-Пакроўскі манастыр (Талачын)|Талачыне]] і [[Багаяўленская царква (Жыровічы)|Богаяўленскай царкве ў Жыровічах]]{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=154—157}}. == Праваслаўнае і пратэстанцкае дойлідства == === Пратэстанцкія зборы === У перыяд пашырэння [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] ў Вялікім Княстве Літоўскім (канец XVI — першая палова XVII&nbsp;стагоддзя) актыўнае будаўніцтва разгарнулі пратэстанты, у першую чаргу кальвіністы. Архітэктура [[Кальвінскі збор|кальвінскіх збораў]] (храмаў) вызначалася суровым аскетызмам, лапідарнасцю формаў і адсутнасцю багатага дэкору, што адпавядала ідэалогіі гэтай канфесіі. Пратэстанцкія храмы ў [[Смаргонь|Смаргоні]], [[Кальвінскі збор (Койданава)|Койданаве]], [[Кальвінскі збор (Заслаўе)|Заслаўі]] першапачаткова захоўвалі познегатычныя і рэнесансныя рысы, уключаючы відавочны абарончы характар (таўшчэзныя сцены, вузкія вокны-байніцы, масіўныя вежы){{sfn|Габрусь|2001|с=83—85}}. Аднак паступова, у працэсе перабудоў і развіцця, архітэктура збораў пачала ўбіраць у сябе элементы барока. Яскравым прыкладам такога сінтэзу з'яўляецца кальвінскі збор у Смаргоні, які мае ўнікальную цэнтрычную васьмігранную структуру (актагон), завершаную шатровым дахам і ўпрыгожаную барочнымі архітэктурнымі дэталямі. Барочныя рысы праявіліся і ў вырашэнні вежаў, аздабленні інтэр'ераў стукавай лепкай, выкарыстанні складаных прафіляваных карнізаў{{sfn|Габрусь|2001|с=85—87}}. === Магілёўская архітэктурная школа === У праваслаўным дойлідстве XVII&nbsp;стагоддзя таксама адбываліся складаныя працэсы адаптацыі новага стылю да традыцыйных візантыйска-рускіх канонаў. Найбольш яскрава гэты сінтэз праявіўся на ўсходзе Беларусі, дзе намаганнямі мясцовых рамесных цэхаў сфарміравалася так званая «магілёўская архітэктурная школа»{{sfn|Гліннік|2001|с=173}}. У першай палове і сярэдзіне XVII&nbsp;стагоддзя праваслаўныя брацтвы і манастыры ўзводзілі мураваныя храмы, якія захоўвалі традыцыйную крыжова-купальную кампазіцыю, але аздабляліся знешне ў формах пострэнесансу і ранняга барока. Да гэтага кола помнікаў належаць [[Свята-Богаяўленскі сабор (Магілёў)|Богаяўленскі сабор]] (1636—1639), [[Свята-Мікольскі манастыр (Магілёў)|Мікольская]] (1669—1672) і [[Успенская царква (Магілёў)|Успенская]] (1670—1684) цэрквы ў [[Магілёў|Магілёве]], а таксама [[Святадухаўская царква Куцеінскага манастыра|Святадухаўская царква]] [[Богаяўленскі Куцеінскі манастыр|Куцеінскага манастыра]] пад [[Орша|Оршай]] (да 1653 года){{sfn|Гліннік|2001|с=173—174}}{{sfn|Габрусь|2001|с=109—111}}. Магілёўская архітэктурная школа вызначалася выкарыстаннем шмат'ярусных фігурных франтонаў з пластычнымі валютамі і нішамі. У адрозненне ад каталіцкіх і ўніяцкіх храмаў, фасады магілёўскіх праваслаўных цэркваў мелі больш плоскасны, «дывановы» характар аздаблення, які імітаваў структуру шмат'ярусных драўляных іканастасаў. Інтэр'еры гэтых храмаў шчодра ўпрыгожваліся фрэскавай паліхроміяй і багатай драўлянай «беларускай рэззю»{{sfn|Габрусь|2001|с=113—114}}{{sfn|Гліннік|2001|с=174}}. Характэрна, што мастацкія формы магілёўскага барока захоўвалі пэўны архаізм і кансерватызм аж да канца XVII&nbsp;стагоддзя, што было прадыктавана ідэалагічным супрацьстаяннем праваслаўнага насельніцтва каталіцкай экспансіі{{sfn|Гліннік|2001|с=176—179}}. == Уплыў на мастацтва Расіі і Украіны == Беларускія майстры адыгралі выключна важную ролю ў станаўленні барочнага мастацтва і архітэктуры ў суседніх усходнеславянскіх краінах. Найбольш інтэнсіўны працэс міграцыі мастацкіх ідэй і саміх творцаў адбываўся ў сярэдзіне XVII&nbsp;стагоддзя. Падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|руска-польскай вайны 1654—1667 гадоў]] вялікая колькасць беларускіх майстроў (дойлідаў, жывапісцаў, рэзчыкаў, кафляроў) з [[Вільня|Вільні]], [[Полацк|Полацка]], [[Віцебск|Віцебска]], [[Смаленск|Смаленска]] і іншых гарадоў была гвалтоўна вывезена ў [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскую дзяржаву]]. У Маскве яны былі паселены ў асобнай Мяшчанскай слабадзе і працавалі пры царскім двары ў [[Аружэйная палата|Аружэйнай палаце]]{{sfn|Шматаў|2001|с=21}}. Значнае ўздзеянне беларускія майстры аказалі на развіццё рускага дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва і манументальнага дэкору. У Расію была прынесена традыцыя аб'ёмна-ажурнай разьбы па дрэве, якая атрымала назву «[[беларуская рэзь]]» (або «флемская разьба»). Гэтая тэхніка, насычаная барочнымі расліннымі матывамі, выкарыстоўвалася пры стварэнні іканастасаў, напрыклад, у Смаленскім саборы [[Новадзявочы манастыр|Новадзявочага манастыра ў Маскве]], і аздабленні царскіх палацаў, у прыватнасці, драўлянага палаца ў [[Каломенскае|Каломенскім]]{{sfn|Шматаў|2001|с=26}}. Не меншы ўплыў зрабілі беларускія кафляры. Майстры [[Ігнацій Максімаў]], [[Сцяпан Іваноў-Палубес]] і [[Пётр Іваноў-Заборскі]] наладзілі ў Расіі вытворчасць шматколернай паліванай [[Кафля|кафлі]]. Яны ўпершыню прыўнеслі ў рускае дойлідства барочныя матывы (калонкі, [[Антаблемент|антаблементы]], [[Картуш (архітэктура)|картушы]], выявы [[Херувім|херувімаў]]), якія актыўна выкарыстоўваліся пры аздабленні [[Валдайскі Іверскі манастыр|Іверскага манастыра на Валдаі]] і [[Нова-Іерусалімскі манастыр|Нова-Іерусалімскага сабора]]{{sfn|Шматаў|2001|с=26}}. Акрамя таго, беларускія майстры садзейнічалі ўкараненню ў рускае дойлідства заходнееўрапейскай [[Ордарная сістэма|ордарнай сістэмы]]{{sfn|Шматаў|2001|с=22}}. На тэрыторыі [[Украіна|Украіны]] барока пачало фарміравацца пазней, чым у Беларусі, і таксама адчула на сабе ўплыў беларускай архітэктурнай школы. Першы ўкраінскі барочны помнік — [[Касцёл езуітаў (Львоў)|касцёл езуітаў у Львове]] (1610—1630-я гады) — узводзіўся італьянскім дойлідам [[Джакама Брыяна|Дж.&nbsp;Брыяна]], які відавочна абапіраўся на вопыт будаўніцтва езуіцкага [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёла Божага Цела ў Нясвіжы]]. Падабенства франтонаў і агульнай кампазіцыі ў абодвух помніках з'яўляецца бясспрэчным. Значны ўплыў на ўкраінскае мастацтва аказалі і беларускія майстры кніжнай гравюры, напрыклад, браты [[Аляксандр Тарасевіч|Аляксандр]] і [[Лявонцій Тарасевіч|Лявонцій Тарасевічы]], друкар [[Спірыдон Собаль]], якія перанеслі ў Кіеў і Львоў перадавыя дасягненні [[Віленская школа гравюры|віленскай]] і [[Магілёўская школа гравюры|магілёўскай школ]] медзярыту{{sfn|Шматаў|2001|с=29—30}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Мураваныя харалы|ref=Габрусь}} * {{артыкул |аўтар=[[В. Ф. Шматаў|Шматаў В. Ф.]] |загаловак=Станаўленне барока ў мастацтве ўсходнеславянскіх народаў |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=7—45 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Шматаў}} * {{артыкул |аўтар=[[Б. А. Лазука|Лазука Б. А.]] |загаловак=Беларускае барока. Тэндэнцыі і напрамкі развіцця |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=50—64 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Лазука}} * {{артыкул |аўтар=[[Т. В. Габрусь|Габрусь Т. В.]] |загаловак=Абрысы станаўлення стылю барока ў манументальным дойлідстве Беларусі |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=65—80 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Габрусь_Абрысы}} * {{артыкул |аўтар=[[А. М. Кулагін|Кулагін А. М.]] |загаловак=Элітная архітэктура барока Беларусі ў агульнаеўрапейскім кантэксце |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=102—123 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Кулагін}} * {{артыкул|ref=Чантурыя_Ю|аўтар=[[Ю. У. Чантурыя|Чантурыя Ю. У.]]|загаловак=Архітэктурны ансамбль плошчы ў горадабудаўніцтве барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=81—101|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Федарук|аўтар=[[А. Т. Федарук|Федарук А. Т.]]|загаловак=Эпоха барока ў паркабудаўніцтве Беларусі|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=282—290|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Гаршкавоз|аўтар=[[В. Дз. Гаршкавоз|Гаршкавоз В. Дз.]]|загаловак=Беларускі сценапіс XVIII ст. Тыпалогія ў кантэксце польскага барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=203—212|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Ярашэвіч|аўтар=[[А. А. Ярашэвіч|Ярашэвіч А. А.]]|загаловак=Архітэктурна-скульптурны ансамбль касцёла францысканцаў у Пінску|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=186—202|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Габрусь_Аспекты|аўтар=[[Т. В. Габрусь|Габрусь Т. В.]]|загаловак=Стылістычныя аспекты архітэктуры віленскага барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=140—166|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Гліннік|аўтар=[[В. В. Гліннік|Гліннік В. В.]]|загаловак=Святадухаўская (цёплая) царква Куцеінскага Богаяўленскага манастыра. Досвед рэканструкцыі|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=167—185|isbn=985-08-0452-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Архітэктура Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктура барока ў Беларусі]] krjmk65d7eaol1dec4lkt96aror2cw0 5122081 5122080 2026-04-06T05:44:45Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Палацава-паркавыя рэзідэнцыі */ 5122081 wikitext text/x-wiki [[Файл:Нясвіж. Касцёл Божага Цела. 2022.jpg|міні|Першым помнікам барока не толькі ў Беларусі, але і на тэрыторыі ўсёй Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]], пабудаваны ў 1587—1593 гг. італьянскім архітэктарам [[Джавані Марыя Бернардоні|Янам Марыяй Бернардоні]]]] '''Архітэкту́ра баро́ка ў Белару́сі''' — мастацкі і [[архітэктурны стыль]], які дамінаваў у манументальным, [[Культавая архітэктура|культавым]] і свецкім дойлідстве на тэрыторыі сучаснай [[Беларусь|Беларусі]] (у межах [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]) з канца XVI і да канца XVIII&nbsp;стагоддзя. З'яўляючыся лагічным працягам агульнаеўрапейскіх працэсаў, [[барока]] на беларускіх землях не было простым механічным запазычаннем заходнееўрапейскіх узораў. Увабраўшы ў сябе элементы [[Беларуская готыка|мясцовай готыкі]] і [[Рэнесанс у Беларусі|рэнесансу]], а таксама глыбокія традыцыі візантыйска-рускай сістэмы [[Крыжова-купальны храм|крыжова-купальнага храма]], гэты стыль набыў яскравыя нацыянальныя і рэгіянальныя рысы{{sfn|Лазука|2001|с=50-51}}{{sfn|Габрусь|2001|с=68-69}}. Своеасаблівы сінтэз заходняй (каталіцкай) і ўсходняй ([[Візантыйская архітэктура|візантыйскай]]) архітэктурных традыцый, які выявіўся ў прасторавых кампазіцыях, [[Тэктоніка|тэктоніцы]] і дэкоры, атрымаў у мастацтвазнаўстве назву '''беларускае барока'''. Тэрмін упершыню быў уведзены ў навуковы зварот у канцы 1920-х гадоў гісторыкам архітэктуры [[М. Шчакаціхін|М.&nbsp;Шчакаціхіным]]<ref name="shchak">{{кніга |аўтар=[[М. Шчакаціхін|Шчакаціхін М.]] |загаловак=Нарысы з гісторыі беларускага мастацтва. Т. 1. |месца=Мн. |выдавецтва=Інбелкульт |год=1928}}</ref>{{sfn|Габрусь|2001|с=7}}. З'яўленне барока ў Беларусі было непасрэдна звязана з грамадска-палітычнымі падзеямі другой паловы XVI&nbsp;стагоддзя: [[Люблінская унія|Люблінскай уніяй]] (1569), пачаткам каталіцкай [[Контррэфармацыя ў ВКЛ|контррэфармацыі]] і прыходам [[Ордэн езуітаў|ордэна езуітаў]]. Першым манументальным помнікам барока не толькі ў Беларусі, але і на тэрыторыі ўсёй Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]] (1587—1593), пабудаваны італьянскім архітэктарам [[Джавані Марыя Бернардоні|Янам Марыяй Бернардоні]] па фундацыі князя [[Мікалай Крыштоф Радзівіл Сіротка|Мікалая Крыштофа Радзівіла «Сіроткі»]]{{sfn|Габрусь|2001|с=68}}{{sfn|Шматаў|2001|с=12}}. Нягледзячы на тое, што першапачаткова барока выступала як стыль каталіцкай (найперш езуіцкай) архітэктуры, у спецыфічных умовах поліканфесійнага грамадства Вялікага Княства Літоўскага яно хутка пераадолела рэлігійныя рамкі. Барочная эстэтыка паступова была ўспрынята і перапрацавана [[Праваслаўе ў Вялікім Княстве Літоўскім|праваслаўнай]], [[Уніяцкая царква на Беларусі|уніяцкай]] і нават [[Кальвінізм|пратэстанцкай (кальвінісцкай)]] цэрквамі, стаўшы ўніверсальным стылем эпохі{{sfn|Лазука|2001|с=50}}{{sfn|Габрусь|2001|с=69}}. Эвалюцыя беларускага барока прайшла некалькі этапаў: ад суровых, манументальных форм ранняга і [[Сармацкае барока|«сармацкага» барока]] (XVII&nbsp;ст.) да вытанчанага, надзвычай пластычнага і дынамічнага [[Віленскае барока|віленскага барока]] (сярэдзіна і другая палова XVIII&nbsp;ст.){{sfn|Габрусь|2001|с=68}}. Дасягненні беларускіх майстроў і самабытнасць сфарміраванай імі архітэктурнай школы аказалі значны ўплыў на развіццё манументальнага дойлідства, [[Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва|дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]] і [[Іканапіс|іканапісу]] ў суседніх краінах, у прыватнасці, стаўшы адным з фактараў станаўлення [[барока ў Расіі]] і [[Барока ва Украіне|на Украіне]]{{sfn|Шматаў|2001|с=11, 27—28}}. == Гістарычныя перадумовы і вытокі == З’яўленне і пашырэнне барока ў беларускай архітэктуры было цесна звязана са значнымі сацыяльна-палітычнымі падзеямі другой паловы XVI&nbsp;стагоддзя: заключэннем [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] (1569) і пачаткам каталіцкай [[Контррэфармацыя|контррэфармацыі]], якую праводзіў у першую чаргу [[Таварыства Ісуса|ордэн езуітаў]]. У манументальнае дойлідства [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] быў прыўнесены новы архітэктурна-мастацкі стыль, выразныя сродкі якога вызначаліся павышанай экспрэсіяй і былі пакліканы ўмацаваць пазіцыі каталіцкай царквы{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Цэнтрам станаўлення гэтага стылю стала [[Італія]] (у прыватнасці, [[Рым]]), адкуль ён пачаў сваё шэсце па Еўропе{{sfn|Шматаў|2001|с=12}}. [[Файл:Chiesa gesu facade.jpg|міні|злева|Галоўны ордэнскі храм езуітаў [[Іль Джэзу]] ў [[Рым]]е, які паслужыў для нясвіжскага касцёла Божага Цела]] Беларусь стала адной з першых краін, якая прычынілася да развіцця барока. Першым помнікам гэтага стылю на тэрыторыі Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]], пабудаваны ў 1587—1593 гадах. Яго з’яўленне звязана з дзейнасцю нясвіжскага князя [[Мікалай Крыштоф Радзівіл Сіротка|Мікалая Крыштофа Радзівіла «Сіроткі»]], які пасля паломніцтва ў Святую Зямлю і наведвання Італіі запрасіў італьянскага архітэктара-езуіта [[Джавані Марыя Бернардоні|Яна Марыю Бернардоні]]{{sfn|Шматаў|2001|с=14—15}}. Прататыпам для нясвіжскага касцёла паслужыў галоўны ордэнскі храм езуітаў [[Іль Джэзу]] ў [[Рым]]е. Аднак ужо ў гэтым раннім беларускім помніку праявіліся мясцовыя адметнасці: спрошчаная трактоўка [[Архітэктурны ордар|ордара]] на галоўным фасадзе, больш дэталёвая апрацоўка бакавых фасадаў, наяўнасць гранёных капэл па баках нефаў{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Істотнай падзеяй, звязанай з пачаткам эпохі барока і будаўніцтвам у Нясвіжы, стала таксама ўвядзенне ў беларускае дойлідства прафесійнага праектнага чарцяжа{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Аднак рэзкага і поўнага адмаўлення ад папярэдніх традыцый пад уздзеяннем заходняга барочнага ўзору не адбылося. Новы стыль з’явіўся тым зернем, якое дало парасткі толькі дзякуючы спецыфічным мясцовым умовам. [[Берасцейская унія|Берасцейская царкоўная унія]] 1596 года надзвычай абвастрыла рэлігійна-палітычную барацьбу ў краіне. Саперніцтва паміж католікамі, праваслаўнымі і ўніятамі ў сферы культавага будаўніцтва вымушала ўсе канфесіі звяртацца да найбольш выразных архітэктурных сродкаў барока, адначасова сінтэзуючы іх з мясцовымі будаўнічымі прыёмамі мінулага. Менавіта ў выніку гэтых складаных сацыяльна-культурных працэсаў на працягу XVII—XVIII&nbsp;стагоддзяў сфарміравалася самабытная архітэктурна-мастацкая сістэма беларускага барока{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68—69}}. Візантыйская першааснова праваслаўнай царквы не знікла, а засталася адным «са складаемых» у фарміраванні новага стылю, што абумовіла ўнікальнасць беларускай архітэктуры ў параўнанні з суседнімі польскай ці рускай школамі{{sfn|Шматаў|2001|с=7}}. == Эвалюцыя і стылявыя кірункі == Развіццё стылю барока ў манументальным дойлідстве Беларусі прайшло тры асноўныя перыяды: ранняе барока (канец XVI&nbsp;— першая палова XVII&nbsp;стагоддзя), сталае або [[Сармацкае барока|«сармацкае» барока]] (другая палова XVII&nbsp;— 1730-я гады) і позняе або [[віленскае барока]] (1730-я&nbsp;— 1780-я гады){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. === Ранняе барока === [[Файл:Ružany Holy Trinity Church 2023-06-24 5352.jpg|міні|злева|Касцёл Святой Тройцы ў Ружанах]] У першай палове XVII&nbsp;стагоддзя ў беларускай архітэктуры яшчэ працягвалі ўзводзіць храмы з аднанефавай і аднавежавай структурай, што была больш характэрнай для папярэдняга гістарычнага этапу. Да такіх пабудоў адносяцца [[Троіцкі касцёл (Ружаны)|касцёл дамініканцаў у Ружанах]] (1617) і [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы і кляштар бернардзінцаў (Слонім)|касцёл бернардзінцаў у Слоніме]] (1639). Адначасова пашыраўся і новы тып культавай пабудовы&nbsp;— трохнефавая [[Базіліка|базіліка]] з бязвежавым галоўным фасадам, які быў шчодра насычаны ордарнымі элементамі. Такія рысы ўласцівы [[Касцёл Святога Фамы Аквінскага і кляштар дамініканцаў (Мінск)|касцёлу дамініканцаў у Менску]] (пабудаваны пасля 1615 года) і [[Касцёл бернардзінцаў (Гродна)|касцёлу бернардзінцаў у Гародні]]{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. Вызначальным момантам у выпрацоўцы характэрнага тыпу беларускага барочнага храма стала фарміраванне двухвежавых фасадаў. Гэты прынцып быў рэалізаваны ў [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дзятлава)|касцёле ў Дзятлаве]] (1642), [[Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар брыгітак (Гродна)|касцёле брыгітак у Гародні]] (1642—1651) і ў [[Касцёл Наведвання Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Вішнева)|касцёле ў Вішневе]] (1637—1641). Ранні этап развіцця стылю праходзіў пры дамінаванні так званага «езуіцкага барока», калі архітэктары-езуіты ўзводзілі касцёлы і калегіумы па ўзору рымскіх бажніц. Суровая дысцыпліна ордэна вымагала зацвярджэння праектаў у Рыме, і ў выніку раннебарочныя помнікі часта атрымлівалі строгую тэктоніку, буйнамаштабнасць і класічнае выкарыстанне рымскага ордара без залішняй пластычнай дэкаратыўнасці вонкавага аблічча{{sfn|Кулагін|2001|с=107}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Краявіды Слоніма (19).jpg|Касцёл Найсвяцейшай Тройцы ў Слоніме Miensk, Daminikanskaja-Vałockaja. Менск, Дамініканская-Валоцкая (1944).jpg|Касцёл Святога Тамаша Аквінскага ў Мінску Ансамбль_былога_кляштара_бернардзінцаў.jpg|Касцёл Адшукання Святога Крыжа ў Гродне Дятлово_костёл_2.jpg|Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Дзятлаве Гродна_2015._Касцёл_Дабравешчання_Найсвяцейшай_Дзевы_Марыі.jpg|Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Гродне Вішнева. Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі.jpg|Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Вішневе </gallery> === Сталае («сармацкае») барока === У адрозненне ад абарончых храмаў перыяду [[Беларуская готыка|беларускай готыкі]], у эпоху барока вежы канчаткова страцілі сваё непасрэднае функцыянальнае (абарончае) прызначэнне і сталі выключна важнымі кампазіцыйнымі элементамі. Двухвежавасць вынікала з імкнення архітэктараў узмацніць эмацыянальнае ўздзеянне будынка на гледача. Галоўны фасад пачаў трактавацца як своеасаблівая тэатральная «куліса» для ўсёй кампазіцыі, якая завяршала агульную дынаміку архітэктурных мас. Менавіта гэты мастацкі прынцып, а не павышаная дэкаратыўная пластыка, уласцівы лепшым помнікам сталага беларускага барока{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. Такі падыход яскрава адлюстраваны ў архітэктуры [[Касцёл Святога Міхаіла Архангела (Міхалішкі)|касцёла аўгусцінцаў у Міхалішках]] (1655), [[Касцёл дамініканцаў (Буховічы)|касцёла дамініканцаў у Буховічах]] (1647), [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Засвір)|касцёла кармелітаў у Засвіры]] (1713) і [[Касцёл Праабражэння Гасподняга (Навагрудак)|фарнага касцёла ў Навагрудку]] (перабудаваны да 1724 года). Вонкавае аблічча гэтых будынкаў мае суровы, амаль сярэднявечны характар. Гэты стылявы кірунак, які атрымаў у мастацтвазнаўстве назву [[Сармацкае барока|«сармацкае барока»]], адлюстроўваў рыцарскія ідэалы тагачаснай шляхты. Храмы вылучаліся масіўнасцю і геаметрычнай спрошчанасцю аб'ёмаў, якія маглі моцна кантраставаць з надзвычай пышнай і багатай ілюзорнай лепкай у інтэр'еры, напрыклад, стукавая лепка ў [[Міхалішкаўскі касцёл|Міхалішках]], выкананая італьянскімі майстрамі [[П'етра Перці]] і [[Джавані Галі]]{{sfn|Шматаў|2001|с=18}}{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Касьцёл,_Міхалішкі.jpg|Касцёл Святога Міхаіла Арханёла ў Міхалішках Michališki._Church_of_St._Michael_the_Archangel_02.JPG|Багата дэкараваныя лепкай інтэр'еры касцёла Святога Міхаіла Арханёла ў Міхалішках Kasciol_Sviatoj_Trojcy_(Zasvir).jpg|Касцёл Найсвяцейшай Тройцы ў Засвіры Новогрудский фарный костёл Преображения Господня.jpg|Фарны касцёл у Навагрудку </gallery> === Позняе (віленскае) барока === У XVIII&nbsp;стагоддзі манументальнае будаўніцтва ў Беларусі ўступіла ў фазу свайго найвышэйшага росквіту. Для позняга беларускага барока стала ўласціва надзвычайная маляўнічасць і пластычнасць формаў, шматпланавая прасторавая структура фасадаў, багацце [[Святлацень|святлаценю]]. Архітэктура набыла стромкасць і лёгкасць, што надавала збудаванням вытанчаныя прапорцыі, мудрагелістыя скразныя праёмы і крывалінейныя абрысы вежаў і франтонаў. Станаўленне і росквіт мастацкіх асаблівасцей позняга барока непарыўна звязаны з творчасцю выдатнага віленскага архітэктара [[Іаган Крыштоф Глаўбіц|Яна Крыштофа Глаўбіца]], які працаваў над шматлікімі помнікамі на тэрыторыі Беларусі{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Гэты ўнікальны рэгіянальны кірунак, вядомы як [[віленскае барока]], стаў універсальным для розных хрысціянскіх канфесій, але найбольш яскрава і маштабна ён выявіўся менавіта ў культавых пабудовах уніятаў. Сярод найвыдатнейшых узораў гэтага стылю вылучаюцца [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор у Полацку]] (узведзены нанава ўніятамі ў 1738—1750 гадах на рэштках старажытнага храма XI&nbsp;стагоддзя), [[Касцёл Святых Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Беразвечча)|царква і манастыр базыльян у Беразвеччы]] (1756—1763), [[Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Баруны)|манастыр у Барунах]] (1747—1757), комплексы ў [[Свята-Троіцкая царква (Вольна)|Вольне]] (1768) і [[Свята-Пакроўскі манастыр (Талачын)|Талачыне]] (1769—1779), а таксама [[Богаяўленская царква (Жыровіцы)|Багаяўленская]] і [[Крыжаўзвіжанская царква (Жыровічы)|Крыжаўзвіжанская]] цэрквы ў [[Свята-Успенскі Жыровіцкі манастыр|Жыровічах]] (1769) і [[Уваскрасенская царква (Віцебск)|Уваскрасенская царква ў Віцебску]] (1772){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Віленскае барока вызначалася тэлескапічна-яруснай аматэрыяльна-шкілетнай будовай вежаў і хвалістай прасторавай структурай, што стварала ілюзію дынамічнага руху архітэктурных мас уверх{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=154}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Полацк._Сафійскі_сабор.jpg|Сафійскі сабор у Полацку Hłybokaje,_Bieraźviečča,_Bazylanski._Глыбокае,_Беразьвечча,_Базылянскі_(J._Dulevič,_1934).jpg|Касцёл Святых Пятра і Паўла ў Беразвеччы Kaścioł_u_Barunach1.JPG|Касцёл Святых Апосталаў Пятра і Паўла ў Барунах Вольно_троицкая_церковь_01.jpg|Свята-Троіцкая царква ў Вольне Uniate Monastery in Tałačyn.JPG|Свята-Пакроўская царква ў Талачыне Жыровічы,_Богаяўленская_царква_1.jpg|Богаяўленская царква ў Жыровіцах Жыровічы, Крыжаўзьдзьвіжанская царква 1.jpg|Крыжаўзвіжанская царква ў Жыровіцах Віцебск._33.JPG|Свята-Васкрасенская (Рынкавая) царква ў Віцебску </gallery> == Горадабудаўніцтва і свецкая архітэктура == === Ансамблі плошчаў і забудова гарадоў === У эпоху барока горадабудаўнічыя і мастацкія прынцыпы — ансамблевасць, прасторавая разгорнутасць і дынамічнасць кампазіцыі, кантрасты маштабаў і рытмаў — знайшлі яскравае ўвасабленне ў грамадзянскай архітэктуры Беларусі. Замест хаатычнай сярэднявечнай забудовы пачалі фарміравацца цэласныя ансамблі плошчаў і вуліц. Маштабным прыкладам такога горадабудаўнічага падыходу з'яўляецца ансамбль [[Гарадніца (Гродна)|Гарадніцы]] ў [[Гродна|Гародні]], створаны ў 1765—1780-я гады па ініцыятыве гродзенскага старосты [[Антоні Тызенгаўз|Антонія Тызенгаўза]]. Гэты комплекс уключаў 85 будынкаў рознага прызначэння, згрупаваных вакол плошчаў і вуліц, у тым ліку палацы, навучальныя ўстановы і батанічны сад{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Галоўнымі грамадскімі ансамблямі сталі гарадскія плошчы, якія ў залежнасці ад функцыі падзяляліся на поліфункцыянальныя, гандлёвыя, культавыя і палацавыя. Спецыфічнай рысай барочнай планіроўкі малых гарадоў і мястэчак (напрыклад, [[Паставы|Паставаў]]) стала акцэнтаваная вось і выкарыстанне сіметрычна-асіметрычных кампазіцый забудовы. Прастора плошчаў арганізоўвалася з улікам візуальных перспектыў, якія замыкаліся вышыннымі дамінантамі — манументальнымі касцёламі, ратушамі або палацамі. У архітэктуры гандлёвых радоў, аўстэрый і дамоў рамеснікаў выкарыстоўваліся спрошчаныя формы барока, такія як фігурныя шчыпцы, пілястры і фігурныя ліштвы{{sfn|Чантурыя_Ю|2001|с=84—85}}. === Палацава-паркавыя рэзідэнцыі === У элітнай свецкай архітэктуры адбыўся карэнны пераход ад замкнёных абарончых замкаў да адкрытых рэпрэзентатыўных рэзідэнцый. Магнацкія двары арыентаваліся на агульнаеўрапейскі, шмат у чым французскі, ідэал палацава-паркавага комплексу тыпу ''entre cour et jardin'' («паміж дваром і паркам»). Асноўнымі прынцыпамі архітэктуры сталі паўзамкнёнасць аб'ёмна-прасторавай кампазіцыі, калі бакавыя флігелі разам з галоўным корпусам і агароджай утваралі парадны двор — [[курданёр]], а таксама анфіладнасць унутранай планіроўкі{{sfn|Кулагін|2001|с=114}}{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Для стварэння такіх ансамбляў у Вялікае Княства Літоўскае запрашаліся вядучыя еўрапейскія дойліды. Па праектах [[Матэус Даніэль Пёпельман|М.&nbsp;Д.&nbsp;Пёпельмана]] і яго вучняў быў узведзены [[Новы замак (Гродна)|Новы замак у Гародні]]. Замежныя майстры, такія як [[Джузэпэ Сака|Дж.&nbsp;Сака]], [[Карла Спампані|К.&nbsp;Спампані]] і [[Я. Габрыэль|Я.&nbsp;Габрыэль]], працавалі над стварэннем велічных палацаў у [[Палацава-паркавы комплекс Валовічаў (Свяцк)|Свяцку]], [[Сядзіба Храптовічаў (Шчорсы)|Шчорсах]], [[Ружанскі палац|Ружанах]] і [[Палац Радзівілаў (Дзятлава)|Дзятлаве]]. Інтэр'еры аздабляліся з выкарыстаннем стукавай лепкі, манументальнага жывапісу і мясцовых шпалер (габеленаў), мануфактуры па вытворчасці якіх былі заснаваны [[Радзівілы|Радзівіламі]] і [[Агінскія|Агінскімі]] ў [[Слуцкія паясы|Слуцку]], [[Мір (Карэліцкі раён)|Міры]] і [[Карэлічы|Карэлічах]] (Альбе){{sfn|Кулагін|2001|с=114—115}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Каралеўскі палац у Гродне.jpg|Новы замак у Гродне Свяцкі палац (01).jpg|Свяцкі палац Ščorsy, Chraptovič. Шчорсы, Храптовіч (T. Boretti, 1894) (5).jpg|Шчорсаўскі палац Палац_Сапегаў,_Ружаны.jpg|Ружанскі палац Дзятлава. Палац Радзівілаў. Галоўны фасад.jpg|Дзятлаўскі палац Niaśviž, Alba. Нясьвіж, Альба (L. Lutnicki, 1784).jpg|Праект альтанкі для парку ў Альбе </gallery> Неад'емнай часткай барочных рэзідэнцый сталі [[Рэгулярны парк|рэгулярныя (французскія і італьянскія) паркі]]. Яны ўяўлялі сабой складаныя геаметрычныя кампазіцыі са стрыжаных дрэў ([[Шпалеры (садова-паркавае мастацтва)|шпалер]]), якія ўтваралі зялёныя «кабінеты», «залы» і [[Зялёны лабірынт|лабірынты]]. У парках актыўна выкарыстоўваліся экзатычныя расліны ў [[Вазон|вазонах]], [[Аранжарэя|аранжарэі]] і [[Фігарня|фігарні]]. Цікавай асаблівасцю паркабудавання Беларусі было шырокае выкарыстанне тэрасавання рэльефу: італьянскія сады на некалькіх [[Тэраса|тэрасах]] з [[Падпорная сцяна|падпорнымі сценкамі]] і [[Лесвіца|лесвіцамі]] былі створаны ў [[Валожын|Валожыне]], [[Альба (паркавы комплекс)|Альбе]] пад [[Нясвіж|Нясвіжам]], [[Ружаны|Ружанах]] і іншых маёнтках{{sfn|Федарук|2001|с=285—287}}. == Драўлянае культавае дойлідства == Асноўным традыцыйным матэрыялам у забудове гарадоў і вёсак Беларусі заставалася дрэва. На развіццё манументальнага драўлянага дойлідства пачынаючы з XVII&nbsp;стагоддзя аказвалі значны ўплыў мастацкія стылі, што ўжо панавалі ў мураванай архітэктуры. Па сваёй архітэктоніцы драўляныя храмы падзяляліся на дзве асноўныя групы: ''клецкія'' і ''крыжовыя''{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Клецкія храмы (назва паходзіць ад традыцыйнай сялянскай пабудовы — [[клеці]]) складаліся з аднаго ці некалькіх прамавугольных зрубаў. Пад уплывам мураваных готыка-рэнесансных храмаў спачатку склаўся тып будынка з вежай над бабінцам (цэрквы ў Гарадку, [[Дабраслаўка|Дабраслаўцах]], [[Свята-Троіцкая царква (Дастоева)|Дастоеве]]). У перыяд барока пашырылася будаўніцтва двухзрубавых драўляных цэркваў з плоскім бязвежавым фасадам, завершаным трохвугольным франтонам (цэрквы ў [[Вавулічы|Вавулічах]], [[Свята-Троіцкая царква (Бездзеж)|Бездзежы]], [[Дзеткавічы|Дзеткавічах]]). На наступным этапе пачалі ўзводзіць храмы з дзвюма вежамі па баках галоўнага фасада ([[Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Дзівін)|цэрквы ў Дзівіне]], [[Свята-Юр'еўская царква (Валавель)|Валавелі]], [[Латыгаль|Латыгалі]], [[Касцёл Святой Тройцы (Цялядавічы)|касцёл у Цялядавічах]]){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Вежы драўляных храмаў барока звычайна не мелі ніякага функцыянальнага (абарончага) прызначэння: адзінай іх мэтай было ўзбагачэнне сілуэта збудавання і ўзмацненне дынамікі кампазіцыі. У XVIII&nbsp;стагоддзі яны пачалі раскрапоўваць фасады на ўсю вышыню і нават ставіліся пад вуглом да плоскасці фасада (як у царкве ў [[Хаціслаў|Хаціславе]]){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=74}}. Крыжовыя ў плане драўляныя саборы, якія неслі візантыйскую традыцыю (генетычна паходзячы ад мураванага крыжова-купальнага храма), у XVII—XVIII&nbsp;стагоддзях будавалі пераважна пры буйных праваслаўных манастырах ([[Свята-Троіцкі Маркаў манастыр|віцебскім Маркавым]], [[Богаяўленскі Куцеінскі манастыр|аршанскім Богаяўленскім Куцеінскім]], [[Свята-Духаўскі Тупічэўскі манастыр|мсціслаўскім Тупічэўскім]]). Вызначальнай рысай такіх помнікаў з'яўлялася тэктанічнае адзінства аб'ёмаў і маналітнасць кампазіцыі дахаў{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71, 74}}. == Сінтэз мастацтваў: інтэр'ер і манументальны жывапіс == Характэрнай асаблівасцю барочнай архітэктуры стаў гарманічны сінтэз дойлідства, жывапісу і скульптуры. Дэкаратыўная пластыка, аснову якой складала ордарная сістэма, на працягу XVII—XVIII&nbsp;стагоддзяў эвалюцыянавала ад адзіночных плоскіх пілястраў да шматлікіх раскраповак, хвалістых карнізаў, пукатых і ўвагнутых аб'ёмаў. У аздобе інтэр'ераў пачалі шырока ўжываць лепку ў тэхніцы ''[[стука]]'' (штучнага мармуру з абпаленага гіпсу, вапны і клею){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Асаблівае значэнне ў арганізацыі ўнутранай прасторы набылі манументальныя фрэскавыя размалёўкі. Жывапісныя кампазіцыі візуальна разрывалі тэктанічныя межы будынкаў, ствараючы ілюзію незамкнёнай, бязмежнай прасторы. Вялікі ўплыў на развіццё фрэскавага мастацтва ў Беларусі аказала так званая «[[Квадратура (мастацтва)|квадратура]]» — ілюзорная архітэктурная перспектыва. Яе распаўсюджанню садзейнічала выкарыстанне друкаваных узорнікаў, у прыватнасці трактата італьянскага майстра [[Андрэа Поца]]{{sfn|Гаршкавоз|2001|с=206}}. Манументальны жывапіс XVIII&nbsp;стагоддзя развіваўся ў цеснай сувязі з заходнееўрапейскімі (рымскімі і баварскімі) узорамі. Выдатнымі прыкладамі барочнага сценапісу з'яўляюцца фрэскі [[Касцёл Святога Францішка Ксаверыя (Гродна)|фарнага касцёла ў Гародні]], [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар кармелітаў (Мсціслаў)|кармеліцкага касцёла ў Мсціславе]], [[Сабор Унебаўзяцця Дзевы Марыі і Святога Станіслава|касцёла Святога Станіслава ў Магілёве]], а таксама страчаныя роспісы касцёла езуітаў у Нясвіжы і царквы ў Беразвеччы{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}{{sfn|Гаршкавоз|2001|с=204, 207}}. Адначасова з каталіцкімі храмамі багатымі фрэскамі ўпрыгожваліся і праваслаўныя: так, у роспісах [[Свята-Духаўская царква Тупічэўскага манастыра|Свята-Духаўскай царквы]] [[Тупічэўскі манастыр (Мсціслаў)|Тупічэўскага манастыра]] ў Мсціславе (сярэдзіна XVII&nbsp;ст.) праявіўся поўны разрыў з візантыйскай традыцыяй, здзіўляла прастанароднасць вобразаў і багацце этнаграфічных рэалій{{sfn|Шматаў|2001|с=15}}. Вялікага росквіту ў эпоху барока дасягнула алтарная скульптура і манументальная разьба па дрэве. Для надання эмацыянальнай прыўзнятасці інтэр'ерам выкарыстоўвалася тэхніка аб'ёмнай, скразной арнаментальнай разьбы з расліннымі матывамі, якая стала вядомай далёка за межамі краіны пад назвай «[[беларуская рэзь]]»{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=74}}{{sfn|Шматаў|2001|с=18}}. Сапраўдным шэдэўрам манументальна-дэкаратыўнага мастацтва з'яўляецца ансамбль [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Пінск)|касцёла францысканцаў у Пінску]] (першая палова XVIII&nbsp;ст.). Яго галоўны і бакавыя алтары, а таксама ўнікальны амбон багата аздоблены разьбянымі фігурамі апосталаў і анёлаў, вітымі калонамі, картушамі і балдахінамі, якія ствараюць выключна дынамічную і тэатралізаваную кампазіцыю{{sfn|Ярашэвіч|2001|с=187, 189—193}}. == Адметнасці ўніяцкага храмабудаўніцтва == Важную ролю ў станаўленні і развіцці архітэктуры беларускага барока (у прыватнасці, яго віленскай фазы) адыграла грэка-каталіцкая (уніяцкая) царква і яе манаскі [[Базыльяне|ордэн базыльян]]. Спецыфічныя ўмовы поліканфесійнага грамадства і літургічныя патрабаванні ўніятаў прывялі да выпрацоўкі ўнікальных архітэктурна-планіровачных і мастацкіх рашэнняў, якія іманентна выпрацаваліся на аснове традыцый мясцовага дойлідства з улікам усходніх і заходніх уплываў{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=144}}. У працэсе эвалюцыі ўніяцкага барока сфарміраваўся тып двухвежавага аднаапсіднага храма (часцей за ўсё трохнефавай базілікі). Адной з самых адметных асаблівасцей шэрагу ўніяцкіх помнікаў сярэдзіны XVIII&nbsp;стагоддзя стала мерыдыянальная арыентацыя будынкаў — алтаром на поўнач. Гэты прыём, які парушаў традыцыйную арыентацыю на ўсход, узнік як вынік ідэі сімвалічнага нейтралітэту ўніятаў да ўплываў заходняй (Рым) і ўсходняй (Масква) цэркваў. Яскравым прыкладам такой арыентацыі з'яўляецца перабудаваны [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор у Полацку]]{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=146}}. У інтэр'ерах уніяцкіх храмаў таксама сфарміраваліся спецыфічныя рысы. Замест традыцыйных драўляных іканастасаў тут пачалі ўзводзіць мураваныя алтарныя перагародкі. Гэтыя канструкцыі мелі шматпланавую прасторава-развітую будову, багата аздабляліся ляпнымі пазалочанымі гірляндамі, картушамі і капітэлямі, спалучаючы каталіцкую тэатралізаванасць з захаваннем усходняй літургічнай функцыі (напрыклад, у Сафійскім саборы і [[Касцёл Святых Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Беразвечча)|царквы ў Беразвеччы]]){{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=147—148}}. Для вонкавага аблічча манастырскіх храмаў базыльян характэрна выкарыстанне так званых «брамкавых» фасадаў. У такіх кампазіцыях галоўны фасад пазбаўляўся масіўных бакавых вежаў і нагадваў манументальную браму з дынамічным і насычаным пластыкай цэнтральным завяршэннем (фігурным атыкавым франтонам). Падобныя рашэнні можна ўбачыць у [[Свята-Троіцкая царква (Вольна)|царкве ў Вольне]], храме ў [[Свята-Пакроўскі манастыр (Талачын)|Талачыне]] і [[Багаяўленская царква (Жыровічы)|Богаяўленскай царкве ў Жыровічах]]{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=154—157}}. == Праваслаўнае і пратэстанцкае дойлідства == === Пратэстанцкія зборы === У перыяд пашырэння [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] ў Вялікім Княстве Літоўскім (канец XVI — першая палова XVII&nbsp;стагоддзя) актыўнае будаўніцтва разгарнулі пратэстанты, у першую чаргу кальвіністы. Архітэктура [[Кальвінскі збор|кальвінскіх збораў]] (храмаў) вызначалася суровым аскетызмам, лапідарнасцю формаў і адсутнасцю багатага дэкору, што адпавядала ідэалогіі гэтай канфесіі. Пратэстанцкія храмы ў [[Смаргонь|Смаргоні]], [[Кальвінскі збор (Койданава)|Койданаве]], [[Кальвінскі збор (Заслаўе)|Заслаўі]] першапачаткова захоўвалі познегатычныя і рэнесансныя рысы, уключаючы відавочны абарончы характар (таўшчэзныя сцены, вузкія вокны-байніцы, масіўныя вежы){{sfn|Габрусь|2001|с=83—85}}. Аднак паступова, у працэсе перабудоў і развіцця, архітэктура збораў пачала ўбіраць у сябе элементы барока. Яскравым прыкладам такога сінтэзу з'яўляецца кальвінскі збор у Смаргоні, які мае ўнікальную цэнтрычную васьмігранную структуру (актагон), завершаную шатровым дахам і ўпрыгожаную барочнымі архітэктурнымі дэталямі. Барочныя рысы праявіліся і ў вырашэнні вежаў, аздабленні інтэр'ераў стукавай лепкай, выкарыстанні складаных прафіляваных карнізаў{{sfn|Габрусь|2001|с=85—87}}. === Магілёўская архітэктурная школа === У праваслаўным дойлідстве XVII&nbsp;стагоддзя таксама адбываліся складаныя працэсы адаптацыі новага стылю да традыцыйных візантыйска-рускіх канонаў. Найбольш яскрава гэты сінтэз праявіўся на ўсходзе Беларусі, дзе намаганнямі мясцовых рамесных цэхаў сфарміравалася так званая «магілёўская архітэктурная школа»{{sfn|Гліннік|2001|с=173}}. У першай палове і сярэдзіне XVII&nbsp;стагоддзя праваслаўныя брацтвы і манастыры ўзводзілі мураваныя храмы, якія захоўвалі традыцыйную крыжова-купальную кампазіцыю, але аздабляліся знешне ў формах пострэнесансу і ранняга барока. Да гэтага кола помнікаў належаць [[Свята-Богаяўленскі сабор (Магілёў)|Богаяўленскі сабор]] (1636—1639), [[Свята-Мікольскі манастыр (Магілёў)|Мікольская]] (1669—1672) і [[Успенская царква (Магілёў)|Успенская]] (1670—1684) цэрквы ў [[Магілёў|Магілёве]], а таксама [[Святадухаўская царква Куцеінскага манастыра|Святадухаўская царква]] [[Богаяўленскі Куцеінскі манастыр|Куцеінскага манастыра]] пад [[Орша|Оршай]] (да 1653 года){{sfn|Гліннік|2001|с=173—174}}{{sfn|Габрусь|2001|с=109—111}}. Магілёўская архітэктурная школа вызначалася выкарыстаннем шмат'ярусных фігурных франтонаў з пластычнымі валютамі і нішамі. У адрозненне ад каталіцкіх і ўніяцкіх храмаў, фасады магілёўскіх праваслаўных цэркваў мелі больш плоскасны, «дывановы» характар аздаблення, які імітаваў структуру шмат'ярусных драўляных іканастасаў. Інтэр'еры гэтых храмаў шчодра ўпрыгожваліся фрэскавай паліхроміяй і багатай драўлянай «беларускай рэззю»{{sfn|Габрусь|2001|с=113—114}}{{sfn|Гліннік|2001|с=174}}. Характэрна, што мастацкія формы магілёўскага барока захоўвалі пэўны архаізм і кансерватызм аж да канца XVII&nbsp;стагоддзя, што было прадыктавана ідэалагічным супрацьстаяннем праваслаўнага насельніцтва каталіцкай экспансіі{{sfn|Гліннік|2001|с=176—179}}. == Уплыў на мастацтва Расіі і Украіны == Беларускія майстры адыгралі выключна важную ролю ў станаўленні барочнага мастацтва і архітэктуры ў суседніх усходнеславянскіх краінах. Найбольш інтэнсіўны працэс міграцыі мастацкіх ідэй і саміх творцаў адбываўся ў сярэдзіне XVII&nbsp;стагоддзя. Падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|руска-польскай вайны 1654—1667 гадоў]] вялікая колькасць беларускіх майстроў (дойлідаў, жывапісцаў, рэзчыкаў, кафляроў) з [[Вільня|Вільні]], [[Полацк|Полацка]], [[Віцебск|Віцебска]], [[Смаленск|Смаленска]] і іншых гарадоў была гвалтоўна вывезена ў [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскую дзяржаву]]. У Маскве яны былі паселены ў асобнай Мяшчанскай слабадзе і працавалі пры царскім двары ў [[Аружэйная палата|Аружэйнай палаце]]{{sfn|Шматаў|2001|с=21}}. Значнае ўздзеянне беларускія майстры аказалі на развіццё рускага дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва і манументальнага дэкору. У Расію была прынесена традыцыя аб'ёмна-ажурнай разьбы па дрэве, якая атрымала назву «[[беларуская рэзь]]» (або «флемская разьба»). Гэтая тэхніка, насычаная барочнымі расліннымі матывамі, выкарыстоўвалася пры стварэнні іканастасаў, напрыклад, у Смаленскім саборы [[Новадзявочы манастыр|Новадзявочага манастыра ў Маскве]], і аздабленні царскіх палацаў, у прыватнасці, драўлянага палаца ў [[Каломенскае|Каломенскім]]{{sfn|Шматаў|2001|с=26}}. Не меншы ўплыў зрабілі беларускія кафляры. Майстры [[Ігнацій Максімаў]], [[Сцяпан Іваноў-Палубес]] і [[Пётр Іваноў-Заборскі]] наладзілі ў Расіі вытворчасць шматколернай паліванай [[Кафля|кафлі]]. Яны ўпершыню прыўнеслі ў рускае дойлідства барочныя матывы (калонкі, [[Антаблемент|антаблементы]], [[Картуш (архітэктура)|картушы]], выявы [[Херувім|херувімаў]]), якія актыўна выкарыстоўваліся пры аздабленні [[Валдайскі Іверскі манастыр|Іверскага манастыра на Валдаі]] і [[Нова-Іерусалімскі манастыр|Нова-Іерусалімскага сабора]]{{sfn|Шматаў|2001|с=26}}. Акрамя таго, беларускія майстры садзейнічалі ўкараненню ў рускае дойлідства заходнееўрапейскай [[Ордарная сістэма|ордарнай сістэмы]]{{sfn|Шматаў|2001|с=22}}. На тэрыторыі [[Украіна|Украіны]] барока пачало фарміравацца пазней, чым у Беларусі, і таксама адчула на сабе ўплыў беларускай архітэктурнай школы. Першы ўкраінскі барочны помнік — [[Касцёл езуітаў (Львоў)|касцёл езуітаў у Львове]] (1610—1630-я гады) — узводзіўся італьянскім дойлідам [[Джакама Брыяна|Дж.&nbsp;Брыяна]], які відавочна абапіраўся на вопыт будаўніцтва езуіцкага [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёла Божага Цела ў Нясвіжы]]. Падабенства франтонаў і агульнай кампазіцыі ў абодвух помніках з'яўляецца бясспрэчным. Значны ўплыў на ўкраінскае мастацтва аказалі і беларускія майстры кніжнай гравюры, напрыклад, браты [[Аляксандр Тарасевіч|Аляксандр]] і [[Лявонцій Тарасевіч|Лявонцій Тарасевічы]], друкар [[Спірыдон Собаль]], якія перанеслі ў Кіеў і Львоў перадавыя дасягненні [[Віленская школа гравюры|віленскай]] і [[Магілёўская школа гравюры|магілёўскай школ]] медзярыту{{sfn|Шматаў|2001|с=29—30}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Мураваныя харалы|ref=Габрусь}} * {{артыкул |аўтар=[[В. Ф. Шматаў|Шматаў В. Ф.]] |загаловак=Станаўленне барока ў мастацтве ўсходнеславянскіх народаў |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=7—45 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Шматаў}} * {{артыкул |аўтар=[[Б. А. Лазука|Лазука Б. А.]] |загаловак=Беларускае барока. Тэндэнцыі і напрамкі развіцця |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=50—64 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Лазука}} * {{артыкул |аўтар=[[Т. В. Габрусь|Габрусь Т. В.]] |загаловак=Абрысы станаўлення стылю барока ў манументальным дойлідстве Беларусі |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=65—80 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Габрусь_Абрысы}} * {{артыкул |аўтар=[[А. М. Кулагін|Кулагін А. М.]] |загаловак=Элітная архітэктура барока Беларусі ў агульнаеўрапейскім кантэксце |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=102—123 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Кулагін}} * {{артыкул|ref=Чантурыя_Ю|аўтар=[[Ю. У. Чантурыя|Чантурыя Ю. У.]]|загаловак=Архітэктурны ансамбль плошчы ў горадабудаўніцтве барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=81—101|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Федарук|аўтар=[[А. Т. Федарук|Федарук А. Т.]]|загаловак=Эпоха барока ў паркабудаўніцтве Беларусі|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=282—290|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Гаршкавоз|аўтар=[[В. Дз. Гаршкавоз|Гаршкавоз В. Дз.]]|загаловак=Беларускі сценапіс XVIII ст. Тыпалогія ў кантэксце польскага барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=203—212|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Ярашэвіч|аўтар=[[А. А. Ярашэвіч|Ярашэвіч А. А.]]|загаловак=Архітэктурна-скульптурны ансамбль касцёла францысканцаў у Пінску|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=186—202|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Габрусь_Аспекты|аўтар=[[Т. В. Габрусь|Габрусь Т. В.]]|загаловак=Стылістычныя аспекты архітэктуры віленскага барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=140—166|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Гліннік|аўтар=[[В. В. Гліннік|Гліннік В. В.]]|загаловак=Святадухаўская (цёплая) царква Куцеінскага Богаяўленскага манастыра. Досвед рэканструкцыі|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=167—185|isbn=985-08-0452-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Архітэктура Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктура барока ў Беларусі]] q39hqko242zeo1e18tu27zavuree2yz 5122083 5122081 2026-04-06T05:54:46Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Драўлянае культавае дойлідства */ 5122083 wikitext text/x-wiki [[Файл:Нясвіж. Касцёл Божага Цела. 2022.jpg|міні|Першым помнікам барока не толькі ў Беларусі, але і на тэрыторыі ўсёй Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]], пабудаваны ў 1587—1593 гг. італьянскім архітэктарам [[Джавані Марыя Бернардоні|Янам Марыяй Бернардоні]]]] '''Архітэкту́ра баро́ка ў Белару́сі''' — мастацкі і [[архітэктурны стыль]], які дамінаваў у манументальным, [[Культавая архітэктура|культавым]] і свецкім дойлідстве на тэрыторыі сучаснай [[Беларусь|Беларусі]] (у межах [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]) з канца XVI і да канца XVIII&nbsp;стагоддзя. З'яўляючыся лагічным працягам агульнаеўрапейскіх працэсаў, [[барока]] на беларускіх землях не было простым механічным запазычаннем заходнееўрапейскіх узораў. Увабраўшы ў сябе элементы [[Беларуская готыка|мясцовай готыкі]] і [[Рэнесанс у Беларусі|рэнесансу]], а таксама глыбокія традыцыі візантыйска-рускай сістэмы [[Крыжова-купальны храм|крыжова-купальнага храма]], гэты стыль набыў яскравыя нацыянальныя і рэгіянальныя рысы{{sfn|Лазука|2001|с=50-51}}{{sfn|Габрусь|2001|с=68-69}}. Своеасаблівы сінтэз заходняй (каталіцкай) і ўсходняй ([[Візантыйская архітэктура|візантыйскай]]) архітэктурных традыцый, які выявіўся ў прасторавых кампазіцыях, [[Тэктоніка|тэктоніцы]] і дэкоры, атрымаў у мастацтвазнаўстве назву '''беларускае барока'''. Тэрмін упершыню быў уведзены ў навуковы зварот у канцы 1920-х гадоў гісторыкам архітэктуры [[М. Шчакаціхін|М.&nbsp;Шчакаціхіным]]<ref name="shchak">{{кніга |аўтар=[[М. Шчакаціхін|Шчакаціхін М.]] |загаловак=Нарысы з гісторыі беларускага мастацтва. Т. 1. |месца=Мн. |выдавецтва=Інбелкульт |год=1928}}</ref>{{sfn|Габрусь|2001|с=7}}. З'яўленне барока ў Беларусі было непасрэдна звязана з грамадска-палітычнымі падзеямі другой паловы XVI&nbsp;стагоддзя: [[Люблінская унія|Люблінскай уніяй]] (1569), пачаткам каталіцкай [[Контррэфармацыя ў ВКЛ|контррэфармацыі]] і прыходам [[Ордэн езуітаў|ордэна езуітаў]]. Першым манументальным помнікам барока не толькі ў Беларусі, але і на тэрыторыі ўсёй Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]] (1587—1593), пабудаваны італьянскім архітэктарам [[Джавані Марыя Бернардоні|Янам Марыяй Бернардоні]] па фундацыі князя [[Мікалай Крыштоф Радзівіл Сіротка|Мікалая Крыштофа Радзівіла «Сіроткі»]]{{sfn|Габрусь|2001|с=68}}{{sfn|Шматаў|2001|с=12}}. Нягледзячы на тое, што першапачаткова барока выступала як стыль каталіцкай (найперш езуіцкай) архітэктуры, у спецыфічных умовах поліканфесійнага грамадства Вялікага Княства Літоўскага яно хутка пераадолела рэлігійныя рамкі. Барочная эстэтыка паступова была ўспрынята і перапрацавана [[Праваслаўе ў Вялікім Княстве Літоўскім|праваслаўнай]], [[Уніяцкая царква на Беларусі|уніяцкай]] і нават [[Кальвінізм|пратэстанцкай (кальвінісцкай)]] цэрквамі, стаўшы ўніверсальным стылем эпохі{{sfn|Лазука|2001|с=50}}{{sfn|Габрусь|2001|с=69}}. Эвалюцыя беларускага барока прайшла некалькі этапаў: ад суровых, манументальных форм ранняга і [[Сармацкае барока|«сармацкага» барока]] (XVII&nbsp;ст.) да вытанчанага, надзвычай пластычнага і дынамічнага [[Віленскае барока|віленскага барока]] (сярэдзіна і другая палова XVIII&nbsp;ст.){{sfn|Габрусь|2001|с=68}}. Дасягненні беларускіх майстроў і самабытнасць сфарміраванай імі архітэктурнай школы аказалі значны ўплыў на развіццё манументальнага дойлідства, [[Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва|дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]] і [[Іканапіс|іканапісу]] ў суседніх краінах, у прыватнасці, стаўшы адным з фактараў станаўлення [[барока ў Расіі]] і [[Барока ва Украіне|на Украіне]]{{sfn|Шматаў|2001|с=11, 27—28}}. == Гістарычныя перадумовы і вытокі == З’яўленне і пашырэнне барока ў беларускай архітэктуры было цесна звязана са значнымі сацыяльна-палітычнымі падзеямі другой паловы XVI&nbsp;стагоддзя: заключэннем [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] (1569) і пачаткам каталіцкай [[Контррэфармацыя|контррэфармацыі]], якую праводзіў у першую чаргу [[Таварыства Ісуса|ордэн езуітаў]]. У манументальнае дойлідства [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] быў прыўнесены новы архітэктурна-мастацкі стыль, выразныя сродкі якога вызначаліся павышанай экспрэсіяй і былі пакліканы ўмацаваць пазіцыі каталіцкай царквы{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Цэнтрам станаўлення гэтага стылю стала [[Італія]] (у прыватнасці, [[Рым]]), адкуль ён пачаў сваё шэсце па Еўропе{{sfn|Шматаў|2001|с=12}}. [[Файл:Chiesa gesu facade.jpg|міні|злева|Галоўны ордэнскі храм езуітаў [[Іль Джэзу]] ў [[Рым]]е, які паслужыў для нясвіжскага касцёла Божага Цела]] Беларусь стала адной з першых краін, якая прычынілася да развіцця барока. Першым помнікам гэтага стылю на тэрыторыі Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]], пабудаваны ў 1587—1593 гадах. Яго з’яўленне звязана з дзейнасцю нясвіжскага князя [[Мікалай Крыштоф Радзівіл Сіротка|Мікалая Крыштофа Радзівіла «Сіроткі»]], які пасля паломніцтва ў Святую Зямлю і наведвання Італіі запрасіў італьянскага архітэктара-езуіта [[Джавані Марыя Бернардоні|Яна Марыю Бернардоні]]{{sfn|Шматаў|2001|с=14—15}}. Прататыпам для нясвіжскага касцёла паслужыў галоўны ордэнскі храм езуітаў [[Іль Джэзу]] ў [[Рым]]е. Аднак ужо ў гэтым раннім беларускім помніку праявіліся мясцовыя адметнасці: спрошчаная трактоўка [[Архітэктурны ордар|ордара]] на галоўным фасадзе, больш дэталёвая апрацоўка бакавых фасадаў, наяўнасць гранёных капэл па баках нефаў{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Істотнай падзеяй, звязанай з пачаткам эпохі барока і будаўніцтвам у Нясвіжы, стала таксама ўвядзенне ў беларускае дойлідства прафесійнага праектнага чарцяжа{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Аднак рэзкага і поўнага адмаўлення ад папярэдніх традыцый пад уздзеяннем заходняга барочнага ўзору не адбылося. Новы стыль з’явіўся тым зернем, якое дало парасткі толькі дзякуючы спецыфічным мясцовым умовам. [[Берасцейская унія|Берасцейская царкоўная унія]] 1596 года надзвычай абвастрыла рэлігійна-палітычную барацьбу ў краіне. Саперніцтва паміж католікамі, праваслаўнымі і ўніятамі ў сферы культавага будаўніцтва вымушала ўсе канфесіі звяртацца да найбольш выразных архітэктурных сродкаў барока, адначасова сінтэзуючы іх з мясцовымі будаўнічымі прыёмамі мінулага. Менавіта ў выніку гэтых складаных сацыяльна-культурных працэсаў на працягу XVII—XVIII&nbsp;стагоддзяў сфарміравалася самабытная архітэктурна-мастацкая сістэма беларускага барока{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68—69}}. Візантыйская першааснова праваслаўнай царквы не знікла, а засталася адным «са складаемых» у фарміраванні новага стылю, што абумовіла ўнікальнасць беларускай архітэктуры ў параўнанні з суседнімі польскай ці рускай школамі{{sfn|Шматаў|2001|с=7}}. == Эвалюцыя і стылявыя кірункі == Развіццё стылю барока ў манументальным дойлідстве Беларусі прайшло тры асноўныя перыяды: ранняе барока (канец XVI&nbsp;— першая палова XVII&nbsp;стагоддзя), сталае або [[Сармацкае барока|«сармацкае» барока]] (другая палова XVII&nbsp;— 1730-я гады) і позняе або [[віленскае барока]] (1730-я&nbsp;— 1780-я гады){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. === Ранняе барока === [[Файл:Ružany Holy Trinity Church 2023-06-24 5352.jpg|міні|злева|Касцёл Святой Тройцы ў Ружанах]] У першай палове XVII&nbsp;стагоддзя ў беларускай архітэктуры яшчэ працягвалі ўзводзіць храмы з аднанефавай і аднавежавай структурай, што была больш характэрнай для папярэдняга гістарычнага этапу. Да такіх пабудоў адносяцца [[Троіцкі касцёл (Ружаны)|касцёл дамініканцаў у Ружанах]] (1617) і [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы і кляштар бернардзінцаў (Слонім)|касцёл бернардзінцаў у Слоніме]] (1639). Адначасова пашыраўся і новы тып культавай пабудовы&nbsp;— трохнефавая [[Базіліка|базіліка]] з бязвежавым галоўным фасадам, які быў шчодра насычаны ордарнымі элементамі. Такія рысы ўласцівы [[Касцёл Святога Фамы Аквінскага і кляштар дамініканцаў (Мінск)|касцёлу дамініканцаў у Менску]] (пабудаваны пасля 1615 года) і [[Касцёл бернардзінцаў (Гродна)|касцёлу бернардзінцаў у Гародні]]{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. Вызначальным момантам у выпрацоўцы характэрнага тыпу беларускага барочнага храма стала фарміраванне двухвежавых фасадаў. Гэты прынцып быў рэалізаваны ў [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дзятлава)|касцёле ў Дзятлаве]] (1642), [[Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар брыгітак (Гродна)|касцёле брыгітак у Гародні]] (1642—1651) і ў [[Касцёл Наведвання Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Вішнева)|касцёле ў Вішневе]] (1637—1641). Ранні этап развіцця стылю праходзіў пры дамінаванні так званага «езуіцкага барока», калі архітэктары-езуіты ўзводзілі касцёлы і калегіумы па ўзору рымскіх бажніц. Суровая дысцыпліна ордэна вымагала зацвярджэння праектаў у Рыме, і ў выніку раннебарочныя помнікі часта атрымлівалі строгую тэктоніку, буйнамаштабнасць і класічнае выкарыстанне рымскага ордара без залішняй пластычнай дэкаратыўнасці вонкавага аблічча{{sfn|Кулагін|2001|с=107}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Краявіды Слоніма (19).jpg|Касцёл Найсвяцейшай Тройцы ў Слоніме Miensk, Daminikanskaja-Vałockaja. Менск, Дамініканская-Валоцкая (1944).jpg|Касцёл Святога Тамаша Аквінскага ў Мінску Ансамбль_былога_кляштара_бернардзінцаў.jpg|Касцёл Адшукання Святога Крыжа ў Гродне Дятлово_костёл_2.jpg|Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Дзятлаве Гродна_2015._Касцёл_Дабравешчання_Найсвяцейшай_Дзевы_Марыі.jpg|Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Гродне Вішнева. Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі.jpg|Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Вішневе </gallery> === Сталае («сармацкае») барока === У адрозненне ад абарончых храмаў перыяду [[Беларуская готыка|беларускай готыкі]], у эпоху барока вежы канчаткова страцілі сваё непасрэднае функцыянальнае (абарончае) прызначэнне і сталі выключна важнымі кампазіцыйнымі элементамі. Двухвежавасць вынікала з імкнення архітэктараў узмацніць эмацыянальнае ўздзеянне будынка на гледача. Галоўны фасад пачаў трактавацца як своеасаблівая тэатральная «куліса» для ўсёй кампазіцыі, якая завяршала агульную дынаміку архітэктурных мас. Менавіта гэты мастацкі прынцып, а не павышаная дэкаратыўная пластыка, уласцівы лепшым помнікам сталага беларускага барока{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. Такі падыход яскрава адлюстраваны ў архітэктуры [[Касцёл Святога Міхаіла Архангела (Міхалішкі)|касцёла аўгусцінцаў у Міхалішках]] (1655), [[Касцёл дамініканцаў (Буховічы)|касцёла дамініканцаў у Буховічах]] (1647), [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Засвір)|касцёла кармелітаў у Засвіры]] (1713) і [[Касцёл Праабражэння Гасподняга (Навагрудак)|фарнага касцёла ў Навагрудку]] (перабудаваны да 1724 года). Вонкавае аблічча гэтых будынкаў мае суровы, амаль сярэднявечны характар. Гэты стылявы кірунак, які атрымаў у мастацтвазнаўстве назву [[Сармацкае барока|«сармацкае барока»]], адлюстроўваў рыцарскія ідэалы тагачаснай шляхты. Храмы вылучаліся масіўнасцю і геаметрычнай спрошчанасцю аб'ёмаў, якія маглі моцна кантраставаць з надзвычай пышнай і багатай ілюзорнай лепкай у інтэр'еры, напрыклад, стукавая лепка ў [[Міхалішкаўскі касцёл|Міхалішках]], выкананая італьянскімі майстрамі [[П'етра Перці]] і [[Джавані Галі]]{{sfn|Шматаў|2001|с=18}}{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Касьцёл,_Міхалішкі.jpg|Касцёл Святога Міхаіла Арханёла ў Міхалішках Michališki._Church_of_St._Michael_the_Archangel_02.JPG|Багата дэкараваныя лепкай інтэр'еры касцёла Святога Міхаіла Арханёла ў Міхалішках Kasciol_Sviatoj_Trojcy_(Zasvir).jpg|Касцёл Найсвяцейшай Тройцы ў Засвіры Новогрудский фарный костёл Преображения Господня.jpg|Фарны касцёл у Навагрудку </gallery> === Позняе (віленскае) барока === У XVIII&nbsp;стагоддзі манументальнае будаўніцтва ў Беларусі ўступіла ў фазу свайго найвышэйшага росквіту. Для позняга беларускага барока стала ўласціва надзвычайная маляўнічасць і пластычнасць формаў, шматпланавая прасторавая структура фасадаў, багацце [[Святлацень|святлаценю]]. Архітэктура набыла стромкасць і лёгкасць, што надавала збудаванням вытанчаныя прапорцыі, мудрагелістыя скразныя праёмы і крывалінейныя абрысы вежаў і франтонаў. Станаўленне і росквіт мастацкіх асаблівасцей позняга барока непарыўна звязаны з творчасцю выдатнага віленскага архітэктара [[Іаган Крыштоф Глаўбіц|Яна Крыштофа Глаўбіца]], які працаваў над шматлікімі помнікамі на тэрыторыі Беларусі{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Гэты ўнікальны рэгіянальны кірунак, вядомы як [[віленскае барока]], стаў універсальным для розных хрысціянскіх канфесій, але найбольш яскрава і маштабна ён выявіўся менавіта ў культавых пабудовах уніятаў. Сярод найвыдатнейшых узораў гэтага стылю вылучаюцца [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор у Полацку]] (узведзены нанава ўніятамі ў 1738—1750 гадах на рэштках старажытнага храма XI&nbsp;стагоддзя), [[Касцёл Святых Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Беразвечча)|царква і манастыр базыльян у Беразвеччы]] (1756—1763), [[Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Баруны)|манастыр у Барунах]] (1747—1757), комплексы ў [[Свята-Троіцкая царква (Вольна)|Вольне]] (1768) і [[Свята-Пакроўскі манастыр (Талачын)|Талачыне]] (1769—1779), а таксама [[Богаяўленская царква (Жыровіцы)|Багаяўленская]] і [[Крыжаўзвіжанская царква (Жыровічы)|Крыжаўзвіжанская]] цэрквы ў [[Свята-Успенскі Жыровіцкі манастыр|Жыровічах]] (1769) і [[Уваскрасенская царква (Віцебск)|Уваскрасенская царква ў Віцебску]] (1772){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Віленскае барока вызначалася тэлескапічна-яруснай аматэрыяльна-шкілетнай будовай вежаў і хвалістай прасторавай структурай, што стварала ілюзію дынамічнага руху архітэктурных мас уверх{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=154}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Полацк._Сафійскі_сабор.jpg|Сафійскі сабор у Полацку Hłybokaje,_Bieraźviečča,_Bazylanski._Глыбокае,_Беразьвечча,_Базылянскі_(J._Dulevič,_1934).jpg|Касцёл Святых Пятра і Паўла ў Беразвеччы Kaścioł_u_Barunach1.JPG|Касцёл Святых Апосталаў Пятра і Паўла ў Барунах Вольно_троицкая_церковь_01.jpg|Свята-Троіцкая царква ў Вольне Uniate Monastery in Tałačyn.JPG|Свята-Пакроўская царква ў Талачыне Жыровічы,_Богаяўленская_царква_1.jpg|Богаяўленская царква ў Жыровіцах Жыровічы, Крыжаўзьдзьвіжанская царква 1.jpg|Крыжаўзвіжанская царква ў Жыровіцах Віцебск._33.JPG|Свята-Васкрасенская (Рынкавая) царква ў Віцебску </gallery> == Горадабудаўніцтва і свецкая архітэктура == === Ансамблі плошчаў і забудова гарадоў === У эпоху барока горадабудаўнічыя і мастацкія прынцыпы — ансамблевасць, прасторавая разгорнутасць і дынамічнасць кампазіцыі, кантрасты маштабаў і рытмаў — знайшлі яскравае ўвасабленне ў грамадзянскай архітэктуры Беларусі. Замест хаатычнай сярэднявечнай забудовы пачалі фарміравацца цэласныя ансамблі плошчаў і вуліц. Маштабным прыкладам такога горадабудаўнічага падыходу з'яўляецца ансамбль [[Гарадніца (Гродна)|Гарадніцы]] ў [[Гродна|Гародні]], створаны ў 1765—1780-я гады па ініцыятыве гродзенскага старосты [[Антоні Тызенгаўз|Антонія Тызенгаўза]]. Гэты комплекс уключаў 85 будынкаў рознага прызначэння, згрупаваных вакол плошчаў і вуліц, у тым ліку палацы, навучальныя ўстановы і батанічны сад{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Галоўнымі грамадскімі ансамблямі сталі гарадскія плошчы, якія ў залежнасці ад функцыі падзяляліся на поліфункцыянальныя, гандлёвыя, культавыя і палацавыя. Спецыфічнай рысай барочнай планіроўкі малых гарадоў і мястэчак (напрыклад, [[Паставы|Паставаў]]) стала акцэнтаваная вось і выкарыстанне сіметрычна-асіметрычных кампазіцый забудовы. Прастора плошчаў арганізоўвалася з улікам візуальных перспектыў, якія замыкаліся вышыннымі дамінантамі — манументальнымі касцёламі, ратушамі або палацамі. У архітэктуры гандлёвых радоў, аўстэрый і дамоў рамеснікаў выкарыстоўваліся спрошчаныя формы барока, такія як фігурныя шчыпцы, пілястры і фігурныя ліштвы{{sfn|Чантурыя_Ю|2001|с=84—85}}. === Палацава-паркавыя рэзідэнцыі === У элітнай свецкай архітэктуры адбыўся карэнны пераход ад замкнёных абарончых замкаў да адкрытых рэпрэзентатыўных рэзідэнцый. Магнацкія двары арыентаваліся на агульнаеўрапейскі, шмат у чым французскі, ідэал палацава-паркавага комплексу тыпу ''entre cour et jardin'' («паміж дваром і паркам»). Асноўнымі прынцыпамі архітэктуры сталі паўзамкнёнасць аб'ёмна-прасторавай кампазіцыі, калі бакавыя флігелі разам з галоўным корпусам і агароджай утваралі парадны двор — [[курданёр]], а таксама анфіладнасць унутранай планіроўкі{{sfn|Кулагін|2001|с=114}}{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Для стварэння такіх ансамбляў у Вялікае Княства Літоўскае запрашаліся вядучыя еўрапейскія дойліды. Па праектах [[Матэус Даніэль Пёпельман|М.&nbsp;Д.&nbsp;Пёпельмана]] і яго вучняў быў узведзены [[Новы замак (Гродна)|Новы замак у Гародні]]. Замежныя майстры, такія як [[Джузэпэ Сака|Дж.&nbsp;Сака]], [[Карла Спампані|К.&nbsp;Спампані]] і [[Я. Габрыэль|Я.&nbsp;Габрыэль]], працавалі над стварэннем велічных палацаў у [[Палацава-паркавы комплекс Валовічаў (Свяцк)|Свяцку]], [[Сядзіба Храптовічаў (Шчорсы)|Шчорсах]], [[Ружанскі палац|Ружанах]] і [[Палац Радзівілаў (Дзятлава)|Дзятлаве]]. Інтэр'еры аздабляліся з выкарыстаннем стукавай лепкі, манументальнага жывапісу і мясцовых шпалер (габеленаў), мануфактуры па вытворчасці якіх былі заснаваны [[Радзівілы|Радзівіламі]] і [[Агінскія|Агінскімі]] ў [[Слуцкія паясы|Слуцку]], [[Мір (Карэліцкі раён)|Міры]] і [[Карэлічы|Карэлічах]] (Альбе){{sfn|Кулагін|2001|с=114—115}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Каралеўскі палац у Гродне.jpg|Новы замак у Гродне Свяцкі палац (01).jpg|Свяцкі палац Ščorsy, Chraptovič. Шчорсы, Храптовіч (T. Boretti, 1894) (5).jpg|Шчорсаўскі палац Палац_Сапегаў,_Ружаны.jpg|Ружанскі палац Дзятлава. Палац Радзівілаў. Галоўны фасад.jpg|Дзятлаўскі палац Niaśviž, Alba. Нясьвіж, Альба (L. Lutnicki, 1784).jpg|Праект альтанкі для парку ў Альбе </gallery> Неад'емнай часткай барочных рэзідэнцый сталі [[Рэгулярны парк|рэгулярныя (французскія і італьянскія) паркі]]. Яны ўяўлялі сабой складаныя геаметрычныя кампазіцыі са стрыжаных дрэў ([[Шпалеры (садова-паркавае мастацтва)|шпалер]]), якія ўтваралі зялёныя «кабінеты», «залы» і [[Зялёны лабірынт|лабірынты]]. У парках актыўна выкарыстоўваліся экзатычныя расліны ў [[Вазон|вазонах]], [[Аранжарэя|аранжарэі]] і [[Фігарня|фігарні]]. Цікавай асаблівасцю паркабудавання Беларусі было шырокае выкарыстанне тэрасавання рэльефу: італьянскія сады на некалькіх [[Тэраса|тэрасах]] з [[Падпорная сцяна|падпорнымі сценкамі]] і [[Лесвіца|лесвіцамі]] былі створаны ў [[Валожын|Валожыне]], [[Альба (паркавы комплекс)|Альбе]] пад [[Нясвіж|Нясвіжам]], [[Ружаны|Ружанах]] і іншых маёнтках{{sfn|Федарук|2001|с=285—287}}. == Драўлянае культавае дойлідства == Асноўным традыцыйным матэрыялам у забудове гарадоў і вёсак Беларусі заставалася дрэва. На развіццё манументальнага драўлянага дойлідства пачынаючы з XVII&nbsp;стагоддзя аказвалі значны ўплыў мастацкія стылі, што ўжо панавалі ў мураванай архітэктуры. Па сваёй архітэктоніцы драўляныя храмы падзяляліся на дзве асноўныя групы: ''клецкія'' і ''крыжовыя''{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Клецкія храмы (назва паходзіць ад традыцыйнай сялянскай пабудовы — [[клеці]]) складаліся з аднаго ці некалькіх прамавугольных зрубаў. Пад уплывам мураваных готыка-рэнесансных храмаў спачатку склаўся тып будынка з вежай над бабінцам (цэрквы ў Гарадку, [[Свята-Троіцкая царква (Дабраслаўка)|Дабраслаўцы]], [[Свята-Троіцкая царква (Дастоева)|Дастоеве]]). У перыяд барока пашырылася будаўніцтва двухзрубавых драўляных цэркваў з плоскім бязвежавым фасадам, завершаным трохвугольным франтонам (цэрквы ў [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Вавулічы)|Вавулічах]], [[Свята-Троіцкая царква (Бездзеж)|Бездзежы]], [[Свята-Пакроўская царква (Дзеткавічы)|Дзеткавічах]]). На наступным этапе пачалі ўзводзіць храмы з дзвюма вежамі па баках галоўнага фасада ([[Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Дзівін)|цэрквы ў Дзівіне]], [[Свята-Юр'еўская царква (Валавель)|Валавелі]], [[Свята-Мікалаеўская царква (Латыгаль)|Латыгалі]], [[Касцёл Святой Тройцы (Цялядавічы)|касцёл у Цялядавічах]]){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. <gallery mode="packed" perrow="4" heights="150"> Файл:Дабраслаўка. Царква (01).jpg|Троіцкая царква ў Дабраслаўцы Файл:Dastojeva, Illinskaja. Дастоева, Ільлінская (Z. Gloger, 1905).jpg|Ільінская царква ў Дастоеве Файл:Вавулічы. Свята-Раства-Багародзіцкая царква (04).jpg|Свята-Раства-Багародзіцкая царква ў Вавулічах Файл:Бездзеж. Царква Прасвятой Тройцы (02).jpg|Свята-Троіцкая царква ў Бездзежы Файл:Дзеткавічы. Свята-Пакроўская царква.jpg|Свята-Пакроўская царква ў Дзеткавічах Файл:Дзівін. Свята-Параскева-Пятніцкая царква.jpg|Свята-Параскева-Пятніцкая царква ў Дзівіне Файл:Valaviel, Juraŭskaja. Валавель, Юраўская (XX).jpg|Свята-Георгіеўская царква ў Валавелі Файл:Łatyhal, Mikolskaja. Латыгаль, Мікольская (1900).jpg|Свята-Мікалаеўская царква ў Латыгалі Файл:Цялядавічы. Царква (01).jpg|Свята-Троіцкая царква ў Цялядавічах Файл:Хаціслаў. Спаса-Праабражэнская царква (01).jpg|Спаса-Праабражэнская царква ў Хаціславе </gallery> Вежы драўляных храмаў барока звычайна не мелі ніякага функцыянальнага (абарончага) прызначэння: адзінай іх мэтай было ўзбагачэнне сілуэта збудавання і ўзмацненне дынамікі кампазіцыі. У XVIII&nbsp;стагоддзі яны пачалі раскрапоўваць фасады на ўсю вышыню і нават ставіліся пад вуглом да плоскасці фасада (як у царкве ў [[Хаціслаў|Хаціславе]]){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=74}}. Крыжовыя ў плане драўляныя саборы, якія неслі візантыйскую традыцыю (генетычна паходзячы ад мураванага крыжова-купальнага храма), у XVII—XVIII&nbsp;стагоддзях будавалі пераважна пры буйных праваслаўных манастырах ([[Свята-Троіцкі Маркаў манастыр|віцебскім Маркавым]], [[Богаяўленскі Куцеінскі манастыр|аршанскім Богаяўленскім Куцеінскім]], [[Свята-Духаўскі Тупічэўскі манастыр|мсціслаўскім Тупічэўскім]]). Вызначальнай рысай такіх помнікаў з'яўлялася тэктанічнае адзінства аб'ёмаў і маналітнасць кампазіцыі дахаў{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71, 74}}. == Сінтэз мастацтваў: інтэр'ер і манументальны жывапіс == Характэрнай асаблівасцю барочнай архітэктуры стаў гарманічны сінтэз дойлідства, жывапісу і скульптуры. Дэкаратыўная пластыка, аснову якой складала ордарная сістэма, на працягу XVII—XVIII&nbsp;стагоддзяў эвалюцыянавала ад адзіночных плоскіх пілястраў да шматлікіх раскраповак, хвалістых карнізаў, пукатых і ўвагнутых аб'ёмаў. У аздобе інтэр'ераў пачалі шырока ўжываць лепку ў тэхніцы ''[[стука]]'' (штучнага мармуру з абпаленага гіпсу, вапны і клею){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Асаблівае значэнне ў арганізацыі ўнутранай прасторы набылі манументальныя фрэскавыя размалёўкі. Жывапісныя кампазіцыі візуальна разрывалі тэктанічныя межы будынкаў, ствараючы ілюзію незамкнёнай, бязмежнай прасторы. Вялікі ўплыў на развіццё фрэскавага мастацтва ў Беларусі аказала так званая «[[Квадратура (мастацтва)|квадратура]]» — ілюзорная архітэктурная перспектыва. Яе распаўсюджанню садзейнічала выкарыстанне друкаваных узорнікаў, у прыватнасці трактата італьянскага майстра [[Андрэа Поца]]{{sfn|Гаршкавоз|2001|с=206}}. Манументальны жывапіс XVIII&nbsp;стагоддзя развіваўся ў цеснай сувязі з заходнееўрапейскімі (рымскімі і баварскімі) узорамі. Выдатнымі прыкладамі барочнага сценапісу з'яўляюцца фрэскі [[Касцёл Святога Францішка Ксаверыя (Гродна)|фарнага касцёла ў Гародні]], [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар кармелітаў (Мсціслаў)|кармеліцкага касцёла ў Мсціславе]], [[Сабор Унебаўзяцця Дзевы Марыі і Святога Станіслава|касцёла Святога Станіслава ў Магілёве]], а таксама страчаныя роспісы касцёла езуітаў у Нясвіжы і царквы ў Беразвеччы{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}{{sfn|Гаршкавоз|2001|с=204, 207}}. Адначасова з каталіцкімі храмамі багатымі фрэскамі ўпрыгожваліся і праваслаўныя: так, у роспісах [[Свята-Духаўская царква Тупічэўскага манастыра|Свята-Духаўскай царквы]] [[Тупічэўскі манастыр (Мсціслаў)|Тупічэўскага манастыра]] ў Мсціславе (сярэдзіна XVII&nbsp;ст.) праявіўся поўны разрыў з візантыйскай традыцыяй, здзіўляла прастанароднасць вобразаў і багацце этнаграфічных рэалій{{sfn|Шматаў|2001|с=15}}. Вялікага росквіту ў эпоху барока дасягнула алтарная скульптура і манументальная разьба па дрэве. Для надання эмацыянальнай прыўзнятасці інтэр'ерам выкарыстоўвалася тэхніка аб'ёмнай, скразной арнаментальнай разьбы з расліннымі матывамі, якая стала вядомай далёка за межамі краіны пад назвай «[[беларуская рэзь]]»{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=74}}{{sfn|Шматаў|2001|с=18}}. Сапраўдным шэдэўрам манументальна-дэкаратыўнага мастацтва з'яўляецца ансамбль [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Пінск)|касцёла францысканцаў у Пінску]] (першая палова XVIII&nbsp;ст.). Яго галоўны і бакавыя алтары, а таксама ўнікальны амбон багата аздоблены разьбянымі фігурамі апосталаў і анёлаў, вітымі калонамі, картушамі і балдахінамі, якія ствараюць выключна дынамічную і тэатралізаваную кампазіцыю{{sfn|Ярашэвіч|2001|с=187, 189—193}}. == Адметнасці ўніяцкага храмабудаўніцтва == Важную ролю ў станаўленні і развіцці архітэктуры беларускага барока (у прыватнасці, яго віленскай фазы) адыграла грэка-каталіцкая (уніяцкая) царква і яе манаскі [[Базыльяне|ордэн базыльян]]. Спецыфічныя ўмовы поліканфесійнага грамадства і літургічныя патрабаванні ўніятаў прывялі да выпрацоўкі ўнікальных архітэктурна-планіровачных і мастацкіх рашэнняў, якія іманентна выпрацаваліся на аснове традыцый мясцовага дойлідства з улікам усходніх і заходніх уплываў{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=144}}. У працэсе эвалюцыі ўніяцкага барока сфарміраваўся тып двухвежавага аднаапсіднага храма (часцей за ўсё трохнефавай базілікі). Адной з самых адметных асаблівасцей шэрагу ўніяцкіх помнікаў сярэдзіны XVIII&nbsp;стагоддзя стала мерыдыянальная арыентацыя будынкаў — алтаром на поўнач. Гэты прыём, які парушаў традыцыйную арыентацыю на ўсход, узнік як вынік ідэі сімвалічнага нейтралітэту ўніятаў да ўплываў заходняй (Рым) і ўсходняй (Масква) цэркваў. Яскравым прыкладам такой арыентацыі з'яўляецца перабудаваны [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор у Полацку]]{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=146}}. У інтэр'ерах уніяцкіх храмаў таксама сфарміраваліся спецыфічныя рысы. Замест традыцыйных драўляных іканастасаў тут пачалі ўзводзіць мураваныя алтарныя перагародкі. Гэтыя канструкцыі мелі шматпланавую прасторава-развітую будову, багата аздабляліся ляпнымі пазалочанымі гірляндамі, картушамі і капітэлямі, спалучаючы каталіцкую тэатралізаванасць з захаваннем усходняй літургічнай функцыі (напрыклад, у Сафійскім саборы і [[Касцёл Святых Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Беразвечча)|царквы ў Беразвеччы]]){{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=147—148}}. Для вонкавага аблічча манастырскіх храмаў базыльян характэрна выкарыстанне так званых «брамкавых» фасадаў. У такіх кампазіцыях галоўны фасад пазбаўляўся масіўных бакавых вежаў і нагадваў манументальную браму з дынамічным і насычаным пластыкай цэнтральным завяршэннем (фігурным атыкавым франтонам). Падобныя рашэнні можна ўбачыць у [[Свята-Троіцкая царква (Вольна)|царкве ў Вольне]], храме ў [[Свята-Пакроўскі манастыр (Талачын)|Талачыне]] і [[Багаяўленская царква (Жыровічы)|Богаяўленскай царкве ў Жыровічах]]{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=154—157}}. == Праваслаўнае і пратэстанцкае дойлідства == === Пратэстанцкія зборы === У перыяд пашырэння [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] ў Вялікім Княстве Літоўскім (канец XVI — першая палова XVII&nbsp;стагоддзя) актыўнае будаўніцтва разгарнулі пратэстанты, у першую чаргу кальвіністы. Архітэктура [[Кальвінскі збор|кальвінскіх збораў]] (храмаў) вызначалася суровым аскетызмам, лапідарнасцю формаў і адсутнасцю багатага дэкору, што адпавядала ідэалогіі гэтай канфесіі. Пратэстанцкія храмы ў [[Смаргонь|Смаргоні]], [[Кальвінскі збор (Койданава)|Койданаве]], [[Кальвінскі збор (Заслаўе)|Заслаўі]] першапачаткова захоўвалі познегатычныя і рэнесансныя рысы, уключаючы відавочны абарончы характар (таўшчэзныя сцены, вузкія вокны-байніцы, масіўныя вежы){{sfn|Габрусь|2001|с=83—85}}. Аднак паступова, у працэсе перабудоў і развіцця, архітэктура збораў пачала ўбіраць у сябе элементы барока. Яскравым прыкладам такога сінтэзу з'яўляецца кальвінскі збор у Смаргоні, які мае ўнікальную цэнтрычную васьмігранную структуру (актагон), завершаную шатровым дахам і ўпрыгожаную барочнымі архітэктурнымі дэталямі. Барочныя рысы праявіліся і ў вырашэнні вежаў, аздабленні інтэр'ераў стукавай лепкай, выкарыстанні складаных прафіляваных карнізаў{{sfn|Габрусь|2001|с=85—87}}. === Магілёўская архітэктурная школа === У праваслаўным дойлідстве XVII&nbsp;стагоддзя таксама адбываліся складаныя працэсы адаптацыі новага стылю да традыцыйных візантыйска-рускіх канонаў. Найбольш яскрава гэты сінтэз праявіўся на ўсходзе Беларусі, дзе намаганнямі мясцовых рамесных цэхаў сфарміравалася так званая «магілёўская архітэктурная школа»{{sfn|Гліннік|2001|с=173}}. У першай палове і сярэдзіне XVII&nbsp;стагоддзя праваслаўныя брацтвы і манастыры ўзводзілі мураваныя храмы, якія захоўвалі традыцыйную крыжова-купальную кампазіцыю, але аздабляліся знешне ў формах пострэнесансу і ранняга барока. Да гэтага кола помнікаў належаць [[Свята-Богаяўленскі сабор (Магілёў)|Богаяўленскі сабор]] (1636—1639), [[Свята-Мікольскі манастыр (Магілёў)|Мікольская]] (1669—1672) і [[Успенская царква (Магілёў)|Успенская]] (1670—1684) цэрквы ў [[Магілёў|Магілёве]], а таксама [[Святадухаўская царква Куцеінскага манастыра|Святадухаўская царква]] [[Богаяўленскі Куцеінскі манастыр|Куцеінскага манастыра]] пад [[Орша|Оршай]] (да 1653 года){{sfn|Гліннік|2001|с=173—174}}{{sfn|Габрусь|2001|с=109—111}}. Магілёўская архітэктурная школа вызначалася выкарыстаннем шмат'ярусных фігурных франтонаў з пластычнымі валютамі і нішамі. У адрозненне ад каталіцкіх і ўніяцкіх храмаў, фасады магілёўскіх праваслаўных цэркваў мелі больш плоскасны, «дывановы» характар аздаблення, які імітаваў структуру шмат'ярусных драўляных іканастасаў. Інтэр'еры гэтых храмаў шчодра ўпрыгожваліся фрэскавай паліхроміяй і багатай драўлянай «беларускай рэззю»{{sfn|Габрусь|2001|с=113—114}}{{sfn|Гліннік|2001|с=174}}. Характэрна, што мастацкія формы магілёўскага барока захоўвалі пэўны архаізм і кансерватызм аж да канца XVII&nbsp;стагоддзя, што было прадыктавана ідэалагічным супрацьстаяннем праваслаўнага насельніцтва каталіцкай экспансіі{{sfn|Гліннік|2001|с=176—179}}. == Уплыў на мастацтва Расіі і Украіны == Беларускія майстры адыгралі выключна важную ролю ў станаўленні барочнага мастацтва і архітэктуры ў суседніх усходнеславянскіх краінах. Найбольш інтэнсіўны працэс міграцыі мастацкіх ідэй і саміх творцаў адбываўся ў сярэдзіне XVII&nbsp;стагоддзя. Падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|руска-польскай вайны 1654—1667 гадоў]] вялікая колькасць беларускіх майстроў (дойлідаў, жывапісцаў, рэзчыкаў, кафляроў) з [[Вільня|Вільні]], [[Полацк|Полацка]], [[Віцебск|Віцебска]], [[Смаленск|Смаленска]] і іншых гарадоў была гвалтоўна вывезена ў [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскую дзяржаву]]. У Маскве яны былі паселены ў асобнай Мяшчанскай слабадзе і працавалі пры царскім двары ў [[Аружэйная палата|Аружэйнай палаце]]{{sfn|Шматаў|2001|с=21}}. Значнае ўздзеянне беларускія майстры аказалі на развіццё рускага дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва і манументальнага дэкору. У Расію была прынесена традыцыя аб'ёмна-ажурнай разьбы па дрэве, якая атрымала назву «[[беларуская рэзь]]» (або «флемская разьба»). Гэтая тэхніка, насычаная барочнымі расліннымі матывамі, выкарыстоўвалася пры стварэнні іканастасаў, напрыклад, у Смаленскім саборы [[Новадзявочы манастыр|Новадзявочага манастыра ў Маскве]], і аздабленні царскіх палацаў, у прыватнасці, драўлянага палаца ў [[Каломенскае|Каломенскім]]{{sfn|Шматаў|2001|с=26}}. Не меншы ўплыў зрабілі беларускія кафляры. Майстры [[Ігнацій Максімаў]], [[Сцяпан Іваноў-Палубес]] і [[Пётр Іваноў-Заборскі]] наладзілі ў Расіі вытворчасць шматколернай паліванай [[Кафля|кафлі]]. Яны ўпершыню прыўнеслі ў рускае дойлідства барочныя матывы (калонкі, [[Антаблемент|антаблементы]], [[Картуш (архітэктура)|картушы]], выявы [[Херувім|херувімаў]]), якія актыўна выкарыстоўваліся пры аздабленні [[Валдайскі Іверскі манастыр|Іверскага манастыра на Валдаі]] і [[Нова-Іерусалімскі манастыр|Нова-Іерусалімскага сабора]]{{sfn|Шматаў|2001|с=26}}. Акрамя таго, беларускія майстры садзейнічалі ўкараненню ў рускае дойлідства заходнееўрапейскай [[Ордарная сістэма|ордарнай сістэмы]]{{sfn|Шматаў|2001|с=22}}. На тэрыторыі [[Украіна|Украіны]] барока пачало фарміравацца пазней, чым у Беларусі, і таксама адчула на сабе ўплыў беларускай архітэктурнай школы. Першы ўкраінскі барочны помнік — [[Касцёл езуітаў (Львоў)|касцёл езуітаў у Львове]] (1610—1630-я гады) — узводзіўся італьянскім дойлідам [[Джакама Брыяна|Дж.&nbsp;Брыяна]], які відавочна абапіраўся на вопыт будаўніцтва езуіцкага [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёла Божага Цела ў Нясвіжы]]. Падабенства франтонаў і агульнай кампазіцыі ў абодвух помніках з'яўляецца бясспрэчным. Значны ўплыў на ўкраінскае мастацтва аказалі і беларускія майстры кніжнай гравюры, напрыклад, браты [[Аляксандр Тарасевіч|Аляксандр]] і [[Лявонцій Тарасевіч|Лявонцій Тарасевічы]], друкар [[Спірыдон Собаль]], якія перанеслі ў Кіеў і Львоў перадавыя дасягненні [[Віленская школа гравюры|віленскай]] і [[Магілёўская школа гравюры|магілёўскай школ]] медзярыту{{sfn|Шматаў|2001|с=29—30}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Мураваныя харалы|ref=Габрусь}} * {{артыкул |аўтар=[[В. Ф. Шматаў|Шматаў В. Ф.]] |загаловак=Станаўленне барока ў мастацтве ўсходнеславянскіх народаў |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=7—45 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Шматаў}} * {{артыкул |аўтар=[[Б. А. Лазука|Лазука Б. А.]] |загаловак=Беларускае барока. Тэндэнцыі і напрамкі развіцця |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=50—64 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Лазука}} * {{артыкул |аўтар=[[Т. В. Габрусь|Габрусь Т. В.]] |загаловак=Абрысы станаўлення стылю барока ў манументальным дойлідстве Беларусі |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=65—80 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Габрусь_Абрысы}} * {{артыкул |аўтар=[[А. М. Кулагін|Кулагін А. М.]] |загаловак=Элітная архітэктура барока Беларусі ў агульнаеўрапейскім кантэксце |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=102—123 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Кулагін}} * {{артыкул|ref=Чантурыя_Ю|аўтар=[[Ю. У. Чантурыя|Чантурыя Ю. У.]]|загаловак=Архітэктурны ансамбль плошчы ў горадабудаўніцтве барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=81—101|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Федарук|аўтар=[[А. Т. Федарук|Федарук А. Т.]]|загаловак=Эпоха барока ў паркабудаўніцтве Беларусі|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=282—290|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Гаршкавоз|аўтар=[[В. Дз. Гаршкавоз|Гаршкавоз В. Дз.]]|загаловак=Беларускі сценапіс XVIII ст. Тыпалогія ў кантэксце польскага барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=203—212|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Ярашэвіч|аўтар=[[А. А. Ярашэвіч|Ярашэвіч А. А.]]|загаловак=Архітэктурна-скульптурны ансамбль касцёла францысканцаў у Пінску|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=186—202|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Габрусь_Аспекты|аўтар=[[Т. В. Габрусь|Габрусь Т. В.]]|загаловак=Стылістычныя аспекты архітэктуры віленскага барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=140—166|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Гліннік|аўтар=[[В. В. Гліннік|Гліннік В. В.]]|загаловак=Святадухаўская (цёплая) царква Куцеінскага Богаяўленскага манастыра. Досвед рэканструкцыі|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=167—185|isbn=985-08-0452-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Архітэктура Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктура барока ў Беларусі]] g0nt79rxgzsrsfki8y87qtf2iba4rim 5122085 5122083 2026-04-06T05:59:50Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Драўлянае культавае дойлідства */ 5122085 wikitext text/x-wiki [[Файл:Нясвіж. Касцёл Божага Цела. 2022.jpg|міні|Першым помнікам барока не толькі ў Беларусі, але і на тэрыторыі ўсёй Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]], пабудаваны ў 1587—1593 гг. італьянскім архітэктарам [[Джавані Марыя Бернардоні|Янам Марыяй Бернардоні]]]] '''Архітэкту́ра баро́ка ў Белару́сі''' — мастацкі і [[архітэктурны стыль]], які дамінаваў у манументальным, [[Культавая архітэктура|культавым]] і свецкім дойлідстве на тэрыторыі сучаснай [[Беларусь|Беларусі]] (у межах [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]) з канца XVI і да канца XVIII&nbsp;стагоддзя. З'яўляючыся лагічным працягам агульнаеўрапейскіх працэсаў, [[барока]] на беларускіх землях не было простым механічным запазычаннем заходнееўрапейскіх узораў. Увабраўшы ў сябе элементы [[Беларуская готыка|мясцовай готыкі]] і [[Рэнесанс у Беларусі|рэнесансу]], а таксама глыбокія традыцыі візантыйска-рускай сістэмы [[Крыжова-купальны храм|крыжова-купальнага храма]], гэты стыль набыў яскравыя нацыянальныя і рэгіянальныя рысы{{sfn|Лазука|2001|с=50-51}}{{sfn|Габрусь|2001|с=68-69}}. Своеасаблівы сінтэз заходняй (каталіцкай) і ўсходняй ([[Візантыйская архітэктура|візантыйскай]]) архітэктурных традыцый, які выявіўся ў прасторавых кампазіцыях, [[Тэктоніка|тэктоніцы]] і дэкоры, атрымаў у мастацтвазнаўстве назву '''беларускае барока'''. Тэрмін упершыню быў уведзены ў навуковы зварот у канцы 1920-х гадоў гісторыкам архітэктуры [[М. Шчакаціхін|М.&nbsp;Шчакаціхіным]]<ref name="shchak">{{кніга |аўтар=[[М. Шчакаціхін|Шчакаціхін М.]] |загаловак=Нарысы з гісторыі беларускага мастацтва. Т. 1. |месца=Мн. |выдавецтва=Інбелкульт |год=1928}}</ref>{{sfn|Габрусь|2001|с=7}}. З'яўленне барока ў Беларусі было непасрэдна звязана з грамадска-палітычнымі падзеямі другой паловы XVI&nbsp;стагоддзя: [[Люблінская унія|Люблінскай уніяй]] (1569), пачаткам каталіцкай [[Контррэфармацыя ў ВКЛ|контррэфармацыі]] і прыходам [[Ордэн езуітаў|ордэна езуітаў]]. Першым манументальным помнікам барока не толькі ў Беларусі, але і на тэрыторыі ўсёй Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]] (1587—1593), пабудаваны італьянскім архітэктарам [[Джавані Марыя Бернардоні|Янам Марыяй Бернардоні]] па фундацыі князя [[Мікалай Крыштоф Радзівіл Сіротка|Мікалая Крыштофа Радзівіла «Сіроткі»]]{{sfn|Габрусь|2001|с=68}}{{sfn|Шматаў|2001|с=12}}. Нягледзячы на тое, што першапачаткова барока выступала як стыль каталіцкай (найперш езуіцкай) архітэктуры, у спецыфічных умовах поліканфесійнага грамадства Вялікага Княства Літоўскага яно хутка пераадолела рэлігійныя рамкі. Барочная эстэтыка паступова была ўспрынята і перапрацавана [[Праваслаўе ў Вялікім Княстве Літоўскім|праваслаўнай]], [[Уніяцкая царква на Беларусі|уніяцкай]] і нават [[Кальвінізм|пратэстанцкай (кальвінісцкай)]] цэрквамі, стаўшы ўніверсальным стылем эпохі{{sfn|Лазука|2001|с=50}}{{sfn|Габрусь|2001|с=69}}. Эвалюцыя беларускага барока прайшла некалькі этапаў: ад суровых, манументальных форм ранняга і [[Сармацкае барока|«сармацкага» барока]] (XVII&nbsp;ст.) да вытанчанага, надзвычай пластычнага і дынамічнага [[Віленскае барока|віленскага барока]] (сярэдзіна і другая палова XVIII&nbsp;ст.){{sfn|Габрусь|2001|с=68}}. Дасягненні беларускіх майстроў і самабытнасць сфарміраванай імі архітэктурнай школы аказалі значны ўплыў на развіццё манументальнага дойлідства, [[Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва|дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]] і [[Іканапіс|іканапісу]] ў суседніх краінах, у прыватнасці, стаўшы адным з фактараў станаўлення [[барока ў Расіі]] і [[Барока ва Украіне|на Украіне]]{{sfn|Шматаў|2001|с=11, 27—28}}. == Гістарычныя перадумовы і вытокі == З’яўленне і пашырэнне барока ў беларускай архітэктуры было цесна звязана са значнымі сацыяльна-палітычнымі падзеямі другой паловы XVI&nbsp;стагоддзя: заключэннем [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] (1569) і пачаткам каталіцкай [[Контррэфармацыя|контррэфармацыі]], якую праводзіў у першую чаргу [[Таварыства Ісуса|ордэн езуітаў]]. У манументальнае дойлідства [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] быў прыўнесены новы архітэктурна-мастацкі стыль, выразныя сродкі якога вызначаліся павышанай экспрэсіяй і былі пакліканы ўмацаваць пазіцыі каталіцкай царквы{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Цэнтрам станаўлення гэтага стылю стала [[Італія]] (у прыватнасці, [[Рым]]), адкуль ён пачаў сваё шэсце па Еўропе{{sfn|Шматаў|2001|с=12}}. [[Файл:Chiesa gesu facade.jpg|міні|злева|Галоўны ордэнскі храм езуітаў [[Іль Джэзу]] ў [[Рым]]е, які паслужыў для нясвіжскага касцёла Божага Цела]] Беларусь стала адной з першых краін, якая прычынілася да развіцця барока. Першым помнікам гэтага стылю на тэрыторыі Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]], пабудаваны ў 1587—1593 гадах. Яго з’яўленне звязана з дзейнасцю нясвіжскага князя [[Мікалай Крыштоф Радзівіл Сіротка|Мікалая Крыштофа Радзівіла «Сіроткі»]], які пасля паломніцтва ў Святую Зямлю і наведвання Італіі запрасіў італьянскага архітэктара-езуіта [[Джавані Марыя Бернардоні|Яна Марыю Бернардоні]]{{sfn|Шматаў|2001|с=14—15}}. Прататыпам для нясвіжскага касцёла паслужыў галоўны ордэнскі храм езуітаў [[Іль Джэзу]] ў [[Рым]]е. Аднак ужо ў гэтым раннім беларускім помніку праявіліся мясцовыя адметнасці: спрошчаная трактоўка [[Архітэктурны ордар|ордара]] на галоўным фасадзе, больш дэталёвая апрацоўка бакавых фасадаў, наяўнасць гранёных капэл па баках нефаў{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Істотнай падзеяй, звязанай з пачаткам эпохі барока і будаўніцтвам у Нясвіжы, стала таксама ўвядзенне ў беларускае дойлідства прафесійнага праектнага чарцяжа{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Аднак рэзкага і поўнага адмаўлення ад папярэдніх традыцый пад уздзеяннем заходняга барочнага ўзору не адбылося. Новы стыль з’явіўся тым зернем, якое дало парасткі толькі дзякуючы спецыфічным мясцовым умовам. [[Берасцейская унія|Берасцейская царкоўная унія]] 1596 года надзвычай абвастрыла рэлігійна-палітычную барацьбу ў краіне. Саперніцтва паміж католікамі, праваслаўнымі і ўніятамі ў сферы культавага будаўніцтва вымушала ўсе канфесіі звяртацца да найбольш выразных архітэктурных сродкаў барока, адначасова сінтэзуючы іх з мясцовымі будаўнічымі прыёмамі мінулага. Менавіта ў выніку гэтых складаных сацыяльна-культурных працэсаў на працягу XVII—XVIII&nbsp;стагоддзяў сфарміравалася самабытная архітэктурна-мастацкая сістэма беларускага барока{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68—69}}. Візантыйская першааснова праваслаўнай царквы не знікла, а засталася адным «са складаемых» у фарміраванні новага стылю, што абумовіла ўнікальнасць беларускай архітэктуры ў параўнанні з суседнімі польскай ці рускай школамі{{sfn|Шматаў|2001|с=7}}. == Эвалюцыя і стылявыя кірункі == Развіццё стылю барока ў манументальным дойлідстве Беларусі прайшло тры асноўныя перыяды: ранняе барока (канец XVI&nbsp;— першая палова XVII&nbsp;стагоддзя), сталае або [[Сармацкае барока|«сармацкае» барока]] (другая палова XVII&nbsp;— 1730-я гады) і позняе або [[віленскае барока]] (1730-я&nbsp;— 1780-я гады){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. === Ранняе барока === [[Файл:Ružany Holy Trinity Church 2023-06-24 5352.jpg|міні|злева|Касцёл Святой Тройцы ў Ружанах]] У першай палове XVII&nbsp;стагоддзя ў беларускай архітэктуры яшчэ працягвалі ўзводзіць храмы з аднанефавай і аднавежавай структурай, што была больш характэрнай для папярэдняга гістарычнага этапу. Да такіх пабудоў адносяцца [[Троіцкі касцёл (Ружаны)|касцёл дамініканцаў у Ружанах]] (1617) і [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы і кляштар бернардзінцаў (Слонім)|касцёл бернардзінцаў у Слоніме]] (1639). Адначасова пашыраўся і новы тып культавай пабудовы&nbsp;— трохнефавая [[Базіліка|базіліка]] з бязвежавым галоўным фасадам, які быў шчодра насычаны ордарнымі элементамі. Такія рысы ўласцівы [[Касцёл Святога Фамы Аквінскага і кляштар дамініканцаў (Мінск)|касцёлу дамініканцаў у Менску]] (пабудаваны пасля 1615 года) і [[Касцёл бернардзінцаў (Гродна)|касцёлу бернардзінцаў у Гародні]]{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. Вызначальным момантам у выпрацоўцы характэрнага тыпу беларускага барочнага храма стала фарміраванне двухвежавых фасадаў. Гэты прынцып быў рэалізаваны ў [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дзятлава)|касцёле ў Дзятлаве]] (1642), [[Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар брыгітак (Гродна)|касцёле брыгітак у Гародні]] (1642—1651) і ў [[Касцёл Наведвання Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Вішнева)|касцёле ў Вішневе]] (1637—1641). Ранні этап развіцця стылю праходзіў пры дамінаванні так званага «езуіцкага барока», калі архітэктары-езуіты ўзводзілі касцёлы і калегіумы па ўзору рымскіх бажніц. Суровая дысцыпліна ордэна вымагала зацвярджэння праектаў у Рыме, і ў выніку раннебарочныя помнікі часта атрымлівалі строгую тэктоніку, буйнамаштабнасць і класічнае выкарыстанне рымскага ордара без залішняй пластычнай дэкаратыўнасці вонкавага аблічча{{sfn|Кулагін|2001|с=107}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Краявіды Слоніма (19).jpg|Касцёл Найсвяцейшай Тройцы ў Слоніме Miensk, Daminikanskaja-Vałockaja. Менск, Дамініканская-Валоцкая (1944).jpg|Касцёл Святога Тамаша Аквінскага ў Мінску Ансамбль_былога_кляштара_бернардзінцаў.jpg|Касцёл Адшукання Святога Крыжа ў Гродне Дятлово_костёл_2.jpg|Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Дзятлаве Гродна_2015._Касцёл_Дабравешчання_Найсвяцейшай_Дзевы_Марыі.jpg|Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Гродне Вішнева. Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі.jpg|Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Вішневе </gallery> === Сталае («сармацкае») барока === У адрозненне ад абарончых храмаў перыяду [[Беларуская готыка|беларускай готыкі]], у эпоху барока вежы канчаткова страцілі сваё непасрэднае функцыянальнае (абарончае) прызначэнне і сталі выключна важнымі кампазіцыйнымі элементамі. Двухвежавасць вынікала з імкнення архітэктараў узмацніць эмацыянальнае ўздзеянне будынка на гледача. Галоўны фасад пачаў трактавацца як своеасаблівая тэатральная «куліса» для ўсёй кампазіцыі, якая завяршала агульную дынаміку архітэктурных мас. Менавіта гэты мастацкі прынцып, а не павышаная дэкаратыўная пластыка, уласцівы лепшым помнікам сталага беларускага барока{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. Такі падыход яскрава адлюстраваны ў архітэктуры [[Касцёл Святога Міхаіла Архангела (Міхалішкі)|касцёла аўгусцінцаў у Міхалішках]] (1655), [[Касцёл дамініканцаў (Буховічы)|касцёла дамініканцаў у Буховічах]] (1647), [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Засвір)|касцёла кармелітаў у Засвіры]] (1713) і [[Касцёл Праабражэння Гасподняга (Навагрудак)|фарнага касцёла ў Навагрудку]] (перабудаваны да 1724 года). Вонкавае аблічча гэтых будынкаў мае суровы, амаль сярэднявечны характар. Гэты стылявы кірунак, які атрымаў у мастацтвазнаўстве назву [[Сармацкае барока|«сармацкае барока»]], адлюстроўваў рыцарскія ідэалы тагачаснай шляхты. Храмы вылучаліся масіўнасцю і геаметрычнай спрошчанасцю аб'ёмаў, якія маглі моцна кантраставаць з надзвычай пышнай і багатай ілюзорнай лепкай у інтэр'еры, напрыклад, стукавая лепка ў [[Міхалішкаўскі касцёл|Міхалішках]], выкананая італьянскімі майстрамі [[П'етра Перці]] і [[Джавані Галі]]{{sfn|Шматаў|2001|с=18}}{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Касьцёл,_Міхалішкі.jpg|Касцёл Святога Міхаіла Арханёла ў Міхалішках Michališki._Church_of_St._Michael_the_Archangel_02.JPG|Багата дэкараваныя лепкай інтэр'еры касцёла Святога Міхаіла Арханёла ў Міхалішках Kasciol_Sviatoj_Trojcy_(Zasvir).jpg|Касцёл Найсвяцейшай Тройцы ў Засвіры Новогрудский фарный костёл Преображения Господня.jpg|Фарны касцёл у Навагрудку </gallery> === Позняе (віленскае) барока === У XVIII&nbsp;стагоддзі манументальнае будаўніцтва ў Беларусі ўступіла ў фазу свайго найвышэйшага росквіту. Для позняга беларускага барока стала ўласціва надзвычайная маляўнічасць і пластычнасць формаў, шматпланавая прасторавая структура фасадаў, багацце [[Святлацень|святлаценю]]. Архітэктура набыла стромкасць і лёгкасць, што надавала збудаванням вытанчаныя прапорцыі, мудрагелістыя скразныя праёмы і крывалінейныя абрысы вежаў і франтонаў. Станаўленне і росквіт мастацкіх асаблівасцей позняга барока непарыўна звязаны з творчасцю выдатнага віленскага архітэктара [[Іаган Крыштоф Глаўбіц|Яна Крыштофа Глаўбіца]], які працаваў над шматлікімі помнікамі на тэрыторыі Беларусі{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Гэты ўнікальны рэгіянальны кірунак, вядомы як [[віленскае барока]], стаў універсальным для розных хрысціянскіх канфесій, але найбольш яскрава і маштабна ён выявіўся менавіта ў культавых пабудовах уніятаў. Сярод найвыдатнейшых узораў гэтага стылю вылучаюцца [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор у Полацку]] (узведзены нанава ўніятамі ў 1738—1750 гадах на рэштках старажытнага храма XI&nbsp;стагоддзя), [[Касцёл Святых Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Беразвечча)|царква і манастыр базыльян у Беразвеччы]] (1756—1763), [[Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Баруны)|манастыр у Барунах]] (1747—1757), комплексы ў [[Свята-Троіцкая царква (Вольна)|Вольне]] (1768) і [[Свята-Пакроўскі манастыр (Талачын)|Талачыне]] (1769—1779), а таксама [[Богаяўленская царква (Жыровіцы)|Багаяўленская]] і [[Крыжаўзвіжанская царква (Жыровічы)|Крыжаўзвіжанская]] цэрквы ў [[Свята-Успенскі Жыровіцкі манастыр|Жыровічах]] (1769) і [[Уваскрасенская царква (Віцебск)|Уваскрасенская царква ў Віцебску]] (1772){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Віленскае барока вызначалася тэлескапічна-яруснай аматэрыяльна-шкілетнай будовай вежаў і хвалістай прасторавай структурай, што стварала ілюзію дынамічнага руху архітэктурных мас уверх{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=154}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Полацк._Сафійскі_сабор.jpg|Сафійскі сабор у Полацку Hłybokaje,_Bieraźviečča,_Bazylanski._Глыбокае,_Беразьвечча,_Базылянскі_(J._Dulevič,_1934).jpg|Касцёл Святых Пятра і Паўла ў Беразвеччы Kaścioł_u_Barunach1.JPG|Касцёл Святых Апосталаў Пятра і Паўла ў Барунах Вольно_троицкая_церковь_01.jpg|Свята-Троіцкая царква ў Вольне Uniate Monastery in Tałačyn.JPG|Свята-Пакроўская царква ў Талачыне Жыровічы,_Богаяўленская_царква_1.jpg|Богаяўленская царква ў Жыровіцах Жыровічы, Крыжаўзьдзьвіжанская царква 1.jpg|Крыжаўзвіжанская царква ў Жыровіцах Віцебск._33.JPG|Свята-Васкрасенская (Рынкавая) царква ў Віцебску </gallery> == Горадабудаўніцтва і свецкая архітэктура == === Ансамблі плошчаў і забудова гарадоў === У эпоху барока горадабудаўнічыя і мастацкія прынцыпы — ансамблевасць, прасторавая разгорнутасць і дынамічнасць кампазіцыі, кантрасты маштабаў і рытмаў — знайшлі яскравае ўвасабленне ў грамадзянскай архітэктуры Беларусі. Замест хаатычнай сярэднявечнай забудовы пачалі фарміравацца цэласныя ансамблі плошчаў і вуліц. Маштабным прыкладам такога горадабудаўнічага падыходу з'яўляецца ансамбль [[Гарадніца (Гродна)|Гарадніцы]] ў [[Гродна|Гародні]], створаны ў 1765—1780-я гады па ініцыятыве гродзенскага старосты [[Антоні Тызенгаўз|Антонія Тызенгаўза]]. Гэты комплекс уключаў 85 будынкаў рознага прызначэння, згрупаваных вакол плошчаў і вуліц, у тым ліку палацы, навучальныя ўстановы і батанічны сад{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Галоўнымі грамадскімі ансамблямі сталі гарадскія плошчы, якія ў залежнасці ад функцыі падзяляліся на поліфункцыянальныя, гандлёвыя, культавыя і палацавыя. Спецыфічнай рысай барочнай планіроўкі малых гарадоў і мястэчак (напрыклад, [[Паставы|Паставаў]]) стала акцэнтаваная вось і выкарыстанне сіметрычна-асіметрычных кампазіцый забудовы. Прастора плошчаў арганізоўвалася з улікам візуальных перспектыў, якія замыкаліся вышыннымі дамінантамі — манументальнымі касцёламі, ратушамі або палацамі. У архітэктуры гандлёвых радоў, аўстэрый і дамоў рамеснікаў выкарыстоўваліся спрошчаныя формы барока, такія як фігурныя шчыпцы, пілястры і фігурныя ліштвы{{sfn|Чантурыя_Ю|2001|с=84—85}}. === Палацава-паркавыя рэзідэнцыі === У элітнай свецкай архітэктуры адбыўся карэнны пераход ад замкнёных абарончых замкаў да адкрытых рэпрэзентатыўных рэзідэнцый. Магнацкія двары арыентаваліся на агульнаеўрапейскі, шмат у чым французскі, ідэал палацава-паркавага комплексу тыпу ''entre cour et jardin'' («паміж дваром і паркам»). Асноўнымі прынцыпамі архітэктуры сталі паўзамкнёнасць аб'ёмна-прасторавай кампазіцыі, калі бакавыя флігелі разам з галоўным корпусам і агароджай утваралі парадны двор — [[курданёр]], а таксама анфіладнасць унутранай планіроўкі{{sfn|Кулагін|2001|с=114}}{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Для стварэння такіх ансамбляў у Вялікае Княства Літоўскае запрашаліся вядучыя еўрапейскія дойліды. Па праектах [[Матэус Даніэль Пёпельман|М.&nbsp;Д.&nbsp;Пёпельмана]] і яго вучняў быў узведзены [[Новы замак (Гродна)|Новы замак у Гародні]]. Замежныя майстры, такія як [[Джузэпэ Сака|Дж.&nbsp;Сака]], [[Карла Спампані|К.&nbsp;Спампані]] і [[Я. Габрыэль|Я.&nbsp;Габрыэль]], працавалі над стварэннем велічных палацаў у [[Палацава-паркавы комплекс Валовічаў (Свяцк)|Свяцку]], [[Сядзіба Храптовічаў (Шчорсы)|Шчорсах]], [[Ружанскі палац|Ружанах]] і [[Палац Радзівілаў (Дзятлава)|Дзятлаве]]. Інтэр'еры аздабляліся з выкарыстаннем стукавай лепкі, манументальнага жывапісу і мясцовых шпалер (габеленаў), мануфактуры па вытворчасці якіх былі заснаваны [[Радзівілы|Радзівіламі]] і [[Агінскія|Агінскімі]] ў [[Слуцкія паясы|Слуцку]], [[Мір (Карэліцкі раён)|Міры]] і [[Карэлічы|Карэлічах]] (Альбе){{sfn|Кулагін|2001|с=114—115}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Каралеўскі палац у Гродне.jpg|Новы замак у Гродне Свяцкі палац (01).jpg|Свяцкі палац Ščorsy, Chraptovič. Шчорсы, Храптовіч (T. Boretti, 1894) (5).jpg|Шчорсаўскі палац Палац_Сапегаў,_Ружаны.jpg|Ружанскі палац Дзятлава. Палац Радзівілаў. Галоўны фасад.jpg|Дзятлаўскі палац Niaśviž, Alba. Нясьвіж, Альба (L. Lutnicki, 1784).jpg|Праект альтанкі для парку ў Альбе </gallery> Неад'емнай часткай барочных рэзідэнцый сталі [[Рэгулярны парк|рэгулярныя (французскія і італьянскія) паркі]]. Яны ўяўлялі сабой складаныя геаметрычныя кампазіцыі са стрыжаных дрэў ([[Шпалеры (садова-паркавае мастацтва)|шпалер]]), якія ўтваралі зялёныя «кабінеты», «залы» і [[Зялёны лабірынт|лабірынты]]. У парках актыўна выкарыстоўваліся экзатычныя расліны ў [[Вазон|вазонах]], [[Аранжарэя|аранжарэі]] і [[Фігарня|фігарні]]. Цікавай асаблівасцю паркабудавання Беларусі было шырокае выкарыстанне тэрасавання рэльефу: італьянскія сады на некалькіх [[Тэраса|тэрасах]] з [[Падпорная сцяна|падпорнымі сценкамі]] і [[Лесвіца|лесвіцамі]] былі створаны ў [[Валожын|Валожыне]], [[Альба (паркавы комплекс)|Альбе]] пад [[Нясвіж|Нясвіжам]], [[Ружаны|Ружанах]] і іншых маёнтках{{sfn|Федарук|2001|с=285—287}}. == Драўлянае культавае дойлідства == Асноўным традыцыйным матэрыялам у забудове гарадоў і вёсак Беларусі заставалася дрэва. На развіццё манументальнага драўлянага дойлідства пачынаючы з XVII&nbsp;стагоддзя аказвалі значны ўплыў мастацкія стылі, што ўжо панавалі ў мураванай архітэктуры. Па сваёй архітэктоніцы драўляныя храмы падзяляліся на дзве асноўныя групы: ''клецкія'' і ''крыжовыя''{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Клецкія храмы (назва паходзіць ад традыцыйнай сялянскай пабудовы — [[клеці]]) складаліся з аднаго ці некалькіх прамавугольных зрубаў. Пад уплывам мураваных готыка-рэнесансных храмаў спачатку склаўся тып будынка з вежай над бабінцам (цэрквы ў Гарадку, [[Свята-Троіцкая царква (Дабраслаўка)|Дабраслаўцы]], [[Свята-Троіцкая царква (Дастоева)|Дастоеве]]). У перыяд барока пашырылася будаўніцтва двухзрубавых драўляных цэркваў з плоскім бязвежавым фасадам, завершаным трохвугольным франтонам (цэрквы ў [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Вавулічы)|Вавулічах]], [[Свята-Троіцкая царква (Бездзеж)|Бездзежы]], [[Свята-Пакроўская царква (Дзеткавічы)|Дзеткавічах]]). На наступным этапе пачалі ўзводзіць храмы з дзвюма вежамі па баках галоўнага фасада ([[Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Дзівін)|цэрквы ў Дзівіне]], [[Свята-Юр'еўская царква (Валавель)|Валавелі]], [[Свята-Мікалаеўская царква (Латыгаль)|Латыгалі]], [[Касцёл Святой Тройцы (Цялядавічы)|касцёл у Цялядавічах]]){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. <gallery mode="packed" perrow="4" heights="150"> Файл:Дабраслаўка. Царква (01).jpg|Троіцкая царква ў Дабраслаўцы Файл:Dastojeva, Illinskaja. Дастоева, Ільлінская (Z. Gloger, 1905).jpg|Ільінская царква ў Дастоеве Файл:Вавулічы. Свята-Раства-Багародзіцкая царква (04).jpg|Свята-Раства-Багародзіцкая царква ў Вавулічах Файл:Бездзеж. Царква Прасвятой Тройцы (02).jpg|Свята-Троіцкая царква ў Бездзежы Файл:Дзеткавічы. Свята-Пакроўская царква.jpg|Свята-Пакроўская царква ў Дзеткавічах Файл:Дзівін. Свята-Параскева-Пятніцкая царква.jpg|Свята-Параскева-Пятніцкая царква ў Дзівіне Файл:Valaviel, Juraŭskaja. Валавель, Юраўская (XX).jpg|Свята-Георгіеўская царква ў Валавелі Файл:Łatyhal, Mikolskaja. Латыгаль, Мікольская (1900).jpg|Свята-Мікалаеўская царква ў Латыгалі Файл:Цялядавічы. Царква (01).jpg|Свята-Троіцкая царква ў Цялядавічах Файл:Хаціслаў. Спаса-Праабражэнская царква (01).jpg|Спаса-Праабражэнская царква ў Хаціславе </gallery> Вежы драўляных храмаў барока звычайна не мелі ніякага функцыянальнага (абарончага) прызначэння: адзінай іх мэтай было ўзбагачэнне сілуэта збудавання і ўзмацненне дынамікі кампазіцыі. У XVIII&nbsp;стагоддзі яны пачалі раскрапоўваць фасады на ўсю вышыню і нават ставіліся пад вуглом да плоскасці фасада (як у царкве ў [[Хаціслаў|Хаціславе]]){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=74}}. Крыжовыя ў плане драўляныя саборы, якія неслі візантыйскую традыцыю, генетычна паходзячы ад мураванага крыжова-купальнага храма, у XVII—XVIII&nbsp;стагоддзях будавалі пераважна пры буйных праваслаўных манастырах: [[Свята-Троіцкі Маркаў манастыр|віцебскім Маркавым]], [[Богаяўленскі Куцеінскі манастыр|аршанскім Богаяўленскім Куцеінскім]], [[Свята-Духаўскі Тупічэўскі манастыр|мсціслаўскім Тупічэўскім]]. Вызначальнай рысай такіх помнікаў з'яўлялася тэктанічнае адзінства аб'ёмаў і маналітнасць кампазіцыі дахаў{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71, 74}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Viciebsk,_Markaŭščyna,_Trajeckaja._Віцебск,_Маркаўшчына,_Траецкая_(I._Trutnev,_1866).jpg|Траецкая царква Маркава манастыра. [[І. Трутнеў]], 1866 Vorša, Kuciejna, Bohajaŭlenski. Ворша, Куцейна, Богаяўленскі (D. Strukov, 1864-67).jpg|Куцеінскі манастыр. [[Д. Струкаў]], 1864-1867 Amścisłaŭ, Tupičeŭščyna, Duchaŭskaja. Амсьціслаў, Тупічэўшчына, Духаўская (P. Kryštaloŭ, 1911).jpg|Духаўская царква Тупічэўскага манастыра. П. Крышталёў, 1911 </gallery> == Сінтэз мастацтваў: інтэр'ер і манументальны жывапіс == Характэрнай асаблівасцю барочнай архітэктуры стаў гарманічны сінтэз дойлідства, жывапісу і скульптуры. Дэкаратыўная пластыка, аснову якой складала ордарная сістэма, на працягу XVII—XVIII&nbsp;стагоддзяў эвалюцыянавала ад адзіночных плоскіх пілястраў да шматлікіх раскраповак, хвалістых карнізаў, пукатых і ўвагнутых аб'ёмаў. У аздобе інтэр'ераў пачалі шырока ўжываць лепку ў тэхніцы ''[[стука]]'' (штучнага мармуру з абпаленага гіпсу, вапны і клею){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Асаблівае значэнне ў арганізацыі ўнутранай прасторы набылі манументальныя фрэскавыя размалёўкі. Жывапісныя кампазіцыі візуальна разрывалі тэктанічныя межы будынкаў, ствараючы ілюзію незамкнёнай, бязмежнай прасторы. Вялікі ўплыў на развіццё фрэскавага мастацтва ў Беларусі аказала так званая «[[Квадратура (мастацтва)|квадратура]]» — ілюзорная архітэктурная перспектыва. Яе распаўсюджанню садзейнічала выкарыстанне друкаваных узорнікаў, у прыватнасці трактата італьянскага майстра [[Андрэа Поца]]{{sfn|Гаршкавоз|2001|с=206}}. Манументальны жывапіс XVIII&nbsp;стагоддзя развіваўся ў цеснай сувязі з заходнееўрапейскімі (рымскімі і баварскімі) узорамі. Выдатнымі прыкладамі барочнага сценапісу з'яўляюцца фрэскі [[Касцёл Святога Францішка Ксаверыя (Гродна)|фарнага касцёла ў Гародні]], [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар кармелітаў (Мсціслаў)|кармеліцкага касцёла ў Мсціславе]], [[Сабор Унебаўзяцця Дзевы Марыі і Святога Станіслава|касцёла Святога Станіслава ў Магілёве]], а таксама страчаныя роспісы касцёла езуітаў у Нясвіжы і царквы ў Беразвеччы{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}{{sfn|Гаршкавоз|2001|с=204, 207}}. Адначасова з каталіцкімі храмамі багатымі фрэскамі ўпрыгожваліся і праваслаўныя: так, у роспісах [[Свята-Духаўская царква Тупічэўскага манастыра|Свята-Духаўскай царквы]] [[Тупічэўскі манастыр (Мсціслаў)|Тупічэўскага манастыра]] ў Мсціславе (сярэдзіна XVII&nbsp;ст.) праявіўся поўны разрыў з візантыйскай традыцыяй, здзіўляла прастанароднасць вобразаў і багацце этнаграфічных рэалій{{sfn|Шматаў|2001|с=15}}. Вялікага росквіту ў эпоху барока дасягнула алтарная скульптура і манументальная разьба па дрэве. Для надання эмацыянальнай прыўзнятасці інтэр'ерам выкарыстоўвалася тэхніка аб'ёмнай, скразной арнаментальнай разьбы з расліннымі матывамі, якая стала вядомай далёка за межамі краіны пад назвай «[[беларуская рэзь]]»{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=74}}{{sfn|Шматаў|2001|с=18}}. Сапраўдным шэдэўрам манументальна-дэкаратыўнага мастацтва з'яўляецца ансамбль [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Пінск)|касцёла францысканцаў у Пінску]] (першая палова XVIII&nbsp;ст.). Яго галоўны і бакавыя алтары, а таксама ўнікальны амбон багата аздоблены разьбянымі фігурамі апосталаў і анёлаў, вітымі калонамі, картушамі і балдахінамі, якія ствараюць выключна дынамічную і тэатралізаваную кампазіцыю{{sfn|Ярашэвіч|2001|с=187, 189—193}}. == Адметнасці ўніяцкага храмабудаўніцтва == Важную ролю ў станаўленні і развіцці архітэктуры беларускага барока (у прыватнасці, яго віленскай фазы) адыграла грэка-каталіцкая (уніяцкая) царква і яе манаскі [[Базыльяне|ордэн базыльян]]. Спецыфічныя ўмовы поліканфесійнага грамадства і літургічныя патрабаванні ўніятаў прывялі да выпрацоўкі ўнікальных архітэктурна-планіровачных і мастацкіх рашэнняў, якія іманентна выпрацаваліся на аснове традыцый мясцовага дойлідства з улікам усходніх і заходніх уплываў{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=144}}. У працэсе эвалюцыі ўніяцкага барока сфарміраваўся тып двухвежавага аднаапсіднага храма (часцей за ўсё трохнефавай базілікі). Адной з самых адметных асаблівасцей шэрагу ўніяцкіх помнікаў сярэдзіны XVIII&nbsp;стагоддзя стала мерыдыянальная арыентацыя будынкаў — алтаром на поўнач. Гэты прыём, які парушаў традыцыйную арыентацыю на ўсход, узнік як вынік ідэі сімвалічнага нейтралітэту ўніятаў да ўплываў заходняй (Рым) і ўсходняй (Масква) цэркваў. Яскравым прыкладам такой арыентацыі з'яўляецца перабудаваны [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор у Полацку]]{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=146}}. У інтэр'ерах уніяцкіх храмаў таксама сфарміраваліся спецыфічныя рысы. Замест традыцыйных драўляных іканастасаў тут пачалі ўзводзіць мураваныя алтарныя перагародкі. Гэтыя канструкцыі мелі шматпланавую прасторава-развітую будову, багата аздабляліся ляпнымі пазалочанымі гірляндамі, картушамі і капітэлямі, спалучаючы каталіцкую тэатралізаванасць з захаваннем усходняй літургічнай функцыі (напрыклад, у Сафійскім саборы і [[Касцёл Святых Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Беразвечча)|царквы ў Беразвеччы]]){{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=147—148}}. Для вонкавага аблічча манастырскіх храмаў базыльян характэрна выкарыстанне так званых «брамкавых» фасадаў. У такіх кампазіцыях галоўны фасад пазбаўляўся масіўных бакавых вежаў і нагадваў манументальную браму з дынамічным і насычаным пластыкай цэнтральным завяршэннем (фігурным атыкавым франтонам). Падобныя рашэнні можна ўбачыць у [[Свята-Троіцкая царква (Вольна)|царкве ў Вольне]], храме ў [[Свята-Пакроўскі манастыр (Талачын)|Талачыне]] і [[Багаяўленская царква (Жыровічы)|Богаяўленскай царкве ў Жыровічах]]{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=154—157}}. == Праваслаўнае і пратэстанцкае дойлідства == === Пратэстанцкія зборы === У перыяд пашырэння [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] ў Вялікім Княстве Літоўскім (канец XVI — першая палова XVII&nbsp;стагоддзя) актыўнае будаўніцтва разгарнулі пратэстанты, у першую чаргу кальвіністы. Архітэктура [[Кальвінскі збор|кальвінскіх збораў]] (храмаў) вызначалася суровым аскетызмам, лапідарнасцю формаў і адсутнасцю багатага дэкору, што адпавядала ідэалогіі гэтай канфесіі. Пратэстанцкія храмы ў [[Смаргонь|Смаргоні]], [[Кальвінскі збор (Койданава)|Койданаве]], [[Кальвінскі збор (Заслаўе)|Заслаўі]] першапачаткова захоўвалі познегатычныя і рэнесансныя рысы, уключаючы відавочны абарончы характар (таўшчэзныя сцены, вузкія вокны-байніцы, масіўныя вежы){{sfn|Габрусь|2001|с=83—85}}. Аднак паступова, у працэсе перабудоў і развіцця, архітэктура збораў пачала ўбіраць у сябе элементы барока. Яскравым прыкладам такога сінтэзу з'яўляецца кальвінскі збор у Смаргоні, які мае ўнікальную цэнтрычную васьмігранную структуру (актагон), завершаную шатровым дахам і ўпрыгожаную барочнымі архітэктурнымі дэталямі. Барочныя рысы праявіліся і ў вырашэнні вежаў, аздабленні інтэр'ераў стукавай лепкай, выкарыстанні складаных прафіляваных карнізаў{{sfn|Габрусь|2001|с=85—87}}. === Магілёўская архітэктурная школа === У праваслаўным дойлідстве XVII&nbsp;стагоддзя таксама адбываліся складаныя працэсы адаптацыі новага стылю да традыцыйных візантыйска-рускіх канонаў. Найбольш яскрава гэты сінтэз праявіўся на ўсходзе Беларусі, дзе намаганнямі мясцовых рамесных цэхаў сфарміравалася так званая «магілёўская архітэктурная школа»{{sfn|Гліннік|2001|с=173}}. У першай палове і сярэдзіне XVII&nbsp;стагоддзя праваслаўныя брацтвы і манастыры ўзводзілі мураваныя храмы, якія захоўвалі традыцыйную крыжова-купальную кампазіцыю, але аздабляліся знешне ў формах пострэнесансу і ранняга барока. Да гэтага кола помнікаў належаць [[Свята-Богаяўленскі сабор (Магілёў)|Богаяўленскі сабор]] (1636—1639), [[Свята-Мікольскі манастыр (Магілёў)|Мікольская]] (1669—1672) і [[Успенская царква (Магілёў)|Успенская]] (1670—1684) цэрквы ў [[Магілёў|Магілёве]], а таксама [[Святадухаўская царква Куцеінскага манастыра|Святадухаўская царква]] [[Богаяўленскі Куцеінскі манастыр|Куцеінскага манастыра]] пад [[Орша|Оршай]] (да 1653 года){{sfn|Гліннік|2001|с=173—174}}{{sfn|Габрусь|2001|с=109—111}}. Магілёўская архітэктурная школа вызначалася выкарыстаннем шмат'ярусных фігурных франтонаў з пластычнымі валютамі і нішамі. У адрозненне ад каталіцкіх і ўніяцкіх храмаў, фасады магілёўскіх праваслаўных цэркваў мелі больш плоскасны, «дывановы» характар аздаблення, які імітаваў структуру шмат'ярусных драўляных іканастасаў. Інтэр'еры гэтых храмаў шчодра ўпрыгожваліся фрэскавай паліхроміяй і багатай драўлянай «беларускай рэззю»{{sfn|Габрусь|2001|с=113—114}}{{sfn|Гліннік|2001|с=174}}. Характэрна, што мастацкія формы магілёўскага барока захоўвалі пэўны архаізм і кансерватызм аж да канца XVII&nbsp;стагоддзя, што было прадыктавана ідэалагічным супрацьстаяннем праваслаўнага насельніцтва каталіцкай экспансіі{{sfn|Гліннік|2001|с=176—179}}. == Уплыў на мастацтва Расіі і Украіны == Беларускія майстры адыгралі выключна важную ролю ў станаўленні барочнага мастацтва і архітэктуры ў суседніх усходнеславянскіх краінах. Найбольш інтэнсіўны працэс міграцыі мастацкіх ідэй і саміх творцаў адбываўся ў сярэдзіне XVII&nbsp;стагоддзя. Падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|руска-польскай вайны 1654—1667 гадоў]] вялікая колькасць беларускіх майстроў (дойлідаў, жывапісцаў, рэзчыкаў, кафляроў) з [[Вільня|Вільні]], [[Полацк|Полацка]], [[Віцебск|Віцебска]], [[Смаленск|Смаленска]] і іншых гарадоў была гвалтоўна вывезена ў [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскую дзяржаву]]. У Маскве яны былі паселены ў асобнай Мяшчанскай слабадзе і працавалі пры царскім двары ў [[Аружэйная палата|Аружэйнай палаце]]{{sfn|Шматаў|2001|с=21}}. Значнае ўздзеянне беларускія майстры аказалі на развіццё рускага дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва і манументальнага дэкору. У Расію была прынесена традыцыя аб'ёмна-ажурнай разьбы па дрэве, якая атрымала назву «[[беларуская рэзь]]» (або «флемская разьба»). Гэтая тэхніка, насычаная барочнымі расліннымі матывамі, выкарыстоўвалася пры стварэнні іканастасаў, напрыклад, у Смаленскім саборы [[Новадзявочы манастыр|Новадзявочага манастыра ў Маскве]], і аздабленні царскіх палацаў, у прыватнасці, драўлянага палаца ў [[Каломенскае|Каломенскім]]{{sfn|Шматаў|2001|с=26}}. Не меншы ўплыў зрабілі беларускія кафляры. Майстры [[Ігнацій Максімаў]], [[Сцяпан Іваноў-Палубес]] і [[Пётр Іваноў-Заборскі]] наладзілі ў Расіі вытворчасць шматколернай паліванай [[Кафля|кафлі]]. Яны ўпершыню прыўнеслі ў рускае дойлідства барочныя матывы (калонкі, [[Антаблемент|антаблементы]], [[Картуш (архітэктура)|картушы]], выявы [[Херувім|херувімаў]]), якія актыўна выкарыстоўваліся пры аздабленні [[Валдайскі Іверскі манастыр|Іверскага манастыра на Валдаі]] і [[Нова-Іерусалімскі манастыр|Нова-Іерусалімскага сабора]]{{sfn|Шматаў|2001|с=26}}. Акрамя таго, беларускія майстры садзейнічалі ўкараненню ў рускае дойлідства заходнееўрапейскай [[Ордарная сістэма|ордарнай сістэмы]]{{sfn|Шматаў|2001|с=22}}. На тэрыторыі [[Украіна|Украіны]] барока пачало фарміравацца пазней, чым у Беларусі, і таксама адчула на сабе ўплыў беларускай архітэктурнай школы. Першы ўкраінскі барочны помнік — [[Касцёл езуітаў (Львоў)|касцёл езуітаў у Львове]] (1610—1630-я гады) — узводзіўся італьянскім дойлідам [[Джакама Брыяна|Дж.&nbsp;Брыяна]], які відавочна абапіраўся на вопыт будаўніцтва езуіцкага [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёла Божага Цела ў Нясвіжы]]. Падабенства франтонаў і агульнай кампазіцыі ў абодвух помніках з'яўляецца бясспрэчным. Значны ўплыў на ўкраінскае мастацтва аказалі і беларускія майстры кніжнай гравюры, напрыклад, браты [[Аляксандр Тарасевіч|Аляксандр]] і [[Лявонцій Тарасевіч|Лявонцій Тарасевічы]], друкар [[Спірыдон Собаль]], якія перанеслі ў Кіеў і Львоў перадавыя дасягненні [[Віленская школа гравюры|віленскай]] і [[Магілёўская школа гравюры|магілёўскай школ]] медзярыту{{sfn|Шматаў|2001|с=29—30}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Мураваныя харалы|ref=Габрусь}} * {{артыкул |аўтар=[[В. Ф. Шматаў|Шматаў В. Ф.]] |загаловак=Станаўленне барока ў мастацтве ўсходнеславянскіх народаў |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=7—45 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Шматаў}} * {{артыкул |аўтар=[[Б. А. Лазука|Лазука Б. А.]] |загаловак=Беларускае барока. Тэндэнцыі і напрамкі развіцця |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=50—64 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Лазука}} * {{артыкул |аўтар=[[Т. В. Габрусь|Габрусь Т. В.]] |загаловак=Абрысы станаўлення стылю барока ў манументальным дойлідстве Беларусі |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=65—80 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Габрусь_Абрысы}} * {{артыкул |аўтар=[[А. М. Кулагін|Кулагін А. М.]] |загаловак=Элітная архітэктура барока Беларусі ў агульнаеўрапейскім кантэксце |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=102—123 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Кулагін}} * {{артыкул|ref=Чантурыя_Ю|аўтар=[[Ю. У. Чантурыя|Чантурыя Ю. У.]]|загаловак=Архітэктурны ансамбль плошчы ў горадабудаўніцтве барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=81—101|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Федарук|аўтар=[[А. Т. Федарук|Федарук А. Т.]]|загаловак=Эпоха барока ў паркабудаўніцтве Беларусі|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=282—290|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Гаршкавоз|аўтар=[[В. Дз. Гаршкавоз|Гаршкавоз В. Дз.]]|загаловак=Беларускі сценапіс XVIII ст. Тыпалогія ў кантэксце польскага барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=203—212|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Ярашэвіч|аўтар=[[А. А. Ярашэвіч|Ярашэвіч А. А.]]|загаловак=Архітэктурна-скульптурны ансамбль касцёла францысканцаў у Пінску|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=186—202|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Габрусь_Аспекты|аўтар=[[Т. В. Габрусь|Габрусь Т. В.]]|загаловак=Стылістычныя аспекты архітэктуры віленскага барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=140—166|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Гліннік|аўтар=[[В. В. Гліннік|Гліннік В. В.]]|загаловак=Святадухаўская (цёплая) царква Куцеінскага Богаяўленскага манастыра. Досвед рэканструкцыі|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=167—185|isbn=985-08-0452-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Архітэктура Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктура барока ў Беларусі]] a4867jdu2mv0ee6hc2mntypqpwr0dsx 5122086 5122085 2026-04-06T06:02:16Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Сінтэз мастацтваў: інтэр'ер і манументальны жывапіс */ 5122086 wikitext text/x-wiki [[Файл:Нясвіж. Касцёл Божага Цела. 2022.jpg|міні|Першым помнікам барока не толькі ў Беларусі, але і на тэрыторыі ўсёй Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]], пабудаваны ў 1587—1593 гг. італьянскім архітэктарам [[Джавані Марыя Бернардоні|Янам Марыяй Бернардоні]]]] '''Архітэкту́ра баро́ка ў Белару́сі''' — мастацкі і [[архітэктурны стыль]], які дамінаваў у манументальным, [[Культавая архітэктура|культавым]] і свецкім дойлідстве на тэрыторыі сучаснай [[Беларусь|Беларусі]] (у межах [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]) з канца XVI і да канца XVIII&nbsp;стагоддзя. З'яўляючыся лагічным працягам агульнаеўрапейскіх працэсаў, [[барока]] на беларускіх землях не было простым механічным запазычаннем заходнееўрапейскіх узораў. Увабраўшы ў сябе элементы [[Беларуская готыка|мясцовай готыкі]] і [[Рэнесанс у Беларусі|рэнесансу]], а таксама глыбокія традыцыі візантыйска-рускай сістэмы [[Крыжова-купальны храм|крыжова-купальнага храма]], гэты стыль набыў яскравыя нацыянальныя і рэгіянальныя рысы{{sfn|Лазука|2001|с=50-51}}{{sfn|Габрусь|2001|с=68-69}}. Своеасаблівы сінтэз заходняй (каталіцкай) і ўсходняй ([[Візантыйская архітэктура|візантыйскай]]) архітэктурных традыцый, які выявіўся ў прасторавых кампазіцыях, [[Тэктоніка|тэктоніцы]] і дэкоры, атрымаў у мастацтвазнаўстве назву '''беларускае барока'''. Тэрмін упершыню быў уведзены ў навуковы зварот у канцы 1920-х гадоў гісторыкам архітэктуры [[М. Шчакаціхін|М.&nbsp;Шчакаціхіным]]<ref name="shchak">{{кніга |аўтар=[[М. Шчакаціхін|Шчакаціхін М.]] |загаловак=Нарысы з гісторыі беларускага мастацтва. Т. 1. |месца=Мн. |выдавецтва=Інбелкульт |год=1928}}</ref>{{sfn|Габрусь|2001|с=7}}. З'яўленне барока ў Беларусі было непасрэдна звязана з грамадска-палітычнымі падзеямі другой паловы XVI&nbsp;стагоддзя: [[Люблінская унія|Люблінскай уніяй]] (1569), пачаткам каталіцкай [[Контррэфармацыя ў ВКЛ|контррэфармацыі]] і прыходам [[Ордэн езуітаў|ордэна езуітаў]]. Першым манументальным помнікам барока не толькі ў Беларусі, але і на тэрыторыі ўсёй Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]] (1587—1593), пабудаваны італьянскім архітэктарам [[Джавані Марыя Бернардоні|Янам Марыяй Бернардоні]] па фундацыі князя [[Мікалай Крыштоф Радзівіл Сіротка|Мікалая Крыштофа Радзівіла «Сіроткі»]]{{sfn|Габрусь|2001|с=68}}{{sfn|Шматаў|2001|с=12}}. Нягледзячы на тое, што першапачаткова барока выступала як стыль каталіцкай (найперш езуіцкай) архітэктуры, у спецыфічных умовах поліканфесійнага грамадства Вялікага Княства Літоўскага яно хутка пераадолела рэлігійныя рамкі. Барочная эстэтыка паступова была ўспрынята і перапрацавана [[Праваслаўе ў Вялікім Княстве Літоўскім|праваслаўнай]], [[Уніяцкая царква на Беларусі|уніяцкай]] і нават [[Кальвінізм|пратэстанцкай (кальвінісцкай)]] цэрквамі, стаўшы ўніверсальным стылем эпохі{{sfn|Лазука|2001|с=50}}{{sfn|Габрусь|2001|с=69}}. Эвалюцыя беларускага барока прайшла некалькі этапаў: ад суровых, манументальных форм ранняга і [[Сармацкае барока|«сармацкага» барока]] (XVII&nbsp;ст.) да вытанчанага, надзвычай пластычнага і дынамічнага [[Віленскае барока|віленскага барока]] (сярэдзіна і другая палова XVIII&nbsp;ст.){{sfn|Габрусь|2001|с=68}}. Дасягненні беларускіх майстроў і самабытнасць сфарміраванай імі архітэктурнай школы аказалі значны ўплыў на развіццё манументальнага дойлідства, [[Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва|дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]] і [[Іканапіс|іканапісу]] ў суседніх краінах, у прыватнасці, стаўшы адным з фактараў станаўлення [[барока ў Расіі]] і [[Барока ва Украіне|на Украіне]]{{sfn|Шматаў|2001|с=11, 27—28}}. == Гістарычныя перадумовы і вытокі == З’яўленне і пашырэнне барока ў беларускай архітэктуры было цесна звязана са значнымі сацыяльна-палітычнымі падзеямі другой паловы XVI&nbsp;стагоддзя: заключэннем [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] (1569) і пачаткам каталіцкай [[Контррэфармацыя|контррэфармацыі]], якую праводзіў у першую чаргу [[Таварыства Ісуса|ордэн езуітаў]]. У манументальнае дойлідства [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] быў прыўнесены новы архітэктурна-мастацкі стыль, выразныя сродкі якога вызначаліся павышанай экспрэсіяй і былі пакліканы ўмацаваць пазіцыі каталіцкай царквы{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Цэнтрам станаўлення гэтага стылю стала [[Італія]] (у прыватнасці, [[Рым]]), адкуль ён пачаў сваё шэсце па Еўропе{{sfn|Шматаў|2001|с=12}}. [[Файл:Chiesa gesu facade.jpg|міні|злева|Галоўны ордэнскі храм езуітаў [[Іль Джэзу]] ў [[Рым]]е, які паслужыў для нясвіжскага касцёла Божага Цела]] Беларусь стала адной з першых краін, якая прычынілася да развіцця барока. Першым помнікам гэтага стылю на тэрыторыі Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]], пабудаваны ў 1587—1593 гадах. Яго з’яўленне звязана з дзейнасцю нясвіжскага князя [[Мікалай Крыштоф Радзівіл Сіротка|Мікалая Крыштофа Радзівіла «Сіроткі»]], які пасля паломніцтва ў Святую Зямлю і наведвання Італіі запрасіў італьянскага архітэктара-езуіта [[Джавані Марыя Бернардоні|Яна Марыю Бернардоні]]{{sfn|Шматаў|2001|с=14—15}}. Прататыпам для нясвіжскага касцёла паслужыў галоўны ордэнскі храм езуітаў [[Іль Джэзу]] ў [[Рым]]е. Аднак ужо ў гэтым раннім беларускім помніку праявіліся мясцовыя адметнасці: спрошчаная трактоўка [[Архітэктурны ордар|ордара]] на галоўным фасадзе, больш дэталёвая апрацоўка бакавых фасадаў, наяўнасць гранёных капэл па баках нефаў{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Істотнай падзеяй, звязанай з пачаткам эпохі барока і будаўніцтвам у Нясвіжы, стала таксама ўвядзенне ў беларускае дойлідства прафесійнага праектнага чарцяжа{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Аднак рэзкага і поўнага адмаўлення ад папярэдніх традыцый пад уздзеяннем заходняга барочнага ўзору не адбылося. Новы стыль з’явіўся тым зернем, якое дало парасткі толькі дзякуючы спецыфічным мясцовым умовам. [[Берасцейская унія|Берасцейская царкоўная унія]] 1596 года надзвычай абвастрыла рэлігійна-палітычную барацьбу ў краіне. Саперніцтва паміж католікамі, праваслаўнымі і ўніятамі ў сферы культавага будаўніцтва вымушала ўсе канфесіі звяртацца да найбольш выразных архітэктурных сродкаў барока, адначасова сінтэзуючы іх з мясцовымі будаўнічымі прыёмамі мінулага. Менавіта ў выніку гэтых складаных сацыяльна-культурных працэсаў на працягу XVII—XVIII&nbsp;стагоддзяў сфарміравалася самабытная архітэктурна-мастацкая сістэма беларускага барока{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68—69}}. Візантыйская першааснова праваслаўнай царквы не знікла, а засталася адным «са складаемых» у фарміраванні новага стылю, што абумовіла ўнікальнасць беларускай архітэктуры ў параўнанні з суседнімі польскай ці рускай школамі{{sfn|Шматаў|2001|с=7}}. == Эвалюцыя і стылявыя кірункі == Развіццё стылю барока ў манументальным дойлідстве Беларусі прайшло тры асноўныя перыяды: ранняе барока (канец XVI&nbsp;— першая палова XVII&nbsp;стагоддзя), сталае або [[Сармацкае барока|«сармацкае» барока]] (другая палова XVII&nbsp;— 1730-я гады) і позняе або [[віленскае барока]] (1730-я&nbsp;— 1780-я гады){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. === Ранняе барока === [[Файл:Ružany Holy Trinity Church 2023-06-24 5352.jpg|міні|злева|Касцёл Святой Тройцы ў Ружанах]] У першай палове XVII&nbsp;стагоддзя ў беларускай архітэктуры яшчэ працягвалі ўзводзіць храмы з аднанефавай і аднавежавай структурай, што была больш характэрнай для папярэдняга гістарычнага этапу. Да такіх пабудоў адносяцца [[Троіцкі касцёл (Ружаны)|касцёл дамініканцаў у Ружанах]] (1617) і [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы і кляштар бернардзінцаў (Слонім)|касцёл бернардзінцаў у Слоніме]] (1639). Адначасова пашыраўся і новы тып культавай пабудовы&nbsp;— трохнефавая [[Базіліка|базіліка]] з бязвежавым галоўным фасадам, які быў шчодра насычаны ордарнымі элементамі. Такія рысы ўласцівы [[Касцёл Святога Фамы Аквінскага і кляштар дамініканцаў (Мінск)|касцёлу дамініканцаў у Менску]] (пабудаваны пасля 1615 года) і [[Касцёл бернардзінцаў (Гродна)|касцёлу бернардзінцаў у Гародні]]{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. Вызначальным момантам у выпрацоўцы характэрнага тыпу беларускага барочнага храма стала фарміраванне двухвежавых фасадаў. Гэты прынцып быў рэалізаваны ў [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дзятлава)|касцёле ў Дзятлаве]] (1642), [[Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар брыгітак (Гродна)|касцёле брыгітак у Гародні]] (1642—1651) і ў [[Касцёл Наведвання Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Вішнева)|касцёле ў Вішневе]] (1637—1641). Ранні этап развіцця стылю праходзіў пры дамінаванні так званага «езуіцкага барока», калі архітэктары-езуіты ўзводзілі касцёлы і калегіумы па ўзору рымскіх бажніц. Суровая дысцыпліна ордэна вымагала зацвярджэння праектаў у Рыме, і ў выніку раннебарочныя помнікі часта атрымлівалі строгую тэктоніку, буйнамаштабнасць і класічнае выкарыстанне рымскага ордара без залішняй пластычнай дэкаратыўнасці вонкавага аблічча{{sfn|Кулагін|2001|с=107}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Краявіды Слоніма (19).jpg|Касцёл Найсвяцейшай Тройцы ў Слоніме Miensk, Daminikanskaja-Vałockaja. Менск, Дамініканская-Валоцкая (1944).jpg|Касцёл Святога Тамаша Аквінскага ў Мінску Ансамбль_былога_кляштара_бернардзінцаў.jpg|Касцёл Адшукання Святога Крыжа ў Гродне Дятлово_костёл_2.jpg|Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Дзятлаве Гродна_2015._Касцёл_Дабравешчання_Найсвяцейшай_Дзевы_Марыі.jpg|Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Гродне Вішнева. Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі.jpg|Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Вішневе </gallery> === Сталае («сармацкае») барока === У адрозненне ад абарончых храмаў перыяду [[Беларуская готыка|беларускай готыкі]], у эпоху барока вежы канчаткова страцілі сваё непасрэднае функцыянальнае (абарончае) прызначэнне і сталі выключна важнымі кампазіцыйнымі элементамі. Двухвежавасць вынікала з імкнення архітэктараў узмацніць эмацыянальнае ўздзеянне будынка на гледача. Галоўны фасад пачаў трактавацца як своеасаблівая тэатральная «куліса» для ўсёй кампазіцыі, якая завяршала агульную дынаміку архітэктурных мас. Менавіта гэты мастацкі прынцып, а не павышаная дэкаратыўная пластыка, уласцівы лепшым помнікам сталага беларускага барока{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. Такі падыход яскрава адлюстраваны ў архітэктуры [[Касцёл Святога Міхаіла Архангела (Міхалішкі)|касцёла аўгусцінцаў у Міхалішках]] (1655), [[Касцёл дамініканцаў (Буховічы)|касцёла дамініканцаў у Буховічах]] (1647), [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Засвір)|касцёла кармелітаў у Засвіры]] (1713) і [[Касцёл Праабражэння Гасподняга (Навагрудак)|фарнага касцёла ў Навагрудку]] (перабудаваны да 1724 года). Вонкавае аблічча гэтых будынкаў мае суровы, амаль сярэднявечны характар. Гэты стылявы кірунак, які атрымаў у мастацтвазнаўстве назву [[Сармацкае барока|«сармацкае барока»]], адлюстроўваў рыцарскія ідэалы тагачаснай шляхты. Храмы вылучаліся масіўнасцю і геаметрычнай спрошчанасцю аб'ёмаў, якія маглі моцна кантраставаць з надзвычай пышнай і багатай ілюзорнай лепкай у інтэр'еры, напрыклад, стукавая лепка ў [[Міхалішкаўскі касцёл|Міхалішках]], выкананая італьянскімі майстрамі [[П'етра Перці]] і [[Джавані Галі]]{{sfn|Шматаў|2001|с=18}}{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Касьцёл,_Міхалішкі.jpg|Касцёл Святога Міхаіла Арханёла ў Міхалішках Michališki._Church_of_St._Michael_the_Archangel_02.JPG|Багата дэкараваныя лепкай інтэр'еры касцёла Святога Міхаіла Арханёла ў Міхалішках Kasciol_Sviatoj_Trojcy_(Zasvir).jpg|Касцёл Найсвяцейшай Тройцы ў Засвіры Новогрудский фарный костёл Преображения Господня.jpg|Фарны касцёл у Навагрудку </gallery> === Позняе (віленскае) барока === У XVIII&nbsp;стагоддзі манументальнае будаўніцтва ў Беларусі ўступіла ў фазу свайго найвышэйшага росквіту. Для позняга беларускага барока стала ўласціва надзвычайная маляўнічасць і пластычнасць формаў, шматпланавая прасторавая структура фасадаў, багацце [[Святлацень|святлаценю]]. Архітэктура набыла стромкасць і лёгкасць, што надавала збудаванням вытанчаныя прапорцыі, мудрагелістыя скразныя праёмы і крывалінейныя абрысы вежаў і франтонаў. Станаўленне і росквіт мастацкіх асаблівасцей позняга барока непарыўна звязаны з творчасцю выдатнага віленскага архітэктара [[Іаган Крыштоф Глаўбіц|Яна Крыштофа Глаўбіца]], які працаваў над шматлікімі помнікамі на тэрыторыі Беларусі{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Гэты ўнікальны рэгіянальны кірунак, вядомы як [[віленскае барока]], стаў універсальным для розных хрысціянскіх канфесій, але найбольш яскрава і маштабна ён выявіўся менавіта ў культавых пабудовах уніятаў. Сярод найвыдатнейшых узораў гэтага стылю вылучаюцца [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор у Полацку]] (узведзены нанава ўніятамі ў 1738—1750 гадах на рэштках старажытнага храма XI&nbsp;стагоддзя), [[Касцёл Святых Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Беразвечча)|царква і манастыр базыльян у Беразвеччы]] (1756—1763), [[Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Баруны)|манастыр у Барунах]] (1747—1757), комплексы ў [[Свята-Троіцкая царква (Вольна)|Вольне]] (1768) і [[Свята-Пакроўскі манастыр (Талачын)|Талачыне]] (1769—1779), а таксама [[Богаяўленская царква (Жыровіцы)|Багаяўленская]] і [[Крыжаўзвіжанская царква (Жыровічы)|Крыжаўзвіжанская]] цэрквы ў [[Свята-Успенскі Жыровіцкі манастыр|Жыровічах]] (1769) і [[Уваскрасенская царква (Віцебск)|Уваскрасенская царква ў Віцебску]] (1772){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Віленскае барока вызначалася тэлескапічна-яруснай аматэрыяльна-шкілетнай будовай вежаў і хвалістай прасторавай структурай, што стварала ілюзію дынамічнага руху архітэктурных мас уверх{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=154}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Полацк._Сафійскі_сабор.jpg|Сафійскі сабор у Полацку Hłybokaje,_Bieraźviečča,_Bazylanski._Глыбокае,_Беразьвечча,_Базылянскі_(J._Dulevič,_1934).jpg|Касцёл Святых Пятра і Паўла ў Беразвеччы Kaścioł_u_Barunach1.JPG|Касцёл Святых Апосталаў Пятра і Паўла ў Барунах Вольно_троицкая_церковь_01.jpg|Свята-Троіцкая царква ў Вольне Uniate Monastery in Tałačyn.JPG|Свята-Пакроўская царква ў Талачыне Жыровічы,_Богаяўленская_царква_1.jpg|Богаяўленская царква ў Жыровіцах Жыровічы, Крыжаўзьдзьвіжанская царква 1.jpg|Крыжаўзвіжанская царква ў Жыровіцах Віцебск._33.JPG|Свята-Васкрасенская (Рынкавая) царква ў Віцебску </gallery> == Горадабудаўніцтва і свецкая архітэктура == === Ансамблі плошчаў і забудова гарадоў === У эпоху барока горадабудаўнічыя і мастацкія прынцыпы — ансамблевасць, прасторавая разгорнутасць і дынамічнасць кампазіцыі, кантрасты маштабаў і рытмаў — знайшлі яскравае ўвасабленне ў грамадзянскай архітэктуры Беларусі. Замест хаатычнай сярэднявечнай забудовы пачалі фарміравацца цэласныя ансамблі плошчаў і вуліц. Маштабным прыкладам такога горадабудаўнічага падыходу з'яўляецца ансамбль [[Гарадніца (Гродна)|Гарадніцы]] ў [[Гродна|Гародні]], створаны ў 1765—1780-я гады па ініцыятыве гродзенскага старосты [[Антоні Тызенгаўз|Антонія Тызенгаўза]]. Гэты комплекс уключаў 85 будынкаў рознага прызначэння, згрупаваных вакол плошчаў і вуліц, у тым ліку палацы, навучальныя ўстановы і батанічны сад{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Галоўнымі грамадскімі ансамблямі сталі гарадскія плошчы, якія ў залежнасці ад функцыі падзяляліся на поліфункцыянальныя, гандлёвыя, культавыя і палацавыя. Спецыфічнай рысай барочнай планіроўкі малых гарадоў і мястэчак (напрыклад, [[Паставы|Паставаў]]) стала акцэнтаваная вось і выкарыстанне сіметрычна-асіметрычных кампазіцый забудовы. Прастора плошчаў арганізоўвалася з улікам візуальных перспектыў, якія замыкаліся вышыннымі дамінантамі — манументальнымі касцёламі, ратушамі або палацамі. У архітэктуры гандлёвых радоў, аўстэрый і дамоў рамеснікаў выкарыстоўваліся спрошчаныя формы барока, такія як фігурныя шчыпцы, пілястры і фігурныя ліштвы{{sfn|Чантурыя_Ю|2001|с=84—85}}. === Палацава-паркавыя рэзідэнцыі === У элітнай свецкай архітэктуры адбыўся карэнны пераход ад замкнёных абарончых замкаў да адкрытых рэпрэзентатыўных рэзідэнцый. Магнацкія двары арыентаваліся на агульнаеўрапейскі, шмат у чым французскі, ідэал палацава-паркавага комплексу тыпу ''entre cour et jardin'' («паміж дваром і паркам»). Асноўнымі прынцыпамі архітэктуры сталі паўзамкнёнасць аб'ёмна-прасторавай кампазіцыі, калі бакавыя флігелі разам з галоўным корпусам і агароджай утваралі парадны двор — [[курданёр]], а таксама анфіладнасць унутранай планіроўкі{{sfn|Кулагін|2001|с=114}}{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Для стварэння такіх ансамбляў у Вялікае Княства Літоўскае запрашаліся вядучыя еўрапейскія дойліды. Па праектах [[Матэус Даніэль Пёпельман|М.&nbsp;Д.&nbsp;Пёпельмана]] і яго вучняў быў узведзены [[Новы замак (Гродна)|Новы замак у Гародні]]. Замежныя майстры, такія як [[Джузэпэ Сака|Дж.&nbsp;Сака]], [[Карла Спампані|К.&nbsp;Спампані]] і [[Я. Габрыэль|Я.&nbsp;Габрыэль]], працавалі над стварэннем велічных палацаў у [[Палацава-паркавы комплекс Валовічаў (Свяцк)|Свяцку]], [[Сядзіба Храптовічаў (Шчорсы)|Шчорсах]], [[Ружанскі палац|Ружанах]] і [[Палац Радзівілаў (Дзятлава)|Дзятлаве]]. Інтэр'еры аздабляліся з выкарыстаннем стукавай лепкі, манументальнага жывапісу і мясцовых шпалер (габеленаў), мануфактуры па вытворчасці якіх былі заснаваны [[Радзівілы|Радзівіламі]] і [[Агінскія|Агінскімі]] ў [[Слуцкія паясы|Слуцку]], [[Мір (Карэліцкі раён)|Міры]] і [[Карэлічы|Карэлічах]] (Альбе){{sfn|Кулагін|2001|с=114—115}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Каралеўскі палац у Гродне.jpg|Новы замак у Гродне Свяцкі палац (01).jpg|Свяцкі палац Ščorsy, Chraptovič. Шчорсы, Храптовіч (T. Boretti, 1894) (5).jpg|Шчорсаўскі палац Палац_Сапегаў,_Ружаны.jpg|Ружанскі палац Дзятлава. Палац Радзівілаў. Галоўны фасад.jpg|Дзятлаўскі палац Niaśviž, Alba. Нясьвіж, Альба (L. Lutnicki, 1784).jpg|Праект альтанкі для парку ў Альбе </gallery> Неад'емнай часткай барочных рэзідэнцый сталі [[Рэгулярны парк|рэгулярныя (французскія і італьянскія) паркі]]. Яны ўяўлялі сабой складаныя геаметрычныя кампазіцыі са стрыжаных дрэў ([[Шпалеры (садова-паркавае мастацтва)|шпалер]]), якія ўтваралі зялёныя «кабінеты», «залы» і [[Зялёны лабірынт|лабірынты]]. У парках актыўна выкарыстоўваліся экзатычныя расліны ў [[Вазон|вазонах]], [[Аранжарэя|аранжарэі]] і [[Фігарня|фігарні]]. Цікавай асаблівасцю паркабудавання Беларусі было шырокае выкарыстанне тэрасавання рэльефу: італьянскія сады на некалькіх [[Тэраса|тэрасах]] з [[Падпорная сцяна|падпорнымі сценкамі]] і [[Лесвіца|лесвіцамі]] былі створаны ў [[Валожын|Валожыне]], [[Альба (паркавы комплекс)|Альбе]] пад [[Нясвіж|Нясвіжам]], [[Ружаны|Ружанах]] і іншых маёнтках{{sfn|Федарук|2001|с=285—287}}. == Драўлянае культавае дойлідства == Асноўным традыцыйным матэрыялам у забудове гарадоў і вёсак Беларусі заставалася дрэва. На развіццё манументальнага драўлянага дойлідства пачынаючы з XVII&nbsp;стагоддзя аказвалі значны ўплыў мастацкія стылі, што ўжо панавалі ў мураванай архітэктуры. Па сваёй архітэктоніцы драўляныя храмы падзяляліся на дзве асноўныя групы: ''клецкія'' і ''крыжовыя''{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Клецкія храмы (назва паходзіць ад традыцыйнай сялянскай пабудовы — [[клеці]]) складаліся з аднаго ці некалькіх прамавугольных зрубаў. Пад уплывам мураваных готыка-рэнесансных храмаў спачатку склаўся тып будынка з вежай над бабінцам (цэрквы ў Гарадку, [[Свята-Троіцкая царква (Дабраслаўка)|Дабраслаўцы]], [[Свята-Троіцкая царква (Дастоева)|Дастоеве]]). У перыяд барока пашырылася будаўніцтва двухзрубавых драўляных цэркваў з плоскім бязвежавым фасадам, завершаным трохвугольным франтонам (цэрквы ў [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Вавулічы)|Вавулічах]], [[Свята-Троіцкая царква (Бездзеж)|Бездзежы]], [[Свята-Пакроўская царква (Дзеткавічы)|Дзеткавічах]]). На наступным этапе пачалі ўзводзіць храмы з дзвюма вежамі па баках галоўнага фасада ([[Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Дзівін)|цэрквы ў Дзівіне]], [[Свята-Юр'еўская царква (Валавель)|Валавелі]], [[Свята-Мікалаеўская царква (Латыгаль)|Латыгалі]], [[Касцёл Святой Тройцы (Цялядавічы)|касцёл у Цялядавічах]]){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. <gallery mode="packed" perrow="4" heights="150"> Файл:Дабраслаўка. Царква (01).jpg|Троіцкая царква ў Дабраслаўцы Файл:Dastojeva, Illinskaja. Дастоева, Ільлінская (Z. Gloger, 1905).jpg|Ільінская царква ў Дастоеве Файл:Вавулічы. Свята-Раства-Багародзіцкая царква (04).jpg|Свята-Раства-Багародзіцкая царква ў Вавулічах Файл:Бездзеж. Царква Прасвятой Тройцы (02).jpg|Свята-Троіцкая царква ў Бездзежы Файл:Дзеткавічы. Свята-Пакроўская царква.jpg|Свята-Пакроўская царква ў Дзеткавічах Файл:Дзівін. Свята-Параскева-Пятніцкая царква.jpg|Свята-Параскева-Пятніцкая царква ў Дзівіне Файл:Valaviel, Juraŭskaja. Валавель, Юраўская (XX).jpg|Свята-Георгіеўская царква ў Валавелі Файл:Łatyhal, Mikolskaja. Латыгаль, Мікольская (1900).jpg|Свята-Мікалаеўская царква ў Латыгалі Файл:Цялядавічы. Царква (01).jpg|Свята-Троіцкая царква ў Цялядавічах Файл:Хаціслаў. Спаса-Праабражэнская царква (01).jpg|Спаса-Праабражэнская царква ў Хаціславе </gallery> Вежы драўляных храмаў барока звычайна не мелі ніякага функцыянальнага (абарончага) прызначэння: адзінай іх мэтай было ўзбагачэнне сілуэта збудавання і ўзмацненне дынамікі кампазіцыі. У XVIII&nbsp;стагоддзі яны пачалі раскрапоўваць фасады на ўсю вышыню і нават ставіліся пад вуглом да плоскасці фасада (як у царкве ў [[Хаціслаў|Хаціславе]]){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=74}}. Крыжовыя ў плане драўляныя саборы, якія неслі візантыйскую традыцыю, генетычна паходзячы ад мураванага крыжова-купальнага храма, у XVII—XVIII&nbsp;стагоддзях будавалі пераважна пры буйных праваслаўных манастырах: [[Свята-Троіцкі Маркаў манастыр|віцебскім Маркавым]], [[Богаяўленскі Куцеінскі манастыр|аршанскім Богаяўленскім Куцеінскім]], [[Свята-Духаўскі Тупічэўскі манастыр|мсціслаўскім Тупічэўскім]]. Вызначальнай рысай такіх помнікаў з'яўлялася тэктанічнае адзінства аб'ёмаў і маналітнасць кампазіцыі дахаў{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71, 74}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Viciebsk,_Markaŭščyna,_Trajeckaja._Віцебск,_Маркаўшчына,_Траецкая_(I._Trutnev,_1866).jpg|Траецкая царква Маркава манастыра. [[І. Трутнеў]], 1866 Vorša, Kuciejna, Bohajaŭlenski. Ворша, Куцейна, Богаяўленскі (D. Strukov, 1864-67).jpg|Куцеінскі манастыр. [[Д. Струкаў]], 1864-1867 Amścisłaŭ, Tupičeŭščyna, Duchaŭskaja. Амсьціслаў, Тупічэўшчына, Духаўская (P. Kryštaloŭ, 1911).jpg|Духаўская царква Тупічэўскага манастыра. П. Крышталёў, 1911 </gallery> == Сінтэз мастацтваў: інтэр’ер і манументальны жывапіс == Характэрнай асаблівасцю барочнай архітэктуры стаў гарманічны сінтэз дойлідства, жывапісу і скульптуры. Дэкаратыўная пластыка, аснову якой складала ордарная сістэма, на працягу XVII—XVIII&nbsp;стагоддзяў эвалюцыянавала ад адзіночных плоскіх пілястраў да шматлікіх раскраповак, хвалістых карнізаў, пукатых і ўвагнутых аб’ёмаў. У аздобе інтэр’ераў пачалі шырока ўжываць лепку ў тэхніцы ''[[стука]]'' (штучнага мармуру з абпаленага гіпсу, вапны і клею){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Асаблівае значэнне ў арганізацыі ўнутранай прасторы набылі манументальныя фрэскавыя размалёўкі. Жывапісныя кампазіцыі візуальна разрывалі тэктанічныя межы будынкаў, ствараючы ілюзію незамкнёнай, бязмежнай прасторы. Вялікі ўплыў на развіццё фрэскавага мастацтва ў Беларусі аказала так званая «[[Квадратура (мастацтва)|квадратура]]» — ілюзорная архітэктурная перспектыва. Яе распаўсюджанню садзейнічала выкарыстанне друкаваных узорнікаў, у прыватнасці трактата італьянскага майстра [[Андрэа Поца]]{{sfn|Гаршкавоз|2001|с=206}}. Манументальны жывапіс XVIII&nbsp;стагоддзя развіваўся ў цеснай сувязі з заходнееўрапейскімі (рымскімі і баварскімі) узорамі. Выдатнымі прыкладамі барочнага сценапісу з’яўляюцца фрэскі [[Касцёл Святога Францішка Ксаверыя (Гродна)|фарнага касцёла ў Гародні]], [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар кармелітаў (Мсціслаў)|кармеліцкага касцёла ў Мсціславе]], [[Сабор Унебаўзяцця Дзевы Марыі і Святога Станіслава|касцёла Святога Станіслава ў Магілёве]], а таксама страчаныя роспісы касцёла езуітаў у Нясвіжы і царквы ў Беразвеччы{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}{{sfn|Гаршкавоз|2001|с=204, 207}}. Адначасова з каталіцкімі храмамі багатымі фрэскамі ўпрыгожваліся і праваслаўныя: так, у роспісах [[Свята-Духаўская царква Тупічэўскага манастыра|Свята-Духаўскай царквы]] [[Тупічэўскі манастыр (Мсціслаў)|Тупічэўскага манастыра]] ў Мсціславе (сярэдзіна XVII&nbsp;ст.) праявіўся поўны разрыў з візантыйскай традыцыяй, здзіўляла прастанароднасць вобразаў і багацце этнаграфічных рэалій{{sfn|Шматаў|2001|с=15}}. [[Файл:Магілёўскі абласны мастацкі музей. Захаваная спадчына. Фрагменты іканастаса Мікалаеўскай царквы ў Магілёве (2).jpg|thumb|Фрагменты іканастаса Мікалаеўскай царквы ў Магілёве ў тэхніцы «беларускай рэзі»]] [[Файл:Іканастас Мікольскай царквы ў Магілёве, foto 1.jpg|міні|злева|Іканастас Мікольскай царквы ў Магілёве]] Вялікага росквіту ў эпоху барока дасягнула алтарная скульптура і манументальная разьба па дрэве. Для надання эмацыянальнай прыўзнятасці інтэр’ерам выкарыстоўвалася тэхніка аб’ёмнай, скразной арнаментальнай разьбы з расліннымі матывамі, якая стала вядомай далёка за межамі краіны пад назвай «[[беларуская рэзь]]»{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=74}}{{sfn|Шматаў|2001|с=18}}. Сапраўдным шэдэўрам манументальна-дэкаратыўнага мастацтва з’яўляецца ансамбль [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Пінск)|касцёла францысканцаў у Пінску]] (першая палова XVIII&nbsp;ст.). Яго галоўны і бакавыя алтары, а таксама ўнікальны амбон багата аздоблены разьбянымі фігурамі апосталаў і анёлаў, вітымі калонамі, картушамі і балдахінамі, якія ствараюць выключна дынамічную і тэатралізаваную кампазіцыю{{sfn|Ярашэвіч|2001|с=187, 189—193}}. == Адметнасці ўніяцкага храмабудаўніцтва == Важную ролю ў станаўленні і развіцці архітэктуры беларускага барока (у прыватнасці, яго віленскай фазы) адыграла грэка-каталіцкая (уніяцкая) царква і яе манаскі [[Базыльяне|ордэн базыльян]]. Спецыфічныя ўмовы поліканфесійнага грамадства і літургічныя патрабаванні ўніятаў прывялі да выпрацоўкі ўнікальных архітэктурна-планіровачных і мастацкіх рашэнняў, якія іманентна выпрацаваліся на аснове традыцый мясцовага дойлідства з улікам усходніх і заходніх уплываў{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=144}}. У працэсе эвалюцыі ўніяцкага барока сфарміраваўся тып двухвежавага аднаапсіднага храма (часцей за ўсё трохнефавай базілікі). Адной з самых адметных асаблівасцей шэрагу ўніяцкіх помнікаў сярэдзіны XVIII&nbsp;стагоддзя стала мерыдыянальная арыентацыя будынкаў — алтаром на поўнач. Гэты прыём, які парушаў традыцыйную арыентацыю на ўсход, узнік як вынік ідэі сімвалічнага нейтралітэту ўніятаў да ўплываў заходняй (Рым) і ўсходняй (Масква) цэркваў. Яскравым прыкладам такой арыентацыі з'яўляецца перабудаваны [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор у Полацку]]{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=146}}. У інтэр'ерах уніяцкіх храмаў таксама сфарміраваліся спецыфічныя рысы. Замест традыцыйных драўляных іканастасаў тут пачалі ўзводзіць мураваныя алтарныя перагародкі. Гэтыя канструкцыі мелі шматпланавую прасторава-развітую будову, багата аздабляліся ляпнымі пазалочанымі гірляндамі, картушамі і капітэлямі, спалучаючы каталіцкую тэатралізаванасць з захаваннем усходняй літургічнай функцыі (напрыклад, у Сафійскім саборы і [[Касцёл Святых Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Беразвечча)|царквы ў Беразвеччы]]){{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=147—148}}. Для вонкавага аблічча манастырскіх храмаў базыльян характэрна выкарыстанне так званых «брамкавых» фасадаў. У такіх кампазіцыях галоўны фасад пазбаўляўся масіўных бакавых вежаў і нагадваў манументальную браму з дынамічным і насычаным пластыкай цэнтральным завяршэннем (фігурным атыкавым франтонам). Падобныя рашэнні можна ўбачыць у [[Свята-Троіцкая царква (Вольна)|царкве ў Вольне]], храме ў [[Свята-Пакроўскі манастыр (Талачын)|Талачыне]] і [[Багаяўленская царква (Жыровічы)|Богаяўленскай царкве ў Жыровічах]]{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=154—157}}. == Праваслаўнае і пратэстанцкае дойлідства == === Пратэстанцкія зборы === У перыяд пашырэння [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] ў Вялікім Княстве Літоўскім (канец XVI — першая палова XVII&nbsp;стагоддзя) актыўнае будаўніцтва разгарнулі пратэстанты, у першую чаргу кальвіністы. Архітэктура [[Кальвінскі збор|кальвінскіх збораў]] (храмаў) вызначалася суровым аскетызмам, лапідарнасцю формаў і адсутнасцю багатага дэкору, што адпавядала ідэалогіі гэтай канфесіі. Пратэстанцкія храмы ў [[Смаргонь|Смаргоні]], [[Кальвінскі збор (Койданава)|Койданаве]], [[Кальвінскі збор (Заслаўе)|Заслаўі]] першапачаткова захоўвалі познегатычныя і рэнесансныя рысы, уключаючы відавочны абарончы характар (таўшчэзныя сцены, вузкія вокны-байніцы, масіўныя вежы){{sfn|Габрусь|2001|с=83—85}}. Аднак паступова, у працэсе перабудоў і развіцця, архітэктура збораў пачала ўбіраць у сябе элементы барока. Яскравым прыкладам такога сінтэзу з'яўляецца кальвінскі збор у Смаргоні, які мае ўнікальную цэнтрычную васьмігранную структуру (актагон), завершаную шатровым дахам і ўпрыгожаную барочнымі архітэктурнымі дэталямі. Барочныя рысы праявіліся і ў вырашэнні вежаў, аздабленні інтэр'ераў стукавай лепкай, выкарыстанні складаных прафіляваных карнізаў{{sfn|Габрусь|2001|с=85—87}}. === Магілёўская архітэктурная школа === У праваслаўным дойлідстве XVII&nbsp;стагоддзя таксама адбываліся складаныя працэсы адаптацыі новага стылю да традыцыйных візантыйска-рускіх канонаў. Найбольш яскрава гэты сінтэз праявіўся на ўсходзе Беларусі, дзе намаганнямі мясцовых рамесных цэхаў сфарміравалася так званая «магілёўская архітэктурная школа»{{sfn|Гліннік|2001|с=173}}. У першай палове і сярэдзіне XVII&nbsp;стагоддзя праваслаўныя брацтвы і манастыры ўзводзілі мураваныя храмы, якія захоўвалі традыцыйную крыжова-купальную кампазіцыю, але аздабляліся знешне ў формах пострэнесансу і ранняга барока. Да гэтага кола помнікаў належаць [[Свята-Богаяўленскі сабор (Магілёў)|Богаяўленскі сабор]] (1636—1639), [[Свята-Мікольскі манастыр (Магілёў)|Мікольская]] (1669—1672) і [[Успенская царква (Магілёў)|Успенская]] (1670—1684) цэрквы ў [[Магілёў|Магілёве]], а таксама [[Святадухаўская царква Куцеінскага манастыра|Святадухаўская царква]] [[Богаяўленскі Куцеінскі манастыр|Куцеінскага манастыра]] пад [[Орша|Оршай]] (да 1653 года){{sfn|Гліннік|2001|с=173—174}}{{sfn|Габрусь|2001|с=109—111}}. Магілёўская архітэктурная школа вызначалася выкарыстаннем шмат'ярусных фігурных франтонаў з пластычнымі валютамі і нішамі. У адрозненне ад каталіцкіх і ўніяцкіх храмаў, фасады магілёўскіх праваслаўных цэркваў мелі больш плоскасны, «дывановы» характар аздаблення, які імітаваў структуру шмат'ярусных драўляных іканастасаў. Інтэр'еры гэтых храмаў шчодра ўпрыгожваліся фрэскавай паліхроміяй і багатай драўлянай «беларускай рэззю»{{sfn|Габрусь|2001|с=113—114}}{{sfn|Гліннік|2001|с=174}}. Характэрна, што мастацкія формы магілёўскага барока захоўвалі пэўны архаізм і кансерватызм аж да канца XVII&nbsp;стагоддзя, што было прадыктавана ідэалагічным супрацьстаяннем праваслаўнага насельніцтва каталіцкай экспансіі{{sfn|Гліннік|2001|с=176—179}}. == Уплыў на мастацтва Расіі і Украіны == Беларускія майстры адыгралі выключна важную ролю ў станаўленні барочнага мастацтва і архітэктуры ў суседніх усходнеславянскіх краінах. Найбольш інтэнсіўны працэс міграцыі мастацкіх ідэй і саміх творцаў адбываўся ў сярэдзіне XVII&nbsp;стагоддзя. Падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|руска-польскай вайны 1654—1667 гадоў]] вялікая колькасць беларускіх майстроў (дойлідаў, жывапісцаў, рэзчыкаў, кафляроў) з [[Вільня|Вільні]], [[Полацк|Полацка]], [[Віцебск|Віцебска]], [[Смаленск|Смаленска]] і іншых гарадоў была гвалтоўна вывезена ў [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскую дзяржаву]]. У Маскве яны былі паселены ў асобнай Мяшчанскай слабадзе і працавалі пры царскім двары ў [[Аружэйная палата|Аружэйнай палаце]]{{sfn|Шматаў|2001|с=21}}. Значнае ўздзеянне беларускія майстры аказалі на развіццё рускага дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва і манументальнага дэкору. У Расію была прынесена традыцыя аб'ёмна-ажурнай разьбы па дрэве, якая атрымала назву «[[беларуская рэзь]]» (або «флемская разьба»). Гэтая тэхніка, насычаная барочнымі расліннымі матывамі, выкарыстоўвалася пры стварэнні іканастасаў, напрыклад, у Смаленскім саборы [[Новадзявочы манастыр|Новадзявочага манастыра ў Маскве]], і аздабленні царскіх палацаў, у прыватнасці, драўлянага палаца ў [[Каломенскае|Каломенскім]]{{sfn|Шматаў|2001|с=26}}. Не меншы ўплыў зрабілі беларускія кафляры. Майстры [[Ігнацій Максімаў]], [[Сцяпан Іваноў-Палубес]] і [[Пётр Іваноў-Заборскі]] наладзілі ў Расіі вытворчасць шматколернай паліванай [[Кафля|кафлі]]. Яны ўпершыню прыўнеслі ў рускае дойлідства барочныя матывы (калонкі, [[Антаблемент|антаблементы]], [[Картуш (архітэктура)|картушы]], выявы [[Херувім|херувімаў]]), якія актыўна выкарыстоўваліся пры аздабленні [[Валдайскі Іверскі манастыр|Іверскага манастыра на Валдаі]] і [[Нова-Іерусалімскі манастыр|Нова-Іерусалімскага сабора]]{{sfn|Шматаў|2001|с=26}}. Акрамя таго, беларускія майстры садзейнічалі ўкараненню ў рускае дойлідства заходнееўрапейскай [[Ордарная сістэма|ордарнай сістэмы]]{{sfn|Шматаў|2001|с=22}}. На тэрыторыі [[Украіна|Украіны]] барока пачало фарміравацца пазней, чым у Беларусі, і таксама адчула на сабе ўплыў беларускай архітэктурнай школы. Першы ўкраінскі барочны помнік — [[Касцёл езуітаў (Львоў)|касцёл езуітаў у Львове]] (1610—1630-я гады) — узводзіўся італьянскім дойлідам [[Джакама Брыяна|Дж.&nbsp;Брыяна]], які відавочна абапіраўся на вопыт будаўніцтва езуіцкага [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёла Божага Цела ў Нясвіжы]]. Падабенства франтонаў і агульнай кампазіцыі ў абодвух помніках з'яўляецца бясспрэчным. Значны ўплыў на ўкраінскае мастацтва аказалі і беларускія майстры кніжнай гравюры, напрыклад, браты [[Аляксандр Тарасевіч|Аляксандр]] і [[Лявонцій Тарасевіч|Лявонцій Тарасевічы]], друкар [[Спірыдон Собаль]], якія перанеслі ў Кіеў і Львоў перадавыя дасягненні [[Віленская школа гравюры|віленскай]] і [[Магілёўская школа гравюры|магілёўскай школ]] медзярыту{{sfn|Шматаў|2001|с=29—30}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Мураваныя харалы|ref=Габрусь}} * {{артыкул |аўтар=[[В. Ф. Шматаў|Шматаў В. Ф.]] |загаловак=Станаўленне барока ў мастацтве ўсходнеславянскіх народаў |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=7—45 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Шматаў}} * {{артыкул |аўтар=[[Б. А. Лазука|Лазука Б. А.]] |загаловак=Беларускае барока. Тэндэнцыі і напрамкі развіцця |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=50—64 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Лазука}} * {{артыкул |аўтар=[[Т. В. Габрусь|Габрусь Т. В.]] |загаловак=Абрысы станаўлення стылю барока ў манументальным дойлідстве Беларусі |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=65—80 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Габрусь_Абрысы}} * {{артыкул |аўтар=[[А. М. Кулагін|Кулагін А. М.]] |загаловак=Элітная архітэктура барока Беларусі ў агульнаеўрапейскім кантэксце |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=102—123 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Кулагін}} * {{артыкул|ref=Чантурыя_Ю|аўтар=[[Ю. У. Чантурыя|Чантурыя Ю. У.]]|загаловак=Архітэктурны ансамбль плошчы ў горадабудаўніцтве барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=81—101|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Федарук|аўтар=[[А. Т. Федарук|Федарук А. Т.]]|загаловак=Эпоха барока ў паркабудаўніцтве Беларусі|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=282—290|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Гаршкавоз|аўтар=[[В. Дз. Гаршкавоз|Гаршкавоз В. Дз.]]|загаловак=Беларускі сценапіс XVIII ст. Тыпалогія ў кантэксце польскага барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=203—212|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Ярашэвіч|аўтар=[[А. А. Ярашэвіч|Ярашэвіч А. А.]]|загаловак=Архітэктурна-скульптурны ансамбль касцёла францысканцаў у Пінску|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=186—202|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Габрусь_Аспекты|аўтар=[[Т. В. Габрусь|Габрусь Т. В.]]|загаловак=Стылістычныя аспекты архітэктуры віленскага барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=140—166|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Гліннік|аўтар=[[В. В. Гліннік|Гліннік В. В.]]|загаловак=Святадухаўская (цёплая) царква Куцеінскага Богаяўленскага манастыра. Досвед рэканструкцыі|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=167—185|isbn=985-08-0452-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Архітэктура Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктура барока ў Беларусі]] 2ll64qw2aadwlrsyx0ryj7y8y08s221 5122087 5122086 2026-04-06T06:03:02Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Сінтэз мастацтваў: інтэр’ер і манументальны жывапіс */ 5122087 wikitext text/x-wiki [[Файл:Нясвіж. Касцёл Божага Цела. 2022.jpg|міні|Першым помнікам барока не толькі ў Беларусі, але і на тэрыторыі ўсёй Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]], пабудаваны ў 1587—1593 гг. італьянскім архітэктарам [[Джавані Марыя Бернардоні|Янам Марыяй Бернардоні]]]] '''Архітэкту́ра баро́ка ў Белару́сі''' — мастацкі і [[архітэктурны стыль]], які дамінаваў у манументальным, [[Культавая архітэктура|культавым]] і свецкім дойлідстве на тэрыторыі сучаснай [[Беларусь|Беларусі]] (у межах [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]) з канца XVI і да канца XVIII&nbsp;стагоддзя. З'яўляючыся лагічным працягам агульнаеўрапейскіх працэсаў, [[барока]] на беларускіх землях не было простым механічным запазычаннем заходнееўрапейскіх узораў. Увабраўшы ў сябе элементы [[Беларуская готыка|мясцовай готыкі]] і [[Рэнесанс у Беларусі|рэнесансу]], а таксама глыбокія традыцыі візантыйска-рускай сістэмы [[Крыжова-купальны храм|крыжова-купальнага храма]], гэты стыль набыў яскравыя нацыянальныя і рэгіянальныя рысы{{sfn|Лазука|2001|с=50-51}}{{sfn|Габрусь|2001|с=68-69}}. Своеасаблівы сінтэз заходняй (каталіцкай) і ўсходняй ([[Візантыйская архітэктура|візантыйскай]]) архітэктурных традыцый, які выявіўся ў прасторавых кампазіцыях, [[Тэктоніка|тэктоніцы]] і дэкоры, атрымаў у мастацтвазнаўстве назву '''беларускае барока'''. Тэрмін упершыню быў уведзены ў навуковы зварот у канцы 1920-х гадоў гісторыкам архітэктуры [[М. Шчакаціхін|М.&nbsp;Шчакаціхіным]]<ref name="shchak">{{кніга |аўтар=[[М. Шчакаціхін|Шчакаціхін М.]] |загаловак=Нарысы з гісторыі беларускага мастацтва. Т. 1. |месца=Мн. |выдавецтва=Інбелкульт |год=1928}}</ref>{{sfn|Габрусь|2001|с=7}}. З'яўленне барока ў Беларусі было непасрэдна звязана з грамадска-палітычнымі падзеямі другой паловы XVI&nbsp;стагоддзя: [[Люблінская унія|Люблінскай уніяй]] (1569), пачаткам каталіцкай [[Контррэфармацыя ў ВКЛ|контррэфармацыі]] і прыходам [[Ордэн езуітаў|ордэна езуітаў]]. Першым манументальным помнікам барока не толькі ў Беларусі, але і на тэрыторыі ўсёй Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]] (1587—1593), пабудаваны італьянскім архітэктарам [[Джавані Марыя Бернардоні|Янам Марыяй Бернардоні]] па фундацыі князя [[Мікалай Крыштоф Радзівіл Сіротка|Мікалая Крыштофа Радзівіла «Сіроткі»]]{{sfn|Габрусь|2001|с=68}}{{sfn|Шматаў|2001|с=12}}. Нягледзячы на тое, што першапачаткова барока выступала як стыль каталіцкай (найперш езуіцкай) архітэктуры, у спецыфічных умовах поліканфесійнага грамадства Вялікага Княства Літоўскага яно хутка пераадолела рэлігійныя рамкі. Барочная эстэтыка паступова была ўспрынята і перапрацавана [[Праваслаўе ў Вялікім Княстве Літоўскім|праваслаўнай]], [[Уніяцкая царква на Беларусі|уніяцкай]] і нават [[Кальвінізм|пратэстанцкай (кальвінісцкай)]] цэрквамі, стаўшы ўніверсальным стылем эпохі{{sfn|Лазука|2001|с=50}}{{sfn|Габрусь|2001|с=69}}. Эвалюцыя беларускага барока прайшла некалькі этапаў: ад суровых, манументальных форм ранняга і [[Сармацкае барока|«сармацкага» барока]] (XVII&nbsp;ст.) да вытанчанага, надзвычай пластычнага і дынамічнага [[Віленскае барока|віленскага барока]] (сярэдзіна і другая палова XVIII&nbsp;ст.){{sfn|Габрусь|2001|с=68}}. Дасягненні беларускіх майстроў і самабытнасць сфарміраванай імі архітэктурнай школы аказалі значны ўплыў на развіццё манументальнага дойлідства, [[Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва|дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]] і [[Іканапіс|іканапісу]] ў суседніх краінах, у прыватнасці, стаўшы адным з фактараў станаўлення [[барока ў Расіі]] і [[Барока ва Украіне|на Украіне]]{{sfn|Шматаў|2001|с=11, 27—28}}. == Гістарычныя перадумовы і вытокі == З’яўленне і пашырэнне барока ў беларускай архітэктуры было цесна звязана са значнымі сацыяльна-палітычнымі падзеямі другой паловы XVI&nbsp;стагоддзя: заключэннем [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] (1569) і пачаткам каталіцкай [[Контррэфармацыя|контррэфармацыі]], якую праводзіў у першую чаргу [[Таварыства Ісуса|ордэн езуітаў]]. У манументальнае дойлідства [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] быў прыўнесены новы архітэктурна-мастацкі стыль, выразныя сродкі якога вызначаліся павышанай экспрэсіяй і былі пакліканы ўмацаваць пазіцыі каталіцкай царквы{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Цэнтрам станаўлення гэтага стылю стала [[Італія]] (у прыватнасці, [[Рым]]), адкуль ён пачаў сваё шэсце па Еўропе{{sfn|Шматаў|2001|с=12}}. [[Файл:Chiesa gesu facade.jpg|міні|злева|Галоўны ордэнскі храм езуітаў [[Іль Джэзу]] ў [[Рым]]е, які паслужыў для нясвіжскага касцёла Божага Цела]] Беларусь стала адной з першых краін, якая прычынілася да развіцця барока. Першым помнікам гэтага стылю на тэрыторыі Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]], пабудаваны ў 1587—1593 гадах. Яго з’яўленне звязана з дзейнасцю нясвіжскага князя [[Мікалай Крыштоф Радзівіл Сіротка|Мікалая Крыштофа Радзівіла «Сіроткі»]], які пасля паломніцтва ў Святую Зямлю і наведвання Італіі запрасіў італьянскага архітэктара-езуіта [[Джавані Марыя Бернардоні|Яна Марыю Бернардоні]]{{sfn|Шматаў|2001|с=14—15}}. Прататыпам для нясвіжскага касцёла паслужыў галоўны ордэнскі храм езуітаў [[Іль Джэзу]] ў [[Рым]]е. Аднак ужо ў гэтым раннім беларускім помніку праявіліся мясцовыя адметнасці: спрошчаная трактоўка [[Архітэктурны ордар|ордара]] на галоўным фасадзе, больш дэталёвая апрацоўка бакавых фасадаў, наяўнасць гранёных капэл па баках нефаў{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Істотнай падзеяй, звязанай з пачаткам эпохі барока і будаўніцтвам у Нясвіжы, стала таксама ўвядзенне ў беларускае дойлідства прафесійнага праектнага чарцяжа{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Аднак рэзкага і поўнага адмаўлення ад папярэдніх традыцый пад уздзеяннем заходняга барочнага ўзору не адбылося. Новы стыль з’явіўся тым зернем, якое дало парасткі толькі дзякуючы спецыфічным мясцовым умовам. [[Берасцейская унія|Берасцейская царкоўная унія]] 1596 года надзвычай абвастрыла рэлігійна-палітычную барацьбу ў краіне. Саперніцтва паміж католікамі, праваслаўнымі і ўніятамі ў сферы культавага будаўніцтва вымушала ўсе канфесіі звяртацца да найбольш выразных архітэктурных сродкаў барока, адначасова сінтэзуючы іх з мясцовымі будаўнічымі прыёмамі мінулага. Менавіта ў выніку гэтых складаных сацыяльна-культурных працэсаў на працягу XVII—XVIII&nbsp;стагоддзяў сфарміравалася самабытная архітэктурна-мастацкая сістэма беларускага барока{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68—69}}. Візантыйская першааснова праваслаўнай царквы не знікла, а засталася адным «са складаемых» у фарміраванні новага стылю, што абумовіла ўнікальнасць беларускай архітэктуры ў параўнанні з суседнімі польскай ці рускай школамі{{sfn|Шматаў|2001|с=7}}. == Эвалюцыя і стылявыя кірункі == Развіццё стылю барока ў манументальным дойлідстве Беларусі прайшло тры асноўныя перыяды: ранняе барока (канец XVI&nbsp;— першая палова XVII&nbsp;стагоддзя), сталае або [[Сармацкае барока|«сармацкае» барока]] (другая палова XVII&nbsp;— 1730-я гады) і позняе або [[віленскае барока]] (1730-я&nbsp;— 1780-я гады){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. === Ранняе барока === [[Файл:Ružany Holy Trinity Church 2023-06-24 5352.jpg|міні|злева|Касцёл Святой Тройцы ў Ружанах]] У першай палове XVII&nbsp;стагоддзя ў беларускай архітэктуры яшчэ працягвалі ўзводзіць храмы з аднанефавай і аднавежавай структурай, што была больш характэрнай для папярэдняга гістарычнага этапу. Да такіх пабудоў адносяцца [[Троіцкі касцёл (Ружаны)|касцёл дамініканцаў у Ружанах]] (1617) і [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы і кляштар бернардзінцаў (Слонім)|касцёл бернардзінцаў у Слоніме]] (1639). Адначасова пашыраўся і новы тып культавай пабудовы&nbsp;— трохнефавая [[Базіліка|базіліка]] з бязвежавым галоўным фасадам, які быў шчодра насычаны ордарнымі элементамі. Такія рысы ўласцівы [[Касцёл Святога Фамы Аквінскага і кляштар дамініканцаў (Мінск)|касцёлу дамініканцаў у Менску]] (пабудаваны пасля 1615 года) і [[Касцёл бернардзінцаў (Гродна)|касцёлу бернардзінцаў у Гародні]]{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. Вызначальным момантам у выпрацоўцы характэрнага тыпу беларускага барочнага храма стала фарміраванне двухвежавых фасадаў. Гэты прынцып быў рэалізаваны ў [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дзятлава)|касцёле ў Дзятлаве]] (1642), [[Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар брыгітак (Гродна)|касцёле брыгітак у Гародні]] (1642—1651) і ў [[Касцёл Наведвання Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Вішнева)|касцёле ў Вішневе]] (1637—1641). Ранні этап развіцця стылю праходзіў пры дамінаванні так званага «езуіцкага барока», калі архітэктары-езуіты ўзводзілі касцёлы і калегіумы па ўзору рымскіх бажніц. Суровая дысцыпліна ордэна вымагала зацвярджэння праектаў у Рыме, і ў выніку раннебарочныя помнікі часта атрымлівалі строгую тэктоніку, буйнамаштабнасць і класічнае выкарыстанне рымскага ордара без залішняй пластычнай дэкаратыўнасці вонкавага аблічча{{sfn|Кулагін|2001|с=107}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Краявіды Слоніма (19).jpg|Касцёл Найсвяцейшай Тройцы ў Слоніме Miensk, Daminikanskaja-Vałockaja. Менск, Дамініканская-Валоцкая (1944).jpg|Касцёл Святога Тамаша Аквінскага ў Мінску Ансамбль_былога_кляштара_бернардзінцаў.jpg|Касцёл Адшукання Святога Крыжа ў Гродне Дятлово_костёл_2.jpg|Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Дзятлаве Гродна_2015._Касцёл_Дабравешчання_Найсвяцейшай_Дзевы_Марыі.jpg|Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Гродне Вішнева. Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі.jpg|Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Вішневе </gallery> === Сталае («сармацкае») барока === У адрозненне ад абарончых храмаў перыяду [[Беларуская готыка|беларускай готыкі]], у эпоху барока вежы канчаткова страцілі сваё непасрэднае функцыянальнае (абарончае) прызначэнне і сталі выключна важнымі кампазіцыйнымі элементамі. Двухвежавасць вынікала з імкнення архітэктараў узмацніць эмацыянальнае ўздзеянне будынка на гледача. Галоўны фасад пачаў трактавацца як своеасаблівая тэатральная «куліса» для ўсёй кампазіцыі, якая завяршала агульную дынаміку архітэктурных мас. Менавіта гэты мастацкі прынцып, а не павышаная дэкаратыўная пластыка, уласцівы лепшым помнікам сталага беларускага барока{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. Такі падыход яскрава адлюстраваны ў архітэктуры [[Касцёл Святога Міхаіла Архангела (Міхалішкі)|касцёла аўгусцінцаў у Міхалішках]] (1655), [[Касцёл дамініканцаў (Буховічы)|касцёла дамініканцаў у Буховічах]] (1647), [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Засвір)|касцёла кармелітаў у Засвіры]] (1713) і [[Касцёл Праабражэння Гасподняга (Навагрудак)|фарнага касцёла ў Навагрудку]] (перабудаваны да 1724 года). Вонкавае аблічча гэтых будынкаў мае суровы, амаль сярэднявечны характар. Гэты стылявы кірунак, які атрымаў у мастацтвазнаўстве назву [[Сармацкае барока|«сармацкае барока»]], адлюстроўваў рыцарскія ідэалы тагачаснай шляхты. Храмы вылучаліся масіўнасцю і геаметрычнай спрошчанасцю аб'ёмаў, якія маглі моцна кантраставаць з надзвычай пышнай і багатай ілюзорнай лепкай у інтэр'еры, напрыклад, стукавая лепка ў [[Міхалішкаўскі касцёл|Міхалішках]], выкананая італьянскімі майстрамі [[П'етра Перці]] і [[Джавані Галі]]{{sfn|Шматаў|2001|с=18}}{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Касьцёл,_Міхалішкі.jpg|Касцёл Святога Міхаіла Арханёла ў Міхалішках Michališki._Church_of_St._Michael_the_Archangel_02.JPG|Багата дэкараваныя лепкай інтэр'еры касцёла Святога Міхаіла Арханёла ў Міхалішках Kasciol_Sviatoj_Trojcy_(Zasvir).jpg|Касцёл Найсвяцейшай Тройцы ў Засвіры Новогрудский фарный костёл Преображения Господня.jpg|Фарны касцёл у Навагрудку </gallery> === Позняе (віленскае) барока === У XVIII&nbsp;стагоддзі манументальнае будаўніцтва ў Беларусі ўступіла ў фазу свайго найвышэйшага росквіту. Для позняга беларускага барока стала ўласціва надзвычайная маляўнічасць і пластычнасць формаў, шматпланавая прасторавая структура фасадаў, багацце [[Святлацень|святлаценю]]. Архітэктура набыла стромкасць і лёгкасць, што надавала збудаванням вытанчаныя прапорцыі, мудрагелістыя скразныя праёмы і крывалінейныя абрысы вежаў і франтонаў. Станаўленне і росквіт мастацкіх асаблівасцей позняга барока непарыўна звязаны з творчасцю выдатнага віленскага архітэктара [[Іаган Крыштоф Глаўбіц|Яна Крыштофа Глаўбіца]], які працаваў над шматлікімі помнікамі на тэрыторыі Беларусі{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Гэты ўнікальны рэгіянальны кірунак, вядомы як [[віленскае барока]], стаў універсальным для розных хрысціянскіх канфесій, але найбольш яскрава і маштабна ён выявіўся менавіта ў культавых пабудовах уніятаў. Сярод найвыдатнейшых узораў гэтага стылю вылучаюцца [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор у Полацку]] (узведзены нанава ўніятамі ў 1738—1750 гадах на рэштках старажытнага храма XI&nbsp;стагоддзя), [[Касцёл Святых Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Беразвечча)|царква і манастыр базыльян у Беразвеччы]] (1756—1763), [[Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Баруны)|манастыр у Барунах]] (1747—1757), комплексы ў [[Свята-Троіцкая царква (Вольна)|Вольне]] (1768) і [[Свята-Пакроўскі манастыр (Талачын)|Талачыне]] (1769—1779), а таксама [[Богаяўленская царква (Жыровіцы)|Багаяўленская]] і [[Крыжаўзвіжанская царква (Жыровічы)|Крыжаўзвіжанская]] цэрквы ў [[Свята-Успенскі Жыровіцкі манастыр|Жыровічах]] (1769) і [[Уваскрасенская царква (Віцебск)|Уваскрасенская царква ў Віцебску]] (1772){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Віленскае барока вызначалася тэлескапічна-яруснай аматэрыяльна-шкілетнай будовай вежаў і хвалістай прасторавай структурай, што стварала ілюзію дынамічнага руху архітэктурных мас уверх{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=154}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Полацк._Сафійскі_сабор.jpg|Сафійскі сабор у Полацку Hłybokaje,_Bieraźviečča,_Bazylanski._Глыбокае,_Беразьвечча,_Базылянскі_(J._Dulevič,_1934).jpg|Касцёл Святых Пятра і Паўла ў Беразвеччы Kaścioł_u_Barunach1.JPG|Касцёл Святых Апосталаў Пятра і Паўла ў Барунах Вольно_троицкая_церковь_01.jpg|Свята-Троіцкая царква ў Вольне Uniate Monastery in Tałačyn.JPG|Свята-Пакроўская царква ў Талачыне Жыровічы,_Богаяўленская_царква_1.jpg|Богаяўленская царква ў Жыровіцах Жыровічы, Крыжаўзьдзьвіжанская царква 1.jpg|Крыжаўзвіжанская царква ў Жыровіцах Віцебск._33.JPG|Свята-Васкрасенская (Рынкавая) царква ў Віцебску </gallery> == Горадабудаўніцтва і свецкая архітэктура == === Ансамблі плошчаў і забудова гарадоў === У эпоху барока горадабудаўнічыя і мастацкія прынцыпы — ансамблевасць, прасторавая разгорнутасць і дынамічнасць кампазіцыі, кантрасты маштабаў і рытмаў — знайшлі яскравае ўвасабленне ў грамадзянскай архітэктуры Беларусі. Замест хаатычнай сярэднявечнай забудовы пачалі фарміравацца цэласныя ансамблі плошчаў і вуліц. Маштабным прыкладам такога горадабудаўнічага падыходу з'яўляецца ансамбль [[Гарадніца (Гродна)|Гарадніцы]] ў [[Гродна|Гародні]], створаны ў 1765—1780-я гады па ініцыятыве гродзенскага старосты [[Антоні Тызенгаўз|Антонія Тызенгаўза]]. Гэты комплекс уключаў 85 будынкаў рознага прызначэння, згрупаваных вакол плошчаў і вуліц, у тым ліку палацы, навучальныя ўстановы і батанічны сад{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Галоўнымі грамадскімі ансамблямі сталі гарадскія плошчы, якія ў залежнасці ад функцыі падзяляліся на поліфункцыянальныя, гандлёвыя, культавыя і палацавыя. Спецыфічнай рысай барочнай планіроўкі малых гарадоў і мястэчак (напрыклад, [[Паставы|Паставаў]]) стала акцэнтаваная вось і выкарыстанне сіметрычна-асіметрычных кампазіцый забудовы. Прастора плошчаў арганізоўвалася з улікам візуальных перспектыў, якія замыкаліся вышыннымі дамінантамі — манументальнымі касцёламі, ратушамі або палацамі. У архітэктуры гандлёвых радоў, аўстэрый і дамоў рамеснікаў выкарыстоўваліся спрошчаныя формы барока, такія як фігурныя шчыпцы, пілястры і фігурныя ліштвы{{sfn|Чантурыя_Ю|2001|с=84—85}}. === Палацава-паркавыя рэзідэнцыі === У элітнай свецкай архітэктуры адбыўся карэнны пераход ад замкнёных абарончых замкаў да адкрытых рэпрэзентатыўных рэзідэнцый. Магнацкія двары арыентаваліся на агульнаеўрапейскі, шмат у чым французскі, ідэал палацава-паркавага комплексу тыпу ''entre cour et jardin'' («паміж дваром і паркам»). Асноўнымі прынцыпамі архітэктуры сталі паўзамкнёнасць аб'ёмна-прасторавай кампазіцыі, калі бакавыя флігелі разам з галоўным корпусам і агароджай утваралі парадны двор — [[курданёр]], а таксама анфіладнасць унутранай планіроўкі{{sfn|Кулагін|2001|с=114}}{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Для стварэння такіх ансамбляў у Вялікае Княства Літоўскае запрашаліся вядучыя еўрапейскія дойліды. Па праектах [[Матэус Даніэль Пёпельман|М.&nbsp;Д.&nbsp;Пёпельмана]] і яго вучняў быў узведзены [[Новы замак (Гродна)|Новы замак у Гародні]]. Замежныя майстры, такія як [[Джузэпэ Сака|Дж.&nbsp;Сака]], [[Карла Спампані|К.&nbsp;Спампані]] і [[Я. Габрыэль|Я.&nbsp;Габрыэль]], працавалі над стварэннем велічных палацаў у [[Палацава-паркавы комплекс Валовічаў (Свяцк)|Свяцку]], [[Сядзіба Храптовічаў (Шчорсы)|Шчорсах]], [[Ружанскі палац|Ружанах]] і [[Палац Радзівілаў (Дзятлава)|Дзятлаве]]. Інтэр'еры аздабляліся з выкарыстаннем стукавай лепкі, манументальнага жывапісу і мясцовых шпалер (габеленаў), мануфактуры па вытворчасці якіх былі заснаваны [[Радзівілы|Радзівіламі]] і [[Агінскія|Агінскімі]] ў [[Слуцкія паясы|Слуцку]], [[Мір (Карэліцкі раён)|Міры]] і [[Карэлічы|Карэлічах]] (Альбе){{sfn|Кулагін|2001|с=114—115}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Каралеўскі палац у Гродне.jpg|Новы замак у Гродне Свяцкі палац (01).jpg|Свяцкі палац Ščorsy, Chraptovič. Шчорсы, Храптовіч (T. Boretti, 1894) (5).jpg|Шчорсаўскі палац Палац_Сапегаў,_Ружаны.jpg|Ружанскі палац Дзятлава. Палац Радзівілаў. Галоўны фасад.jpg|Дзятлаўскі палац Niaśviž, Alba. Нясьвіж, Альба (L. Lutnicki, 1784).jpg|Праект альтанкі для парку ў Альбе </gallery> Неад'емнай часткай барочных рэзідэнцый сталі [[Рэгулярны парк|рэгулярныя (французскія і італьянскія) паркі]]. Яны ўяўлялі сабой складаныя геаметрычныя кампазіцыі са стрыжаных дрэў ([[Шпалеры (садова-паркавае мастацтва)|шпалер]]), якія ўтваралі зялёныя «кабінеты», «залы» і [[Зялёны лабірынт|лабірынты]]. У парках актыўна выкарыстоўваліся экзатычныя расліны ў [[Вазон|вазонах]], [[Аранжарэя|аранжарэі]] і [[Фігарня|фігарні]]. Цікавай асаблівасцю паркабудавання Беларусі было шырокае выкарыстанне тэрасавання рэльефу: італьянскія сады на некалькіх [[Тэраса|тэрасах]] з [[Падпорная сцяна|падпорнымі сценкамі]] і [[Лесвіца|лесвіцамі]] былі створаны ў [[Валожын|Валожыне]], [[Альба (паркавы комплекс)|Альбе]] пад [[Нясвіж|Нясвіжам]], [[Ружаны|Ружанах]] і іншых маёнтках{{sfn|Федарук|2001|с=285—287}}. == Драўлянае культавае дойлідства == Асноўным традыцыйным матэрыялам у забудове гарадоў і вёсак Беларусі заставалася дрэва. На развіццё манументальнага драўлянага дойлідства пачынаючы з XVII&nbsp;стагоддзя аказвалі значны ўплыў мастацкія стылі, што ўжо панавалі ў мураванай архітэктуры. Па сваёй архітэктоніцы драўляныя храмы падзяляліся на дзве асноўныя групы: ''клецкія'' і ''крыжовыя''{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Клецкія храмы (назва паходзіць ад традыцыйнай сялянскай пабудовы — [[клеці]]) складаліся з аднаго ці некалькіх прамавугольных зрубаў. Пад уплывам мураваных готыка-рэнесансных храмаў спачатку склаўся тып будынка з вежай над бабінцам (цэрквы ў Гарадку, [[Свята-Троіцкая царква (Дабраслаўка)|Дабраслаўцы]], [[Свята-Троіцкая царква (Дастоева)|Дастоеве]]). У перыяд барока пашырылася будаўніцтва двухзрубавых драўляных цэркваў з плоскім бязвежавым фасадам, завершаным трохвугольным франтонам (цэрквы ў [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Вавулічы)|Вавулічах]], [[Свята-Троіцкая царква (Бездзеж)|Бездзежы]], [[Свята-Пакроўская царква (Дзеткавічы)|Дзеткавічах]]). На наступным этапе пачалі ўзводзіць храмы з дзвюма вежамі па баках галоўнага фасада ([[Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Дзівін)|цэрквы ў Дзівіне]], [[Свята-Юр'еўская царква (Валавель)|Валавелі]], [[Свята-Мікалаеўская царква (Латыгаль)|Латыгалі]], [[Касцёл Святой Тройцы (Цялядавічы)|касцёл у Цялядавічах]]){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. <gallery mode="packed" perrow="4" heights="150"> Файл:Дабраслаўка. Царква (01).jpg|Троіцкая царква ў Дабраслаўцы Файл:Dastojeva, Illinskaja. Дастоева, Ільлінская (Z. Gloger, 1905).jpg|Ільінская царква ў Дастоеве Файл:Вавулічы. Свята-Раства-Багародзіцкая царква (04).jpg|Свята-Раства-Багародзіцкая царква ў Вавулічах Файл:Бездзеж. Царква Прасвятой Тройцы (02).jpg|Свята-Троіцкая царква ў Бездзежы Файл:Дзеткавічы. Свята-Пакроўская царква.jpg|Свята-Пакроўская царква ў Дзеткавічах Файл:Дзівін. Свята-Параскева-Пятніцкая царква.jpg|Свята-Параскева-Пятніцкая царква ў Дзівіне Файл:Valaviel, Juraŭskaja. Валавель, Юраўская (XX).jpg|Свята-Георгіеўская царква ў Валавелі Файл:Łatyhal, Mikolskaja. Латыгаль, Мікольская (1900).jpg|Свята-Мікалаеўская царква ў Латыгалі Файл:Цялядавічы. Царква (01).jpg|Свята-Троіцкая царква ў Цялядавічах Файл:Хаціслаў. Спаса-Праабражэнская царква (01).jpg|Спаса-Праабражэнская царква ў Хаціславе </gallery> Вежы драўляных храмаў барока звычайна не мелі ніякага функцыянальнага (абарончага) прызначэння: адзінай іх мэтай было ўзбагачэнне сілуэта збудавання і ўзмацненне дынамікі кампазіцыі. У XVIII&nbsp;стагоддзі яны пачалі раскрапоўваць фасады на ўсю вышыню і нават ставіліся пад вуглом да плоскасці фасада (як у царкве ў [[Хаціслаў|Хаціславе]]){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=74}}. Крыжовыя ў плане драўляныя саборы, якія неслі візантыйскую традыцыю, генетычна паходзячы ад мураванага крыжова-купальнага храма, у XVII—XVIII&nbsp;стагоддзях будавалі пераважна пры буйных праваслаўных манастырах: [[Свята-Троіцкі Маркаў манастыр|віцебскім Маркавым]], [[Богаяўленскі Куцеінскі манастыр|аршанскім Богаяўленскім Куцеінскім]], [[Свята-Духаўскі Тупічэўскі манастыр|мсціслаўскім Тупічэўскім]]. Вызначальнай рысай такіх помнікаў з'яўлялася тэктанічнае адзінства аб'ёмаў і маналітнасць кампазіцыі дахаў{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71, 74}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Viciebsk,_Markaŭščyna,_Trajeckaja._Віцебск,_Маркаўшчына,_Траецкая_(I._Trutnev,_1866).jpg|Траецкая царква Маркава манастыра. [[І. Трутнеў]], 1866 Vorša, Kuciejna, Bohajaŭlenski. Ворша, Куцейна, Богаяўленскі (D. Strukov, 1864-67).jpg|Куцеінскі манастыр. [[Д. Струкаў]], 1864-1867 Amścisłaŭ, Tupičeŭščyna, Duchaŭskaja. Амсьціслаў, Тупічэўшчына, Духаўская (P. Kryštaloŭ, 1911).jpg|Духаўская царква Тупічэўскага манастыра. П. Крышталёў, 1911 </gallery> == Сінтэз мастацтваў: інтэр’ер і манументальны жывапіс == Характэрнай асаблівасцю барочнай архітэктуры стаў гарманічны сінтэз дойлідства, жывапісу і скульптуры. Дэкаратыўная пластыка, аснову якой складала ордарная сістэма, на працягу XVII—XVIII&nbsp;стагоддзяў эвалюцыянавала ад адзіночных плоскіх пілястраў да шматлікіх раскраповак, хвалістых карнізаў, пукатых і ўвагнутых аб’ёмаў. У аздобе інтэр’ераў пачалі шырока ўжываць лепку ў тэхніцы ''[[стука]]'' (штучнага мармуру з абпаленага гіпсу, вапны і клею){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Асаблівае значэнне ў арганізацыі ўнутранай прасторы набылі манументальныя фрэскавыя размалёўкі. Жывапісныя кампазіцыі візуальна разрывалі тэктанічныя межы будынкаў, ствараючы ілюзію незамкнёнай, бязмежнай прасторы. Вялікі ўплыў на развіццё фрэскавага мастацтва ў Беларусі аказала так званая «[[Квадратура (мастацтва)|квадратура]]» — ілюзорная архітэктурная перспектыва. Яе распаўсюджанню садзейнічала выкарыстанне друкаваных узорнікаў, у прыватнасці трактата італьянскага майстра [[Андрэа Поца]]{{sfn|Гаршкавоз|2001|с=206}}. Манументальны жывапіс XVIII&nbsp;стагоддзя развіваўся ў цеснай сувязі з заходнееўрапейскімі (рымскімі і баварскімі) узорамі. Выдатнымі прыкладамі барочнага сценапісу з’яўляюцца фрэскі [[Касцёл Святога Францішка Ксаверыя (Гродна)|фарнага касцёла ў Гародні]], [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар кармелітаў (Мсціслаў)|кармеліцкага касцёла ў Мсціславе]], [[Сабор Унебаўзяцця Дзевы Марыі і Святога Станіслава|касцёла Святога Станіслава ў Магілёве]], а таксама страчаныя роспісы [[Касцёл езуітаў (Нясвіж)|касцёла езуітаў у Нясвіжы]] і [[Беразвецкая царква|царквы ў Беразвеччы]]{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}{{sfn|Гаршкавоз|2001|с=204, 207}}. Адначасова з каталіцкімі храмамі багатымі фрэскамі ўпрыгожваліся і праваслаўныя: так, у роспісах [[Свята-Духаўская царква Тупічэўскага манастыра|Свята-Духаўскай царквы]] [[Тупічэўскі манастыр (Мсціслаў)|Тупічэўскага манастыра]] ў Мсціславе (сярэдзіна XVII&nbsp;ст.) праявіўся поўны разрыў з візантыйскай традыцыяй, здзіўляла прастанароднасць вобразаў і багацце этнаграфічных рэалій{{sfn|Шматаў|2001|с=15}}. [[Файл:Магілёўскі абласны мастацкі музей. Захаваная спадчына. Фрагменты іканастаса Мікалаеўскай царквы ў Магілёве (2).jpg|thumb|Фрагменты іканастаса Мікалаеўскай царквы ў Магілёве ў тэхніцы «беларускай рэзі»]] [[Файл:Іканастас Мікольскай царквы ў Магілёве, foto 1.jpg|міні|злева|Іканастас Мікольскай царквы ў Магілёве]] Вялікага росквіту ў эпоху барока дасягнула алтарная скульптура і манументальная разьба па дрэве. Для надання эмацыянальнай прыўзнятасці інтэр’ерам выкарыстоўвалася тэхніка аб’ёмнай, скразной арнаментальнай разьбы з расліннымі матывамі, якая стала вядомай далёка за межамі краіны пад назвай «[[беларуская рэзь]]»{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=74}}{{sfn|Шматаў|2001|с=18}}. Сапраўдным шэдэўрам манументальна-дэкаратыўнага мастацтва з’яўляецца ансамбль [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Пінск)|касцёла францысканцаў у Пінску]] (першая палова XVIII&nbsp;ст.). Яго галоўны і бакавыя алтары, а таксама ўнікальны амбон багата аздоблены разьбянымі фігурамі апосталаў і анёлаў, вітымі калонамі, картушамі і балдахінамі, якія ствараюць выключна дынамічную і тэатралізаваную кампазіцыю{{sfn|Ярашэвіч|2001|с=187, 189—193}}. == Адметнасці ўніяцкага храмабудаўніцтва == Важную ролю ў станаўленні і развіцці архітэктуры беларускага барока (у прыватнасці, яго віленскай фазы) адыграла грэка-каталіцкая (уніяцкая) царква і яе манаскі [[Базыльяне|ордэн базыльян]]. Спецыфічныя ўмовы поліканфесійнага грамадства і літургічныя патрабаванні ўніятаў прывялі да выпрацоўкі ўнікальных архітэктурна-планіровачных і мастацкіх рашэнняў, якія іманентна выпрацаваліся на аснове традыцый мясцовага дойлідства з улікам усходніх і заходніх уплываў{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=144}}. У працэсе эвалюцыі ўніяцкага барока сфарміраваўся тып двухвежавага аднаапсіднага храма (часцей за ўсё трохнефавай базілікі). Адной з самых адметных асаблівасцей шэрагу ўніяцкіх помнікаў сярэдзіны XVIII&nbsp;стагоддзя стала мерыдыянальная арыентацыя будынкаў — алтаром на поўнач. Гэты прыём, які парушаў традыцыйную арыентацыю на ўсход, узнік як вынік ідэі сімвалічнага нейтралітэту ўніятаў да ўплываў заходняй (Рым) і ўсходняй (Масква) цэркваў. Яскравым прыкладам такой арыентацыі з'яўляецца перабудаваны [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор у Полацку]]{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=146}}. У інтэр'ерах уніяцкіх храмаў таксама сфарміраваліся спецыфічныя рысы. Замест традыцыйных драўляных іканастасаў тут пачалі ўзводзіць мураваныя алтарныя перагародкі. Гэтыя канструкцыі мелі шматпланавую прасторава-развітую будову, багата аздабляліся ляпнымі пазалочанымі гірляндамі, картушамі і капітэлямі, спалучаючы каталіцкую тэатралізаванасць з захаваннем усходняй літургічнай функцыі (напрыклад, у Сафійскім саборы і [[Касцёл Святых Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Беразвечча)|царквы ў Беразвеччы]]){{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=147—148}}. Для вонкавага аблічча манастырскіх храмаў базыльян характэрна выкарыстанне так званых «брамкавых» фасадаў. У такіх кампазіцыях галоўны фасад пазбаўляўся масіўных бакавых вежаў і нагадваў манументальную браму з дынамічным і насычаным пластыкай цэнтральным завяршэннем (фігурным атыкавым франтонам). Падобныя рашэнні можна ўбачыць у [[Свята-Троіцкая царква (Вольна)|царкве ў Вольне]], храме ў [[Свята-Пакроўскі манастыр (Талачын)|Талачыне]] і [[Багаяўленская царква (Жыровічы)|Богаяўленскай царкве ў Жыровічах]]{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=154—157}}. == Праваслаўнае і пратэстанцкае дойлідства == === Пратэстанцкія зборы === У перыяд пашырэння [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] ў Вялікім Княстве Літоўскім (канец XVI — першая палова XVII&nbsp;стагоддзя) актыўнае будаўніцтва разгарнулі пратэстанты, у першую чаргу кальвіністы. Архітэктура [[Кальвінскі збор|кальвінскіх збораў]] (храмаў) вызначалася суровым аскетызмам, лапідарнасцю формаў і адсутнасцю багатага дэкору, што адпавядала ідэалогіі гэтай канфесіі. Пратэстанцкія храмы ў [[Смаргонь|Смаргоні]], [[Кальвінскі збор (Койданава)|Койданаве]], [[Кальвінскі збор (Заслаўе)|Заслаўі]] першапачаткова захоўвалі познегатычныя і рэнесансныя рысы, уключаючы відавочны абарончы характар (таўшчэзныя сцены, вузкія вокны-байніцы, масіўныя вежы){{sfn|Габрусь|2001|с=83—85}}. Аднак паступова, у працэсе перабудоў і развіцця, архітэктура збораў пачала ўбіраць у сябе элементы барока. Яскравым прыкладам такога сінтэзу з'яўляецца кальвінскі збор у Смаргоні, які мае ўнікальную цэнтрычную васьмігранную структуру (актагон), завершаную шатровым дахам і ўпрыгожаную барочнымі архітэктурнымі дэталямі. Барочныя рысы праявіліся і ў вырашэнні вежаў, аздабленні інтэр'ераў стукавай лепкай, выкарыстанні складаных прафіляваных карнізаў{{sfn|Габрусь|2001|с=85—87}}. === Магілёўская архітэктурная школа === У праваслаўным дойлідстве XVII&nbsp;стагоддзя таксама адбываліся складаныя працэсы адаптацыі новага стылю да традыцыйных візантыйска-рускіх канонаў. Найбольш яскрава гэты сінтэз праявіўся на ўсходзе Беларусі, дзе намаганнямі мясцовых рамесных цэхаў сфарміравалася так званая «магілёўская архітэктурная школа»{{sfn|Гліннік|2001|с=173}}. У першай палове і сярэдзіне XVII&nbsp;стагоддзя праваслаўныя брацтвы і манастыры ўзводзілі мураваныя храмы, якія захоўвалі традыцыйную крыжова-купальную кампазіцыю, але аздабляліся знешне ў формах пострэнесансу і ранняга барока. Да гэтага кола помнікаў належаць [[Свята-Богаяўленскі сабор (Магілёў)|Богаяўленскі сабор]] (1636—1639), [[Свята-Мікольскі манастыр (Магілёў)|Мікольская]] (1669—1672) і [[Успенская царква (Магілёў)|Успенская]] (1670—1684) цэрквы ў [[Магілёў|Магілёве]], а таксама [[Святадухаўская царква Куцеінскага манастыра|Святадухаўская царква]] [[Богаяўленскі Куцеінскі манастыр|Куцеінскага манастыра]] пад [[Орша|Оршай]] (да 1653 года){{sfn|Гліннік|2001|с=173—174}}{{sfn|Габрусь|2001|с=109—111}}. Магілёўская архітэктурная школа вызначалася выкарыстаннем шмат'ярусных фігурных франтонаў з пластычнымі валютамі і нішамі. У адрозненне ад каталіцкіх і ўніяцкіх храмаў, фасады магілёўскіх праваслаўных цэркваў мелі больш плоскасны, «дывановы» характар аздаблення, які імітаваў структуру шмат'ярусных драўляных іканастасаў. Інтэр'еры гэтых храмаў шчодра ўпрыгожваліся фрэскавай паліхроміяй і багатай драўлянай «беларускай рэззю»{{sfn|Габрусь|2001|с=113—114}}{{sfn|Гліннік|2001|с=174}}. Характэрна, што мастацкія формы магілёўскага барока захоўвалі пэўны архаізм і кансерватызм аж да канца XVII&nbsp;стагоддзя, што было прадыктавана ідэалагічным супрацьстаяннем праваслаўнага насельніцтва каталіцкай экспансіі{{sfn|Гліннік|2001|с=176—179}}. == Уплыў на мастацтва Расіі і Украіны == Беларускія майстры адыгралі выключна важную ролю ў станаўленні барочнага мастацтва і архітэктуры ў суседніх усходнеславянскіх краінах. Найбольш інтэнсіўны працэс міграцыі мастацкіх ідэй і саміх творцаў адбываўся ў сярэдзіне XVII&nbsp;стагоддзя. Падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|руска-польскай вайны 1654—1667 гадоў]] вялікая колькасць беларускіх майстроў (дойлідаў, жывапісцаў, рэзчыкаў, кафляроў) з [[Вільня|Вільні]], [[Полацк|Полацка]], [[Віцебск|Віцебска]], [[Смаленск|Смаленска]] і іншых гарадоў была гвалтоўна вывезена ў [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскую дзяржаву]]. У Маскве яны былі паселены ў асобнай Мяшчанскай слабадзе і працавалі пры царскім двары ў [[Аружэйная палата|Аружэйнай палаце]]{{sfn|Шматаў|2001|с=21}}. Значнае ўздзеянне беларускія майстры аказалі на развіццё рускага дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва і манументальнага дэкору. У Расію была прынесена традыцыя аб'ёмна-ажурнай разьбы па дрэве, якая атрымала назву «[[беларуская рэзь]]» (або «флемская разьба»). Гэтая тэхніка, насычаная барочнымі расліннымі матывамі, выкарыстоўвалася пры стварэнні іканастасаў, напрыклад, у Смаленскім саборы [[Новадзявочы манастыр|Новадзявочага манастыра ў Маскве]], і аздабленні царскіх палацаў, у прыватнасці, драўлянага палаца ў [[Каломенскае|Каломенскім]]{{sfn|Шматаў|2001|с=26}}. Не меншы ўплыў зрабілі беларускія кафляры. Майстры [[Ігнацій Максімаў]], [[Сцяпан Іваноў-Палубес]] і [[Пётр Іваноў-Заборскі]] наладзілі ў Расіі вытворчасць шматколернай паліванай [[Кафля|кафлі]]. Яны ўпершыню прыўнеслі ў рускае дойлідства барочныя матывы (калонкі, [[Антаблемент|антаблементы]], [[Картуш (архітэктура)|картушы]], выявы [[Херувім|херувімаў]]), якія актыўна выкарыстоўваліся пры аздабленні [[Валдайскі Іверскі манастыр|Іверскага манастыра на Валдаі]] і [[Нова-Іерусалімскі манастыр|Нова-Іерусалімскага сабора]]{{sfn|Шматаў|2001|с=26}}. Акрамя таго, беларускія майстры садзейнічалі ўкараненню ў рускае дойлідства заходнееўрапейскай [[Ордарная сістэма|ордарнай сістэмы]]{{sfn|Шматаў|2001|с=22}}. На тэрыторыі [[Украіна|Украіны]] барока пачало фарміравацца пазней, чым у Беларусі, і таксама адчула на сабе ўплыў беларускай архітэктурнай школы. Першы ўкраінскі барочны помнік — [[Касцёл езуітаў (Львоў)|касцёл езуітаў у Львове]] (1610—1630-я гады) — узводзіўся італьянскім дойлідам [[Джакама Брыяна|Дж.&nbsp;Брыяна]], які відавочна абапіраўся на вопыт будаўніцтва езуіцкага [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёла Божага Цела ў Нясвіжы]]. Падабенства франтонаў і агульнай кампазіцыі ў абодвух помніках з'яўляецца бясспрэчным. Значны ўплыў на ўкраінскае мастацтва аказалі і беларускія майстры кніжнай гравюры, напрыклад, браты [[Аляксандр Тарасевіч|Аляксандр]] і [[Лявонцій Тарасевіч|Лявонцій Тарасевічы]], друкар [[Спірыдон Собаль]], якія перанеслі ў Кіеў і Львоў перадавыя дасягненні [[Віленская школа гравюры|віленскай]] і [[Магілёўская школа гравюры|магілёўскай школ]] медзярыту{{sfn|Шматаў|2001|с=29—30}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Мураваныя харалы|ref=Габрусь}} * {{артыкул |аўтар=[[В. Ф. Шматаў|Шматаў В. Ф.]] |загаловак=Станаўленне барока ў мастацтве ўсходнеславянскіх народаў |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=7—45 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Шматаў}} * {{артыкул |аўтар=[[Б. А. Лазука|Лазука Б. А.]] |загаловак=Беларускае барока. Тэндэнцыі і напрамкі развіцця |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=50—64 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Лазука}} * {{артыкул |аўтар=[[Т. В. Габрусь|Габрусь Т. В.]] |загаловак=Абрысы станаўлення стылю барока ў манументальным дойлідстве Беларусі |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=65—80 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Габрусь_Абрысы}} * {{артыкул |аўтар=[[А. М. Кулагін|Кулагін А. М.]] |загаловак=Элітная архітэктура барока Беларусі ў агульнаеўрапейскім кантэксце |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=102—123 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Кулагін}} * {{артыкул|ref=Чантурыя_Ю|аўтар=[[Ю. У. Чантурыя|Чантурыя Ю. У.]]|загаловак=Архітэктурны ансамбль плошчы ў горадабудаўніцтве барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=81—101|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Федарук|аўтар=[[А. Т. Федарук|Федарук А. Т.]]|загаловак=Эпоха барока ў паркабудаўніцтве Беларусі|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=282—290|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Гаршкавоз|аўтар=[[В. Дз. Гаршкавоз|Гаршкавоз В. Дз.]]|загаловак=Беларускі сценапіс XVIII ст. Тыпалогія ў кантэксце польскага барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=203—212|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Ярашэвіч|аўтар=[[А. А. Ярашэвіч|Ярашэвіч А. А.]]|загаловак=Архітэктурна-скульптурны ансамбль касцёла францысканцаў у Пінску|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=186—202|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Габрусь_Аспекты|аўтар=[[Т. В. Габрусь|Габрусь Т. В.]]|загаловак=Стылістычныя аспекты архітэктуры віленскага барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=140—166|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Гліннік|аўтар=[[В. В. Гліннік|Гліннік В. В.]]|загаловак=Святадухаўская (цёплая) царква Куцеінскага Богаяўленскага манастыра. Досвед рэканструкцыі|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=167—185|isbn=985-08-0452-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Архітэктура Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктура барока ў Беларусі]] kip66e81tg6bhe0d7t3lg3pwmj0uyfc 5122088 5122087 2026-04-06T06:03:39Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Сінтэз мастацтваў: інтэр’ер і манументальны жывапіс */ 5122088 wikitext text/x-wiki [[Файл:Нясвіж. Касцёл Божага Цела. 2022.jpg|міні|Першым помнікам барока не толькі ў Беларусі, але і на тэрыторыі ўсёй Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]], пабудаваны ў 1587—1593 гг. італьянскім архітэктарам [[Джавані Марыя Бернардоні|Янам Марыяй Бернардоні]]]] '''Архітэкту́ра баро́ка ў Белару́сі''' — мастацкі і [[архітэктурны стыль]], які дамінаваў у манументальным, [[Культавая архітэктура|культавым]] і свецкім дойлідстве на тэрыторыі сучаснай [[Беларусь|Беларусі]] (у межах [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]) з канца XVI і да канца XVIII&nbsp;стагоддзя. З'яўляючыся лагічным працягам агульнаеўрапейскіх працэсаў, [[барока]] на беларускіх землях не было простым механічным запазычаннем заходнееўрапейскіх узораў. Увабраўшы ў сябе элементы [[Беларуская готыка|мясцовай готыкі]] і [[Рэнесанс у Беларусі|рэнесансу]], а таксама глыбокія традыцыі візантыйска-рускай сістэмы [[Крыжова-купальны храм|крыжова-купальнага храма]], гэты стыль набыў яскравыя нацыянальныя і рэгіянальныя рысы{{sfn|Лазука|2001|с=50-51}}{{sfn|Габрусь|2001|с=68-69}}. Своеасаблівы сінтэз заходняй (каталіцкай) і ўсходняй ([[Візантыйская архітэктура|візантыйскай]]) архітэктурных традыцый, які выявіўся ў прасторавых кампазіцыях, [[Тэктоніка|тэктоніцы]] і дэкоры, атрымаў у мастацтвазнаўстве назву '''беларускае барока'''. Тэрмін упершыню быў уведзены ў навуковы зварот у канцы 1920-х гадоў гісторыкам архітэктуры [[М. Шчакаціхін|М.&nbsp;Шчакаціхіным]]<ref name="shchak">{{кніга |аўтар=[[М. Шчакаціхін|Шчакаціхін М.]] |загаловак=Нарысы з гісторыі беларускага мастацтва. Т. 1. |месца=Мн. |выдавецтва=Інбелкульт |год=1928}}</ref>{{sfn|Габрусь|2001|с=7}}. З'яўленне барока ў Беларусі было непасрэдна звязана з грамадска-палітычнымі падзеямі другой паловы XVI&nbsp;стагоддзя: [[Люблінская унія|Люблінскай уніяй]] (1569), пачаткам каталіцкай [[Контррэфармацыя ў ВКЛ|контррэфармацыі]] і прыходам [[Ордэн езуітаў|ордэна езуітаў]]. Першым манументальным помнікам барока не толькі ў Беларусі, але і на тэрыторыі ўсёй Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]] (1587—1593), пабудаваны італьянскім архітэктарам [[Джавані Марыя Бернардоні|Янам Марыяй Бернардоні]] па фундацыі князя [[Мікалай Крыштоф Радзівіл Сіротка|Мікалая Крыштофа Радзівіла «Сіроткі»]]{{sfn|Габрусь|2001|с=68}}{{sfn|Шматаў|2001|с=12}}. Нягледзячы на тое, што першапачаткова барока выступала як стыль каталіцкай (найперш езуіцкай) архітэктуры, у спецыфічных умовах поліканфесійнага грамадства Вялікага Княства Літоўскага яно хутка пераадолела рэлігійныя рамкі. Барочная эстэтыка паступова была ўспрынята і перапрацавана [[Праваслаўе ў Вялікім Княстве Літоўскім|праваслаўнай]], [[Уніяцкая царква на Беларусі|уніяцкай]] і нават [[Кальвінізм|пратэстанцкай (кальвінісцкай)]] цэрквамі, стаўшы ўніверсальным стылем эпохі{{sfn|Лазука|2001|с=50}}{{sfn|Габрусь|2001|с=69}}. Эвалюцыя беларускага барока прайшла некалькі этапаў: ад суровых, манументальных форм ранняга і [[Сармацкае барока|«сармацкага» барока]] (XVII&nbsp;ст.) да вытанчанага, надзвычай пластычнага і дынамічнага [[Віленскае барока|віленскага барока]] (сярэдзіна і другая палова XVIII&nbsp;ст.){{sfn|Габрусь|2001|с=68}}. Дасягненні беларускіх майстроў і самабытнасць сфарміраванай імі архітэктурнай школы аказалі значны ўплыў на развіццё манументальнага дойлідства, [[Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва|дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]] і [[Іканапіс|іканапісу]] ў суседніх краінах, у прыватнасці, стаўшы адным з фактараў станаўлення [[барока ў Расіі]] і [[Барока ва Украіне|на Украіне]]{{sfn|Шматаў|2001|с=11, 27—28}}. == Гістарычныя перадумовы і вытокі == З’яўленне і пашырэнне барока ў беларускай архітэктуры было цесна звязана са значнымі сацыяльна-палітычнымі падзеямі другой паловы XVI&nbsp;стагоддзя: заключэннем [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] (1569) і пачаткам каталіцкай [[Контррэфармацыя|контррэфармацыі]], якую праводзіў у першую чаргу [[Таварыства Ісуса|ордэн езуітаў]]. У манументальнае дойлідства [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] быў прыўнесены новы архітэктурна-мастацкі стыль, выразныя сродкі якога вызначаліся павышанай экспрэсіяй і былі пакліканы ўмацаваць пазіцыі каталіцкай царквы{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Цэнтрам станаўлення гэтага стылю стала [[Італія]] (у прыватнасці, [[Рым]]), адкуль ён пачаў сваё шэсце па Еўропе{{sfn|Шматаў|2001|с=12}}. [[Файл:Chiesa gesu facade.jpg|міні|злева|Галоўны ордэнскі храм езуітаў [[Іль Джэзу]] ў [[Рым]]е, які паслужыў для нясвіжскага касцёла Божага Цела]] Беларусь стала адной з першых краін, якая прычынілася да развіцця барока. Першым помнікам гэтага стылю на тэрыторыі Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]], пабудаваны ў 1587—1593 гадах. Яго з’яўленне звязана з дзейнасцю нясвіжскага князя [[Мікалай Крыштоф Радзівіл Сіротка|Мікалая Крыштофа Радзівіла «Сіроткі»]], які пасля паломніцтва ў Святую Зямлю і наведвання Італіі запрасіў італьянскага архітэктара-езуіта [[Джавані Марыя Бернардоні|Яна Марыю Бернардоні]]{{sfn|Шматаў|2001|с=14—15}}. Прататыпам для нясвіжскага касцёла паслужыў галоўны ордэнскі храм езуітаў [[Іль Джэзу]] ў [[Рым]]е. Аднак ужо ў гэтым раннім беларускім помніку праявіліся мясцовыя адметнасці: спрошчаная трактоўка [[Архітэктурны ордар|ордара]] на галоўным фасадзе, больш дэталёвая апрацоўка бакавых фасадаў, наяўнасць гранёных капэл па баках нефаў{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Істотнай падзеяй, звязанай з пачаткам эпохі барока і будаўніцтвам у Нясвіжы, стала таксама ўвядзенне ў беларускае дойлідства прафесійнага праектнага чарцяжа{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Аднак рэзкага і поўнага адмаўлення ад папярэдніх традыцый пад уздзеяннем заходняга барочнага ўзору не адбылося. Новы стыль з’явіўся тым зернем, якое дало парасткі толькі дзякуючы спецыфічным мясцовым умовам. [[Берасцейская унія|Берасцейская царкоўная унія]] 1596 года надзвычай абвастрыла рэлігійна-палітычную барацьбу ў краіне. Саперніцтва паміж католікамі, праваслаўнымі і ўніятамі ў сферы культавага будаўніцтва вымушала ўсе канфесіі звяртацца да найбольш выразных архітэктурных сродкаў барока, адначасова сінтэзуючы іх з мясцовымі будаўнічымі прыёмамі мінулага. Менавіта ў выніку гэтых складаных сацыяльна-культурных працэсаў на працягу XVII—XVIII&nbsp;стагоддзяў сфарміравалася самабытная архітэктурна-мастацкая сістэма беларускага барока{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68—69}}. Візантыйская першааснова праваслаўнай царквы не знікла, а засталася адным «са складаемых» у фарміраванні новага стылю, што абумовіла ўнікальнасць беларускай архітэктуры ў параўнанні з суседнімі польскай ці рускай школамі{{sfn|Шматаў|2001|с=7}}. == Эвалюцыя і стылявыя кірункі == Развіццё стылю барока ў манументальным дойлідстве Беларусі прайшло тры асноўныя перыяды: ранняе барока (канец XVI&nbsp;— першая палова XVII&nbsp;стагоддзя), сталае або [[Сармацкае барока|«сармацкае» барока]] (другая палова XVII&nbsp;— 1730-я гады) і позняе або [[віленскае барока]] (1730-я&nbsp;— 1780-я гады){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. === Ранняе барока === [[Файл:Ružany Holy Trinity Church 2023-06-24 5352.jpg|міні|злева|Касцёл Святой Тройцы ў Ружанах]] У першай палове XVII&nbsp;стагоддзя ў беларускай архітэктуры яшчэ працягвалі ўзводзіць храмы з аднанефавай і аднавежавай структурай, што была больш характэрнай для папярэдняга гістарычнага этапу. Да такіх пабудоў адносяцца [[Троіцкі касцёл (Ружаны)|касцёл дамініканцаў у Ружанах]] (1617) і [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы і кляштар бернардзінцаў (Слонім)|касцёл бернардзінцаў у Слоніме]] (1639). Адначасова пашыраўся і новы тып культавай пабудовы&nbsp;— трохнефавая [[Базіліка|базіліка]] з бязвежавым галоўным фасадам, які быў шчодра насычаны ордарнымі элементамі. Такія рысы ўласцівы [[Касцёл Святога Фамы Аквінскага і кляштар дамініканцаў (Мінск)|касцёлу дамініканцаў у Менску]] (пабудаваны пасля 1615 года) і [[Касцёл бернардзінцаў (Гродна)|касцёлу бернардзінцаў у Гародні]]{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. Вызначальным момантам у выпрацоўцы характэрнага тыпу беларускага барочнага храма стала фарміраванне двухвежавых фасадаў. Гэты прынцып быў рэалізаваны ў [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дзятлава)|касцёле ў Дзятлаве]] (1642), [[Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар брыгітак (Гродна)|касцёле брыгітак у Гародні]] (1642—1651) і ў [[Касцёл Наведвання Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Вішнева)|касцёле ў Вішневе]] (1637—1641). Ранні этап развіцця стылю праходзіў пры дамінаванні так званага «езуіцкага барока», калі архітэктары-езуіты ўзводзілі касцёлы і калегіумы па ўзору рымскіх бажніц. Суровая дысцыпліна ордэна вымагала зацвярджэння праектаў у Рыме, і ў выніку раннебарочныя помнікі часта атрымлівалі строгую тэктоніку, буйнамаштабнасць і класічнае выкарыстанне рымскага ордара без залішняй пластычнай дэкаратыўнасці вонкавага аблічча{{sfn|Кулагін|2001|с=107}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Краявіды Слоніма (19).jpg|Касцёл Найсвяцейшай Тройцы ў Слоніме Miensk, Daminikanskaja-Vałockaja. Менск, Дамініканская-Валоцкая (1944).jpg|Касцёл Святога Тамаша Аквінскага ў Мінску Ансамбль_былога_кляштара_бернардзінцаў.jpg|Касцёл Адшукання Святога Крыжа ў Гродне Дятлово_костёл_2.jpg|Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Дзятлаве Гродна_2015._Касцёл_Дабравешчання_Найсвяцейшай_Дзевы_Марыі.jpg|Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Гродне Вішнева. Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі.jpg|Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Вішневе </gallery> === Сталае («сармацкае») барока === У адрозненне ад абарончых храмаў перыяду [[Беларуская готыка|беларускай готыкі]], у эпоху барока вежы канчаткова страцілі сваё непасрэднае функцыянальнае (абарончае) прызначэнне і сталі выключна важнымі кампазіцыйнымі элементамі. Двухвежавасць вынікала з імкнення архітэктараў узмацніць эмацыянальнае ўздзеянне будынка на гледача. Галоўны фасад пачаў трактавацца як своеасаблівая тэатральная «куліса» для ўсёй кампазіцыі, якая завяршала агульную дынаміку архітэктурных мас. Менавіта гэты мастацкі прынцып, а не павышаная дэкаратыўная пластыка, уласцівы лепшым помнікам сталага беларускага барока{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. Такі падыход яскрава адлюстраваны ў архітэктуры [[Касцёл Святога Міхаіла Архангела (Міхалішкі)|касцёла аўгусцінцаў у Міхалішках]] (1655), [[Касцёл дамініканцаў (Буховічы)|касцёла дамініканцаў у Буховічах]] (1647), [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Засвір)|касцёла кармелітаў у Засвіры]] (1713) і [[Касцёл Праабражэння Гасподняга (Навагрудак)|фарнага касцёла ў Навагрудку]] (перабудаваны да 1724 года). Вонкавае аблічча гэтых будынкаў мае суровы, амаль сярэднявечны характар. Гэты стылявы кірунак, які атрымаў у мастацтвазнаўстве назву [[Сармацкае барока|«сармацкае барока»]], адлюстроўваў рыцарскія ідэалы тагачаснай шляхты. Храмы вылучаліся масіўнасцю і геаметрычнай спрошчанасцю аб'ёмаў, якія маглі моцна кантраставаць з надзвычай пышнай і багатай ілюзорнай лепкай у інтэр'еры, напрыклад, стукавая лепка ў [[Міхалішкаўскі касцёл|Міхалішках]], выкананая італьянскімі майстрамі [[П'етра Перці]] і [[Джавані Галі]]{{sfn|Шматаў|2001|с=18}}{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Касьцёл,_Міхалішкі.jpg|Касцёл Святога Міхаіла Арханёла ў Міхалішках Michališki._Church_of_St._Michael_the_Archangel_02.JPG|Багата дэкараваныя лепкай інтэр'еры касцёла Святога Міхаіла Арханёла ў Міхалішках Kasciol_Sviatoj_Trojcy_(Zasvir).jpg|Касцёл Найсвяцейшай Тройцы ў Засвіры Новогрудский фарный костёл Преображения Господня.jpg|Фарны касцёл у Навагрудку </gallery> === Позняе (віленскае) барока === У XVIII&nbsp;стагоддзі манументальнае будаўніцтва ў Беларусі ўступіла ў фазу свайго найвышэйшага росквіту. Для позняга беларускага барока стала ўласціва надзвычайная маляўнічасць і пластычнасць формаў, шматпланавая прасторавая структура фасадаў, багацце [[Святлацень|святлаценю]]. Архітэктура набыла стромкасць і лёгкасць, што надавала збудаванням вытанчаныя прапорцыі, мудрагелістыя скразныя праёмы і крывалінейныя абрысы вежаў і франтонаў. Станаўленне і росквіт мастацкіх асаблівасцей позняга барока непарыўна звязаны з творчасцю выдатнага віленскага архітэктара [[Іаган Крыштоф Глаўбіц|Яна Крыштофа Глаўбіца]], які працаваў над шматлікімі помнікамі на тэрыторыі Беларусі{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Гэты ўнікальны рэгіянальны кірунак, вядомы як [[віленскае барока]], стаў універсальным для розных хрысціянскіх канфесій, але найбольш яскрава і маштабна ён выявіўся менавіта ў культавых пабудовах уніятаў. Сярод найвыдатнейшых узораў гэтага стылю вылучаюцца [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор у Полацку]] (узведзены нанава ўніятамі ў 1738—1750 гадах на рэштках старажытнага храма XI&nbsp;стагоддзя), [[Касцёл Святых Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Беразвечча)|царква і манастыр базыльян у Беразвеччы]] (1756—1763), [[Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Баруны)|манастыр у Барунах]] (1747—1757), комплексы ў [[Свята-Троіцкая царква (Вольна)|Вольне]] (1768) і [[Свята-Пакроўскі манастыр (Талачын)|Талачыне]] (1769—1779), а таксама [[Богаяўленская царква (Жыровіцы)|Багаяўленская]] і [[Крыжаўзвіжанская царква (Жыровічы)|Крыжаўзвіжанская]] цэрквы ў [[Свята-Успенскі Жыровіцкі манастыр|Жыровічах]] (1769) і [[Уваскрасенская царква (Віцебск)|Уваскрасенская царква ў Віцебску]] (1772){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Віленскае барока вызначалася тэлескапічна-яруснай аматэрыяльна-шкілетнай будовай вежаў і хвалістай прасторавай структурай, што стварала ілюзію дынамічнага руху архітэктурных мас уверх{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=154}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Полацк._Сафійскі_сабор.jpg|Сафійскі сабор у Полацку Hłybokaje,_Bieraźviečča,_Bazylanski._Глыбокае,_Беразьвечча,_Базылянскі_(J._Dulevič,_1934).jpg|Касцёл Святых Пятра і Паўла ў Беразвеччы Kaścioł_u_Barunach1.JPG|Касцёл Святых Апосталаў Пятра і Паўла ў Барунах Вольно_троицкая_церковь_01.jpg|Свята-Троіцкая царква ў Вольне Uniate Monastery in Tałačyn.JPG|Свята-Пакроўская царква ў Талачыне Жыровічы,_Богаяўленская_царква_1.jpg|Богаяўленская царква ў Жыровіцах Жыровічы, Крыжаўзьдзьвіжанская царква 1.jpg|Крыжаўзвіжанская царква ў Жыровіцах Віцебск._33.JPG|Свята-Васкрасенская (Рынкавая) царква ў Віцебску </gallery> == Горадабудаўніцтва і свецкая архітэктура == === Ансамблі плошчаў і забудова гарадоў === У эпоху барока горадабудаўнічыя і мастацкія прынцыпы — ансамблевасць, прасторавая разгорнутасць і дынамічнасць кампазіцыі, кантрасты маштабаў і рытмаў — знайшлі яскравае ўвасабленне ў грамадзянскай архітэктуры Беларусі. Замест хаатычнай сярэднявечнай забудовы пачалі фарміравацца цэласныя ансамблі плошчаў і вуліц. Маштабным прыкладам такога горадабудаўнічага падыходу з'яўляецца ансамбль [[Гарадніца (Гродна)|Гарадніцы]] ў [[Гродна|Гародні]], створаны ў 1765—1780-я гады па ініцыятыве гродзенскага старосты [[Антоні Тызенгаўз|Антонія Тызенгаўза]]. Гэты комплекс уключаў 85 будынкаў рознага прызначэння, згрупаваных вакол плошчаў і вуліц, у тым ліку палацы, навучальныя ўстановы і батанічны сад{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Галоўнымі грамадскімі ансамблямі сталі гарадскія плошчы, якія ў залежнасці ад функцыі падзяляліся на поліфункцыянальныя, гандлёвыя, культавыя і палацавыя. Спецыфічнай рысай барочнай планіроўкі малых гарадоў і мястэчак (напрыклад, [[Паставы|Паставаў]]) стала акцэнтаваная вось і выкарыстанне сіметрычна-асіметрычных кампазіцый забудовы. Прастора плошчаў арганізоўвалася з улікам візуальных перспектыў, якія замыкаліся вышыннымі дамінантамі — манументальнымі касцёламі, ратушамі або палацамі. У архітэктуры гандлёвых радоў, аўстэрый і дамоў рамеснікаў выкарыстоўваліся спрошчаныя формы барока, такія як фігурныя шчыпцы, пілястры і фігурныя ліштвы{{sfn|Чантурыя_Ю|2001|с=84—85}}. === Палацава-паркавыя рэзідэнцыі === У элітнай свецкай архітэктуры адбыўся карэнны пераход ад замкнёных абарончых замкаў да адкрытых рэпрэзентатыўных рэзідэнцый. Магнацкія двары арыентаваліся на агульнаеўрапейскі, шмат у чым французскі, ідэал палацава-паркавага комплексу тыпу ''entre cour et jardin'' («паміж дваром і паркам»). Асноўнымі прынцыпамі архітэктуры сталі паўзамкнёнасць аб'ёмна-прасторавай кампазіцыі, калі бакавыя флігелі разам з галоўным корпусам і агароджай утваралі парадны двор — [[курданёр]], а таксама анфіладнасць унутранай планіроўкі{{sfn|Кулагін|2001|с=114}}{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Для стварэння такіх ансамбляў у Вялікае Княства Літоўскае запрашаліся вядучыя еўрапейскія дойліды. Па праектах [[Матэус Даніэль Пёпельман|М.&nbsp;Д.&nbsp;Пёпельмана]] і яго вучняў быў узведзены [[Новы замак (Гродна)|Новы замак у Гародні]]. Замежныя майстры, такія як [[Джузэпэ Сака|Дж.&nbsp;Сака]], [[Карла Спампані|К.&nbsp;Спампані]] і [[Я. Габрыэль|Я.&nbsp;Габрыэль]], працавалі над стварэннем велічных палацаў у [[Палацава-паркавы комплекс Валовічаў (Свяцк)|Свяцку]], [[Сядзіба Храптовічаў (Шчорсы)|Шчорсах]], [[Ружанскі палац|Ружанах]] і [[Палац Радзівілаў (Дзятлава)|Дзятлаве]]. Інтэр'еры аздабляліся з выкарыстаннем стукавай лепкі, манументальнага жывапісу і мясцовых шпалер (габеленаў), мануфактуры па вытворчасці якіх былі заснаваны [[Радзівілы|Радзівіламі]] і [[Агінскія|Агінскімі]] ў [[Слуцкія паясы|Слуцку]], [[Мір (Карэліцкі раён)|Міры]] і [[Карэлічы|Карэлічах]] (Альбе){{sfn|Кулагін|2001|с=114—115}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Каралеўскі палац у Гродне.jpg|Новы замак у Гродне Свяцкі палац (01).jpg|Свяцкі палац Ščorsy, Chraptovič. Шчорсы, Храптовіч (T. Boretti, 1894) (5).jpg|Шчорсаўскі палац Палац_Сапегаў,_Ружаны.jpg|Ружанскі палац Дзятлава. Палац Радзівілаў. Галоўны фасад.jpg|Дзятлаўскі палац Niaśviž, Alba. Нясьвіж, Альба (L. Lutnicki, 1784).jpg|Праект альтанкі для парку ў Альбе </gallery> Неад'емнай часткай барочных рэзідэнцый сталі [[Рэгулярны парк|рэгулярныя (французскія і італьянскія) паркі]]. Яны ўяўлялі сабой складаныя геаметрычныя кампазіцыі са стрыжаных дрэў ([[Шпалеры (садова-паркавае мастацтва)|шпалер]]), якія ўтваралі зялёныя «кабінеты», «залы» і [[Зялёны лабірынт|лабірынты]]. У парках актыўна выкарыстоўваліся экзатычныя расліны ў [[Вазон|вазонах]], [[Аранжарэя|аранжарэі]] і [[Фігарня|фігарні]]. Цікавай асаблівасцю паркабудавання Беларусі было шырокае выкарыстанне тэрасавання рэльефу: італьянскія сады на некалькіх [[Тэраса|тэрасах]] з [[Падпорная сцяна|падпорнымі сценкамі]] і [[Лесвіца|лесвіцамі]] былі створаны ў [[Валожын|Валожыне]], [[Альба (паркавы комплекс)|Альбе]] пад [[Нясвіж|Нясвіжам]], [[Ружаны|Ружанах]] і іншых маёнтках{{sfn|Федарук|2001|с=285—287}}. == Драўлянае культавае дойлідства == Асноўным традыцыйным матэрыялам у забудове гарадоў і вёсак Беларусі заставалася дрэва. На развіццё манументальнага драўлянага дойлідства пачынаючы з XVII&nbsp;стагоддзя аказвалі значны ўплыў мастацкія стылі, што ўжо панавалі ў мураванай архітэктуры. Па сваёй архітэктоніцы драўляныя храмы падзяляліся на дзве асноўныя групы: ''клецкія'' і ''крыжовыя''{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Клецкія храмы (назва паходзіць ад традыцыйнай сялянскай пабудовы — [[клеці]]) складаліся з аднаго ці некалькіх прамавугольных зрубаў. Пад уплывам мураваных готыка-рэнесансных храмаў спачатку склаўся тып будынка з вежай над бабінцам (цэрквы ў Гарадку, [[Свята-Троіцкая царква (Дабраслаўка)|Дабраслаўцы]], [[Свята-Троіцкая царква (Дастоева)|Дастоеве]]). У перыяд барока пашырылася будаўніцтва двухзрубавых драўляных цэркваў з плоскім бязвежавым фасадам, завершаным трохвугольным франтонам (цэрквы ў [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Вавулічы)|Вавулічах]], [[Свята-Троіцкая царква (Бездзеж)|Бездзежы]], [[Свята-Пакроўская царква (Дзеткавічы)|Дзеткавічах]]). На наступным этапе пачалі ўзводзіць храмы з дзвюма вежамі па баках галоўнага фасада ([[Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Дзівін)|цэрквы ў Дзівіне]], [[Свята-Юр'еўская царква (Валавель)|Валавелі]], [[Свята-Мікалаеўская царква (Латыгаль)|Латыгалі]], [[Касцёл Святой Тройцы (Цялядавічы)|касцёл у Цялядавічах]]){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. <gallery mode="packed" perrow="4" heights="150"> Файл:Дабраслаўка. Царква (01).jpg|Троіцкая царква ў Дабраслаўцы Файл:Dastojeva, Illinskaja. Дастоева, Ільлінская (Z. Gloger, 1905).jpg|Ільінская царква ў Дастоеве Файл:Вавулічы. Свята-Раства-Багародзіцкая царква (04).jpg|Свята-Раства-Багародзіцкая царква ў Вавулічах Файл:Бездзеж. Царква Прасвятой Тройцы (02).jpg|Свята-Троіцкая царква ў Бездзежы Файл:Дзеткавічы. Свята-Пакроўская царква.jpg|Свята-Пакроўская царква ў Дзеткавічах Файл:Дзівін. Свята-Параскева-Пятніцкая царква.jpg|Свята-Параскева-Пятніцкая царква ў Дзівіне Файл:Valaviel, Juraŭskaja. Валавель, Юраўская (XX).jpg|Свята-Георгіеўская царква ў Валавелі Файл:Łatyhal, Mikolskaja. Латыгаль, Мікольская (1900).jpg|Свята-Мікалаеўская царква ў Латыгалі Файл:Цялядавічы. Царква (01).jpg|Свята-Троіцкая царква ў Цялядавічах Файл:Хаціслаў. Спаса-Праабражэнская царква (01).jpg|Спаса-Праабражэнская царква ў Хаціславе </gallery> Вежы драўляных храмаў барока звычайна не мелі ніякага функцыянальнага (абарончага) прызначэння: адзінай іх мэтай было ўзбагачэнне сілуэта збудавання і ўзмацненне дынамікі кампазіцыі. У XVIII&nbsp;стагоддзі яны пачалі раскрапоўваць фасады на ўсю вышыню і нават ставіліся пад вуглом да плоскасці фасада (як у царкве ў [[Хаціслаў|Хаціславе]]){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=74}}. Крыжовыя ў плане драўляныя саборы, якія неслі візантыйскую традыцыю, генетычна паходзячы ад мураванага крыжова-купальнага храма, у XVII—XVIII&nbsp;стагоддзях будавалі пераважна пры буйных праваслаўных манастырах: [[Свята-Троіцкі Маркаў манастыр|віцебскім Маркавым]], [[Богаяўленскі Куцеінскі манастыр|аршанскім Богаяўленскім Куцеінскім]], [[Свята-Духаўскі Тупічэўскі манастыр|мсціслаўскім Тупічэўскім]]. Вызначальнай рысай такіх помнікаў з'яўлялася тэктанічнае адзінства аб'ёмаў і маналітнасць кампазіцыі дахаў{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71, 74}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Viciebsk,_Markaŭščyna,_Trajeckaja._Віцебск,_Маркаўшчына,_Траецкая_(I._Trutnev,_1866).jpg|Траецкая царква Маркава манастыра. [[І. Трутнеў]], 1866 Vorša, Kuciejna, Bohajaŭlenski. Ворша, Куцейна, Богаяўленскі (D. Strukov, 1864-67).jpg|Куцеінскі манастыр. [[Д. Струкаў]], 1864-1867 Amścisłaŭ, Tupičeŭščyna, Duchaŭskaja. Амсьціслаў, Тупічэўшчына, Духаўская (P. Kryštaloŭ, 1911).jpg|Духаўская царква Тупічэўскага манастыра. П. Крышталёў, 1911 </gallery> == Сінтэз мастацтваў: інтэр’ер і манументальны жывапіс == Характэрнай асаблівасцю барочнай архітэктуры стаў гарманічны сінтэз дойлідства, жывапісу і скульптуры. Дэкаратыўная пластыка, аснову якой складала ордарная сістэма, на працягу XVII—XVIII&nbsp;стагоддзяў эвалюцыянавала ад адзіночных плоскіх пілястраў да шматлікіх раскраповак, хвалістых карнізаў, пукатых і ўвагнутых аб’ёмаў. У аздобе інтэр’ераў пачалі шырока ўжываць лепку ў тэхніцы ''[[стука]]'' (штучнага мармуру з абпаленага гіпсу, вапны і клею){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Асаблівае значэнне ў арганізацыі ўнутранай прасторы набылі манументальныя фрэскавыя размалёўкі. Жывапісныя кампазіцыі візуальна разрывалі тэктанічныя межы будынкаў, ствараючы ілюзію незамкнёнай, бязмежнай прасторы. Вялікі ўплыў на развіццё фрэскавага мастацтва ў Беларусі аказала так званая «[[Квадратура (мастацтва)|квадратура]]» — ілюзорная архітэктурная перспектыва. Яе распаўсюджанню садзейнічала выкарыстанне друкаваных узорнікаў, у прыватнасці трактата італьянскага майстра [[Андрэа Поца]]{{sfn|Гаршкавоз|2001|с=206}}. [[Файл:Касьцёл сьв. Станіслава ў Магілёве, галоўная нава.jpg|міні|злева|Роспісы касцёла Св. Станіслава ў Магілёве]] Манументальны жывапіс XVIII&nbsp;стагоддзя развіваўся ў цеснай сувязі з заходнееўрапейскімі (рымскімі і баварскімі) узорамі. Выдатнымі прыкладамі барочнага сценапісу з’яўляюцца фрэскі [[Касцёл Святога Францішка Ксаверыя (Гродна)|фарнага касцёла ў Гародні]], [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар кармелітаў (Мсціслаў)|кармеліцкага касцёла ў Мсціславе]], [[Сабор Унебаўзяцця Дзевы Марыі і Святога Станіслава|касцёла Святога Станіслава ў Магілёве]], а таксама страчаныя роспісы [[Касцёл езуітаў (Нясвіж)|касцёла езуітаў у Нясвіжы]] і [[Беразвецкая царква|царквы ў Беразвеччы]]{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}{{sfn|Гаршкавоз|2001|с=204, 207}}. Адначасова з каталіцкімі храмамі багатымі фрэскамі ўпрыгожваліся і праваслаўныя: так, у роспісах [[Свята-Духаўская царква Тупічэўскага манастыра|Свята-Духаўскай царквы]] [[Тупічэўскі манастыр (Мсціслаў)|Тупічэўскага манастыра]] ў Мсціславе (сярэдзіна XVII&nbsp;ст.) праявіўся поўны разрыў з візантыйскай традыцыяй, здзіўляла прастанароднасць вобразаў і багацце этнаграфічных рэалій{{sfn|Шматаў|2001|с=15}}. [[Файл:Магілёўскі абласны мастацкі музей. Захаваная спадчына. Фрагменты іканастаса Мікалаеўскай царквы ў Магілёве (2).jpg|thumb|Фрагменты іканастаса Мікалаеўскай царквы ў Магілёве ў тэхніцы «беларускай рэзі»]] [[Файл:Іканастас Мікольскай царквы ў Магілёве, foto 1.jpg|міні|злева|Іканастас Мікольскай царквы ў Магілёве]] Вялікага росквіту ў эпоху барока дасягнула алтарная скульптура і манументальная разьба па дрэве. Для надання эмацыянальнай прыўзнятасці інтэр’ерам выкарыстоўвалася тэхніка аб’ёмнай, скразной арнаментальнай разьбы з расліннымі матывамі, якая стала вядомай далёка за межамі краіны пад назвай «[[беларуская рэзь]]»{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=74}}{{sfn|Шматаў|2001|с=18}}. Сапраўдным шэдэўрам манументальна-дэкаратыўнага мастацтва з’яўляецца ансамбль [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Пінск)|касцёла францысканцаў у Пінску]] (першая палова XVIII&nbsp;ст.). Яго галоўны і бакавыя алтары, а таксама ўнікальны амбон багата аздоблены разьбянымі фігурамі апосталаў і анёлаў, вітымі калонамі, картушамі і балдахінамі, якія ствараюць выключна дынамічную і тэатралізаваную кампазіцыю{{sfn|Ярашэвіч|2001|с=187, 189—193}}. == Адметнасці ўніяцкага храмабудаўніцтва == Важную ролю ў станаўленні і развіцці архітэктуры беларускага барока (у прыватнасці, яго віленскай фазы) адыграла грэка-каталіцкая (уніяцкая) царква і яе манаскі [[Базыльяне|ордэн базыльян]]. Спецыфічныя ўмовы поліканфесійнага грамадства і літургічныя патрабаванні ўніятаў прывялі да выпрацоўкі ўнікальных архітэктурна-планіровачных і мастацкіх рашэнняў, якія іманентна выпрацаваліся на аснове традыцый мясцовага дойлідства з улікам усходніх і заходніх уплываў{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=144}}. У працэсе эвалюцыі ўніяцкага барока сфарміраваўся тып двухвежавага аднаапсіднага храма (часцей за ўсё трохнефавай базілікі). Адной з самых адметных асаблівасцей шэрагу ўніяцкіх помнікаў сярэдзіны XVIII&nbsp;стагоддзя стала мерыдыянальная арыентацыя будынкаў — алтаром на поўнач. Гэты прыём, які парушаў традыцыйную арыентацыю на ўсход, узнік як вынік ідэі сімвалічнага нейтралітэту ўніятаў да ўплываў заходняй (Рым) і ўсходняй (Масква) цэркваў. Яскравым прыкладам такой арыентацыі з'яўляецца перабудаваны [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор у Полацку]]{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=146}}. У інтэр'ерах уніяцкіх храмаў таксама сфарміраваліся спецыфічныя рысы. Замест традыцыйных драўляных іканастасаў тут пачалі ўзводзіць мураваныя алтарныя перагародкі. Гэтыя канструкцыі мелі шматпланавую прасторава-развітую будову, багата аздабляліся ляпнымі пазалочанымі гірляндамі, картушамі і капітэлямі, спалучаючы каталіцкую тэатралізаванасць з захаваннем усходняй літургічнай функцыі (напрыклад, у Сафійскім саборы і [[Касцёл Святых Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Беразвечча)|царквы ў Беразвеччы]]){{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=147—148}}. Для вонкавага аблічча манастырскіх храмаў базыльян характэрна выкарыстанне так званых «брамкавых» фасадаў. У такіх кампазіцыях галоўны фасад пазбаўляўся масіўных бакавых вежаў і нагадваў манументальную браму з дынамічным і насычаным пластыкай цэнтральным завяршэннем (фігурным атыкавым франтонам). Падобныя рашэнні можна ўбачыць у [[Свята-Троіцкая царква (Вольна)|царкве ў Вольне]], храме ў [[Свята-Пакроўскі манастыр (Талачын)|Талачыне]] і [[Багаяўленская царква (Жыровічы)|Богаяўленскай царкве ў Жыровічах]]{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=154—157}}. == Праваслаўнае і пратэстанцкае дойлідства == === Пратэстанцкія зборы === У перыяд пашырэння [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] ў Вялікім Княстве Літоўскім (канец XVI — першая палова XVII&nbsp;стагоддзя) актыўнае будаўніцтва разгарнулі пратэстанты, у першую чаргу кальвіністы. Архітэктура [[Кальвінскі збор|кальвінскіх збораў]] (храмаў) вызначалася суровым аскетызмам, лапідарнасцю формаў і адсутнасцю багатага дэкору, што адпавядала ідэалогіі гэтай канфесіі. Пратэстанцкія храмы ў [[Смаргонь|Смаргоні]], [[Кальвінскі збор (Койданава)|Койданаве]], [[Кальвінскі збор (Заслаўе)|Заслаўі]] першапачаткова захоўвалі познегатычныя і рэнесансныя рысы, уключаючы відавочны абарончы характар (таўшчэзныя сцены, вузкія вокны-байніцы, масіўныя вежы){{sfn|Габрусь|2001|с=83—85}}. Аднак паступова, у працэсе перабудоў і развіцця, архітэктура збораў пачала ўбіраць у сябе элементы барока. Яскравым прыкладам такога сінтэзу з'яўляецца кальвінскі збор у Смаргоні, які мае ўнікальную цэнтрычную васьмігранную структуру (актагон), завершаную шатровым дахам і ўпрыгожаную барочнымі архітэктурнымі дэталямі. Барочныя рысы праявіліся і ў вырашэнні вежаў, аздабленні інтэр'ераў стукавай лепкай, выкарыстанні складаных прафіляваных карнізаў{{sfn|Габрусь|2001|с=85—87}}. === Магілёўская архітэктурная школа === У праваслаўным дойлідстве XVII&nbsp;стагоддзя таксама адбываліся складаныя працэсы адаптацыі новага стылю да традыцыйных візантыйска-рускіх канонаў. Найбольш яскрава гэты сінтэз праявіўся на ўсходзе Беларусі, дзе намаганнямі мясцовых рамесных цэхаў сфарміравалася так званая «магілёўская архітэктурная школа»{{sfn|Гліннік|2001|с=173}}. У першай палове і сярэдзіне XVII&nbsp;стагоддзя праваслаўныя брацтвы і манастыры ўзводзілі мураваныя храмы, якія захоўвалі традыцыйную крыжова-купальную кампазіцыю, але аздабляліся знешне ў формах пострэнесансу і ранняга барока. Да гэтага кола помнікаў належаць [[Свята-Богаяўленскі сабор (Магілёў)|Богаяўленскі сабор]] (1636—1639), [[Свята-Мікольскі манастыр (Магілёў)|Мікольская]] (1669—1672) і [[Успенская царква (Магілёў)|Успенская]] (1670—1684) цэрквы ў [[Магілёў|Магілёве]], а таксама [[Святадухаўская царква Куцеінскага манастыра|Святадухаўская царква]] [[Богаяўленскі Куцеінскі манастыр|Куцеінскага манастыра]] пад [[Орша|Оршай]] (да 1653 года){{sfn|Гліннік|2001|с=173—174}}{{sfn|Габрусь|2001|с=109—111}}. Магілёўская архітэктурная школа вызначалася выкарыстаннем шмат'ярусных фігурных франтонаў з пластычнымі валютамі і нішамі. У адрозненне ад каталіцкіх і ўніяцкіх храмаў, фасады магілёўскіх праваслаўных цэркваў мелі больш плоскасны, «дывановы» характар аздаблення, які імітаваў структуру шмат'ярусных драўляных іканастасаў. Інтэр'еры гэтых храмаў шчодра ўпрыгожваліся фрэскавай паліхроміяй і багатай драўлянай «беларускай рэззю»{{sfn|Габрусь|2001|с=113—114}}{{sfn|Гліннік|2001|с=174}}. Характэрна, што мастацкія формы магілёўскага барока захоўвалі пэўны архаізм і кансерватызм аж да канца XVII&nbsp;стагоддзя, што было прадыктавана ідэалагічным супрацьстаяннем праваслаўнага насельніцтва каталіцкай экспансіі{{sfn|Гліннік|2001|с=176—179}}. == Уплыў на мастацтва Расіі і Украіны == Беларускія майстры адыгралі выключна важную ролю ў станаўленні барочнага мастацтва і архітэктуры ў суседніх усходнеславянскіх краінах. Найбольш інтэнсіўны працэс міграцыі мастацкіх ідэй і саміх творцаў адбываўся ў сярэдзіне XVII&nbsp;стагоддзя. Падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|руска-польскай вайны 1654—1667 гадоў]] вялікая колькасць беларускіх майстроў (дойлідаў, жывапісцаў, рэзчыкаў, кафляроў) з [[Вільня|Вільні]], [[Полацк|Полацка]], [[Віцебск|Віцебска]], [[Смаленск|Смаленска]] і іншых гарадоў была гвалтоўна вывезена ў [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскую дзяржаву]]. У Маскве яны былі паселены ў асобнай Мяшчанскай слабадзе і працавалі пры царскім двары ў [[Аружэйная палата|Аружэйнай палаце]]{{sfn|Шматаў|2001|с=21}}. Значнае ўздзеянне беларускія майстры аказалі на развіццё рускага дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва і манументальнага дэкору. У Расію была прынесена традыцыя аб'ёмна-ажурнай разьбы па дрэве, якая атрымала назву «[[беларуская рэзь]]» (або «флемская разьба»). Гэтая тэхніка, насычаная барочнымі расліннымі матывамі, выкарыстоўвалася пры стварэнні іканастасаў, напрыклад, у Смаленскім саборы [[Новадзявочы манастыр|Новадзявочага манастыра ў Маскве]], і аздабленні царскіх палацаў, у прыватнасці, драўлянага палаца ў [[Каломенскае|Каломенскім]]{{sfn|Шматаў|2001|с=26}}. Не меншы ўплыў зрабілі беларускія кафляры. Майстры [[Ігнацій Максімаў]], [[Сцяпан Іваноў-Палубес]] і [[Пётр Іваноў-Заборскі]] наладзілі ў Расіі вытворчасць шматколернай паліванай [[Кафля|кафлі]]. Яны ўпершыню прыўнеслі ў рускае дойлідства барочныя матывы (калонкі, [[Антаблемент|антаблементы]], [[Картуш (архітэктура)|картушы]], выявы [[Херувім|херувімаў]]), якія актыўна выкарыстоўваліся пры аздабленні [[Валдайскі Іверскі манастыр|Іверскага манастыра на Валдаі]] і [[Нова-Іерусалімскі манастыр|Нова-Іерусалімскага сабора]]{{sfn|Шматаў|2001|с=26}}. Акрамя таго, беларускія майстры садзейнічалі ўкараненню ў рускае дойлідства заходнееўрапейскай [[Ордарная сістэма|ордарнай сістэмы]]{{sfn|Шматаў|2001|с=22}}. На тэрыторыі [[Украіна|Украіны]] барока пачало фарміравацца пазней, чым у Беларусі, і таксама адчула на сабе ўплыў беларускай архітэктурнай школы. Першы ўкраінскі барочны помнік — [[Касцёл езуітаў (Львоў)|касцёл езуітаў у Львове]] (1610—1630-я гады) — узводзіўся італьянскім дойлідам [[Джакама Брыяна|Дж.&nbsp;Брыяна]], які відавочна абапіраўся на вопыт будаўніцтва езуіцкага [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёла Божага Цела ў Нясвіжы]]. Падабенства франтонаў і агульнай кампазіцыі ў абодвух помніках з'яўляецца бясспрэчным. Значны ўплыў на ўкраінскае мастацтва аказалі і беларускія майстры кніжнай гравюры, напрыклад, браты [[Аляксандр Тарасевіч|Аляксандр]] і [[Лявонцій Тарасевіч|Лявонцій Тарасевічы]], друкар [[Спірыдон Собаль]], якія перанеслі ў Кіеў і Львоў перадавыя дасягненні [[Віленская школа гравюры|віленскай]] і [[Магілёўская школа гравюры|магілёўскай школ]] медзярыту{{sfn|Шматаў|2001|с=29—30}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Мураваныя харалы|ref=Габрусь}} * {{артыкул |аўтар=[[В. Ф. Шматаў|Шматаў В. Ф.]] |загаловак=Станаўленне барока ў мастацтве ўсходнеславянскіх народаў |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=7—45 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Шматаў}} * {{артыкул |аўтар=[[Б. А. Лазука|Лазука Б. А.]] |загаловак=Беларускае барока. Тэндэнцыі і напрамкі развіцця |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=50—64 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Лазука}} * {{артыкул |аўтар=[[Т. В. Габрусь|Габрусь Т. В.]] |загаловак=Абрысы станаўлення стылю барока ў манументальным дойлідстве Беларусі |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=65—80 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Габрусь_Абрысы}} * {{артыкул |аўтар=[[А. М. Кулагін|Кулагін А. М.]] |загаловак=Элітная архітэктура барока Беларусі ў агульнаеўрапейскім кантэксце |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=102—123 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Кулагін}} * {{артыкул|ref=Чантурыя_Ю|аўтар=[[Ю. У. Чантурыя|Чантурыя Ю. У.]]|загаловак=Архітэктурны ансамбль плошчы ў горадабудаўніцтве барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=81—101|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Федарук|аўтар=[[А. Т. Федарук|Федарук А. Т.]]|загаловак=Эпоха барока ў паркабудаўніцтве Беларусі|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=282—290|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Гаршкавоз|аўтар=[[В. Дз. Гаршкавоз|Гаршкавоз В. Дз.]]|загаловак=Беларускі сценапіс XVIII ст. Тыпалогія ў кантэксце польскага барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=203—212|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Ярашэвіч|аўтар=[[А. А. Ярашэвіч|Ярашэвіч А. А.]]|загаловак=Архітэктурна-скульптурны ансамбль касцёла францысканцаў у Пінску|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=186—202|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Габрусь_Аспекты|аўтар=[[Т. В. Габрусь|Габрусь Т. В.]]|загаловак=Стылістычныя аспекты архітэктуры віленскага барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=140—166|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Гліннік|аўтар=[[В. В. Гліннік|Гліннік В. В.]]|загаловак=Святадухаўская (цёплая) царква Куцеінскага Богаяўленскага манастыра. Досвед рэканструкцыі|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=167—185|isbn=985-08-0452-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Архітэктура Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктура барока ў Беларусі]] swoq0hc6fczm6x3dy6fwuzh3nl6f6wi 5122089 5122088 2026-04-06T06:05:47Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Адметнасці ўніяцкага храмабудаўніцтва */ 5122089 wikitext text/x-wiki [[Файл:Нясвіж. Касцёл Божага Цела. 2022.jpg|міні|Першым помнікам барока не толькі ў Беларусі, але і на тэрыторыі ўсёй Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]], пабудаваны ў 1587—1593 гг. італьянскім архітэктарам [[Джавані Марыя Бернардоні|Янам Марыяй Бернардоні]]]] '''Архітэкту́ра баро́ка ў Белару́сі''' — мастацкі і [[архітэктурны стыль]], які дамінаваў у манументальным, [[Культавая архітэктура|культавым]] і свецкім дойлідстве на тэрыторыі сучаснай [[Беларусь|Беларусі]] (у межах [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]) з канца XVI і да канца XVIII&nbsp;стагоддзя. З'яўляючыся лагічным працягам агульнаеўрапейскіх працэсаў, [[барока]] на беларускіх землях не было простым механічным запазычаннем заходнееўрапейскіх узораў. Увабраўшы ў сябе элементы [[Беларуская готыка|мясцовай готыкі]] і [[Рэнесанс у Беларусі|рэнесансу]], а таксама глыбокія традыцыі візантыйска-рускай сістэмы [[Крыжова-купальны храм|крыжова-купальнага храма]], гэты стыль набыў яскравыя нацыянальныя і рэгіянальныя рысы{{sfn|Лазука|2001|с=50-51}}{{sfn|Габрусь|2001|с=68-69}}. Своеасаблівы сінтэз заходняй (каталіцкай) і ўсходняй ([[Візантыйская архітэктура|візантыйскай]]) архітэктурных традыцый, які выявіўся ў прасторавых кампазіцыях, [[Тэктоніка|тэктоніцы]] і дэкоры, атрымаў у мастацтвазнаўстве назву '''беларускае барока'''. Тэрмін упершыню быў уведзены ў навуковы зварот у канцы 1920-х гадоў гісторыкам архітэктуры [[М. Шчакаціхін|М.&nbsp;Шчакаціхіным]]<ref name="shchak">{{кніга |аўтар=[[М. Шчакаціхін|Шчакаціхін М.]] |загаловак=Нарысы з гісторыі беларускага мастацтва. Т. 1. |месца=Мн. |выдавецтва=Інбелкульт |год=1928}}</ref>{{sfn|Габрусь|2001|с=7}}. З'яўленне барока ў Беларусі было непасрэдна звязана з грамадска-палітычнымі падзеямі другой паловы XVI&nbsp;стагоддзя: [[Люблінская унія|Люблінскай уніяй]] (1569), пачаткам каталіцкай [[Контррэфармацыя ў ВКЛ|контррэфармацыі]] і прыходам [[Ордэн езуітаў|ордэна езуітаў]]. Першым манументальным помнікам барока не толькі ў Беларусі, але і на тэрыторыі ўсёй Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]] (1587—1593), пабудаваны італьянскім архітэктарам [[Джавані Марыя Бернардоні|Янам Марыяй Бернардоні]] па фундацыі князя [[Мікалай Крыштоф Радзівіл Сіротка|Мікалая Крыштофа Радзівіла «Сіроткі»]]{{sfn|Габрусь|2001|с=68}}{{sfn|Шматаў|2001|с=12}}. Нягледзячы на тое, што першапачаткова барока выступала як стыль каталіцкай (найперш езуіцкай) архітэктуры, у спецыфічных умовах поліканфесійнага грамадства Вялікага Княства Літоўскага яно хутка пераадолела рэлігійныя рамкі. Барочная эстэтыка паступова была ўспрынята і перапрацавана [[Праваслаўе ў Вялікім Княстве Літоўскім|праваслаўнай]], [[Уніяцкая царква на Беларусі|уніяцкай]] і нават [[Кальвінізм|пратэстанцкай (кальвінісцкай)]] цэрквамі, стаўшы ўніверсальным стылем эпохі{{sfn|Лазука|2001|с=50}}{{sfn|Габрусь|2001|с=69}}. Эвалюцыя беларускага барока прайшла некалькі этапаў: ад суровых, манументальных форм ранняга і [[Сармацкае барока|«сармацкага» барока]] (XVII&nbsp;ст.) да вытанчанага, надзвычай пластычнага і дынамічнага [[Віленскае барока|віленскага барока]] (сярэдзіна і другая палова XVIII&nbsp;ст.){{sfn|Габрусь|2001|с=68}}. Дасягненні беларускіх майстроў і самабытнасць сфарміраванай імі архітэктурнай школы аказалі значны ўплыў на развіццё манументальнага дойлідства, [[Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва|дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]] і [[Іканапіс|іканапісу]] ў суседніх краінах, у прыватнасці, стаўшы адным з фактараў станаўлення [[барока ў Расіі]] і [[Барока ва Украіне|на Украіне]]{{sfn|Шматаў|2001|с=11, 27—28}}. == Гістарычныя перадумовы і вытокі == З’яўленне і пашырэнне барока ў беларускай архітэктуры было цесна звязана са значнымі сацыяльна-палітычнымі падзеямі другой паловы XVI&nbsp;стагоддзя: заключэннем [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] (1569) і пачаткам каталіцкай [[Контррэфармацыя|контррэфармацыі]], якую праводзіў у першую чаргу [[Таварыства Ісуса|ордэн езуітаў]]. У манументальнае дойлідства [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] быў прыўнесены новы архітэктурна-мастацкі стыль, выразныя сродкі якога вызначаліся павышанай экспрэсіяй і былі пакліканы ўмацаваць пазіцыі каталіцкай царквы{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Цэнтрам станаўлення гэтага стылю стала [[Італія]] (у прыватнасці, [[Рым]]), адкуль ён пачаў сваё шэсце па Еўропе{{sfn|Шматаў|2001|с=12}}. [[Файл:Chiesa gesu facade.jpg|міні|злева|Галоўны ордэнскі храм езуітаў [[Іль Джэзу]] ў [[Рым]]е, які паслужыў для нясвіжскага касцёла Божага Цела]] Беларусь стала адной з першых краін, якая прычынілася да развіцця барока. Першым помнікам гэтага стылю на тэрыторыі Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]], пабудаваны ў 1587—1593 гадах. Яго з’яўленне звязана з дзейнасцю нясвіжскага князя [[Мікалай Крыштоф Радзівіл Сіротка|Мікалая Крыштофа Радзівіла «Сіроткі»]], які пасля паломніцтва ў Святую Зямлю і наведвання Італіі запрасіў італьянскага архітэктара-езуіта [[Джавані Марыя Бернардоні|Яна Марыю Бернардоні]]{{sfn|Шматаў|2001|с=14—15}}. Прататыпам для нясвіжскага касцёла паслужыў галоўны ордэнскі храм езуітаў [[Іль Джэзу]] ў [[Рым]]е. Аднак ужо ў гэтым раннім беларускім помніку праявіліся мясцовыя адметнасці: спрошчаная трактоўка [[Архітэктурны ордар|ордара]] на галоўным фасадзе, больш дэталёвая апрацоўка бакавых фасадаў, наяўнасць гранёных капэл па баках нефаў{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Істотнай падзеяй, звязанай з пачаткам эпохі барока і будаўніцтвам у Нясвіжы, стала таксама ўвядзенне ў беларускае дойлідства прафесійнага праектнага чарцяжа{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Аднак рэзкага і поўнага адмаўлення ад папярэдніх традыцый пад уздзеяннем заходняга барочнага ўзору не адбылося. Новы стыль з’явіўся тым зернем, якое дало парасткі толькі дзякуючы спецыфічным мясцовым умовам. [[Берасцейская унія|Берасцейская царкоўная унія]] 1596 года надзвычай абвастрыла рэлігійна-палітычную барацьбу ў краіне. Саперніцтва паміж католікамі, праваслаўнымі і ўніятамі ў сферы культавага будаўніцтва вымушала ўсе канфесіі звяртацца да найбольш выразных архітэктурных сродкаў барока, адначасова сінтэзуючы іх з мясцовымі будаўнічымі прыёмамі мінулага. Менавіта ў выніку гэтых складаных сацыяльна-культурных працэсаў на працягу XVII—XVIII&nbsp;стагоддзяў сфарміравалася самабытная архітэктурна-мастацкая сістэма беларускага барока{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68—69}}. Візантыйская першааснова праваслаўнай царквы не знікла, а засталася адным «са складаемых» у фарміраванні новага стылю, што абумовіла ўнікальнасць беларускай архітэктуры ў параўнанні з суседнімі польскай ці рускай школамі{{sfn|Шматаў|2001|с=7}}. == Эвалюцыя і стылявыя кірункі == Развіццё стылю барока ў манументальным дойлідстве Беларусі прайшло тры асноўныя перыяды: ранняе барока (канец XVI&nbsp;— першая палова XVII&nbsp;стагоддзя), сталае або [[Сармацкае барока|«сармацкае» барока]] (другая палова XVII&nbsp;— 1730-я гады) і позняе або [[віленскае барока]] (1730-я&nbsp;— 1780-я гады){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. === Ранняе барока === [[Файл:Ružany Holy Trinity Church 2023-06-24 5352.jpg|міні|злева|Касцёл Святой Тройцы ў Ружанах]] У першай палове XVII&nbsp;стагоддзя ў беларускай архітэктуры яшчэ працягвалі ўзводзіць храмы з аднанефавай і аднавежавай структурай, што была больш характэрнай для папярэдняга гістарычнага этапу. Да такіх пабудоў адносяцца [[Троіцкі касцёл (Ружаны)|касцёл дамініканцаў у Ружанах]] (1617) і [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы і кляштар бернардзінцаў (Слонім)|касцёл бернардзінцаў у Слоніме]] (1639). Адначасова пашыраўся і новы тып культавай пабудовы&nbsp;— трохнефавая [[Базіліка|базіліка]] з бязвежавым галоўным фасадам, які быў шчодра насычаны ордарнымі элементамі. Такія рысы ўласцівы [[Касцёл Святога Фамы Аквінскага і кляштар дамініканцаў (Мінск)|касцёлу дамініканцаў у Менску]] (пабудаваны пасля 1615 года) і [[Касцёл бернардзінцаў (Гродна)|касцёлу бернардзінцаў у Гародні]]{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. Вызначальным момантам у выпрацоўцы характэрнага тыпу беларускага барочнага храма стала фарміраванне двухвежавых фасадаў. Гэты прынцып быў рэалізаваны ў [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дзятлава)|касцёле ў Дзятлаве]] (1642), [[Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар брыгітак (Гродна)|касцёле брыгітак у Гародні]] (1642—1651) і ў [[Касцёл Наведвання Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Вішнева)|касцёле ў Вішневе]] (1637—1641). Ранні этап развіцця стылю праходзіў пры дамінаванні так званага «езуіцкага барока», калі архітэктары-езуіты ўзводзілі касцёлы і калегіумы па ўзору рымскіх бажніц. Суровая дысцыпліна ордэна вымагала зацвярджэння праектаў у Рыме, і ў выніку раннебарочныя помнікі часта атрымлівалі строгую тэктоніку, буйнамаштабнасць і класічнае выкарыстанне рымскага ордара без залішняй пластычнай дэкаратыўнасці вонкавага аблічча{{sfn|Кулагін|2001|с=107}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Краявіды Слоніма (19).jpg|Касцёл Найсвяцейшай Тройцы ў Слоніме Miensk, Daminikanskaja-Vałockaja. Менск, Дамініканская-Валоцкая (1944).jpg|Касцёл Святога Тамаша Аквінскага ў Мінску Ансамбль_былога_кляштара_бернардзінцаў.jpg|Касцёл Адшукання Святога Крыжа ў Гродне Дятлово_костёл_2.jpg|Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Дзятлаве Гродна_2015._Касцёл_Дабравешчання_Найсвяцейшай_Дзевы_Марыі.jpg|Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Гродне Вішнева. Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі.jpg|Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Вішневе </gallery> === Сталае («сармацкае») барока === У адрозненне ад абарончых храмаў перыяду [[Беларуская готыка|беларускай готыкі]], у эпоху барока вежы канчаткова страцілі сваё непасрэднае функцыянальнае (абарончае) прызначэнне і сталі выключна важнымі кампазіцыйнымі элементамі. Двухвежавасць вынікала з імкнення архітэктараў узмацніць эмацыянальнае ўздзеянне будынка на гледача. Галоўны фасад пачаў трактавацца як своеасаблівая тэатральная «куліса» для ўсёй кампазіцыі, якая завяршала агульную дынаміку архітэктурных мас. Менавіта гэты мастацкі прынцып, а не павышаная дэкаратыўная пластыка, уласцівы лепшым помнікам сталага беларускага барока{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. Такі падыход яскрава адлюстраваны ў архітэктуры [[Касцёл Святога Міхаіла Архангела (Міхалішкі)|касцёла аўгусцінцаў у Міхалішках]] (1655), [[Касцёл дамініканцаў (Буховічы)|касцёла дамініканцаў у Буховічах]] (1647), [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Засвір)|касцёла кармелітаў у Засвіры]] (1713) і [[Касцёл Праабражэння Гасподняга (Навагрудак)|фарнага касцёла ў Навагрудку]] (перабудаваны да 1724 года). Вонкавае аблічча гэтых будынкаў мае суровы, амаль сярэднявечны характар. Гэты стылявы кірунак, які атрымаў у мастацтвазнаўстве назву [[Сармацкае барока|«сармацкае барока»]], адлюстроўваў рыцарскія ідэалы тагачаснай шляхты. Храмы вылучаліся масіўнасцю і геаметрычнай спрошчанасцю аб'ёмаў, якія маглі моцна кантраставаць з надзвычай пышнай і багатай ілюзорнай лепкай у інтэр'еры, напрыклад, стукавая лепка ў [[Міхалішкаўскі касцёл|Міхалішках]], выкананая італьянскімі майстрамі [[П'етра Перці]] і [[Джавані Галі]]{{sfn|Шматаў|2001|с=18}}{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Касьцёл,_Міхалішкі.jpg|Касцёл Святога Міхаіла Арханёла ў Міхалішках Michališki._Church_of_St._Michael_the_Archangel_02.JPG|Багата дэкараваныя лепкай інтэр'еры касцёла Святога Міхаіла Арханёла ў Міхалішках Kasciol_Sviatoj_Trojcy_(Zasvir).jpg|Касцёл Найсвяцейшай Тройцы ў Засвіры Новогрудский фарный костёл Преображения Господня.jpg|Фарны касцёл у Навагрудку </gallery> === Позняе (віленскае) барока === У XVIII&nbsp;стагоддзі манументальнае будаўніцтва ў Беларусі ўступіла ў фазу свайго найвышэйшага росквіту. Для позняга беларускага барока стала ўласціва надзвычайная маляўнічасць і пластычнасць формаў, шматпланавая прасторавая структура фасадаў, багацце [[Святлацень|святлаценю]]. Архітэктура набыла стромкасць і лёгкасць, што надавала збудаванням вытанчаныя прапорцыі, мудрагелістыя скразныя праёмы і крывалінейныя абрысы вежаў і франтонаў. Станаўленне і росквіт мастацкіх асаблівасцей позняга барока непарыўна звязаны з творчасцю выдатнага віленскага архітэктара [[Іаган Крыштоф Глаўбіц|Яна Крыштофа Глаўбіца]], які працаваў над шматлікімі помнікамі на тэрыторыі Беларусі{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Гэты ўнікальны рэгіянальны кірунак, вядомы як [[віленскае барока]], стаў універсальным для розных хрысціянскіх канфесій, але найбольш яскрава і маштабна ён выявіўся менавіта ў культавых пабудовах уніятаў. Сярод найвыдатнейшых узораў гэтага стылю вылучаюцца [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор у Полацку]] (узведзены нанава ўніятамі ў 1738—1750 гадах на рэштках старажытнага храма XI&nbsp;стагоддзя), [[Касцёл Святых Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Беразвечча)|царква і манастыр базыльян у Беразвеччы]] (1756—1763), [[Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Баруны)|манастыр у Барунах]] (1747—1757), комплексы ў [[Свята-Троіцкая царква (Вольна)|Вольне]] (1768) і [[Свята-Пакроўскі манастыр (Талачын)|Талачыне]] (1769—1779), а таксама [[Богаяўленская царква (Жыровіцы)|Багаяўленская]] і [[Крыжаўзвіжанская царква (Жыровічы)|Крыжаўзвіжанская]] цэрквы ў [[Свята-Успенскі Жыровіцкі манастыр|Жыровічах]] (1769) і [[Уваскрасенская царква (Віцебск)|Уваскрасенская царква ў Віцебску]] (1772){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Віленскае барока вызначалася тэлескапічна-яруснай аматэрыяльна-шкілетнай будовай вежаў і хвалістай прасторавай структурай, што стварала ілюзію дынамічнага руху архітэктурных мас уверх{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=154}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Полацк._Сафійскі_сабор.jpg|Сафійскі сабор у Полацку Hłybokaje,_Bieraźviečča,_Bazylanski._Глыбокае,_Беразьвечча,_Базылянскі_(J._Dulevič,_1934).jpg|Касцёл Святых Пятра і Паўла ў Беразвеччы Kaścioł_u_Barunach1.JPG|Касцёл Святых Апосталаў Пятра і Паўла ў Барунах Вольно_троицкая_церковь_01.jpg|Свята-Троіцкая царква ў Вольне Uniate Monastery in Tałačyn.JPG|Свята-Пакроўская царква ў Талачыне Жыровічы,_Богаяўленская_царква_1.jpg|Богаяўленская царква ў Жыровіцах Жыровічы, Крыжаўзьдзьвіжанская царква 1.jpg|Крыжаўзвіжанская царква ў Жыровіцах Віцебск._33.JPG|Свята-Васкрасенская (Рынкавая) царква ў Віцебску </gallery> == Горадабудаўніцтва і свецкая архітэктура == === Ансамблі плошчаў і забудова гарадоў === У эпоху барока горадабудаўнічыя і мастацкія прынцыпы — ансамблевасць, прасторавая разгорнутасць і дынамічнасць кампазіцыі, кантрасты маштабаў і рытмаў — знайшлі яскравае ўвасабленне ў грамадзянскай архітэктуры Беларусі. Замест хаатычнай сярэднявечнай забудовы пачалі фарміравацца цэласныя ансамблі плошчаў і вуліц. Маштабным прыкладам такога горадабудаўнічага падыходу з'яўляецца ансамбль [[Гарадніца (Гродна)|Гарадніцы]] ў [[Гродна|Гародні]], створаны ў 1765—1780-я гады па ініцыятыве гродзенскага старосты [[Антоні Тызенгаўз|Антонія Тызенгаўза]]. Гэты комплекс уключаў 85 будынкаў рознага прызначэння, згрупаваных вакол плошчаў і вуліц, у тым ліку палацы, навучальныя ўстановы і батанічны сад{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Галоўнымі грамадскімі ансамблямі сталі гарадскія плошчы, якія ў залежнасці ад функцыі падзяляліся на поліфункцыянальныя, гандлёвыя, культавыя і палацавыя. Спецыфічнай рысай барочнай планіроўкі малых гарадоў і мястэчак (напрыклад, [[Паставы|Паставаў]]) стала акцэнтаваная вось і выкарыстанне сіметрычна-асіметрычных кампазіцый забудовы. Прастора плошчаў арганізоўвалася з улікам візуальных перспектыў, якія замыкаліся вышыннымі дамінантамі — манументальнымі касцёламі, ратушамі або палацамі. У архітэктуры гандлёвых радоў, аўстэрый і дамоў рамеснікаў выкарыстоўваліся спрошчаныя формы барока, такія як фігурныя шчыпцы, пілястры і фігурныя ліштвы{{sfn|Чантурыя_Ю|2001|с=84—85}}. === Палацава-паркавыя рэзідэнцыі === У элітнай свецкай архітэктуры адбыўся карэнны пераход ад замкнёных абарончых замкаў да адкрытых рэпрэзентатыўных рэзідэнцый. Магнацкія двары арыентаваліся на агульнаеўрапейскі, шмат у чым французскі, ідэал палацава-паркавага комплексу тыпу ''entre cour et jardin'' («паміж дваром і паркам»). Асноўнымі прынцыпамі архітэктуры сталі паўзамкнёнасць аб'ёмна-прасторавай кампазіцыі, калі бакавыя флігелі разам з галоўным корпусам і агароджай утваралі парадны двор — [[курданёр]], а таксама анфіладнасць унутранай планіроўкі{{sfn|Кулагін|2001|с=114}}{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Для стварэння такіх ансамбляў у Вялікае Княства Літоўскае запрашаліся вядучыя еўрапейскія дойліды. Па праектах [[Матэус Даніэль Пёпельман|М.&nbsp;Д.&nbsp;Пёпельмана]] і яго вучняў быў узведзены [[Новы замак (Гродна)|Новы замак у Гародні]]. Замежныя майстры, такія як [[Джузэпэ Сака|Дж.&nbsp;Сака]], [[Карла Спампані|К.&nbsp;Спампані]] і [[Я. Габрыэль|Я.&nbsp;Габрыэль]], працавалі над стварэннем велічных палацаў у [[Палацава-паркавы комплекс Валовічаў (Свяцк)|Свяцку]], [[Сядзіба Храптовічаў (Шчорсы)|Шчорсах]], [[Ружанскі палац|Ружанах]] і [[Палац Радзівілаў (Дзятлава)|Дзятлаве]]. Інтэр'еры аздабляліся з выкарыстаннем стукавай лепкі, манументальнага жывапісу і мясцовых шпалер (габеленаў), мануфактуры па вытворчасці якіх былі заснаваны [[Радзівілы|Радзівіламі]] і [[Агінскія|Агінскімі]] ў [[Слуцкія паясы|Слуцку]], [[Мір (Карэліцкі раён)|Міры]] і [[Карэлічы|Карэлічах]] (Альбе){{sfn|Кулагін|2001|с=114—115}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Каралеўскі палац у Гродне.jpg|Новы замак у Гродне Свяцкі палац (01).jpg|Свяцкі палац Ščorsy, Chraptovič. Шчорсы, Храптовіч (T. Boretti, 1894) (5).jpg|Шчорсаўскі палац Палац_Сапегаў,_Ружаны.jpg|Ружанскі палац Дзятлава. Палац Радзівілаў. Галоўны фасад.jpg|Дзятлаўскі палац Niaśviž, Alba. Нясьвіж, Альба (L. Lutnicki, 1784).jpg|Праект альтанкі для парку ў Альбе </gallery> Неад'емнай часткай барочных рэзідэнцый сталі [[Рэгулярны парк|рэгулярныя (французскія і італьянскія) паркі]]. Яны ўяўлялі сабой складаныя геаметрычныя кампазіцыі са стрыжаных дрэў ([[Шпалеры (садова-паркавае мастацтва)|шпалер]]), якія ўтваралі зялёныя «кабінеты», «залы» і [[Зялёны лабірынт|лабірынты]]. У парках актыўна выкарыстоўваліся экзатычныя расліны ў [[Вазон|вазонах]], [[Аранжарэя|аранжарэі]] і [[Фігарня|фігарні]]. Цікавай асаблівасцю паркабудавання Беларусі было шырокае выкарыстанне тэрасавання рэльефу: італьянскія сады на некалькіх [[Тэраса|тэрасах]] з [[Падпорная сцяна|падпорнымі сценкамі]] і [[Лесвіца|лесвіцамі]] былі створаны ў [[Валожын|Валожыне]], [[Альба (паркавы комплекс)|Альбе]] пад [[Нясвіж|Нясвіжам]], [[Ружаны|Ружанах]] і іншых маёнтках{{sfn|Федарук|2001|с=285—287}}. == Драўлянае культавае дойлідства == Асноўным традыцыйным матэрыялам у забудове гарадоў і вёсак Беларусі заставалася дрэва. На развіццё манументальнага драўлянага дойлідства пачынаючы з XVII&nbsp;стагоддзя аказвалі значны ўплыў мастацкія стылі, што ўжо панавалі ў мураванай архітэктуры. Па сваёй архітэктоніцы драўляныя храмы падзяляліся на дзве асноўныя групы: ''клецкія'' і ''крыжовыя''{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Клецкія храмы (назва паходзіць ад традыцыйнай сялянскай пабудовы — [[клеці]]) складаліся з аднаго ці некалькіх прамавугольных зрубаў. Пад уплывам мураваных готыка-рэнесансных храмаў спачатку склаўся тып будынка з вежай над бабінцам (цэрквы ў Гарадку, [[Свята-Троіцкая царква (Дабраслаўка)|Дабраслаўцы]], [[Свята-Троіцкая царква (Дастоева)|Дастоеве]]). У перыяд барока пашырылася будаўніцтва двухзрубавых драўляных цэркваў з плоскім бязвежавым фасадам, завершаным трохвугольным франтонам (цэрквы ў [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Вавулічы)|Вавулічах]], [[Свята-Троіцкая царква (Бездзеж)|Бездзежы]], [[Свята-Пакроўская царква (Дзеткавічы)|Дзеткавічах]]). На наступным этапе пачалі ўзводзіць храмы з дзвюма вежамі па баках галоўнага фасада ([[Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Дзівін)|цэрквы ў Дзівіне]], [[Свята-Юр'еўская царква (Валавель)|Валавелі]], [[Свята-Мікалаеўская царква (Латыгаль)|Латыгалі]], [[Касцёл Святой Тройцы (Цялядавічы)|касцёл у Цялядавічах]]){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. <gallery mode="packed" perrow="4" heights="150"> Файл:Дабраслаўка. Царква (01).jpg|Троіцкая царква ў Дабраслаўцы Файл:Dastojeva, Illinskaja. Дастоева, Ільлінская (Z. Gloger, 1905).jpg|Ільінская царква ў Дастоеве Файл:Вавулічы. Свята-Раства-Багародзіцкая царква (04).jpg|Свята-Раства-Багародзіцкая царква ў Вавулічах Файл:Бездзеж. Царква Прасвятой Тройцы (02).jpg|Свята-Троіцкая царква ў Бездзежы Файл:Дзеткавічы. Свята-Пакроўская царква.jpg|Свята-Пакроўская царква ў Дзеткавічах Файл:Дзівін. Свята-Параскева-Пятніцкая царква.jpg|Свята-Параскева-Пятніцкая царква ў Дзівіне Файл:Valaviel, Juraŭskaja. Валавель, Юраўская (XX).jpg|Свята-Георгіеўская царква ў Валавелі Файл:Łatyhal, Mikolskaja. Латыгаль, Мікольская (1900).jpg|Свята-Мікалаеўская царква ў Латыгалі Файл:Цялядавічы. Царква (01).jpg|Свята-Троіцкая царква ў Цялядавічах Файл:Хаціслаў. Спаса-Праабражэнская царква (01).jpg|Спаса-Праабражэнская царква ў Хаціславе </gallery> Вежы драўляных храмаў барока звычайна не мелі ніякага функцыянальнага (абарончага) прызначэння: адзінай іх мэтай было ўзбагачэнне сілуэта збудавання і ўзмацненне дынамікі кампазіцыі. У XVIII&nbsp;стагоддзі яны пачалі раскрапоўваць фасады на ўсю вышыню і нават ставіліся пад вуглом да плоскасці фасада (як у царкве ў [[Хаціслаў|Хаціславе]]){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=74}}. Крыжовыя ў плане драўляныя саборы, якія неслі візантыйскую традыцыю, генетычна паходзячы ад мураванага крыжова-купальнага храма, у XVII—XVIII&nbsp;стагоддзях будавалі пераважна пры буйных праваслаўных манастырах: [[Свята-Троіцкі Маркаў манастыр|віцебскім Маркавым]], [[Богаяўленскі Куцеінскі манастыр|аршанскім Богаяўленскім Куцеінскім]], [[Свята-Духаўскі Тупічэўскі манастыр|мсціслаўскім Тупічэўскім]]. Вызначальнай рысай такіх помнікаў з'яўлялася тэктанічнае адзінства аб'ёмаў і маналітнасць кампазіцыі дахаў{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71, 74}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Viciebsk,_Markaŭščyna,_Trajeckaja._Віцебск,_Маркаўшчына,_Траецкая_(I._Trutnev,_1866).jpg|Траецкая царква Маркава манастыра. [[І. Трутнеў]], 1866 Vorša, Kuciejna, Bohajaŭlenski. Ворша, Куцейна, Богаяўленскі (D. Strukov, 1864-67).jpg|Куцеінскі манастыр. [[Д. Струкаў]], 1864-1867 Amścisłaŭ, Tupičeŭščyna, Duchaŭskaja. Амсьціслаў, Тупічэўшчына, Духаўская (P. Kryštaloŭ, 1911).jpg|Духаўская царква Тупічэўскага манастыра. П. Крышталёў, 1911 </gallery> == Сінтэз мастацтваў: інтэр’ер і манументальны жывапіс == Характэрнай асаблівасцю барочнай архітэктуры стаў гарманічны сінтэз дойлідства, жывапісу і скульптуры. Дэкаратыўная пластыка, аснову якой складала ордарная сістэма, на працягу XVII—XVIII&nbsp;стагоддзяў эвалюцыянавала ад адзіночных плоскіх пілястраў да шматлікіх раскраповак, хвалістых карнізаў, пукатых і ўвагнутых аб’ёмаў. У аздобе інтэр’ераў пачалі шырока ўжываць лепку ў тэхніцы ''[[стука]]'' (штучнага мармуру з абпаленага гіпсу, вапны і клею){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Асаблівае значэнне ў арганізацыі ўнутранай прасторы набылі манументальныя фрэскавыя размалёўкі. Жывапісныя кампазіцыі візуальна разрывалі тэктанічныя межы будынкаў, ствараючы ілюзію незамкнёнай, бязмежнай прасторы. Вялікі ўплыў на развіццё фрэскавага мастацтва ў Беларусі аказала так званая «[[Квадратура (мастацтва)|квадратура]]» — ілюзорная архітэктурная перспектыва. Яе распаўсюджанню садзейнічала выкарыстанне друкаваных узорнікаў, у прыватнасці трактата італьянскага майстра [[Андрэа Поца]]{{sfn|Гаршкавоз|2001|с=206}}. [[Файл:Касьцёл сьв. Станіслава ў Магілёве, галоўная нава.jpg|міні|злева|Роспісы касцёла Св. Станіслава ў Магілёве]] Манументальны жывапіс XVIII&nbsp;стагоддзя развіваўся ў цеснай сувязі з заходнееўрапейскімі (рымскімі і баварскімі) узорамі. Выдатнымі прыкладамі барочнага сценапісу з’яўляюцца фрэскі [[Касцёл Святога Францішка Ксаверыя (Гродна)|фарнага касцёла ў Гародні]], [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар кармелітаў (Мсціслаў)|кармеліцкага касцёла ў Мсціславе]], [[Сабор Унебаўзяцця Дзевы Марыі і Святога Станіслава|касцёла Святога Станіслава ў Магілёве]], а таксама страчаныя роспісы [[Касцёл езуітаў (Нясвіж)|касцёла езуітаў у Нясвіжы]] і [[Беразвецкая царква|царквы ў Беразвеччы]]{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}{{sfn|Гаршкавоз|2001|с=204, 207}}. Адначасова з каталіцкімі храмамі багатымі фрэскамі ўпрыгожваліся і праваслаўныя: так, у роспісах [[Свята-Духаўская царква Тупічэўскага манастыра|Свята-Духаўскай царквы]] [[Тупічэўскі манастыр (Мсціслаў)|Тупічэўскага манастыра]] ў Мсціславе (сярэдзіна XVII&nbsp;ст.) праявіўся поўны разрыў з візантыйскай традыцыяй, здзіўляла прастанароднасць вобразаў і багацце этнаграфічных рэалій{{sfn|Шматаў|2001|с=15}}. [[Файл:Магілёўскі абласны мастацкі музей. Захаваная спадчына. Фрагменты іканастаса Мікалаеўскай царквы ў Магілёве (2).jpg|thumb|Фрагменты іканастаса Мікалаеўскай царквы ў Магілёве ў тэхніцы «беларускай рэзі»]] [[Файл:Іканастас Мікольскай царквы ў Магілёве, foto 1.jpg|міні|злева|Іканастас Мікольскай царквы ў Магілёве]] Вялікага росквіту ў эпоху барока дасягнула алтарная скульптура і манументальная разьба па дрэве. Для надання эмацыянальнай прыўзнятасці інтэр’ерам выкарыстоўвалася тэхніка аб’ёмнай, скразной арнаментальнай разьбы з расліннымі матывамі, якая стала вядомай далёка за межамі краіны пад назвай «[[беларуская рэзь]]»{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=74}}{{sfn|Шматаў|2001|с=18}}. Сапраўдным шэдэўрам манументальна-дэкаратыўнага мастацтва з’яўляецца ансамбль [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Пінск)|касцёла францысканцаў у Пінску]] (першая палова XVIII&nbsp;ст.). Яго галоўны і бакавыя алтары, а таксама ўнікальны амбон багата аздоблены разьбянымі фігурамі апосталаў і анёлаў, вітымі калонамі, картушамі і балдахінамі, якія ствараюць выключна дынамічную і тэатралізаваную кампазіцыю{{sfn|Ярашэвіч|2001|с=187, 189—193}}. == Адметнасці ўніяцкага храмабудаўніцтва == Важную ролю ў станаўленні і развіцці архітэктуры беларускага барока (у прыватнасці, яго віленскай фазы) адыграла грэка-каталіцкая (уніяцкая) царква і яе манаскі [[Базыльяне|ордэн базыльян]]. Спецыфічныя ўмовы поліканфесійнага грамадства і літургічныя патрабаванні ўніятаў прывялі да выпрацоўкі ўнікальных архітэктурна-планіровачных і мастацкіх рашэнняў, якія іманентна выпрацаваліся на аснове традыцый мясцовага дойлідства з улікам усходніх і заходніх уплываў{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=144}}. У працэсе эвалюцыі ўніяцкага барока сфарміраваўся тып двухвежавага аднаапсіднага храма (часцей за ўсё трохнефавай базілікі). Адной з самых адметных асаблівасцей шэрагу ўніяцкіх помнікаў сярэдзіны XVIII&nbsp;стагоддзя стала мерыдыянальная арыентацыя будынкаў — алтаром на поўнач. Гэты прыём, які парушаў традыцыйную арыентацыю на ўсход, узнік як вынік ідэі сімвалічнага нейтралітэту ўніятаў да ўплываў заходняй (Рым) і ўсходняй (Масква) цэркваў. Яскравым прыкладам такой арыентацыі з'яўляецца перабудаваны [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор у Полацку]]{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=146}}. [[Файл:Інтэр'ер царквы ў Беразвеччы.jpg|міні|Інтэр'ер царквы з алтарнай перагародкай у Беразвеччы]] У інтэр'ерах уніяцкіх храмаў таксама сфарміраваліся спецыфічныя рысы. Замест традыцыйных драўляных іканастасаў тут пачалі ўзводзіць мураваныя алтарныя перагародкі. Гэтыя канструкцыі мелі шматпланавую прасторава-развітую будову, багата аздабляліся ляпнымі пазалочанымі гірляндамі, картушамі і капітэлямі, спалучаючы каталіцкую тэатралізаванасць з захаваннем усходняй літургічнай функцыі, напрыклад, у Сафійскім саборы і [[Касцёл Святых Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Беразвечча)|царквы ў Беразвеччы]]{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=147—148}}. Для вонкавага аблічча манастырскіх храмаў базыльян характэрна выкарыстанне так званых «брамкавых» фасадаў. У такіх кампазіцыях галоўны фасад пазбаўляўся масіўных бакавых вежаў і нагадваў манументальную браму з дынамічным і насычаным пластыкай цэнтральным завяршэннем — фігурным атыкавым франтонам. Падобныя рашэнні можна ўбачыць у [[Свята-Троіцкая царква (Вольна)|царкве ў Вольне]], храме ў [[Свята-Пакроўскі манастыр (Талачын)|Талачыне]] і [[Багаяўленская царква (Жыровічы)|Богаяўленскай царкве ў Жыровічах]]{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=154—157}}. == Праваслаўнае і пратэстанцкае дойлідства == === Пратэстанцкія зборы === У перыяд пашырэння [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] ў Вялікім Княстве Літоўскім (канец XVI — першая палова XVII&nbsp;стагоддзя) актыўнае будаўніцтва разгарнулі пратэстанты, у першую чаргу кальвіністы. Архітэктура [[Кальвінскі збор|кальвінскіх збораў]] (храмаў) вызначалася суровым аскетызмам, лапідарнасцю формаў і адсутнасцю багатага дэкору, што адпавядала ідэалогіі гэтай канфесіі. Пратэстанцкія храмы ў [[Смаргонь|Смаргоні]], [[Кальвінскі збор (Койданава)|Койданаве]], [[Кальвінскі збор (Заслаўе)|Заслаўі]] першапачаткова захоўвалі познегатычныя і рэнесансныя рысы, уключаючы відавочны абарончы характар (таўшчэзныя сцены, вузкія вокны-байніцы, масіўныя вежы){{sfn|Габрусь|2001|с=83—85}}. Аднак паступова, у працэсе перабудоў і развіцця, архітэктура збораў пачала ўбіраць у сябе элементы барока. Яскравым прыкладам такога сінтэзу з'яўляецца кальвінскі збор у Смаргоні, які мае ўнікальную цэнтрычную васьмігранную структуру (актагон), завершаную шатровым дахам і ўпрыгожаную барочнымі архітэктурнымі дэталямі. Барочныя рысы праявіліся і ў вырашэнні вежаў, аздабленні інтэр'ераў стукавай лепкай, выкарыстанні складаных прафіляваных карнізаў{{sfn|Габрусь|2001|с=85—87}}. === Магілёўская архітэктурная школа === У праваслаўным дойлідстве XVII&nbsp;стагоддзя таксама адбываліся складаныя працэсы адаптацыі новага стылю да традыцыйных візантыйска-рускіх канонаў. Найбольш яскрава гэты сінтэз праявіўся на ўсходзе Беларусі, дзе намаганнямі мясцовых рамесных цэхаў сфарміравалася так званая «магілёўская архітэктурная школа»{{sfn|Гліннік|2001|с=173}}. У першай палове і сярэдзіне XVII&nbsp;стагоддзя праваслаўныя брацтвы і манастыры ўзводзілі мураваныя храмы, якія захоўвалі традыцыйную крыжова-купальную кампазіцыю, але аздабляліся знешне ў формах пострэнесансу і ранняга барока. Да гэтага кола помнікаў належаць [[Свята-Богаяўленскі сабор (Магілёў)|Богаяўленскі сабор]] (1636—1639), [[Свята-Мікольскі манастыр (Магілёў)|Мікольская]] (1669—1672) і [[Успенская царква (Магілёў)|Успенская]] (1670—1684) цэрквы ў [[Магілёў|Магілёве]], а таксама [[Святадухаўская царква Куцеінскага манастыра|Святадухаўская царква]] [[Богаяўленскі Куцеінскі манастыр|Куцеінскага манастыра]] пад [[Орша|Оршай]] (да 1653 года){{sfn|Гліннік|2001|с=173—174}}{{sfn|Габрусь|2001|с=109—111}}. Магілёўская архітэктурная школа вызначалася выкарыстаннем шмат'ярусных фігурных франтонаў з пластычнымі валютамі і нішамі. У адрозненне ад каталіцкіх і ўніяцкіх храмаў, фасады магілёўскіх праваслаўных цэркваў мелі больш плоскасны, «дывановы» характар аздаблення, які імітаваў структуру шмат'ярусных драўляных іканастасаў. Інтэр'еры гэтых храмаў шчодра ўпрыгожваліся фрэскавай паліхроміяй і багатай драўлянай «беларускай рэззю»{{sfn|Габрусь|2001|с=113—114}}{{sfn|Гліннік|2001|с=174}}. Характэрна, што мастацкія формы магілёўскага барока захоўвалі пэўны архаізм і кансерватызм аж да канца XVII&nbsp;стагоддзя, што было прадыктавана ідэалагічным супрацьстаяннем праваслаўнага насельніцтва каталіцкай экспансіі{{sfn|Гліннік|2001|с=176—179}}. == Уплыў на мастацтва Расіі і Украіны == Беларускія майстры адыгралі выключна важную ролю ў станаўленні барочнага мастацтва і архітэктуры ў суседніх усходнеславянскіх краінах. Найбольш інтэнсіўны працэс міграцыі мастацкіх ідэй і саміх творцаў адбываўся ў сярэдзіне XVII&nbsp;стагоддзя. Падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|руска-польскай вайны 1654—1667 гадоў]] вялікая колькасць беларускіх майстроў (дойлідаў, жывапісцаў, рэзчыкаў, кафляроў) з [[Вільня|Вільні]], [[Полацк|Полацка]], [[Віцебск|Віцебска]], [[Смаленск|Смаленска]] і іншых гарадоў была гвалтоўна вывезена ў [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскую дзяржаву]]. У Маскве яны былі паселены ў асобнай Мяшчанскай слабадзе і працавалі пры царскім двары ў [[Аружэйная палата|Аружэйнай палаце]]{{sfn|Шматаў|2001|с=21}}. Значнае ўздзеянне беларускія майстры аказалі на развіццё рускага дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва і манументальнага дэкору. У Расію была прынесена традыцыя аб'ёмна-ажурнай разьбы па дрэве, якая атрымала назву «[[беларуская рэзь]]» (або «флемская разьба»). Гэтая тэхніка, насычаная барочнымі расліннымі матывамі, выкарыстоўвалася пры стварэнні іканастасаў, напрыклад, у Смаленскім саборы [[Новадзявочы манастыр|Новадзявочага манастыра ў Маскве]], і аздабленні царскіх палацаў, у прыватнасці, драўлянага палаца ў [[Каломенскае|Каломенскім]]{{sfn|Шматаў|2001|с=26}}. Не меншы ўплыў зрабілі беларускія кафляры. Майстры [[Ігнацій Максімаў]], [[Сцяпан Іваноў-Палубес]] і [[Пётр Іваноў-Заборскі]] наладзілі ў Расіі вытворчасць шматколернай паліванай [[Кафля|кафлі]]. Яны ўпершыню прыўнеслі ў рускае дойлідства барочныя матывы (калонкі, [[Антаблемент|антаблементы]], [[Картуш (архітэктура)|картушы]], выявы [[Херувім|херувімаў]]), якія актыўна выкарыстоўваліся пры аздабленні [[Валдайскі Іверскі манастыр|Іверскага манастыра на Валдаі]] і [[Нова-Іерусалімскі манастыр|Нова-Іерусалімскага сабора]]{{sfn|Шматаў|2001|с=26}}. Акрамя таго, беларускія майстры садзейнічалі ўкараненню ў рускае дойлідства заходнееўрапейскай [[Ордарная сістэма|ордарнай сістэмы]]{{sfn|Шматаў|2001|с=22}}. На тэрыторыі [[Украіна|Украіны]] барока пачало фарміравацца пазней, чым у Беларусі, і таксама адчула на сабе ўплыў беларускай архітэктурнай школы. Першы ўкраінскі барочны помнік — [[Касцёл езуітаў (Львоў)|касцёл езуітаў у Львове]] (1610—1630-я гады) — узводзіўся італьянскім дойлідам [[Джакама Брыяна|Дж.&nbsp;Брыяна]], які відавочна абапіраўся на вопыт будаўніцтва езуіцкага [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёла Божага Цела ў Нясвіжы]]. Падабенства франтонаў і агульнай кампазіцыі ў абодвух помніках з'яўляецца бясспрэчным. Значны ўплыў на ўкраінскае мастацтва аказалі і беларускія майстры кніжнай гравюры, напрыклад, браты [[Аляксандр Тарасевіч|Аляксандр]] і [[Лявонцій Тарасевіч|Лявонцій Тарасевічы]], друкар [[Спірыдон Собаль]], якія перанеслі ў Кіеў і Львоў перадавыя дасягненні [[Віленская школа гравюры|віленскай]] і [[Магілёўская школа гравюры|магілёўскай школ]] медзярыту{{sfn|Шматаў|2001|с=29—30}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Мураваныя харалы|ref=Габрусь}} * {{артыкул |аўтар=[[В. Ф. Шматаў|Шматаў В. Ф.]] |загаловак=Станаўленне барока ў мастацтве ўсходнеславянскіх народаў |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=7—45 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Шматаў}} * {{артыкул |аўтар=[[Б. А. Лазука|Лазука Б. А.]] |загаловак=Беларускае барока. Тэндэнцыі і напрамкі развіцця |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=50—64 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Лазука}} * {{артыкул |аўтар=[[Т. В. Габрусь|Габрусь Т. В.]] |загаловак=Абрысы станаўлення стылю барока ў манументальным дойлідстве Беларусі |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=65—80 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Габрусь_Абрысы}} * {{артыкул |аўтар=[[А. М. Кулагін|Кулагін А. М.]] |загаловак=Элітная архітэктура барока Беларусі ў агульнаеўрапейскім кантэксце |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=102—123 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Кулагін}} * {{артыкул|ref=Чантурыя_Ю|аўтар=[[Ю. У. Чантурыя|Чантурыя Ю. У.]]|загаловак=Архітэктурны ансамбль плошчы ў горадабудаўніцтве барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=81—101|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Федарук|аўтар=[[А. Т. Федарук|Федарук А. Т.]]|загаловак=Эпоха барока ў паркабудаўніцтве Беларусі|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=282—290|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Гаршкавоз|аўтар=[[В. Дз. Гаршкавоз|Гаршкавоз В. Дз.]]|загаловак=Беларускі сценапіс XVIII ст. Тыпалогія ў кантэксце польскага барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=203—212|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Ярашэвіч|аўтар=[[А. А. Ярашэвіч|Ярашэвіч А. А.]]|загаловак=Архітэктурна-скульптурны ансамбль касцёла францысканцаў у Пінску|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=186—202|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Габрусь_Аспекты|аўтар=[[Т. В. Габрусь|Габрусь Т. В.]]|загаловак=Стылістычныя аспекты архітэктуры віленскага барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=140—166|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Гліннік|аўтар=[[В. В. Гліннік|Гліннік В. В.]]|загаловак=Святадухаўская (цёплая) царква Куцеінскага Богаяўленскага манастыра. Досвед рэканструкцыі|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=167—185|isbn=985-08-0452-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Архітэктура Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктура барока ў Беларусі]] 8humkd8s29g24z79aiwuyiva0z86n67 5122090 5122089 2026-04-06T06:06:40Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Праваслаўнае і пратэстанцкае дойлідства */ 5122090 wikitext text/x-wiki [[Файл:Нясвіж. Касцёл Божага Цела. 2022.jpg|міні|Першым помнікам барока не толькі ў Беларусі, але і на тэрыторыі ўсёй Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]], пабудаваны ў 1587—1593 гг. італьянскім архітэктарам [[Джавані Марыя Бернардоні|Янам Марыяй Бернардоні]]]] '''Архітэкту́ра баро́ка ў Белару́сі''' — мастацкі і [[архітэктурны стыль]], які дамінаваў у манументальным, [[Культавая архітэктура|культавым]] і свецкім дойлідстве на тэрыторыі сучаснай [[Беларусь|Беларусі]] (у межах [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]) з канца XVI і да канца XVIII&nbsp;стагоддзя. З'яўляючыся лагічным працягам агульнаеўрапейскіх працэсаў, [[барока]] на беларускіх землях не было простым механічным запазычаннем заходнееўрапейскіх узораў. Увабраўшы ў сябе элементы [[Беларуская готыка|мясцовай готыкі]] і [[Рэнесанс у Беларусі|рэнесансу]], а таксама глыбокія традыцыі візантыйска-рускай сістэмы [[Крыжова-купальны храм|крыжова-купальнага храма]], гэты стыль набыў яскравыя нацыянальныя і рэгіянальныя рысы{{sfn|Лазука|2001|с=50-51}}{{sfn|Габрусь|2001|с=68-69}}. Своеасаблівы сінтэз заходняй (каталіцкай) і ўсходняй ([[Візантыйская архітэктура|візантыйскай]]) архітэктурных традыцый, які выявіўся ў прасторавых кампазіцыях, [[Тэктоніка|тэктоніцы]] і дэкоры, атрымаў у мастацтвазнаўстве назву '''беларускае барока'''. Тэрмін упершыню быў уведзены ў навуковы зварот у канцы 1920-х гадоў гісторыкам архітэктуры [[М. Шчакаціхін|М.&nbsp;Шчакаціхіным]]<ref name="shchak">{{кніга |аўтар=[[М. Шчакаціхін|Шчакаціхін М.]] |загаловак=Нарысы з гісторыі беларускага мастацтва. Т. 1. |месца=Мн. |выдавецтва=Інбелкульт |год=1928}}</ref>{{sfn|Габрусь|2001|с=7}}. З'яўленне барока ў Беларусі было непасрэдна звязана з грамадска-палітычнымі падзеямі другой паловы XVI&nbsp;стагоддзя: [[Люблінская унія|Люблінскай уніяй]] (1569), пачаткам каталіцкай [[Контррэфармацыя ў ВКЛ|контррэфармацыі]] і прыходам [[Ордэн езуітаў|ордэна езуітаў]]. Першым манументальным помнікам барока не толькі ў Беларусі, але і на тэрыторыі ўсёй Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]] (1587—1593), пабудаваны італьянскім архітэктарам [[Джавані Марыя Бернардоні|Янам Марыяй Бернардоні]] па фундацыі князя [[Мікалай Крыштоф Радзівіл Сіротка|Мікалая Крыштофа Радзівіла «Сіроткі»]]{{sfn|Габрусь|2001|с=68}}{{sfn|Шматаў|2001|с=12}}. Нягледзячы на тое, што першапачаткова барока выступала як стыль каталіцкай (найперш езуіцкай) архітэктуры, у спецыфічных умовах поліканфесійнага грамадства Вялікага Княства Літоўскага яно хутка пераадолела рэлігійныя рамкі. Барочная эстэтыка паступова была ўспрынята і перапрацавана [[Праваслаўе ў Вялікім Княстве Літоўскім|праваслаўнай]], [[Уніяцкая царква на Беларусі|уніяцкай]] і нават [[Кальвінізм|пратэстанцкай (кальвінісцкай)]] цэрквамі, стаўшы ўніверсальным стылем эпохі{{sfn|Лазука|2001|с=50}}{{sfn|Габрусь|2001|с=69}}. Эвалюцыя беларускага барока прайшла некалькі этапаў: ад суровых, манументальных форм ранняга і [[Сармацкае барока|«сармацкага» барока]] (XVII&nbsp;ст.) да вытанчанага, надзвычай пластычнага і дынамічнага [[Віленскае барока|віленскага барока]] (сярэдзіна і другая палова XVIII&nbsp;ст.){{sfn|Габрусь|2001|с=68}}. Дасягненні беларускіх майстроў і самабытнасць сфарміраванай імі архітэктурнай школы аказалі значны ўплыў на развіццё манументальнага дойлідства, [[Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва|дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]] і [[Іканапіс|іканапісу]] ў суседніх краінах, у прыватнасці, стаўшы адным з фактараў станаўлення [[барока ў Расіі]] і [[Барока ва Украіне|на Украіне]]{{sfn|Шматаў|2001|с=11, 27—28}}. == Гістарычныя перадумовы і вытокі == З’яўленне і пашырэнне барока ў беларускай архітэктуры было цесна звязана са значнымі сацыяльна-палітычнымі падзеямі другой паловы XVI&nbsp;стагоддзя: заключэннем [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] (1569) і пачаткам каталіцкай [[Контррэфармацыя|контррэфармацыі]], якую праводзіў у першую чаргу [[Таварыства Ісуса|ордэн езуітаў]]. У манументальнае дойлідства [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] быў прыўнесены новы архітэктурна-мастацкі стыль, выразныя сродкі якога вызначаліся павышанай экспрэсіяй і былі пакліканы ўмацаваць пазіцыі каталіцкай царквы{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Цэнтрам станаўлення гэтага стылю стала [[Італія]] (у прыватнасці, [[Рым]]), адкуль ён пачаў сваё шэсце па Еўропе{{sfn|Шматаў|2001|с=12}}. [[Файл:Chiesa gesu facade.jpg|міні|злева|Галоўны ордэнскі храм езуітаў [[Іль Джэзу]] ў [[Рым]]е, які паслужыў для нясвіжскага касцёла Божага Цела]] Беларусь стала адной з першых краін, якая прычынілася да развіцця барока. Першым помнікам гэтага стылю на тэрыторыі Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]], пабудаваны ў 1587—1593 гадах. Яго з’яўленне звязана з дзейнасцю нясвіжскага князя [[Мікалай Крыштоф Радзівіл Сіротка|Мікалая Крыштофа Радзівіла «Сіроткі»]], які пасля паломніцтва ў Святую Зямлю і наведвання Італіі запрасіў італьянскага архітэктара-езуіта [[Джавані Марыя Бернардоні|Яна Марыю Бернардоні]]{{sfn|Шматаў|2001|с=14—15}}. Прататыпам для нясвіжскага касцёла паслужыў галоўны ордэнскі храм езуітаў [[Іль Джэзу]] ў [[Рым]]е. Аднак ужо ў гэтым раннім беларускім помніку праявіліся мясцовыя адметнасці: спрошчаная трактоўка [[Архітэктурны ордар|ордара]] на галоўным фасадзе, больш дэталёвая апрацоўка бакавых фасадаў, наяўнасць гранёных капэл па баках нефаў{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Істотнай падзеяй, звязанай з пачаткам эпохі барока і будаўніцтвам у Нясвіжы, стала таксама ўвядзенне ў беларускае дойлідства прафесійнага праектнага чарцяжа{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Аднак рэзкага і поўнага адмаўлення ад папярэдніх традыцый пад уздзеяннем заходняга барочнага ўзору не адбылося. Новы стыль з’явіўся тым зернем, якое дало парасткі толькі дзякуючы спецыфічным мясцовым умовам. [[Берасцейская унія|Берасцейская царкоўная унія]] 1596 года надзвычай абвастрыла рэлігійна-палітычную барацьбу ў краіне. Саперніцтва паміж католікамі, праваслаўнымі і ўніятамі ў сферы культавага будаўніцтва вымушала ўсе канфесіі звяртацца да найбольш выразных архітэктурных сродкаў барока, адначасова сінтэзуючы іх з мясцовымі будаўнічымі прыёмамі мінулага. Менавіта ў выніку гэтых складаных сацыяльна-культурных працэсаў на працягу XVII—XVIII&nbsp;стагоддзяў сфарміравалася самабытная архітэктурна-мастацкая сістэма беларускага барока{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68—69}}. Візантыйская першааснова праваслаўнай царквы не знікла, а засталася адным «са складаемых» у фарміраванні новага стылю, што абумовіла ўнікальнасць беларускай архітэктуры ў параўнанні з суседнімі польскай ці рускай школамі{{sfn|Шматаў|2001|с=7}}. == Эвалюцыя і стылявыя кірункі == Развіццё стылю барока ў манументальным дойлідстве Беларусі прайшло тры асноўныя перыяды: ранняе барока (канец XVI&nbsp;— першая палова XVII&nbsp;стагоддзя), сталае або [[Сармацкае барока|«сармацкае» барока]] (другая палова XVII&nbsp;— 1730-я гады) і позняе або [[віленскае барока]] (1730-я&nbsp;— 1780-я гады){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. === Ранняе барока === [[Файл:Ružany Holy Trinity Church 2023-06-24 5352.jpg|міні|злева|Касцёл Святой Тройцы ў Ружанах]] У першай палове XVII&nbsp;стагоддзя ў беларускай архітэктуры яшчэ працягвалі ўзводзіць храмы з аднанефавай і аднавежавай структурай, што была больш характэрнай для папярэдняга гістарычнага этапу. Да такіх пабудоў адносяцца [[Троіцкі касцёл (Ружаны)|касцёл дамініканцаў у Ружанах]] (1617) і [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы і кляштар бернардзінцаў (Слонім)|касцёл бернардзінцаў у Слоніме]] (1639). Адначасова пашыраўся і новы тып культавай пабудовы&nbsp;— трохнефавая [[Базіліка|базіліка]] з бязвежавым галоўным фасадам, які быў шчодра насычаны ордарнымі элементамі. Такія рысы ўласцівы [[Касцёл Святога Фамы Аквінскага і кляштар дамініканцаў (Мінск)|касцёлу дамініканцаў у Менску]] (пабудаваны пасля 1615 года) і [[Касцёл бернардзінцаў (Гродна)|касцёлу бернардзінцаў у Гародні]]{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. Вызначальным момантам у выпрацоўцы характэрнага тыпу беларускага барочнага храма стала фарміраванне двухвежавых фасадаў. Гэты прынцып быў рэалізаваны ў [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дзятлава)|касцёле ў Дзятлаве]] (1642), [[Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар брыгітак (Гродна)|касцёле брыгітак у Гародні]] (1642—1651) і ў [[Касцёл Наведвання Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Вішнева)|касцёле ў Вішневе]] (1637—1641). Ранні этап развіцця стылю праходзіў пры дамінаванні так званага «езуіцкага барока», калі архітэктары-езуіты ўзводзілі касцёлы і калегіумы па ўзору рымскіх бажніц. Суровая дысцыпліна ордэна вымагала зацвярджэння праектаў у Рыме, і ў выніку раннебарочныя помнікі часта атрымлівалі строгую тэктоніку, буйнамаштабнасць і класічнае выкарыстанне рымскага ордара без залішняй пластычнай дэкаратыўнасці вонкавага аблічча{{sfn|Кулагін|2001|с=107}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Краявіды Слоніма (19).jpg|Касцёл Найсвяцейшай Тройцы ў Слоніме Miensk, Daminikanskaja-Vałockaja. Менск, Дамініканская-Валоцкая (1944).jpg|Касцёл Святога Тамаша Аквінскага ў Мінску Ансамбль_былога_кляштара_бернардзінцаў.jpg|Касцёл Адшукання Святога Крыжа ў Гродне Дятлово_костёл_2.jpg|Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Дзятлаве Гродна_2015._Касцёл_Дабравешчання_Найсвяцейшай_Дзевы_Марыі.jpg|Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Гродне Вішнева. Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі.jpg|Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Вішневе </gallery> === Сталае («сармацкае») барока === У адрозненне ад абарончых храмаў перыяду [[Беларуская готыка|беларускай готыкі]], у эпоху барока вежы канчаткова страцілі сваё непасрэднае функцыянальнае (абарончае) прызначэнне і сталі выключна важнымі кампазіцыйнымі элементамі. Двухвежавасць вынікала з імкнення архітэктараў узмацніць эмацыянальнае ўздзеянне будынка на гледача. Галоўны фасад пачаў трактавацца як своеасаблівая тэатральная «куліса» для ўсёй кампазіцыі, якая завяршала агульную дынаміку архітэктурных мас. Менавіта гэты мастацкі прынцып, а не павышаная дэкаратыўная пластыка, уласцівы лепшым помнікам сталага беларускага барока{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. Такі падыход яскрава адлюстраваны ў архітэктуры [[Касцёл Святога Міхаіла Архангела (Міхалішкі)|касцёла аўгусцінцаў у Міхалішках]] (1655), [[Касцёл дамініканцаў (Буховічы)|касцёла дамініканцаў у Буховічах]] (1647), [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Засвір)|касцёла кармелітаў у Засвіры]] (1713) і [[Касцёл Праабражэння Гасподняга (Навагрудак)|фарнага касцёла ў Навагрудку]] (перабудаваны да 1724 года). Вонкавае аблічча гэтых будынкаў мае суровы, амаль сярэднявечны характар. Гэты стылявы кірунак, які атрымаў у мастацтвазнаўстве назву [[Сармацкае барока|«сармацкае барока»]], адлюстроўваў рыцарскія ідэалы тагачаснай шляхты. Храмы вылучаліся масіўнасцю і геаметрычнай спрошчанасцю аб'ёмаў, якія маглі моцна кантраставаць з надзвычай пышнай і багатай ілюзорнай лепкай у інтэр'еры, напрыклад, стукавая лепка ў [[Міхалішкаўскі касцёл|Міхалішках]], выкананая італьянскімі майстрамі [[П'етра Перці]] і [[Джавані Галі]]{{sfn|Шматаў|2001|с=18}}{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Касьцёл,_Міхалішкі.jpg|Касцёл Святога Міхаіла Арханёла ў Міхалішках Michališki._Church_of_St._Michael_the_Archangel_02.JPG|Багата дэкараваныя лепкай інтэр'еры касцёла Святога Міхаіла Арханёла ў Міхалішках Kasciol_Sviatoj_Trojcy_(Zasvir).jpg|Касцёл Найсвяцейшай Тройцы ў Засвіры Новогрудский фарный костёл Преображения Господня.jpg|Фарны касцёл у Навагрудку </gallery> === Позняе (віленскае) барока === У XVIII&nbsp;стагоддзі манументальнае будаўніцтва ў Беларусі ўступіла ў фазу свайго найвышэйшага росквіту. Для позняга беларускага барока стала ўласціва надзвычайная маляўнічасць і пластычнасць формаў, шматпланавая прасторавая структура фасадаў, багацце [[Святлацень|святлаценю]]. Архітэктура набыла стромкасць і лёгкасць, што надавала збудаванням вытанчаныя прапорцыі, мудрагелістыя скразныя праёмы і крывалінейныя абрысы вежаў і франтонаў. Станаўленне і росквіт мастацкіх асаблівасцей позняга барока непарыўна звязаны з творчасцю выдатнага віленскага архітэктара [[Іаган Крыштоф Глаўбіц|Яна Крыштофа Глаўбіца]], які працаваў над шматлікімі помнікамі на тэрыторыі Беларусі{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Гэты ўнікальны рэгіянальны кірунак, вядомы як [[віленскае барока]], стаў універсальным для розных хрысціянскіх канфесій, але найбольш яскрава і маштабна ён выявіўся менавіта ў культавых пабудовах уніятаў. Сярод найвыдатнейшых узораў гэтага стылю вылучаюцца [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор у Полацку]] (узведзены нанава ўніятамі ў 1738—1750 гадах на рэштках старажытнага храма XI&nbsp;стагоддзя), [[Касцёл Святых Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Беразвечча)|царква і манастыр базыльян у Беразвеччы]] (1756—1763), [[Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Баруны)|манастыр у Барунах]] (1747—1757), комплексы ў [[Свята-Троіцкая царква (Вольна)|Вольне]] (1768) і [[Свята-Пакроўскі манастыр (Талачын)|Талачыне]] (1769—1779), а таксама [[Богаяўленская царква (Жыровіцы)|Багаяўленская]] і [[Крыжаўзвіжанская царква (Жыровічы)|Крыжаўзвіжанская]] цэрквы ў [[Свята-Успенскі Жыровіцкі манастыр|Жыровічах]] (1769) і [[Уваскрасенская царква (Віцебск)|Уваскрасенская царква ў Віцебску]] (1772){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Віленскае барока вызначалася тэлескапічна-яруснай аматэрыяльна-шкілетнай будовай вежаў і хвалістай прасторавай структурай, што стварала ілюзію дынамічнага руху архітэктурных мас уверх{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=154}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Полацк._Сафійскі_сабор.jpg|Сафійскі сабор у Полацку Hłybokaje,_Bieraźviečča,_Bazylanski._Глыбокае,_Беразьвечча,_Базылянскі_(J._Dulevič,_1934).jpg|Касцёл Святых Пятра і Паўла ў Беразвеччы Kaścioł_u_Barunach1.JPG|Касцёл Святых Апосталаў Пятра і Паўла ў Барунах Вольно_троицкая_церковь_01.jpg|Свята-Троіцкая царква ў Вольне Uniate Monastery in Tałačyn.JPG|Свята-Пакроўская царква ў Талачыне Жыровічы,_Богаяўленская_царква_1.jpg|Богаяўленская царква ў Жыровіцах Жыровічы, Крыжаўзьдзьвіжанская царква 1.jpg|Крыжаўзвіжанская царква ў Жыровіцах Віцебск._33.JPG|Свята-Васкрасенская (Рынкавая) царква ў Віцебску </gallery> == Горадабудаўніцтва і свецкая архітэктура == === Ансамблі плошчаў і забудова гарадоў === У эпоху барока горадабудаўнічыя і мастацкія прынцыпы — ансамблевасць, прасторавая разгорнутасць і дынамічнасць кампазіцыі, кантрасты маштабаў і рытмаў — знайшлі яскравае ўвасабленне ў грамадзянскай архітэктуры Беларусі. Замест хаатычнай сярэднявечнай забудовы пачалі фарміравацца цэласныя ансамблі плошчаў і вуліц. Маштабным прыкладам такога горадабудаўнічага падыходу з'яўляецца ансамбль [[Гарадніца (Гродна)|Гарадніцы]] ў [[Гродна|Гародні]], створаны ў 1765—1780-я гады па ініцыятыве гродзенскага старосты [[Антоні Тызенгаўз|Антонія Тызенгаўза]]. Гэты комплекс уключаў 85 будынкаў рознага прызначэння, згрупаваных вакол плошчаў і вуліц, у тым ліку палацы, навучальныя ўстановы і батанічны сад{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Галоўнымі грамадскімі ансамблямі сталі гарадскія плошчы, якія ў залежнасці ад функцыі падзяляліся на поліфункцыянальныя, гандлёвыя, культавыя і палацавыя. Спецыфічнай рысай барочнай планіроўкі малых гарадоў і мястэчак (напрыклад, [[Паставы|Паставаў]]) стала акцэнтаваная вось і выкарыстанне сіметрычна-асіметрычных кампазіцый забудовы. Прастора плошчаў арганізоўвалася з улікам візуальных перспектыў, якія замыкаліся вышыннымі дамінантамі — манументальнымі касцёламі, ратушамі або палацамі. У архітэктуры гандлёвых радоў, аўстэрый і дамоў рамеснікаў выкарыстоўваліся спрошчаныя формы барока, такія як фігурныя шчыпцы, пілястры і фігурныя ліштвы{{sfn|Чантурыя_Ю|2001|с=84—85}}. === Палацава-паркавыя рэзідэнцыі === У элітнай свецкай архітэктуры адбыўся карэнны пераход ад замкнёных абарончых замкаў да адкрытых рэпрэзентатыўных рэзідэнцый. Магнацкія двары арыентаваліся на агульнаеўрапейскі, шмат у чым французскі, ідэал палацава-паркавага комплексу тыпу ''entre cour et jardin'' («паміж дваром і паркам»). Асноўнымі прынцыпамі архітэктуры сталі паўзамкнёнасць аб'ёмна-прасторавай кампазіцыі, калі бакавыя флігелі разам з галоўным корпусам і агароджай утваралі парадны двор — [[курданёр]], а таксама анфіладнасць унутранай планіроўкі{{sfn|Кулагін|2001|с=114}}{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Для стварэння такіх ансамбляў у Вялікае Княства Літоўскае запрашаліся вядучыя еўрапейскія дойліды. Па праектах [[Матэус Даніэль Пёпельман|М.&nbsp;Д.&nbsp;Пёпельмана]] і яго вучняў быў узведзены [[Новы замак (Гродна)|Новы замак у Гародні]]. Замежныя майстры, такія як [[Джузэпэ Сака|Дж.&nbsp;Сака]], [[Карла Спампані|К.&nbsp;Спампані]] і [[Я. Габрыэль|Я.&nbsp;Габрыэль]], працавалі над стварэннем велічных палацаў у [[Палацава-паркавы комплекс Валовічаў (Свяцк)|Свяцку]], [[Сядзіба Храптовічаў (Шчорсы)|Шчорсах]], [[Ружанскі палац|Ружанах]] і [[Палац Радзівілаў (Дзятлава)|Дзятлаве]]. Інтэр'еры аздабляліся з выкарыстаннем стукавай лепкі, манументальнага жывапісу і мясцовых шпалер (габеленаў), мануфактуры па вытворчасці якіх былі заснаваны [[Радзівілы|Радзівіламі]] і [[Агінскія|Агінскімі]] ў [[Слуцкія паясы|Слуцку]], [[Мір (Карэліцкі раён)|Міры]] і [[Карэлічы|Карэлічах]] (Альбе){{sfn|Кулагін|2001|с=114—115}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Каралеўскі палац у Гродне.jpg|Новы замак у Гродне Свяцкі палац (01).jpg|Свяцкі палац Ščorsy, Chraptovič. Шчорсы, Храптовіч (T. Boretti, 1894) (5).jpg|Шчорсаўскі палац Палац_Сапегаў,_Ружаны.jpg|Ружанскі палац Дзятлава. Палац Радзівілаў. Галоўны фасад.jpg|Дзятлаўскі палац Niaśviž, Alba. Нясьвіж, Альба (L. Lutnicki, 1784).jpg|Праект альтанкі для парку ў Альбе </gallery> Неад'емнай часткай барочных рэзідэнцый сталі [[Рэгулярны парк|рэгулярныя (французскія і італьянскія) паркі]]. Яны ўяўлялі сабой складаныя геаметрычныя кампазіцыі са стрыжаных дрэў ([[Шпалеры (садова-паркавае мастацтва)|шпалер]]), якія ўтваралі зялёныя «кабінеты», «залы» і [[Зялёны лабірынт|лабірынты]]. У парках актыўна выкарыстоўваліся экзатычныя расліны ў [[Вазон|вазонах]], [[Аранжарэя|аранжарэі]] і [[Фігарня|фігарні]]. Цікавай асаблівасцю паркабудавання Беларусі было шырокае выкарыстанне тэрасавання рэльефу: італьянскія сады на некалькіх [[Тэраса|тэрасах]] з [[Падпорная сцяна|падпорнымі сценкамі]] і [[Лесвіца|лесвіцамі]] былі створаны ў [[Валожын|Валожыне]], [[Альба (паркавы комплекс)|Альбе]] пад [[Нясвіж|Нясвіжам]], [[Ружаны|Ружанах]] і іншых маёнтках{{sfn|Федарук|2001|с=285—287}}. == Драўлянае культавае дойлідства == Асноўным традыцыйным матэрыялам у забудове гарадоў і вёсак Беларусі заставалася дрэва. На развіццё манументальнага драўлянага дойлідства пачынаючы з XVII&nbsp;стагоддзя аказвалі значны ўплыў мастацкія стылі, што ўжо панавалі ў мураванай архітэктуры. Па сваёй архітэктоніцы драўляныя храмы падзяляліся на дзве асноўныя групы: ''клецкія'' і ''крыжовыя''{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Клецкія храмы (назва паходзіць ад традыцыйнай сялянскай пабудовы — [[клеці]]) складаліся з аднаго ці некалькіх прамавугольных зрубаў. Пад уплывам мураваных готыка-рэнесансных храмаў спачатку склаўся тып будынка з вежай над бабінцам (цэрквы ў Гарадку, [[Свята-Троіцкая царква (Дабраслаўка)|Дабраслаўцы]], [[Свята-Троіцкая царква (Дастоева)|Дастоеве]]). У перыяд барока пашырылася будаўніцтва двухзрубавых драўляных цэркваў з плоскім бязвежавым фасадам, завершаным трохвугольным франтонам (цэрквы ў [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Вавулічы)|Вавулічах]], [[Свята-Троіцкая царква (Бездзеж)|Бездзежы]], [[Свята-Пакроўская царква (Дзеткавічы)|Дзеткавічах]]). На наступным этапе пачалі ўзводзіць храмы з дзвюма вежамі па баках галоўнага фасада ([[Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Дзівін)|цэрквы ў Дзівіне]], [[Свята-Юр'еўская царква (Валавель)|Валавелі]], [[Свята-Мікалаеўская царква (Латыгаль)|Латыгалі]], [[Касцёл Святой Тройцы (Цялядавічы)|касцёл у Цялядавічах]]){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. <gallery mode="packed" perrow="4" heights="150"> Файл:Дабраслаўка. Царква (01).jpg|Троіцкая царква ў Дабраслаўцы Файл:Dastojeva, Illinskaja. Дастоева, Ільлінская (Z. Gloger, 1905).jpg|Ільінская царква ў Дастоеве Файл:Вавулічы. Свята-Раства-Багародзіцкая царква (04).jpg|Свята-Раства-Багародзіцкая царква ў Вавулічах Файл:Бездзеж. Царква Прасвятой Тройцы (02).jpg|Свята-Троіцкая царква ў Бездзежы Файл:Дзеткавічы. Свята-Пакроўская царква.jpg|Свята-Пакроўская царква ў Дзеткавічах Файл:Дзівін. Свята-Параскева-Пятніцкая царква.jpg|Свята-Параскева-Пятніцкая царква ў Дзівіне Файл:Valaviel, Juraŭskaja. Валавель, Юраўская (XX).jpg|Свята-Георгіеўская царква ў Валавелі Файл:Łatyhal, Mikolskaja. Латыгаль, Мікольская (1900).jpg|Свята-Мікалаеўская царква ў Латыгалі Файл:Цялядавічы. Царква (01).jpg|Свята-Троіцкая царква ў Цялядавічах Файл:Хаціслаў. Спаса-Праабражэнская царква (01).jpg|Спаса-Праабражэнская царква ў Хаціславе </gallery> Вежы драўляных храмаў барока звычайна не мелі ніякага функцыянальнага (абарончага) прызначэння: адзінай іх мэтай было ўзбагачэнне сілуэта збудавання і ўзмацненне дынамікі кампазіцыі. У XVIII&nbsp;стагоддзі яны пачалі раскрапоўваць фасады на ўсю вышыню і нават ставіліся пад вуглом да плоскасці фасада (як у царкве ў [[Хаціслаў|Хаціславе]]){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=74}}. Крыжовыя ў плане драўляныя саборы, якія неслі візантыйскую традыцыю, генетычна паходзячы ад мураванага крыжова-купальнага храма, у XVII—XVIII&nbsp;стагоддзях будавалі пераважна пры буйных праваслаўных манастырах: [[Свята-Троіцкі Маркаў манастыр|віцебскім Маркавым]], [[Богаяўленскі Куцеінскі манастыр|аршанскім Богаяўленскім Куцеінскім]], [[Свята-Духаўскі Тупічэўскі манастыр|мсціслаўскім Тупічэўскім]]. Вызначальнай рысай такіх помнікаў з'яўлялася тэктанічнае адзінства аб'ёмаў і маналітнасць кампазіцыі дахаў{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71, 74}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Viciebsk,_Markaŭščyna,_Trajeckaja._Віцебск,_Маркаўшчына,_Траецкая_(I._Trutnev,_1866).jpg|Траецкая царква Маркава манастыра. [[І. Трутнеў]], 1866 Vorša, Kuciejna, Bohajaŭlenski. Ворша, Куцейна, Богаяўленскі (D. Strukov, 1864-67).jpg|Куцеінскі манастыр. [[Д. Струкаў]], 1864-1867 Amścisłaŭ, Tupičeŭščyna, Duchaŭskaja. Амсьціслаў, Тупічэўшчына, Духаўская (P. Kryštaloŭ, 1911).jpg|Духаўская царква Тупічэўскага манастыра. П. Крышталёў, 1911 </gallery> == Сінтэз мастацтваў: інтэр’ер і манументальны жывапіс == Характэрнай асаблівасцю барочнай архітэктуры стаў гарманічны сінтэз дойлідства, жывапісу і скульптуры. Дэкаратыўная пластыка, аснову якой складала ордарная сістэма, на працягу XVII—XVIII&nbsp;стагоддзяў эвалюцыянавала ад адзіночных плоскіх пілястраў да шматлікіх раскраповак, хвалістых карнізаў, пукатых і ўвагнутых аб’ёмаў. У аздобе інтэр’ераў пачалі шырока ўжываць лепку ў тэхніцы ''[[стука]]'' (штучнага мармуру з абпаленага гіпсу, вапны і клею){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Асаблівае значэнне ў арганізацыі ўнутранай прасторы набылі манументальныя фрэскавыя размалёўкі. Жывапісныя кампазіцыі візуальна разрывалі тэктанічныя межы будынкаў, ствараючы ілюзію незамкнёнай, бязмежнай прасторы. Вялікі ўплыў на развіццё фрэскавага мастацтва ў Беларусі аказала так званая «[[Квадратура (мастацтва)|квадратура]]» — ілюзорная архітэктурная перспектыва. Яе распаўсюджанню садзейнічала выкарыстанне друкаваных узорнікаў, у прыватнасці трактата італьянскага майстра [[Андрэа Поца]]{{sfn|Гаршкавоз|2001|с=206}}. [[Файл:Касьцёл сьв. Станіслава ў Магілёве, галоўная нава.jpg|міні|злева|Роспісы касцёла Св. Станіслава ў Магілёве]] Манументальны жывапіс XVIII&nbsp;стагоддзя развіваўся ў цеснай сувязі з заходнееўрапейскімі (рымскімі і баварскімі) узорамі. Выдатнымі прыкладамі барочнага сценапісу з’яўляюцца фрэскі [[Касцёл Святога Францішка Ксаверыя (Гродна)|фарнага касцёла ў Гародні]], [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар кармелітаў (Мсціслаў)|кармеліцкага касцёла ў Мсціславе]], [[Сабор Унебаўзяцця Дзевы Марыі і Святога Станіслава|касцёла Святога Станіслава ў Магілёве]], а таксама страчаныя роспісы [[Касцёл езуітаў (Нясвіж)|касцёла езуітаў у Нясвіжы]] і [[Беразвецкая царква|царквы ў Беразвеччы]]{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}{{sfn|Гаршкавоз|2001|с=204, 207}}. Адначасова з каталіцкімі храмамі багатымі фрэскамі ўпрыгожваліся і праваслаўныя: так, у роспісах [[Свята-Духаўская царква Тупічэўскага манастыра|Свята-Духаўскай царквы]] [[Тупічэўскі манастыр (Мсціслаў)|Тупічэўскага манастыра]] ў Мсціславе (сярэдзіна XVII&nbsp;ст.) праявіўся поўны разрыў з візантыйскай традыцыяй, здзіўляла прастанароднасць вобразаў і багацце этнаграфічных рэалій{{sfn|Шматаў|2001|с=15}}. [[Файл:Магілёўскі абласны мастацкі музей. Захаваная спадчына. Фрагменты іканастаса Мікалаеўскай царквы ў Магілёве (2).jpg|thumb|Фрагменты іканастаса Мікалаеўскай царквы ў Магілёве ў тэхніцы «беларускай рэзі»]] [[Файл:Іканастас Мікольскай царквы ў Магілёве, foto 1.jpg|міні|злева|Іканастас Мікольскай царквы ў Магілёве]] Вялікага росквіту ў эпоху барока дасягнула алтарная скульптура і манументальная разьба па дрэве. Для надання эмацыянальнай прыўзнятасці інтэр’ерам выкарыстоўвалася тэхніка аб’ёмнай, скразной арнаментальнай разьбы з расліннымі матывамі, якая стала вядомай далёка за межамі краіны пад назвай «[[беларуская рэзь]]»{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=74}}{{sfn|Шматаў|2001|с=18}}. Сапраўдным шэдэўрам манументальна-дэкаратыўнага мастацтва з’яўляецца ансамбль [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Пінск)|касцёла францысканцаў у Пінску]] (першая палова XVIII&nbsp;ст.). Яго галоўны і бакавыя алтары, а таксама ўнікальны амбон багата аздоблены разьбянымі фігурамі апосталаў і анёлаў, вітымі калонамі, картушамі і балдахінамі, якія ствараюць выключна дынамічную і тэатралізаваную кампазіцыю{{sfn|Ярашэвіч|2001|с=187, 189—193}}. == Адметнасці ўніяцкага храмабудаўніцтва == Важную ролю ў станаўленні і развіцці архітэктуры беларускага барока (у прыватнасці, яго віленскай фазы) адыграла грэка-каталіцкая (уніяцкая) царква і яе манаскі [[Базыльяне|ордэн базыльян]]. Спецыфічныя ўмовы поліканфесійнага грамадства і літургічныя патрабаванні ўніятаў прывялі да выпрацоўкі ўнікальных архітэктурна-планіровачных і мастацкіх рашэнняў, якія іманентна выпрацаваліся на аснове традыцый мясцовага дойлідства з улікам усходніх і заходніх уплываў{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=144}}. У працэсе эвалюцыі ўніяцкага барока сфарміраваўся тып двухвежавага аднаапсіднага храма (часцей за ўсё трохнефавай базілікі). Адной з самых адметных асаблівасцей шэрагу ўніяцкіх помнікаў сярэдзіны XVIII&nbsp;стагоддзя стала мерыдыянальная арыентацыя будынкаў — алтаром на поўнач. Гэты прыём, які парушаў традыцыйную арыентацыю на ўсход, узнік як вынік ідэі сімвалічнага нейтралітэту ўніятаў да ўплываў заходняй (Рым) і ўсходняй (Масква) цэркваў. Яскравым прыкладам такой арыентацыі з'яўляецца перабудаваны [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор у Полацку]]{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=146}}. [[Файл:Інтэр'ер царквы ў Беразвеччы.jpg|міні|Інтэр'ер царквы з алтарнай перагародкай у Беразвеччы]] У інтэр'ерах уніяцкіх храмаў таксама сфарміраваліся спецыфічныя рысы. Замест традыцыйных драўляных іканастасаў тут пачалі ўзводзіць мураваныя алтарныя перагародкі. Гэтыя канструкцыі мелі шматпланавую прасторава-развітую будову, багата аздабляліся ляпнымі пазалочанымі гірляндамі, картушамі і капітэлямі, спалучаючы каталіцкую тэатралізаванасць з захаваннем усходняй літургічнай функцыі, напрыклад, у Сафійскім саборы і [[Касцёл Святых Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Беразвечча)|царквы ў Беразвеччы]]{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=147—148}}. [[Файл:Жыровічы, Богаяўленская царква 4.jpg|злева|міні|Фігурны франтон Богаяўленскай царквы ў Жыровічах]] Для вонкавага аблічча манастырскіх храмаў базыльян характэрна выкарыстанне так званых «брамкавых» фасадаў. У такіх кампазіцыях галоўны фасад пазбаўляўся масіўных бакавых вежаў і нагадваў манументальную браму з дынамічным і насычаным пластыкай цэнтральным завяршэннем — фігурным атыкавым франтонам. Падобныя рашэнні можна ўбачыць у [[Свята-Троіцкая царква (Вольна)|царкве ў Вольне]], храме ў [[Свята-Пакроўскі манастыр (Талачын)|Талачыне]] і [[Багаяўленская царква (Жыровічы)|Богаяўленскай царкве ў Жыровічах]]{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=154—157}}. == Праваслаўнае і пратэстанцкае дойлідства == === Пратэстанцкія зборы === У перыяд пашырэння [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] ў Вялікім Княстве Літоўскім (канец XVI — першая палова XVII&nbsp;стагоддзя) актыўнае будаўніцтва разгарнулі пратэстанты, у першую чаргу кальвіністы. Архітэктура [[Кальвінскі збор|кальвінскіх збораў]] (храмаў) вызначалася суровым аскетызмам, лапідарнасцю формаў і адсутнасцю багатага дэкору, што адпавядала ідэалогіі гэтай канфесіі. Пратэстанцкія храмы ў [[Смаргонь|Смаргоні]], [[Кальвінскі збор (Койданава)|Койданаве]], [[Кальвінскі збор (Заслаўе)|Заслаўі]] першапачаткова захоўвалі познегатычныя і рэнесансныя рысы, уключаючы відавочны абарончы характар (таўшчэзныя сцены, вузкія вокны-байніцы, масіўныя вежы){{sfn|Габрусь|2001|с=83—85}}. Аднак паступова, у працэсе перабудоў і развіцця, архітэктура збораў пачала ўбіраць у сябе элементы барока. Яскравым прыкладам такога сінтэзу з'яўляецца кальвінскі збор у Смаргоні, які мае ўнікальную цэнтрычную васьмігранную структуру (актагон), завершаную шатровым дахам і ўпрыгожаную барочнымі архітэктурнымі дэталямі. Барочныя рысы праявіліся і ў вырашэнні вежаў, аздабленні інтэр'ераў стукавай лепкай, выкарыстанні складаных прафіляваных карнізаў{{sfn|Габрусь|2001|с=85—87}}. === Магілёўская архітэктурная школа === У праваслаўным дойлідстве XVII&nbsp;стагоддзя таксама адбываліся складаныя працэсы адаптацыі новага стылю да традыцыйных візантыйска-рускіх канонаў. Найбольш яскрава гэты сінтэз праявіўся на ўсходзе Беларусі, дзе намаганнямі мясцовых рамесных цэхаў сфарміравалася так званая «магілёўская архітэктурная школа»{{sfn|Гліннік|2001|с=173}}. У першай палове і сярэдзіне XVII&nbsp;стагоддзя праваслаўныя брацтвы і манастыры ўзводзілі мураваныя храмы, якія захоўвалі традыцыйную крыжова-купальную кампазіцыю, але аздабляліся знешне ў формах пострэнесансу і ранняга барока. Да гэтага кола помнікаў належаць [[Свята-Богаяўленскі сабор (Магілёў)|Богаяўленскі сабор]] (1636—1639), [[Свята-Мікольскі манастыр (Магілёў)|Мікольская]] (1669—1672) і [[Успенская царква (Магілёў)|Успенская]] (1670—1684) цэрквы ў [[Магілёў|Магілёве]], а таксама [[Святадухаўская царква Куцеінскага манастыра|Святадухаўская царква]] [[Богаяўленскі Куцеінскі манастыр|Куцеінскага манастыра]] пад [[Орша|Оршай]] (да 1653 года){{sfn|Гліннік|2001|с=173—174}}{{sfn|Габрусь|2001|с=109—111}}. Магілёўская архітэктурная школа вызначалася выкарыстаннем шмат'ярусных фігурных франтонаў з пластычнымі валютамі і нішамі. У адрозненне ад каталіцкіх і ўніяцкіх храмаў, фасады магілёўскіх праваслаўных цэркваў мелі больш плоскасны, «дывановы» характар аздаблення, які імітаваў структуру шмат'ярусных драўляных іканастасаў. Інтэр'еры гэтых храмаў шчодра ўпрыгожваліся фрэскавай паліхроміяй і багатай драўлянай «беларускай рэззю»{{sfn|Габрусь|2001|с=113—114}}{{sfn|Гліннік|2001|с=174}}. Характэрна, што мастацкія формы магілёўскага барока захоўвалі пэўны архаізм і кансерватызм аж да канца XVII&nbsp;стагоддзя, што было прадыктавана ідэалагічным супрацьстаяннем праваслаўнага насельніцтва каталіцкай экспансіі{{sfn|Гліннік|2001|с=176—179}}. == Уплыў на мастацтва Расіі і Украіны == Беларускія майстры адыгралі выключна важную ролю ў станаўленні барочнага мастацтва і архітэктуры ў суседніх усходнеславянскіх краінах. Найбольш інтэнсіўны працэс міграцыі мастацкіх ідэй і саміх творцаў адбываўся ў сярэдзіне XVII&nbsp;стагоддзя. Падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|руска-польскай вайны 1654—1667 гадоў]] вялікая колькасць беларускіх майстроў (дойлідаў, жывапісцаў, рэзчыкаў, кафляроў) з [[Вільня|Вільні]], [[Полацк|Полацка]], [[Віцебск|Віцебска]], [[Смаленск|Смаленска]] і іншых гарадоў была гвалтоўна вывезена ў [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскую дзяржаву]]. У Маскве яны былі паселены ў асобнай Мяшчанскай слабадзе і працавалі пры царскім двары ў [[Аружэйная палата|Аружэйнай палаце]]{{sfn|Шматаў|2001|с=21}}. Значнае ўздзеянне беларускія майстры аказалі на развіццё рускага дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва і манументальнага дэкору. У Расію была прынесена традыцыя аб'ёмна-ажурнай разьбы па дрэве, якая атрымала назву «[[беларуская рэзь]]» (або «флемская разьба»). Гэтая тэхніка, насычаная барочнымі расліннымі матывамі, выкарыстоўвалася пры стварэнні іканастасаў, напрыклад, у Смаленскім саборы [[Новадзявочы манастыр|Новадзявочага манастыра ў Маскве]], і аздабленні царскіх палацаў, у прыватнасці, драўлянага палаца ў [[Каломенскае|Каломенскім]]{{sfn|Шматаў|2001|с=26}}. Не меншы ўплыў зрабілі беларускія кафляры. Майстры [[Ігнацій Максімаў]], [[Сцяпан Іваноў-Палубес]] і [[Пётр Іваноў-Заборскі]] наладзілі ў Расіі вытворчасць шматколернай паліванай [[Кафля|кафлі]]. Яны ўпершыню прыўнеслі ў рускае дойлідства барочныя матывы (калонкі, [[Антаблемент|антаблементы]], [[Картуш (архітэктура)|картушы]], выявы [[Херувім|херувімаў]]), якія актыўна выкарыстоўваліся пры аздабленні [[Валдайскі Іверскі манастыр|Іверскага манастыра на Валдаі]] і [[Нова-Іерусалімскі манастыр|Нова-Іерусалімскага сабора]]{{sfn|Шматаў|2001|с=26}}. Акрамя таго, беларускія майстры садзейнічалі ўкараненню ў рускае дойлідства заходнееўрапейскай [[Ордарная сістэма|ордарнай сістэмы]]{{sfn|Шматаў|2001|с=22}}. На тэрыторыі [[Украіна|Украіны]] барока пачало фарміравацца пазней, чым у Беларусі, і таксама адчула на сабе ўплыў беларускай архітэктурнай школы. Першы ўкраінскі барочны помнік — [[Касцёл езуітаў (Львоў)|касцёл езуітаў у Львове]] (1610—1630-я гады) — узводзіўся італьянскім дойлідам [[Джакама Брыяна|Дж.&nbsp;Брыяна]], які відавочна абапіраўся на вопыт будаўніцтва езуіцкага [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёла Божага Цела ў Нясвіжы]]. Падабенства франтонаў і агульнай кампазіцыі ў абодвух помніках з'яўляецца бясспрэчным. Значны ўплыў на ўкраінскае мастацтва аказалі і беларускія майстры кніжнай гравюры, напрыклад, браты [[Аляксандр Тарасевіч|Аляксандр]] і [[Лявонцій Тарасевіч|Лявонцій Тарасевічы]], друкар [[Спірыдон Собаль]], якія перанеслі ў Кіеў і Львоў перадавыя дасягненні [[Віленская школа гравюры|віленскай]] і [[Магілёўская школа гравюры|магілёўскай школ]] медзярыту{{sfn|Шматаў|2001|с=29—30}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Мураваныя харалы|ref=Габрусь}} * {{артыкул |аўтар=[[В. Ф. Шматаў|Шматаў В. Ф.]] |загаловак=Станаўленне барока ў мастацтве ўсходнеславянскіх народаў |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=7—45 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Шматаў}} * {{артыкул |аўтар=[[Б. А. Лазука|Лазука Б. А.]] |загаловак=Беларускае барока. Тэндэнцыі і напрамкі развіцця |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=50—64 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Лазука}} * {{артыкул |аўтар=[[Т. В. Габрусь|Габрусь Т. В.]] |загаловак=Абрысы станаўлення стылю барока ў манументальным дойлідстве Беларусі |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=65—80 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Габрусь_Абрысы}} * {{артыкул |аўтар=[[А. М. Кулагін|Кулагін А. М.]] |загаловак=Элітная архітэктура барока Беларусі ў агульнаеўрапейскім кантэксце |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=102—123 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Кулагін}} * {{артыкул|ref=Чантурыя_Ю|аўтар=[[Ю. У. Чантурыя|Чантурыя Ю. У.]]|загаловак=Архітэктурны ансамбль плошчы ў горадабудаўніцтве барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=81—101|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Федарук|аўтар=[[А. Т. Федарук|Федарук А. Т.]]|загаловак=Эпоха барока ў паркабудаўніцтве Беларусі|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=282—290|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Гаршкавоз|аўтар=[[В. Дз. Гаршкавоз|Гаршкавоз В. Дз.]]|загаловак=Беларускі сценапіс XVIII ст. Тыпалогія ў кантэксце польскага барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=203—212|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Ярашэвіч|аўтар=[[А. А. Ярашэвіч|Ярашэвіч А. А.]]|загаловак=Архітэктурна-скульптурны ансамбль касцёла францысканцаў у Пінску|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=186—202|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Габрусь_Аспекты|аўтар=[[Т. В. Габрусь|Габрусь Т. В.]]|загаловак=Стылістычныя аспекты архітэктуры віленскага барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=140—166|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Гліннік|аўтар=[[В. В. Гліннік|Гліннік В. В.]]|загаловак=Святадухаўская (цёплая) царква Куцеінскага Богаяўленскага манастыра. Досвед рэканструкцыі|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=167—185|isbn=985-08-0452-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Архітэктура Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктура барока ў Беларусі]] ixuimm9qk8msvnvldtq21h1qxalhukn 5122092 5122090 2026-04-06T06:10:29Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Праваслаўнае і пратэстанцкае дойлідства */ 5122092 wikitext text/x-wiki [[Файл:Нясвіж. Касцёл Божага Цела. 2022.jpg|міні|Першым помнікам барока не толькі ў Беларусі, але і на тэрыторыі ўсёй Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]], пабудаваны ў 1587—1593 гг. італьянскім архітэктарам [[Джавані Марыя Бернардоні|Янам Марыяй Бернардоні]]]] '''Архітэкту́ра баро́ка ў Белару́сі''' — мастацкі і [[архітэктурны стыль]], які дамінаваў у манументальным, [[Культавая архітэктура|культавым]] і свецкім дойлідстве на тэрыторыі сучаснай [[Беларусь|Беларусі]] (у межах [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]) з канца XVI і да канца XVIII&nbsp;стагоддзя. З'яўляючыся лагічным працягам агульнаеўрапейскіх працэсаў, [[барока]] на беларускіх землях не было простым механічным запазычаннем заходнееўрапейскіх узораў. Увабраўшы ў сябе элементы [[Беларуская готыка|мясцовай готыкі]] і [[Рэнесанс у Беларусі|рэнесансу]], а таксама глыбокія традыцыі візантыйска-рускай сістэмы [[Крыжова-купальны храм|крыжова-купальнага храма]], гэты стыль набыў яскравыя нацыянальныя і рэгіянальныя рысы{{sfn|Лазука|2001|с=50-51}}{{sfn|Габрусь|2001|с=68-69}}. Своеасаблівы сінтэз заходняй (каталіцкай) і ўсходняй ([[Візантыйская архітэктура|візантыйскай]]) архітэктурных традыцый, які выявіўся ў прасторавых кампазіцыях, [[Тэктоніка|тэктоніцы]] і дэкоры, атрымаў у мастацтвазнаўстве назву '''беларускае барока'''. Тэрмін упершыню быў уведзены ў навуковы зварот у канцы 1920-х гадоў гісторыкам архітэктуры [[М. Шчакаціхін|М.&nbsp;Шчакаціхіным]]<ref name="shchak">{{кніга |аўтар=[[М. Шчакаціхін|Шчакаціхін М.]] |загаловак=Нарысы з гісторыі беларускага мастацтва. Т. 1. |месца=Мн. |выдавецтва=Інбелкульт |год=1928}}</ref>{{sfn|Габрусь|2001|с=7}}. З'яўленне барока ў Беларусі было непасрэдна звязана з грамадска-палітычнымі падзеямі другой паловы XVI&nbsp;стагоддзя: [[Люблінская унія|Люблінскай уніяй]] (1569), пачаткам каталіцкай [[Контррэфармацыя ў ВКЛ|контррэфармацыі]] і прыходам [[Ордэн езуітаў|ордэна езуітаў]]. Першым манументальным помнікам барока не толькі ў Беларусі, але і на тэрыторыі ўсёй Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]] (1587—1593), пабудаваны італьянскім архітэктарам [[Джавані Марыя Бернардоні|Янам Марыяй Бернардоні]] па фундацыі князя [[Мікалай Крыштоф Радзівіл Сіротка|Мікалая Крыштофа Радзівіла «Сіроткі»]]{{sfn|Габрусь|2001|с=68}}{{sfn|Шматаў|2001|с=12}}. Нягледзячы на тое, што першапачаткова барока выступала як стыль каталіцкай (найперш езуіцкай) архітэктуры, у спецыфічных умовах поліканфесійнага грамадства Вялікага Княства Літоўскага яно хутка пераадолела рэлігійныя рамкі. Барочная эстэтыка паступова была ўспрынята і перапрацавана [[Праваслаўе ў Вялікім Княстве Літоўскім|праваслаўнай]], [[Уніяцкая царква на Беларусі|уніяцкай]] і нават [[Кальвінізм|пратэстанцкай (кальвінісцкай)]] цэрквамі, стаўшы ўніверсальным стылем эпохі{{sfn|Лазука|2001|с=50}}{{sfn|Габрусь|2001|с=69}}. Эвалюцыя беларускага барока прайшла некалькі этапаў: ад суровых, манументальных форм ранняга і [[Сармацкае барока|«сармацкага» барока]] (XVII&nbsp;ст.) да вытанчанага, надзвычай пластычнага і дынамічнага [[Віленскае барока|віленскага барока]] (сярэдзіна і другая палова XVIII&nbsp;ст.){{sfn|Габрусь|2001|с=68}}. Дасягненні беларускіх майстроў і самабытнасць сфарміраванай імі архітэктурнай школы аказалі значны ўплыў на развіццё манументальнага дойлідства, [[Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва|дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]] і [[Іканапіс|іканапісу]] ў суседніх краінах, у прыватнасці, стаўшы адным з фактараў станаўлення [[барока ў Расіі]] і [[Барока ва Украіне|на Украіне]]{{sfn|Шматаў|2001|с=11, 27—28}}. == Гістарычныя перадумовы і вытокі == З’яўленне і пашырэнне барока ў беларускай архітэктуры было цесна звязана са значнымі сацыяльна-палітычнымі падзеямі другой паловы XVI&nbsp;стагоддзя: заключэннем [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] (1569) і пачаткам каталіцкай [[Контррэфармацыя|контррэфармацыі]], якую праводзіў у першую чаргу [[Таварыства Ісуса|ордэн езуітаў]]. У манументальнае дойлідства [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] быў прыўнесены новы архітэктурна-мастацкі стыль, выразныя сродкі якога вызначаліся павышанай экспрэсіяй і былі пакліканы ўмацаваць пазіцыі каталіцкай царквы{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Цэнтрам станаўлення гэтага стылю стала [[Італія]] (у прыватнасці, [[Рым]]), адкуль ён пачаў сваё шэсце па Еўропе{{sfn|Шматаў|2001|с=12}}. [[Файл:Chiesa gesu facade.jpg|міні|злева|Галоўны ордэнскі храм езуітаў [[Іль Джэзу]] ў [[Рым]]е, які паслужыў для нясвіжскага касцёла Божага Цела]] Беларусь стала адной з першых краін, якая прычынілася да развіцця барока. Першым помнікам гэтага стылю на тэрыторыі Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]], пабудаваны ў 1587—1593 гадах. Яго з’яўленне звязана з дзейнасцю нясвіжскага князя [[Мікалай Крыштоф Радзівіл Сіротка|Мікалая Крыштофа Радзівіла «Сіроткі»]], які пасля паломніцтва ў Святую Зямлю і наведвання Італіі запрасіў італьянскага архітэктара-езуіта [[Джавані Марыя Бернардоні|Яна Марыю Бернардоні]]{{sfn|Шматаў|2001|с=14—15}}. Прататыпам для нясвіжскага касцёла паслужыў галоўны ордэнскі храм езуітаў [[Іль Джэзу]] ў [[Рым]]е. Аднак ужо ў гэтым раннім беларускім помніку праявіліся мясцовыя адметнасці: спрошчаная трактоўка [[Архітэктурны ордар|ордара]] на галоўным фасадзе, больш дэталёвая апрацоўка бакавых фасадаў, наяўнасць гранёных капэл па баках нефаў{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Істотнай падзеяй, звязанай з пачаткам эпохі барока і будаўніцтвам у Нясвіжы, стала таксама ўвядзенне ў беларускае дойлідства прафесійнага праектнага чарцяжа{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Аднак рэзкага і поўнага адмаўлення ад папярэдніх традыцый пад уздзеяннем заходняга барочнага ўзору не адбылося. Новы стыль з’явіўся тым зернем, якое дало парасткі толькі дзякуючы спецыфічным мясцовым умовам. [[Берасцейская унія|Берасцейская царкоўная унія]] 1596 года надзвычай абвастрыла рэлігійна-палітычную барацьбу ў краіне. Саперніцтва паміж католікамі, праваслаўнымі і ўніятамі ў сферы культавага будаўніцтва вымушала ўсе канфесіі звяртацца да найбольш выразных архітэктурных сродкаў барока, адначасова сінтэзуючы іх з мясцовымі будаўнічымі прыёмамі мінулага. Менавіта ў выніку гэтых складаных сацыяльна-культурных працэсаў на працягу XVII—XVIII&nbsp;стагоддзяў сфарміравалася самабытная архітэктурна-мастацкая сістэма беларускага барока{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68—69}}. Візантыйская першааснова праваслаўнай царквы не знікла, а засталася адным «са складаемых» у фарміраванні новага стылю, што абумовіла ўнікальнасць беларускай архітэктуры ў параўнанні з суседнімі польскай ці рускай школамі{{sfn|Шматаў|2001|с=7}}. == Эвалюцыя і стылявыя кірункі == Развіццё стылю барока ў манументальным дойлідстве Беларусі прайшло тры асноўныя перыяды: ранняе барока (канец XVI&nbsp;— першая палова XVII&nbsp;стагоддзя), сталае або [[Сармацкае барока|«сармацкае» барока]] (другая палова XVII&nbsp;— 1730-я гады) і позняе або [[віленскае барока]] (1730-я&nbsp;— 1780-я гады){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. === Ранняе барока === [[Файл:Ružany Holy Trinity Church 2023-06-24 5352.jpg|міні|злева|Касцёл Святой Тройцы ў Ружанах]] У першай палове XVII&nbsp;стагоддзя ў беларускай архітэктуры яшчэ працягвалі ўзводзіць храмы з аднанефавай і аднавежавай структурай, што была больш характэрнай для папярэдняга гістарычнага этапу. Да такіх пабудоў адносяцца [[Троіцкі касцёл (Ружаны)|касцёл дамініканцаў у Ружанах]] (1617) і [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы і кляштар бернардзінцаў (Слонім)|касцёл бернардзінцаў у Слоніме]] (1639). Адначасова пашыраўся і новы тып культавай пабудовы&nbsp;— трохнефавая [[Базіліка|базіліка]] з бязвежавым галоўным фасадам, які быў шчодра насычаны ордарнымі элементамі. Такія рысы ўласцівы [[Касцёл Святога Фамы Аквінскага і кляштар дамініканцаў (Мінск)|касцёлу дамініканцаў у Менску]] (пабудаваны пасля 1615 года) і [[Касцёл бернардзінцаў (Гродна)|касцёлу бернардзінцаў у Гародні]]{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. Вызначальным момантам у выпрацоўцы характэрнага тыпу беларускага барочнага храма стала фарміраванне двухвежавых фасадаў. Гэты прынцып быў рэалізаваны ў [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дзятлава)|касцёле ў Дзятлаве]] (1642), [[Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар брыгітак (Гродна)|касцёле брыгітак у Гародні]] (1642—1651) і ў [[Касцёл Наведвання Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Вішнева)|касцёле ў Вішневе]] (1637—1641). Ранні этап развіцця стылю праходзіў пры дамінаванні так званага «езуіцкага барока», калі архітэктары-езуіты ўзводзілі касцёлы і калегіумы па ўзору рымскіх бажніц. Суровая дысцыпліна ордэна вымагала зацвярджэння праектаў у Рыме, і ў выніку раннебарочныя помнікі часта атрымлівалі строгую тэктоніку, буйнамаштабнасць і класічнае выкарыстанне рымскага ордара без залішняй пластычнай дэкаратыўнасці вонкавага аблічча{{sfn|Кулагін|2001|с=107}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Краявіды Слоніма (19).jpg|Касцёл Найсвяцейшай Тройцы ў Слоніме Miensk, Daminikanskaja-Vałockaja. Менск, Дамініканская-Валоцкая (1944).jpg|Касцёл Святога Тамаша Аквінскага ў Мінску Ансамбль_былога_кляштара_бернардзінцаў.jpg|Касцёл Адшукання Святога Крыжа ў Гродне Дятлово_костёл_2.jpg|Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Дзятлаве Гродна_2015._Касцёл_Дабравешчання_Найсвяцейшай_Дзевы_Марыі.jpg|Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Гродне Вішнева. Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі.jpg|Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Вішневе </gallery> === Сталае («сармацкае») барока === У адрозненне ад абарончых храмаў перыяду [[Беларуская готыка|беларускай готыкі]], у эпоху барока вежы канчаткова страцілі сваё непасрэднае функцыянальнае (абарончае) прызначэнне і сталі выключна важнымі кампазіцыйнымі элементамі. Двухвежавасць вынікала з імкнення архітэктараў узмацніць эмацыянальнае ўздзеянне будынка на гледача. Галоўны фасад пачаў трактавацца як своеасаблівая тэатральная «куліса» для ўсёй кампазіцыі, якая завяршала агульную дынаміку архітэктурных мас. Менавіта гэты мастацкі прынцып, а не павышаная дэкаратыўная пластыка, уласцівы лепшым помнікам сталага беларускага барока{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. Такі падыход яскрава адлюстраваны ў архітэктуры [[Касцёл Святога Міхаіла Архангела (Міхалішкі)|касцёла аўгусцінцаў у Міхалішках]] (1655), [[Касцёл дамініканцаў (Буховічы)|касцёла дамініканцаў у Буховічах]] (1647), [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Засвір)|касцёла кармелітаў у Засвіры]] (1713) і [[Касцёл Праабражэння Гасподняга (Навагрудак)|фарнага касцёла ў Навагрудку]] (перабудаваны да 1724 года). Вонкавае аблічча гэтых будынкаў мае суровы, амаль сярэднявечны характар. Гэты стылявы кірунак, які атрымаў у мастацтвазнаўстве назву [[Сармацкае барока|«сармацкае барока»]], адлюстроўваў рыцарскія ідэалы тагачаснай шляхты. Храмы вылучаліся масіўнасцю і геаметрычнай спрошчанасцю аб'ёмаў, якія маглі моцна кантраставаць з надзвычай пышнай і багатай ілюзорнай лепкай у інтэр'еры, напрыклад, стукавая лепка ў [[Міхалішкаўскі касцёл|Міхалішках]], выкананая італьянскімі майстрамі [[П'етра Перці]] і [[Джавані Галі]]{{sfn|Шматаў|2001|с=18}}{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Касьцёл,_Міхалішкі.jpg|Касцёл Святога Міхаіла Арханёла ў Міхалішках Michališki._Church_of_St._Michael_the_Archangel_02.JPG|Багата дэкараваныя лепкай інтэр'еры касцёла Святога Міхаіла Арханёла ў Міхалішках Kasciol_Sviatoj_Trojcy_(Zasvir).jpg|Касцёл Найсвяцейшай Тройцы ў Засвіры Новогрудский фарный костёл Преображения Господня.jpg|Фарны касцёл у Навагрудку </gallery> === Позняе (віленскае) барока === У XVIII&nbsp;стагоддзі манументальнае будаўніцтва ў Беларусі ўступіла ў фазу свайго найвышэйшага росквіту. Для позняга беларускага барока стала ўласціва надзвычайная маляўнічасць і пластычнасць формаў, шматпланавая прасторавая структура фасадаў, багацце [[Святлацень|святлаценю]]. Архітэктура набыла стромкасць і лёгкасць, што надавала збудаванням вытанчаныя прапорцыі, мудрагелістыя скразныя праёмы і крывалінейныя абрысы вежаў і франтонаў. Станаўленне і росквіт мастацкіх асаблівасцей позняга барока непарыўна звязаны з творчасцю выдатнага віленскага архітэктара [[Іаган Крыштоф Глаўбіц|Яна Крыштофа Глаўбіца]], які працаваў над шматлікімі помнікамі на тэрыторыі Беларусі{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Гэты ўнікальны рэгіянальны кірунак, вядомы як [[віленскае барока]], стаў універсальным для розных хрысціянскіх канфесій, але найбольш яскрава і маштабна ён выявіўся менавіта ў культавых пабудовах уніятаў. Сярод найвыдатнейшых узораў гэтага стылю вылучаюцца [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор у Полацку]] (узведзены нанава ўніятамі ў 1738—1750 гадах на рэштках старажытнага храма XI&nbsp;стагоддзя), [[Касцёл Святых Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Беразвечча)|царква і манастыр базыльян у Беразвеччы]] (1756—1763), [[Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Баруны)|манастыр у Барунах]] (1747—1757), комплексы ў [[Свята-Троіцкая царква (Вольна)|Вольне]] (1768) і [[Свята-Пакроўскі манастыр (Талачын)|Талачыне]] (1769—1779), а таксама [[Богаяўленская царква (Жыровіцы)|Багаяўленская]] і [[Крыжаўзвіжанская царква (Жыровічы)|Крыжаўзвіжанская]] цэрквы ў [[Свята-Успенскі Жыровіцкі манастыр|Жыровічах]] (1769) і [[Уваскрасенская царква (Віцебск)|Уваскрасенская царква ў Віцебску]] (1772){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Віленскае барока вызначалася тэлескапічна-яруснай аматэрыяльна-шкілетнай будовай вежаў і хвалістай прасторавай структурай, што стварала ілюзію дынамічнага руху архітэктурных мас уверх{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=154}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Полацк._Сафійскі_сабор.jpg|Сафійскі сабор у Полацку Hłybokaje,_Bieraźviečča,_Bazylanski._Глыбокае,_Беразьвечча,_Базылянскі_(J._Dulevič,_1934).jpg|Касцёл Святых Пятра і Паўла ў Беразвеччы Kaścioł_u_Barunach1.JPG|Касцёл Святых Апосталаў Пятра і Паўла ў Барунах Вольно_троицкая_церковь_01.jpg|Свята-Троіцкая царква ў Вольне Uniate Monastery in Tałačyn.JPG|Свята-Пакроўская царква ў Талачыне Жыровічы,_Богаяўленская_царква_1.jpg|Богаяўленская царква ў Жыровіцах Жыровічы, Крыжаўзьдзьвіжанская царква 1.jpg|Крыжаўзвіжанская царква ў Жыровіцах Віцебск._33.JPG|Свята-Васкрасенская (Рынкавая) царква ў Віцебску </gallery> == Горадабудаўніцтва і свецкая архітэктура == === Ансамблі плошчаў і забудова гарадоў === У эпоху барока горадабудаўнічыя і мастацкія прынцыпы — ансамблевасць, прасторавая разгорнутасць і дынамічнасць кампазіцыі, кантрасты маштабаў і рытмаў — знайшлі яскравае ўвасабленне ў грамадзянскай архітэктуры Беларусі. Замест хаатычнай сярэднявечнай забудовы пачалі фарміравацца цэласныя ансамблі плошчаў і вуліц. Маштабным прыкладам такога горадабудаўнічага падыходу з'яўляецца ансамбль [[Гарадніца (Гродна)|Гарадніцы]] ў [[Гродна|Гародні]], створаны ў 1765—1780-я гады па ініцыятыве гродзенскага старосты [[Антоні Тызенгаўз|Антонія Тызенгаўза]]. Гэты комплекс уключаў 85 будынкаў рознага прызначэння, згрупаваных вакол плошчаў і вуліц, у тым ліку палацы, навучальныя ўстановы і батанічны сад{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Галоўнымі грамадскімі ансамблямі сталі гарадскія плошчы, якія ў залежнасці ад функцыі падзяляліся на поліфункцыянальныя, гандлёвыя, культавыя і палацавыя. Спецыфічнай рысай барочнай планіроўкі малых гарадоў і мястэчак (напрыклад, [[Паставы|Паставаў]]) стала акцэнтаваная вось і выкарыстанне сіметрычна-асіметрычных кампазіцый забудовы. Прастора плошчаў арганізоўвалася з улікам візуальных перспектыў, якія замыкаліся вышыннымі дамінантамі — манументальнымі касцёламі, ратушамі або палацамі. У архітэктуры гандлёвых радоў, аўстэрый і дамоў рамеснікаў выкарыстоўваліся спрошчаныя формы барока, такія як фігурныя шчыпцы, пілястры і фігурныя ліштвы{{sfn|Чантурыя_Ю|2001|с=84—85}}. === Палацава-паркавыя рэзідэнцыі === У элітнай свецкай архітэктуры адбыўся карэнны пераход ад замкнёных абарончых замкаў да адкрытых рэпрэзентатыўных рэзідэнцый. Магнацкія двары арыентаваліся на агульнаеўрапейскі, шмат у чым французскі, ідэал палацава-паркавага комплексу тыпу ''entre cour et jardin'' («паміж дваром і паркам»). Асноўнымі прынцыпамі архітэктуры сталі паўзамкнёнасць аб'ёмна-прасторавай кампазіцыі, калі бакавыя флігелі разам з галоўным корпусам і агароджай утваралі парадны двор — [[курданёр]], а таксама анфіладнасць унутранай планіроўкі{{sfn|Кулагін|2001|с=114}}{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Для стварэння такіх ансамбляў у Вялікае Княства Літоўскае запрашаліся вядучыя еўрапейскія дойліды. Па праектах [[Матэус Даніэль Пёпельман|М.&nbsp;Д.&nbsp;Пёпельмана]] і яго вучняў быў узведзены [[Новы замак (Гродна)|Новы замак у Гародні]]. Замежныя майстры, такія як [[Джузэпэ Сака|Дж.&nbsp;Сака]], [[Карла Спампані|К.&nbsp;Спампані]] і [[Я. Габрыэль|Я.&nbsp;Габрыэль]], працавалі над стварэннем велічных палацаў у [[Палацава-паркавы комплекс Валовічаў (Свяцк)|Свяцку]], [[Сядзіба Храптовічаў (Шчорсы)|Шчорсах]], [[Ружанскі палац|Ружанах]] і [[Палац Радзівілаў (Дзятлава)|Дзятлаве]]. Інтэр'еры аздабляліся з выкарыстаннем стукавай лепкі, манументальнага жывапісу і мясцовых шпалер (габеленаў), мануфактуры па вытворчасці якіх былі заснаваны [[Радзівілы|Радзівіламі]] і [[Агінскія|Агінскімі]] ў [[Слуцкія паясы|Слуцку]], [[Мір (Карэліцкі раён)|Міры]] і [[Карэлічы|Карэлічах]] (Альбе){{sfn|Кулагін|2001|с=114—115}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Каралеўскі палац у Гродне.jpg|Новы замак у Гродне Свяцкі палац (01).jpg|Свяцкі палац Ščorsy, Chraptovič. Шчорсы, Храптовіч (T. Boretti, 1894) (5).jpg|Шчорсаўскі палац Палац_Сапегаў,_Ружаны.jpg|Ружанскі палац Дзятлава. Палац Радзівілаў. Галоўны фасад.jpg|Дзятлаўскі палац Niaśviž, Alba. Нясьвіж, Альба (L. Lutnicki, 1784).jpg|Праект альтанкі для парку ў Альбе </gallery> Неад'емнай часткай барочных рэзідэнцый сталі [[Рэгулярны парк|рэгулярныя (французскія і італьянскія) паркі]]. Яны ўяўлялі сабой складаныя геаметрычныя кампазіцыі са стрыжаных дрэў ([[Шпалеры (садова-паркавае мастацтва)|шпалер]]), якія ўтваралі зялёныя «кабінеты», «залы» і [[Зялёны лабірынт|лабірынты]]. У парках актыўна выкарыстоўваліся экзатычныя расліны ў [[Вазон|вазонах]], [[Аранжарэя|аранжарэі]] і [[Фігарня|фігарні]]. Цікавай асаблівасцю паркабудавання Беларусі было шырокае выкарыстанне тэрасавання рэльефу: італьянскія сады на некалькіх [[Тэраса|тэрасах]] з [[Падпорная сцяна|падпорнымі сценкамі]] і [[Лесвіца|лесвіцамі]] былі створаны ў [[Валожын|Валожыне]], [[Альба (паркавы комплекс)|Альбе]] пад [[Нясвіж|Нясвіжам]], [[Ружаны|Ружанах]] і іншых маёнтках{{sfn|Федарук|2001|с=285—287}}. == Драўлянае культавае дойлідства == Асноўным традыцыйным матэрыялам у забудове гарадоў і вёсак Беларусі заставалася дрэва. На развіццё манументальнага драўлянага дойлідства пачынаючы з XVII&nbsp;стагоддзя аказвалі значны ўплыў мастацкія стылі, што ўжо панавалі ў мураванай архітэктуры. Па сваёй архітэктоніцы драўляныя храмы падзяляліся на дзве асноўныя групы: ''клецкія'' і ''крыжовыя''{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Клецкія храмы (назва паходзіць ад традыцыйнай сялянскай пабудовы — [[клеці]]) складаліся з аднаго ці некалькіх прамавугольных зрубаў. Пад уплывам мураваных готыка-рэнесансных храмаў спачатку склаўся тып будынка з вежай над бабінцам (цэрквы ў Гарадку, [[Свята-Троіцкая царква (Дабраслаўка)|Дабраслаўцы]], [[Свята-Троіцкая царква (Дастоева)|Дастоеве]]). У перыяд барока пашырылася будаўніцтва двухзрубавых драўляных цэркваў з плоскім бязвежавым фасадам, завершаным трохвугольным франтонам (цэрквы ў [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Вавулічы)|Вавулічах]], [[Свята-Троіцкая царква (Бездзеж)|Бездзежы]], [[Свята-Пакроўская царква (Дзеткавічы)|Дзеткавічах]]). На наступным этапе пачалі ўзводзіць храмы з дзвюма вежамі па баках галоўнага фасада ([[Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Дзівін)|цэрквы ў Дзівіне]], [[Свята-Юр'еўская царква (Валавель)|Валавелі]], [[Свята-Мікалаеўская царква (Латыгаль)|Латыгалі]], [[Касцёл Святой Тройцы (Цялядавічы)|касцёл у Цялядавічах]]){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. <gallery mode="packed" perrow="4" heights="150"> Файл:Дабраслаўка. Царква (01).jpg|Троіцкая царква ў Дабраслаўцы Файл:Dastojeva, Illinskaja. Дастоева, Ільлінская (Z. Gloger, 1905).jpg|Ільінская царква ў Дастоеве Файл:Вавулічы. Свята-Раства-Багародзіцкая царква (04).jpg|Свята-Раства-Багародзіцкая царква ў Вавулічах Файл:Бездзеж. Царква Прасвятой Тройцы (02).jpg|Свята-Троіцкая царква ў Бездзежы Файл:Дзеткавічы. Свята-Пакроўская царква.jpg|Свята-Пакроўская царква ў Дзеткавічах Файл:Дзівін. Свята-Параскева-Пятніцкая царква.jpg|Свята-Параскева-Пятніцкая царква ў Дзівіне Файл:Valaviel, Juraŭskaja. Валавель, Юраўская (XX).jpg|Свята-Георгіеўская царква ў Валавелі Файл:Łatyhal, Mikolskaja. Латыгаль, Мікольская (1900).jpg|Свята-Мікалаеўская царква ў Латыгалі Файл:Цялядавічы. Царква (01).jpg|Свята-Троіцкая царква ў Цялядавічах Файл:Хаціслаў. Спаса-Праабражэнская царква (01).jpg|Спаса-Праабражэнская царква ў Хаціславе </gallery> Вежы драўляных храмаў барока звычайна не мелі ніякага функцыянальнага (абарончага) прызначэння: адзінай іх мэтай было ўзбагачэнне сілуэта збудавання і ўзмацненне дынамікі кампазіцыі. У XVIII&nbsp;стагоддзі яны пачалі раскрапоўваць фасады на ўсю вышыню і нават ставіліся пад вуглом да плоскасці фасада (як у царкве ў [[Хаціслаў|Хаціславе]]){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=74}}. Крыжовыя ў плане драўляныя саборы, якія неслі візантыйскую традыцыю, генетычна паходзячы ад мураванага крыжова-купальнага храма, у XVII—XVIII&nbsp;стагоддзях будавалі пераважна пры буйных праваслаўных манастырах: [[Свята-Троіцкі Маркаў манастыр|віцебскім Маркавым]], [[Богаяўленскі Куцеінскі манастыр|аршанскім Богаяўленскім Куцеінскім]], [[Свята-Духаўскі Тупічэўскі манастыр|мсціслаўскім Тупічэўскім]]. Вызначальнай рысай такіх помнікаў з'яўлялася тэктанічнае адзінства аб'ёмаў і маналітнасць кампазіцыі дахаў{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71, 74}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Viciebsk,_Markaŭščyna,_Trajeckaja._Віцебск,_Маркаўшчына,_Траецкая_(I._Trutnev,_1866).jpg|Траецкая царква Маркава манастыра. [[І. Трутнеў]], 1866 Vorša, Kuciejna, Bohajaŭlenski. Ворша, Куцейна, Богаяўленскі (D. Strukov, 1864-67).jpg|Куцеінскі манастыр. [[Д. Струкаў]], 1864-1867 Amścisłaŭ, Tupičeŭščyna, Duchaŭskaja. Амсьціслаў, Тупічэўшчына, Духаўская (P. Kryštaloŭ, 1911).jpg|Духаўская царква Тупічэўскага манастыра. П. Крышталёў, 1911 </gallery> == Сінтэз мастацтваў: інтэр’ер і манументальны жывапіс == Характэрнай асаблівасцю барочнай архітэктуры стаў гарманічны сінтэз дойлідства, жывапісу і скульптуры. Дэкаратыўная пластыка, аснову якой складала ордарная сістэма, на працягу XVII—XVIII&nbsp;стагоддзяў эвалюцыянавала ад адзіночных плоскіх пілястраў да шматлікіх раскраповак, хвалістых карнізаў, пукатых і ўвагнутых аб’ёмаў. У аздобе інтэр’ераў пачалі шырока ўжываць лепку ў тэхніцы ''[[стука]]'' (штучнага мармуру з абпаленага гіпсу, вапны і клею){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Асаблівае значэнне ў арганізацыі ўнутранай прасторы набылі манументальныя фрэскавыя размалёўкі. Жывапісныя кампазіцыі візуальна разрывалі тэктанічныя межы будынкаў, ствараючы ілюзію незамкнёнай, бязмежнай прасторы. Вялікі ўплыў на развіццё фрэскавага мастацтва ў Беларусі аказала так званая «[[Квадратура (мастацтва)|квадратура]]» — ілюзорная архітэктурная перспектыва. Яе распаўсюджанню садзейнічала выкарыстанне друкаваных узорнікаў, у прыватнасці трактата італьянскага майстра [[Андрэа Поца]]{{sfn|Гаршкавоз|2001|с=206}}. [[Файл:Касьцёл сьв. Станіслава ў Магілёве, галоўная нава.jpg|міні|злева|Роспісы касцёла Св. Станіслава ў Магілёве]] Манументальны жывапіс XVIII&nbsp;стагоддзя развіваўся ў цеснай сувязі з заходнееўрапейскімі (рымскімі і баварскімі) узорамі. Выдатнымі прыкладамі барочнага сценапісу з’яўляюцца фрэскі [[Касцёл Святога Францішка Ксаверыя (Гродна)|фарнага касцёла ў Гародні]], [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар кармелітаў (Мсціслаў)|кармеліцкага касцёла ў Мсціславе]], [[Сабор Унебаўзяцця Дзевы Марыі і Святога Станіслава|касцёла Святога Станіслава ў Магілёве]], а таксама страчаныя роспісы [[Касцёл езуітаў (Нясвіж)|касцёла езуітаў у Нясвіжы]] і [[Беразвецкая царква|царквы ў Беразвеччы]]{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}{{sfn|Гаршкавоз|2001|с=204, 207}}. Адначасова з каталіцкімі храмамі багатымі фрэскамі ўпрыгожваліся і праваслаўныя: так, у роспісах [[Свята-Духаўская царква Тупічэўскага манастыра|Свята-Духаўскай царквы]] [[Тупічэўскі манастыр (Мсціслаў)|Тупічэўскага манастыра]] ў Мсціславе (сярэдзіна XVII&nbsp;ст.) праявіўся поўны разрыў з візантыйскай традыцыяй, здзіўляла прастанароднасць вобразаў і багацце этнаграфічных рэалій{{sfn|Шматаў|2001|с=15}}. [[Файл:Магілёўскі абласны мастацкі музей. Захаваная спадчына. Фрагменты іканастаса Мікалаеўскай царквы ў Магілёве (2).jpg|thumb|Фрагменты іканастаса Мікалаеўскай царквы ў Магілёве ў тэхніцы «беларускай рэзі»]] [[Файл:Іканастас Мікольскай царквы ў Магілёве, foto 1.jpg|міні|злева|Іканастас Мікольскай царквы ў Магілёве]] Вялікага росквіту ў эпоху барока дасягнула алтарная скульптура і манументальная разьба па дрэве. Для надання эмацыянальнай прыўзнятасці інтэр’ерам выкарыстоўвалася тэхніка аб’ёмнай, скразной арнаментальнай разьбы з расліннымі матывамі, якая стала вядомай далёка за межамі краіны пад назвай «[[беларуская рэзь]]»{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=74}}{{sfn|Шматаў|2001|с=18}}. Сапраўдным шэдэўрам манументальна-дэкаратыўнага мастацтва з’яўляецца ансамбль [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Пінск)|касцёла францысканцаў у Пінску]] (першая палова XVIII&nbsp;ст.). Яго галоўны і бакавыя алтары, а таксама ўнікальны амбон багата аздоблены разьбянымі фігурамі апосталаў і анёлаў, вітымі калонамі, картушамі і балдахінамі, якія ствараюць выключна дынамічную і тэатралізаваную кампазіцыю{{sfn|Ярашэвіч|2001|с=187, 189—193}}. == Адметнасці ўніяцкага храмабудаўніцтва == Важную ролю ў станаўленні і развіцці архітэктуры беларускага барока (у прыватнасці, яго віленскай фазы) адыграла грэка-каталіцкая (уніяцкая) царква і яе манаскі [[Базыльяне|ордэн базыльян]]. Спецыфічныя ўмовы поліканфесійнага грамадства і літургічныя патрабаванні ўніятаў прывялі да выпрацоўкі ўнікальных архітэктурна-планіровачных і мастацкіх рашэнняў, якія іманентна выпрацаваліся на аснове традыцый мясцовага дойлідства з улікам усходніх і заходніх уплываў{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=144}}. У працэсе эвалюцыі ўніяцкага барока сфарміраваўся тып двухвежавага аднаапсіднага храма (часцей за ўсё трохнефавай базілікі). Адной з самых адметных асаблівасцей шэрагу ўніяцкіх помнікаў сярэдзіны XVIII&nbsp;стагоддзя стала мерыдыянальная арыентацыя будынкаў — алтаром на поўнач. Гэты прыём, які парушаў традыцыйную арыентацыю на ўсход, узнік як вынік ідэі сімвалічнага нейтралітэту ўніятаў да ўплываў заходняй (Рым) і ўсходняй (Масква) цэркваў. Яскравым прыкладам такой арыентацыі з'яўляецца перабудаваны [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор у Полацку]]{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=146}}. [[Файл:Інтэр'ер царквы ў Беразвеччы.jpg|міні|Інтэр'ер царквы з алтарнай перагародкай у Беразвеччы]] У інтэр'ерах уніяцкіх храмаў таксама сфарміраваліся спецыфічныя рысы. Замест традыцыйных драўляных іканастасаў тут пачалі ўзводзіць мураваныя алтарныя перагародкі. Гэтыя канструкцыі мелі шматпланавую прасторава-развітую будову, багата аздабляліся ляпнымі пазалочанымі гірляндамі, картушамі і капітэлямі, спалучаючы каталіцкую тэатралізаванасць з захаваннем усходняй літургічнай функцыі, напрыклад, у Сафійскім саборы і [[Касцёл Святых Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Беразвечча)|царквы ў Беразвеччы]]{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=147—148}}. [[Файл:Жыровічы, Богаяўленская царква 4.jpg|злева|міні|Фігурны франтон Богаяўленскай царквы ў Жыровічах]] Для вонкавага аблічча манастырскіх храмаў базыльян характэрна выкарыстанне так званых «брамкавых» фасадаў. У такіх кампазіцыях галоўны фасад пазбаўляўся масіўных бакавых вежаў і нагадваў манументальную браму з дынамічным і насычаным пластыкай цэнтральным завяршэннем — фігурным атыкавым франтонам. Падобныя рашэнні можна ўбачыць у [[Свята-Троіцкая царква (Вольна)|царкве ў Вольне]], храме ў [[Свята-Пакроўскі манастыр (Талачын)|Талачыне]] і [[Багаяўленская царква (Жыровічы)|Богаяўленскай царкве ў Жыровічах]]{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=154—157}}. == Праваслаўнае і пратэстанцкае дойлідства == === Пратэстанцкія зборы === У перыяд пашырэння [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] ў Вялікім Княстве Літоўскім (канец XVI — першая палова XVII&nbsp;стагоддзя) актыўнае будаўніцтва разгарнулі пратэстанты, у першую чаргу кальвіністы. Архітэктура [[Кальвінскі збор|кальвінскіх збораў]] (храмаў) вызначалася суровым аскетызмам, лапідарнасцю формаў і адсутнасцю багатага дэкору, што адпавядала ідэалогіі гэтай канфесіі. Пратэстанцкія храмы ў [[Смаргонь|Смаргоні]], [[Кальвінскі збор (Койданава)|Койданаве]], [[Кальвінскі збор (Заслаўе)|Заслаўі]] першапачаткова захоўвалі познегатычныя і рэнесансныя рысы, уключаючы відавочны [[Абарончы храм|абарончы характар]]: таўшчэзныя сцены, вузкія вокны-байніцы, масіўныя вежы{{sfn|Габрусь|2001|с=83—85}}. [[Файл:Smarhonski zbor. Смаргонскі збор (1939).jpg|міні|Смаргонскі збор]] Аднак паступова, у працэсе перабудоў і развіцця, архітэктура збораў пачала ўбіраць у сябе элементы барока. Яскравым прыкладам такога сінтэзу з'яўляецца [[Касцёл Святога Міхаіла (Смаргонь)|кальвінскі збор у Смаргоні]], які мае ўнікальную цэнтрычную васьмігранную структуру (актагон), завершаную шатровым дахам і ўпрыгожаную барочнымі архітэктурнымі дэталямі. Барочныя рысы праявіліся і ў вырашэнні вежаў, аздабленні інтэр'ераў стукавай лепкай, выкарыстанні складаных прафіляваных карнізаў{{sfn|Габрусь|2001|с=85—87}}. === Магілёўская архітэктурная школа === У праваслаўным дойлідстве XVII&nbsp;стагоддзя таксама адбываліся складаныя працэсы адаптацыі новага стылю да традыцыйных візантыйска-рускіх канонаў. Найбольш яскрава гэты сінтэз праявіўся на ўсходзе Беларусі, дзе намаганнямі мясцовых рамесных цэхаў сфарміравалася так званая «магілёўская архітэктурная школа»{{sfn|Гліннік|2001|с=173}}. У першай палове і сярэдзіне XVII&nbsp;стагоддзя праваслаўныя брацтвы і манастыры ўзводзілі мураваныя храмы, якія захоўвалі традыцыйную крыжова-купальную кампазіцыю, але аздабляліся знешне ў формах пострэнесансу і ранняга барока. Да гэтага кола помнікаў належаць [[Свята-Богаяўленскі сабор (Магілёў)|Богаяўленскі сабор]] (1636—1639), [[Свята-Мікольскі манастыр (Магілёў)|Мікольская]] (1669—1672) і [[Успенская царква (Магілёў)|Успенская]] (1670—1684) цэрквы ў [[Магілёў|Магілёве]], а таксама [[Святадухаўская царква Куцеінскага манастыра|Святадухаўская царква]] [[Богаяўленскі Куцеінскі манастыр|Куцеінскага манастыра]] пад [[Орша|Оршай]] (да 1653 года){{sfn|Гліннік|2001|с=173—174}}{{sfn|Габрусь|2001|с=109—111}}. Магілёўская архітэктурная школа вызначалася выкарыстаннем шмат'ярусных фігурных франтонаў з пластычнымі валютамі і нішамі. У адрозненне ад каталіцкіх і ўніяцкіх храмаў, фасады магілёўскіх праваслаўных цэркваў мелі больш плоскасны, «дывановы» характар аздаблення, які імітаваў структуру шмат'ярусных драўляных іканастасаў. Інтэр'еры гэтых храмаў шчодра ўпрыгожваліся фрэскавай паліхроміяй і багатай драўлянай «беларускай рэззю»{{sfn|Габрусь|2001|с=113—114}}{{sfn|Гліннік|2001|с=174}}. Характэрна, што мастацкія формы магілёўскага барока захоўвалі пэўны архаізм і кансерватызм аж да канца XVII&nbsp;стагоддзя, што было прадыктавана ідэалагічным супрацьстаяннем праваслаўнага насельніцтва каталіцкай экспансіі{{sfn|Гліннік|2001|с=176—179}}. == Уплыў на мастацтва Расіі і Украіны == Беларускія майстры адыгралі выключна важную ролю ў станаўленні барочнага мастацтва і архітэктуры ў суседніх усходнеславянскіх краінах. Найбольш інтэнсіўны працэс міграцыі мастацкіх ідэй і саміх творцаў адбываўся ў сярэдзіне XVII&nbsp;стагоддзя. Падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|руска-польскай вайны 1654—1667 гадоў]] вялікая колькасць беларускіх майстроў (дойлідаў, жывапісцаў, рэзчыкаў, кафляроў) з [[Вільня|Вільні]], [[Полацк|Полацка]], [[Віцебск|Віцебска]], [[Смаленск|Смаленска]] і іншых гарадоў была гвалтоўна вывезена ў [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскую дзяржаву]]. У Маскве яны былі паселены ў асобнай Мяшчанскай слабадзе і працавалі пры царскім двары ў [[Аружэйная палата|Аружэйнай палаце]]{{sfn|Шматаў|2001|с=21}}. Значнае ўздзеянне беларускія майстры аказалі на развіццё рускага дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва і манументальнага дэкору. У Расію была прынесена традыцыя аб'ёмна-ажурнай разьбы па дрэве, якая атрымала назву «[[беларуская рэзь]]» (або «флемская разьба»). Гэтая тэхніка, насычаная барочнымі расліннымі матывамі, выкарыстоўвалася пры стварэнні іканастасаў, напрыклад, у Смаленскім саборы [[Новадзявочы манастыр|Новадзявочага манастыра ў Маскве]], і аздабленні царскіх палацаў, у прыватнасці, драўлянага палаца ў [[Каломенскае|Каломенскім]]{{sfn|Шматаў|2001|с=26}}. Не меншы ўплыў зрабілі беларускія кафляры. Майстры [[Ігнацій Максімаў]], [[Сцяпан Іваноў-Палубес]] і [[Пётр Іваноў-Заборскі]] наладзілі ў Расіі вытворчасць шматколернай паліванай [[Кафля|кафлі]]. Яны ўпершыню прыўнеслі ў рускае дойлідства барочныя матывы (калонкі, [[Антаблемент|антаблементы]], [[Картуш (архітэктура)|картушы]], выявы [[Херувім|херувімаў]]), якія актыўна выкарыстоўваліся пры аздабленні [[Валдайскі Іверскі манастыр|Іверскага манастыра на Валдаі]] і [[Нова-Іерусалімскі манастыр|Нова-Іерусалімскага сабора]]{{sfn|Шматаў|2001|с=26}}. Акрамя таго, беларускія майстры садзейнічалі ўкараненню ў рускае дойлідства заходнееўрапейскай [[Ордарная сістэма|ордарнай сістэмы]]{{sfn|Шматаў|2001|с=22}}. На тэрыторыі [[Украіна|Украіны]] барока пачало фарміравацца пазней, чым у Беларусі, і таксама адчула на сабе ўплыў беларускай архітэктурнай школы. Першы ўкраінскі барочны помнік — [[Касцёл езуітаў (Львоў)|касцёл езуітаў у Львове]] (1610—1630-я гады) — узводзіўся італьянскім дойлідам [[Джакама Брыяна|Дж.&nbsp;Брыяна]], які відавочна абапіраўся на вопыт будаўніцтва езуіцкага [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёла Божага Цела ў Нясвіжы]]. Падабенства франтонаў і агульнай кампазіцыі ў абодвух помніках з'яўляецца бясспрэчным. Значны ўплыў на ўкраінскае мастацтва аказалі і беларускія майстры кніжнай гравюры, напрыклад, браты [[Аляксандр Тарасевіч|Аляксандр]] і [[Лявонцій Тарасевіч|Лявонцій Тарасевічы]], друкар [[Спірыдон Собаль]], якія перанеслі ў Кіеў і Львоў перадавыя дасягненні [[Віленская школа гравюры|віленскай]] і [[Магілёўская школа гравюры|магілёўскай школ]] медзярыту{{sfn|Шматаў|2001|с=29—30}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Мураваныя харалы|ref=Габрусь}} * {{артыкул |аўтар=[[В. Ф. Шматаў|Шматаў В. Ф.]] |загаловак=Станаўленне барока ў мастацтве ўсходнеславянскіх народаў |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=7—45 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Шматаў}} * {{артыкул |аўтар=[[Б. А. Лазука|Лазука Б. А.]] |загаловак=Беларускае барока. Тэндэнцыі і напрамкі развіцця |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=50—64 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Лазука}} * {{артыкул |аўтар=[[Т. В. Габрусь|Габрусь Т. В.]] |загаловак=Абрысы станаўлення стылю барока ў манументальным дойлідстве Беларусі |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=65—80 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Габрусь_Абрысы}} * {{артыкул |аўтар=[[А. М. Кулагін|Кулагін А. М.]] |загаловак=Элітная архітэктура барока Беларусі ў агульнаеўрапейскім кантэксце |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=102—123 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Кулагін}} * {{артыкул|ref=Чантурыя_Ю|аўтар=[[Ю. У. Чантурыя|Чантурыя Ю. У.]]|загаловак=Архітэктурны ансамбль плошчы ў горадабудаўніцтве барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=81—101|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Федарук|аўтар=[[А. Т. Федарук|Федарук А. Т.]]|загаловак=Эпоха барока ў паркабудаўніцтве Беларусі|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=282—290|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Гаршкавоз|аўтар=[[В. Дз. Гаршкавоз|Гаршкавоз В. Дз.]]|загаловак=Беларускі сценапіс XVIII ст. Тыпалогія ў кантэксце польскага барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=203—212|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Ярашэвіч|аўтар=[[А. А. Ярашэвіч|Ярашэвіч А. А.]]|загаловак=Архітэктурна-скульптурны ансамбль касцёла францысканцаў у Пінску|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=186—202|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Габрусь_Аспекты|аўтар=[[Т. В. Габрусь|Габрусь Т. В.]]|загаловак=Стылістычныя аспекты архітэктуры віленскага барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=140—166|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Гліннік|аўтар=[[В. В. Гліннік|Гліннік В. В.]]|загаловак=Святадухаўская (цёплая) царква Куцеінскага Богаяўленскага манастыра. Досвед рэканструкцыі|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=167—185|isbn=985-08-0452-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Архітэктура Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктура барока ў Беларусі]] cw0ztvsa1gfebm0ftvlvn5hlt75bez5 5122093 5122092 2026-04-06T06:13:15Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Магілёўская архітэктурная школа */ 5122093 wikitext text/x-wiki [[Файл:Нясвіж. Касцёл Божага Цела. 2022.jpg|міні|Першым помнікам барока не толькі ў Беларусі, але і на тэрыторыі ўсёй Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]], пабудаваны ў 1587—1593 гг. італьянскім архітэктарам [[Джавані Марыя Бернардоні|Янам Марыяй Бернардоні]]]] '''Архітэкту́ра баро́ка ў Белару́сі''' — мастацкі і [[архітэктурны стыль]], які дамінаваў у манументальным, [[Культавая архітэктура|культавым]] і свецкім дойлідстве на тэрыторыі сучаснай [[Беларусь|Беларусі]] (у межах [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]) з канца XVI і да канца XVIII&nbsp;стагоддзя. З'яўляючыся лагічным працягам агульнаеўрапейскіх працэсаў, [[барока]] на беларускіх землях не было простым механічным запазычаннем заходнееўрапейскіх узораў. Увабраўшы ў сябе элементы [[Беларуская готыка|мясцовай готыкі]] і [[Рэнесанс у Беларусі|рэнесансу]], а таксама глыбокія традыцыі візантыйска-рускай сістэмы [[Крыжова-купальны храм|крыжова-купальнага храма]], гэты стыль набыў яскравыя нацыянальныя і рэгіянальныя рысы{{sfn|Лазука|2001|с=50-51}}{{sfn|Габрусь|2001|с=68-69}}. Своеасаблівы сінтэз заходняй (каталіцкай) і ўсходняй ([[Візантыйская архітэктура|візантыйскай]]) архітэктурных традыцый, які выявіўся ў прасторавых кампазіцыях, [[Тэктоніка|тэктоніцы]] і дэкоры, атрымаў у мастацтвазнаўстве назву '''беларускае барока'''. Тэрмін упершыню быў уведзены ў навуковы зварот у канцы 1920-х гадоў гісторыкам архітэктуры [[М. Шчакаціхін|М.&nbsp;Шчакаціхіным]]<ref name="shchak">{{кніга |аўтар=[[М. Шчакаціхін|Шчакаціхін М.]] |загаловак=Нарысы з гісторыі беларускага мастацтва. Т. 1. |месца=Мн. |выдавецтва=Інбелкульт |год=1928}}</ref>{{sfn|Габрусь|2001|с=7}}. З'яўленне барока ў Беларусі было непасрэдна звязана з грамадска-палітычнымі падзеямі другой паловы XVI&nbsp;стагоддзя: [[Люблінская унія|Люблінскай уніяй]] (1569), пачаткам каталіцкай [[Контррэфармацыя ў ВКЛ|контррэфармацыі]] і прыходам [[Ордэн езуітаў|ордэна езуітаў]]. Першым манументальным помнікам барока не толькі ў Беларусі, але і на тэрыторыі ўсёй Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]] (1587—1593), пабудаваны італьянскім архітэктарам [[Джавані Марыя Бернардоні|Янам Марыяй Бернардоні]] па фундацыі князя [[Мікалай Крыштоф Радзівіл Сіротка|Мікалая Крыштофа Радзівіла «Сіроткі»]]{{sfn|Габрусь|2001|с=68}}{{sfn|Шматаў|2001|с=12}}. Нягледзячы на тое, што першапачаткова барока выступала як стыль каталіцкай (найперш езуіцкай) архітэктуры, у спецыфічных умовах поліканфесійнага грамадства Вялікага Княства Літоўскага яно хутка пераадолела рэлігійныя рамкі. Барочная эстэтыка паступова была ўспрынята і перапрацавана [[Праваслаўе ў Вялікім Княстве Літоўскім|праваслаўнай]], [[Уніяцкая царква на Беларусі|уніяцкай]] і нават [[Кальвінізм|пратэстанцкай (кальвінісцкай)]] цэрквамі, стаўшы ўніверсальным стылем эпохі{{sfn|Лазука|2001|с=50}}{{sfn|Габрусь|2001|с=69}}. Эвалюцыя беларускага барока прайшла некалькі этапаў: ад суровых, манументальных форм ранняга і [[Сармацкае барока|«сармацкага» барока]] (XVII&nbsp;ст.) да вытанчанага, надзвычай пластычнага і дынамічнага [[Віленскае барока|віленскага барока]] (сярэдзіна і другая палова XVIII&nbsp;ст.){{sfn|Габрусь|2001|с=68}}. Дасягненні беларускіх майстроў і самабытнасць сфарміраванай імі архітэктурнай школы аказалі значны ўплыў на развіццё манументальнага дойлідства, [[Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва|дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]] і [[Іканапіс|іканапісу]] ў суседніх краінах, у прыватнасці, стаўшы адным з фактараў станаўлення [[барока ў Расіі]] і [[Барока ва Украіне|на Украіне]]{{sfn|Шматаў|2001|с=11, 27—28}}. == Гістарычныя перадумовы і вытокі == З’яўленне і пашырэнне барока ў беларускай архітэктуры было цесна звязана са значнымі сацыяльна-палітычнымі падзеямі другой паловы XVI&nbsp;стагоддзя: заключэннем [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] (1569) і пачаткам каталіцкай [[Контррэфармацыя|контррэфармацыі]], якую праводзіў у першую чаргу [[Таварыства Ісуса|ордэн езуітаў]]. У манументальнае дойлідства [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] быў прыўнесены новы архітэктурна-мастацкі стыль, выразныя сродкі якога вызначаліся павышанай экспрэсіяй і былі пакліканы ўмацаваць пазіцыі каталіцкай царквы{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Цэнтрам станаўлення гэтага стылю стала [[Італія]] (у прыватнасці, [[Рым]]), адкуль ён пачаў сваё шэсце па Еўропе{{sfn|Шматаў|2001|с=12}}. [[Файл:Chiesa gesu facade.jpg|міні|злева|Галоўны ордэнскі храм езуітаў [[Іль Джэзу]] ў [[Рым]]е, які паслужыў для нясвіжскага касцёла Божага Цела]] Беларусь стала адной з першых краін, якая прычынілася да развіцця барока. Першым помнікам гэтага стылю на тэрыторыі Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]], пабудаваны ў 1587—1593 гадах. Яго з’яўленне звязана з дзейнасцю нясвіжскага князя [[Мікалай Крыштоф Радзівіл Сіротка|Мікалая Крыштофа Радзівіла «Сіроткі»]], які пасля паломніцтва ў Святую Зямлю і наведвання Італіі запрасіў італьянскага архітэктара-езуіта [[Джавані Марыя Бернардоні|Яна Марыю Бернардоні]]{{sfn|Шматаў|2001|с=14—15}}. Прататыпам для нясвіжскага касцёла паслужыў галоўны ордэнскі храм езуітаў [[Іль Джэзу]] ў [[Рым]]е. Аднак ужо ў гэтым раннім беларускім помніку праявіліся мясцовыя адметнасці: спрошчаная трактоўка [[Архітэктурны ордар|ордара]] на галоўным фасадзе, больш дэталёвая апрацоўка бакавых фасадаў, наяўнасць гранёных капэл па баках нефаў{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Істотнай падзеяй, звязанай з пачаткам эпохі барока і будаўніцтвам у Нясвіжы, стала таксама ўвядзенне ў беларускае дойлідства прафесійнага праектнага чарцяжа{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Аднак рэзкага і поўнага адмаўлення ад папярэдніх традыцый пад уздзеяннем заходняга барочнага ўзору не адбылося. Новы стыль з’явіўся тым зернем, якое дало парасткі толькі дзякуючы спецыфічным мясцовым умовам. [[Берасцейская унія|Берасцейская царкоўная унія]] 1596 года надзвычай абвастрыла рэлігійна-палітычную барацьбу ў краіне. Саперніцтва паміж католікамі, праваслаўнымі і ўніятамі ў сферы культавага будаўніцтва вымушала ўсе канфесіі звяртацца да найбольш выразных архітэктурных сродкаў барока, адначасова сінтэзуючы іх з мясцовымі будаўнічымі прыёмамі мінулага. Менавіта ў выніку гэтых складаных сацыяльна-культурных працэсаў на працягу XVII—XVIII&nbsp;стагоддзяў сфарміравалася самабытная архітэктурна-мастацкая сістэма беларускага барока{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68—69}}. Візантыйская першааснова праваслаўнай царквы не знікла, а засталася адным «са складаемых» у фарміраванні новага стылю, што абумовіла ўнікальнасць беларускай архітэктуры ў параўнанні з суседнімі польскай ці рускай школамі{{sfn|Шматаў|2001|с=7}}. == Эвалюцыя і стылявыя кірункі == Развіццё стылю барока ў манументальным дойлідстве Беларусі прайшло тры асноўныя перыяды: ранняе барока (канец XVI&nbsp;— першая палова XVII&nbsp;стагоддзя), сталае або [[Сармацкае барока|«сармацкае» барока]] (другая палова XVII&nbsp;— 1730-я гады) і позняе або [[віленскае барока]] (1730-я&nbsp;— 1780-я гады){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. === Ранняе барока === [[Файл:Ružany Holy Trinity Church 2023-06-24 5352.jpg|міні|злева|Касцёл Святой Тройцы ў Ружанах]] У першай палове XVII&nbsp;стагоддзя ў беларускай архітэктуры яшчэ працягвалі ўзводзіць храмы з аднанефавай і аднавежавай структурай, што была больш характэрнай для папярэдняга гістарычнага этапу. Да такіх пабудоў адносяцца [[Троіцкі касцёл (Ружаны)|касцёл дамініканцаў у Ружанах]] (1617) і [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы і кляштар бернардзінцаў (Слонім)|касцёл бернардзінцаў у Слоніме]] (1639). Адначасова пашыраўся і новы тып культавай пабудовы&nbsp;— трохнефавая [[Базіліка|базіліка]] з бязвежавым галоўным фасадам, які быў шчодра насычаны ордарнымі элементамі. Такія рысы ўласцівы [[Касцёл Святога Фамы Аквінскага і кляштар дамініканцаў (Мінск)|касцёлу дамініканцаў у Менску]] (пабудаваны пасля 1615 года) і [[Касцёл бернардзінцаў (Гродна)|касцёлу бернардзінцаў у Гародні]]{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. Вызначальным момантам у выпрацоўцы характэрнага тыпу беларускага барочнага храма стала фарміраванне двухвежавых фасадаў. Гэты прынцып быў рэалізаваны ў [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дзятлава)|касцёле ў Дзятлаве]] (1642), [[Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар брыгітак (Гродна)|касцёле брыгітак у Гародні]] (1642—1651) і ў [[Касцёл Наведвання Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Вішнева)|касцёле ў Вішневе]] (1637—1641). Ранні этап развіцця стылю праходзіў пры дамінаванні так званага «езуіцкага барока», калі архітэктары-езуіты ўзводзілі касцёлы і калегіумы па ўзору рымскіх бажніц. Суровая дысцыпліна ордэна вымагала зацвярджэння праектаў у Рыме, і ў выніку раннебарочныя помнікі часта атрымлівалі строгую тэктоніку, буйнамаштабнасць і класічнае выкарыстанне рымскага ордара без залішняй пластычнай дэкаратыўнасці вонкавага аблічча{{sfn|Кулагін|2001|с=107}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Краявіды Слоніма (19).jpg|Касцёл Найсвяцейшай Тройцы ў Слоніме Miensk, Daminikanskaja-Vałockaja. Менск, Дамініканская-Валоцкая (1944).jpg|Касцёл Святога Тамаша Аквінскага ў Мінску Ансамбль_былога_кляштара_бернардзінцаў.jpg|Касцёл Адшукання Святога Крыжа ў Гродне Дятлово_костёл_2.jpg|Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Дзятлаве Гродна_2015._Касцёл_Дабравешчання_Найсвяцейшай_Дзевы_Марыі.jpg|Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Гродне Вішнева. Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі.jpg|Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Вішневе </gallery> === Сталае («сармацкае») барока === У адрозненне ад абарончых храмаў перыяду [[Беларуская готыка|беларускай готыкі]], у эпоху барока вежы канчаткова страцілі сваё непасрэднае функцыянальнае (абарончае) прызначэнне і сталі выключна важнымі кампазіцыйнымі элементамі. Двухвежавасць вынікала з імкнення архітэктараў узмацніць эмацыянальнае ўздзеянне будынка на гледача. Галоўны фасад пачаў трактавацца як своеасаблівая тэатральная «куліса» для ўсёй кампазіцыі, якая завяршала агульную дынаміку архітэктурных мас. Менавіта гэты мастацкі прынцып, а не павышаная дэкаратыўная пластыка, уласцівы лепшым помнікам сталага беларускага барока{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. Такі падыход яскрава адлюстраваны ў архітэктуры [[Касцёл Святога Міхаіла Архангела (Міхалішкі)|касцёла аўгусцінцаў у Міхалішках]] (1655), [[Касцёл дамініканцаў (Буховічы)|касцёла дамініканцаў у Буховічах]] (1647), [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Засвір)|касцёла кармелітаў у Засвіры]] (1713) і [[Касцёл Праабражэння Гасподняга (Навагрудак)|фарнага касцёла ў Навагрудку]] (перабудаваны да 1724 года). Вонкавае аблічча гэтых будынкаў мае суровы, амаль сярэднявечны характар. Гэты стылявы кірунак, які атрымаў у мастацтвазнаўстве назву [[Сармацкае барока|«сармацкае барока»]], адлюстроўваў рыцарскія ідэалы тагачаснай шляхты. Храмы вылучаліся масіўнасцю і геаметрычнай спрошчанасцю аб'ёмаў, якія маглі моцна кантраставаць з надзвычай пышнай і багатай ілюзорнай лепкай у інтэр'еры, напрыклад, стукавая лепка ў [[Міхалішкаўскі касцёл|Міхалішках]], выкананая італьянскімі майстрамі [[П'етра Перці]] і [[Джавані Галі]]{{sfn|Шматаў|2001|с=18}}{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Касьцёл,_Міхалішкі.jpg|Касцёл Святога Міхаіла Арханёла ў Міхалішках Michališki._Church_of_St._Michael_the_Archangel_02.JPG|Багата дэкараваныя лепкай інтэр'еры касцёла Святога Міхаіла Арханёла ў Міхалішках Kasciol_Sviatoj_Trojcy_(Zasvir).jpg|Касцёл Найсвяцейшай Тройцы ў Засвіры Новогрудский фарный костёл Преображения Господня.jpg|Фарны касцёл у Навагрудку </gallery> === Позняе (віленскае) барока === У XVIII&nbsp;стагоддзі манументальнае будаўніцтва ў Беларусі ўступіла ў фазу свайго найвышэйшага росквіту. Для позняга беларускага барока стала ўласціва надзвычайная маляўнічасць і пластычнасць формаў, шматпланавая прасторавая структура фасадаў, багацце [[Святлацень|святлаценю]]. Архітэктура набыла стромкасць і лёгкасць, што надавала збудаванням вытанчаныя прапорцыі, мудрагелістыя скразныя праёмы і крывалінейныя абрысы вежаў і франтонаў. Станаўленне і росквіт мастацкіх асаблівасцей позняга барока непарыўна звязаны з творчасцю выдатнага віленскага архітэктара [[Іаган Крыштоф Глаўбіц|Яна Крыштофа Глаўбіца]], які працаваў над шматлікімі помнікамі на тэрыторыі Беларусі{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Гэты ўнікальны рэгіянальны кірунак, вядомы як [[віленскае барока]], стаў універсальным для розных хрысціянскіх канфесій, але найбольш яскрава і маштабна ён выявіўся менавіта ў культавых пабудовах уніятаў. Сярод найвыдатнейшых узораў гэтага стылю вылучаюцца [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор у Полацку]] (узведзены нанава ўніятамі ў 1738—1750 гадах на рэштках старажытнага храма XI&nbsp;стагоддзя), [[Касцёл Святых Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Беразвечча)|царква і манастыр базыльян у Беразвеччы]] (1756—1763), [[Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Баруны)|манастыр у Барунах]] (1747—1757), комплексы ў [[Свята-Троіцкая царква (Вольна)|Вольне]] (1768) і [[Свята-Пакроўскі манастыр (Талачын)|Талачыне]] (1769—1779), а таксама [[Богаяўленская царква (Жыровіцы)|Багаяўленская]] і [[Крыжаўзвіжанская царква (Жыровічы)|Крыжаўзвіжанская]] цэрквы ў [[Свята-Успенскі Жыровіцкі манастыр|Жыровічах]] (1769) і [[Уваскрасенская царква (Віцебск)|Уваскрасенская царква ў Віцебску]] (1772){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Віленскае барока вызначалася тэлескапічна-яруснай аматэрыяльна-шкілетнай будовай вежаў і хвалістай прасторавай структурай, што стварала ілюзію дынамічнага руху архітэктурных мас уверх{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=154}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Полацк._Сафійскі_сабор.jpg|Сафійскі сабор у Полацку Hłybokaje,_Bieraźviečča,_Bazylanski._Глыбокае,_Беразьвечча,_Базылянскі_(J._Dulevič,_1934).jpg|Касцёл Святых Пятра і Паўла ў Беразвеччы Kaścioł_u_Barunach1.JPG|Касцёл Святых Апосталаў Пятра і Паўла ў Барунах Вольно_троицкая_церковь_01.jpg|Свята-Троіцкая царква ў Вольне Uniate Monastery in Tałačyn.JPG|Свята-Пакроўская царква ў Талачыне Жыровічы,_Богаяўленская_царква_1.jpg|Богаяўленская царква ў Жыровіцах Жыровічы, Крыжаўзьдзьвіжанская царква 1.jpg|Крыжаўзвіжанская царква ў Жыровіцах Віцебск._33.JPG|Свята-Васкрасенская (Рынкавая) царква ў Віцебску </gallery> == Горадабудаўніцтва і свецкая архітэктура == === Ансамблі плошчаў і забудова гарадоў === У эпоху барока горадабудаўнічыя і мастацкія прынцыпы — ансамблевасць, прасторавая разгорнутасць і дынамічнасць кампазіцыі, кантрасты маштабаў і рытмаў — знайшлі яскравае ўвасабленне ў грамадзянскай архітэктуры Беларусі. Замест хаатычнай сярэднявечнай забудовы пачалі фарміравацца цэласныя ансамблі плошчаў і вуліц. Маштабным прыкладам такога горадабудаўнічага падыходу з'яўляецца ансамбль [[Гарадніца (Гродна)|Гарадніцы]] ў [[Гродна|Гародні]], створаны ў 1765—1780-я гады па ініцыятыве гродзенскага старосты [[Антоні Тызенгаўз|Антонія Тызенгаўза]]. Гэты комплекс уключаў 85 будынкаў рознага прызначэння, згрупаваных вакол плошчаў і вуліц, у тым ліку палацы, навучальныя ўстановы і батанічны сад{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Галоўнымі грамадскімі ансамблямі сталі гарадскія плошчы, якія ў залежнасці ад функцыі падзяляліся на поліфункцыянальныя, гандлёвыя, культавыя і палацавыя. Спецыфічнай рысай барочнай планіроўкі малых гарадоў і мястэчак (напрыклад, [[Паставы|Паставаў]]) стала акцэнтаваная вось і выкарыстанне сіметрычна-асіметрычных кампазіцый забудовы. Прастора плошчаў арганізоўвалася з улікам візуальных перспектыў, якія замыкаліся вышыннымі дамінантамі — манументальнымі касцёламі, ратушамі або палацамі. У архітэктуры гандлёвых радоў, аўстэрый і дамоў рамеснікаў выкарыстоўваліся спрошчаныя формы барока, такія як фігурныя шчыпцы, пілястры і фігурныя ліштвы{{sfn|Чантурыя_Ю|2001|с=84—85}}. === Палацава-паркавыя рэзідэнцыі === У элітнай свецкай архітэктуры адбыўся карэнны пераход ад замкнёных абарончых замкаў да адкрытых рэпрэзентатыўных рэзідэнцый. Магнацкія двары арыентаваліся на агульнаеўрапейскі, шмат у чым французскі, ідэал палацава-паркавага комплексу тыпу ''entre cour et jardin'' («паміж дваром і паркам»). Асноўнымі прынцыпамі архітэктуры сталі паўзамкнёнасць аб'ёмна-прасторавай кампазіцыі, калі бакавыя флігелі разам з галоўным корпусам і агароджай утваралі парадны двор — [[курданёр]], а таксама анфіладнасць унутранай планіроўкі{{sfn|Кулагін|2001|с=114}}{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Для стварэння такіх ансамбляў у Вялікае Княства Літоўскае запрашаліся вядучыя еўрапейскія дойліды. Па праектах [[Матэус Даніэль Пёпельман|М.&nbsp;Д.&nbsp;Пёпельмана]] і яго вучняў быў узведзены [[Новы замак (Гродна)|Новы замак у Гародні]]. Замежныя майстры, такія як [[Джузэпэ Сака|Дж.&nbsp;Сака]], [[Карла Спампані|К.&nbsp;Спампані]] і [[Я. Габрыэль|Я.&nbsp;Габрыэль]], працавалі над стварэннем велічных палацаў у [[Палацава-паркавы комплекс Валовічаў (Свяцк)|Свяцку]], [[Сядзіба Храптовічаў (Шчорсы)|Шчорсах]], [[Ружанскі палац|Ружанах]] і [[Палац Радзівілаў (Дзятлава)|Дзятлаве]]. Інтэр'еры аздабляліся з выкарыстаннем стукавай лепкі, манументальнага жывапісу і мясцовых шпалер (габеленаў), мануфактуры па вытворчасці якіх былі заснаваны [[Радзівілы|Радзівіламі]] і [[Агінскія|Агінскімі]] ў [[Слуцкія паясы|Слуцку]], [[Мір (Карэліцкі раён)|Міры]] і [[Карэлічы|Карэлічах]] (Альбе){{sfn|Кулагін|2001|с=114—115}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Каралеўскі палац у Гродне.jpg|Новы замак у Гродне Свяцкі палац (01).jpg|Свяцкі палац Ščorsy, Chraptovič. Шчорсы, Храптовіч (T. Boretti, 1894) (5).jpg|Шчорсаўскі палац Палац_Сапегаў,_Ружаны.jpg|Ружанскі палац Дзятлава. Палац Радзівілаў. Галоўны фасад.jpg|Дзятлаўскі палац Niaśviž, Alba. Нясьвіж, Альба (L. Lutnicki, 1784).jpg|Праект альтанкі для парку ў Альбе </gallery> Неад'емнай часткай барочных рэзідэнцый сталі [[Рэгулярны парк|рэгулярныя (французскія і італьянскія) паркі]]. Яны ўяўлялі сабой складаныя геаметрычныя кампазіцыі са стрыжаных дрэў ([[Шпалеры (садова-паркавае мастацтва)|шпалер]]), якія ўтваралі зялёныя «кабінеты», «залы» і [[Зялёны лабірынт|лабірынты]]. У парках актыўна выкарыстоўваліся экзатычныя расліны ў [[Вазон|вазонах]], [[Аранжарэя|аранжарэі]] і [[Фігарня|фігарні]]. Цікавай асаблівасцю паркабудавання Беларусі было шырокае выкарыстанне тэрасавання рэльефу: італьянскія сады на некалькіх [[Тэраса|тэрасах]] з [[Падпорная сцяна|падпорнымі сценкамі]] і [[Лесвіца|лесвіцамі]] былі створаны ў [[Валожын|Валожыне]], [[Альба (паркавы комплекс)|Альбе]] пад [[Нясвіж|Нясвіжам]], [[Ружаны|Ружанах]] і іншых маёнтках{{sfn|Федарук|2001|с=285—287}}. == Драўлянае культавае дойлідства == Асноўным традыцыйным матэрыялам у забудове гарадоў і вёсак Беларусі заставалася дрэва. На развіццё манументальнага драўлянага дойлідства пачынаючы з XVII&nbsp;стагоддзя аказвалі значны ўплыў мастацкія стылі, што ўжо панавалі ў мураванай архітэктуры. Па сваёй архітэктоніцы драўляныя храмы падзяляліся на дзве асноўныя групы: ''клецкія'' і ''крыжовыя''{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Клецкія храмы (назва паходзіць ад традыцыйнай сялянскай пабудовы — [[клеці]]) складаліся з аднаго ці некалькіх прамавугольных зрубаў. Пад уплывам мураваных готыка-рэнесансных храмаў спачатку склаўся тып будынка з вежай над бабінцам (цэрквы ў Гарадку, [[Свята-Троіцкая царква (Дабраслаўка)|Дабраслаўцы]], [[Свята-Троіцкая царква (Дастоева)|Дастоеве]]). У перыяд барока пашырылася будаўніцтва двухзрубавых драўляных цэркваў з плоскім бязвежавым фасадам, завершаным трохвугольным франтонам (цэрквы ў [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Вавулічы)|Вавулічах]], [[Свята-Троіцкая царква (Бездзеж)|Бездзежы]], [[Свята-Пакроўская царква (Дзеткавічы)|Дзеткавічах]]). На наступным этапе пачалі ўзводзіць храмы з дзвюма вежамі па баках галоўнага фасада ([[Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Дзівін)|цэрквы ў Дзівіне]], [[Свята-Юр'еўская царква (Валавель)|Валавелі]], [[Свята-Мікалаеўская царква (Латыгаль)|Латыгалі]], [[Касцёл Святой Тройцы (Цялядавічы)|касцёл у Цялядавічах]]){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. <gallery mode="packed" perrow="4" heights="150"> Файл:Дабраслаўка. Царква (01).jpg|Троіцкая царква ў Дабраслаўцы Файл:Dastojeva, Illinskaja. Дастоева, Ільлінская (Z. Gloger, 1905).jpg|Ільінская царква ў Дастоеве Файл:Вавулічы. Свята-Раства-Багародзіцкая царква (04).jpg|Свята-Раства-Багародзіцкая царква ў Вавулічах Файл:Бездзеж. Царква Прасвятой Тройцы (02).jpg|Свята-Троіцкая царква ў Бездзежы Файл:Дзеткавічы. Свята-Пакроўская царква.jpg|Свята-Пакроўская царква ў Дзеткавічах Файл:Дзівін. Свята-Параскева-Пятніцкая царква.jpg|Свята-Параскева-Пятніцкая царква ў Дзівіне Файл:Valaviel, Juraŭskaja. Валавель, Юраўская (XX).jpg|Свята-Георгіеўская царква ў Валавелі Файл:Łatyhal, Mikolskaja. Латыгаль, Мікольская (1900).jpg|Свята-Мікалаеўская царква ў Латыгалі Файл:Цялядавічы. Царква (01).jpg|Свята-Троіцкая царква ў Цялядавічах Файл:Хаціслаў. Спаса-Праабражэнская царква (01).jpg|Спаса-Праабражэнская царква ў Хаціславе </gallery> Вежы драўляных храмаў барока звычайна не мелі ніякага функцыянальнага (абарончага) прызначэння: адзінай іх мэтай было ўзбагачэнне сілуэта збудавання і ўзмацненне дынамікі кампазіцыі. У XVIII&nbsp;стагоддзі яны пачалі раскрапоўваць фасады на ўсю вышыню і нават ставіліся пад вуглом да плоскасці фасада (як у царкве ў [[Хаціслаў|Хаціславе]]){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=74}}. Крыжовыя ў плане драўляныя саборы, якія неслі візантыйскую традыцыю, генетычна паходзячы ад мураванага крыжова-купальнага храма, у XVII—XVIII&nbsp;стагоддзях будавалі пераважна пры буйных праваслаўных манастырах: [[Свята-Троіцкі Маркаў манастыр|віцебскім Маркавым]], [[Богаяўленскі Куцеінскі манастыр|аршанскім Богаяўленскім Куцеінскім]], [[Свята-Духаўскі Тупічэўскі манастыр|мсціслаўскім Тупічэўскім]]. Вызначальнай рысай такіх помнікаў з'яўлялася тэктанічнае адзінства аб'ёмаў і маналітнасць кампазіцыі дахаў{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71, 74}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Viciebsk,_Markaŭščyna,_Trajeckaja._Віцебск,_Маркаўшчына,_Траецкая_(I._Trutnev,_1866).jpg|Траецкая царква Маркава манастыра. [[І. Трутнеў]], 1866 Vorša, Kuciejna, Bohajaŭlenski. Ворша, Куцейна, Богаяўленскі (D. Strukov, 1864-67).jpg|Куцеінскі манастыр. [[Д. Струкаў]], 1864-1867 Amścisłaŭ, Tupičeŭščyna, Duchaŭskaja. Амсьціслаў, Тупічэўшчына, Духаўская (P. Kryštaloŭ, 1911).jpg|Духаўская царква Тупічэўскага манастыра. П. Крышталёў, 1911 </gallery> == Сінтэз мастацтваў: інтэр’ер і манументальны жывапіс == Характэрнай асаблівасцю барочнай архітэктуры стаў гарманічны сінтэз дойлідства, жывапісу і скульптуры. Дэкаратыўная пластыка, аснову якой складала ордарная сістэма, на працягу XVII—XVIII&nbsp;стагоддзяў эвалюцыянавала ад адзіночных плоскіх пілястраў да шматлікіх раскраповак, хвалістых карнізаў, пукатых і ўвагнутых аб’ёмаў. У аздобе інтэр’ераў пачалі шырока ўжываць лепку ў тэхніцы ''[[стука]]'' (штучнага мармуру з абпаленага гіпсу, вапны і клею){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Асаблівае значэнне ў арганізацыі ўнутранай прасторы набылі манументальныя фрэскавыя размалёўкі. Жывапісныя кампазіцыі візуальна разрывалі тэктанічныя межы будынкаў, ствараючы ілюзію незамкнёнай, бязмежнай прасторы. Вялікі ўплыў на развіццё фрэскавага мастацтва ў Беларусі аказала так званая «[[Квадратура (мастацтва)|квадратура]]» — ілюзорная архітэктурная перспектыва. Яе распаўсюджанню садзейнічала выкарыстанне друкаваных узорнікаў, у прыватнасці трактата італьянскага майстра [[Андрэа Поца]]{{sfn|Гаршкавоз|2001|с=206}}. [[Файл:Касьцёл сьв. Станіслава ў Магілёве, галоўная нава.jpg|міні|злева|Роспісы касцёла Св. Станіслава ў Магілёве]] Манументальны жывапіс XVIII&nbsp;стагоддзя развіваўся ў цеснай сувязі з заходнееўрапейскімі (рымскімі і баварскімі) узорамі. Выдатнымі прыкладамі барочнага сценапісу з’яўляюцца фрэскі [[Касцёл Святога Францішка Ксаверыя (Гродна)|фарнага касцёла ў Гародні]], [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар кармелітаў (Мсціслаў)|кармеліцкага касцёла ў Мсціславе]], [[Сабор Унебаўзяцця Дзевы Марыі і Святога Станіслава|касцёла Святога Станіслава ў Магілёве]], а таксама страчаныя роспісы [[Касцёл езуітаў (Нясвіж)|касцёла езуітаў у Нясвіжы]] і [[Беразвецкая царква|царквы ў Беразвеччы]]{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}{{sfn|Гаршкавоз|2001|с=204, 207}}. Адначасова з каталіцкімі храмамі багатымі фрэскамі ўпрыгожваліся і праваслаўныя: так, у роспісах [[Свята-Духаўская царква Тупічэўскага манастыра|Свята-Духаўскай царквы]] [[Тупічэўскі манастыр (Мсціслаў)|Тупічэўскага манастыра]] ў Мсціславе (сярэдзіна XVII&nbsp;ст.) праявіўся поўны разрыў з візантыйскай традыцыяй, здзіўляла прастанароднасць вобразаў і багацце этнаграфічных рэалій{{sfn|Шматаў|2001|с=15}}. [[Файл:Магілёўскі абласны мастацкі музей. Захаваная спадчына. Фрагменты іканастаса Мікалаеўскай царквы ў Магілёве (2).jpg|thumb|Фрагменты іканастаса Мікалаеўскай царквы ў Магілёве ў тэхніцы «беларускай рэзі»]] [[Файл:Іканастас Мікольскай царквы ў Магілёве, foto 1.jpg|міні|злева|Іканастас Мікольскай царквы ў Магілёве]] Вялікага росквіту ў эпоху барока дасягнула алтарная скульптура і манументальная разьба па дрэве. Для надання эмацыянальнай прыўзнятасці інтэр’ерам выкарыстоўвалася тэхніка аб’ёмнай, скразной арнаментальнай разьбы з расліннымі матывамі, якая стала вядомай далёка за межамі краіны пад назвай «[[беларуская рэзь]]»{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=74}}{{sfn|Шматаў|2001|с=18}}. Сапраўдным шэдэўрам манументальна-дэкаратыўнага мастацтва з’яўляецца ансамбль [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Пінск)|касцёла францысканцаў у Пінску]] (першая палова XVIII&nbsp;ст.). Яго галоўны і бакавыя алтары, а таксама ўнікальны амбон багата аздоблены разьбянымі фігурамі апосталаў і анёлаў, вітымі калонамі, картушамі і балдахінамі, якія ствараюць выключна дынамічную і тэатралізаваную кампазіцыю{{sfn|Ярашэвіч|2001|с=187, 189—193}}. == Адметнасці ўніяцкага храмабудаўніцтва == Важную ролю ў станаўленні і развіцці архітэктуры беларускага барока (у прыватнасці, яго віленскай фазы) адыграла грэка-каталіцкая (уніяцкая) царква і яе манаскі [[Базыльяне|ордэн базыльян]]. Спецыфічныя ўмовы поліканфесійнага грамадства і літургічныя патрабаванні ўніятаў прывялі да выпрацоўкі ўнікальных архітэктурна-планіровачных і мастацкіх рашэнняў, якія іманентна выпрацаваліся на аснове традыцый мясцовага дойлідства з улікам усходніх і заходніх уплываў{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=144}}. У працэсе эвалюцыі ўніяцкага барока сфарміраваўся тып двухвежавага аднаапсіднага храма (часцей за ўсё трохнефавай базілікі). Адной з самых адметных асаблівасцей шэрагу ўніяцкіх помнікаў сярэдзіны XVIII&nbsp;стагоддзя стала мерыдыянальная арыентацыя будынкаў — алтаром на поўнач. Гэты прыём, які парушаў традыцыйную арыентацыю на ўсход, узнік як вынік ідэі сімвалічнага нейтралітэту ўніятаў да ўплываў заходняй (Рым) і ўсходняй (Масква) цэркваў. Яскравым прыкладам такой арыентацыі з'яўляецца перабудаваны [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор у Полацку]]{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=146}}. [[Файл:Інтэр'ер царквы ў Беразвеччы.jpg|міні|Інтэр'ер царквы з алтарнай перагародкай у Беразвеччы]] У інтэр'ерах уніяцкіх храмаў таксама сфарміраваліся спецыфічныя рысы. Замест традыцыйных драўляных іканастасаў тут пачалі ўзводзіць мураваныя алтарныя перагародкі. Гэтыя канструкцыі мелі шматпланавую прасторава-развітую будову, багата аздабляліся ляпнымі пазалочанымі гірляндамі, картушамі і капітэлямі, спалучаючы каталіцкую тэатралізаванасць з захаваннем усходняй літургічнай функцыі, напрыклад, у Сафійскім саборы і [[Касцёл Святых Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Беразвечча)|царквы ў Беразвеччы]]{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=147—148}}. [[Файл:Жыровічы, Богаяўленская царква 4.jpg|злева|міні|Фігурны франтон Богаяўленскай царквы ў Жыровічах]] Для вонкавага аблічча манастырскіх храмаў базыльян характэрна выкарыстанне так званых «брамкавых» фасадаў. У такіх кампазіцыях галоўны фасад пазбаўляўся масіўных бакавых вежаў і нагадваў манументальную браму з дынамічным і насычаным пластыкай цэнтральным завяршэннем — фігурным атыкавым франтонам. Падобныя рашэнні можна ўбачыць у [[Свята-Троіцкая царква (Вольна)|царкве ў Вольне]], храме ў [[Свята-Пакроўскі манастыр (Талачын)|Талачыне]] і [[Багаяўленская царква (Жыровічы)|Богаяўленскай царкве ў Жыровічах]]{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=154—157}}. == Праваслаўнае і пратэстанцкае дойлідства == === Пратэстанцкія зборы === У перыяд пашырэння [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] ў Вялікім Княстве Літоўскім (канец XVI — першая палова XVII&nbsp;стагоддзя) актыўнае будаўніцтва разгарнулі пратэстанты, у першую чаргу кальвіністы. Архітэктура [[Кальвінскі збор|кальвінскіх збораў]] (храмаў) вызначалася суровым аскетызмам, лапідарнасцю формаў і адсутнасцю багатага дэкору, што адпавядала ідэалогіі гэтай канфесіі. Пратэстанцкія храмы ў [[Смаргонь|Смаргоні]], [[Кальвінскі збор (Койданава)|Койданаве]], [[Кальвінскі збор (Заслаўе)|Заслаўі]] першапачаткова захоўвалі познегатычныя і рэнесансныя рысы, уключаючы відавочны [[Абарончы храм|абарончы характар]]: таўшчэзныя сцены, вузкія вокны-байніцы, масіўныя вежы{{sfn|Габрусь|2001|с=83—85}}. [[Файл:Smarhonski zbor. Смаргонскі збор (1939).jpg|міні|Смаргонскі збор]] Аднак паступова, у працэсе перабудоў і развіцця, архітэктура збораў пачала ўбіраць у сябе элементы барока. Яскравым прыкладам такога сінтэзу з'яўляецца [[Касцёл Святога Міхаіла (Смаргонь)|кальвінскі збор у Смаргоні]], які мае ўнікальную цэнтрычную васьмігранную структуру (актагон), завершаную шатровым дахам і ўпрыгожаную барочнымі архітэктурнымі дэталямі. Барочныя рысы праявіліся і ў вырашэнні вежаў, аздабленні інтэр'ераў стукавай лепкай, выкарыстанні складаных прафіляваных карнізаў{{sfn|Габрусь|2001|с=85—87}}. === Магілёўская архітэктурная школа === У праваслаўным дойлідстве XVII&nbsp;стагоддзя таксама адбываліся складаныя працэсы адаптацыі новага стылю да традыцыйных візантыйска-рускіх канонаў. Найбольш яскрава гэты сінтэз праявіўся на ўсходзе Беларусі, дзе намаганнямі мясцовых рамесных цэхаў сфарміравалася так званая «магілёўская архітэктурная школа»{{sfn|Гліннік|2001|с=173}}. У першай палове і сярэдзіне XVII&nbsp;стагоддзя праваслаўныя брацтвы і манастыры ўзводзілі мураваныя храмы, якія захоўвалі традыцыйную крыжова-купальную кампазіцыю, але аздабляліся знешне ў формах пострэнесансу і ранняга барока. Да гэтага кола помнікаў належаць [[Свята-Богаяўленскі сабор (Магілёў)|Богаяўленскі сабор]] (1636—1639), [[Свята-Мікольскі манастыр (Магілёў)|Мікольская]] (1669—1672) і [[Успенская царква (Магілёў)|Успенская]] (1670—1684) цэрквы ў [[Магілёў|Магілёве]], а таксама [[Святадухаўская царква Куцеінскага манастыра|Святадухаўская царква]] [[Богаяўленскі Куцеінскі манастыр|Куцеінскага манастыра]] пад [[Орша|Оршай]] (да 1653 года){{sfn|Гліннік|2001|с=173—174}}{{sfn|Габрусь|2001|с=109—111}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Mahiloŭ, Škłoŭskaja, Bohajaŭlenski. Магілёў, Шклоўская, Богаяўленскі (1909).jpg|Богаяўленскі сабор у Магілёве Магілёў._Мікольскі_сабор.JPG|Мікольская царква ў Магілёве Mahiloŭ,_Pračyścienskaja._Магілёў,_Прачысьценская_(1901-18).jpg|Прачысценская царква ў Магілёве Траецкая_царква._Орша.jpg|Святадухаўская царква Куцеінскага манастыра пад Оршай </gallery> Магілёўская архітэктурная школа вызначалася выкарыстаннем шмат'ярусных фігурных франтонаў з пластычнымі валютамі і нішамі. У адрозненне ад каталіцкіх і ўніяцкіх храмаў, фасады магілёўскіх праваслаўных цэркваў мелі больш плоскасны, «дывановы» характар аздаблення, які імітаваў структуру шмат'ярусных драўляных іканастасаў. Інтэр'еры гэтых храмаў шчодра ўпрыгожваліся фрэскавай паліхроміяй і багатай драўлянай «беларускай рэззю»{{sfn|Габрусь|2001|с=113—114}}{{sfn|Гліннік|2001|с=174}}. Характэрна, што мастацкія формы магілёўскага барока захоўвалі пэўны архаізм і кансерватызм аж да канца XVII&nbsp;стагоддзя, што было прадыктавана ідэалагічным супрацьстаяннем праваслаўнага насельніцтва каталіцкай экспансіі{{sfn|Гліннік|2001|с=176—179}}. == Уплыў на мастацтва Расіі і Украіны == Беларускія майстры адыгралі выключна важную ролю ў станаўленні барочнага мастацтва і архітэктуры ў суседніх усходнеславянскіх краінах. Найбольш інтэнсіўны працэс міграцыі мастацкіх ідэй і саміх творцаў адбываўся ў сярэдзіне XVII&nbsp;стагоддзя. Падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|руска-польскай вайны 1654—1667 гадоў]] вялікая колькасць беларускіх майстроў (дойлідаў, жывапісцаў, рэзчыкаў, кафляроў) з [[Вільня|Вільні]], [[Полацк|Полацка]], [[Віцебск|Віцебска]], [[Смаленск|Смаленска]] і іншых гарадоў была гвалтоўна вывезена ў [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскую дзяржаву]]. У Маскве яны былі паселены ў асобнай Мяшчанскай слабадзе і працавалі пры царскім двары ў [[Аружэйная палата|Аружэйнай палаце]]{{sfn|Шматаў|2001|с=21}}. Значнае ўздзеянне беларускія майстры аказалі на развіццё рускага дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва і манументальнага дэкору. У Расію была прынесена традыцыя аб'ёмна-ажурнай разьбы па дрэве, якая атрымала назву «[[беларуская рэзь]]» (або «флемская разьба»). Гэтая тэхніка, насычаная барочнымі расліннымі матывамі, выкарыстоўвалася пры стварэнні іканастасаў, напрыклад, у Смаленскім саборы [[Новадзявочы манастыр|Новадзявочага манастыра ў Маскве]], і аздабленні царскіх палацаў, у прыватнасці, драўлянага палаца ў [[Каломенскае|Каломенскім]]{{sfn|Шматаў|2001|с=26}}. Не меншы ўплыў зрабілі беларускія кафляры. Майстры [[Ігнацій Максімаў]], [[Сцяпан Іваноў-Палубес]] і [[Пётр Іваноў-Заборскі]] наладзілі ў Расіі вытворчасць шматколернай паліванай [[Кафля|кафлі]]. Яны ўпершыню прыўнеслі ў рускае дойлідства барочныя матывы (калонкі, [[Антаблемент|антаблементы]], [[Картуш (архітэктура)|картушы]], выявы [[Херувім|херувімаў]]), якія актыўна выкарыстоўваліся пры аздабленні [[Валдайскі Іверскі манастыр|Іверскага манастыра на Валдаі]] і [[Нова-Іерусалімскі манастыр|Нова-Іерусалімскага сабора]]{{sfn|Шматаў|2001|с=26}}. Акрамя таго, беларускія майстры садзейнічалі ўкараненню ў рускае дойлідства заходнееўрапейскай [[Ордарная сістэма|ордарнай сістэмы]]{{sfn|Шматаў|2001|с=22}}. На тэрыторыі [[Украіна|Украіны]] барока пачало фарміравацца пазней, чым у Беларусі, і таксама адчула на сабе ўплыў беларускай архітэктурнай школы. Першы ўкраінскі барочны помнік — [[Касцёл езуітаў (Львоў)|касцёл езуітаў у Львове]] (1610—1630-я гады) — узводзіўся італьянскім дойлідам [[Джакама Брыяна|Дж.&nbsp;Брыяна]], які відавочна абапіраўся на вопыт будаўніцтва езуіцкага [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёла Божага Цела ў Нясвіжы]]. Падабенства франтонаў і агульнай кампазіцыі ў абодвух помніках з'яўляецца бясспрэчным. Значны ўплыў на ўкраінскае мастацтва аказалі і беларускія майстры кніжнай гравюры, напрыклад, браты [[Аляксандр Тарасевіч|Аляксандр]] і [[Лявонцій Тарасевіч|Лявонцій Тарасевічы]], друкар [[Спірыдон Собаль]], якія перанеслі ў Кіеў і Львоў перадавыя дасягненні [[Віленская школа гравюры|віленскай]] і [[Магілёўская школа гравюры|магілёўскай школ]] медзярыту{{sfn|Шматаў|2001|с=29—30}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Мураваныя харалы|ref=Габрусь}} * {{артыкул |аўтар=[[В. Ф. Шматаў|Шматаў В. Ф.]] |загаловак=Станаўленне барока ў мастацтве ўсходнеславянскіх народаў |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=7—45 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Шматаў}} * {{артыкул |аўтар=[[Б. А. Лазука|Лазука Б. А.]] |загаловак=Беларускае барока. Тэндэнцыі і напрамкі развіцця |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=50—64 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Лазука}} * {{артыкул |аўтар=[[Т. В. Габрусь|Габрусь Т. В.]] |загаловак=Абрысы станаўлення стылю барока ў манументальным дойлідстве Беларусі |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=65—80 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Габрусь_Абрысы}} * {{артыкул |аўтар=[[А. М. Кулагін|Кулагін А. М.]] |загаловак=Элітная архітэктура барока Беларусі ў агульнаеўрапейскім кантэксце |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=102—123 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Кулагін}} * {{артыкул|ref=Чантурыя_Ю|аўтар=[[Ю. У. Чантурыя|Чантурыя Ю. У.]]|загаловак=Архітэктурны ансамбль плошчы ў горадабудаўніцтве барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=81—101|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Федарук|аўтар=[[А. Т. Федарук|Федарук А. Т.]]|загаловак=Эпоха барока ў паркабудаўніцтве Беларусі|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=282—290|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Гаршкавоз|аўтар=[[В. Дз. Гаршкавоз|Гаршкавоз В. Дз.]]|загаловак=Беларускі сценапіс XVIII ст. Тыпалогія ў кантэксце польскага барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=203—212|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Ярашэвіч|аўтар=[[А. А. Ярашэвіч|Ярашэвіч А. А.]]|загаловак=Архітэктурна-скульптурны ансамбль касцёла францысканцаў у Пінску|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=186—202|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Габрусь_Аспекты|аўтар=[[Т. В. Габрусь|Габрусь Т. В.]]|загаловак=Стылістычныя аспекты архітэктуры віленскага барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=140—166|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Гліннік|аўтар=[[В. В. Гліннік|Гліннік В. В.]]|загаловак=Святадухаўская (цёплая) царква Куцеінскага Богаяўленскага манастыра. Досвед рэканструкцыі|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=167—185|isbn=985-08-0452-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Архітэктура Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктура барока ў Беларусі]] q3brs6xm9enmzjxjvhl8nepvhcqy77z 5122094 5122093 2026-04-06T06:14:04Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Уплыў на мастацтва Расіі і Украіны */ 5122094 wikitext text/x-wiki [[Файл:Нясвіж. Касцёл Божага Цела. 2022.jpg|міні|Першым помнікам барока не толькі ў Беларусі, але і на тэрыторыі ўсёй Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]], пабудаваны ў 1587—1593 гг. італьянскім архітэктарам [[Джавані Марыя Бернардоні|Янам Марыяй Бернардоні]]]] '''Архітэкту́ра баро́ка ў Белару́сі''' — мастацкі і [[архітэктурны стыль]], які дамінаваў у манументальным, [[Культавая архітэктура|культавым]] і свецкім дойлідстве на тэрыторыі сучаснай [[Беларусь|Беларусі]] (у межах [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]) з канца XVI і да канца XVIII&nbsp;стагоддзя. З'яўляючыся лагічным працягам агульнаеўрапейскіх працэсаў, [[барока]] на беларускіх землях не было простым механічным запазычаннем заходнееўрапейскіх узораў. Увабраўшы ў сябе элементы [[Беларуская готыка|мясцовай готыкі]] і [[Рэнесанс у Беларусі|рэнесансу]], а таксама глыбокія традыцыі візантыйска-рускай сістэмы [[Крыжова-купальны храм|крыжова-купальнага храма]], гэты стыль набыў яскравыя нацыянальныя і рэгіянальныя рысы{{sfn|Лазука|2001|с=50-51}}{{sfn|Габрусь|2001|с=68-69}}. Своеасаблівы сінтэз заходняй (каталіцкай) і ўсходняй ([[Візантыйская архітэктура|візантыйскай]]) архітэктурных традыцый, які выявіўся ў прасторавых кампазіцыях, [[Тэктоніка|тэктоніцы]] і дэкоры, атрымаў у мастацтвазнаўстве назву '''беларускае барока'''. Тэрмін упершыню быў уведзены ў навуковы зварот у канцы 1920-х гадоў гісторыкам архітэктуры [[М. Шчакаціхін|М.&nbsp;Шчакаціхіным]]<ref name="shchak">{{кніга |аўтар=[[М. Шчакаціхін|Шчакаціхін М.]] |загаловак=Нарысы з гісторыі беларускага мастацтва. Т. 1. |месца=Мн. |выдавецтва=Інбелкульт |год=1928}}</ref>{{sfn|Габрусь|2001|с=7}}. З'яўленне барока ў Беларусі было непасрэдна звязана з грамадска-палітычнымі падзеямі другой паловы XVI&nbsp;стагоддзя: [[Люблінская унія|Люблінскай уніяй]] (1569), пачаткам каталіцкай [[Контррэфармацыя ў ВКЛ|контррэфармацыі]] і прыходам [[Ордэн езуітаў|ордэна езуітаў]]. Першым манументальным помнікам барока не толькі ў Беларусі, але і на тэрыторыі ўсёй Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]] (1587—1593), пабудаваны італьянскім архітэктарам [[Джавані Марыя Бернардоні|Янам Марыяй Бернардоні]] па фундацыі князя [[Мікалай Крыштоф Радзівіл Сіротка|Мікалая Крыштофа Радзівіла «Сіроткі»]]{{sfn|Габрусь|2001|с=68}}{{sfn|Шматаў|2001|с=12}}. Нягледзячы на тое, што першапачаткова барока выступала як стыль каталіцкай (найперш езуіцкай) архітэктуры, у спецыфічных умовах поліканфесійнага грамадства Вялікага Княства Літоўскага яно хутка пераадолела рэлігійныя рамкі. Барочная эстэтыка паступова была ўспрынята і перапрацавана [[Праваслаўе ў Вялікім Княстве Літоўскім|праваслаўнай]], [[Уніяцкая царква на Беларусі|уніяцкай]] і нават [[Кальвінізм|пратэстанцкай (кальвінісцкай)]] цэрквамі, стаўшы ўніверсальным стылем эпохі{{sfn|Лазука|2001|с=50}}{{sfn|Габрусь|2001|с=69}}. Эвалюцыя беларускага барока прайшла некалькі этапаў: ад суровых, манументальных форм ранняга і [[Сармацкае барока|«сармацкага» барока]] (XVII&nbsp;ст.) да вытанчанага, надзвычай пластычнага і дынамічнага [[Віленскае барока|віленскага барока]] (сярэдзіна і другая палова XVIII&nbsp;ст.){{sfn|Габрусь|2001|с=68}}. Дасягненні беларускіх майстроў і самабытнасць сфарміраванай імі архітэктурнай школы аказалі значны ўплыў на развіццё манументальнага дойлідства, [[Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва|дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]] і [[Іканапіс|іканапісу]] ў суседніх краінах, у прыватнасці, стаўшы адным з фактараў станаўлення [[барока ў Расіі]] і [[Барока ва Украіне|на Украіне]]{{sfn|Шматаў|2001|с=11, 27—28}}. == Гістарычныя перадумовы і вытокі == З’яўленне і пашырэнне барока ў беларускай архітэктуры было цесна звязана са значнымі сацыяльна-палітычнымі падзеямі другой паловы XVI&nbsp;стагоддзя: заключэннем [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] (1569) і пачаткам каталіцкай [[Контррэфармацыя|контррэфармацыі]], якую праводзіў у першую чаргу [[Таварыства Ісуса|ордэн езуітаў]]. У манументальнае дойлідства [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] быў прыўнесены новы архітэктурна-мастацкі стыль, выразныя сродкі якога вызначаліся павышанай экспрэсіяй і былі пакліканы ўмацаваць пазіцыі каталіцкай царквы{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Цэнтрам станаўлення гэтага стылю стала [[Італія]] (у прыватнасці, [[Рым]]), адкуль ён пачаў сваё шэсце па Еўропе{{sfn|Шматаў|2001|с=12}}. [[Файл:Chiesa gesu facade.jpg|міні|злева|Галоўны ордэнскі храм езуітаў [[Іль Джэзу]] ў [[Рым]]е, які паслужыў для нясвіжскага касцёла Божага Цела]] Беларусь стала адной з першых краін, якая прычынілася да развіцця барока. Першым помнікам гэтага стылю на тэрыторыі Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]], пабудаваны ў 1587—1593 гадах. Яго з’яўленне звязана з дзейнасцю нясвіжскага князя [[Мікалай Крыштоф Радзівіл Сіротка|Мікалая Крыштофа Радзівіла «Сіроткі»]], які пасля паломніцтва ў Святую Зямлю і наведвання Італіі запрасіў італьянскага архітэктара-езуіта [[Джавані Марыя Бернардоні|Яна Марыю Бернардоні]]{{sfn|Шматаў|2001|с=14—15}}. Прататыпам для нясвіжскага касцёла паслужыў галоўны ордэнскі храм езуітаў [[Іль Джэзу]] ў [[Рым]]е. Аднак ужо ў гэтым раннім беларускім помніку праявіліся мясцовыя адметнасці: спрошчаная трактоўка [[Архітэктурны ордар|ордара]] на галоўным фасадзе, больш дэталёвая апрацоўка бакавых фасадаў, наяўнасць гранёных капэл па баках нефаў{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Істотнай падзеяй, звязанай з пачаткам эпохі барока і будаўніцтвам у Нясвіжы, стала таксама ўвядзенне ў беларускае дойлідства прафесійнага праектнага чарцяжа{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Аднак рэзкага і поўнага адмаўлення ад папярэдніх традыцый пад уздзеяннем заходняга барочнага ўзору не адбылося. Новы стыль з’явіўся тым зернем, якое дало парасткі толькі дзякуючы спецыфічным мясцовым умовам. [[Берасцейская унія|Берасцейская царкоўная унія]] 1596 года надзвычай абвастрыла рэлігійна-палітычную барацьбу ў краіне. Саперніцтва паміж католікамі, праваслаўнымі і ўніятамі ў сферы культавага будаўніцтва вымушала ўсе канфесіі звяртацца да найбольш выразных архітэктурных сродкаў барока, адначасова сінтэзуючы іх з мясцовымі будаўнічымі прыёмамі мінулага. Менавіта ў выніку гэтых складаных сацыяльна-культурных працэсаў на працягу XVII—XVIII&nbsp;стагоддзяў сфарміравалася самабытная архітэктурна-мастацкая сістэма беларускага барока{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68—69}}. Візантыйская першааснова праваслаўнай царквы не знікла, а засталася адным «са складаемых» у фарміраванні новага стылю, што абумовіла ўнікальнасць беларускай архітэктуры ў параўнанні з суседнімі польскай ці рускай школамі{{sfn|Шматаў|2001|с=7}}. == Эвалюцыя і стылявыя кірункі == Развіццё стылю барока ў манументальным дойлідстве Беларусі прайшло тры асноўныя перыяды: ранняе барока (канец XVI&nbsp;— першая палова XVII&nbsp;стагоддзя), сталае або [[Сармацкае барока|«сармацкае» барока]] (другая палова XVII&nbsp;— 1730-я гады) і позняе або [[віленскае барока]] (1730-я&nbsp;— 1780-я гады){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. === Ранняе барока === [[Файл:Ružany Holy Trinity Church 2023-06-24 5352.jpg|міні|злева|Касцёл Святой Тройцы ў Ружанах]] У першай палове XVII&nbsp;стагоддзя ў беларускай архітэктуры яшчэ працягвалі ўзводзіць храмы з аднанефавай і аднавежавай структурай, што была больш характэрнай для папярэдняга гістарычнага этапу. Да такіх пабудоў адносяцца [[Троіцкі касцёл (Ружаны)|касцёл дамініканцаў у Ружанах]] (1617) і [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы і кляштар бернардзінцаў (Слонім)|касцёл бернардзінцаў у Слоніме]] (1639). Адначасова пашыраўся і новы тып культавай пабудовы&nbsp;— трохнефавая [[Базіліка|базіліка]] з бязвежавым галоўным фасадам, які быў шчодра насычаны ордарнымі элементамі. Такія рысы ўласцівы [[Касцёл Святога Фамы Аквінскага і кляштар дамініканцаў (Мінск)|касцёлу дамініканцаў у Менску]] (пабудаваны пасля 1615 года) і [[Касцёл бернардзінцаў (Гродна)|касцёлу бернардзінцаў у Гародні]]{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. Вызначальным момантам у выпрацоўцы характэрнага тыпу беларускага барочнага храма стала фарміраванне двухвежавых фасадаў. Гэты прынцып быў рэалізаваны ў [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дзятлава)|касцёле ў Дзятлаве]] (1642), [[Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар брыгітак (Гродна)|касцёле брыгітак у Гародні]] (1642—1651) і ў [[Касцёл Наведвання Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Вішнева)|касцёле ў Вішневе]] (1637—1641). Ранні этап развіцця стылю праходзіў пры дамінаванні так званага «езуіцкага барока», калі архітэктары-езуіты ўзводзілі касцёлы і калегіумы па ўзору рымскіх бажніц. Суровая дысцыпліна ордэна вымагала зацвярджэння праектаў у Рыме, і ў выніку раннебарочныя помнікі часта атрымлівалі строгую тэктоніку, буйнамаштабнасць і класічнае выкарыстанне рымскага ордара без залішняй пластычнай дэкаратыўнасці вонкавага аблічча{{sfn|Кулагін|2001|с=107}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Краявіды Слоніма (19).jpg|Касцёл Найсвяцейшай Тройцы ў Слоніме Miensk, Daminikanskaja-Vałockaja. Менск, Дамініканская-Валоцкая (1944).jpg|Касцёл Святога Тамаша Аквінскага ў Мінску Ансамбль_былога_кляштара_бернардзінцаў.jpg|Касцёл Адшукання Святога Крыжа ў Гродне Дятлово_костёл_2.jpg|Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Дзятлаве Гродна_2015._Касцёл_Дабравешчання_Найсвяцейшай_Дзевы_Марыі.jpg|Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Гродне Вішнева. Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі.jpg|Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Вішневе </gallery> === Сталае («сармацкае») барока === У адрозненне ад абарончых храмаў перыяду [[Беларуская готыка|беларускай готыкі]], у эпоху барока вежы канчаткова страцілі сваё непасрэднае функцыянальнае (абарончае) прызначэнне і сталі выключна важнымі кампазіцыйнымі элементамі. Двухвежавасць вынікала з імкнення архітэктараў узмацніць эмацыянальнае ўздзеянне будынка на гледача. Галоўны фасад пачаў трактавацца як своеасаблівая тэатральная «куліса» для ўсёй кампазіцыі, якая завяршала агульную дынаміку архітэктурных мас. Менавіта гэты мастацкі прынцып, а не павышаная дэкаратыўная пластыка, уласцівы лепшым помнікам сталага беларускага барока{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. Такі падыход яскрава адлюстраваны ў архітэктуры [[Касцёл Святога Міхаіла Архангела (Міхалішкі)|касцёла аўгусцінцаў у Міхалішках]] (1655), [[Касцёл дамініканцаў (Буховічы)|касцёла дамініканцаў у Буховічах]] (1647), [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Засвір)|касцёла кармелітаў у Засвіры]] (1713) і [[Касцёл Праабражэння Гасподняга (Навагрудак)|фарнага касцёла ў Навагрудку]] (перабудаваны да 1724 года). Вонкавае аблічча гэтых будынкаў мае суровы, амаль сярэднявечны характар. Гэты стылявы кірунак, які атрымаў у мастацтвазнаўстве назву [[Сармацкае барока|«сармацкае барока»]], адлюстроўваў рыцарскія ідэалы тагачаснай шляхты. Храмы вылучаліся масіўнасцю і геаметрычнай спрошчанасцю аб'ёмаў, якія маглі моцна кантраставаць з надзвычай пышнай і багатай ілюзорнай лепкай у інтэр'еры, напрыклад, стукавая лепка ў [[Міхалішкаўскі касцёл|Міхалішках]], выкананая італьянскімі майстрамі [[П'етра Перці]] і [[Джавані Галі]]{{sfn|Шматаў|2001|с=18}}{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Касьцёл,_Міхалішкі.jpg|Касцёл Святога Міхаіла Арханёла ў Міхалішках Michališki._Church_of_St._Michael_the_Archangel_02.JPG|Багата дэкараваныя лепкай інтэр'еры касцёла Святога Міхаіла Арханёла ў Міхалішках Kasciol_Sviatoj_Trojcy_(Zasvir).jpg|Касцёл Найсвяцейшай Тройцы ў Засвіры Новогрудский фарный костёл Преображения Господня.jpg|Фарны касцёл у Навагрудку </gallery> === Позняе (віленскае) барока === У XVIII&nbsp;стагоддзі манументальнае будаўніцтва ў Беларусі ўступіла ў фазу свайго найвышэйшага росквіту. Для позняга беларускага барока стала ўласціва надзвычайная маляўнічасць і пластычнасць формаў, шматпланавая прасторавая структура фасадаў, багацце [[Святлацень|святлаценю]]. Архітэктура набыла стромкасць і лёгкасць, што надавала збудаванням вытанчаныя прапорцыі, мудрагелістыя скразныя праёмы і крывалінейныя абрысы вежаў і франтонаў. Станаўленне і росквіт мастацкіх асаблівасцей позняга барока непарыўна звязаны з творчасцю выдатнага віленскага архітэктара [[Іаган Крыштоф Глаўбіц|Яна Крыштофа Глаўбіца]], які працаваў над шматлікімі помнікамі на тэрыторыі Беларусі{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Гэты ўнікальны рэгіянальны кірунак, вядомы як [[віленскае барока]], стаў універсальным для розных хрысціянскіх канфесій, але найбольш яскрава і маштабна ён выявіўся менавіта ў культавых пабудовах уніятаў. Сярод найвыдатнейшых узораў гэтага стылю вылучаюцца [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор у Полацку]] (узведзены нанава ўніятамі ў 1738—1750 гадах на рэштках старажытнага храма XI&nbsp;стагоддзя), [[Касцёл Святых Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Беразвечча)|царква і манастыр базыльян у Беразвеччы]] (1756—1763), [[Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Баруны)|манастыр у Барунах]] (1747—1757), комплексы ў [[Свята-Троіцкая царква (Вольна)|Вольне]] (1768) і [[Свята-Пакроўскі манастыр (Талачын)|Талачыне]] (1769—1779), а таксама [[Богаяўленская царква (Жыровіцы)|Багаяўленская]] і [[Крыжаўзвіжанская царква (Жыровічы)|Крыжаўзвіжанская]] цэрквы ў [[Свята-Успенскі Жыровіцкі манастыр|Жыровічах]] (1769) і [[Уваскрасенская царква (Віцебск)|Уваскрасенская царква ў Віцебску]] (1772){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Віленскае барока вызначалася тэлескапічна-яруснай аматэрыяльна-шкілетнай будовай вежаў і хвалістай прасторавай структурай, што стварала ілюзію дынамічнага руху архітэктурных мас уверх{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=154}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Полацк._Сафійскі_сабор.jpg|Сафійскі сабор у Полацку Hłybokaje,_Bieraźviečča,_Bazylanski._Глыбокае,_Беразьвечча,_Базылянскі_(J._Dulevič,_1934).jpg|Касцёл Святых Пятра і Паўла ў Беразвеччы Kaścioł_u_Barunach1.JPG|Касцёл Святых Апосталаў Пятра і Паўла ў Барунах Вольно_троицкая_церковь_01.jpg|Свята-Троіцкая царква ў Вольне Uniate Monastery in Tałačyn.JPG|Свята-Пакроўская царква ў Талачыне Жыровічы,_Богаяўленская_царква_1.jpg|Богаяўленская царква ў Жыровіцах Жыровічы, Крыжаўзьдзьвіжанская царква 1.jpg|Крыжаўзвіжанская царква ў Жыровіцах Віцебск._33.JPG|Свята-Васкрасенская (Рынкавая) царква ў Віцебску </gallery> == Горадабудаўніцтва і свецкая архітэктура == === Ансамблі плошчаў і забудова гарадоў === У эпоху барока горадабудаўнічыя і мастацкія прынцыпы — ансамблевасць, прасторавая разгорнутасць і дынамічнасць кампазіцыі, кантрасты маштабаў і рытмаў — знайшлі яскравае ўвасабленне ў грамадзянскай архітэктуры Беларусі. Замест хаатычнай сярэднявечнай забудовы пачалі фарміравацца цэласныя ансамблі плошчаў і вуліц. Маштабным прыкладам такога горадабудаўнічага падыходу з'яўляецца ансамбль [[Гарадніца (Гродна)|Гарадніцы]] ў [[Гродна|Гародні]], створаны ў 1765—1780-я гады па ініцыятыве гродзенскага старосты [[Антоні Тызенгаўз|Антонія Тызенгаўза]]. Гэты комплекс уключаў 85 будынкаў рознага прызначэння, згрупаваных вакол плошчаў і вуліц, у тым ліку палацы, навучальныя ўстановы і батанічны сад{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Галоўнымі грамадскімі ансамблямі сталі гарадскія плошчы, якія ў залежнасці ад функцыі падзяляліся на поліфункцыянальныя, гандлёвыя, культавыя і палацавыя. Спецыфічнай рысай барочнай планіроўкі малых гарадоў і мястэчак (напрыклад, [[Паставы|Паставаў]]) стала акцэнтаваная вось і выкарыстанне сіметрычна-асіметрычных кампазіцый забудовы. Прастора плошчаў арганізоўвалася з улікам візуальных перспектыў, якія замыкаліся вышыннымі дамінантамі — манументальнымі касцёламі, ратушамі або палацамі. У архітэктуры гандлёвых радоў, аўстэрый і дамоў рамеснікаў выкарыстоўваліся спрошчаныя формы барока, такія як фігурныя шчыпцы, пілястры і фігурныя ліштвы{{sfn|Чантурыя_Ю|2001|с=84—85}}. === Палацава-паркавыя рэзідэнцыі === У элітнай свецкай архітэктуры адбыўся карэнны пераход ад замкнёных абарончых замкаў да адкрытых рэпрэзентатыўных рэзідэнцый. Магнацкія двары арыентаваліся на агульнаеўрапейскі, шмат у чым французскі, ідэал палацава-паркавага комплексу тыпу ''entre cour et jardin'' («паміж дваром і паркам»). Асноўнымі прынцыпамі архітэктуры сталі паўзамкнёнасць аб'ёмна-прасторавай кампазіцыі, калі бакавыя флігелі разам з галоўным корпусам і агароджай утваралі парадны двор — [[курданёр]], а таксама анфіладнасць унутранай планіроўкі{{sfn|Кулагін|2001|с=114}}{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Для стварэння такіх ансамбляў у Вялікае Княства Літоўскае запрашаліся вядучыя еўрапейскія дойліды. Па праектах [[Матэус Даніэль Пёпельман|М.&nbsp;Д.&nbsp;Пёпельмана]] і яго вучняў быў узведзены [[Новы замак (Гродна)|Новы замак у Гародні]]. Замежныя майстры, такія як [[Джузэпэ Сака|Дж.&nbsp;Сака]], [[Карла Спампані|К.&nbsp;Спампані]] і [[Я. Габрыэль|Я.&nbsp;Габрыэль]], працавалі над стварэннем велічных палацаў у [[Палацава-паркавы комплекс Валовічаў (Свяцк)|Свяцку]], [[Сядзіба Храптовічаў (Шчорсы)|Шчорсах]], [[Ружанскі палац|Ружанах]] і [[Палац Радзівілаў (Дзятлава)|Дзятлаве]]. Інтэр'еры аздабляліся з выкарыстаннем стукавай лепкі, манументальнага жывапісу і мясцовых шпалер (габеленаў), мануфактуры па вытворчасці якіх былі заснаваны [[Радзівілы|Радзівіламі]] і [[Агінскія|Агінскімі]] ў [[Слуцкія паясы|Слуцку]], [[Мір (Карэліцкі раён)|Міры]] і [[Карэлічы|Карэлічах]] (Альбе){{sfn|Кулагін|2001|с=114—115}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Каралеўскі палац у Гродне.jpg|Новы замак у Гродне Свяцкі палац (01).jpg|Свяцкі палац Ščorsy, Chraptovič. Шчорсы, Храптовіч (T. Boretti, 1894) (5).jpg|Шчорсаўскі палац Палац_Сапегаў,_Ружаны.jpg|Ружанскі палац Дзятлава. Палац Радзівілаў. Галоўны фасад.jpg|Дзятлаўскі палац Niaśviž, Alba. Нясьвіж, Альба (L. Lutnicki, 1784).jpg|Праект альтанкі для парку ў Альбе </gallery> Неад'емнай часткай барочных рэзідэнцый сталі [[Рэгулярны парк|рэгулярныя (французскія і італьянскія) паркі]]. Яны ўяўлялі сабой складаныя геаметрычныя кампазіцыі са стрыжаных дрэў ([[Шпалеры (садова-паркавае мастацтва)|шпалер]]), якія ўтваралі зялёныя «кабінеты», «залы» і [[Зялёны лабірынт|лабірынты]]. У парках актыўна выкарыстоўваліся экзатычныя расліны ў [[Вазон|вазонах]], [[Аранжарэя|аранжарэі]] і [[Фігарня|фігарні]]. Цікавай асаблівасцю паркабудавання Беларусі было шырокае выкарыстанне тэрасавання рэльефу: італьянскія сады на некалькіх [[Тэраса|тэрасах]] з [[Падпорная сцяна|падпорнымі сценкамі]] і [[Лесвіца|лесвіцамі]] былі створаны ў [[Валожын|Валожыне]], [[Альба (паркавы комплекс)|Альбе]] пад [[Нясвіж|Нясвіжам]], [[Ружаны|Ружанах]] і іншых маёнтках{{sfn|Федарук|2001|с=285—287}}. == Драўлянае культавае дойлідства == Асноўным традыцыйным матэрыялам у забудове гарадоў і вёсак Беларусі заставалася дрэва. На развіццё манументальнага драўлянага дойлідства пачынаючы з XVII&nbsp;стагоддзя аказвалі значны ўплыў мастацкія стылі, што ўжо панавалі ў мураванай архітэктуры. Па сваёй архітэктоніцы драўляныя храмы падзяляліся на дзве асноўныя групы: ''клецкія'' і ''крыжовыя''{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Клецкія храмы (назва паходзіць ад традыцыйнай сялянскай пабудовы — [[клеці]]) складаліся з аднаго ці некалькіх прамавугольных зрубаў. Пад уплывам мураваных готыка-рэнесансных храмаў спачатку склаўся тып будынка з вежай над бабінцам (цэрквы ў Гарадку, [[Свята-Троіцкая царква (Дабраслаўка)|Дабраслаўцы]], [[Свята-Троіцкая царква (Дастоева)|Дастоеве]]). У перыяд барока пашырылася будаўніцтва двухзрубавых драўляных цэркваў з плоскім бязвежавым фасадам, завершаным трохвугольным франтонам (цэрквы ў [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Вавулічы)|Вавулічах]], [[Свята-Троіцкая царква (Бездзеж)|Бездзежы]], [[Свята-Пакроўская царква (Дзеткавічы)|Дзеткавічах]]). На наступным этапе пачалі ўзводзіць храмы з дзвюма вежамі па баках галоўнага фасада ([[Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Дзівін)|цэрквы ў Дзівіне]], [[Свята-Юр'еўская царква (Валавель)|Валавелі]], [[Свята-Мікалаеўская царква (Латыгаль)|Латыгалі]], [[Касцёл Святой Тройцы (Цялядавічы)|касцёл у Цялядавічах]]){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. <gallery mode="packed" perrow="4" heights="150"> Файл:Дабраслаўка. Царква (01).jpg|Троіцкая царква ў Дабраслаўцы Файл:Dastojeva, Illinskaja. Дастоева, Ільлінская (Z. Gloger, 1905).jpg|Ільінская царква ў Дастоеве Файл:Вавулічы. Свята-Раства-Багародзіцкая царква (04).jpg|Свята-Раства-Багародзіцкая царква ў Вавулічах Файл:Бездзеж. Царква Прасвятой Тройцы (02).jpg|Свята-Троіцкая царква ў Бездзежы Файл:Дзеткавічы. Свята-Пакроўская царква.jpg|Свята-Пакроўская царква ў Дзеткавічах Файл:Дзівін. Свята-Параскева-Пятніцкая царква.jpg|Свята-Параскева-Пятніцкая царква ў Дзівіне Файл:Valaviel, Juraŭskaja. Валавель, Юраўская (XX).jpg|Свята-Георгіеўская царква ў Валавелі Файл:Łatyhal, Mikolskaja. Латыгаль, Мікольская (1900).jpg|Свята-Мікалаеўская царква ў Латыгалі Файл:Цялядавічы. Царква (01).jpg|Свята-Троіцкая царква ў Цялядавічах Файл:Хаціслаў. Спаса-Праабражэнская царква (01).jpg|Спаса-Праабражэнская царква ў Хаціславе </gallery> Вежы драўляных храмаў барока звычайна не мелі ніякага функцыянальнага (абарончага) прызначэння: адзінай іх мэтай было ўзбагачэнне сілуэта збудавання і ўзмацненне дынамікі кампазіцыі. У XVIII&nbsp;стагоддзі яны пачалі раскрапоўваць фасады на ўсю вышыню і нават ставіліся пад вуглом да плоскасці фасада (як у царкве ў [[Хаціслаў|Хаціславе]]){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=74}}. Крыжовыя ў плане драўляныя саборы, якія неслі візантыйскую традыцыю, генетычна паходзячы ад мураванага крыжова-купальнага храма, у XVII—XVIII&nbsp;стагоддзях будавалі пераважна пры буйных праваслаўных манастырах: [[Свята-Троіцкі Маркаў манастыр|віцебскім Маркавым]], [[Богаяўленскі Куцеінскі манастыр|аршанскім Богаяўленскім Куцеінскім]], [[Свята-Духаўскі Тупічэўскі манастыр|мсціслаўскім Тупічэўскім]]. Вызначальнай рысай такіх помнікаў з'яўлялася тэктанічнае адзінства аб'ёмаў і маналітнасць кампазіцыі дахаў{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71, 74}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Viciebsk,_Markaŭščyna,_Trajeckaja._Віцебск,_Маркаўшчына,_Траецкая_(I._Trutnev,_1866).jpg|Траецкая царква Маркава манастыра. [[І. Трутнеў]], 1866 Vorša, Kuciejna, Bohajaŭlenski. Ворша, Куцейна, Богаяўленскі (D. Strukov, 1864-67).jpg|Куцеінскі манастыр. [[Д. Струкаў]], 1864-1867 Amścisłaŭ, Tupičeŭščyna, Duchaŭskaja. Амсьціслаў, Тупічэўшчына, Духаўская (P. Kryštaloŭ, 1911).jpg|Духаўская царква Тупічэўскага манастыра. П. Крышталёў, 1911 </gallery> == Сінтэз мастацтваў: інтэр’ер і манументальны жывапіс == Характэрнай асаблівасцю барочнай архітэктуры стаў гарманічны сінтэз дойлідства, жывапісу і скульптуры. Дэкаратыўная пластыка, аснову якой складала ордарная сістэма, на працягу XVII—XVIII&nbsp;стагоддзяў эвалюцыянавала ад адзіночных плоскіх пілястраў да шматлікіх раскраповак, хвалістых карнізаў, пукатых і ўвагнутых аб’ёмаў. У аздобе інтэр’ераў пачалі шырока ўжываць лепку ў тэхніцы ''[[стука]]'' (штучнага мармуру з абпаленага гіпсу, вапны і клею){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Асаблівае значэнне ў арганізацыі ўнутранай прасторы набылі манументальныя фрэскавыя размалёўкі. Жывапісныя кампазіцыі візуальна разрывалі тэктанічныя межы будынкаў, ствараючы ілюзію незамкнёнай, бязмежнай прасторы. Вялікі ўплыў на развіццё фрэскавага мастацтва ў Беларусі аказала так званая «[[Квадратура (мастацтва)|квадратура]]» — ілюзорная архітэктурная перспектыва. Яе распаўсюджанню садзейнічала выкарыстанне друкаваных узорнікаў, у прыватнасці трактата італьянскага майстра [[Андрэа Поца]]{{sfn|Гаршкавоз|2001|с=206}}. [[Файл:Касьцёл сьв. Станіслава ў Магілёве, галоўная нава.jpg|міні|злева|Роспісы касцёла Св. Станіслава ў Магілёве]] Манументальны жывапіс XVIII&nbsp;стагоддзя развіваўся ў цеснай сувязі з заходнееўрапейскімі (рымскімі і баварскімі) узорамі. Выдатнымі прыкладамі барочнага сценапісу з’яўляюцца фрэскі [[Касцёл Святога Францішка Ксаверыя (Гродна)|фарнага касцёла ў Гародні]], [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар кармелітаў (Мсціслаў)|кармеліцкага касцёла ў Мсціславе]], [[Сабор Унебаўзяцця Дзевы Марыі і Святога Станіслава|касцёла Святога Станіслава ў Магілёве]], а таксама страчаныя роспісы [[Касцёл езуітаў (Нясвіж)|касцёла езуітаў у Нясвіжы]] і [[Беразвецкая царква|царквы ў Беразвеччы]]{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}{{sfn|Гаршкавоз|2001|с=204, 207}}. Адначасова з каталіцкімі храмамі багатымі фрэскамі ўпрыгожваліся і праваслаўныя: так, у роспісах [[Свята-Духаўская царква Тупічэўскага манастыра|Свята-Духаўскай царквы]] [[Тупічэўскі манастыр (Мсціслаў)|Тупічэўскага манастыра]] ў Мсціславе (сярэдзіна XVII&nbsp;ст.) праявіўся поўны разрыў з візантыйскай традыцыяй, здзіўляла прастанароднасць вобразаў і багацце этнаграфічных рэалій{{sfn|Шматаў|2001|с=15}}. [[Файл:Магілёўскі абласны мастацкі музей. Захаваная спадчына. Фрагменты іканастаса Мікалаеўскай царквы ў Магілёве (2).jpg|thumb|Фрагменты іканастаса Мікалаеўскай царквы ў Магілёве ў тэхніцы «беларускай рэзі»]] [[Файл:Іканастас Мікольскай царквы ў Магілёве, foto 1.jpg|міні|злева|Іканастас Мікольскай царквы ў Магілёве]] Вялікага росквіту ў эпоху барока дасягнула алтарная скульптура і манументальная разьба па дрэве. Для надання эмацыянальнай прыўзнятасці інтэр’ерам выкарыстоўвалася тэхніка аб’ёмнай, скразной арнаментальнай разьбы з расліннымі матывамі, якая стала вядомай далёка за межамі краіны пад назвай «[[беларуская рэзь]]»{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=74}}{{sfn|Шматаў|2001|с=18}}. Сапраўдным шэдэўрам манументальна-дэкаратыўнага мастацтва з’яўляецца ансамбль [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Пінск)|касцёла францысканцаў у Пінску]] (першая палова XVIII&nbsp;ст.). Яго галоўны і бакавыя алтары, а таксама ўнікальны амбон багата аздоблены разьбянымі фігурамі апосталаў і анёлаў, вітымі калонамі, картушамі і балдахінамі, якія ствараюць выключна дынамічную і тэатралізаваную кампазіцыю{{sfn|Ярашэвіч|2001|с=187, 189—193}}. == Адметнасці ўніяцкага храмабудаўніцтва == Важную ролю ў станаўленні і развіцці архітэктуры беларускага барока (у прыватнасці, яго віленскай фазы) адыграла грэка-каталіцкая (уніяцкая) царква і яе манаскі [[Базыльяне|ордэн базыльян]]. Спецыфічныя ўмовы поліканфесійнага грамадства і літургічныя патрабаванні ўніятаў прывялі да выпрацоўкі ўнікальных архітэктурна-планіровачных і мастацкіх рашэнняў, якія іманентна выпрацаваліся на аснове традыцый мясцовага дойлідства з улікам усходніх і заходніх уплываў{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=144}}. У працэсе эвалюцыі ўніяцкага барока сфарміраваўся тып двухвежавага аднаапсіднага храма (часцей за ўсё трохнефавай базілікі). Адной з самых адметных асаблівасцей шэрагу ўніяцкіх помнікаў сярэдзіны XVIII&nbsp;стагоддзя стала мерыдыянальная арыентацыя будынкаў — алтаром на поўнач. Гэты прыём, які парушаў традыцыйную арыентацыю на ўсход, узнік як вынік ідэі сімвалічнага нейтралітэту ўніятаў да ўплываў заходняй (Рым) і ўсходняй (Масква) цэркваў. Яскравым прыкладам такой арыентацыі з'яўляецца перабудаваны [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор у Полацку]]{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=146}}. [[Файл:Інтэр'ер царквы ў Беразвеччы.jpg|міні|Інтэр'ер царквы з алтарнай перагародкай у Беразвеччы]] У інтэр'ерах уніяцкіх храмаў таксама сфарміраваліся спецыфічныя рысы. Замест традыцыйных драўляных іканастасаў тут пачалі ўзводзіць мураваныя алтарныя перагародкі. Гэтыя канструкцыі мелі шматпланавую прасторава-развітую будову, багата аздабляліся ляпнымі пазалочанымі гірляндамі, картушамі і капітэлямі, спалучаючы каталіцкую тэатралізаванасць з захаваннем усходняй літургічнай функцыі, напрыклад, у Сафійскім саборы і [[Касцёл Святых Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Беразвечча)|царквы ў Беразвеччы]]{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=147—148}}. [[Файл:Жыровічы, Богаяўленская царква 4.jpg|злева|міні|Фігурны франтон Богаяўленскай царквы ў Жыровічах]] Для вонкавага аблічча манастырскіх храмаў базыльян характэрна выкарыстанне так званых «брамкавых» фасадаў. У такіх кампазіцыях галоўны фасад пазбаўляўся масіўных бакавых вежаў і нагадваў манументальную браму з дынамічным і насычаным пластыкай цэнтральным завяршэннем — фігурным атыкавым франтонам. Падобныя рашэнні можна ўбачыць у [[Свята-Троіцкая царква (Вольна)|царкве ў Вольне]], храме ў [[Свята-Пакроўскі манастыр (Талачын)|Талачыне]] і [[Багаяўленская царква (Жыровічы)|Богаяўленскай царкве ў Жыровічах]]{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=154—157}}. == Праваслаўнае і пратэстанцкае дойлідства == === Пратэстанцкія зборы === У перыяд пашырэння [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] ў Вялікім Княстве Літоўскім (канец XVI — першая палова XVII&nbsp;стагоддзя) актыўнае будаўніцтва разгарнулі пратэстанты, у першую чаргу кальвіністы. Архітэктура [[Кальвінскі збор|кальвінскіх збораў]] (храмаў) вызначалася суровым аскетызмам, лапідарнасцю формаў і адсутнасцю багатага дэкору, што адпавядала ідэалогіі гэтай канфесіі. Пратэстанцкія храмы ў [[Смаргонь|Смаргоні]], [[Кальвінскі збор (Койданава)|Койданаве]], [[Кальвінскі збор (Заслаўе)|Заслаўі]] першапачаткова захоўвалі познегатычныя і рэнесансныя рысы, уключаючы відавочны [[Абарончы храм|абарончы характар]]: таўшчэзныя сцены, вузкія вокны-байніцы, масіўныя вежы{{sfn|Габрусь|2001|с=83—85}}. [[Файл:Smarhonski zbor. Смаргонскі збор (1939).jpg|міні|Смаргонскі збор]] Аднак паступова, у працэсе перабудоў і развіцця, архітэктура збораў пачала ўбіраць у сябе элементы барока. Яскравым прыкладам такога сінтэзу з'яўляецца [[Касцёл Святога Міхаіла (Смаргонь)|кальвінскі збор у Смаргоні]], які мае ўнікальную цэнтрычную васьмігранную структуру (актагон), завершаную шатровым дахам і ўпрыгожаную барочнымі архітэктурнымі дэталямі. Барочныя рысы праявіліся і ў вырашэнні вежаў, аздабленні інтэр'ераў стукавай лепкай, выкарыстанні складаных прафіляваных карнізаў{{sfn|Габрусь|2001|с=85—87}}. === Магілёўская архітэктурная школа === У праваслаўным дойлідстве XVII&nbsp;стагоддзя таксама адбываліся складаныя працэсы адаптацыі новага стылю да традыцыйных візантыйска-рускіх канонаў. Найбольш яскрава гэты сінтэз праявіўся на ўсходзе Беларусі, дзе намаганнямі мясцовых рамесных цэхаў сфарміравалася так званая «магілёўская архітэктурная школа»{{sfn|Гліннік|2001|с=173}}. У першай палове і сярэдзіне XVII&nbsp;стагоддзя праваслаўныя брацтвы і манастыры ўзводзілі мураваныя храмы, якія захоўвалі традыцыйную крыжова-купальную кампазіцыю, але аздабляліся знешне ў формах пострэнесансу і ранняга барока. Да гэтага кола помнікаў належаць [[Свята-Богаяўленскі сабор (Магілёў)|Богаяўленскі сабор]] (1636—1639), [[Свята-Мікольскі манастыр (Магілёў)|Мікольская]] (1669—1672) і [[Успенская царква (Магілёў)|Успенская]] (1670—1684) цэрквы ў [[Магілёў|Магілёве]], а таксама [[Святадухаўская царква Куцеінскага манастыра|Святадухаўская царква]] [[Богаяўленскі Куцеінскі манастыр|Куцеінскага манастыра]] пад [[Орша|Оршай]] (да 1653 года){{sfn|Гліннік|2001|с=173—174}}{{sfn|Габрусь|2001|с=109—111}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Mahiloŭ, Škłoŭskaja, Bohajaŭlenski. Магілёў, Шклоўская, Богаяўленскі (1909).jpg|Богаяўленскі сабор у Магілёве Магілёў._Мікольскі_сабор.JPG|Мікольская царква ў Магілёве Mahiloŭ,_Pračyścienskaja._Магілёў,_Прачысьценская_(1901-18).jpg|Прачысценская царква ў Магілёве Траецкая_царква._Орша.jpg|Святадухаўская царква Куцеінскага манастыра пад Оршай </gallery> Магілёўская архітэктурная школа вызначалася выкарыстаннем шмат'ярусных фігурных франтонаў з пластычнымі валютамі і нішамі. У адрозненне ад каталіцкіх і ўніяцкіх храмаў, фасады магілёўскіх праваслаўных цэркваў мелі больш плоскасны, «дывановы» характар аздаблення, які імітаваў структуру шмат'ярусных драўляных іканастасаў. Інтэр'еры гэтых храмаў шчодра ўпрыгожваліся фрэскавай паліхроміяй і багатай драўлянай «беларускай рэззю»{{sfn|Габрусь|2001|с=113—114}}{{sfn|Гліннік|2001|с=174}}. Характэрна, што мастацкія формы магілёўскага барока захоўвалі пэўны архаізм і кансерватызм аж да канца XVII&nbsp;стагоддзя, што было прадыктавана ідэалагічным супрацьстаяннем праваслаўнага насельніцтва каталіцкай экспансіі{{sfn|Гліннік|2001|с=176—179}}. == Уплыў на мастацтва Расіі і Украіны == Беларускія майстры адыгралі выключна важную ролю ў станаўленні барочнага мастацтва і архітэктуры ў суседніх усходнеславянскіх краінах. Найбольш інтэнсіўны працэс міграцыі мастацкіх ідэй і саміх творцаў адбываўся ў сярэдзіне XVII&nbsp;стагоддзя. Падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|руска-польскай вайны 1654—1667 гадоў]] вялікая колькасць беларускіх майстроў (дойлідаў, жывапісцаў, рэзчыкаў, кафляроў) з [[Вільня|Вільні]], [[Полацк|Полацка]], [[Віцебск|Віцебска]], [[Смаленск|Смаленска]] і іншых гарадоў была гвалтоўна вывезена ў [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскую дзяржаву]]. У Маскве яны былі паселены ў асобнай Мяшчанскай слабадзе і працавалі пры царскім двары ў [[Аружэйная палата|Аружэйнай палаце]]{{sfn|Шматаў|2001|с=21}}. [[Выява:Novodev 007.jpg|thumb|Іканастас Смаленскага сабора [[Новадзявочы манастыр|Новадзявочага манастыра]] ў [[Масква|Маскве]], зроблены беларускімі майстрамі ў 1683—1685 гадах пад кіраўніцтвам [[Клім Міхайлаў|Кліма Міхайлава]]]] Значнае ўздзеянне беларускія майстры аказалі на развіццё рускага дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва і манументальнага дэкору. У Расію была прынесена традыцыя аб'ёмна-ажурнай разьбы па дрэве, якая атрымала назву «[[беларуская рэзь]]» (або «флемская разьба»). Гэтая тэхніка, насычаная барочнымі расліннымі матывамі, выкарыстоўвалася пры стварэнні іканастасаў, напрыклад, у Смаленскім саборы [[Новадзявочы манастыр|Новадзявочага манастыра ў Маскве]], і аздабленні царскіх палацаў, у прыватнасці, драўлянага палаца ў [[Каломенскае|Каломенскім]]{{sfn|Шматаў|2001|с=26}}. Не меншы ўплыў зрабілі беларускія кафляры. Майстры [[Ігнацій Максімаў]], [[Сцяпан Іваноў-Палубес]] і [[Пётр Іваноў-Заборскі]] наладзілі ў Расіі вытворчасць шматколернай паліванай [[Кафля|кафлі]]. Яны ўпершыню прыўнеслі ў рускае дойлідства барочныя матывы (калонкі, [[Антаблемент|антаблементы]], [[Картуш (архітэктура)|картушы]], выявы [[Херувім|херувімаў]]), якія актыўна выкарыстоўваліся пры аздабленні [[Валдайскі Іверскі манастыр|Іверскага манастыра на Валдаі]] і [[Нова-Іерусалімскі манастыр|Нова-Іерусалімскага сабора]]{{sfn|Шматаў|2001|с=26}}. Акрамя таго, беларускія майстры садзейнічалі ўкараненню ў рускае дойлідства заходнееўрапейскай [[Ордарная сістэма|ордарнай сістэмы]]{{sfn|Шматаў|2001|с=22}}. На тэрыторыі [[Украіна|Украіны]] барока пачало фарміравацца пазней, чым у Беларусі, і таксама адчула на сабе ўплыў беларускай архітэктурнай школы. Першы ўкраінскі барочны помнік — [[Касцёл езуітаў (Львоў)|касцёл езуітаў у Львове]] (1610—1630-я гады) — узводзіўся італьянскім дойлідам [[Джакама Брыяна|Дж.&nbsp;Брыяна]], які відавочна абапіраўся на вопыт будаўніцтва езуіцкага [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёла Божага Цела ў Нясвіжы]]. Падабенства франтонаў і агульнай кампазіцыі ў абодвух помніках з'яўляецца бясспрэчным. Значны ўплыў на ўкраінскае мастацтва аказалі і беларускія майстры кніжнай гравюры, напрыклад, браты [[Аляксандр Тарасевіч|Аляксандр]] і [[Лявонцій Тарасевіч|Лявонцій Тарасевічы]], друкар [[Спірыдон Собаль]], якія перанеслі ў Кіеў і Львоў перадавыя дасягненні [[Віленская школа гравюры|віленскай]] і [[Магілёўская школа гравюры|магілёўскай школ]] медзярыту{{sfn|Шматаў|2001|с=29—30}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Мураваныя харалы|ref=Габрусь}} * {{артыкул |аўтар=[[В. Ф. Шматаў|Шматаў В. Ф.]] |загаловак=Станаўленне барока ў мастацтве ўсходнеславянскіх народаў |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=7—45 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Шматаў}} * {{артыкул |аўтар=[[Б. А. Лазука|Лазука Б. А.]] |загаловак=Беларускае барока. Тэндэнцыі і напрамкі развіцця |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=50—64 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Лазука}} * {{артыкул |аўтар=[[Т. В. Габрусь|Габрусь Т. В.]] |загаловак=Абрысы станаўлення стылю барока ў манументальным дойлідстве Беларусі |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=65—80 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Габрусь_Абрысы}} * {{артыкул |аўтар=[[А. М. Кулагін|Кулагін А. М.]] |загаловак=Элітная архітэктура барока Беларусі ў агульнаеўрапейскім кантэксце |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=102—123 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Кулагін}} * {{артыкул|ref=Чантурыя_Ю|аўтар=[[Ю. У. Чантурыя|Чантурыя Ю. У.]]|загаловак=Архітэктурны ансамбль плошчы ў горадабудаўніцтве барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=81—101|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Федарук|аўтар=[[А. Т. Федарук|Федарук А. Т.]]|загаловак=Эпоха барока ў паркабудаўніцтве Беларусі|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=282—290|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Гаршкавоз|аўтар=[[В. Дз. Гаршкавоз|Гаршкавоз В. Дз.]]|загаловак=Беларускі сценапіс XVIII ст. Тыпалогія ў кантэксце польскага барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=203—212|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Ярашэвіч|аўтар=[[А. А. Ярашэвіч|Ярашэвіч А. А.]]|загаловак=Архітэктурна-скульптурны ансамбль касцёла францысканцаў у Пінску|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=186—202|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Габрусь_Аспекты|аўтар=[[Т. В. Габрусь|Габрусь Т. В.]]|загаловак=Стылістычныя аспекты архітэктуры віленскага барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=140—166|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Гліннік|аўтар=[[В. В. Гліннік|Гліннік В. В.]]|загаловак=Святадухаўская (цёплая) царква Куцеінскага Богаяўленскага манастыра. Досвед рэканструкцыі|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=167—185|isbn=985-08-0452-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Архітэктура Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктура барока ў Беларусі]] npo3l2yxxkpnp96en5y0nmsea9awqeh 5122095 5122094 2026-04-06T06:14:16Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Уплыў на мастацтва Расіі і Украіны */ 5122095 wikitext text/x-wiki [[Файл:Нясвіж. Касцёл Божага Цела. 2022.jpg|міні|Першым помнікам барока не толькі ў Беларусі, але і на тэрыторыі ўсёй Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]], пабудаваны ў 1587—1593 гг. італьянскім архітэктарам [[Джавані Марыя Бернардоні|Янам Марыяй Бернардоні]]]] '''Архітэкту́ра баро́ка ў Белару́сі''' — мастацкі і [[архітэктурны стыль]], які дамінаваў у манументальным, [[Культавая архітэктура|культавым]] і свецкім дойлідстве на тэрыторыі сучаснай [[Беларусь|Беларусі]] (у межах [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]) з канца XVI і да канца XVIII&nbsp;стагоддзя. З'яўляючыся лагічным працягам агульнаеўрапейскіх працэсаў, [[барока]] на беларускіх землях не было простым механічным запазычаннем заходнееўрапейскіх узораў. Увабраўшы ў сябе элементы [[Беларуская готыка|мясцовай готыкі]] і [[Рэнесанс у Беларусі|рэнесансу]], а таксама глыбокія традыцыі візантыйска-рускай сістэмы [[Крыжова-купальны храм|крыжова-купальнага храма]], гэты стыль набыў яскравыя нацыянальныя і рэгіянальныя рысы{{sfn|Лазука|2001|с=50-51}}{{sfn|Габрусь|2001|с=68-69}}. Своеасаблівы сінтэз заходняй (каталіцкай) і ўсходняй ([[Візантыйская архітэктура|візантыйскай]]) архітэктурных традыцый, які выявіўся ў прасторавых кампазіцыях, [[Тэктоніка|тэктоніцы]] і дэкоры, атрымаў у мастацтвазнаўстве назву '''беларускае барока'''. Тэрмін упершыню быў уведзены ў навуковы зварот у канцы 1920-х гадоў гісторыкам архітэктуры [[М. Шчакаціхін|М.&nbsp;Шчакаціхіным]]<ref name="shchak">{{кніга |аўтар=[[М. Шчакаціхін|Шчакаціхін М.]] |загаловак=Нарысы з гісторыі беларускага мастацтва. Т. 1. |месца=Мн. |выдавецтва=Інбелкульт |год=1928}}</ref>{{sfn|Габрусь|2001|с=7}}. З'яўленне барока ў Беларусі было непасрэдна звязана з грамадска-палітычнымі падзеямі другой паловы XVI&nbsp;стагоддзя: [[Люблінская унія|Люблінскай уніяй]] (1569), пачаткам каталіцкай [[Контррэфармацыя ў ВКЛ|контррэфармацыі]] і прыходам [[Ордэн езуітаў|ордэна езуітаў]]. Першым манументальным помнікам барока не толькі ў Беларусі, але і на тэрыторыі ўсёй Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]] (1587—1593), пабудаваны італьянскім архітэктарам [[Джавані Марыя Бернардоні|Янам Марыяй Бернардоні]] па фундацыі князя [[Мікалай Крыштоф Радзівіл Сіротка|Мікалая Крыштофа Радзівіла «Сіроткі»]]{{sfn|Габрусь|2001|с=68}}{{sfn|Шматаў|2001|с=12}}. Нягледзячы на тое, што першапачаткова барока выступала як стыль каталіцкай (найперш езуіцкай) архітэктуры, у спецыфічных умовах поліканфесійнага грамадства Вялікага Княства Літоўскага яно хутка пераадолела рэлігійныя рамкі. Барочная эстэтыка паступова была ўспрынята і перапрацавана [[Праваслаўе ў Вялікім Княстве Літоўскім|праваслаўнай]], [[Уніяцкая царква на Беларусі|уніяцкай]] і нават [[Кальвінізм|пратэстанцкай (кальвінісцкай)]] цэрквамі, стаўшы ўніверсальным стылем эпохі{{sfn|Лазука|2001|с=50}}{{sfn|Габрусь|2001|с=69}}. Эвалюцыя беларускага барока прайшла некалькі этапаў: ад суровых, манументальных форм ранняга і [[Сармацкае барока|«сармацкага» барока]] (XVII&nbsp;ст.) да вытанчанага, надзвычай пластычнага і дынамічнага [[Віленскае барока|віленскага барока]] (сярэдзіна і другая палова XVIII&nbsp;ст.){{sfn|Габрусь|2001|с=68}}. Дасягненні беларускіх майстроў і самабытнасць сфарміраванай імі архітэктурнай школы аказалі значны ўплыў на развіццё манументальнага дойлідства, [[Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва|дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]] і [[Іканапіс|іканапісу]] ў суседніх краінах, у прыватнасці, стаўшы адным з фактараў станаўлення [[барока ў Расіі]] і [[Барока ва Украіне|на Украіне]]{{sfn|Шматаў|2001|с=11, 27—28}}. == Гістарычныя перадумовы і вытокі == З’яўленне і пашырэнне барока ў беларускай архітэктуры было цесна звязана са значнымі сацыяльна-палітычнымі падзеямі другой паловы XVI&nbsp;стагоддзя: заключэннем [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] (1569) і пачаткам каталіцкай [[Контррэфармацыя|контррэфармацыі]], якую праводзіў у першую чаргу [[Таварыства Ісуса|ордэн езуітаў]]. У манументальнае дойлідства [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] быў прыўнесены новы архітэктурна-мастацкі стыль, выразныя сродкі якога вызначаліся павышанай экспрэсіяй і былі пакліканы ўмацаваць пазіцыі каталіцкай царквы{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Цэнтрам станаўлення гэтага стылю стала [[Італія]] (у прыватнасці, [[Рым]]), адкуль ён пачаў сваё шэсце па Еўропе{{sfn|Шматаў|2001|с=12}}. [[Файл:Chiesa gesu facade.jpg|міні|злева|Галоўны ордэнскі храм езуітаў [[Іль Джэзу]] ў [[Рым]]е, які паслужыў для нясвіжскага касцёла Божага Цела]] Беларусь стала адной з першых краін, якая прычынілася да развіцця барока. Першым помнікам гэтага стылю на тэрыторыі Усходняй Еўропы лічыцца [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёл Божага Цела ў Нясвіжы]], пабудаваны ў 1587—1593 гадах. Яго з’яўленне звязана з дзейнасцю нясвіжскага князя [[Мікалай Крыштоф Радзівіл Сіротка|Мікалая Крыштофа Радзівіла «Сіроткі»]], які пасля паломніцтва ў Святую Зямлю і наведвання Італіі запрасіў італьянскага архітэктара-езуіта [[Джавані Марыя Бернардоні|Яна Марыю Бернардоні]]{{sfn|Шматаў|2001|с=14—15}}. Прататыпам для нясвіжскага касцёла паслужыў галоўны ордэнскі храм езуітаў [[Іль Джэзу]] ў [[Рым]]е. Аднак ужо ў гэтым раннім беларускім помніку праявіліся мясцовыя адметнасці: спрошчаная трактоўка [[Архітэктурны ордар|ордара]] на галоўным фасадзе, больш дэталёвая апрацоўка бакавых фасадаў, наяўнасць гранёных капэл па баках нефаў{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Істотнай падзеяй, звязанай з пачаткам эпохі барока і будаўніцтвам у Нясвіжы, стала таксама ўвядзенне ў беларускае дойлідства прафесійнага праектнага чарцяжа{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. Аднак рэзкага і поўнага адмаўлення ад папярэдніх традыцый пад уздзеяннем заходняга барочнага ўзору не адбылося. Новы стыль з’явіўся тым зернем, якое дало парасткі толькі дзякуючы спецыфічным мясцовым умовам. [[Берасцейская унія|Берасцейская царкоўная унія]] 1596 года надзвычай абвастрыла рэлігійна-палітычную барацьбу ў краіне. Саперніцтва паміж католікамі, праваслаўнымі і ўніятамі ў сферы культавага будаўніцтва вымушала ўсе канфесіі звяртацца да найбольш выразных архітэктурных сродкаў барока, адначасова сінтэзуючы іх з мясцовымі будаўнічымі прыёмамі мінулага. Менавіта ў выніку гэтых складаных сацыяльна-культурных працэсаў на працягу XVII—XVIII&nbsp;стагоддзяў сфарміравалася самабытная архітэктурна-мастацкая сістэма беларускага барока{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68—69}}. Візантыйская першааснова праваслаўнай царквы не знікла, а засталася адным «са складаемых» у фарміраванні новага стылю, што абумовіла ўнікальнасць беларускай архітэктуры ў параўнанні з суседнімі польскай ці рускай школамі{{sfn|Шматаў|2001|с=7}}. == Эвалюцыя і стылявыя кірункі == Развіццё стылю барока ў манументальным дойлідстве Беларусі прайшло тры асноўныя перыяды: ранняе барока (канец XVI&nbsp;— першая палова XVII&nbsp;стагоддзя), сталае або [[Сармацкае барока|«сармацкае» барока]] (другая палова XVII&nbsp;— 1730-я гады) і позняе або [[віленскае барока]] (1730-я&nbsp;— 1780-я гады){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=68}}. === Ранняе барока === [[Файл:Ružany Holy Trinity Church 2023-06-24 5352.jpg|міні|злева|Касцёл Святой Тройцы ў Ружанах]] У першай палове XVII&nbsp;стагоддзя ў беларускай архітэктуры яшчэ працягвалі ўзводзіць храмы з аднанефавай і аднавежавай структурай, што была больш характэрнай для папярэдняга гістарычнага этапу. Да такіх пабудоў адносяцца [[Троіцкі касцёл (Ружаны)|касцёл дамініканцаў у Ружанах]] (1617) і [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы і кляштар бернардзінцаў (Слонім)|касцёл бернардзінцаў у Слоніме]] (1639). Адначасова пашыраўся і новы тып культавай пабудовы&nbsp;— трохнефавая [[Базіліка|базіліка]] з бязвежавым галоўным фасадам, які быў шчодра насычаны ордарнымі элементамі. Такія рысы ўласцівы [[Касцёл Святога Фамы Аквінскага і кляштар дамініканцаў (Мінск)|касцёлу дамініканцаў у Менску]] (пабудаваны пасля 1615 года) і [[Касцёл бернардзінцаў (Гродна)|касцёлу бернардзінцаў у Гародні]]{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. Вызначальным момантам у выпрацоўцы характэрнага тыпу беларускага барочнага храма стала фарміраванне двухвежавых фасадаў. Гэты прынцып быў рэалізаваны ў [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дзятлава)|касцёле ў Дзятлаве]] (1642), [[Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар брыгітак (Гродна)|касцёле брыгітак у Гародні]] (1642—1651) і ў [[Касцёл Наведвання Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Вішнева)|касцёле ў Вішневе]] (1637—1641). Ранні этап развіцця стылю праходзіў пры дамінаванні так званага «езуіцкага барока», калі архітэктары-езуіты ўзводзілі касцёлы і калегіумы па ўзору рымскіх бажніц. Суровая дысцыпліна ордэна вымагала зацвярджэння праектаў у Рыме, і ў выніку раннебарочныя помнікі часта атрымлівалі строгую тэктоніку, буйнамаштабнасць і класічнае выкарыстанне рымскага ордара без залішняй пластычнай дэкаратыўнасці вонкавага аблічча{{sfn|Кулагін|2001|с=107}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Краявіды Слоніма (19).jpg|Касцёл Найсвяцейшай Тройцы ў Слоніме Miensk, Daminikanskaja-Vałockaja. Менск, Дамініканская-Валоцкая (1944).jpg|Касцёл Святога Тамаша Аквінскага ў Мінску Ансамбль_былога_кляштара_бернардзінцаў.jpg|Касцёл Адшукання Святога Крыжа ў Гродне Дятлово_костёл_2.jpg|Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Дзятлаве Гродна_2015._Касцёл_Дабравешчання_Найсвяцейшай_Дзевы_Марыі.jpg|Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Гродне Вішнева. Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі.jpg|Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Вішневе </gallery> === Сталае («сармацкае») барока === У адрозненне ад абарончых храмаў перыяду [[Беларуская готыка|беларускай готыкі]], у эпоху барока вежы канчаткова страцілі сваё непасрэднае функцыянальнае (абарончае) прызначэнне і сталі выключна важнымі кампазіцыйнымі элементамі. Двухвежавасць вынікала з імкнення архітэктараў узмацніць эмацыянальнае ўздзеянне будынка на гледача. Галоўны фасад пачаў трактавацца як своеасаблівая тэатральная «куліса» для ўсёй кампазіцыі, якая завяршала агульную дынаміку архітэктурных мас. Менавіта гэты мастацкі прынцып, а не павышаная дэкаратыўная пластыка, уласцівы лепшым помнікам сталага беларускага барока{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. Такі падыход яскрава адлюстраваны ў архітэктуры [[Касцёл Святога Міхаіла Архангела (Міхалішкі)|касцёла аўгусцінцаў у Міхалішках]] (1655), [[Касцёл дамініканцаў (Буховічы)|касцёла дамініканцаў у Буховічах]] (1647), [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Засвір)|касцёла кармелітаў у Засвіры]] (1713) і [[Касцёл Праабражэння Гасподняга (Навагрудак)|фарнага касцёла ў Навагрудку]] (перабудаваны да 1724 года). Вонкавае аблічча гэтых будынкаў мае суровы, амаль сярэднявечны характар. Гэты стылявы кірунак, які атрымаў у мастацтвазнаўстве назву [[Сармацкае барока|«сармацкае барока»]], адлюстроўваў рыцарскія ідэалы тагачаснай шляхты. Храмы вылучаліся масіўнасцю і геаметрычнай спрошчанасцю аб'ёмаў, якія маглі моцна кантраставаць з надзвычай пышнай і багатай ілюзорнай лепкай у інтэр'еры, напрыклад, стукавая лепка ў [[Міхалішкаўскі касцёл|Міхалішках]], выкананая італьянскімі майстрамі [[П'етра Перці]] і [[Джавані Галі]]{{sfn|Шматаў|2001|с=18}}{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=69}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Касьцёл,_Міхалішкі.jpg|Касцёл Святога Міхаіла Арханёла ў Міхалішках Michališki._Church_of_St._Michael_the_Archangel_02.JPG|Багата дэкараваныя лепкай інтэр'еры касцёла Святога Міхаіла Арханёла ў Міхалішках Kasciol_Sviatoj_Trojcy_(Zasvir).jpg|Касцёл Найсвяцейшай Тройцы ў Засвіры Новогрудский фарный костёл Преображения Господня.jpg|Фарны касцёл у Навагрудку </gallery> === Позняе (віленскае) барока === У XVIII&nbsp;стагоддзі манументальнае будаўніцтва ў Беларусі ўступіла ў фазу свайго найвышэйшага росквіту. Для позняга беларускага барока стала ўласціва надзвычайная маляўнічасць і пластычнасць формаў, шматпланавая прасторавая структура фасадаў, багацце [[Святлацень|святлаценю]]. Архітэктура набыла стромкасць і лёгкасць, што надавала збудаванням вытанчаныя прапорцыі, мудрагелістыя скразныя праёмы і крывалінейныя абрысы вежаў і франтонаў. Станаўленне і росквіт мастацкіх асаблівасцей позняга барока непарыўна звязаны з творчасцю выдатнага віленскага архітэктара [[Іаган Крыштоф Глаўбіц|Яна Крыштофа Глаўбіца]], які працаваў над шматлікімі помнікамі на тэрыторыі Беларусі{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Гэты ўнікальны рэгіянальны кірунак, вядомы як [[віленскае барока]], стаў універсальным для розных хрысціянскіх канфесій, але найбольш яскрава і маштабна ён выявіўся менавіта ў культавых пабудовах уніятаў. Сярод найвыдатнейшых узораў гэтага стылю вылучаюцца [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор у Полацку]] (узведзены нанава ўніятамі ў 1738—1750 гадах на рэштках старажытнага храма XI&nbsp;стагоддзя), [[Касцёл Святых Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Беразвечча)|царква і манастыр базыльян у Беразвеччы]] (1756—1763), [[Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Баруны)|манастыр у Барунах]] (1747—1757), комплексы ў [[Свята-Троіцкая царква (Вольна)|Вольне]] (1768) і [[Свята-Пакроўскі манастыр (Талачын)|Талачыне]] (1769—1779), а таксама [[Богаяўленская царква (Жыровіцы)|Багаяўленская]] і [[Крыжаўзвіжанская царква (Жыровічы)|Крыжаўзвіжанская]] цэрквы ў [[Свята-Успенскі Жыровіцкі манастыр|Жыровічах]] (1769) і [[Уваскрасенская царква (Віцебск)|Уваскрасенская царква ў Віцебску]] (1772){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Віленскае барока вызначалася тэлескапічна-яруснай аматэрыяльна-шкілетнай будовай вежаў і хвалістай прасторавай структурай, што стварала ілюзію дынамічнага руху архітэктурных мас уверх{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=154}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Полацк._Сафійскі_сабор.jpg|Сафійскі сабор у Полацку Hłybokaje,_Bieraźviečča,_Bazylanski._Глыбокае,_Беразьвечча,_Базылянскі_(J._Dulevič,_1934).jpg|Касцёл Святых Пятра і Паўла ў Беразвеччы Kaścioł_u_Barunach1.JPG|Касцёл Святых Апосталаў Пятра і Паўла ў Барунах Вольно_троицкая_церковь_01.jpg|Свята-Троіцкая царква ў Вольне Uniate Monastery in Tałačyn.JPG|Свята-Пакроўская царква ў Талачыне Жыровічы,_Богаяўленская_царква_1.jpg|Богаяўленская царква ў Жыровіцах Жыровічы, Крыжаўзьдзьвіжанская царква 1.jpg|Крыжаўзвіжанская царква ў Жыровіцах Віцебск._33.JPG|Свята-Васкрасенская (Рынкавая) царква ў Віцебску </gallery> == Горадабудаўніцтва і свецкая архітэктура == === Ансамблі плошчаў і забудова гарадоў === У эпоху барока горадабудаўнічыя і мастацкія прынцыпы — ансамблевасць, прасторавая разгорнутасць і дынамічнасць кампазіцыі, кантрасты маштабаў і рытмаў — знайшлі яскравае ўвасабленне ў грамадзянскай архітэктуры Беларусі. Замест хаатычнай сярэднявечнай забудовы пачалі фарміравацца цэласныя ансамблі плошчаў і вуліц. Маштабным прыкладам такога горадабудаўнічага падыходу з'яўляецца ансамбль [[Гарадніца (Гродна)|Гарадніцы]] ў [[Гродна|Гародні]], створаны ў 1765—1780-я гады па ініцыятыве гродзенскага старосты [[Антоні Тызенгаўз|Антонія Тызенгаўза]]. Гэты комплекс уключаў 85 будынкаў рознага прызначэння, згрупаваных вакол плошчаў і вуліц, у тым ліку палацы, навучальныя ўстановы і батанічны сад{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Галоўнымі грамадскімі ансамблямі сталі гарадскія плошчы, якія ў залежнасці ад функцыі падзяляліся на поліфункцыянальныя, гандлёвыя, культавыя і палацавыя. Спецыфічнай рысай барочнай планіроўкі малых гарадоў і мястэчак (напрыклад, [[Паставы|Паставаў]]) стала акцэнтаваная вось і выкарыстанне сіметрычна-асіметрычных кампазіцый забудовы. Прастора плошчаў арганізоўвалася з улікам візуальных перспектыў, якія замыкаліся вышыннымі дамінантамі — манументальнымі касцёламі, ратушамі або палацамі. У архітэктуры гандлёвых радоў, аўстэрый і дамоў рамеснікаў выкарыстоўваліся спрошчаныя формы барока, такія як фігурныя шчыпцы, пілястры і фігурныя ліштвы{{sfn|Чантурыя_Ю|2001|с=84—85}}. === Палацава-паркавыя рэзідэнцыі === У элітнай свецкай архітэктуры адбыўся карэнны пераход ад замкнёных абарончых замкаў да адкрытых рэпрэзентатыўных рэзідэнцый. Магнацкія двары арыентаваліся на агульнаеўрапейскі, шмат у чым французскі, ідэал палацава-паркавага комплексу тыпу ''entre cour et jardin'' («паміж дваром і паркам»). Асноўнымі прынцыпамі архітэктуры сталі паўзамкнёнасць аб'ёмна-прасторавай кампазіцыі, калі бакавыя флігелі разам з галоўным корпусам і агароджай утваралі парадны двор — [[курданёр]], а таксама анфіладнасць унутранай планіроўкі{{sfn|Кулагін|2001|с=114}}{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=70}}. Для стварэння такіх ансамбляў у Вялікае Княства Літоўскае запрашаліся вядучыя еўрапейскія дойліды. Па праектах [[Матэус Даніэль Пёпельман|М.&nbsp;Д.&nbsp;Пёпельмана]] і яго вучняў быў узведзены [[Новы замак (Гродна)|Новы замак у Гародні]]. Замежныя майстры, такія як [[Джузэпэ Сака|Дж.&nbsp;Сака]], [[Карла Спампані|К.&nbsp;Спампані]] і [[Я. Габрыэль|Я.&nbsp;Габрыэль]], працавалі над стварэннем велічных палацаў у [[Палацава-паркавы комплекс Валовічаў (Свяцк)|Свяцку]], [[Сядзіба Храптовічаў (Шчорсы)|Шчорсах]], [[Ружанскі палац|Ружанах]] і [[Палац Радзівілаў (Дзятлава)|Дзятлаве]]. Інтэр'еры аздабляліся з выкарыстаннем стукавай лепкі, манументальнага жывапісу і мясцовых шпалер (габеленаў), мануфактуры па вытворчасці якіх былі заснаваны [[Радзівілы|Радзівіламі]] і [[Агінскія|Агінскімі]] ў [[Слуцкія паясы|Слуцку]], [[Мір (Карэліцкі раён)|Міры]] і [[Карэлічы|Карэлічах]] (Альбе){{sfn|Кулагін|2001|с=114—115}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Каралеўскі палац у Гродне.jpg|Новы замак у Гродне Свяцкі палац (01).jpg|Свяцкі палац Ščorsy, Chraptovič. Шчорсы, Храптовіч (T. Boretti, 1894) (5).jpg|Шчорсаўскі палац Палац_Сапегаў,_Ружаны.jpg|Ружанскі палац Дзятлава. Палац Радзівілаў. Галоўны фасад.jpg|Дзятлаўскі палац Niaśviž, Alba. Нясьвіж, Альба (L. Lutnicki, 1784).jpg|Праект альтанкі для парку ў Альбе </gallery> Неад'емнай часткай барочных рэзідэнцый сталі [[Рэгулярны парк|рэгулярныя (французскія і італьянскія) паркі]]. Яны ўяўлялі сабой складаныя геаметрычныя кампазіцыі са стрыжаных дрэў ([[Шпалеры (садова-паркавае мастацтва)|шпалер]]), якія ўтваралі зялёныя «кабінеты», «залы» і [[Зялёны лабірынт|лабірынты]]. У парках актыўна выкарыстоўваліся экзатычныя расліны ў [[Вазон|вазонах]], [[Аранжарэя|аранжарэі]] і [[Фігарня|фігарні]]. Цікавай асаблівасцю паркабудавання Беларусі было шырокае выкарыстанне тэрасавання рэльефу: італьянскія сады на некалькіх [[Тэраса|тэрасах]] з [[Падпорная сцяна|падпорнымі сценкамі]] і [[Лесвіца|лесвіцамі]] былі створаны ў [[Валожын|Валожыне]], [[Альба (паркавы комплекс)|Альбе]] пад [[Нясвіж|Нясвіжам]], [[Ружаны|Ружанах]] і іншых маёнтках{{sfn|Федарук|2001|с=285—287}}. == Драўлянае культавае дойлідства == Асноўным традыцыйным матэрыялам у забудове гарадоў і вёсак Беларусі заставалася дрэва. На развіццё манументальнага драўлянага дойлідства пачынаючы з XVII&nbsp;стагоддзя аказвалі значны ўплыў мастацкія стылі, што ўжо панавалі ў мураванай архітэктуры. Па сваёй архітэктоніцы драўляныя храмы падзяляліся на дзве асноўныя групы: ''клецкія'' і ''крыжовыя''{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Клецкія храмы (назва паходзіць ад традыцыйнай сялянскай пабудовы — [[клеці]]) складаліся з аднаго ці некалькіх прамавугольных зрубаў. Пад уплывам мураваных готыка-рэнесансных храмаў спачатку склаўся тып будынка з вежай над бабінцам (цэрквы ў Гарадку, [[Свята-Троіцкая царква (Дабраслаўка)|Дабраслаўцы]], [[Свята-Троіцкая царква (Дастоева)|Дастоеве]]). У перыяд барока пашырылася будаўніцтва двухзрубавых драўляных цэркваў з плоскім бязвежавым фасадам, завершаным трохвугольным франтонам (цэрквы ў [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Вавулічы)|Вавулічах]], [[Свята-Троіцкая царква (Бездзеж)|Бездзежы]], [[Свята-Пакроўская царква (Дзеткавічы)|Дзеткавічах]]). На наступным этапе пачалі ўзводзіць храмы з дзвюма вежамі па баках галоўнага фасада ([[Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Дзівін)|цэрквы ў Дзівіне]], [[Свята-Юр'еўская царква (Валавель)|Валавелі]], [[Свята-Мікалаеўская царква (Латыгаль)|Латыгалі]], [[Касцёл Святой Тройцы (Цялядавічы)|касцёл у Цялядавічах]]){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. <gallery mode="packed" perrow="4" heights="150"> Файл:Дабраслаўка. Царква (01).jpg|Троіцкая царква ў Дабраслаўцы Файл:Dastojeva, Illinskaja. Дастоева, Ільлінская (Z. Gloger, 1905).jpg|Ільінская царква ў Дастоеве Файл:Вавулічы. Свята-Раства-Багародзіцкая царква (04).jpg|Свята-Раства-Багародзіцкая царква ў Вавулічах Файл:Бездзеж. Царква Прасвятой Тройцы (02).jpg|Свята-Троіцкая царква ў Бездзежы Файл:Дзеткавічы. Свята-Пакроўская царква.jpg|Свята-Пакроўская царква ў Дзеткавічах Файл:Дзівін. Свята-Параскева-Пятніцкая царква.jpg|Свята-Параскева-Пятніцкая царква ў Дзівіне Файл:Valaviel, Juraŭskaja. Валавель, Юраўская (XX).jpg|Свята-Георгіеўская царква ў Валавелі Файл:Łatyhal, Mikolskaja. Латыгаль, Мікольская (1900).jpg|Свята-Мікалаеўская царква ў Латыгалі Файл:Цялядавічы. Царква (01).jpg|Свята-Троіцкая царква ў Цялядавічах Файл:Хаціслаў. Спаса-Праабражэнская царква (01).jpg|Спаса-Праабражэнская царква ў Хаціславе </gallery> Вежы драўляных храмаў барока звычайна не мелі ніякага функцыянальнага (абарончага) прызначэння: адзінай іх мэтай было ўзбагачэнне сілуэта збудавання і ўзмацненне дынамікі кампазіцыі. У XVIII&nbsp;стагоддзі яны пачалі раскрапоўваць фасады на ўсю вышыню і нават ставіліся пад вуглом да плоскасці фасада (як у царкве ў [[Хаціслаў|Хаціславе]]){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=74}}. Крыжовыя ў плане драўляныя саборы, якія неслі візантыйскую традыцыю, генетычна паходзячы ад мураванага крыжова-купальнага храма, у XVII—XVIII&nbsp;стагоддзях будавалі пераважна пры буйных праваслаўных манастырах: [[Свята-Троіцкі Маркаў манастыр|віцебскім Маркавым]], [[Богаяўленскі Куцеінскі манастыр|аршанскім Богаяўленскім Куцеінскім]], [[Свята-Духаўскі Тупічэўскі манастыр|мсціслаўскім Тупічэўскім]]. Вызначальнай рысай такіх помнікаў з'яўлялася тэктанічнае адзінства аб'ёмаў і маналітнасць кампазіцыі дахаў{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71, 74}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Viciebsk,_Markaŭščyna,_Trajeckaja._Віцебск,_Маркаўшчына,_Траецкая_(I._Trutnev,_1866).jpg|Траецкая царква Маркава манастыра. [[І. Трутнеў]], 1866 Vorša, Kuciejna, Bohajaŭlenski. Ворша, Куцейна, Богаяўленскі (D. Strukov, 1864-67).jpg|Куцеінскі манастыр. [[Д. Струкаў]], 1864-1867 Amścisłaŭ, Tupičeŭščyna, Duchaŭskaja. Амсьціслаў, Тупічэўшчына, Духаўская (P. Kryštaloŭ, 1911).jpg|Духаўская царква Тупічэўскага манастыра. П. Крышталёў, 1911 </gallery> == Сінтэз мастацтваў: інтэр’ер і манументальны жывапіс == Характэрнай асаблівасцю барочнай архітэктуры стаў гарманічны сінтэз дойлідства, жывапісу і скульптуры. Дэкаратыўная пластыка, аснову якой складала ордарная сістэма, на працягу XVII—XVIII&nbsp;стагоддзяў эвалюцыянавала ад адзіночных плоскіх пілястраў да шматлікіх раскраповак, хвалістых карнізаў, пукатых і ўвагнутых аб’ёмаў. У аздобе інтэр’ераў пачалі шырока ўжываць лепку ў тэхніцы ''[[стука]]'' (штучнага мармуру з абпаленага гіпсу, вапны і клею){{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}. Асаблівае значэнне ў арганізацыі ўнутранай прасторы набылі манументальныя фрэскавыя размалёўкі. Жывапісныя кампазіцыі візуальна разрывалі тэктанічныя межы будынкаў, ствараючы ілюзію незамкнёнай, бязмежнай прасторы. Вялікі ўплыў на развіццё фрэскавага мастацтва ў Беларусі аказала так званая «[[Квадратура (мастацтва)|квадратура]]» — ілюзорная архітэктурная перспектыва. Яе распаўсюджанню садзейнічала выкарыстанне друкаваных узорнікаў, у прыватнасці трактата італьянскага майстра [[Андрэа Поца]]{{sfn|Гаршкавоз|2001|с=206}}. [[Файл:Касьцёл сьв. Станіслава ў Магілёве, галоўная нава.jpg|міні|злева|Роспісы касцёла Св. Станіслава ў Магілёве]] Манументальны жывапіс XVIII&nbsp;стагоддзя развіваўся ў цеснай сувязі з заходнееўрапейскімі (рымскімі і баварскімі) узорамі. Выдатнымі прыкладамі барочнага сценапісу з’яўляюцца фрэскі [[Касцёл Святога Францішка Ксаверыя (Гродна)|фарнага касцёла ў Гародні]], [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар кармелітаў (Мсціслаў)|кармеліцкага касцёла ў Мсціславе]], [[Сабор Унебаўзяцця Дзевы Марыі і Святога Станіслава|касцёла Святога Станіслава ў Магілёве]], а таксама страчаныя роспісы [[Касцёл езуітаў (Нясвіж)|касцёла езуітаў у Нясвіжы]] і [[Беразвецкая царква|царквы ў Беразвеччы]]{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=71}}{{sfn|Гаршкавоз|2001|с=204, 207}}. Адначасова з каталіцкімі храмамі багатымі фрэскамі ўпрыгожваліся і праваслаўныя: так, у роспісах [[Свята-Духаўская царква Тупічэўскага манастыра|Свята-Духаўскай царквы]] [[Тупічэўскі манастыр (Мсціслаў)|Тупічэўскага манастыра]] ў Мсціславе (сярэдзіна XVII&nbsp;ст.) праявіўся поўны разрыў з візантыйскай традыцыяй, здзіўляла прастанароднасць вобразаў і багацце этнаграфічных рэалій{{sfn|Шматаў|2001|с=15}}. [[Файл:Магілёўскі абласны мастацкі музей. Захаваная спадчына. Фрагменты іканастаса Мікалаеўскай царквы ў Магілёве (2).jpg|thumb|Фрагменты іканастаса Мікалаеўскай царквы ў Магілёве ў тэхніцы «беларускай рэзі»]] [[Файл:Іканастас Мікольскай царквы ў Магілёве, foto 1.jpg|міні|злева|Іканастас Мікольскай царквы ў Магілёве]] Вялікага росквіту ў эпоху барока дасягнула алтарная скульптура і манументальная разьба па дрэве. Для надання эмацыянальнай прыўзнятасці інтэр’ерам выкарыстоўвалася тэхніка аб’ёмнай, скразной арнаментальнай разьбы з расліннымі матывамі, якая стала вядомай далёка за межамі краіны пад назвай «[[беларуская рэзь]]»{{sfn|Габрусь_Абрысы|2001|с=74}}{{sfn|Шматаў|2001|с=18}}. Сапраўдным шэдэўрам манументальна-дэкаратыўнага мастацтва з’яўляецца ансамбль [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Пінск)|касцёла францысканцаў у Пінску]] (першая палова XVIII&nbsp;ст.). Яго галоўны і бакавыя алтары, а таксама ўнікальны амбон багата аздоблены разьбянымі фігурамі апосталаў і анёлаў, вітымі калонамі, картушамі і балдахінамі, якія ствараюць выключна дынамічную і тэатралізаваную кампазіцыю{{sfn|Ярашэвіч|2001|с=187, 189—193}}. == Адметнасці ўніяцкага храмабудаўніцтва == Важную ролю ў станаўленні і развіцці архітэктуры беларускага барока (у прыватнасці, яго віленскай фазы) адыграла грэка-каталіцкая (уніяцкая) царква і яе манаскі [[Базыльяне|ордэн базыльян]]. Спецыфічныя ўмовы поліканфесійнага грамадства і літургічныя патрабаванні ўніятаў прывялі да выпрацоўкі ўнікальных архітэктурна-планіровачных і мастацкіх рашэнняў, якія іманентна выпрацаваліся на аснове традыцый мясцовага дойлідства з улікам усходніх і заходніх уплываў{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=144}}. У працэсе эвалюцыі ўніяцкага барока сфарміраваўся тып двухвежавага аднаапсіднага храма (часцей за ўсё трохнефавай базілікі). Адной з самых адметных асаблівасцей шэрагу ўніяцкіх помнікаў сярэдзіны XVIII&nbsp;стагоддзя стала мерыдыянальная арыентацыя будынкаў — алтаром на поўнач. Гэты прыём, які парушаў традыцыйную арыентацыю на ўсход, узнік як вынік ідэі сімвалічнага нейтралітэту ўніятаў да ўплываў заходняй (Рым) і ўсходняй (Масква) цэркваў. Яскравым прыкладам такой арыентацыі з'яўляецца перабудаваны [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскі сабор у Полацку]]{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=146}}. [[Файл:Інтэр'ер царквы ў Беразвеччы.jpg|міні|Інтэр'ер царквы з алтарнай перагародкай у Беразвеччы]] У інтэр'ерах уніяцкіх храмаў таксама сфарміраваліся спецыфічныя рысы. Замест традыцыйных драўляных іканастасаў тут пачалі ўзводзіць мураваныя алтарныя перагародкі. Гэтыя канструкцыі мелі шматпланавую прасторава-развітую будову, багата аздабляліся ляпнымі пазалочанымі гірляндамі, картушамі і капітэлямі, спалучаючы каталіцкую тэатралізаванасць з захаваннем усходняй літургічнай функцыі, напрыклад, у Сафійскім саборы і [[Касцёл Святых Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Беразвечча)|царквы ў Беразвеччы]]{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=147—148}}. [[Файл:Жыровічы, Богаяўленская царква 4.jpg|злева|міні|Фігурны франтон Богаяўленскай царквы ў Жыровічах]] Для вонкавага аблічча манастырскіх храмаў базыльян характэрна выкарыстанне так званых «брамкавых» фасадаў. У такіх кампазіцыях галоўны фасад пазбаўляўся масіўных бакавых вежаў і нагадваў манументальную браму з дынамічным і насычаным пластыкай цэнтральным завяршэннем — фігурным атыкавым франтонам. Падобныя рашэнні можна ўбачыць у [[Свята-Троіцкая царква (Вольна)|царкве ў Вольне]], храме ў [[Свята-Пакроўскі манастыр (Талачын)|Талачыне]] і [[Багаяўленская царква (Жыровічы)|Богаяўленскай царкве ў Жыровічах]]{{sfn|Габрусь_Аспекты|2001|с=154—157}}. == Праваслаўнае і пратэстанцкае дойлідства == === Пратэстанцкія зборы === У перыяд пашырэння [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] ў Вялікім Княстве Літоўскім (канец XVI — першая палова XVII&nbsp;стагоддзя) актыўнае будаўніцтва разгарнулі пратэстанты, у першую чаргу кальвіністы. Архітэктура [[Кальвінскі збор|кальвінскіх збораў]] (храмаў) вызначалася суровым аскетызмам, лапідарнасцю формаў і адсутнасцю багатага дэкору, што адпавядала ідэалогіі гэтай канфесіі. Пратэстанцкія храмы ў [[Смаргонь|Смаргоні]], [[Кальвінскі збор (Койданава)|Койданаве]], [[Кальвінскі збор (Заслаўе)|Заслаўі]] першапачаткова захоўвалі познегатычныя і рэнесансныя рысы, уключаючы відавочны [[Абарончы храм|абарончы характар]]: таўшчэзныя сцены, вузкія вокны-байніцы, масіўныя вежы{{sfn|Габрусь|2001|с=83—85}}. [[Файл:Smarhonski zbor. Смаргонскі збор (1939).jpg|міні|Смаргонскі збор]] Аднак паступова, у працэсе перабудоў і развіцця, архітэктура збораў пачала ўбіраць у сябе элементы барока. Яскравым прыкладам такога сінтэзу з'яўляецца [[Касцёл Святога Міхаіла (Смаргонь)|кальвінскі збор у Смаргоні]], які мае ўнікальную цэнтрычную васьмігранную структуру (актагон), завершаную шатровым дахам і ўпрыгожаную барочнымі архітэктурнымі дэталямі. Барочныя рысы праявіліся і ў вырашэнні вежаў, аздабленні інтэр'ераў стукавай лепкай, выкарыстанні складаных прафіляваных карнізаў{{sfn|Габрусь|2001|с=85—87}}. === Магілёўская архітэктурная школа === У праваслаўным дойлідстве XVII&nbsp;стагоддзя таксама адбываліся складаныя працэсы адаптацыі новага стылю да традыцыйных візантыйска-рускіх канонаў. Найбольш яскрава гэты сінтэз праявіўся на ўсходзе Беларусі, дзе намаганнямі мясцовых рамесных цэхаў сфарміравалася так званая «магілёўская архітэктурная школа»{{sfn|Гліннік|2001|с=173}}. У першай палове і сярэдзіне XVII&nbsp;стагоддзя праваслаўныя брацтвы і манастыры ўзводзілі мураваныя храмы, якія захоўвалі традыцыйную крыжова-купальную кампазіцыю, але аздабляліся знешне ў формах пострэнесансу і ранняга барока. Да гэтага кола помнікаў належаць [[Свята-Богаяўленскі сабор (Магілёў)|Богаяўленскі сабор]] (1636—1639), [[Свята-Мікольскі манастыр (Магілёў)|Мікольская]] (1669—1672) і [[Успенская царква (Магілёў)|Успенская]] (1670—1684) цэрквы ў [[Магілёў|Магілёве]], а таксама [[Святадухаўская царква Куцеінскага манастыра|Святадухаўская царква]] [[Богаяўленскі Куцеінскі манастыр|Куцеінскага манастыра]] пад [[Орша|Оршай]] (да 1653 года){{sfn|Гліннік|2001|с=173—174}}{{sfn|Габрусь|2001|с=109—111}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Mahiloŭ, Škłoŭskaja, Bohajaŭlenski. Магілёў, Шклоўская, Богаяўленскі (1909).jpg|Богаяўленскі сабор у Магілёве Магілёў._Мікольскі_сабор.JPG|Мікольская царква ў Магілёве Mahiloŭ,_Pračyścienskaja._Магілёў,_Прачысьценская_(1901-18).jpg|Прачысценская царква ў Магілёве Траецкая_царква._Орша.jpg|Святадухаўская царква Куцеінскага манастыра пад Оршай </gallery> Магілёўская архітэктурная школа вызначалася выкарыстаннем шмат'ярусных фігурных франтонаў з пластычнымі валютамі і нішамі. У адрозненне ад каталіцкіх і ўніяцкіх храмаў, фасады магілёўскіх праваслаўных цэркваў мелі больш плоскасны, «дывановы» характар аздаблення, які імітаваў структуру шмат'ярусных драўляных іканастасаў. Інтэр'еры гэтых храмаў шчодра ўпрыгожваліся фрэскавай паліхроміяй і багатай драўлянай «беларускай рэззю»{{sfn|Габрусь|2001|с=113—114}}{{sfn|Гліннік|2001|с=174}}. Характэрна, што мастацкія формы магілёўскага барока захоўвалі пэўны архаізм і кансерватызм аж да канца XVII&nbsp;стагоддзя, што было прадыктавана ідэалагічным супрацьстаяннем праваслаўнага насельніцтва каталіцкай экспансіі{{sfn|Гліннік|2001|с=176—179}}. == Уплыў на мастацтва Расіі і Украіны == Беларускія майстры адыгралі выключна важную ролю ў станаўленні барочнага мастацтва і архітэктуры ў суседніх усходнеславянскіх краінах. Найбольш інтэнсіўны працэс міграцыі мастацкіх ідэй і саміх творцаў адбываўся ў сярэдзіне XVII&nbsp;стагоддзя. Падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|руска-польскай вайны 1654—1667 гадоў]] вялікая колькасць беларускіх майстроў (дойлідаў, жывапісцаў, рэзчыкаў, кафляроў) з [[Вільня|Вільні]], [[Полацк|Полацка]], [[Віцебск|Віцебска]], [[Смаленск|Смаленска]] і іншых гарадоў была гвалтоўна вывезена ў [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскую дзяржаву]]. У Маскве яны былі паселены ў асобнай Мяшчанскай слабадзе і працавалі пры царскім двары ў [[Аружэйная палата|Аружэйнай палаце]]{{sfn|Шматаў|2001|с=21}}. [[Выява:Novodev 007.jpg|thumb|злева|Іканастас Смаленскага сабора [[Новадзявочы манастыр|Новадзявочага манастыра]] ў [[Масква|Маскве]], зроблены беларускімі майстрамі ў 1683—1685 гадах пад кіраўніцтвам [[Клім Міхайлаў|Кліма Міхайлава]]]] Значнае ўздзеянне беларускія майстры аказалі на развіццё рускага дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва і манументальнага дэкору. У Расію была прынесена традыцыя аб'ёмна-ажурнай разьбы па дрэве, якая атрымала назву «[[беларуская рэзь]]» (або «флемская разьба»). Гэтая тэхніка, насычаная барочнымі расліннымі матывамі, выкарыстоўвалася пры стварэнні іканастасаў, напрыклад, у Смаленскім саборы [[Новадзявочы манастыр|Новадзявочага манастыра ў Маскве]], і аздабленні царскіх палацаў, у прыватнасці, драўлянага палаца ў [[Каломенскае|Каломенскім]]{{sfn|Шматаў|2001|с=26}}. Не меншы ўплыў зрабілі беларускія кафляры. Майстры [[Ігнацій Максімаў]], [[Сцяпан Іваноў-Палубес]] і [[Пётр Іваноў-Заборскі]] наладзілі ў Расіі вытворчасць шматколернай паліванай [[Кафля|кафлі]]. Яны ўпершыню прыўнеслі ў рускае дойлідства барочныя матывы (калонкі, [[Антаблемент|антаблементы]], [[Картуш (архітэктура)|картушы]], выявы [[Херувім|херувімаў]]), якія актыўна выкарыстоўваліся пры аздабленні [[Валдайскі Іверскі манастыр|Іверскага манастыра на Валдаі]] і [[Нова-Іерусалімскі манастыр|Нова-Іерусалімскага сабора]]{{sfn|Шматаў|2001|с=26}}. Акрамя таго, беларускія майстры садзейнічалі ўкараненню ў рускае дойлідства заходнееўрапейскай [[Ордарная сістэма|ордарнай сістэмы]]{{sfn|Шматаў|2001|с=22}}. На тэрыторыі [[Украіна|Украіны]] барока пачало фарміравацца пазней, чым у Беларусі, і таксама адчула на сабе ўплыў беларускай архітэктурнай школы. Першы ўкраінскі барочны помнік — [[Касцёл езуітаў (Львоў)|касцёл езуітаў у Львове]] (1610—1630-я гады) — узводзіўся італьянскім дойлідам [[Джакама Брыяна|Дж.&nbsp;Брыяна]], які відавочна абапіраўся на вопыт будаўніцтва езуіцкага [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|касцёла Божага Цела ў Нясвіжы]]. Падабенства франтонаў і агульнай кампазіцыі ў абодвух помніках з'яўляецца бясспрэчным. Значны ўплыў на ўкраінскае мастацтва аказалі і беларускія майстры кніжнай гравюры, напрыклад, браты [[Аляксандр Тарасевіч|Аляксандр]] і [[Лявонцій Тарасевіч|Лявонцій Тарасевічы]], друкар [[Спірыдон Собаль]], якія перанеслі ў Кіеў і Львоў перадавыя дасягненні [[Віленская школа гравюры|віленскай]] і [[Магілёўская школа гравюры|магілёўскай школ]] медзярыту{{sfn|Шматаў|2001|с=29—30}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Мураваныя харалы|ref=Габрусь}} * {{артыкул |аўтар=[[В. Ф. Шматаў|Шматаў В. Ф.]] |загаловак=Станаўленне барока ў мастацтве ўсходнеславянскіх народаў |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=7—45 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Шматаў}} * {{артыкул |аўтар=[[Б. А. Лазука|Лазука Б. А.]] |загаловак=Беларускае барока. Тэндэнцыі і напрамкі развіцця |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=50—64 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Лазука}} * {{артыкул |аўтар=[[Т. В. Габрусь|Габрусь Т. В.]] |загаловак=Абрысы станаўлення стылю барока ў манументальным дойлідстве Беларусі |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=65—80 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Габрусь_Абрысы}} * {{артыкул |аўтар=[[А. М. Кулагін|Кулагін А. М.]] |загаловак=Элітная архітэктура барока Беларусі ў агульнаеўрапейскім кантэксце |выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў |тып=зборнік |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2001 |старонкі=102—123 |isbn=985-08-0452-1 |ref=Кулагін}} * {{артыкул|ref=Чантурыя_Ю|аўтар=[[Ю. У. Чантурыя|Чантурыя Ю. У.]]|загаловак=Архітэктурны ансамбль плошчы ў горадабудаўніцтве барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=81—101|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Федарук|аўтар=[[А. Т. Федарук|Федарук А. Т.]]|загаловак=Эпоха барока ў паркабудаўніцтве Беларусі|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=282—290|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Гаршкавоз|аўтар=[[В. Дз. Гаршкавоз|Гаршкавоз В. Дз.]]|загаловак=Беларускі сценапіс XVIII ст. Тыпалогія ў кантэксце польскага барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=203—212|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Ярашэвіч|аўтар=[[А. А. Ярашэвіч|Ярашэвіч А. А.]]|загаловак=Архітэктурна-скульптурны ансамбль касцёла францысканцаў у Пінску|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=186—202|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Габрусь_Аспекты|аўтар=[[Т. В. Габрусь|Габрусь Т. В.]]|загаловак=Стылістычныя аспекты архітэктуры віленскага барока|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=140—166|isbn=985-08-0452-1}} * {{артыкул|ref=Гліннік|аўтар=[[В. В. Гліннік|Гліннік В. В.]]|загаловак=Святадухаўская (цёплая) царква Куцеінскага Богаяўленскага манастыра. Досвед рэканструкцыі|год=2001|месца=Мінск|выданне=Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Навук. рэд. В. Ф. Шматаў|выдавецтва=Беларуская навука|тып=зборнік|старонкі=167—185|isbn=985-08-0452-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Архітэктура Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктура барока ў Беларусі]] mhylktleupsqwnbl190kp0ez925hq9p 0 805510 5121611 2026-04-05T18:59:03Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Касцёл Святога Тамаша Аквінскага і кляштар дамініканцаў (Мінск)]] 5121611 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Касцёл Святога Тамаша Аквінскага і кляштар дамініканцаў (Мінск)]] 528mx2zdfes1ofgdu6efk7uuju256l5 0 805511 5121616 2026-04-05T18:59:41Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Ружаны)]] 5121616 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Ружаны)]] act798nyx1y3ehn5ppqbg5mx4z97jy7 0 805512 5121625 2026-04-05T19:00:58Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Касцёл Адведзін Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Вішнева)]] 5121625 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Касцёл Адведзін Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Вішнева)]] r6pt8wxf2on8wcnm8jviczfihha8hzp 0 805513 5121628 2026-04-05T19:01:16Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Касцёл Святога Міхаіла Арханёла (Міхалішкі)]] 5121628 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Касцёл Святога Міхаіла Арханёла (Міхалішкі)]] p7vjqux246sdom27puix84q24nm1esw 0 805514 5121639 2026-04-05T19:02:49Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Свята-Пакроўская царква (Буховічы)]] 5121639 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Свята-Пакроўская царква (Буховічы)]] n5ljqnpwbccgt7lacxod0knosa567tj 0 805515 5121643 2026-04-05T19:03:18Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Фарны касцёл Праабражэння Гасподняга (Навагрудак)]] 5121643 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Фарны касцёл Праабражэння Гасподняга (Навагрудак)]] 54465heqatckhmck8je6iusij814ayc 0 805516 5121648 2026-04-05T19:03:57Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Касцёл Святога Міхаіла Арханёла (Міхалішкі)]] 5121648 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Касцёл Святога Міхаіла Арханёла (Міхалішкі)]] p7vjqux246sdom27puix84q24nm1esw 0 805517 5121691 2026-04-05T19:13:00Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Кафедральны касцёл Святога Францішка Ксаверыя]] 5121691 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Кафедральны касцёл Святога Францішка Ксаверыя]] ecnb94wkv7fwx84p4tarr7ltxpj1hlp 0 805518 5121692 2026-04-05T19:13:37Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Сабор Святога Станіслава (Магілёў)]] 5121692 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Сабор Святога Станіслава (Магілёў)]] 1g41mgi9xi7tc5j04oinbrxum5hc32f 0 805519 5121693 2026-04-05T19:14:21Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Свята-Пакроўская царква (Талачын)]] 5121693 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Свята-Пакроўская царква (Талачын)]] 24bdfztl7cu6eknb5lvdljo6eafysfk 0 805520 5121694 2026-04-05T19:14:46Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Богаяўленская царква (Жыровіцы)]] 5121694 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Богаяўленская царква (Жыровіцы)]] cmdk8rx8ulzphmvl58b87rcr3xmj85e 0 805521 5121760 2026-04-05T19:27:58Z Voūk12 159072 Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/79053348|Konstanty Drucki-Lubecki]]» 5121760 wikitext text/x-wiki [[Файл:Konstanty_Drucki-Lubecki.jpg|міні|280x280пкс|Канстанцін Друцкі-Любецкі — палкоўнік Войска Польскага]] '''Канстанцін Марыя Юзаф Друцкі-Любецкі''' (нар. [[13 сакавіка]] [[1893|1893 г.]] у маёнтку Парахоньск, [[Пінск|Пінскі]] павет, загінуў [[1940|у 1940 г.]] у [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] ) — [[Прынц|князь]] герба [[Друцк (герб)|Друцк]], дыпламаваны [[палкоўнік]] кавалерыі Войска Польскага, кавалер ордэна Virtuti Militari, ахвяра [[Катынскі расстрэл|Катынскага злачынства]] . == Біяграфіі == Паходзіў з княжацкага роду [[Друцкія-Любецкія|Друцкіх-Любецкіх]]. Сын Гераніма і Марыі, народжанай Гёцэндорф-Грабоўскай, дачкі Адама Грабоўскага . Скончыў Аляксандраўскую сярэднюю школу ў [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбургу]] (1914) і Афіцэрскую кавалерыйскую школу імя Мікалая I. Падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] служыў у расійскай арміі. Спачатку быў феерверкам у [[Расійская гвардыя|гвардзейскай]] коннай артылерыі, затым карнетам у [[17 Niżnonowogrodzki Pułk Dragonów|17-м драгунскім палку]], а пасля заканчэння службы [[Падпаручнік|— падпаручнікам]] у 12-м гусарскім палку. Быў паранены. З снежня 1917 года — жаўнер польскага эскадрону пад камандаваннем капітана Канстанціна Плісоўскага ў [[Адэса|Адэсе]] . У перыяд з 4 студзеня па 5 сакавіка ўдзельнічаў у пераправе 4-га эскадрону ўланаў пад камандаваннем капітана Казіміра Плісоўскага з Адэсы ў [[Бабруйск]], дзе мабілізаваліся падраздзяленні [[Польскі корпус|1-га Польскага корпуса]] . За адвагу ён быў узнагароджаны Амарантавай стужкай генералам [[Юзаф Доўбар-Мусніцкі|Юзэфам Доўбар-Мусніцкім]]. З сакавіка па май 1918 года служыў у 3-м уланскім палку [[Польскі корпус|1-га Польскага корпуса на Усходзе]]<ref name="kawaleria" /> . Ён таксама служыў у [[13-ы Віленскі ўланскі полк|13-м уланскім]] і [[23 полк Гродзенскіх ўланаў (міжваенная Польшча)|23-м уланскіх палках]]. У барвах апошняга вучыўся ў Высшай Ваеннай школе<ref name="kawaleria" />. У 1918–1921 гадах служыў у конным падраздзяленні Віленскай самаабароны (даслужыўся да пасады камандзіра [[Полк|палка]] ). У званні [[Ротмістр|ротмістра]] ў кастрычніку 1920 года ён камандаваў швадронам, дзеянні якога пасля баёў дазволілі пяхоце захапіць дэмаркацыйную лінію каля [[Мінск|Мінска]]. За гэты ўчынак ён быў узнагароджаны ордэнам [[Virtuti Militari]] V класа. У міжваенны перыяд (1925–1928) ён быў, сярод іншага, дырэктарам навукі <ref name="kawaleria" /> у Цэнтры падрыхтоўкі кавалерыі ў Грудзёндзе, намеснікам камандзіра 13-га палка ўланаў, з красавіка 1929 года па красавік 1932 года камандзірам 2-га лёгкага (швалежэраў) кавалерыйскага палка, з 1932 па 1938 год начальнікам кафедры тактыкі ў Вышэйшай ваеннай школе <ref name="kawaleria" />, з верасня 1938 года <ref name="kawaleria" /> намеснікам камандзіра Віленскай кавалерыйскай брыгады і, нарэшце, камандзірам гэтай брыгады (жнівень 1939 года <ref name="kawaleria" />). Ен ёй і камандаваў у [[Польская абарончая вайна (1939)|вайне 1939 г.]] 26 верасня 1939 года быў паранены ў вёсцы [[Лешчанка (рака)|Лешчасна]], трапіў у савецкі палон і зняволены ў турме [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКВД]] у [[Самбар|Самборы]] . У маі 1940 года разам з групай афіцэраў, сярод якіх былі і іншыя, з 26-га палка Вялікапольскіх уланаў, быў перавезены ў турму ў [[Кіеў|Кіеве]] . Забіты ва [[Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Украінскай ССР]], верагодна, у Кіеве, пахаваны ў лесе каля Быкаўні . Яго імя было ўключана ў так званы Украінскі Катынскі спіс, апублікаваны ў 1994 годзе <ref>{{Cite web|url=http://web.archive.org/web/20190331224951/http://katyn.ipn.gov.pl/download/42/13503/ZESZYT04-StraceninaUkrainie.pdf|title=Ukraińska Lista Katyńska|website=[[Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa]]|date=1994|pages=20}}</ref> . Тэрыторыя, дзе быў пахаваны Друцкі-Любецкі, была пераўтворана ў Польскія ваенныя могілкі ў [[Кіеў|Кіеве]] - Быкоўні ў 2012 годзе. Яго сімвалічная магіла знаходзіцца на [[Старыя Павонзкі|могілках Старыя Павонзкі]] ў [[Варшава|Варшаве]] (участак пад катакомбамі-1-129,130) . == Акцыі == * [[паручнік]] – 1917 * [[Маёр]] — са старшынствам з 1 чэрвеня 1919 г. * [[Падпалкоўнік]] – 1 студзеня 1927 г. * [[Палкоўнік]] – 1 студзеня 1932 г. == Ордэны і ўзнагароды == * Сярэбраны крыж [[Virtuti Militari|Ваеннага ордэна Virtuti Militari]] № 3535 (1921) * Афіцэрскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (11 лістапада 1937 г.) * [[Крыж Храбрых|Крыж Харобрых]] (двойчы) * Залаты Крыж Заслугі (17 сакавіка 1930 г.) * Медаль Незалежнасці (9 лістапада 1933 г.) * Крыж Заслугі Цэнтральна-Літоўскай арміі № 847 * Памятны медаль вайны 1918–1921 гг. * Медаль Дзесятай гадавіны адноўленай незалежнасці * Сярэбраны медаль за шматгадовую службу * Бронзавы медаль за шматгадовую службу * Афіцэр [[Ордэн Ганаровага легіёна|Ганаровага легіёна]] (Францыя) * Медаль Перамогі («Médaille Interalliée») * [[Друцкія-Любецкія]] * ахвяры Катынскага расправы — забітыя з украінскага Катынскага спісу * [[Польская абарончая вайна (1939)|Вераснёўская кампанія]] == Бібліяграфія == * Тадэвуш Крыска-Карскі і Станіслаў Журакоўскі, ''Генералы незалежнай Польшчы'', Editions Spotkania, Варшава 1991, 2-е выданне, дапоўненае і перапрацаванае, с. 89. * ''Рыцары Ордэна Віртуці Мілітары 1792–1945'', том II, частка 2, Кашалін 1993. * Cezary Leżeński / Lesław Kukawski: Пра польскую кавалерыю 20 стагоддзя . Вроцлаў : Нацыянальны інстытут імя Асалінскага , 1991 год, с. 37. ISBN 83-04-03364-X . * Tadeusz Юрга: Абарона Польшчы 1939 года . Варшава : Выдавецкі інстытут PAX , 1990 год, с. 763. ISBN 83-211-1096-7 . * {{Cite web|url=https://wbh.wp.mil.pl/pdfviewer/?f=/c/scans/KGiO/I_480_120.pdf|title=Konstanty Drucki-Lubecki|website=[[Wojskowe Biuro Historyczne]]}} * {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1940 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1893 годзе]] [[Катэгорыя:Удзельнікі абароны Польшчы ў 1939 годзе]] [[Катэгорыя:Друцкія-Любецкія]] mo3g87xs1qnpsn8324p8m12pfzy8axk 0 805522 5121767 2026-04-05T19:29:50Z DobryBrat 5701 Новая старонка: «{{Цёзкі2|Ляпешка}} {{Асоба}} '''Валянціна Ціханаўна Ляпешка''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі маляр, дэпутат [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савета БССР]] 11 склікання. == Біяграфія == Нарадзілася ў 1948 годзе ў [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. У 1965—2003 гадах ...» 5121767 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Ляпешка}} {{Асоба}} '''Валянціна Ціханаўна Ляпешка''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі маляр, дэпутат [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савета БССР]] 11 склікання. == Біяграфія == Нарадзілася ў 1948 годзе ў [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. У 1965—2003 гадах — вучань маляра, маляр, брыгадзір маляроў [[Мінскі завод халадзільнікаў|Мінскага завода халадзільнікаў]] вытворчага аб’яднання «Атлант». Член [[КПСС]]. Лаўрэат [[Дзяржаўная прэмія БССР|Дзяржаўнай прэміі БССР]]. За вялікі асабісты ўклад у справу павелічэння выпуску і паляпшэння якасці прадуктаў харчавання была ў складзе калектыву ўдастоена [[Дзяржаўная прэмія СССР|Дзяржаўнай прэміі СССР]] за выдатныя дасягненні ў працы 1982 года. Дэпутат [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савета БССР]] [[Спіс дэпутатаў Вярхоўнага Савета БССР 11-га склікання|11-га склікання]]. Дэлегат XXVII з’езда КПСС. Жыла ў [[Мінск]]у. == Узнагароды == * [[Ордэн Працоўнай Славы (СССР)|Ордэн Працоўнай Славы ІІІ ступені]], * [[Ордэн Працоўнай Славы (СССР)|ордэн Працоўнай Славы ІІ ступені]], * Дзяржаўная прэмія БССР, * Дзяржаўная прэмія СССР. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Валентина Тихоновна Лепешко // Депутаты Верховного Совета Белорусской ССР 11-го созыва — Минск, 1986. * Советская Белоруссия в 11-й пятилетке — Т. 2 — Мн.: Беларусь — 1983 — С. 168. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ляпешка Валянціна Ціханаўна}} [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 11-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэлегаты XXVII з’езда КПСС]] dsrhpwjkf75psqhc9lclnpyo0tpvxjp 5121778 5121767 2026-04-05T19:49:45Z DobryBrat 5701 вікіфікацыя 5121778 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Ляпешка}} {{Асоба}} '''Валянціна Ціханаўна Ляпешка''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі маляр, дэпутат [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савета БССР]] 11 склікання. == Біяграфія == Нарадзілася ў 1948 годзе ў [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. У 1965—2003 гадах — вучань маляра, маляр, брыгадзір маляроў [[Мінскі завод халадзільнікаў|Мінскага завода халадзільнікаў]] вытворчага аб’яднання «Атлант». Член [[КПСС]]. Лаўрэат [[Дзяржаўная прэмія БССР|Дзяржаўнай прэміі БССР]]. За вялікі асабісты ўклад у справу павелічэння выпуску і паляпшэння якасці прадуктаў харчавання была ў складзе калектыву ўдастоена [[Дзяржаўная прэмія СССР|Дзяржаўнай прэміі СССР]] за выдатныя дасягненні ў працы 1982 года. Дэпутат [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савета БССР]] [[Спіс дэпутатаў Вярхоўнага Савета БССР 11-га склікання|11-га склікання]]. Дэлегат XXVII з’езда КПСС. Жыла ў [[Мінск]]у. == Узнагароды == * [[Ордэн Працоўнай Славы (СССР)|Ордэн Працоўнай Славы ІІІ ступені]], * [[Ордэн Працоўнай Славы (СССР)|ордэн Працоўнай Славы ІІ ступені]], * [[Дзяржаўная прэмія БССР]], * [[Дзяржаўная прэмія СССР]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Валентина Тихоновна Лепешко // Депутаты Верховного Совета Белорусской ССР 11-го созыва — Минск, 1986. * Советская Белоруссия в 11-й пятилетке — Т. 2 — Мн.: Беларусь — 1983 — С. 168. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ляпешка Валянціна Ціханаўна}} [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 11-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэлегаты XXVII з’езда КПСС]] kxec318clgetnrlsoqrtq0yi7446vwb 1 805523 5121770 2026-04-05T19:30:52Z DobryBrat 5701 Новая старонка: «{{Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}}» 5121770 wikitext text/x-wiki {{Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} ppgfofmjyq82gwqcbskdmenvgbxnzkr 0 805524 5121773 2026-04-05T19:34:15Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Свята-Петра-Паўлаўская царква і манастыр базыльян (Беразвечча)]] 5121773 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Свята-Петра-Паўлаўская царква і манастыр базыльян (Беразвечча)]] 4k4q1kzjhjigedv58mj139gz1l01age 14 805525 5121780 2026-04-05T19:50:13Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Асобы паводле краін смерці| ]] [[Катэгорыя:Пакараныя смерцю]]» 5121780 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Асобы паводле краін смерці| ]] [[Катэгорыя:Пакараныя смерцю]] rdd1z0vvxadd1g44p1o5zyda6dv0gxp 14 805526 5121785 2026-04-05T19:54:27Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{deathyr|6|2}} {{Commonscat|62 deaths}}» 5121785 wikitext text/x-wiki {{deathyr|6|2}} {{Commonscat|62 deaths}} mv3pz81h1kjdqjpg0tc8y507h5jfua9 0 805527 5121789 2026-04-05T19:57:48Z Voūk12 159072 Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/79302880|Wiktor Thommée]]» 5121789 wikitext text/x-wiki [[Файл:Wiktor Thommee.jpg|міні|Віктар Тамэ]] '''Віктар Томе, пол.Wiktor Thommée''' (нар. [[30 лістапада]] [[1881|1881 г.]] у [[Свянцяны|Свянцянах]], памёр [[13 лістапада]] [[1962|1962 г.]] у [[Варшава|Варшаве]] ) — прафесійны вайсковец-артылерыст, удзельнік [[Расійска-японская вайна|руска-японскай]], [[Першая сусветная вайна|першай сусветнай]], [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны,]] кіраўнік лініі абароны Лодзь і Модлін у 1939 г., [[брыгадны генерал]] Войска Польскага, тройчы кавалер [[Virtuti Militari|Ордэна Virtuti Militari]] . == Біяграфія == Ён нарадзіўся ў Свянцянах на [[Віленскі край|Віленшчыне]] ў сям'і Эдварда і Юзэфы Эгерт. Ён быў старэйшым братам Паўла (1888–1940), маёра пяхоты Войска Польскага, камандзіра Гродзіскага ПКУ . Вучыўчыўся ў прыватных польскія школы ў Свянцянах, [[Ліда|Лідзе]] і [[Даўгаўпілс|Даўгаўпілсе]]. У 1895 г. ён пачаў сваю адукацыю ў рэальным вучылішчы ў [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбургу]], якое скончыў у 1900 годзе. У 1901 годзе ён паступіў у Афіцэрскую школу (Уладзімірскае ваеннае вучылішча) у Санкт-Пецярбургу, якую скончыў у 1904 г. У званні [[Падпаручнік|падпаручніка]] яго накіравалі ў 124 Варонежскі пяхотны полк (ён быў малодшым афіцэрам 10-й роты пад камандаваннем польскага капітана Леона Бербецкага), з якім ён удзельнічаў у [[Расійска-японская вайна|руска-японскай вайне]] 1904–1905 гадоў. Двойчы паранены, ён доўга ляжаў у шпіталі, пасля чаго пачаў вучобу ў Вышэйшым камерцыйным інстытуце ў [[Харкаў|Харкаве]], скончыўшы пяць семестраў. Там ен займаўся стварэннем кола патрыятычных і незалежніцкіх настрояў сярод польскіх студэнтаў. У 1912–1914 г. ён быў студэнтам Ваеннай акадэміі Генеральнага штаба ў Санкт-Пецярбургу. З 17 ліпеня 1914 г. ён спачатку камандаваў 9-й [[Рота|ротай]] 276-га Купянскага палка 69-й пяхотнай дывізіі (рэзервовы полк 124-га Варонежскага палка 31-й пяхотнай дывізіі), а затым [[Батальён|батальёнам]] 276 Купянскага палка. У 1916 годзе быў прызначаны старшым ад'ютантам [[Штаб|генерал]] - штаба 47-га корпуса на [[Румынскі фронт|Румынскім фронце]]. З 25 верасня 1918 года ён быў аператыўным афіцэрам на [[Кубань|Кубані]], а з 9 лістапада — выконваючым абавязкі начальніка штаба Польскай арміі на Усходзе . Затым служыў кватэрмайстрам, 1-м штабным афіцэрам і выконваючым абавязкі начальніка штаба 4-й Польскай стралковай дывізіі пад камандаваннем генерала [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыяна Жалігоўскага]] [[Файл:Thommee.jpg|міні|Віктар Тамэ]] Пасля вяртання ў Польшчу з [[Дывізія|дывізіяй]] генерала [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыяна Жалігоўскага]], пераўтворанай у 10-ю пяхотную дывізію, з чэрвеня 1919 года ён быў начальнікам штаба гэтай дывізіі. З 22 жніўня 1919 года займаў наступныя пасады: начальнік трэцяга аддзела штаба Паўднёва-Заходняга фронту, Мазавецкага фронту і 1-й арміі. 17 чэрвеня 1920 года ён прыняў камандаванне 28-м Канеўскім стралковым палком, а затым 19-й і 20-й пяхотнымі брыгадамі. 10 жніўня 1921 года ён стаў начальнікам штаба генеральнай акругі корпусу №9 Брэст-Літоўска. 20 кастрычніка 1922 года ён стаў 1-м штабным афіцэрам Інспектара арміі № III у [[Торунь|Торуні]]. У 1923 годзе ён скончыў інфармацыйныя курсы для старэйшых камандзіраў у Вышэйшай ваеннай школе ў [[Варшава|Варшаве]], а ў 1924 годзе — у Цэнтры вышэйшых ваенных даследаванняў. 15 жніўня 1924 года яму было даручана камандаванне 15-й пяхотнай дывізіяй у Быдгашчы. У 1926 годзе яго накіравалі ў [[Францыя|Францыю]] на курсы старэйшых камандзіраў, пасля чаго ён аднавіў сваю папярэднюю пасаду. З 24 лістапада 1934 года па 16 лютага 1938 года ён быў камандзірам VIII корпуснай акругі ў Торуні, пасля чаго камандаваў IV корпуснай акругай у [[Лодзь|Лодзі]] да 1 верасня 1939 года. Падчас знаходжання ў [[Памеранія|Памераніі]] генерал набыў значную папулярнасць сярод грамадскасці, нягледзячы на сваё дэспатычнае стаўленне да некаторых падначаленых і спробы паўплываць на змест, які з'яўляўся ў мясцовых СМІ<ref>{{Cite web|lang=|url=https://bydgoszcz.wyborcza.pl/bydgoszcz/7,48722,23149221,wezcie-stryczek-i-sie-powiescie.html|title=Generał Thommée do oficera: „Weźcie stryczek i się powieście”|first=Krzysztof|last=Drozdowski|website=|date=2018-03-18}}</ref>. Падчас Другой Польскай Рэспублікі ён стаў вайсковым пасяленцам у [[Брэсцкі павет (1921—1940)|Брэскім павеце]] <ref>{{Cite web|url=https://kresy.genealodzy.pl/zbior/pdf/osadnicy_wojskowi.pdf|title=Osadnicy wojskowi – lista kompletna|website=kresy.genealodzy.pl|pages=208}}</ref> 1 верасня 1939 года ён прыняў камандаванне аператыўнай групай «Пётркаў», якая ўваходзіла ў склад арміі «Лодзь» (6 верасня перайменаванай у аператыўную групу генерала Тамэ). 7 верасня ён прыняў камандаванне арміяй «Лодзь» і накіраваўся ў бок [[Варшава|Варшавы]] . Пасля цяжкіх баёў і няўдалай спробы прарвацца да Варшавы генерал вырашыў накіраваць армію на [[Модлінская крэпасць|Модлінскую крэпасць]] . 13 верасня ён атрымаў лёгкае раненне ад нямецкага артылерыйскага абстрэлу ў Олтажэве, але гэта не перашкодзіла яму і падначаленым яму часткам дасягнуць пункта прызначэння ў той жа дзень, дзе яны ўзялі на сябе задачу абароны [[Модлінская крэпасць|крэпасці]]. Атакі на Модлін працягваліся з 18 верасня. 29 верасня, з-за вычарпання запасаў ежы, вады, лекаў і боепрыпасаў, ён вырашыў здацца. Акт аб капітуляцыі прадугледжваў, што [[Салдат|з салдатамі]] ня будуць трактавацца як [[ваеннапалонныя]], а іх адпусцяць дадому пасля здачы зброі. Немцы не выканалі гэтага абяцання, адпусціўшы салдат толькі ў сярэдзіне лістапада. Нягледзячы на ганаровыя ўмовы капітуляцыі Модліна, ён быў арыштаваны немцамі 7 лістапада 1939 года. Яго утрымлівалі ў некалькіх лагерах для ваеннапалонных, у тым ліку ў Кёнігштайне, Хонштайне, Ёханісбруне, Мурнау і Дзёселе, дзе яго паранела падчас бамбардзіроўкі лагера 27 верасня 1944 г. Спрабаваў уцячы. Пасля вызвалення ён дабраўся да [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] . З красавіка 1945 года служыў у Польскіх узброеных сілах, але без размеркавання. У студзені 1947 года вярнуўся ў [[Польшча|Польшчу]], дзе пераехаў да сям'і ў [[Торунь]] . Яго афіцыйна прынялі ў войска і адправілі ў адстаўку, але без пенсіі. Ён жыў у галечы ў [[Гдыня|Гдыні]], часова працуючы хатнім гаспадаром. Толькі пасля асабістага заступніцтва [[Канстанцін Ксавер’евіч Ракасоўскі|маршала Канстанціна Ракасоўскага]] атрымаў належную пенсію і даваенную кватэру ў Варшаве . Пахаваны на Алеі Заслужаных на вайсковых могілках у Павонзках (секцыя А 29 — паўкруг I-11) <ref>{{Cite web|url=http://mapa.um.warszawa.pl/mapaApp1/mapa?service=cmentarze|title=Miasto st. Warszawa – Cmentarze|website=mapa.um.warszawa.pl}} – wyszukiwarka [dostęp 2020-04-26].</ref> . Томі быў евангельскім хрысціянінам . Ён быў жанаты на Ніве Бэмм (фінцы), і ў іх было адно дзіця — дачка Віяланта {{Sfn|Kolekcja GiO|loc=s. 2}} . == Кар'ера == * [[падпаручнік]] — 1904 г. * [[паручнік]] – 1907 г. * [[Штабс-капітан]] — 1911 г. * [[капітан]] – 1915 * [[Падпалкоўнік]] — 1916 г. * [[Палкоўнік]] — 3 мая 1922 г. і 70-м месцам у Корпусе пяхотных афіцэраў. * [[Брыгадны генерал]] — 31 сакавіка 1924 г. са старшынствам з 1 ліпеня 1923 г. і 22-е месца. * Генерал-маёр — пасмяротна са старшынством з 1 студзеня 1964 г. == Ордэны і ўзнагароды == * Камандорскі крыж [[Virtuti Militari|ордэна Virtuti Militari]] № 23 * Залаты крыж ордэна Virtuti Militari № 15 <ref name=":1" /> * Сярэбраны крыж Ваеннага ордэна Virtuti Militari № 768 – 23 лютага 1921 г.<ref>{{Cite web|url=https://polona.pl/item-view/63bc04d6-414e-458f-bc82-bb475c29aff1?page=11|title=Dz. Pers. MSWojsk. Nr 12 z 26 marca 1921|website=polona.pl|pages=534|quote=ppłk. Tomme Wiktor}}</ref> <ref name=":1" /> * Камандорскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (7 лістапада 1925 г.) * [[Крыж Храбрых|Крыж Доблесці]] (чатыры разы: 1921, 1922 гг. у 1-ы і 2-і разы) * Залаты Крыж Заслугі (17 сакавіка 1930 г.) <ref>{{Monitor Polski|1930|98|143}} „za zasługi na polu organizacji i wyszkolenia wojska”.</ref> * Медаль Незалежнасці (16 сакавіка 1933 г.) * Памятны медаль за вайну 1918–1921 гг. * Медаль Дзесятай гадавіны адноўленай незалежнасці * Медаль Перамогі («Médaille Interalliée») * Залаты знак гонару Лігі паветранай і супрацьгазавай абароны 1-й ступені == Бібліяграфія == * {{Cite web|url=https://wbh.wp.mil.pl/pdfviewer/?f=/c/scans/KGiO/I_480_618.pdf|title=Thommee Wiktor|website=Wojskowe Biuro Historyczne}} * Zbigniew Mierzwiński: Generałowie II Rzeczypospolitej. Warszawa 1990: Wydawnictwo Polonia, s. 315–322. ISBN 83-7021-096-1. * Waldemar Strzałkowski: Życiorysy dowódców jednostek polskich w wojnie obronnej 1939 r.. W: Tadeusz Jurga: Obrona Polski 1939. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1990. ISBN 83-211-1096-7. * Mieczysław Bielski: Grupa Operacyjna „Piotrków” 1939. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1991, s. 414–415. ISBN 83-11-07836-X. * Tadeusz Kryska-Karski, Stanisław Żurakowski: Generałowie Polski niepodległej. Warszawa: Editions Spotkania, 1991. * Piotr Stawecki: Słownik biograficzny generałów Wojska Polskiego 1918–1939. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1994. ISBN 83-11-08262-6. * Jerzy Ciesielski, Zuzanna Gajowniczek, Grażyna Przytulska, Wanda Krystyna Roman, Zdzisław Sawicki, Robert Szczerkowski, Wanda Szumińska: Charków. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Jędrzej Tucholski (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2003. ISBN 83-916663-5-2. * Władysław Wyruch: Generał Wiktor Thommée. Życie i walka. Modlin: Stowarzyszenie Przyjaciół Muzeum Kampanii Wrześniowej i Twierdzy Modlin, 2010. ISBN 83-11-08262-6. * {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1962 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1881 годзе]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Вайсковых Павонзках]] [[Катэгорыя:Асобы на марках]] [[Катэгорыя:Кавалеры залатога знака ордэна Virtuti Militari]] [[Катэгорыя:Кавалеры сярэбранага знака ордэна Virtuti Militari]] [[Катэгорыя:Постаці Ліды]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Свянцянах]] ekzeymnyrh1t10eaya37blzcwl1cvpp 5121793 5121789 2026-04-05T20:06:41Z Voūk12 159072 5121793 wikitext text/x-wiki [[Файл:Wiktor Thommee.jpg|міні|Віктар Тамэ]] '''Віктар Тамэ, Віктар Томе, пол.Wiktor Thommée''' (нар. [[30 лістапада]] [[1881|1881 г.]] у [[Свянцяны|Свянцянах]], памёр [[13 лістапада]] [[1962|1962 г.]] у [[Варшава|Варшаве]] ) — прафесійны вайсковец-артылерыст, удзельнік [[Расійска-японская вайна|руска-японскай]], [[Першая сусветная вайна|першай сусветнай]], [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны,]] кіраўнік ліній абароны "Петркаў" і крэпасці Модлін у 1939 г., [[брыгадны генерал]] Войска Польскага, тройчы кавалер [[Virtuti Militari|Ордэна Virtuti Militari]] . == Біяграфія == Ён нарадзіўся ў Свянцянах на [[Віленскі край|Віленшчыне]] ў сям'і Эдварда і Юзэфы Эгерт. Ён быў старэйшым братам Паўла (1888–1940), маёра пяхоты Войска Польскага, камандзіра Гродзіскага ПКУ . Вучыўчыўся ў прыватных польскія школы ў Свянцянах, [[Ліда|Лідзе]] і [[Даўгаўпілс|Даўгаўпілсе]]. У 1895 г. ён пачаў сваю адукацыю ў рэальным вучылішчы ў [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбургу]], якое скончыў у 1900 годзе. У 1901 годзе ён паступіў у Афіцэрскую школу (Уладзімірскае ваеннае вучылішча) у Санкт-Пецярбургу, якую скончыў у 1904 г. У званні [[Падпаручнік|падпаручніка]] яго накіравалі ў 124 Варонежскі пяхотны полк (ён быў малодшым афіцэрам 10-й роты пад камандаваннем польскага капітана Леона Бербецкага), з якім ён удзельнічаў у [[Расійска-японская вайна|руска-японскай вайне]] 1904–1905 гадоў. Двойчы паранены, ён доўга ляжаў у шпіталі, пасля чаго пачаў вучобу ў Вышэйшым камерцыйным інстытуце ў [[Харкаў|Харкаве]], скончыўшы пяць семестраў. Там ен займаўся стварэннем кола патрыятычных і незалежніцкіх настрояў сярод польскіх студэнтаў. У 1912–1914 г. ён быў студэнтам Ваеннай акадэміі Генеральнага штаба ў Санкт-Пецярбургу. З 17 ліпеня 1914 г. ён спачатку камандаваў 9-й [[Рота|ротай]] 276-га Купянскага палка 69-й пяхотнай дывізіі (рэзервовы полк 124-га Варонежскага палка 31-й пяхотнай дывізіі), а затым [[Батальён|батальёнам]] 276 Купянскага палка. У 1916 годзе быў прызначаны старшым ад'ютантам [[Штаб|генерал]] - штаба 47-га корпуса на [[Румынскі фронт|Румынскім фронце]]. З 25 верасня 1918 года ён быў аператыўным афіцэрам на [[Кубань|Кубані]], а з 9 лістапада — выконваючым абавязкі начальніка штаба Польскай арміі на Усходзе . Затым служыў кватэрмайстрам, 1-м штабным афіцэрам і выконваючым абавязкі начальніка штаба 4-й Польскай стралковай дывізіі пад камандаваннем генерала [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыяна Жалігоўскага]] [[Файл:Thommee.jpg|міні|Віктар Тамэ]] Пасля вяртання ў Польшчу з [[Дывізія|дывізіяй]] генерала [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыяна Жалігоўскага]], пераўтворанай у 10-ю пяхотную дывізію, з чэрвеня 1919 года ён быў начальнікам штаба гэтай дывізіі. З 22 жніўня 1919 года займаў наступныя пасады: начальнік трэцяга аддзела штаба Паўднёва-Заходняга фронту, Мазавецкага фронту і 1-й арміі. 17 чэрвеня 1920 года ён прыняў камандаванне 28-м Канеўскім стралковым палком, а затым 19-й і 20-й пяхотнымі брыгадамі. 10 жніўня 1921 года ён стаў начальнікам штаба генеральнай акругі корпусу №9 [[Брэст-Літоўскае ваяводства|Брэст-Літоўска]]. 20 кастрычніка 1922 года ён стаў 1-м штабным афіцэрам Інспектара арміі № III у [[Торунь|Торуні]]. У 1923 годзе ён скончыў інфармацыйныя курсы для старэйшых камандзіраў у Вышэйшай ваеннай школе ў [[Варшава|Варшаве]], а ў 1924 годзе — у Цэнтры вышэйшых ваенных даследаванняў. 15 жніўня 1924 года яму было даручана камандаванне 15-й пяхотнай дывізіяй у Быдгашчы. У 1926 годзе яго накіравалі ў [[Францыя|Францыю]] на курсы старэйшых камандзіраў, пасля чаго ён аднавіў сваю папярэднюю пасаду. З 24 лістапада 1934 года па 16 лютага 1938 года ён быў камандзірам VIII корпуснай акругі ў Торуні, пасля чаго камандаваў IV корпуснай акругай у [[Лодзь|Лодзі]] да 1 верасня 1939 года. Падчас знаходжання ў [[Памеранія|Памераніі]] генерал набыў значную папулярнасць сярод грамадскасці, нягледзячы на сваё дэспатычнае стаўленне да некаторых падначаленых і спробы паўплываць на змест, які з'яўляўся ў мясцовых СМІ<ref>{{Cite web|lang=|url=https://bydgoszcz.wyborcza.pl/bydgoszcz/7,48722,23149221,wezcie-stryczek-i-sie-powiescie.html|title=Generał Thommée do oficera: „Weźcie stryczek i się powieście”|first=Krzysztof|last=Drozdowski|website=|date=2018-03-18}}</ref>. Падчас Другой Польскай Рэспублікі ён стаў вайсковым пасяленцам у [[Брэсцкі павет (1921—1940)|Брэскім павеце]] <ref>{{Cite web|url=https://kresy.genealodzy.pl/zbior/pdf/osadnicy_wojskowi.pdf|title=Osadnicy wojskowi – lista kompletna|website=kresy.genealodzy.pl|pages=208}}</ref> 1 верасня 1939 года ён прыняў камандаванне аператыўнай групай «Пётркаў», якая ўваходзіла ў склад арміі «Лодзь» (6 верасня перайменаванай у аператыўную групу генерала Тамэ). 7 верасня ён прыняў камандаванне арміяй «Лодзь» і накіраваўся ў бок [[Варшава|Варшавы]] . Пасля цяжкіх баёў і няўдалай спробы прарвацца да Варшавы генерал вырашыў накіраваць армію на [[Модлінская крэпасць|Модлінскую крэпасць]] . 13 верасня ён атрымаў лёгкае раненне ад нямецкага артылерыйскага абстрэлу ў Олтажэве, але гэта не перашкодзіла яму і падначаленым яму часткам дасягнуць пункта прызначэння ў той жа дзень, дзе яны ўзялі на сябе задачу абароны [[Модлінская крэпасць|крэпасці]]. Атакі на Модлін працягваліся з 18 верасня. 29 верасня, з-за вычарпання запасаў ежы, вады, лекаў і боепрыпасаў, ён вырашыў здацца. Акт аб капітуляцыі прадугледжваў, што [[Салдат|яго салдатаў]] ня будуць трактавацца як [[ваеннапалонныя|ваеннапалонных]], а адпусцяць дадому пасля здачы зброі. Немцы не выканалі гэтага абяцання, адпусціўшы жаўнераў толькі ў сярэдзіне лістапада. Нягледзячы на ганаровыя ўмовы капітуляцыі Модліна, ён быў арыштаваны немцамі 7 лістапада 1939 года. Яго утрымлівалі ў некалькіх лагерах для ваеннапалонных, у тым ліку ў Кёнігштайне, Хонштайне, Ёханісбруне, Мурнау і Дзёселе, дзе яго паранела падчас бамбардзіроўкі лагера 27 верасня 1944 г. Спрабаваў уцячы. Пасля вызвалення ён дабраўся да [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. З красавіка 1945 года служыў у Польскіх узброеных сілах, але без размеркавання. У студзені 1947 года вярнуўся ў [[Польшча|Польшчу]], дзе пераехаў да сям'і ў [[Торунь]] . Яго афіцыйна прынялі ў войска і адправілі ў адстаўку, але без пенсіі. Ён жыў у галечы ў [[Гдыня|Гдыні]], часова працуючы хатнім гаспадаром. Толькі пасля асабістага заступніцтва [[Канстанцін Ксавер’евіч Ракасоўскі|маршала Канстанціна Ракасоўскага]] атрымаў належную пенсію і даваенную кватэру ў Варшаве . Пахаваны на Алеі Заслужаных на вайсковых могілках у Павонзках (секцыя А 29 — паўкруг I-11) <ref>{{Cite web|url=http://mapa.um.warszawa.pl/mapaApp1/mapa?service=cmentarze|title=Miasto st. Warszawa – Cmentarze|website=mapa.um.warszawa.pl}} – wyszukiwarka [dostęp 2020-04-26].</ref> . Томі быў евангельскім хрысціянінам . Быў жанаты на Ніве Бэмм (фінцы), і ў іх было адно дзіця — дачка Віяланта {{Sfn|Kolekcja GiO|loc=s. 2}} . == Кар'ера == * [[падпаручнік]] — 1904 г. * [[паручнік]] – 1907 г. * [[Штабс-капітан]] — 1911 г. * [[капітан]] – 1915 * [[Падпалкоўнік]] — 1916 г. * [[Палкоўнік]] — 3 мая 1922 г. і 70-м месцам у Корпусе пяхотных афіцэраў. * [[Брыгадны генерал]] — 31 сакавіка 1924 г. са старшынствам з 1 ліпеня 1923 г. і 22-е месца. * Генерал-маёр — пасмяротна са старшынством з 1 студзеня 1964 г. == Ордэны і ўзнагароды == * Камандорскі крыж [[Virtuti Militari|ордэна Virtuti Militari]] № 23 * Залаты крыж ордэна Virtuti Militari № 15 <ref name=":1" /> * Сярэбраны крыж Ваеннага ордэна Virtuti Militari № 768 – 23 лютага 1921 г.<ref>{{Cite web|url=https://polona.pl/item-view/63bc04d6-414e-458f-bc82-bb475c29aff1?page=11|title=Dz. Pers. MSWojsk. Nr 12 z 26 marca 1921|website=polona.pl|pages=534|quote=ppłk. Tomme Wiktor}}</ref> <ref name=":1" /> * Камандорскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (7 лістапада 1925 г.) * [[Крыж Храбрых|Крыж Доблесці]] (чатыры разы: 1921, 1922 гг. у 1-ы і 2-і разы) * Залаты Крыж Заслугі (17 сакавіка 1930 г.) <ref>{{Monitor Polski|1930|98|143}} „za zasługi na polu organizacji i wyszkolenia wojska”.</ref> * Медаль Незалежнасці (16 сакавіка 1933 г.) * Памятны медаль за вайну 1918–1921 гг. * Медаль Дзесятай гадавіны адноўленай незалежнасці * Медаль Перамогі («Médaille Interalliée») * Залаты знак гонару Лігі паветранай і супрацьгазавай абароны 1-й ступені == Бібліяграфія == * {{Cite web|url=https://wbh.wp.mil.pl/pdfviewer/?f=/c/scans/KGiO/I_480_618.pdf|title=Thommee Wiktor|website=Wojskowe Biuro Historyczne}} * Zbigniew Mierzwiński: Generałowie II Rzeczypospolitej. Warszawa 1990: Wydawnictwo Polonia, s. 315–322. ISBN 83-7021-096-1. * Waldemar Strzałkowski: Życiorysy dowódców jednostek polskich w wojnie obronnej 1939 r.. W: Tadeusz Jurga: Obrona Polski 1939. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1990. ISBN 83-211-1096-7. * Mieczysław Bielski: Grupa Operacyjna „Piotrków” 1939. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1991, s. 414–415. ISBN 83-11-07836-X. * Tadeusz Kryska-Karski, Stanisław Żurakowski: Generałowie Polski niepodległej. Warszawa: Editions Spotkania, 1991. * Piotr Stawecki: Słownik biograficzny generałów Wojska Polskiego 1918–1939. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1994. ISBN 83-11-08262-6. * Jerzy Ciesielski, Zuzanna Gajowniczek, Grażyna Przytulska, Wanda Krystyna Roman, Zdzisław Sawicki, Robert Szczerkowski, Wanda Szumińska: Charków. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Jędrzej Tucholski (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2003. ISBN 83-916663-5-2. * Władysław Wyruch: Generał Wiktor Thommée. Życie i walka. Modlin: Stowarzyszenie Przyjaciół Muzeum Kampanii Wrześniowej i Twierdzy Modlin, 2010. ISBN 83-11-08262-6. * {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1962 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1881 годзе]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Вайсковых Павонзках]] [[Катэгорыя:Асобы на марках]] [[Катэгорыя:Кавалеры залатога знака ордэна Virtuti Militari]] [[Катэгорыя:Кавалеры сярэбранага знака ордэна Virtuti Militari]] [[Катэгорыя:Постаці Ліды]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Свянцянах]] 1zv5nbfj7o0dxvsd6uw17h0bnfdxyxa 14 805528 5121795 2026-04-05T20:10:02Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Містыфікацыі]] [[Катэгорыя:Гісторыя навукі]]» 5121795 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Містыфікацыі]] [[Катэгорыя:Гісторыя навукі]] 2k22hzrz3hqoc9tary27escdwqbv61y 0 805529 5121828 2026-04-05T20:19:32Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Свята-Васкрасенская (Рынкавая) царква (Віцебск)]] 5121828 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Свята-Васкрасенская (Рынкавая) царква (Віцебск)]] msmuw0yeirytnh9qkfu0u583i5bb3xc 0 805530 5121830 2026-04-05T20:20:12Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Касцёл Святых Апосталаў Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Баруны)]] 5121830 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Касцёл Святых Апосталаў Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Баруны)]] q5bqv1z8i02rh5humxqmwi2ga8tfxwb 0 805531 5121831 2026-04-05T20:20:52Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Свята-Георгіеўская царква (Валавель)]] 5121831 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Свята-Георгіеўская царква (Валавель)]] 4ys3f2erhfl3jffns8ll0u7m5mu17a1 0 805532 5121832 2026-04-05T20:21:46Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Свята-Троіцкая царква (Цялядавічы)]] 5121832 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Свята-Троіцкая царква (Цялядавічы)]] hqj4y8bw6kjsrdb0edv72iwr1ntytfa 0 805533 5121833 2026-04-05T20:23:01Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Палубес]] 5121833 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Палубес]] ahkfpxtdb7osnbs43wivymfza4cr4xo 0 805534 5121834 2026-04-05T20:23:33Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Пётр Заборскі]] 5121834 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Пётр Заборскі]] ct435nco9we5hsbbwwntedojym547jg 0 805535 5121835 2026-04-05T20:25:45Z Voūk12 159072 Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/78058043|Edmund Iwaszkiewicz]]» 5121835 wikitext text/x-wiki [[Файл:Iwaszkiewicz Edmund mjr kawaler VM.jpg|міні|маер Эдмунд Івашкевіч]] '''Эдмунд Івашкевіч''' (нар. [[22 лютага]] [[1891|1891 г.]] у [[Закозель|Закозле]] — памёр [[30 студзеня]] [[1945|1945 г.]] у [[Барлінак|Барлінку]] ) — [[афіцэр]] - сувязіст [[Руская імператарская армія|Расійскай арміі]], Войска Польскага на Усходзе, Войска Польскага ў [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Другой Польскай Рэспубліцы]] і [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]], кавалер ордэна Virtuti Militari . == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям'і Антонія і Амеліі Зарудскай. Скончыў сярэднюю школу ў [[Пінск|Пінску]] і тэлетэхнічную школу ў [[Варшава|Варшаве]]. У 1912 годзе быў прызваны ў [[Руская імператарская армія|расійскую армію]] З 1914 года ваяваў у складзе 4-га інжынернага батальёна на [[Усходні фронт Першай сусветнай вайны|Усходнім фронце]] [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны.]] У 1917 годзе быў павышаны да [[Падпаручнік|падпаручніка]] . У тым жа годзе ўступіў у Саюз польскіх вайсковых афіцэраў і Польскае аддзяленне ў Адэсе . Камандаваў тэлеграфным узводам. У студзені 1919 года быў прызначаны начальнікам сувязі 4-й польскай стралковай дывізіі пад камандаваннем генерала [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыяна Жалігоўскага]]. У красавіку 1919 года абараняў [[Адэса|Адэсу]] ад бальшавікоў. За ўдзел у абароне горада і ''выдатны ўклад у падтрыманне сувязі паміж саюзнымі войскамі'' быў узнагароджаны [[Virtuti Militari|Сярэбраным крыжам ордэна Virtuti Militari]]. Пасля вяртання ў Польшчу ён быў прызначаны камандзірам тэлеграфнай роты 10-й пяхотнай дывізіі . З дывізіяй ён ваяваў на [[Польска-савецкая вайна|польска-бальшавіцкім фронце]] . У жніўні 1920 года ён заняў пасаду начальніка сувязі Варшаўскай ваеннай губернатарскай акругі. Пасля вайны заставаўся на прафесійнай ваеннай службе. У студзені 1927 года быў пераведзены з 1-га палка сувязі ў 9-ы асобны батальён сувязі ў Брэсце на пасаду выконваючага абавязкі кватэрмайстра. У сакавіку 1929 года быў пераведзены ў акруговы штаб набору ў Дэмбіцы на пасаду выконваючага абавязкі начальніка 1-га аддзела кіравання рэзервам і намесніка камандзіра, а ў сакавіку 1930 года быў пераведзены ў ПКУ Каломыя II на пасаду камандзіра. У 1937 годзе быў пераведзены ў ПКУ Ковель на пасаду камандзіра. У жніўні 1939 года быў прызначаны ў камандаванне акругі корпуса № 10. У [[Польская абарончая вайна (1939)|вераснёўскай кампаніі]] ён ваяваў у шэрагах арміі «Карпаты». Адступіў і інтэрнаваны ў Венгрыі. У 1941 годзе дабраўся да Варшавы і ўступіў у [[Саюз узброенай барацьбы|Саюз узброенай барацьбы —]] [[Армія Краёва|Армію Краёвую]]. Тады ж быў павышаны да [[Падпалкоўнік|падпалкоўніка]]. Пасля паразы [[Варшаўскае паўстанне|Варшаўскага паўстання]] быў зняволены ў Афлагу IIC Вольдэнберг. Памёр у ваенным шпіталі ў [[Барлінак|Барлінку]] і быў пахаваны там у брацкай магіле. Ён быў жанаты на Пелагеі Валадкевіч, меў дачку Елену (нар. 1923) і сына Уладзіміра (нар. 1930). == Ордэны і ўзнагароды == * Сярэбраны крыж [[Virtuti Militari|Ваеннага ордэна Virtuti Militari]] № 6912 – 10 мая 1922 г. * Чатыры разы [[Крыж Храбрых|Крыж Доблесці]] * Залаты Крыж Заслугі (10 лістапада 1938 г.) * Медаль Незалежнасці * Медаль Перамогі == Бібліяграфія == * {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}} * Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923. * Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924. * Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928. * Rocznik Oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932. * {{Cite web|url=https://wbh.wp.mil.pl/pdfviewer/?f=/c/scans/VM/I.482.75-7121.pdf|title=Iwaszkiewicz Edmund|website=[[Wojskowe Biuro Historyczne]]}} * Bogusław Polak (red.): Kawalerowie Virtuti Militari 1792 – 1945. T. 2/1. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Wyższej Szkoły Inżynierskiej w Koszalinie, 1991. ISBN 83-900510-0-1. [[Катэгорыя:Памерлі ў 1945 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1891 годзе]] ntwawz5el3fp843mfaenvc2ndzt7z68 0 805536 5121847 2026-04-05T20:45:07Z Аляксандр Белы 46814 Створана перакладам старонкі «[[:uk:Special:Redirect/revision/44449628|Мазуркевич Ірина Степанівна]]» 5121847 wikitext text/x-wiki {{Тэатральны дзеяч}} {| class="infobox" style="width: 22em; clear: right;;" ! colspan="2" class="infobox-above" style="background-color: #cdd3db" |[[Файл:Nuvola_apps_kview.svg|link=|30x30пкс]] Знешнія выявы |- | colspan="2" class="infobox-subheader" style="font-size: 110%;" | Ірына Мазуркевіч |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[Файл:Searchtool.svg|link=|16x16пкс]] | class="infobox-data" | [https://sobesednik.ru/sites/default/files/styles/420x315/public/complex_images/images/20120411_gaf_ru04_029.jpg?itok=pkG_7XNp Фота.] |} {{Lang-be|Ірына Сцяпанаўна Мазуркевіч}} ; [[20 жніўня]] [[1958|1958 года]] , [[Мазыр|г. Мазыр]], [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларуская ССР]], [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] )&nbsp;— [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкая]] і расійская актрыса тэатра і кіно , [[Народны артыст Расійскай Федэрацыі|народная артыстка Расійскай Федэрацыі]] (2007) <ref name="lzy">{{Cite web|url=http://www.kremlin.ru/acts/bank/25504|title=Указ Президента РФ № 597 от 9 мая 2007 года|archive-url=https://web.archive.org/web/20190420043935/http://kremlin.ru/acts/bank/25504|archive-date=20 квітня 2019|access-date=11 травня 2019}}</ref> . == Біяграфія == З ранняга ўзросту Ірына восем гадоў займалася мастацкай гімнастыкай. У 15 гадоў, скончыўшы восем класаў, яна паехала ў [[Ніжні Ноўгарад|Горкі]], дзе паступіла ў тэатральную вучэльню. Праз год у вучэльню прыбыў памочнік рэжысёра Віктар Цітоў, які рыхтаваўся да здымак спартыўнай драмы « Цуд з касічкамі » (паводле біяграфіі гімнасткі Вольгі Корбут) на [[Масфільм|«Масфільме]]». Узяўшы яе фота, памочнік сышоў. Затым Ірыну некалькі разоў выклікалі на кінаспробы, пасля якіх, нарэшце, яе зацвердзілі ў галоўнай ролі. Затым яе фота, якое трапіла ў архіў [[Масфільм|«Масфільма»]], заўважыў [[рэжысёр]] Аляксандр Міта . Ён пачынаў здымаць фільм « Гісторыя пра тое, як цар Пётр арапа жаніў . Рушылі ўслед пробы, пасля якіх Міта некаторы час вагаўся паміж Мазуркевіч і іншай кандыдатурай. Выбар на Ірыны ўпаў дзякуючы [[Уладзімір Сямёнавіч Высоцкі|Уладзіміру Высоцкаму]], да якога рэжысёр звярнуўся з пытаннем, з кім бы ён хацеў здымацца. У 1977 годзе Ірына скончыла тэатральную вучэльню (майстэрня Мікалая Селівестравіча Хлібка). У дыпломным спектаклі «Шмат шуму з нічога» яе заўважыў Ігар Уладзіміраў — галоўны рэжысёр [[Санкт-Петербурзький академічний театр імені Ленради|тэатра імя Ленсавета]] . У тым годзе ён узначальваў выканаўчы камітэт тэатра і запрасіў яе ў трупу. Яна пачала працаваць статыстам <ref>{{Cite web|url=http://www.sobaka.ru/city/portrety/3980|title=Интервью порталу «Собака»|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124072738/https://www.sobaka.ru/city/portrety/3980|archive-date=24 листопада 2020|access-date=29 квітня 2020}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://yagazeta.com/lichnost/kumiry/irina_mazurkevich-_ya_ne_stavila_semyu_i_professiyu_na_chashi_vesov/|title=Ирина Мазуркевич: «Я не ставила семью и профессию на чаши весов»|archive-url=https://web.archive.org/web/20181009070055/http://yagazeta.com/lichnost/kumiry/irina_mazurkevich-_ya_ne_stavila_semyu_i_professiyu_na_chashi_vesov/|archive-date=9 жовтня 2018|access-date=29 квітня 2020}}</ref> . Ірыну Мазуркевіч і Анатоля Равыковіча зблізіў спектакль «Малы і Карлсан», у якім Ірына сыграла адпаведна Малога, а Анатоль —Карлсана. Яны пажаніліся ў ліпені 1980 года. У 1979 годзе яна сыграла ў музычнай камедыі Навума Бірмана «Трое ў лодцы, не лічачы сабакі». Затым рушыла ўслед роля ў фільме [[Эльдар Аляксандравіч Разанаў|Эльдара Разанава]] « Скажы слова пра беднага гусара ». У далейшым актрыса часам сама адмаўлялася ад роляў, часам яе клікалі на спробы, але не зацвярджалі. Толькі ў канцы 1980-х гадоў&nbsp;— на пачатку 1990-х яна сыграла некалькі буйных роляў. У тэатры яна таксама была занятая не так часта, як хацелася б. Сярод рэдкіх буйных роляў — п'есы «Спяшайся рабіць дабро» і «Зінуля», якія засталіся сярод самых любімых актрысы. Не бачачы для сябе будучыні, Ірына Мазуркевіч у 1988 годзе пакінула тэатр імя Ленсавета і перайшла ў тэатр камедыі імя М.&nbsp;П.&nbsp;Акімава, дзе паступова стала адной з вядучых актрыс. У яе рэпертуары: * Зоя Пельц у спектаклі «Зойчына Кватэра »; * Місіс Пэйдж&nbsp;— «Віндзорскія гарэзы »; * Стэфі Блондэль&nbsp;— «Я хачу здымацца ў кіно»; * Эмілія Марці&nbsp;— «Інструмент Макропулоса». У п'есе «Сродак Макропуласа» паводле п'есы [[Карал Чапек|Карэла Чапека]] гераіня Ірыны Мазуркевіч змагаецца за рэцэпт вечнага жыцця на працягу ўсяго часу, але ў рэшце рэшт, пражыўшы 300 гадоў і зразумеўшы ўсю ступень адзіноты чалавека, які жыве бясконца, яна адмаўляецца ад вечнага жыцця. == Сям'я == * Муж (з 1980 г.)&nbsp;— акцёр Анатоль Равыковіч (1936—2012) ** Дачка&nbsp;— Лізавета (28 снежня 1981 г.) *** Унукі&nbsp;— Мацвей і Ева == Узнагароды і званні == * [[Заслужаны артыст Расійскай Федэрацыі|Заслужаная артыстка Расійскай Федэрацыі]] (1994) <ref name="1450-1994">{{Cite web|url=http://www.kremlin.ru/acts/bank/6569|title=Указ президента РФ № 1450 от 6 июля 1994 года|archive-url=https://web.archive.org/web/20180706021752/http://www.kremlin.ru/acts/bank/6569|archive-date=6 липня 2018|access-date=11 травня 2019}}</ref> * [[Народны артыст Расійскай Федэрацыі|Народная артыстка Расійскай Федэрацыі]] (2007) <ref name="lzy">{{Cite web|url=http://www.kremlin.ru/acts/bank/25504|title=Указ Президента РФ № 597 от 9 мая 2007 года|archive-url=https://web.archive.org/web/20190420043935/http://kremlin.ru/acts/bank/25504|archive-date=20 квітня 2019|access-date=11 травня 2019}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20190420043935/http://kremlin.ru/acts/bank/25504 Указ Президента РФ № 597 от 9 мая 2007 года]. Архів [http://www.kremlin.ru/acts/bank/25504 оригіналу] за 20 квітня 2019<span class="reference-accessdate">. Процитовано 11 травня 2019</span>.</cite></ref> == Фільмаграфія ==   == Заўвагі == [[Катэгорыя:Актрысы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Актрысы СССР]] [[Катэгорыя:Актрысы Расіі]] [[Катэгорыя:Актрысы XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Фільмаграфія да дапрацоўкі]] [[Катэгорыя:Заслужаныя артысты Расійскай Федэрацыі]] [[Катэгорыя:Народныя артысты Расійскай Федэрацыі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мазыры]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1956 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 25 жніўня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1958 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 20 жніўня]] 4ngxf467yhzeap8m718li8bm0g8r3d3 5121863 5121847 2026-04-05T21:04:37Z Аляксандр Белы 46814 вычытка 5121863 wikitext text/x-wiki {{Тэатральны дзеяч}} {| class="infobox" style="width: 22em; clear: right;;" ! colspan="2" class="infobox-above" style="background-color: #cdd3db" |[[Файл:Nuvola_apps_kview.svg|link=|30x30пкс]] Знешнія выявы |- | colspan="2" class="infobox-subheader" style="font-size: 110%;" | Ірына Мазуркевіч |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[Файл:Searchtool.svg|link=|16x16пкс]] | class="infobox-data" | [https://sobesednik.ru/sites/default/files/styles/420x315/public/complex_images/images/20120411_gaf_ru04_029.jpg?itok=pkG_7XNp Фота.] |} Ірына Сцяпанаўна Мазуркевіч ( [[20 жніўня]] [[1958|1958 года]] , [[Мазыр|г. Мазыр]], [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларуская ССР]]) — [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкая]] і расійская актрыса тэатра і кіно , [[Народны артыст Расійскай Федэрацыі|народная артыстка Расійскай Федэрацыі]] (2007) <ref name="lzy">{{Cite web|url=http://www.kremlin.ru/acts/bank/25504|title=Указ Президента РФ № 597 от 9 мая 2007 года|archive-url=https://web.archive.org/web/20190420043935/http://kremlin.ru/acts/bank/25504|archive-date=20 квітня 2019|access-date=11 травня 2019}}</ref>. == Біяграфія == З ранняга ўзросту Ірына восем гадоў займалася мастацкай гімнастыкай. Ва ўзросце 15 гадоў, скончыўшы восем класаў, яна паехала ў [[Ніжні Ноўгарад|Горкі]], дзе паступіла ў тэатральную вучэльню. Праз год у вучэльню прыбыў памочнік рэжысёра Віктар Цітоў, які рыхтаваўся да здымак спартыўнай драмы «Цуд з касічкамі» (паводле біяграфіі гімнасткі [[Вольга Корбут|Вольгі Корбут]]) на [[Масфільм|«Масфільме]]» і шукаў выканаўцу галоўнай ролі. Узяўшы яе фота, памочнік сышоў. Затым Ірыну некалькі разоў выклікалі на кінаспробы, пасля якіх, нарэшце, яе зацвердзілі ў галоўнай ролі. Затым яе фота, якое трапіла ў архіў [[Масфільм|«Масфільма»]], заўважыў [[рэжысёр]] [[Аляксандр Міта]]. Ён пачынаў здымаць фільм «Гісторыя пра тое, як цар Пётр арапа жаніў». Рушылі ўслед пробы, пасля якіх Міта некаторы час вагаўся паміж Мазуркевіч і іншай кандыдатурай. Выбар на Ірыну ўпаў дзякуючы [[Уладзімір Сямёнавіч Высоцкі|Уладзіміру Высоцкаму]], да якога рэжысёр звярнуўся з пытаннем, з кім бы ён хацеў здымацца. У 1977 годзе Ірына скончыла тэатральную вучэльню (майстэрня Мікалая Селівестравіча Хлібка). У дыпломным спектаклі «Шмат шуму з нічога» яе заўважыў Ігар Уладзіміраў — галоўны рэжысёр [[Санкт-Петербурзький академічний театр імені Ленради|тэатра імя Ленсавета]] . У тым годзе ён узначальваў выканаўчы камітэт тэатра і запрасіў яе ў трупу. Яна пачала працаваць статыстам <ref>{{Cite web|url=http://www.sobaka.ru/city/portrety/3980|title=Интервью порталу «Собака»|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124072738/https://www.sobaka.ru/city/portrety/3980|archive-date=24 листопада 2020|access-date=29 квітня 2020}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://yagazeta.com/lichnost/kumiry/irina_mazurkevich-_ya_ne_stavila_semyu_i_professiyu_na_chashi_vesov/|title=Ирина Мазуркевич: «Я не ставила семью и профессию на чаши весов»|archive-url=https://web.archive.org/web/20181009070055/http://yagazeta.com/lichnost/kumiry/irina_mazurkevich-_ya_ne_stavila_semyu_i_professiyu_na_chashi_vesov/|archive-date=9 жовтня 2018|access-date=29 квітня 2020}}</ref> . Ірыну Мазуркевіч і Анатоля Равіковіча зблізіў спектакль «Малы і Карлсан», у якім Ірына сыграла адпаведна Малога, а Анатоль —Карлсана. Яны пажаніліся ў ліпені 1980 года. У 1979 годзе яна сыграла ў музычнай камедыі Навума Бірмана «Трое ў лодцы, не лічачы сабакі». Затым рушыла ўслед роля ў фільме [[Эльдар Аляксандравіч Разанаў|Эльдара Разанава]] «Скажы слова пра беднага гусара». У далейшым актрыса часам сама адмаўлялася ад роляў, часам яе клікалі на спробы, але не зацвярджалі. Толькі ў канцы 1980-х гадоў — на пачатку 1990-х яна сыграла некалькі буйных роляў. У тэатры яна таксама была занятая не так часта, як хацелася б. Сярод рэдкіх буйных роляў — п'есы «Спяшайся рабіць дабро» і «Зінуля», якія засталіся сярод самых любімых актрысы. Не бачачы для сябе будучыні, Ірына Мазуркевіч у 1988 годзе пакінула тэатр імя Ленсавета і перайшла ў тэатр камедыі імя М.П.Акімава, дзе паступова стала адной з вядучых актрыс. У яе рэпертуары: * Зоя Пельц у спектаклі «Зойчына Кватэра»; * Місіс Пэйдж — «Віндзорскія гарэзы»; * Стэфі Блондэль — «Я хачу здымацца ў кіно»; * Эмілія Марці — «Сродак Макропулоса». У п'есе «Сродак Макропуласа» паводле п'есы [[Карал Чапек|Карэла Чапека]] гераіня Ірыны Мазуркевіч змагаецца за рэцэпт вечнага жыцця на працягу ўсяго часу, але ў рэшце рэшт, пражыўшы 300 гадоў і зразумеўшы ўсю ступень адзіноты чалавека, які жыве бясконца, яна адмаўляецца ад вечнага жыцця. == Сям'я == * Муж (з 1980 г.) — акцёр Анатоль Равіковіч (1936—2012) ** Дачка — Лізавета (28 снежня 1981 г.) *** Унукі — Мацвей і Ева == Узнагароды і званні == * [[Заслужаны артыст Расійскай Федэрацыі|Заслужаная артыстка Расійскай Федэрацыі]] (1994) <ref name="1450-1994">{{Cite web|url=http://www.kremlin.ru/acts/bank/6569|title=Указ президента РФ № 1450 от 6 июля 1994 года|archive-url=https://web.archive.org/web/20180706021752/http://www.kremlin.ru/acts/bank/6569|archive-date=6 липня 2018|access-date=11 травня 2019}}</ref> * [[Народны артыст Расійскай Федэрацыі|Народная артыстка Расійскай Федэрацыі]] (2007) <ref name="lzy">{{Cite web|url=http://www.kremlin.ru/acts/bank/25504|title=Указ Президента РФ № 597 от 9 мая 2007 года|archive-url=https://web.archive.org/web/20190420043935/http://kremlin.ru/acts/bank/25504|archive-date=20 квітня 2019|access-date=11 травня 2019}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20190420043935/http://kremlin.ru/acts/bank/25504 Указ Президента РФ № 597 от 9 мая 2007 года]. Архів [http://www.kremlin.ru/acts/bank/25504 оригіналу] за 20 квітня 2019<span class="reference-accessdate">. Процитовано 11 травня 2019</span>.</cite></ref> == Фільмаграфія ==   == Заўвагі == [[Катэгорыя:Актрысы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Актрысы СССР]] [[Катэгорыя:Актрысы Расіі]] [[Катэгорыя:Актрысы XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Фільмаграфія да дапрацоўкі]] [[Катэгорыя:Заслужаныя артысты Расійскай Федэрацыі]] [[Катэгорыя:Народныя артысты Расійскай Федэрацыі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мазыры]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1956 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 25 жніўня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1958 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 20 жніўня]] nkrgy4wrbs9lp7p1pqda07ab5ppwmlv 5121866 5121863 2026-04-05T21:07:15Z Аляксандр Белы 46814 + фільмаграфія 5121866 wikitext text/x-wiki {{Тэатральны дзеяч}} {| class="infobox" style="width: 22em; clear: right;;" ! colspan="2" class="infobox-above" style="background-color: #cdd3db" |[[Файл:Nuvola_apps_kview.svg|link=|30x30пкс]] Знешнія выявы |- | colspan="2" class="infobox-subheader" style="font-size: 110%;" | Ірына Мазуркевіч |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[Файл:Searchtool.svg|link=|16x16пкс]] | class="infobox-data" | [https://sobesednik.ru/sites/default/files/styles/420x315/public/complex_images/images/20120411_gaf_ru04_029.jpg?itok=pkG_7XNp Фота.] |} Ірына Сцяпанаўна Мазуркевіч ( [[20 жніўня]] [[1958|1958 года]] , [[Мазыр|г. Мазыр]], [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларуская ССР]]) — [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкая]] і расійская актрыса тэатра і кіно , [[Народны артыст Расійскай Федэрацыі|народная артыстка Расійскай Федэрацыі]] (2007) <ref name="lzy">{{Cite web|url=http://www.kremlin.ru/acts/bank/25504|title=Указ Президента РФ № 597 от 9 мая 2007 года|archive-url=https://web.archive.org/web/20190420043935/http://kremlin.ru/acts/bank/25504|archive-date=20 квітня 2019|access-date=11 травня 2019}}</ref>. == Біяграфія == З ранняга ўзросту Ірына восем гадоў займалася мастацкай гімнастыкай. Ва ўзросце 15 гадоў, скончыўшы восем класаў, яна паехала ў [[Ніжні Ноўгарад|Горкі]], дзе паступіла ў тэатральную вучэльню. Праз год у вучэльню прыбыў памочнік рэжысёра Віктар Цітоў, які рыхтаваўся да здымак спартыўнай драмы «Цуд з касічкамі» (паводле біяграфіі гімнасткі [[Вольга Корбут|Вольгі Корбут]]) на [[Масфільм|«Масфільме]]» і шукаў выканаўцу галоўнай ролі. Узяўшы яе фота, памочнік сышоў. Затым Ірыну некалькі разоў выклікалі на кінаспробы, пасля якіх, нарэшце, яе зацвердзілі ў галоўнай ролі. Затым яе фота, якое трапіла ў архіў [[Масфільм|«Масфільма»]], заўважыў [[рэжысёр]] [[Аляксандр Міта]]. Ён пачынаў здымаць фільм «Гісторыя пра тое, як цар Пётр арапа жаніў». Рушылі ўслед пробы, пасля якіх Міта некаторы час вагаўся паміж Мазуркевіч і іншай кандыдатурай. Выбар на Ірыну ўпаў дзякуючы [[Уладзімір Сямёнавіч Высоцкі|Уладзіміру Высоцкаму]], да якога рэжысёр звярнуўся з пытаннем, з кім бы ён хацеў здымацца. У 1977 годзе Ірына скончыла тэатральную вучэльню (майстэрня Мікалая Селівестравіча Хлібка). У дыпломным спектаклі «Шмат шуму з нічога» яе заўважыў Ігар Уладзіміраў — галоўны рэжысёр [[Санкт-Петербурзький академічний театр імені Ленради|тэатра імя Ленсавета]] . У тым годзе ён узначальваў выканаўчы камітэт тэатра і запрасіў яе ў трупу. Яна пачала працаваць статыстам <ref>{{Cite web|url=http://www.sobaka.ru/city/portrety/3980|title=Интервью порталу «Собака»|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124072738/https://www.sobaka.ru/city/portrety/3980|archive-date=24 листопада 2020|access-date=29 квітня 2020}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://yagazeta.com/lichnost/kumiry/irina_mazurkevich-_ya_ne_stavila_semyu_i_professiyu_na_chashi_vesov/|title=Ирина Мазуркевич: «Я не ставила семью и профессию на чаши весов»|archive-url=https://web.archive.org/web/20181009070055/http://yagazeta.com/lichnost/kumiry/irina_mazurkevich-_ya_ne_stavila_semyu_i_professiyu_na_chashi_vesov/|archive-date=9 жовтня 2018|access-date=29 квітня 2020}}</ref> . Ірыну Мазуркевіч і Анатоля Равіковіча зблізіў спектакль «Малы і Карлсан», у якім Ірына сыграла адпаведна Малога, а Анатоль —Карлсана. Яны пажаніліся ў ліпені 1980 года. У 1979 годзе яна сыграла ў музычнай камедыі Навума Бірмана «Трое ў лодцы, не лічачы сабакі». Затым рушыла ўслед роля ў фільме [[Эльдар Аляксандравіч Разанаў|Эльдара Разанава]] «Скажы слова пра беднага гусара». У далейшым актрыса часам сама адмаўлялася ад роляў, часам яе клікалі на спробы, але не зацвярджалі. Толькі ў канцы 1980-х гадоў — на пачатку 1990-х яна сыграла некалькі буйных роляў. У тэатры яна таксама была занятая не так часта, як хацелася б. Сярод рэдкіх буйных роляў — п'есы «Спяшайся рабіць дабро» і «Зінуля», якія засталіся сярод самых любімых актрысы. Не бачачы для сябе будучыні, Ірына Мазуркевіч у 1988 годзе пакінула тэатр імя Ленсавета і перайшла ў тэатр камедыі імя М.П.Акімава, дзе паступова стала адной з вядучых актрыс. У яе рэпертуары: * Зоя Пельц у спектаклі «Зойчына Кватэра»; * Місіс Пэйдж — «Віндзорскія гарэзы»; * Стэфі Блондэль — «Я хачу здымацца ў кіно»; * Эмілія Марці — «Сродак Макропулоса». У п'есе «Сродак Макропуласа» паводле п'есы [[Карал Чапек|Карэла Чапека]] гераіня Ірыны Мазуркевіч змагаецца за рэцэпт вечнага жыцця на працягу ўсяго часу, але ў рэшце рэшт, пражыўшы 300 гадоў і зразумеўшы ўсю ступень адзіноты чалавека, які жыве бясконца, яна адмаўляецца ад вечнага жыцця. == Сям'я == * Муж (з 1980 г.) — акцёр Анатоль Равіковіч (1936—2012) ** Дачка — Лізавета (28 снежня 1981 г.) *** Унукі — Мацвей і Ева == Узнагароды і званні == * [[Заслужаны артыст Расійскай Федэрацыі|Заслужаная артыстка Расійскай Федэрацыі]] (1994) <ref name="1450-1994">{{Cite web|url=http://www.kremlin.ru/acts/bank/6569|title=Указ президента РФ № 1450 от 6 июля 1994 года|archive-url=https://web.archive.org/web/20180706021752/http://www.kremlin.ru/acts/bank/6569|archive-date=6 липня 2018|access-date=11 травня 2019}}</ref> * [[Народны артыст Расійскай Федэрацыі|Народная артыстка Расійскай Федэрацыі]] (2007) <ref name="lzy">{{Cite web|url=http://www.kremlin.ru/acts/bank/25504|title=Указ Президента РФ № 597 от 9 мая 2007 года|archive-url=https://web.archive.org/web/20190420043935/http://kremlin.ru/acts/bank/25504|archive-date=20 квітня 2019|access-date=11 травня 2019}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20190420043935/http://kremlin.ru/acts/bank/25504 Указ Президента РФ № 597 от 9 мая 2007 года]. Архів [http://www.kremlin.ru/acts/bank/25504 оригіналу] за 20 квітня 2019<span class="reference-accessdate">. Процитовано 11 травня 2019</span>.</cite></ref> == Фільмаграфія ==   == Фильмография == {| class="wikitable sortable" !Год ! !Название !Роль |- | rowspan="" |1974 |<abbr>ф</abbr> |Чудо с косичками |''Таня Малышева'' |- | rowspan="" |1976 |<abbr>ф</abbr> |Сказ про то, как царь Пётр арапа женил |''Наташа Ртищева'' |- | rowspan="" |1976 |<abbr>ф</abbr> |Сын председателя |''Томка'' |- | rowspan="" |1977 |<abbr>ф</abbr> |Открытая книга |''Маша Спешнева'' |- | rowspan="" |1979 |<abbr>ф</abbr> |Трое в лодке, не считая собаки |''Патриция'' |- | rowspan="" |1979 |<abbr>ф</abbr> |Белый танец или «Людвиг Варыньский» (Польша) |''Варвара Шулепникова'' |- | rowspan="" |1980 |<abbr>ф</abbr> |О бедном гусаре замолвите слово |''Настенька Бубенцова'' |- |1983 |<abbr>мф</abbr> |Ико — отважный жеребёнок |''Ико, <small>жеребёнок</small>'' |- | rowspan="" |1983 |<abbr>ф</abbr> |Тайна «Чёрных дроздов» |''Гледис'' |- |1983 |<abbr>тсп</abbr> |Расследует бригада Бычкова |''Хельга'' |- |1984 |<abbr>тф</abbr> |Последний визит |''Барбара'' |- | rowspan="" |1985 |<abbr>ф</abbr> |Встретимся в метро |''Шура'' |- |1986 |<abbr>тсп</abbr> |Маленькая Баба-Яга |''Маленькая Баба-Яга'' |- |1986—1988 |<abbr>с</abbr> |Жизнь Клима Самгина |''Нехаева'' |- | rowspan="" |1987 |<abbr>ф</abbr> |Залив счастья |''Невельская'' |- | rowspan="" |1988 |<abbr>ф</abbr> |Предлагаю руку и сердце |<small>Имя персонажа не указано</small> |- |1989 |<abbr>мтф</abbr> |Васька |''Тата'' |- | rowspan="" |1989 |<abbr>ф</abbr> |Оно |''<small>блаженная</small> Аксиньюшка'' |- | rowspan="" |1993 |<abbr>ф</abbr> |Ты у меня одна |''попрошайка'' |- | rowspan="" |1995 |<abbr>ф</abbr> |Всё будет хорошо! |''жена Тузова'' |- |1999 |<abbr>с</abbr> |Улицы разбитых фонарей, серия «Честное пионерское» |''Коновалова'' |- | rowspan="" |2001 |<abbr>ф</abbr> |Коллекционер |''Вера'' |- |2001 |<abbr>с</abbr> |Агентство |''Наталья Павловна Лыняева, <small>менеджер</small>'' |- | rowspan="" |2005 |<abbr>ф</abbr> |Подлинная история поручика Ржевского |''Марина Панина'' |- | rowspan="" |2009 |<abbr>ф</abbr> |Третье дыхание |<small>Имя персонажа не указано</small> |- | rowspan="" |2017 |<abbr>ф</abbr> |Три сестры |''Ирина'' |} == Заўвагі == [[Катэгорыя:Актрысы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Актрысы СССР]] [[Катэгорыя:Актрысы Расіі]] [[Катэгорыя:Актрысы XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Фільмаграфія да дапрацоўкі]] [[Катэгорыя:Заслужаныя артысты Расійскай Федэрацыі]] [[Катэгорыя:Народныя артысты Расійскай Федэрацыі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мазыры]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1956 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 25 жніўня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1958 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 20 жніўня]] 12i60me6unotbsjac5xpt1time25uzc 5121867 5121866 2026-04-05T21:10:23Z Аляксандр Белы 46814 арфаграфія 5121867 wikitext text/x-wiki {{Тэатральны дзеяч}} {| class="infobox" style="width: 22em; clear: right;;" ! colspan="2" class="infobox-above" style="background-color: #cdd3db" |[[Файл:Nuvola_apps_kview.svg|link=|30x30пкс]] Знешнія выявы |- | colspan="2" class="infobox-subheader" style="font-size: 110%;" | Ірына Мазуркевіч |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[Файл:Searchtool.svg|link=|16x16пкс]] | class="infobox-data" | [https://sobesednik.ru/sites/default/files/styles/420x315/public/complex_images/images/20120411_gaf_ru04_029.jpg?itok=pkG_7XNp Фота.] |} Ірына Сцяпанаўна Мазуркевіч ( [[20 жніўня]] [[1958|1958 года]] , [[Мазыр|г. Мазыр]], [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларуская ССР]]) — [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкая]] і расійская актрыса тэатра і кіно , [[Народны артыст Расійскай Федэрацыі|народная артыстка Расійскай Федэрацыі]] (2007) <ref name="lzy">{{Cite web|url=http://www.kremlin.ru/acts/bank/25504|title=Указ Президента РФ № 597 от 9 мая 2007 года|archive-url=https://web.archive.org/web/20190420043935/http://kremlin.ru/acts/bank/25504|archive-date=20 квітня 2019|access-date=11 травня 2019}}</ref>. == Біяграфія == З ранняга ўзросту Ірына восем гадоў займалася мастацкай гімнастыкай. Ва ўзросце 15 гадоў, скончыўшы восем класаў, яна паехала ў [[Ніжні Ноўгарад|Горкі]], дзе паступіла ў тэатральную вучэльню. Праз год у вучэльню прыбыў памочнік рэжысёра Віктар Цітоў, які рыхтаваўся да здымак спартыўнай драмы «Цуд з касічкамі» (паводле біяграфіі гімнасткі [[Вольга Корбут|Вольгі Корбут]]) на [[Масфільм|«Масфільме]]» і шукаў выканаўцу галоўнай ролі. Узяўшы яе фота, памочнік сышоў. Затым Ірыну некалькі разоў выклікалі на кінаспробы, пасля якіх, нарэшце, яе зацвердзілі ў галоўнай ролі. Затым яе фота, якое трапіла ў архіў [[Масфільм|«Масфільма»]], заўважыў [[рэжысёр]] [[Аляксандр Міта]]. Ён пачынаў здымаць фільм «Гісторыя пра тое, як цар Пётр арапа жаніў». Рушылі ўслед пробы, пасля якіх Міта некаторы час вагаўся паміж Мазуркевіч і іншай кандыдатурай. Выбар на Ірыну ўпаў дзякуючы [[Уладзімір Сямёнавіч Высоцкі|Уладзіміру Высоцкаму]], да якога рэжысёр звярнуўся з пытаннем, з кім бы ён хацеў здымацца. У 1977 годзе Ірына скончыла тэатральную вучэльню (майстэрня Мікалая Селівестравіча Хлібка). У дыпломным спектаклі «Шмат шуму з нічога» яе заўважыў Ігар Уладзіміраў — галоўны рэжысёр [[Санкт-Петербурзький академічний театр імені Ленради|тэатра імя Ленсавета]] . У тым годзе ён узначальваў выканаўчы камітэт тэатра і запрасіў яе ў трупу. Яна пачала працаваць статыстам <ref>{{Cite web|url=http://www.sobaka.ru/city/portrety/3980|title=Интервью порталу «Собака»|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124072738/https://www.sobaka.ru/city/portrety/3980|archive-date=24 листопада 2020|access-date=29 квітня 2020}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://yagazeta.com/lichnost/kumiry/irina_mazurkevich-_ya_ne_stavila_semyu_i_professiyu_na_chashi_vesov/|title=Ирина Мазуркевич: «Я не ставила семью и профессию на чаши весов»|archive-url=https://web.archive.org/web/20181009070055/http://yagazeta.com/lichnost/kumiry/irina_mazurkevich-_ya_ne_stavila_semyu_i_professiyu_na_chashi_vesov/|archive-date=9 жовтня 2018|access-date=29 квітня 2020}}</ref> . Ірыну Мазуркевіч і Анатоля Равіковіча зблізіў спектакль «Малы і Карлсан», у якім Ірына сыграла адпаведна Малога, а Анатоль —Карлсана. Яны пажаніліся ў ліпені 1980 года. У 1979 годзе яна сыграла ў музычнай камедыі Навума Бірмана «Трое ў лодцы, не лічачы сабакі». Затым рушыла ўслед роля ў фільме [[Эльдар Аляксандравіч Разанаў|Эльдара Разанава]] «Скажы слова пра беднага гусара». У далейшым актрыса часам сама адмаўлялася ад роляў, часам яе клікалі на спробы, але не зацвярджалі. Толькі ў канцы 1980-х гадоў — на пачатку 1990-х яна сыграла некалькі буйных роляў. У тэатры яна таксама была занятая не так часта, як хацелася б. Сярод рэдкіх буйных роляў — п'есы «Спяшайся рабіць дабро» і «Зінуля», якія засталіся сярод самых любімых актрысы. Не бачачы для сябе будучыні, Ірына Мазуркевіч у 1988 годзе пакінула тэатр імя Ленсавета і перайшла ў тэатр камедыі імя М.П.Акімава, дзе паступова стала адной з вядучых актрыс. У яе рэпертуары: * Зоя Пельц у спектаклі «Зойчына Кватэра»; * Місіс Пэйдж — «Віндзорскія гарэзы»; * Стэфі Блондэль — «Я хачу здымацца ў кіно»; * Эмілія Марці — «Сродак Макропулоса». У п'есе «Сродак Макропуласа» паводле п'есы [[Карал Чапек|Карэла Чапека]] гераіня Ірыны Мазуркевіч змагаецца за рэцэпт вечнага жыцця на працягу ўсяго часу, але ў рэшце рэшт, пражыўшы 300 гадоў і зразумеўшы ўсю ступень адзіноты чалавека, які жыве бясконца, яна адмаўляецца ад вечнага жыцця. == Сям'я == * Муж (з 1980 г.) — акцёр Анатоль Равіковіч (1936—2012) ** Дачка — Лізавета (28 снежня 1981 г.) *** Унукі — Мацвей і Ева == Узнагароды і званні == * [[Заслужаны артыст Расійскай Федэрацыі|Заслужаная артыстка Расійскай Федэрацыі]] (1994) <ref name="1450-1994">{{Cite web|url=http://www.kremlin.ru/acts/bank/6569|title=Указ президента РФ № 1450 от 6 июля 1994 года|archive-url=https://web.archive.org/web/20180706021752/http://www.kremlin.ru/acts/bank/6569|archive-date=6 липня 2018|access-date=11 травня 2019}}</ref> * [[Народны артыст Расійскай Федэрацыі|Народная артыстка Расійскай Федэрацыі]] (2007) <ref name="lzy">{{Cite web|url=http://www.kremlin.ru/acts/bank/25504|title=Указ Президента РФ № 597 от 9 мая 2007 года|archive-url=https://web.archive.org/web/20190420043935/http://kremlin.ru/acts/bank/25504|archive-date=20 квітня 2019|access-date=11 травня 2019}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20190420043935/http://kremlin.ru/acts/bank/25504 Указ Президента РФ № 597 от 9 мая 2007 года]. Архів [http://www.kremlin.ru/acts/bank/25504 оригіналу] за 20 квітня 2019<span class="reference-accessdate">. Процитовано 11 травня 2019</span>.</cite></ref> == Фільмаграфія ==   {| class="wikitable sortable" !Год ! !Название !Роль |- | rowspan="" |1974 |<abbr>ф</abbr> |Чудо с косичками |''Таня Малышева'' |- | rowspan="" |1976 |<abbr>ф</abbr> |Сказ про то, как царь Пётр арапа женил |''Наташа Ртищева'' |- | rowspan="" |1976 |<abbr>ф</abbr> |Сын председателя |''Томка'' |- | rowspan="" |1977 |<abbr>ф</abbr> |Открытая книга |''Маша Спешнева'' |- | rowspan="" |1979 |<abbr>ф</abbr> |Трое в лодке, не считая собаки |''Патриция'' |- | rowspan="" |1979 |<abbr>ф</abbr> |Белый танец или «Людвиг Варыньский» (Польша) |''Варвара Шулепникова'' |- | rowspan="" |1980 |<abbr>ф</abbr> |О бедном гусаре замолвите слово |''Настенька Бубенцова'' |- |1983 |<abbr>мф</abbr> |Ико — отважный жеребёнок |''Ико, <small>жеребёнок</small>'' |- | rowspan="" |1983 |<abbr>ф</abbr> |Тайна «Чёрных дроздов» |''Гледис'' |- |1983 |<abbr>тсп</abbr> |Расследует бригада Бычкова |''Хельга'' |- |1984 |<abbr>тф</abbr> |Последний визит |''Барбара'' |- | rowspan="" |1985 |<abbr>ф</abbr> |Встретимся в метро |''Шура'' |- |1986 |<abbr>тсп</abbr> |Маленькая Баба-Яга |''Маленькая Баба-Яга'' |- |1986—1988 |<abbr>с</abbr> |Жизнь Клима Самгина |''Нехаева'' |- | rowspan="" |1987 |<abbr>ф</abbr> |Залив счастья |''Невельская'' |- | rowspan="" |1988 |<abbr>ф</abbr> |Предлагаю руку и сердце |<small>Имя персонажа не указано</small> |- |1989 |<abbr>мтф</abbr> |Васька |''Тата'' |- | rowspan="" |1989 |<abbr>ф</abbr> |Оно |''<small>блаженная</small> Аксиньюшка'' |- | rowspan="" |1993 |<abbr>ф</abbr> |Ты у меня одна |''попрошайка'' |- | rowspan="" |1995 |<abbr>ф</abbr> |Всё будет хорошо! |''жена Тузова'' |- |1999 |<abbr>с</abbr> |Улицы разбитых фонарей, серия «Честное пионерское» |''Коновалова'' |- | rowspan="" |2001 |<abbr>ф</abbr> |Коллекционер |''Вера'' |- |2001 |<abbr>с</abbr> |Агентство |''Наталья Павловна Лыняева, <small>менеджер</small>'' |- | rowspan="" |2005 |<abbr>ф</abbr> |Подлинная история поручика Ржевского |''Марина Панина'' |- | rowspan="" |2009 |<abbr>ф</abbr> |Третье дыхание |<small>Имя персонажа не указано</small> |- | rowspan="" |2017 |<abbr>ф</abbr> |Три сестры |''Ирина'' |} == Заўвагі == [[Катэгорыя:Актрысы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Актрысы СССР]] [[Катэгорыя:Актрысы Расіі]] [[Катэгорыя:Актрысы XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Фільмаграфія да дапрацоўкі]] [[Катэгорыя:Заслужаныя артысты Расійскай Федэрацыі]] [[Катэгорыя:Народныя артысты Расійскай Федэрацыі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мазыры]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1956 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 25 жніўня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1958 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 20 жніўня]] 3k7yld21h42v8on8g3a4q1yu916ljgf 5121956 5121867 2026-04-05T22:10:59Z JerzyKundrat 174 5121956 wikitext text/x-wiki {{Тэатральны дзеяч}} '''Ірына Сцяпанаўна Мазуркевіч''' ({{ВД-Прэамбула}}) — [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкая]] і расійская актрыса тэатра і кіно, [[Народны артыст Расійскай Федэрацыі|народная артыстка Расійскай Федэрацыі]] (2007) <ref name="lzy">{{Cite web|url=http://www.kremlin.ru/acts/bank/25504|title=Указ Президента РФ № 597 от 9 мая 2007 года|archive-url=https://web.archive.org/web/20190420043935/http://kremlin.ru/acts/bank/25504|archive-date=20 квітня 2019|access-date=11 травня 2019}}</ref>. == Біяграфія == З ранняга ўзросту Ірына восем гадоў займалася мастацкай гімнастыкай. Ва ўзросце 15 гадоў, скончыўшы восем класаў, яна паехала ў [[Ніжні Ноўгарад|Горкі]], дзе паступіла ў тэатральную вучэльню. Праз год у вучэльню прыбыў памочнік рэжысёра Віктар Цітоў, які рыхтаваўся да здымак спартыўнай драмы «Цуд з касічкамі» (паводле біяграфіі гімнасткі [[Вольга Корбут|Вольгі Корбут]]) на [[Масфільм|«Масфільме]]» і шукаў выканаўцу галоўнай ролі. Узяўшы яе фота, памочнік сышоў. Затым Ірыну некалькі разоў выклікалі на кінаспробы, пасля якіх, нарэшце, яе зацвердзілі ў галоўнай ролі. Затым яе фота, якое трапіла ў архіў [[Масфільм|«Масфільма»]], заўважыў [[рэжысёр]] [[Аляксандр Міта]]. Ён пачынаў здымаць фільм «Гісторыя пра тое, як цар Пётр арапа жаніў». Рушылі ўслед пробы, пасля якіх Міта некаторы час вагаўся паміж Мазуркевіч і іншай кандыдатурай. Выбар на Ірыну ўпаў дзякуючы [[Уладзімір Сямёнавіч Высоцкі|Уладзіміру Высоцкаму]], да якога рэжысёр звярнуўся з пытаннем, з кім бы ён хацеў здымацца. У 1977 годзе Ірына скончыла тэатральную вучэльню (майстэрня Мікалая Селівестравіча Хлібка). У дыпломным спектаклі «Шмат шуму з нічога» яе заўважыў Ігар Уладзіміраў — галоўны рэжысёр [[Санкт-Петербурзький академічний театр імені Ленради|тэатра імя Ленсавета]] . У тым годзе ён узначальваў выканаўчы камітэт тэатра і запрасіў яе ў трупу. Яна пачала працаваць статыстам <ref>{{Cite web|url=http://www.sobaka.ru/city/portrety/3980|title=Интервью порталу «Собака»|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124072738/https://www.sobaka.ru/city/portrety/3980|archive-date=24 листопада 2020|access-date=29 квітня 2020}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://yagazeta.com/lichnost/kumiry/irina_mazurkevich-_ya_ne_stavila_semyu_i_professiyu_na_chashi_vesov/|title=Ирина Мазуркевич: «Я не ставила семью и профессию на чаши весов»|archive-url=https://web.archive.org/web/20181009070055/http://yagazeta.com/lichnost/kumiry/irina_mazurkevich-_ya_ne_stavila_semyu_i_professiyu_na_chashi_vesov/|archive-date=9 жовтня 2018|access-date=29 квітня 2020}}</ref> . Ірыну Мазуркевіч і Анатоля Равіковіча зблізіў спектакль «Малы і Карлсан», у якім Ірына сыграла адпаведна Малога, а Анатоль —Карлсана. Яны пажаніліся ў ліпені 1980 года. У 1979 годзе яна сыграла ў музычнай камедыі Навума Бірмана «Трое ў лодцы, не лічачы сабакі». Затым рушыла ўслед роля ў фільме [[Эльдар Аляксандравіч Разанаў|Эльдара Разанава]] «Скажы слова пра беднага гусара». У далейшым актрыса часам сама адмаўлялася ад роляў, часам яе клікалі на спробы, але не зацвярджалі. Толькі ў канцы 1980-х гадоў — на пачатку 1990-х яна сыграла некалькі буйных роляў. У тэатры яна таксама была занятая не так часта, як хацелася б. Сярод рэдкіх буйных роляў — п'есы «Спяшайся рабіць дабро» і «Зінуля», якія засталіся сярод самых любімых актрысы. Не бачачы для сябе будучыні, Ірына Мазуркевіч у 1988 годзе пакінула тэатр імя Ленсавета і перайшла ў тэатр камедыі імя М.П.Акімава, дзе паступова стала адной з вядучых актрыс. У яе рэпертуары: * Зоя Пельц у спектаклі «Зойчына Кватэра»; * Місіс Пэйдж — «Віндзорскія гарэзы»; * Стэфі Блондэль — «Я хачу здымацца ў кіно»; * Эмілія Марці — «Сродак Макропулоса». У п'есе «Сродак Макропуласа» паводле п'есы [[Карал Чапек|Карэла Чапека]] гераіня Ірыны Мазуркевіч змагаецца за рэцэпт вечнага жыцця на працягу ўсяго часу, але ў рэшце рэшт, пражыўшы 300 гадоў і зразумеўшы ўсю ступень адзіноты чалавека, які жыве бясконца, яна адмаўляецца ад вечнага жыцця. == Сям'я == * Муж (з 1980 г.) — акцёр Анатоль Равіковіч (1936—2012) ** Дачка — Лізавета (28 снежня 1981 г.) *** Унукі — Мацвей і Ева == Узнагароды і званні == * [[Заслужаны артыст Расійскай Федэрацыі|Заслужаная артыстка Расійскай Федэрацыі]] (1994) <ref name="1450-1994">{{Cite web|url=http://www.kremlin.ru/acts/bank/6569|title=Указ президента РФ № 1450 от 6 июля 1994 года|archive-url=https://web.archive.org/web/20180706021752/http://www.kremlin.ru/acts/bank/6569|archive-date=6 липня 2018|access-date=11 травня 2019}}</ref> * [[Народны артыст Расійскай Федэрацыі|Народная артыстка Расійскай Федэрацыі]] (2007) <ref name="lzy">{{Cite web|url=http://www.kremlin.ru/acts/bank/25504|title=Указ Президента РФ № 597 от 9 мая 2007 года|archive-url=https://web.archive.org/web/20190420043935/http://kremlin.ru/acts/bank/25504|archive-date=20 квітня 2019|access-date=11 травня 2019}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20190420043935/http://kremlin.ru/acts/bank/25504 Указ Президента РФ № 597 от 9 мая 2007 года]. Архів [http://www.kremlin.ru/acts/bank/25504 оригіналу] за 20 квітня 2019<span class="reference-accessdate">. Процитовано 11 травня 2019</span>.</cite></ref> == Фільмаграфія ==   {| class="wikitable sortable" !Год ! !Название !Роль |- | rowspan="" |1974 |<abbr>ф</abbr> |Чудо с косичками |''Таня Малышева'' |- | rowspan="" |1976 |<abbr>ф</abbr> |Сказ про то, как царь Пётр арапа женил |''Наташа Ртищева'' |- | rowspan="" |1976 |<abbr>ф</abbr> |Сын председателя |''Томка'' |- | rowspan="" |1977 |<abbr>ф</abbr> |Открытая книга |''Маша Спешнева'' |- | rowspan="" |1979 |<abbr>ф</abbr> |Трое в лодке, не считая собаки |''Патриция'' |- | rowspan="" |1979 |<abbr>ф</abbr> |Белый танец или «Людвиг Варыньский» (Польша) |''Варвара Шулепникова'' |- | rowspan="" |1980 |<abbr>ф</abbr> |О бедном гусаре замолвите слово |''Настенька Бубенцова'' |- |1983 |<abbr>мф</abbr> |Ико — отважный жеребёнок |''Ико, <small>жеребёнок</small>'' |- | rowspan="" |1983 |<abbr>ф</abbr> |Тайна «Чёрных дроздов» |''Гледис'' |- |1983 |<abbr>тсп</abbr> |Расследует бригада Бычкова |''Хельга'' |- |1984 |<abbr>тф</abbr> |Последний визит |''Барбара'' |- | rowspan="" |1985 |<abbr>ф</abbr> |Встретимся в метро |''Шура'' |- |1986 |<abbr>тсп</abbr> |Маленькая Баба-Яга |''Маленькая Баба-Яга'' |- |1986—1988 |<abbr>с</abbr> |Жизнь Клима Самгина |''Нехаева'' |- | rowspan="" |1987 |<abbr>ф</abbr> |Залив счастья |''Невельская'' |- | rowspan="" |1988 |<abbr>ф</abbr> |Предлагаю руку и сердце |<small>Имя персонажа не указано</small> |- |1989 |<abbr>мтф</abbr> |Васька |''Тата'' |- | rowspan="" |1989 |<abbr>ф</abbr> |Оно |''<small>блаженная</small> Аксиньюшка'' |- | rowspan="" |1993 |<abbr>ф</abbr> |Ты у меня одна |''попрошайка'' |- | rowspan="" |1995 |<abbr>ф</abbr> |Всё будет хорошо! |''жена Тузова'' |- |1999 |<abbr>с</abbr> |Улицы разбитых фонарей, серия «Честное пионерское» |''Коновалова'' |- | rowspan="" |2001 |<abbr>ф</abbr> |Коллекционер |''Вера'' |- |2001 |<abbr>с</abbr> |Агентство |''Наталья Павловна Лыняева, <small>менеджер</small>'' |- | rowspan="" |2005 |<abbr>ф</abbr> |Подлинная история поручика Ржевского |''Марина Панина'' |- | rowspan="" |2009 |<abbr>ф</abbr> |Третье дыхание |<small>Имя персонажа не указано</small> |- | rowspan="" |2017 |<abbr>ф</abbr> |Три сестры |''Ирина'' |} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Мазуркевіч Ірына Сцяпанаўна}} [[Катэгорыя:Актрысы СССР]] [[Катэгорыя:Актрысы Расіі]] [[Катэгорыя:Актрысы XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Заслужаныя артысты Расійскай Федэрацыі]] [[Катэгорыя:Народныя артысты Расійскай Федэрацыі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мазыры]] dw3ejj5je5meoxry1v8ep2s0j5yzm43 5121957 5121956 2026-04-05T22:11:42Z JerzyKundrat 174 5121957 wikitext text/x-wiki {{Тэатральны дзеяч}} '''Ірына Сцяпанаўна Мазуркевіч''' ({{ВД-Прэамбула}}) — [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкая]] і расійская актрыса тэатра і кіно, [[Народны артыст Расійскай Федэрацыі|народная артыстка Расійскай Федэрацыі]] (2007) <ref name="lzy">{{Cite web|url=http://www.kremlin.ru/acts/bank/25504|title=Указ Президента РФ № 597 от 9 мая 2007 года|archive-url=https://web.archive.org/web/20190420043935/http://kremlin.ru/acts/bank/25504|archive-date=20 квітня 2019|access-date=11 травня 2019}}</ref>. == Біяграфія == З ранняга ўзросту Ірына восем гадоў займалася мастацкай гімнастыкай. Ва ўзросце 15 гадоў, скончыўшы восем класаў, яна паехала ў [[Ніжні Ноўгарад|Горкі]], дзе паступіла ў тэатральную вучэльню. Праз год у вучэльню прыбыў памочнік рэжысёра Віктар Цітоў, які рыхтаваўся да здымак спартыўнай драмы «Цуд з касічкамі» (паводле біяграфіі гімнасткі [[Вольга Корбут|Вольгі Корбут]]) на [[Масфільм|«Масфільме]]» і шукаў выканаўцу галоўнай ролі. Узяўшы яе фота, памочнік сышоў. Затым Ірыну некалькі разоў выклікалі на кінаспробы, пасля якіх, нарэшце, яе зацвердзілі ў галоўнай ролі. Затым яе фота, якое трапіла ў архіў «[[Масфільм]]а», заўважыў [[рэжысёр]] [[Аляксандр Міта]]. Ён пачынаў здымаць фільм «Гісторыя пра тое, як цар Пётр арапа жаніў». Рушылі ўслед пробы, пасля якіх Міта некаторы час вагаўся паміж Мазуркевіч і іншай кандыдатурай. Выбар на Ірыну ўпаў дзякуючы [[Уладзімір Сямёнавіч Высоцкі|Уладзіміру Высоцкаму]], да якога рэжысёр звярнуўся з пытаннем, з кім бы ён хацеў здымацца. У 1977 годзе Ірына скончыла тэатральную вучэльню (майстэрня Мікалая Селівестравіча Хлібка). У дыпломным спектаклі «Шмат шуму з нічога» яе заўважыў Ігар Уладзіміраў — галоўны рэжысёр [[Санкт-Петербурзький академічний театр імені Ленради|тэатра імя Ленсавета]] . У тым годзе ён узначальваў выканаўчы камітэт тэатра і запрасіў яе ў трупу. Яна пачала працаваць статыстам <ref>{{Cite web|url=http://www.sobaka.ru/city/portrety/3980|title=Интервью порталу «Собака»|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124072738/https://www.sobaka.ru/city/portrety/3980|archive-date=24 листопада 2020|access-date=29 квітня 2020}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://yagazeta.com/lichnost/kumiry/irina_mazurkevich-_ya_ne_stavila_semyu_i_professiyu_na_chashi_vesov/|title=Ирина Мазуркевич: «Я не ставила семью и профессию на чаши весов»|archive-url=https://web.archive.org/web/20181009070055/http://yagazeta.com/lichnost/kumiry/irina_mazurkevich-_ya_ne_stavila_semyu_i_professiyu_na_chashi_vesov/|archive-date=9 жовтня 2018|access-date=29 квітня 2020}}</ref> . Ірыну Мазуркевіч і Анатоля Равіковіча зблізіў спектакль «Малы і Карлсан», у якім Ірына сыграла адпаведна Малога, а Анатоль —Карлсана. Яны пажаніліся ў ліпені 1980 года. У 1979 годзе яна сыграла ў музычнай камедыі Навума Бірмана «Трое ў лодцы, не лічачы сабакі». Затым рушыла ўслед роля ў фільме [[Эльдар Аляксандравіч Разанаў|Эльдара Разанава]] «Скажы слова пра беднага гусара». У далейшым актрыса часам сама адмаўлялася ад роляў, часам яе клікалі на спробы, але не зацвярджалі. Толькі ў канцы 1980-х гадоў — на пачатку 1990-х яна сыграла некалькі буйных роляў. У тэатры яна таксама была занятая не так часта, як хацелася б. Сярод рэдкіх буйных роляў — п’есы «Спяшайся рабіць дабро» і «Зінуля», якія засталіся сярод самых любімых актрысы. Не бачачы для сябе будучыні, Ірына Мазуркевіч у 1988 годзе пакінула тэатр імя Ленсавета і перайшла ў тэатр камедыі імя М. П. Акімава, дзе паступова стала адной з вядучых актрыс. У яе рэпертуары: * Зоя Пельц у спектаклі «Зойчына Кватэра»; * Місіс Пэйдж — «Віндзорскія гарэзы»; * Стэфі Блондэль — «Я хачу здымацца ў кіно»; * Эмілія Марці — «Сродак Макропулоса». У п’есе «Сродак Макропуласа» паводле п’есы [[Карал Чапек|Карэла Чапека]] гераіня Ірыны Мазуркевіч змагаецца за рэцэпт вечнага жыцця на працягу ўсяго часу, але ў рэшце рэшт, пражыўшы 300 гадоў і зразумеўшы ўсю ступень адзіноты чалавека, які жыве бясконца, яна адмаўляецца ад вечнага жыцця. == Сям’я == * Муж (з 1980 г.) — акцёр Анатоль Равіковіч (1936—2012) ** Дачка — Лізавета (28 снежня 1981 г.) *** Унукі — Мацвей і Ева == Узнагароды і званні == * [[Заслужаны артыст Расійскай Федэрацыі|Заслужаная артыстка Расійскай Федэрацыі]] (1994) <ref name="1450-1994">{{Cite web|url=http://www.kremlin.ru/acts/bank/6569|title=Указ президента РФ № 1450 от 6 июля 1994 года|archive-url=https://web.archive.org/web/20180706021752/http://www.kremlin.ru/acts/bank/6569|archive-date=6 липня 2018|access-date=11 травня 2019}}</ref> * [[Народны артыст Расійскай Федэрацыі|Народная артыстка Расійскай Федэрацыі]] (2007) <ref name="lzy">{{Cite web|url=http://www.kremlin.ru/acts/bank/25504|title=Указ Президента РФ № 597 от 9 мая 2007 года|archive-url=https://web.archive.org/web/20190420043935/http://kremlin.ru/acts/bank/25504|archive-date=20 квітня 2019|access-date=11 травня 2019}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20190420043935/http://kremlin.ru/acts/bank/25504 Указ Президента РФ № 597 от 9 мая 2007 года]. Архів [http://www.kremlin.ru/acts/bank/25504 оригіналу] за 20 квітня 2019<span class="reference-accessdate">. Процитовано 11 травня 2019</span>.</cite></ref> == Фільмаграфія ==   {| class="wikitable sortable" !Год ! !Название !Роль |- | rowspan="" |1974 |<abbr>ф</abbr> |Чудо с косичками |''Таня Малышева'' |- | rowspan="" |1976 |<abbr>ф</abbr> |Сказ про то, как царь Пётр арапа женил |''Наташа Ртищева'' |- | rowspan="" |1976 |<abbr>ф</abbr> |Сын председателя |''Томка'' |- | rowspan="" |1977 |<abbr>ф</abbr> |Открытая книга |''Маша Спешнева'' |- | rowspan="" |1979 |<abbr>ф</abbr> |Трое в лодке, не считая собаки |''Патриция'' |- | rowspan="" |1979 |<abbr>ф</abbr> |Белый танец или «Людвиг Варыньский» (Польша) |''Варвара Шулепникова'' |- | rowspan="" |1980 |<abbr>ф</abbr> |О бедном гусаре замолвите слово |''Настенька Бубенцова'' |- |1983 |<abbr>мф</abbr> |Ико — отважный жеребёнок |''Ико, <small>жеребёнок</small>'' |- | rowspan="" |1983 |<abbr>ф</abbr> |Тайна «Чёрных дроздов» |''Гледис'' |- |1983 |<abbr>тсп</abbr> |Расследует бригада Бычкова |''Хельга'' |- |1984 |<abbr>тф</abbr> |Последний визит |''Барбара'' |- | rowspan="" |1985 |<abbr>ф</abbr> |Встретимся в метро |''Шура'' |- |1986 |<abbr>тсп</abbr> |Маленькая Баба-Яга |''Маленькая Баба-Яга'' |- |1986—1988 |<abbr>с</abbr> |Жизнь Клима Самгина |''Нехаева'' |- | rowspan="" |1987 |<abbr>ф</abbr> |Залив счастья |''Невельская'' |- | rowspan="" |1988 |<abbr>ф</abbr> |Предлагаю руку и сердце |<small>Имя персонажа не указано</small> |- |1989 |<abbr>мтф</abbr> |Васька |''Тата'' |- | rowspan="" |1989 |<abbr>ф</abbr> |Оно |''<small>блаженная</small> Аксиньюшка'' |- | rowspan="" |1993 |<abbr>ф</abbr> |Ты у меня одна |''попрошайка'' |- | rowspan="" |1995 |<abbr>ф</abbr> |Всё будет хорошо! |''жена Тузова'' |- |1999 |<abbr>с</abbr> |Улицы разбитых фонарей, серия «Честное пионерское» |''Коновалова'' |- | rowspan="" |2001 |<abbr>ф</abbr> |Коллекционер |''Вера'' |- |2001 |<abbr>с</abbr> |Агентство |''Наталья Павловна Лыняева, <small>менеджер</small>'' |- | rowspan="" |2005 |<abbr>ф</abbr> |Подлинная история поручика Ржевского |''Марина Панина'' |- | rowspan="" |2009 |<abbr>ф</abbr> |Третье дыхание |<small>Имя персонажа не указано</small> |- | rowspan="" |2017 |<abbr>ф</abbr> |Три сестры |''Ирина'' |} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Мазуркевіч Ірына Сцяпанаўна}} [[Катэгорыя:Актрысы СССР]] [[Катэгорыя:Актрысы Расіі]] [[Катэгорыя:Актрысы XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Заслужаныя артысты Расійскай Федэрацыі]] [[Катэгорыя:Народныя артысты Расійскай Федэрацыі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мазыры]] 0u0rju4kuusfffniagfndy8o3zqd7wb 1 805537 5121859 2026-04-05T20:58:12Z Аляксандр Белы 46814 /* шаблон марафона трэба сюды ляпіць */ новы падраздзел 5121859 wikitext text/x-wiki == шаблон марафона трэба сюды ляпіць == шаблон марафона трэба сюды ляпіць, у размовы, а не ў тэкст артыкула. наколькі я зразумеў [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 23:58, 5 красавіка 2026 (+03) tc9f04r9msksyrt8kmxkb2kddpbsoao 1 805538 5121860 2026-04-05T20:59:02Z Аляксандр Белы 46814 /* Гэты артыкул створаны ў рамках марафона «WikiGap 2026 Belarus». */ новы падраздзел 5121860 wikitext text/x-wiki == {{Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} == <nowiki>{{</nowiki>[[Шаблон:Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus|Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus]]<nowiki>}}</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 23:59, 5 красавіка 2026 (+03) ts9e7favk6ph7vnbislwt74vl60vt2g 0 805539 5121984 2026-04-06T00:24:17Z IshaBarnes 124956 Створана перакладам старонкі «[[:en:Special:Redirect/revision/1344606005|BlackBerry]]» 5121984 wikitext text/x-wiki '''BlackBerry''' — гэта скасаваны брэнд мабільных прылад, якія распрацоўваліся канадскай кампаніяй Research In Motion (RIM, пазней BlackBerry Limited) да 2016 года.<ref>{{Cite web|url=http://www.rim.com/company/|title=RIM Company – Learn about Research in Motion|publisher=RIM|access-date=September 23, 2012}}</ref> Першай прыладай пад брэндам BlackBerry быў [[пэйджар]] BlackBerry 950, выпушчаны ў 1999 годзе ў Паўночнай Амерыцы. Пэйджары BlackBerry мелі значную перавагу над іншымі пейджарамі, бо мелі двухбаковую сувязь замест звычайнай у пэйджарах таго часу аднабаковай. Яны дазвалялі выкарыстоўваць [[Электронная пошта|электронную пошту]] па бесправадной сувязі, што дало іх карыстальнікам магчымасць быць [[анлайн]] без [[Персанальны камп’ютар|персанальных камп'ютараў]]. Пэйджары BlackBerry сталі вельмі папулярнымі ў карпаратыўных колах ЗША і Канады. Яны таксама заваявалі рэпутацыю як сродак бяспечнай сувязі, таму найбуйнейшым карыстальнікам прылад BlackBerry стаў урад ЗША. RIM прадставіла прылады BlackBerry у Еўропе ў верасні 2001 года. У 2002 годзе быў выпушчаны першы [[мабільны тэлефон]] BlackBerry - BlackBerry 5810. Ён працаваў у сетцы [[GSM]] і прапанаваў паслугі электроннай пошты і прагляду [[Вэб-сайт|вэб-сайтаў]] праз GPRS.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.mobilephonemuseum.com/phone-detail/blackbarry-5810|title=BlackBerry - 5810|website=www.mobilephonemuseum.com|access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.nbcnews.com/id/wbna3078379|title=The BlackBerry gets a phone|website=NBC News|date=2002-05-01|access-date=2025-05-25}}</ref> Пасля выпуску [[Смартфон|смартфона]] BlackBerry Pearl у верасні 2006 года, а таксама [[Месэнджар|месэнджара]] BlackBerry Messenger, BlackBerry зацікавіліся спажыўцы па-за межамі традыцыйнай карпаратыўнай базы карыстальнікаў,<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.forbes.com/2006/12/08/phones-music-internet-tech-cx_df_1208cellphones_slide.html|title=In Pictures: Hottest Cellphones 2006|author=Frommer|first=Dan|website=Forbes|access-date=2025-05-19}}</ref> што значна паўплывала на развіццё [[Смартфон|смартфонаў]] у той час.<ref>{{Cite web|url=https://www.washingtonexaminer.com/news/business/568693/the-extraordinary-rise-and-fall-of-blackberry/|title=The extraordinary rise and fall of BlackBerry - Washington Examiner|author=Loop|first=Emma|date=January 28, 2022}}</ref> Смартфоны BlackBerry некаторы час былі самымі папулярнымі ў ЗША. Пік выкарыстання прылад BlackBerry прыйшоўся на верасень 2011 года, на той момант па ўсім свеце налічвалася 85 мільёнаў карыстальнікаў BlackBerry.<ref>{{Cite web|url=http://bgr.com/2013/06/28/blackberry-subscribers-q1-2014/|title=BlackBerry Subscribers 2014|website=[[Boy Genius Report]]|date=June 28, 2013}}</ref> У наступныя гады рынак змяніўся на карысць прылад з [[Android]] і [[iOS]] ; колькасць прылад BlackBerry знізілася да 23 мільёнаў у сакавіку 2016 года. У 2015 годзе пачаўся выпуск смартфонаў пад брэндам BlackBerry на базе Android, першым стаў BlackBerry Priv. 28 верасня 2016 года кампанія BlackBerry Limited (раней Research In Motion) абвясціла, што спыніць уласную распрацоўку прылад BlackBerry.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-37493566|title=Blackberry stops designing own phones|author=Foxx|first=Chris|date=September 28, 2016|publisher=[[BBC News]]}}</ref> Далейшую распрацоўку пад брэндам BlackBerry вялі па ліцэнзіі некалькі асобных кампаній: BB Merah Putih для [[Інданезія|інданезійскага]] рынку, Optiemus Infracom для [[Паўднёвая Азія|паўднёваазіяцкага]] рынку і BlackBerry Mobile для ўсіх астатніх рынкаў.<ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/BBMobile/status/1224331849201258496|title=pic.twitter.com/jhcfVHjVqL|author=Mobile|first=BlackBerry|website=@BBMobile|date=2020-02-03|access-date=2020-02-04}}</ref> Новыя прадукты пад брэндам BlackBerry не змаглі атрымаць добрых пазіцый на рынку і апошні раз выпускаліся ў 2020 годзе.<ref>{{Cite web|url=https://www.digitaltrends.com/mobile/tcl-ends-blackberry-phone-production-news/|title=TCL won't make BlackBerry phones anymore, sending the brand back into Noncé limbo|website=www.digitaltrends.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200204090102/https://www.digitaltrends.com/mobile/tcl-ends-blackberry-phone-production-news/|archive-date=February 4, 2020|access-date=2020-02-04|url-status=dead}}</ref> 4 студзеня 2022 года BlackBerry Limited спыніла паслугі праграмнай платформы BlackBerry, якія ўключалі электронную пошту blackberry.net, BlackBerry Messenger, BlackBerry World, BlackBerry Protect і галасавы пошук.<ref>{{Cite web|url=https://blackberry.com/us/en/company/overview|title=About Us|website=BlackBerry|date=January 4, 2022|access-date=February 27, 2025}}</ref> Пасля спынення вытворчасці смартфонаў і аказання паслуг для прылад BlackBerry, кампанія BlackBerry Limited засяродзілася на распрацоўцы праграмнага забеспячэння, у тым ліку для кібербяспекі і IoT, і дагэтуль валодае крытычна важнымі патэнтамі на праграмнае забеспячэнне. [[Файл:Barack_Obama_in_Air_Force_Two.jpg|справа|міні|Барак Абама з BlackBerry падчас палёту]] == Знешнія спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|http://www.blackberrymobile.com/}} [[Катэгорыя:Гандлёвыя маркі]] [[Катэгорыя:Смартфоны]] [[Катэгорыя:Мабільныя прылады]] mvrjioga8f6m4q219agj1vsgq4th4do 5121985 5121984 2026-04-06T00:26:47Z IshaBarnes 124956 афармленне 5121985 wikitext text/x-wiki '''BlackBerry''' — гэта скасаваны [[брэнд]] мабільных прылад, якія распрацоўваліся канадскай кампаніяй Research In Motion (RIM, пазней BlackBerry Limited) да 2016 года.<ref>{{Cite web|url=http://www.rim.com/company/|title=RIM Company – Learn about Research in Motion|publisher=RIM|access-date=September 23, 2012}}</ref> Першай прыладай пад брэндам BlackBerry быў [[пэйджар]] BlackBerry 950, выпушчаны ў 1999 годзе ў Паўночнай Амерыцы. Пэйджары BlackBerry мелі значную перавагу над іншымі пейджарамі, бо мелі двухбаковую сувязь замест звычайнай у пэйджарах таго часу аднабаковай. Яны дазвалялі выкарыстоўваць [[Электронная пошта|электронную пошту]] па бесправадной сувязі, што дало іх карыстальнікам магчымасць быць [[анлайн]] без [[Персанальны камп’ютар|персанальных камп’ютараў]]. Пэйджары BlackBerry сталі вельмі папулярнымі ў карпаратыўных колах ЗША і Канады. Яны таксама заваявалі рэпутацыю як сродак бяспечнай сувязі, таму найбуйнейшым карыстальнікам прылад BlackBerry стаў урад ЗША. RIM прадставіла прылады BlackBerry у Еўропе ў верасні 2001 года. [[Файл:Barack_Obama_in_Air_Force_Two.jpg|справа|міні|Барак Абама з BlackBerry падчас палёту]] У 2002 годзе быў выпушчаны першы [[мабільны тэлефон]] BlackBerry — BlackBerry 5810. Ён працаваў у сетцы [[GSM]] і прапанаваў паслугі электроннай пошты і прагляду [[Вэб-сайт|вэб-сайтаў]] праз GPRS.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.mobilephonemuseum.com/phone-detail/blackbarry-5810|title=BlackBerry - 5810|website=www.mobilephonemuseum.com|access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.nbcnews.com/id/wbna3078379|title=The BlackBerry gets a phone|website=NBC News|date=2002-05-01|access-date=2025-05-25}}</ref> Пасля выпуску [[смартфон]]а BlackBerry Pearl у верасні 2006 года, а таксама [[месэнджар]]а BlackBerry Messenger, BlackBerry зацікавіліся спажыўцы па-за межамі традыцыйнай карпаратыўнай базы карыстальнікаў,<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.forbes.com/2006/12/08/phones-music-internet-tech-cx_df_1208cellphones_slide.html|title=In Pictures: Hottest Cellphones 2006|author=Frommer|first=Dan|website=Forbes|access-date=2025-05-19}}</ref> што значна паўплывала на развіццё [[Смартфон|смартфонаў]] у той час.<ref>{{Cite web|url=https://www.washingtonexaminer.com/news/business/568693/the-extraordinary-rise-and-fall-of-blackberry/|title=The extraordinary rise and fall of BlackBerry - Washington Examiner|author=Loop|first=Emma|date=January 28, 2022}}</ref> Смартфоны BlackBerry некаторы час былі самымі папулярнымі ў ЗША. Пік выкарыстання прылад BlackBerry прыйшоўся на верасень 2011 года, на той момант па ўсім свеце налічвалася 85 мільёнаў карыстальнікаў BlackBerry.<ref>{{Cite web|url=http://bgr.com/2013/06/28/blackberry-subscribers-q1-2014/|title=BlackBerry Subscribers 2014|website=[[Boy Genius Report]]|date=June 28, 2013}}</ref> У наступныя гады рынак змяніўся на карысць прылад з [[Android]] і [[iOS]]; колькасць прылад BlackBerry знізілася да 23 мільёнаў у сакавіку 2016 года. У 2015 годзе пачаўся выпуск смартфонаў пад брэндам BlackBerry на базе Android, першым стаў BlackBerry Priv. 28 верасня 2016 года кампанія BlackBerry Limited (раней Research In Motion) абвясціла, што спыніць уласную распрацоўку прылад BlackBerry.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-37493566|title=Blackberry stops designing own phones|author=Foxx|first=Chris|date=September 28, 2016|publisher=[[BBC News]]}}</ref> Далейшую распрацоўку пад брэндам BlackBerry вялі па ліцэнзіі некалькі асобных кампаній: BB Merah Putih для [[Інданезія|інданезійскага]] рынку, Optiemus Infracom для [[Паўднёвая Азія|паўднёваазіяцкага]] рынку і BlackBerry Mobile для ўсіх астатніх рынкаў.<ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/BBMobile/status/1224331849201258496|title=pic.twitter.com/jhcfVHjVqL|author=Mobile|first=BlackBerry|website=@BBMobile|date=2020-02-03|access-date=2020-02-04}}</ref> Новыя прадукты пад брэндам BlackBerry не змаглі атрымаць добрых пазіцый на рынку і апошні раз выпускаліся ў 2020 годзе.<ref>{{Cite web|url=https://www.digitaltrends.com/mobile/tcl-ends-blackberry-phone-production-news/|title=TCL won't make BlackBerry phones anymore, sending the brand back into Noncé limbo|website=www.digitaltrends.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200204090102/https://www.digitaltrends.com/mobile/tcl-ends-blackberry-phone-production-news/|archive-date=February 4, 2020|access-date=2020-02-04|url-status=dead}}</ref> 4 студзеня 2022 года BlackBerry Limited спыніла паслугі праграмнай платформы BlackBerry, якія ўключалі электронную пошту blackberry.net, BlackBerry Messenger, BlackBerry World, BlackBerry Protect і галасавы пошук.<ref>{{Cite web|url=https://blackberry.com/us/en/company/overview|title=About Us|website=BlackBerry|date=January 4, 2022|access-date=February 27, 2025}}</ref> Пасля спынення вытворчасці смартфонаў і аказання паслуг для прылад BlackBerry, кампанія BlackBerry Limited засяродзілася на распрацоўцы праграмнага забеспячэння, у тым ліку для кібербяспекі і IoT, і дагэтуль валодае крытычна важнымі патэнтамі на праграмнае забеспячэнне. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Знешнія спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|http://www.blackberrymobile.com/}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гандлёвыя маркі]] [[Катэгорыя:Смартфоны]] [[Катэгорыя:Мабільныя прылады]] okgudlace72s1258pzumxkg1dp7tfv6 5121987 5121985 2026-04-06T00:34:44Z IshaBarnes 124956 дапаўненне 5121987 wikitext text/x-wiki {{Картка таварнага знака}} '''BlackBerry''' — гэта скасаваны [[брэнд]] мабільных прылад, якія распрацоўваліся канадскай кампаніяй Research In Motion (RIM, пазней BlackBerry Limited) да 2016 года.<ref>{{Cite web|url=http://www.rim.com/company/|title=RIM Company – Learn about Research in Motion|publisher=RIM|access-date=September 23, 2012}}</ref> Першай прыладай пад брэндам BlackBerry быў [[пэйджар]] BlackBerry 950, выпушчаны ў 1999 годзе ў Паўночнай Амерыцы. Пэйджары BlackBerry мелі значную перавагу над іншымі пейджарамі, бо мелі двухбаковую сувязь замест звычайнай у пэйджарах таго часу аднабаковай. Яны дазвалялі выкарыстоўваць [[Электронная пошта|электронную пошту]] па бесправадной сувязі, што дало іх карыстальнікам магчымасць быць [[анлайн]] без [[Персанальны камп’ютар|персанальных камп’ютараў]]. Пэйджары BlackBerry сталі вельмі папулярнымі ў карпаратыўных колах ЗША і Канады. Яны таксама заваявалі рэпутацыю як сродак бяспечнай сувязі, таму найбуйнейшым карыстальнікам прылад BlackBerry стаў урад ЗША. RIM прадставіла прылады BlackBerry у Еўропе ў верасні 2001 года. [[Файл:Barack_Obama_in_Air_Force_Two.jpg|справа|міні|Барак Абама з BlackBerry падчас палёту]] У 2002 годзе быў выпушчаны першы [[мабільны тэлефон]] BlackBerry — BlackBerry 5810. Ён працаваў у сетцы [[GSM]] і прапанаваў паслугі электроннай пошты і прагляду [[Вэб-сайт|вэб-сайтаў]] праз GPRS.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.mobilephonemuseum.com/phone-detail/blackbarry-5810|title=BlackBerry - 5810|website=www.mobilephonemuseum.com|access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.nbcnews.com/id/wbna3078379|title=The BlackBerry gets a phone|website=NBC News|date=2002-05-01|access-date=2025-05-25}}</ref> Пасля выпуску [[смартфон]]а BlackBerry Pearl у верасні 2006 года, а таксама [[месэнджар]]а BlackBerry Messenger, BlackBerry зацікавіліся спажыўцы па-за межамі традыцыйнай карпаратыўнай базы карыстальнікаў,<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.forbes.com/2006/12/08/phones-music-internet-tech-cx_df_1208cellphones_slide.html|title=In Pictures: Hottest Cellphones 2006|author=Frommer|first=Dan|website=Forbes|access-date=2025-05-19}}</ref> што значна паўплывала на развіццё [[Смартфон|смартфонаў]] у той час.<ref>{{Cite web|url=https://www.washingtonexaminer.com/news/business/568693/the-extraordinary-rise-and-fall-of-blackberry/|title=The extraordinary rise and fall of BlackBerry - Washington Examiner|author=Loop|first=Emma|date=January 28, 2022}}</ref> Смартфоны BlackBerry некаторы час былі самымі папулярнымі ў ЗША. Пік выкарыстання прылад BlackBerry прыйшоўся на верасень 2011 года, на той момант па ўсім свеце налічвалася 85 мільёнаў карыстальнікаў BlackBerry.<ref>{{Cite web|url=http://bgr.com/2013/06/28/blackberry-subscribers-q1-2014/|title=BlackBerry Subscribers 2014|website=[[Boy Genius Report]]|date=June 28, 2013}}</ref> У наступныя гады рынак змяніўся на карысць прылад з [[Android]] і [[iOS]]; колькасць прылад BlackBerry знізілася да 23 мільёнаў у сакавіку 2016 года. У 2015 годзе пачаўся выпуск смартфонаў пад брэндам BlackBerry на базе Android, першым стаў BlackBerry Priv. 28 верасня 2016 года кампанія BlackBerry Limited (раней Research In Motion) абвясціла, што спыніць уласную распрацоўку прылад BlackBerry.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-37493566|title=Blackberry stops designing own phones|author=Foxx|first=Chris|date=September 28, 2016|publisher=[[BBC News]]}}</ref> Далейшую распрацоўку пад брэндам BlackBerry вялі па ліцэнзіі некалькі асобных кампаній: BB Merah Putih для [[Інданезія|інданезійскага]] рынку, Optiemus Infracom для [[Паўднёвая Азія|паўднёваазіяцкага]] рынку і BlackBerry Mobile для ўсіх астатніх рынкаў.<ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/BBMobile/status/1224331849201258496|title=pic.twitter.com/jhcfVHjVqL|author=Mobile|first=BlackBerry|website=@BBMobile|date=2020-02-03|access-date=2020-02-04}}</ref> Новыя прадукты пад брэндам BlackBerry не змаглі атрымаць добрых пазіцый на рынку і апошні раз выпускаліся ў 2020 годзе.<ref>{{Cite web|url=https://www.digitaltrends.com/mobile/tcl-ends-blackberry-phone-production-news/|title=TCL won't make BlackBerry phones anymore, sending the brand back into Noncé limbo|website=www.digitaltrends.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200204090102/https://www.digitaltrends.com/mobile/tcl-ends-blackberry-phone-production-news/|archive-date=February 4, 2020|access-date=2020-02-04|url-status=dead}}</ref> 4 студзеня 2022 года BlackBerry Limited спыніла паслугі праграмнай платформы BlackBerry, якія ўключалі электронную пошту blackberry.net, BlackBerry Messenger, BlackBerry World, BlackBerry Protect і галасавы пошук.<ref>{{Cite web|url=https://blackberry.com/us/en/company/overview|title=About Us|website=BlackBerry|date=January 4, 2022|access-date=February 27, 2025}}</ref> Пасля спынення вытворчасці смартфонаў і аказання паслуг для прылад BlackBerry, кампанія BlackBerry Limited засяродзілася на распрацоўцы праграмнага забеспячэння, у тым ліку для кібербяспекі і IoT, і дагэтуль валодае крытычна важнымі патэнтамі на праграмнае забеспячэнне. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Знешнія спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|http://www.blackberrymobile.com/}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гандлёвыя маркі]] [[Катэгорыя:Смартфоны]] [[Катэгорыя:Мабільныя прылады]] 01tr20gym71wcg22bwer09s685ny7bp 5121993 5121987 2026-04-06T00:44:13Z IshaBarnes 124956 дапаўненне, вікіфікацыя 5121993 wikitext text/x-wiki {{Картка таварнага знака}} '''BlackBerry''' — гэта скасаваны [[брэнд]] мабільных прылад, якія распрацоўваліся канадскай кампаніяй Research In Motion (RIM, пазней BlackBerry Limited) да 2016 года.<ref>{{Cite web|url=http://www.rim.com/company/|title=RIM Company – Learn about Research in Motion|publisher=RIM|access-date=September 23, 2012}}</ref> Першай прыладай пад брэндам BlackBerry быў [[пэйджар]] BlackBerry 950, выпушчаны ў 1999 годзе ў Паўночнай Амерыцы. Пэйджары BlackBerry мелі значную перавагу над іншымі пейджарамі, бо мелі двухбаковую сувязь замест звычайнай у пэйджарах таго часу аднабаковай. Яны дазвалялі выкарыстоўваць [[Электронная пошта|электронную пошту]] па бесправадной сувязі, што дало іх карыстальнікам магчымасць быць [[анлайн]] без [[Персанальны камп’ютар|персанальных камп’ютараў]]. Пэйджары BlackBerry сталі вельмі папулярнымі ў карпаратыўных колах ЗША і Канады. Яны таксама заваявалі рэпутацыю як сродак бяспечнай сувязі, таму найбуйнейшым карыстальнікам прылад BlackBerry стаў [[урад ЗША]]. RIM прадставіла прылады BlackBerry у Еўропе ў верасні 2001 года. [[Файл:Barack_Obama_in_Air_Force_Two.jpg|справа|міні|Барак Абама з BlackBerry падчас палёту]] У 2002 годзе быў выпушчаны першы [[мабільны тэлефон]] BlackBerry — BlackBerry 5810. Ён працаваў у сетцы [[GSM]] і прапанаваў паслугі электроннай пошты і прагляду [[Вэб-сайт|вэб-сайтаў]] праз GPRS.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.mobilephonemuseum.com/phone-detail/blackbarry-5810|title=BlackBerry - 5810|website=www.mobilephonemuseum.com|access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.nbcnews.com/id/wbna3078379|title=The BlackBerry gets a phone|website=NBC News|date=2002-05-01|access-date=2025-05-25}}</ref> [[Файл:BlackBerry_8820,_BlackBerry_Bold_9900_and_BlackBerry_Classic.jpg|справа|міні|Прыклады смартфонаў BlackBerry з традыцыйнай [[QWERTY]]-клавіятурай]] Пасля выпуску [[смартфон]]а BlackBerry Pearl у верасні 2006 года, а таксама [[месэнджар]]а BlackBerry Messenger, BlackBerry зацікавіліся спажыўцы па-за межамі традыцыйнай карпаратыўнай базы карыстальнікаў,<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.forbes.com/2006/12/08/phones-music-internet-tech-cx_df_1208cellphones_slide.html|title=In Pictures: Hottest Cellphones 2006|author=Frommer|first=Dan|website=Forbes|access-date=2025-05-19}}</ref> што значна паўплывала на развіццё [[Смартфон|смартфонаў]] у той час.<ref>{{Cite web|url=https://www.washingtonexaminer.com/news/business/568693/the-extraordinary-rise-and-fall-of-blackberry/|title=The extraordinary rise and fall of BlackBerry - Washington Examiner|author=Loop|first=Emma|date=January 28, 2022}}</ref> Смартфоны BlackBerry некаторы час былі самымі папулярнымі ў ЗША. Пік выкарыстання прылад BlackBerry прыйшоўся на верасень 2011 года, на той момант па ўсім свеце налічвалася 85 мільёнаў карыстальнікаў BlackBerry.<ref>{{Cite web|url=http://bgr.com/2013/06/28/blackberry-subscribers-q1-2014/|title=BlackBerry Subscribers 2014|website=Boy Genius Report|date=June 28, 2013}}</ref> У наступныя гады рынак змяніўся на карысць прылад з [[Android]] і [[iOS]]; колькасць прылад BlackBerry знізілася да 23 мільёнаў у сакавіку 2016 года. У 2015 годзе пачаўся выпуск смартфонаў пад брэндам BlackBerry на базе Android, першым стаў BlackBerry Priv. 28 верасня 2016 года кампанія BlackBerry Limited (раней Research In Motion) абвясціла, што спыніць уласную распрацоўку прылад BlackBerry.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-37493566|title=Blackberry stops designing own phones|author=Foxx|first=Chris|date=September 28, 2016|publisher=[[BBC News]]}}</ref> Далейшую распрацоўку пад брэндам BlackBerry вялі па ліцэнзіі некалькі асобных кампаній: BB Merah Putih для [[Інданезія|інданезійскага]] рынку, Optiemus Infracom для [[Паўднёвая Азія|паўднёваазіяцкага]] рынку і BlackBerry Mobile для ўсіх астатніх рынкаў.<ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/BBMobile/status/1224331849201258496|title=pic.twitter.com/jhcfVHjVqL|author=Mobile|first=BlackBerry|website=@BBMobile|date=2020-02-03|access-date=2020-02-04}}</ref> Новыя прадукты пад брэндам BlackBerry не змаглі атрымаць добрых пазіцый на рынку і апошні раз выпускаліся ў 2020 годзе.<ref>{{Cite web|url=https://www.digitaltrends.com/mobile/tcl-ends-blackberry-phone-production-news/|title=TCL won't make BlackBerry phones anymore, sending the brand back into Noncé limbo|website=www.digitaltrends.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200204090102/https://www.digitaltrends.com/mobile/tcl-ends-blackberry-phone-production-news/|archive-date=February 4, 2020|access-date=2020-02-04|url-status=dead}}</ref> 4 студзеня 2022 года BlackBerry Limited спыніла паслугі праграмнай платформы BlackBerry, якія ўключалі электронную пошту blackberry.net, BlackBerry Messenger, BlackBerry World, BlackBerry Protect і галасавы пошук.<ref>{{Cite web|url=https://blackberry.com/us/en/company/overview|title=About Us|website=BlackBerry|date=January 4, 2022|access-date=February 27, 2025}}</ref> Пасля спынення вытворчасці смартфонаў і аказання паслуг для прылад BlackBerry, кампанія BlackBerry Limited засяродзілася на [[Распрацоўка праграмнага забеспячэння|распрацоўцы праграмнага забеспячэння]], у тым ліку для [[Кібербяспека|кібербяспекі]] і [[IoT]], і дагэтуль валодае крытычна важнымі патэнтамі на праграмнае забеспячэнне. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Знешнія спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|http://www.blackberrymobile.com/}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гандлёвыя маркі]] [[Катэгорыя:Смартфоны]] [[Катэгорыя:Мабільныя прылады]] 8qqmviywepx35irhsup8o2qkzcoaln7 0 805540 5121986 2026-04-06T00:27:51Z IshaBarnes 124956 старонка-перасылка 5121986 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[BlackBerry]] ogoyhsort9etqvggjpelmo793xeo3p5 0 805541 5121989 2026-04-06T00:43:20Z IshaBarnes 124956 старонка-перасылка 5121989 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Інтэрнэт рэчаў]] kqinocimvweotctogslpv6zrqoll2f7 0 805542 5122057 2026-04-06T05:06:55Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{Кінематаграфіст}} '''Роб Райнер''' ({{lang-en|Rob Reiner}}; {{ДН|6|3|1947}}, Бронкс, Нью-Ёрк — {{ДС|14|12|2025}}, Брэнтвуд, Лос-Анджэлес) — амерыканскі [[акцёр]], кінарэжысёр, прадзюсар, сцэнарыст і грамадскі дзеяч. Як акцёр ён вядомы па тэлесерыяле «Усё ў сям’і», а як рэжысёр — п...» 5122057 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Роб Райнер''' ({{lang-en|Rob Reiner}}; {{ДН|6|3|1947}}, Бронкс, Нью-Ёрк — {{ДС|14|12|2025}}, Брэнтвуд, Лос-Анджэлес) — амерыканскі [[акцёр]], кінарэжысёр, прадзюсар, сцэнарыст і грамадскі дзеяч. Як акцёр ён вядомы па тэлесерыяле «Усё ў сям’і», а як рэжысёр — па фільмах «Застанься са мной», «Калі Гары сустрэў Салі», «Некалькі добрых хлопцаў», «Мізэры» і «Спіс жаданняў». {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Райнер}} [[Катэгорыя:Акцёры ЗША]] md54fphg0qe3p4o0va1qsq4kon8e44i 5122059 5122057 2026-04-06T05:13:15Z Rymchonak 22863 5122059 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Роб Райнер''' ({{lang-en|Rob Reiner}}; {{ДН|6|3|1947}}, Бронкс, Нью-Ёрк — {{ДС|14|12|2025}}, Брэнтвуд, Лос-Анджэлес) — амерыканскі [[акцёр]], кінарэжысёр, прадзюсар, сцэнарыст і грамадскі дзеяч. Як акцёр ён вядомы па тэлесерыяле «Усё ў сям’і», а як рэжысёр — па фільмах «Застанься са мной», «Калі Гары сустрэў Салі», «Некалькі добрых хлопцаў», «Мізэры» і «Спіс жаданняў». == Фільмаграфія == === Рэжысёр === * (1987) «[[Прынцэса-нявеста (фільм)|Прынцэса-нявеста]]» {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Райнер}} [[Катэгорыя:Акцёры ЗША]] mh1jkz4qof0i2inezyojcm1zeugmx7d 5122061 5122059 2026-04-06T05:14:38Z Rymchonak 22863 /* Фільмаграфія */ 5122061 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Роб Райнер''' ({{lang-en|Rob Reiner}}; {{ДН|6|3|1947}}, Бронкс, Нью-Ёрк — {{ДС|14|12|2025}}, Брэнтвуд, Лос-Анджэлес) — амерыканскі [[акцёр]], кінарэжысёр, прадзюсар, сцэнарыст і грамадскі дзеяч. Як акцёр ён вядомы па тэлесерыяле «Усё ў сям’і», а як рэжысёр — па фільмах «Застанься са мной», «Калі Гары сустрэў Салі», «Некалькі добрых хлопцаў», «Мізэры» і «Спіс жаданняў». == Фільмаграфія == === Рэжысёр === * (1987) «[[Прынцэса-нявеста (фільм)|Прынцэса-нявеста]]» * (2014) «[[І так ідзе]]» {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Райнер}} [[Катэгорыя:Акцёры ЗША]] gab4vh9nvxtj0x62dka051v2csbiul5 5122063 5122061 2026-04-06T05:17:04Z Rymchonak 22863 /* Фільмаграфія */ 5122063 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Роб Райнер''' ({{lang-en|Rob Reiner}}; {{ДН|6|3|1947}}, Бронкс, Нью-Ёрк — {{ДС|14|12|2025}}, Брэнтвуд, Лос-Анджэлес) — амерыканскі [[акцёр]], кінарэжысёр, прадзюсар, сцэнарыст і грамадскі дзеяч. Як акцёр ён вядомы па тэлесерыяле «Усё ў сям’і», а як рэжысёр — па фільмах «Застанься са мной», «Калі Гары сустрэў Салі», «Некалькі добрых хлопцаў», «Мізэры» і «Спіс жаданняў». == Фільмаграфія == === Акцёр === * (2013) «[[Воўк з Уол-стрыт]]» — бацька Белфарта === Рэжысёр === * (1987) «[[Прынцэса-нявеста (фільм)|Прынцэса-нявеста]]» * (2014) «[[І так ідзе]]» {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Райнер}} [[Катэгорыя:Акцёры ЗША]] 4u6ksqv52bjlqj1og4f1p0brad0ptxj 5122064 5122063 2026-04-06T05:17:38Z Rymchonak 22863 5122064 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Роб Райнер''' ({{lang-en|Rob Reiner}}; {{ДН|6|3|1947}}, Бронкс, Нью-Ёрк — {{ДС|14|12|2025}}, Брэнтвуд, Лос-Анджэлес) — амерыканскі [[акцёр]], кінарэжысёр, прадзюсар, сцэнарыст і грамадскі дзеяч. Як акцёр ён вядомы па тэлесерыяле «Усё ў сям’і», а як рэжысёр — па фільмах «Застанься са мной», «[[Калі Гары сустрэў Салі]]», «Некалькі добрых хлопцаў», «Мізэры» і «Спіс жаданняў». == Фільмаграфія == === Акцёр === * (2013) «[[Воўк з Уол-стрыт]]» — бацька Белфарта === Рэжысёр === * (1987) «[[Прынцэса-нявеста (фільм)|Прынцэса-нявеста]]» * (2014) «[[І так ідзе]]» {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Райнер}} [[Катэгорыя:Акцёры ЗША]] bxo5p8krbv0wtyae9e989ddwtsdy5k0 5122077 5122064 2026-04-06T05:31:06Z Rymchonak 22863 /* Рэжысёр */ +1 5122077 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Роб Райнер''' ({{lang-en|Rob Reiner}}; {{ДН|6|3|1947}}, Бронкс, Нью-Ёрк — {{ДС|14|12|2025}}, Брэнтвуд, Лос-Анджэлес) — амерыканскі [[акцёр]], кінарэжысёр, прадзюсар, сцэнарыст і грамадскі дзеяч. Як акцёр ён вядомы па тэлесерыяле «Усё ў сям’і», а як рэжысёр — па фільмах «Застанься са мной», «[[Калі Гары сустрэў Салі]]», «Некалькі добрых хлопцаў», «Мізэры» і «Спіс жаданняў». == Фільмаграфія == === Акцёр === * (2013) «[[Воўк з Уол-стрыт]]» — бацька Белфарта === Рэжысёр === * (1987) «[[Прынцэса-нявеста (фільм)|Прынцэса-нявеста]]» * (1989) «[[Калі Гары сустрэў Салі]]» * (2014) «[[І так ідзе]]» {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Райнер}} [[Катэгорыя:Акцёры ЗША]] nbsqm8vsi8ft8chlrouvuhpcrgkjyk3 0 805543 5122068 2026-04-06T05:24:04Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{Асоба}} '''Нора Эфран''' ({{lang-en|Nora Ephron}}; {{ДН|19|5|1941}}, Верхні Вестсайд, Нью-Ёрк — {{ДС|26|6|2012}}, Манхэтэн, Нью-Ёрк) — амерыканскі кінарэжысёр, сцэнарыстка, кінапрадзюсар, навеліст, журналістка, пісьменніца і блогер. Вядомая сваімі рамантычнымі камедыямі і з’яўл...» 5122068 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Нора Эфран''' ({{lang-en|Nora Ephron}}; {{ДН|19|5|1941}}, Верхні Вестсайд, Нью-Ёрк — {{ДС|26|6|2012}}, Манхэтэн, Нью-Ёрк) — амерыканскі кінарэжысёр, сцэнарыстка, кінапрадзюсар, навеліст, журналістка, пісьменніца і блогер. Вядомая сваімі рамантычнымі камедыямі і з’яўляецца трохразовым намінантам на прэмію «[[Оскар]]» за найлепшы арыгінальны сцэнарый: «Сілквуд», «[[Калі Гары сустрэў Салі]]» і «Бадзёрыя ў Сіэтле». Яна часам пісала са сваёй сястрой — Дэліяй Эфран. {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Эфран}} [[Катэгорыя:Кінарэжысёры ЗША]] l0qzpbina2ih0xcut5k8j2rrt94pp24 0 805544 5122074 2026-04-06T05:29:28Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{Фільм}} '''«Калі Гары сустрэў Салі»''' ({{lang-en|When Harry Met Sally…}}) — амерыканская рамантычная камедыя рэжысёра [[Роб Райнер|Роба Райнера]], знятая паводле сцэнарыя [[Нора Эфран|Норы Эфран]]. Галоўныя ролі выканалі [[Білі Крыстал]] і [[Мег Раян]]. Маці рэжысёра Эстэл...» 5122074 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Калі Гары сустрэў Салі»''' ({{lang-en|When Harry Met Sally…}}) — амерыканская рамантычная камедыя рэжысёра [[Роб Райнер|Роба Райнера]], знятая паводле сцэнарыя [[Нора Эфран|Норы Эфран]]. Галоўныя ролі выканалі [[Білі Крыстал]] і [[Мег Раян]]. Маці рэжысёра Эстэл Райнер сыграла эпізадычную ролю наведвальніцы кавярні з адзінай рэплікай, якая стала крылатай («Прынясіце мне тое ж, што і ёй»). Карціна паднімае пытанне «Ці могуць мужчыны і жанчыны калі-небудзь быць проста сябрамі?» і закранае многія тэмы пра адносіны, якія сталі бытавымі паняццямі, такімі як «высокі ўзровень абслугоўвання» і «пераходны чалавек». Вытокі фільма былі выведзены з вяртання рэжысёра да халасцяцкага жыцця пасля разводу. Інтэрв’ю, якое Эфран правяла з Райнерам, паслужыла асновай фільма. Галоўная гераіня стала зборнай выявай сцэнарысткі і некаторых яе сяброў. Зацвердзіўшыся на ролю, Крыстал занёс уласны фундуш у сцэнар, зрабіўшы свайго персанажа яшчэ смяшней. Эфрон забяспечыла большую частку фільма дыялогавай структурай, пабудаванай на сяброўстве Райнера і Крыстала. [[Катэгорыя:Фільмы 1989 года]] 4ihaza4jobyswrdbeexejk0rlg2webl 5122075 5122074 2026-04-06T05:30:18Z Rymchonak 22863 5122075 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Калі Гары сустрэў Салі»''' ({{lang-en|When Harry Met Sally…}}) — амерыканская рамантычная камедыя рэжысёра [[Роб Райнер|Роба Райнера]], знятая паводле сцэнарыя [[Нора Эфран|Норы Эфран]]. Галоўныя ролі выканалі [[Білі Крыстал]] і [[Мег Раян]]. Маці рэжысёра Эстэл Райнер сыграла эпізадычную ролю наведвальніцы кавярні з адзінай рэплікай, якая стала крылатай («Прынясіце мне тое ж, што і ёй»). Карціна паднімае пытанне «Ці могуць мужчыны і жанчыны калі-небудзь быць проста сябрамі?» і закранае многія тэмы пра адносіны, якія сталі бытавымі паняццямі, такімі як «высокі ўзровень абслугоўвання» і «пераходны чалавек». Вытокі фільма былі выведзены з вяртання рэжысёра да халасцяцкага жыцця пасля разводу. Інтэрв’ю, якое Эфран правяла з Райнерам, паслужыла асновай фільма. Галоўная гераіня стала зборнай выявай сцэнарысткі і некаторых яе сяброў. Зацвердзіўшыся на ролю, Крыстал занёс уласны фундуш у сцэнар, зрабіўшы свайго персанажа яшчэ смяшней. Эфрон забяспечыла большую частку фільма дыялогавай структурай, пабудаванай на сяброўстве Райнера і Крыстала. {{зноскі}} [[Катэгорыя:Фільмы 1989 года]] 3fvp72nbpzh667ju9h2mqx94haadq41 0 805545 5122078 2026-04-06T05:32:50Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Ордэн Базыльян]] 5122078 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ордэн Базыльян]] p94f7zk2dfmlshj4doyxjuhhg83wz0k 0 805546 5122084 2026-04-06T05:57:13Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Тупічэўскі манастыр (Мсціслаў)]] 5122084 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Тупічэўскі манастыр (Мсціслаў)]] d0myx3bujc702tsux02jktadkqr6ti5 0 805547 5122096 2026-04-06T06:44:20Z Аляксандр Белы 46814 Створана перакладам старонкі «[[:uk:Special:Redirect/revision/41943939|Рахіль Баумволь]]» 5122096 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Рахіль Баўмволь''' (таксама вядомая як&nbsp;— Рохл Боймвал <ref>{{Cite web|url=http://expositions.nlr.ru/ex_olcaa/memodates/baumvol.php|title=К 100-летию со дня рождения Рахили Баумволь|website=expositions.nlr.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20201019162112/http://expositions.nlr.ru/ex_olcaa/memodates/baumvol.php|archive-date=19 жовтня 2020|access-date=2020-11-23}}</ref>, {{Lang-he|רחל בוימוול‎}} ‎; 04.03.1914 г. [[Адэса]] — 16 чэрвеня 2000 г., [[Іерусалім]]) — савецкая і ізраільская паэтэса, [[Мовазнавец|лінгвістка]], перакладчыца, аўтарка шматлікіх дзіцячых кніг, пісала на [[Ідыш|ідышы]] і рускай мовах.{{Пачатак цытаты}}Було мені постійною перепоною Моє древнє ім'я Рахіль. ---- І з серйозністю тверезою Мені радили друзі Стати Раїсою чи Розою. ---- Та на книгах, моїх творіннях, Обкладинок рушачи стиль, Красувалося, тим не менш, Моє повне ім'я Рахіль…{{Канец цытаты}} == Біяграфія == Рахіль Баўмволь нарадзілася ў Адэсе падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны.]] Яе бацька, Іегуда-Лейба Баўмволь, быў вядомым яўрэйскім драматургам і заснавальнікам яўрэйскага прафесійнага тэатра. У 1920 годзе падчас пераезду тэатральнай трупы з Кіева ў Адэсу ў выніку пагрому ён быў забіты, пасля чаго Рэйчэл з маці пераехала ў [[Масква|Маскву]] . Яна вучылася ў Другім [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|Маскоўскім дзяржаўным універсітэце]] на яўрэйскім аддзяленні літаратурнага факультэта, які скончыла ў паэта [[Зеновій Телесін|Зяновія Тэлесіна]], за якога і выйшла замуж. У 1935 годзе па камандзіроўцы пераехала з ім у Мінск, дзе жылі і працавалі іх сябры, паэты Мошэ Кульбак і Эля Каган. Мошэ Кульбака расстралялі як ворага народа ў 1937 годзе. Цудам выратаваны ад сталінскіх катавальных камер, Эля Каган загінуў падчас вызвалення Беларусі. У пачатку лета 1941 года Рахіль Баўмволь прыехала ў Маскву наведаць маці <ref>{{Cite web|url=https://www.kontinent.org/article.php?aid=51710f1aec6de|title=РАХИЛЬ БАУМВОЛЬ — ХРАНИТЕЛЬНИЦА ЕВРЕЙСКОГО СЛОВА|website=www.kontinent.org|access-date=2020-11-23}}</ref>, дзе іх заспела [[Другая сусветная вайна]] . Зеновій Целясін пайшоў на фронт, а Рахіль з сям'ёй маці [[Эвакуацыя|эвакуяваліся]] ў [[Ташкент]] . Пасля заканчэння Другой сусветнай вайны яны вярнуліся ў Маскву. Яна цяжка перажыла смерць мужа ў 1996 годзе. Апошнія гады жыцця Рахіль Баўмволь былі цяжкімі, яна гаварыла амаль нечутна і не заўсёды выразна. Амаль слабая, з пастаянным болем і праблемамі з дыханнем і слыхам, яна з цяжкасцю перасоўвалася па кватэры. Нягледзячы на гэта, паэтка пісала і публікавалася да апошніх дзён свайго жыцця. <ref>{{Cite web|url=http://www.melik-pashaev.ru/authors/baumvol-rahil|title=Баумволь Рахиль {{!}} Издательство «Мелик-Пашаев»|website=www.melik-pashaev.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130225351/http://melik-pashaev.ru/authors/baumvol-rahil|archive-date=30 листопада 2020|access-date=2020-11-23}}</ref> Памерла 16 чэрвеня 2000 года ў Іерусаліме. == Літаратурная дзейнасць == Да 1947 года яна публікавала свае творы на ідышы. З-за антысеміцкай кампаніі, разгорнутай у Маскве, яўрэйскае выдавецтва «Дэр Эмес» («Праўда»), з якім супрацоўнічала аўтарка, спыніла сваю дзейнасць.{{Пачатак цытаты}}…Література на їдиш перестала виходити, та й російською друкуватися письменникам євреям стало майже неможливо. Я стала писати для дітей, а також перекладати. Від літератури ми з чоловіком не відійшли, і, гадаю, це нас врятувало морально. Ми голодували, але коли писали, про все на світі забували. Знайшлися хороші люди, які давали «негритянську» роботу… Кожен день когось із єврейських письменників, та й не тільки єврейських, відвозив «чорний ворон». Кожен день ми очікували арешту…{{Канец цытаты}}У 1947 годзе [[Роберт Фальк]] напісаў [https://www.chayka.org/file/10402 партрэт] Рахіль Баўмволь. Гэтая карціна захоўваецца ў [[Дзяржаўная Траццякоўская галерэя|Трэццякоўскай галерэі]] . <ref>{{Cite web|url=https://www.partner-inform.de/partner/detail/2017/4/238/8442/rahil-baumvol-ja-kak-shhenok-obnjuhivala-zhizn|title=Рахиль Баумволь: «Я, как щенок, обнюхивала жизнь»|website=www.partner-inform.de|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128092919/https://www.partner-inform.de/partner/detail/2017/4/238/8442/rahil-baumvol-ja-kak-shhenok-obnjuhivala-zhizn|archive-date=28 січня 2021|access-date=2020-11-23}}</ref> Не маючы магчымасці публікавацца на роднай мове, Баўмволь пачала пісаць, перакладаць, а пазней і публікавацца на рускай мове. Адна за адной пачалі з'яўляцца яе дзіцячыя кнігі і пераклады з ідыша на рускую мову. У 1971 годзе яна разам з мужам падала заяву на дазвол на выезд у Ізраіль, што прывяло да іх неадкладнага выключэння з [[Саюз пісьменнікаў СССР|Саюза пісьменнікаў СССР]], а сакрэтны загад начальніка Галоўнага ўпраўлення па ахове дзяржаўных сакрэтаў у друкаваных выданнях (цэнзурнага аддзела) з грыфам «ДСК» («для службовага карыстання») абвяшчаў, што адгэтуль кнігі Рахіль Баўмволь будуць выключаны з продажу і з усіх бібліятэк СССР. <ref>{{Cite web|url=https://magazines.gorky.media/novyi_mi/2000/4/pred-groznym-likom-starosti-svoej.html|title=“Пред грозным ликом старости своей…” — Журнальный зал|website=magazines.gorky.media|archive-url=https://web.archive.org/web/20200826181832/https://magazines.gorky.media/novyi_mi/2000/4/pred-groznym-likom-starosti-svoej.html|archive-date=26 серпня 2020|access-date=2020-11-23}}</ref> Раней у Ізраіль эміграваў яе сын, матэматык Юлій Баўмволь, якога за актыўнае распаўсюджванне дысідэнцкіх лістоў і заяў называлі «каралём [[Самвыдат|самвыдату»]] . Жывучы ў Ізраілі, Рэйчал Баўмволь і Зеновій Тэлесін нанава атрымалі прафесійнае прызнанне, прычым Рахіль працягвала пісаць на ідышы. Яе кнігі былі апублікаваныя на ідышы, [[Іўрыт|іўрыце]] і рускай мовах, і дагэтуль выдаюцца ў ЗША, Ізраілі, Расіі і Еўрапейскім Саюзе. == Заўвагі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Херсонскай губерні]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Ізраіля]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылка на Вікісховішча непасрэдна ў артыкуле]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Іерусаліме]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 2000 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 16 чэрвеня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Адэсе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1914 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 4 сакавіка]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] 3aulhbjyph9tht75qu8lmp25dibjyom 5122097 5122096 2026-04-06T06:54:19Z Аляксандр Белы 46814 вычытка 5122097 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Рахіль Баўмволь''' (таксама вядомая як Рохл Боймвал <ref>{{Cite web|url=http://expositions.nlr.ru/ex_olcaa/memodates/baumvol.php|title=К 100-летию со дня рождения Рахили Баумволь|website=expositions.nlr.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20201019162112/http://expositions.nlr.ru/ex_olcaa/memodates/baumvol.php|archive-date=19 жовтня 2020|access-date=2020-11-23}}</ref>, {{Lang-he|רחל בוימוול‎}} ‎; 04.03.1914 г. [[Адэса]] — 16 чэрвеня 2000 г., [[Іерусалім]]) — савецкая і ізраільская паэтэса, [[Мовазнавец|лінгвістка]], перакладчыца, аўтарка шматлікіх дзіцячых кніг, пісала на [[Ідыш|ідышы]] і рускай мовах.{{Пачатак цытаты}}Було мені постійною перепоною Моє древнє ім'я Рахіль. ---- І з серйозністю тверезою Мені радили друзі Стати Раїсою чи Розою. ---- Та на книгах, моїх творіннях, Обкладинок рушачи стиль, Красувалося, тим не менш, Моє повне ім'я Рахіль…{{Канец цытаты}} == Біяграфія == Рахіль Баўмволь нарадзілася ў Адэсе падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны.]] Яе бацька, Іегуда-Лейба Баўмволь, быў вядомым яўрэйскім драматургам і заснавальнікам яўрэйскага прафесійнага тэатра. У 1920 годзе падчас пераезду тэатральнай трупы з Кіева ў Адэсу ў [[Казаціне]] ў выніку пагрому ён быў забіты польскімі вайскоўцамі на вачах у сям'і, пасля чаго Рэйчэл з маці пераехала ў [[Масква|Маскву]] . Яна вучылася ў Другім [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|Маскоўскім дзяржаўным універсітэце]] на яўрэйскім аддзяленні літаратурнага факультэта, які скончыла разам з паэтам [[Зеновій Телесін|Зяновія Тэлесіна]], за якога і выйшла замуж. У 1935 годзе па камандзіроўцы пераехала з ім у Мінск, дзе жылі і працавалі іх сябры, паэты [[Майсей Саламонавіч Кульбак|Мойшэ Кульбак]] і [[Эля Каган]]. Мошэ Кульбака расстралялі як ворага народа ў 1937 годзе. Цудам выратаваны ад сталінскіх катавальняў, Эля Каган загінуў падчас вызвалення Беларусі. У пачатку лета 1941 года Рахіль Баўмволь з мужам прыехала ў Маскву наведаць маці <ref>{{Cite web|url=https://www.kontinent.org/article.php?aid=51710f1aec6de|title=РАХИЛЬ БАУМВОЛЬ — ХРАНИТЕЛЬНИЦА ЕВРЕЙСКОГО СЛОВА|website=www.kontinent.org|access-date=2020-11-23}}</ref>, дзе іх заспела [[Другая сусветная вайна]]. Зеновій Целясін пайшоў на фронт, а Рахіль з сям'ёй маці [[Эвакуацыя|эвакуяваліся]] ў [[Ташкент]] . Пасля заканчэння Другой сусветнай вайны яны вярнуліся ў Маскву. Яна цяжка перажыла смерць мужа ў 1996 годзе. Апошнія гады жыцця Рахіль Баўмволь былі цяжкімі, яна гаварыла амаль нечутна і не заўсёды выразна. Амаль слабая, з пастаянным болем і праблемамі з дыханнем і слыхам, яна з цяжкасцю перасоўвалася па кватэры. Нягледзячы на гэта, паэтка пісала і публікавалася да апошніх дзён свайго жыцця. <ref>{{Cite web|url=http://www.melik-pashaev.ru/authors/baumvol-rahil|title=Баумволь Рахиль {{!}} Издательство «Мелик-Пашаев»|website=www.melik-pashaev.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130225351/http://melik-pashaev.ru/authors/baumvol-rahil|archive-date=30 листопада 2020|access-date=2020-11-23}}</ref> Памерла 16 чэрвеня 2000 года ў Іерусаліме. == Літаратурная дзейнасць == Да 1947 года яна публікавала свае творы на ідышы. З-за антысеміцкай кампаніі, разгорнутай у СССР у 1948 годзе, яўрэйскае выдавецтва «Дэр Эмес» («Праўда»), з якім супрацоўнічала аўтарка, спыніла сваю дзейнасць.{{Пачатак цытаты}}…Література на їдиш перестала виходити, та й російською друкуватися письменникам євреям стало майже неможливо. Я стала писати для дітей, а також перекладати. Від літератури ми з чоловіком не відійшли, і, гадаю, це нас врятувало морально. Ми голодували, але коли писали, про все на світі забували. Знайшлися хороші люди, які давали «негритянську» роботу… Кожен день когось із єврейських письменників, та й не тільки єврейських, відвозив «чорний ворон». Кожен день ми очікували арешту…{{Канец цытаты}}У 1947 годзе [[Роберт Фальк]] напісаў [https://www.chayka.org/file/10402 партрэт] Рахіль Баўмволь. Гэтая карціна захоўваецца ў [[Дзяржаўная Траццякоўская галерэя|Трэццякоўскай галерэі]] <ref>{{Cite web|url=https://www.partner-inform.de/partner/detail/2017/4/238/8442/rahil-baumvol-ja-kak-shhenok-obnjuhivala-zhizn|title=Рахиль Баумволь: «Я, как щенок, обнюхивала жизнь»|website=www.partner-inform.de|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128092919/https://www.partner-inform.de/partner/detail/2017/4/238/8442/rahil-baumvol-ja-kak-shhenok-obnjuhivala-zhizn|archive-date=28 січня 2021|access-date=2020-11-23}}</ref>. Не маючы магчымасці публікавацца на роднай мове, Баўмволь пачала пісаць, перакладаць, а пазней і публікавацца на рускай мове. Адна за адной пачалі з'яўляцца яе дзіцячыя кнігі і пераклады з ідыша на рускую мову. У 1960 годзе быў апублікаваны яе пераклад на рускую рамана Мойшэ Кульбака «Зелманцы». У 1971 годзе яна разам з мужам падала заяву на дазвол на выезд у Ізраіль, што прывяло да іх неадкладнага выключэння з [[Саюз пісьменнікаў СССР|Саюза пісьменнікаў СССР]], а сакрэтны загад начальніка Галоўнага ўпраўлення па ахове дзяржаўных сакрэтаў у друкаваных выданнях (цэнзурнага аддзела) з грыфам «ДСК» («для службовага карыстання») абвяшчаў, што адгэтуль кнігі Рахіль Баўмволь будуць выключаны з продажу і з усіх бібліятэк СССР. <ref>{{Cite web|url=https://magazines.gorky.media/novyi_mi/2000/4/pred-groznym-likom-starosti-svoej.html|title=“Пред грозным ликом старости своей…” — Журнальный зал|website=magazines.gorky.media|archive-url=https://web.archive.org/web/20200826181832/https://magazines.gorky.media/novyi_mi/2000/4/pred-groznym-likom-starosti-svoej.html|archive-date=26 серпня 2020|access-date=2020-11-23}}</ref> Раней у Ізраіль эміграваў яе сын, матэматык Юлій Баўмволь, якога за актыўнае распаўсюджванне дысідэнцкіх лістоў і заяў называлі «каралём [[Самвыдат|самвыдату»]]. Жывучы ў Ізраілі, Рэйчал Баўмволь і Зеновій Тэлесін нанава атрымалі прафесійнае прызнанне, прычым Рахіль працягвала пісаць на ідышы. Яе кнігі былі апублікаваныя на ідышы, [[Іўрыт|іўрыце]] і рускай мовах, і дагэтуль выдаюцца ў ЗША, Ізраілі, Расіі і Еўрапейскім Саюзе. == Заўвагі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Херсонскай губерні]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Ізраіля]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылка на Вікісховішча непасрэдна ў артыкуле]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Іерусаліме]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 2000 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 16 чэрвеня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Адэсе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1914 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 4 сакавіка]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] lhrxlzeez2kmdyi06upow24ikl44wt6 5122104 5122097 2026-04-06T07:22:28Z Аляксандр Белы 46814 вычытка 5122104 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Рахіль Баўмволь''' (таксама вядомая як Рохл Боймвал <ref name=":0">{{Cite web|url=http://expositions.nlr.ru/ex_olcaa/memodates/baumvol.php|title=К 100-летию со дня рождения Рахили Баумволь|website=expositions.nlr.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20201019162112/http://expositions.nlr.ru/ex_olcaa/memodates/baumvol.php|archive-date=19 жовтня 2020|access-date=2020-11-23}}</ref>, {{Lang-he|רחל בוימוול‎}} ‎; 04.03.1914 г. [[Адэса]] — 16 чэрвеня 2000 г., [[Іерусалім]]) — савецкая і ізраільская паэтэса, [[Мовазнавец|лінгвістка]], перакладчыца, аўтарка шматлікіх дзіцячых кніг, пісала на [[Ідыш|ідышы]] і рускай мовах. ''Было мне сталай перашкодай'' ''Маё старажытнае імя Рахіль.'' ''І з сур'ёзнасцю цвярозай мае сябры раілі мне стаць Раісай ці Розай.'' ''Але на кнігах, маіх творах, вокладках, змяняючы стыль, красавалася, тым не менш,'' ''Маё поўнае імя Рахіль...'' == Біяграфія == Рахіль Баўмволь нарадзілася ў Адэсе напярэдадні [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны.]] Яе бацька, Іегуда-Лейба Баўмволь, быў вядомым яўрэйскім драматургам і заснавальнікам яўрэйскага прафесійнага тэатра. У 1920 годзе падчас пераезду тэатральнай трупы з Кіева ў Адэсу ў [[Казаціне]] ў выніку пагрому ён быў забіты польскімі вайскоўцамі на вачах у сям'і, пасля чаго Рэйчэл з маці пераехала ў [[Масква|Маскву]] . Яна таксама была паранена падчас нападу і заставалася прыкаванай да ложка на працягу некалькіх гадоў пасля гэтага <ref name=":0" />. Яна вучылася ў Другім [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|Маскоўскім дзяржаўным універсітэце]] на яўрэйскім аддзяленні літаратурнага факультэта, які скончыла разам з паэтам [[Зеновій Телесін|Зяновія Цялесінам]], за якога і выйшла замуж. У 1935 годзе па камандзіроўцы пераехала з ім у [[Мінск]], дзе жылі і працавалі іх сябры, паэты [[Майсей Саламонавіч Кульбак|Мойшэ Кульбак]] і [[Эля Каган]]. Мошэ Кульбака расстралялі як ворага народа ў 1937 годзе. Цудам выратаваны ад сталінскіх катавальняў, Эля Каган загінуў падчас вызвалення Беларусі. У пачатку лета 1941 года Рахіль Баўмволь з мужам прыехала ў Маскву наведаць маці <ref>{{Cite web|url=https://www.kontinent.org/article.php?aid=51710f1aec6de|title=РАХИЛЬ БАУМВОЛЬ — ХРАНИТЕЛЬНИЦА ЕВРЕЙСКОГО СЛОВА|website=www.kontinent.org|access-date=2020-11-23}}</ref>, дзе іх заспела [[Другая сусветная вайна]]. Зіновій Цялесін пайшоў на фронт, а Рахіль з сям'ёй маці [[Эвакуацыя|эвакуяваліся]] ў [[Ташкент]]. Пасля заканчэння Другой сусветнай вайны яны вярнуліся ў Маскву. У 1971 годзе яна разам з мужам падала заяву на дазвол на выезд у [[Ізраіль]], што прывяло да іх неадкладнага выключэння з [[Саюз пісьменнікаў СССР|Саюза пісьменнікаў СССР]], а сакрэтны загад начальніка Галоўнага ўпраўлення па ахове дзяржаўных сакрэтаў у друкаваных выданнях (цэнзурнага аддзела) з грыфам «ДСК» («для службовага карыстання») абвяшчаў, што адгэтуль кнігі Рахіль Баўмволь будуць выключаны з продажу і з усіх бібліятэк СССР. <ref>{{Cite web|url=https://magazines.gorky.media/novyi_mi/2000/4/pred-groznym-likom-starosti-svoej.html|title=“Пред грозным ликом старости своей…” — Журнальный зал|website=magazines.gorky.media|archive-url=https://web.archive.org/web/20200826181832/https://magazines.gorky.media/novyi_mi/2000/4/pred-groznym-likom-starosti-svoej.html|archive-date=26 серпня 2020|access-date=2020-11-23}}</ref> Раней у Ізраіль эміграваў яе сын, матэматык Юлій Баўмволь, якога за актыўнае распаўсюджванне дысідэнцкіх лістоў і заяў называлі «каралём [[Самвыдат|самвыдату»]]. Яна цяжка перажыла смерць мужа ў 1996 годзе. Апошнія гады жыцця Рахіль Баўмволь былі цяжкімі, яна гаварыла амаль нечутна і не заўсёды выразна. Вельмі слабая, з пастаянным болем і праблемамі з дыханнем і слыхам, яна з цяжкасцю перасоўвалася па кватэры. Нягледзячы на гэта, паэтка пісала і публікавалася да апошніх дзён свайго жыцця <ref>{{Cite web|url=http://www.melik-pashaev.ru/authors/baumvol-rahil|title=Баумволь Рахиль {{!}} Издательство «Мелик-Пашаев»|website=www.melik-pashaev.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130225351/http://melik-pashaev.ru/authors/baumvol-rahil|archive-date=30 листопада 2020|access-date=2020-11-23}}</ref>. Памерла 16 чэрвеня 2000 года ў Іерусаліме. == Літаратурная дзейнасць == Калі дзяўчынцы было дзевяць гадоў, цыкл яе вершаў з'явіўся ў габрэйскім часопісе ў Парыжы. З таго часу вершы Рахілі Баўмволь друкаваліся ў розных дзіцячых і маладзёжных часопісах, а калі ёй споўнілася шаснаццаць, выйшла яе першая кніжка<ref name=":1">[https://www.livelib.ru/author/325061-rahil-baumvol Рахиль Баумволь]. ''www.livelib.ru''. </ref>. Да 1947 года яна публікавала свае творы на [[Ідыш|ідышы]]. З-за антысеміцкай кампаніі, разгорнутай у СССР у 1948 годзе, яўрэйскае выдавецтва «Дэр Эмес» («Праўда»), з якім супрацоўнічала аўтарка, спыніла сваю дзейнасць. ''…Літаратура на ідышы перастала выходзіць, дый па-руску друкавацца для яўрэйскіх пісьменнікаў стала амаль немагчыма. Я пачала пісаць для дзяцей, а таксама перакладаць. Мы з мужам не кінулі літаратуру, і, здаецца, гэта нас маральна выратавала. Мы галадалі, але калі пісалі, забываліся пра ўсё на свеце. Былі добрыя людзі, якія давалі нам «негрыцянскую» працу… Кожны дзень кагосьці з яўрэйскіх пісьменнікаў, ды і не толькі яўрэйскіх, забіраў «чорны крумкач». Кожны дзень мы чакалі арышту''…<ref name=":1" /> У 1947 годзе [[Роберт Фальк]] напісаў [https://www.chayka.org/file/10402 партрэт] Рахіль Баўмволь. Гэтая карціна захоўваецца ў [[Дзяржаўная Траццякоўская галерэя|Трэццякоўскай галерэі]] <ref>{{Cite web|url=https://www.partner-inform.de/partner/detail/2017/4/238/8442/rahil-baumvol-ja-kak-shhenok-obnjuhivala-zhizn|title=Рахиль Баумволь: «Я, как щенок, обнюхивала жизнь»|website=www.partner-inform.de|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128092919/https://www.partner-inform.de/partner/detail/2017/4/238/8442/rahil-baumvol-ja-kak-shhenok-obnjuhivala-zhizn|archive-date=28 січня 2021|access-date=2020-11-23}}</ref>. Не маючы магчымасці публікавацца на роднай мове, Баўмволь пачала пісаць, перакладаць, а пазней і публікавацца на рускай мове. Адна за адной пачалі з'яўляцца яе дзіцячыя кнігі і пераклады з ідыша на рускую мову. У 1960 годзе быў апублікаваны яе пераклад на рускую рамана Мойшэ Кульбака «Зелманцы». Жывучы ў Ізраілі, Рахіль Баўмволь і Зеновій Цялесін нанава атрымалі прафесійнае прызнанне, прычым Рахіль працягвала пісаць на ідышы. Яе кнігі былі апублікаваныя на ідышы, [[Іўрыт|іўрыце]] і рускай мовах, і дагэтуль выдаюцца ў ЗША, Ізраілі, Расіі і Еўрапейскім Саюзе. == Заўвагі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Херсонскай губерні]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Ізраіля]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылка на Вікісховішча непасрэдна ў артыкуле]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Іерусаліме]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 2000 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 16 чэрвеня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Адэсе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1914 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 4 сакавіка]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] fu9masl3gatzszfb4vpbhogkc74jvck 5122262 5122104 2026-04-06T09:30:26Z Аляксандр Белы 46814 вычытка далей 5122262 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Рахіль Баўмволь''' (таксама вядомая як Рохл Боймвал <ref name=":0">{{Cite web|url=http://expositions.nlr.ru/ex_olcaa/memodates/baumvol.php|title=К 100-летию со дня рождения Рахили Баумволь|website=expositions.nlr.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20201019162112/http://expositions.nlr.ru/ex_olcaa/memodates/baumvol.php|archive-date=19 жовтня 2020|access-date=2020-11-23}}</ref>, {{Lang-he|רחל בוימוול‎}} ‎; [[Руская мова|рус.]] Рахиль Львовна Баумволь, 04.03.1914 г. [[Адэса]] — 16 чэрвеня 2000 г., [[Іерусалім]]) — савецкая і ізраільская паэтэса, [[Мовазнавец|лінгвістка]], перакладчыца, аўтарка шматлікіх дзіцячых кніг, пісала на [[Ідыш|ідышы]] і рускай мовах. ''Было мне сталай перашкодай'' ''Маё старажытнае імя Рахіль.'' ''І з сур'ёзнасцю цвярозай мае сябры раілі мне стаць Раісай ці Розай.'' ''Але на кнігах, маіх творах, вокладках, змяняючы стыль, красавалася, тым не менш,'' ''Маё поўнае імя Рахіль...'' == Біяграфія == Рахіль Баўмволь нарадзілася ў Адэсе напярэдадні [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны.]] Яе бацька, Іегуда-Лейба Баўмволь, быў вядомым яўрэйскім драматургам і заснавальнікам яўрэйскага прафесійнага тэатра. У 1920 годзе падчас пераезду тэатральнай трупы з Кіева ў Адэсу ў [[Казаціне]] ў выніку пагрому ён быў забіты польскімі вайскоўцамі на вачах у сям'і, пасля чаго Рэйчэл з маці пераехала ў [[Масква|Маскву]]. Яна таксама была паранена падчас нападу і заставалася прыкаванай да ложка на працягу некалькіх гадоў пасля гэтага <ref name=":0" />. Яна вучылася ў Другім [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|Маскоўскім дзяржаўным універсітэце]] на яўрэйскім аддзяленні літаратурнага факультэта, які скончыла разам з паэтам [[Зеновій Телесін|Зяновіям Цялесінам]], за якога і выйшла замуж. У 1935 годзе па камандзіроўцы пераехала з мужам у [[Мінск]], дзе жылі і працавалі іх сябры, паэты [[Майсей Саламонавіч Кульбак|Мойшэ Кульбак]] і [[Эля Каган]]. Мошэ Кульбака расстралялі як ворага народа ў 1937 годзе. Цудам выратаваны ад сталінскіх катавальняў, Эля Каган загінуў падчас вызвалення Беларусі. У пачатку лета 1941 года Рахіль Баўмволь з мужам прыехала ў Маскву наведаць маці <ref>{{Cite web|url=https://www.kontinent.org/article.php?aid=51710f1aec6de|title=РАХИЛЬ БАУМВОЛЬ — ХРАНИТЕЛЬНИЦА ЕВРЕЙСКОГО СЛОВА|website=www.kontinent.org|access-date=2020-11-23}}</ref>, дзе іх заспела [[Другая сусветная вайна]]. Зіновій Цялесін пайшоў на фронт, а Рахіль з сям'ёй маці [[Эвакуацыя|эвакуяваліся]] ў [[Ташкент]]. Пасля заканчэння Другой сусветнай вайны яны вярнуліся ў Маскву. У 1971 годзе яна разам з мужам падала заяву на дазвол на выезд у [[Ізраіль]], што прывяло да іх неадкладнага выключэння з [[Саюз пісьменнікаў СССР|Саюза пісьменнікаў СССР]], а сакрэтны загад начальніка Галоўнага ўпраўлення па ахове дзяржаўных сакрэтаў у друкаваных выданнях (цэнзурнага аддзела) з грыфам «ДСП» («для службовага карыстання») абвяшчаў, што адгэтуль кнігі Рахіль Баўмволь будуць выключаны з продажу і з усіх бібліятэк СССР. <ref>{{Cite web|url=https://magazines.gorky.media/novyi_mi/2000/4/pred-groznym-likom-starosti-svoej.html|title=“Пред грозным ликом старости своей…” — Журнальный зал|website=magazines.gorky.media|archive-url=https://web.archive.org/web/20200826181832/https://magazines.gorky.media/novyi_mi/2000/4/pred-groznym-likom-starosti-svoej.html|archive-date=26 серпня 2020|access-date=2020-11-23}}</ref> Раней у Ізраіль эміграваў яе сын, матэматык Юлій Баўмволь, якога за актыўнае распаўсюджванне дысідэнцкіх лістоў і заяў называлі «каралём [[Самвыдат|самвыдату»]]. Яна цяжка перажыла смерць мужа ў 1996 годзе. Апошнія гады жыцця Рахіль Баўмволь былі цяжкімі, яна гаварыла амаль нячутна і не заўсёды выразна. Вельмі слабая, з пастаянным болем і праблемамі з дыханнем і слыхам, яна з цяжкасцю перасоўвалася па кватэры. Нягледзячы на гэта, паэтка пісала і публікавалася да апошніх дзён свайго жыцця <ref>{{Cite web|url=http://www.melik-pashaev.ru/authors/baumvol-rahil|title=Баумволь Рахиль {{!}} Издательство «Мелик-Пашаев»|website=www.melik-pashaev.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130225351/http://melik-pashaev.ru/authors/baumvol-rahil|archive-date=30 листопада 2020|access-date=2020-11-23}}</ref>. Памерла 16 чэрвеня 2000 года ў Іерусаліме. == Літаратурная дзейнасць == Калі дзяўчынцы было дзевяць гадоў, цыкл яе вершаў з'явіўся ў габрэйскім часопісе ў Парыжы. З таго часу вершы Рахілі Баўмволь друкаваліся ў розных дзіцячых і маладзёжных часопісах, а калі ёй споўнілася шаснаццаць, выйшла яе першая кніжка<ref name=":1">[https://www.livelib.ru/author/325061-rahil-baumvol Рахиль Баумволь]. ''www.livelib.ru''. </ref>. Да 1947 года яна публікавала свае творы на [[Ідыш|ідышы]]. З-за антысеміцкай кампаніі, разгорнутай у СССР у 1948 годзе, яўрэйскае выдавецтва «Дэр Эмес» («Праўда»), з якім супрацоўнічала аўтарка, спыніла сваю дзейнасць. ''…Літаратура на ідышы перастала выходзіць, дый па-руску друкавацца для яўрэйскіх пісьменнікаў стала амаль немагчыма. Я пачала пісаць для дзяцей, а таксама перакладаць. Мы з мужам не кінулі літаратуру, і, здаецца, гэта нас маральна выратавала. Мы галадалі, але калі пісалі, забываліся пра ўсё на свеце. Былі добрыя людзі, якія давалі нам «негрыцянскую» працу… Кожны дзень кагосьці з яўрэйскіх пісьменнікаў, ды і не толькі яўрэйскіх, забіраў «чорны крумкач». Кожны дзень мы чакалі арышту''…<ref name=":1" /> У 1947 годзе [[Роберт Фальк]] напісаў [https://www.chayka.org/file/10402 партрэт] Рахіль Баўмволь. Гэтая карціна захоўваецца ў [[Дзяржаўная Траццякоўская галерэя|Трэццякоўскай галерэі]] <ref>{{Cite web|url=https://www.partner-inform.de/partner/detail/2017/4/238/8442/rahil-baumvol-ja-kak-shhenok-obnjuhivala-zhizn|title=Рахиль Баумволь: «Я, как щенок, обнюхивала жизнь»|website=www.partner-inform.de|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128092919/https://www.partner-inform.de/partner/detail/2017/4/238/8442/rahil-baumvol-ja-kak-shhenok-obnjuhivala-zhizn|archive-date=28 січня 2021|access-date=2020-11-23}}</ref>. Не маючы магчымасці публікавацца на роднай мове, Баўмволь пачала пісаць, перакладаць, а пазней і публікавацца на рускай мове. Адна за адной пачалі з'яўляцца яе дзіцячыя кнігі і пераклады з ідыша на рускую мову. У 1960 годзе быў апублікаваны яе пераклад на рускую рамана Мойшэ Кульбака «Зелманцы». Жывучы ў Ізраілі, Рахіль Баўмволь і Зеновій Цялесін нанава атрымалі прафесійнае прызнанне, прычым Рахіль працягвала пісаць на ідышы. Яе кнігі былі апублікаваныя на ідышы, [[Іўрыт|іўрыце]] і рускай мовах, і дагэтуль выдаюцца ў ЗША, Ізраілі, Расіі і Еўрапейскім Саюзе. == Заўвагі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Херсонскай губерні]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Ізраіля]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылка на Вікісховішча непасрэдна ў артыкуле]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Іерусаліме]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 2000 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 16 чэрвеня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Адэсе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1914 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 4 сакавіка]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] 5cj266uglrqixr9xgb85djat0oi4u09 5122581 5122262 2026-04-06T10:20:32Z Аляксандр Белы 46814 дапаўненне пра 1958 5122581 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Рахіль Баўмволь''' (таксама вядомая як Рохл Боймвал <ref name=":0">{{Cite web|url=http://expositions.nlr.ru/ex_olcaa/memodates/baumvol.php|title=К 100-летию со дня рождения Рахили Баумволь|website=expositions.nlr.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20201019162112/http://expositions.nlr.ru/ex_olcaa/memodates/baumvol.php|archive-date=19 жовтня 2020|access-date=2020-11-23}}</ref>, {{Lang-he|רחל בוימוול‎}} ‎; [[Руская мова|рус.]] Рахиль Львовна Баумволь, 04.03.1914 г. [[Адэса]] — 16 чэрвеня 2000 г., [[Іерусалім]]) — савецкая і ізраільская паэтэса, [[Мовазнавец|лінгвістка]], перакладчыца, аўтарка шматлікіх дзіцячых кніг, пісала на [[Ідыш|ідышы]] і рускай мовах. ''Было мне сталай перашкодай'' ''Маё старажытнае імя Рахіль.'' ''І з сур'ёзнасцю цвярозай мае сябры раілі мне стаць Раісай ці Розай.'' ''Але на кнігах, маіх творах, вокладках, змяняючы стыль, красавалася, тым не менш,'' ''Маё поўнае імя Рахіль...'' == Біяграфія == Рахіль Баўмволь нарадзілася ў Адэсе напярэдадні [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны.]] Яе бацька, Іегуда-Лейба Баўмволь, быў вядомым яўрэйскім драматургам і заснавальнікам яўрэйскага прафесійнага тэатра. У 1920 годзе падчас пераезду тэатральнай трупы з Кіева ў Адэсу ў [[Казаціне]] ў выніку пагрому ён быў забіты польскімі вайскоўцамі на вачах у сям'і, пасля чаго 6-гадовая Рахіль з маці пераехала ў [[Масква|Маскву]]. Яна таксама была паранена падчас нападу (яе выкінулі з цягніка на хаду) і заставалася прыкаванай да ложка на працягу 3 гады пасля гэтага <ref name=":0" />. Яна вучылася ў Другім [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|Маскоўскім дзяржаўным універсітэце]] на яўрэйскім аддзяленні літаратурнага факультэта, які скончыла разам з паэтам [[Зеновій Телесін|Зяновіям Цялесінам]], за якога і выйшла замуж. У 1935 годзе па камандзіроўцы пераехала з мужам у [[Мінск]], дзе жылі і працавалі іх сябры, паэты [[Майсей Саламонавіч Кульбак|Мойшэ Кульбак]] і [[Эля Каган]]. У БССР Рахіль хутка стала вядомай як аўтарка дзіцячых кніг на ідыш. У пачатку лета 1941 года Рахіль Баўмволь з сынам прыехала ў Маскву наведаць маці <ref>{{Cite web|url=https://www.kontinent.org/article.php?aid=51710f1aec6de|title=РАХИЛЬ БАУМВОЛЬ — ХРАНИТЕЛЬНИЦА ЕВРЕЙСКОГО СЛОВА|website=www.kontinent.org|access-date=2020-11-23}}</ref>, дзе іх заспела [[Другая сусветная вайна]]. Зіновій Цялесін пайшоў на фронт з Мінска, а Рахіль з сям'ёй маці [[Эвакуацыя|эвакуяваліся]] ў [[Ташкент]]. Пасля заканчэння Другой сусветнай вайны яны вярнуліся ў Маскву. У 1971 годзе яна разам з мужам падала заяву на дазвол на выезд у [[Ізраіль]], што прывяло да іх неадкладнага выключэння з [[Саюз пісьменнікаў СССР|Саюза пісьменнікаў СССР]], а сакрэтны загад начальніка Галоўнага ўпраўлення па ахове дзяржаўных сакрэтаў у друкаваных выданнях (цэнзурнага аддзела) з грыфам «ДСП» («для службовага карыстання») абвяшчаў, што адгэтуль кнігі Рахіль Баўмволь будуць выключаны з продажу і з усіх бібліятэк СССР. <ref>{{Cite web|url=https://magazines.gorky.media/novyi_mi/2000/4/pred-groznym-likom-starosti-svoej.html|title=“Пред грозным ликом старости своей…” — Журнальный зал|website=magazines.gorky.media|archive-url=https://web.archive.org/web/20200826181832/https://magazines.gorky.media/novyi_mi/2000/4/pred-groznym-likom-starosti-svoej.html|archive-date=26 серпня 2020|access-date=2020-11-23}}</ref> Раней у Ізраіль эміграваў яе сын, матэматык Юлій Баўмволь, якога за актыўнае распаўсюджванне дысідэнцкіх лістоў і заяў называлі «каралём [[Самвыдат|самвыдату»]]. Яна цяжка перажыла смерць мужа ў 1996 годзе. Апошнія гады жыцця Рахіль Баўмволь былі цяжкімі, яна гаварыла амаль нячутна і не заўсёды выразна. Вельмі слабая, з пастаянным болем і праблемамі з дыханнем і слыхам, яна з цяжкасцю перасоўвалася па кватэры. Нягледзячы на гэта, паэтка пісала і публікавалася да апошніх дзён свайго жыцця <ref>{{Cite web|url=http://www.melik-pashaev.ru/authors/baumvol-rahil|title=Баумволь Рахиль {{!}} Издательство «Мелик-Пашаев»|website=www.melik-pashaev.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130225351/http://melik-pashaev.ru/authors/baumvol-rahil|archive-date=30 листопада 2020|access-date=2020-11-23}}</ref>. Памерла 16 чэрвеня 2000 года ў Іерусаліме. == Літаратурная дзейнасць == Калі дзяўчынцы было дзевяць гадоў, цыкл яе вершаў з'явіўся ў габрэйскім часопісе ў Парыжы. З таго часу вершы Рахілі Баўмволь друкаваліся ў розных дзіцячых і маладзёжных часопісах, а калі ёй споўнілася шаснаццаць, выйшла яе першая кніжка<ref name=":1">[https://www.livelib.ru/author/325061-rahil-baumvol Рахиль Баумволь]. ''www.livelib.ru''. </ref>. Да 1947 года яна публікавала свае творы на [[Ідыш|ідышы]]. З-за антысеміцкай кампаніі, разгорнутай у СССР у 1948 годзе, яўрэйскае выдавецтва «Дэр Эмес» («Праўда»), з якім супрацоўнічала аўтарка, спыніла сваю дзейнасць. ''…Літаратура на ідышы перастала выходзіць, дый па-руску друкавацца для яўрэйскіх пісьменнікаў стала амаль немагчыма. Я пачала пісаць для дзяцей, а таксама перакладаць. Мы з мужам не кінулі літаратуру, і, здаецца, гэта нас маральна выратавала. Мы галадалі, але калі пісалі, забываліся пра ўсё на свеце. Былі добрыя людзі, якія давалі нам «негрыцянскую» працу… Кожны дзень кагосьці з яўрэйскіх пісьменнікаў, ды і не толькі яўрэйскіх, забіраў «чорны крумкач». Кожны дзень мы чакалі арышту''…<ref name=":1" /> У 1947 годзе [[Роберт Фальк]] напісаў [https://www.chayka.org/file/10402 партрэт] Рахіль Баўмволь. Гэтая карціна захоўваецца ў [[Дзяржаўная Траццякоўская галерэя|Трэццякоўскай галерэі]] <ref>{{Cite web|url=https://www.partner-inform.de/partner/detail/2017/4/238/8442/rahil-baumvol-ja-kak-shhenok-obnjuhivala-zhizn|title=Рахиль Баумволь: «Я, как щенок, обнюхивала жизнь»|website=www.partner-inform.de|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128092919/https://www.partner-inform.de/partner/detail/2017/4/238/8442/rahil-baumvol-ja-kak-shhenok-obnjuhivala-zhizn|archive-date=28 січня 2021|access-date=2020-11-23}}</ref>. Не маючы магчымасці публікавацца на роднай мове, Баўмволь пачала пісаць, перакладаць, а пазней і публікавацца на рускай мове. Адна за адной пачалі з'яўляцца яе дзіцячыя кнігі і пераклады з ідыша на рускую мову. У гэты няпросты час сярод тых, хто перакладаў вершы Рахіль, былі Ганна Ахматава і Марыя Пятровых, Аляксандр Качаткоў і Вера Інбер. У 1958 годзе была выдадзеная кніга яе лірыкі — вершы ў перакладзе на рускую ў выдавецтве "Савецкі пісьменнік". У 1960 годзе быў апублікаваны яе пераклад на рускую рамана Мойшэ Кульбака «Зельманцы». Жывучы ў Ізраілі, Рахіль Баўмволь і Зеновій Цялесін нанава атрымалі прафесійнае прызнанне, прычым Рахіль працягвала пісаць на ідышы. Яе кнігі былі апублікаваныя на ідышы, [[Іўрыт|іўрыце]] і рускай мовах, і дагэтуль выдаюцца ў ЗША, Ізраілі, Расіі і Еўрапейскім Саюзе. == Заўвагі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Херсонскай губерні]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Ізраіля]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылка на Вікісховішча непасрэдна ў артыкуле]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Іерусаліме]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 2000 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 16 чэрвеня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Адэсе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1914 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 4 сакавіка]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] qqzibz37kg1jnrq9lhmmf1zkow5heh0 1 805548 5122098 2026-04-06T06:54:57Z Аляксандр Белы 46814 /* Гэты артыкул створаны ў рамках марафона «WikiGap 2026 Belarus». */ новы падраздзел 5122098 wikitext text/x-wiki == {{Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} == <nowiki>{{</nowiki>[[Шаблон:Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus|Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus]]<nowiki>}}</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:54, 6 красавіка 2026 (+03) 4ji3001kdsnn0aq0xclvfzvt84z7wb8 0 805549 5122106 2026-04-06T07:33:15Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Славутасць |Тып = Брама |Беларуская назва = Міхайлаўская брама |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Статус = |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходж...» 5122106 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = Брама |Беларуская назва = Міхайлаўская брама |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Статус = |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = [[Брэст]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Канфесія = |Епархія = |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып кляштара = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1834 |Заканчэнне будаўніцтва = 1836 |Разбураны = 12 кастрычніка 1944 |Будынкі = |Вядомыя жыхары = |Рэліквіі = |Настаяцель = |Стан = Знішчана выбухам |Сайт = |Commons = }} '''Міха́йлаўская бра́ма''' (таксама вядомая як '''Ко́брынская''' або '''Усхо́дняя бра́ма''')&nbsp;— адно з першых цагляных збудаванняў [[Брэсцкая крэпасць|Брэсцкай крэпасці]]. Існавала да кастрычніка [[1944]] года, калі была цалкам знішчана ў выніку дэтанацыі боепрыпасаў<ref name="brestdb">{{cite web|url=https://brestdatabase.by/content/mihaylovskiy-proezd-kobrinskie-vostochnye-vorota|title=Михайловский проезд (Кобринские, Восточные ворота)|publisher=База данных «Наследие Брестской крепости»|date=|lang=ru|accessdate=6 красавіка 2026}}</ref>. == Гісторыя і архітэктура == Будаўніцтва аб'екта вялося ў [[1834]]—[[1836]] гадах. Брама складалася з праезду і дзвюх [[Кардэгардыя|кардэгардый]], казематаваных памяшканняў для варты, якая ахоўвала ўезд, разлічаных на размяшчэнне 52 чалавек. Перад брамай для яе прыкрыцця быў пабудаваны земляны [[Равелін|равелін]] III (крапасное збудаванне ў форме трохвугольніка са звернутай да праціўніка вяршыняй)<ref name="brestdb" />. У часы [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] аб'ект называўся Міхайлаўскай брамай або Міхайлаўскім праездам. У перыяд [[Міжваенная Польшча|міжваеннай Польшчы]] брама называлася Кобрынскай ({{lang-pl|brama Kobryńska}}). Пазней, у савецкі час, замацавалася назва Усходняя брама<ref name="brestdb" />. == Абарона крэпасці і Другая сусветная вайна == Падчас [[Абарона Брэсцкай крэпасці (1939)|абароны крэпасці ў верасні 1939 года]], як адна з мер па перашкодзе пранікнення праціўніка, праезд брамы быў заблакаваны бетоннымі блокамі. Для агнявой падтрымкі каля ўезду былі пастаўлены тры [[Танк|танкі]] [[FT-17]]<ref name="brestdb" />. На момант пачатку [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] летам 1941 года ў кардэгардыях Усходняй брамы знаходзіліся артылерыйская майстэрня і склад гаруча-змазачных матэрыялаў 98-га асобнага артылерыйскага супрацьтанкавага дывізіёна. Асабовы склад гэтага падраздзялення размяшчаўся ў бліжэйшых казематах<ref name="brestdb" />. == Знішчэнне і паваенны час == Пасля вызвалення [[Брэст|Брэста]] ад нямецкай акупацыі праезд брамы з боку горада быў закладзены цэглай. У ім і ў абедзвюх кардэгардыях быў уладкаваны часовы склад трафейных снарадаў і авіябомбаў. 12 кастрычніка 1944 года група па абясшкоджванні боепрыпасаў пад камандаваннем лейтэнанта Жвавага дапусціла памылку пры праверцы новых паступленняў на склад. Прагучаў першы невялікі выбух, а затым&nbsp;— дэтанацыя вялікай магутнасці. У выніку трагедыі загінулі 12 ваеннаслужачых, 17 чалавек былі цяжка паранены, яшчэ 40 атрымалі дробныя раненні. Ад выбуху гістарычны будынак быў цалкам знішчаны, а на месцы праезду ўтварылася велізарная варонка, якая захавалася да нашых дзён<ref name="brestdb" />. У паваенны перыяд на тэрыторыі равеліна III ажыццяўлялася здабыча пяску. У 1970-я гады паверхня яго ўнутранай часткі была згладжана, што часткова змяніла першапачатковую форму варонкі ад выбуху. У [[2013]] годзе паблізу ад месца існавання былых Усходніх варот быў пабудаваны новы мост&nbsp;— сучасны ўсходні ўезд у Брэсцкую крэпасць<ref name="brestdb" />. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{brestdatabase|mihaylovskiy-proezd-kobrinskie-vostochnye-vorota}} {{Брэсцкая крэпасць}} [[Катэгорыя:Брамы Брэсцкай крэпасці]] [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1836 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе]] sdx8qsw129vdb7479rlpr4eu5oiw15p 5122107 5122106 2026-04-06T07:33:26Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1836 годзе]]; дададзена [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1836 годзе]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5122107 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = Брама |Беларуская назва = Міхайлаўская брама |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Статус = |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = [[Брэст]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Канфесія = |Епархія = |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып кляштара = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1834 |Заканчэнне будаўніцтва = 1836 |Разбураны = 12 кастрычніка 1944 |Будынкі = |Вядомыя жыхары = |Рэліквіі = |Настаяцель = |Стан = Знішчана выбухам |Сайт = |Commons = }} '''Міха́йлаўская бра́ма''' (таксама вядомая як '''Ко́брынская''' або '''Усхо́дняя бра́ма''')&nbsp;— адно з першых цагляных збудаванняў [[Брэсцкая крэпасць|Брэсцкай крэпасці]]. Існавала да кастрычніка [[1944]] года, калі была цалкам знішчана ў выніку дэтанацыі боепрыпасаў<ref name="brestdb">{{cite web|url=https://brestdatabase.by/content/mihaylovskiy-proezd-kobrinskie-vostochnye-vorota|title=Михайловский проезд (Кобринские, Восточные ворота)|publisher=База данных «Наследие Брестской крепости»|date=|lang=ru|accessdate=6 красавіка 2026}}</ref>. == Гісторыя і архітэктура == Будаўніцтва аб'екта вялося ў [[1834]]—[[1836]] гадах. Брама складалася з праезду і дзвюх [[Кардэгардыя|кардэгардый]], казематаваных памяшканняў для варты, якая ахоўвала ўезд, разлічаных на размяшчэнне 52 чалавек. Перад брамай для яе прыкрыцця быў пабудаваны земляны [[Равелін|равелін]] III (крапасное збудаванне ў форме трохвугольніка са звернутай да праціўніка вяршыняй)<ref name="brestdb" />. У часы [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] аб'ект называўся Міхайлаўскай брамай або Міхайлаўскім праездам. У перыяд [[Міжваенная Польшча|міжваеннай Польшчы]] брама называлася Кобрынскай ({{lang-pl|brama Kobryńska}}). Пазней, у савецкі час, замацавалася назва Усходняя брама<ref name="brestdb" />. == Абарона крэпасці і Другая сусветная вайна == Падчас [[Абарона Брэсцкай крэпасці (1939)|абароны крэпасці ў верасні 1939 года]], як адна з мер па перашкодзе пранікнення праціўніка, праезд брамы быў заблакаваны бетоннымі блокамі. Для агнявой падтрымкі каля ўезду былі пастаўлены тры [[Танк|танкі]] [[FT-17]]<ref name="brestdb" />. На момант пачатку [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] летам 1941 года ў кардэгардыях Усходняй брамы знаходзіліся артылерыйская майстэрня і склад гаруча-змазачных матэрыялаў 98-га асобнага артылерыйскага супрацьтанкавага дывізіёна. Асабовы склад гэтага падраздзялення размяшчаўся ў бліжэйшых казематах<ref name="brestdb" />. == Знішчэнне і паваенны час == Пасля вызвалення [[Брэст|Брэста]] ад нямецкай акупацыі праезд брамы з боку горада быў закладзены цэглай. У ім і ў абедзвюх кардэгардыях быў уладкаваны часовы склад трафейных снарадаў і авіябомбаў. 12 кастрычніка 1944 года група па абясшкоджванні боепрыпасаў пад камандаваннем лейтэнанта Жвавага дапусціла памылку пры праверцы новых паступленняў на склад. Прагучаў першы невялікі выбух, а затым&nbsp;— дэтанацыя вялікай магутнасці. У выніку трагедыі загінулі 12 ваеннаслужачых, 17 чалавек былі цяжка паранены, яшчэ 40 атрымалі дробныя раненні. Ад выбуху гістарычны будынак быў цалкам знішчаны, а на месцы праезду ўтварылася велізарная варонка, якая захавалася да нашых дзён<ref name="brestdb" />. У паваенны перыяд на тэрыторыі равеліна III ажыццяўлялася здабыча пяску. У 1970-я гады паверхня яго ўнутранай часткі была згладжана, што часткова змяніла першапачатковую форму варонкі ад выбуху. У [[2013]] годзе паблізу ад месца існавання былых Усходніх варот быў пабудаваны новы мост&nbsp;— сучасны ўсходні ўезд у Брэсцкую крэпасць<ref name="brestdb" />. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{brestdatabase|mihaylovskiy-proezd-kobrinskie-vostochnye-vorota}} {{Брэсцкая крэпасць}} [[Катэгорыя:Брамы Брэсцкай крэпасці]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1836 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе]] 2fjky6uumhnw43qt7di2g6z7l0ga3mc 5122108 5122107 2026-04-06T07:33:55Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 дададзена [[Катэгорыя:1836 год у Брэсце]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5122108 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = Брама |Беларуская назва = Міхайлаўская брама |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Статус = |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = [[Брэст]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Канфесія = |Епархія = |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып кляштара = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1834 |Заканчэнне будаўніцтва = 1836 |Разбураны = 12 кастрычніка 1944 |Будынкі = |Вядомыя жыхары = |Рэліквіі = |Настаяцель = |Стан = Знішчана выбухам |Сайт = |Commons = }} '''Міха́йлаўская бра́ма''' (таксама вядомая як '''Ко́брынская''' або '''Усхо́дняя бра́ма''')&nbsp;— адно з першых цагляных збудаванняў [[Брэсцкая крэпасць|Брэсцкай крэпасці]]. Існавала да кастрычніка [[1944]] года, калі была цалкам знішчана ў выніку дэтанацыі боепрыпасаў<ref name="brestdb">{{cite web|url=https://brestdatabase.by/content/mihaylovskiy-proezd-kobrinskie-vostochnye-vorota|title=Михайловский проезд (Кобринские, Восточные ворота)|publisher=База данных «Наследие Брестской крепости»|date=|lang=ru|accessdate=6 красавіка 2026}}</ref>. == Гісторыя і архітэктура == Будаўніцтва аб'екта вялося ў [[1834]]—[[1836]] гадах. Брама складалася з праезду і дзвюх [[Кардэгардыя|кардэгардый]], казематаваных памяшканняў для варты, якая ахоўвала ўезд, разлічаных на размяшчэнне 52 чалавек. Перад брамай для яе прыкрыцця быў пабудаваны земляны [[Равелін|равелін]] III (крапасное збудаванне ў форме трохвугольніка са звернутай да праціўніка вяршыняй)<ref name="brestdb" />. У часы [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] аб'ект называўся Міхайлаўскай брамай або Міхайлаўскім праездам. У перыяд [[Міжваенная Польшча|міжваеннай Польшчы]] брама называлася Кобрынскай ({{lang-pl|brama Kobryńska}}). Пазней, у савецкі час, замацавалася назва Усходняя брама<ref name="brestdb" />. == Абарона крэпасці і Другая сусветная вайна == Падчас [[Абарона Брэсцкай крэпасці (1939)|абароны крэпасці ў верасні 1939 года]], як адна з мер па перашкодзе пранікнення праціўніка, праезд брамы быў заблакаваны бетоннымі блокамі. Для агнявой падтрымкі каля ўезду былі пастаўлены тры [[Танк|танкі]] [[FT-17]]<ref name="brestdb" />. На момант пачатку [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] летам 1941 года ў кардэгардыях Усходняй брамы знаходзіліся артылерыйская майстэрня і склад гаруча-змазачных матэрыялаў 98-га асобнага артылерыйскага супрацьтанкавага дывізіёна. Асабовы склад гэтага падраздзялення размяшчаўся ў бліжэйшых казематах<ref name="brestdb" />. == Знішчэнне і паваенны час == Пасля вызвалення [[Брэст|Брэста]] ад нямецкай акупацыі праезд брамы з боку горада быў закладзены цэглай. У ім і ў абедзвюх кардэгардыях быў уладкаваны часовы склад трафейных снарадаў і авіябомбаў. 12 кастрычніка 1944 года група па абясшкоджванні боепрыпасаў пад камандаваннем лейтэнанта Жвавага дапусціла памылку пры праверцы новых паступленняў на склад. Прагучаў першы невялікі выбух, а затым&nbsp;— дэтанацыя вялікай магутнасці. У выніку трагедыі загінулі 12 ваеннаслужачых, 17 чалавек былі цяжка паранены, яшчэ 40 атрымалі дробныя раненні. Ад выбуху гістарычны будынак быў цалкам знішчаны, а на месцы праезду ўтварылася велізарная варонка, якая захавалася да нашых дзён<ref name="brestdb" />. У паваенны перыяд на тэрыторыі равеліна III ажыццяўлялася здабыча пяску. У 1970-я гады паверхня яго ўнутранай часткі была згладжана, што часткова змяніла першапачатковую форму варонкі ад выбуху. У [[2013]] годзе паблізу ад месца існавання былых Усходніх варот быў пабудаваны новы мост&nbsp;— сучасны ўсходні ўезд у Брэсцкую крэпасць<ref name="brestdb" />. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{brestdatabase|mihaylovskiy-proezd-kobrinskie-vostochnye-vorota}} {{Брэсцкая крэпасць}} [[Катэгорыя:Брамы Брэсцкай крэпасці]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1836 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе]] [[Катэгорыя:1836 год у Брэсце]] cuwr4hhsd8zk3aa6fh3cjo497iq9xky 5122109 5122108 2026-04-06T07:34:16Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5122109 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = Брама |Беларуская назва = Міхайлаўская брама |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Статус = |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = [[Брэст]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Канфесія = |Епархія = |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып кляштара = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1834 |Заканчэнне будаўніцтва = 1836 |Разбураны = 12 кастрычніка 1944 |Будынкі = |Вядомыя жыхары = |Рэліквіі = |Настаяцель = |Стан = Знішчана выбухам |Сайт = |Commons = }} '''Ко́брынская бра́ма''' (таксама вядомая як '''Міха́йлаўская''' або '''Усхо́дняя бра́ма''')&nbsp;— адно з першых цагляных збудаванняў [[Брэсцкая крэпасць|Брэсцкай крэпасці]]. Існавала да кастрычніка [[1944]] года, калі была цалкам знішчана ў выніку дэтанацыі боепрыпасаў<ref name="brestdb">{{cite web|url=https://brestdatabase.by/content/mihaylovskiy-proezd-kobrinskie-vostochnye-vorota|title=Михайловский проезд (Кобринские, Восточные ворота)|publisher=База данных «Наследие Брестской крепости»|date=|lang=ru|accessdate=6 красавіка 2026}}</ref>. == Гісторыя і архітэктура == Будаўніцтва аб'екта вялося ў [[1834]]—[[1836]] гадах. Брама складалася з праезду і дзвюх [[Кардэгардыя|кардэгардый]], казематаваных памяшканняў для варты, якая ахоўвала ўезд, разлічаных на размяшчэнне 52 чалавек. Перад брамай для яе прыкрыцця быў пабудаваны земляны [[Равелін|равелін]] III (крапасное збудаванне ў форме трохвугольніка са звернутай да праціўніка вяршыняй)<ref name="brestdb" />. У часы [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] аб'ект называўся Міхайлаўскай брамай або Міхайлаўскім праездам. У перыяд [[Міжваенная Польшча|міжваеннай Польшчы]] брама называлася Кобрынскай ({{lang-pl|brama Kobryńska}}). Пазней, у савецкі час, замацавалася назва Усходняя брама<ref name="brestdb" />. == Абарона крэпасці і Другая сусветная вайна == Падчас [[Абарона Брэсцкай крэпасці (1939)|абароны крэпасці ў верасні 1939 года]], як адна з мер па перашкодзе пранікнення праціўніка, праезд брамы быў заблакаваны бетоннымі блокамі. Для агнявой падтрымкі каля ўезду былі пастаўлены тры [[Танк|танкі]] [[FT-17]]<ref name="brestdb" />. На момант пачатку [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] летам 1941 года ў кардэгардыях Усходняй брамы знаходзіліся артылерыйская майстэрня і склад гаруча-змазачных матэрыялаў 98-га асобнага артылерыйскага супрацьтанкавага дывізіёна. Асабовы склад гэтага падраздзялення размяшчаўся ў бліжэйшых казематах<ref name="brestdb" />. == Знішчэнне і паваенны час == Пасля вызвалення [[Брэст|Брэста]] ад нямецкай акупацыі праезд брамы з боку горада быў закладзены цэглай. У ім і ў абедзвюх кардэгардыях быў уладкаваны часовы склад трафейных снарадаў і авіябомбаў. 12 кастрычніка 1944 года група па абясшкоджванні боепрыпасаў пад камандаваннем лейтэнанта Жвавага дапусціла памылку пры праверцы новых паступленняў на склад. Прагучаў першы невялікі выбух, а затым&nbsp;— дэтанацыя вялікай магутнасці. У выніку трагедыі загінулі 12 ваеннаслужачых, 17 чалавек былі цяжка паранены, яшчэ 40 атрымалі дробныя раненні. Ад выбуху гістарычны будынак быў цалкам знішчаны, а на месцы праезду ўтварылася велізарная варонка, якая захавалася да нашых дзён<ref name="brestdb" />. У паваенны перыяд на тэрыторыі равеліна III ажыццяўлялася здабыча пяску. У 1970-я гады паверхня яго ўнутранай часткі была згладжана, што часткова змяніла першапачатковую форму варонкі ад выбуху. У [[2013]] годзе паблізу ад месца існавання былых Усходніх варот быў пабудаваны новы мост&nbsp;— сучасны ўсходні ўезд у Брэсцкую крэпасць<ref name="brestdb" />. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{brestdatabase|mihaylovskiy-proezd-kobrinskie-vostochnye-vorota}} {{Брэсцкая крэпасць}} [[Катэгорыя:Брамы Брэсцкай крэпасці]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1836 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе]] [[Катэгорыя:1836 год у Брэсце]] t47gcdmejka7j26v646i960z6u3vxta 5122111 5122109 2026-04-06T07:43:08Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5122111 wikitext text/x-wiki {{Славутасць | Тып = Брама | Беларуская назва = Міхайлаўская брама | Арыгінальная назва = | Выява = Bieraście, Uschodniaja brama. Берасьце, Усходняя брама (H. Vogel, 1915).jpg | Подпіс выявы = Усходняя брама на фотаздымку 1915 года | Шырыня выявы = | Статус = | Краіна = Беларусь | Назва месцазнаходжання = Горад | Месцазнаходжанне = [[Брэст]] | lat_dir = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lon_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | region = | CoordScale = | Канфесія = | Епархія = | Ордэнская прыналежнасць = | Тып кляштара = | Тып будынка = | Архітэктурны стыль = | Аўтар праекта = | Будаўнік = | Заснавальнік = | Першае згадванне = | Заснаванне = | Асноўныя даты = | Скасаваны = 12 кастрычніка 1944 | Пачатак будаўніцтва = 1834 | Заканчэнне будаўніцтва = 1836 | Будынкі = | Вядомыя жыхары = | Рэліквіі = | Настаяцель = | Стан = Знішчана выбухам | Сайт = | Commons = }} '''Ко́брынская бра́ма''' (таксама вядомая як '''Міха́йлаўская''' або '''Усхо́дняя бра́ма''')&nbsp;— адно з першых цагляных збудаванняў [[Брэсцкая крэпасць|Брэсцкай крэпасці]]. Існавала да кастрычніка [[1944]] года, калі была цалкам знішчана ў выніку дэтанацыі боепрыпасаў<ref name="brestdb">{{cite web|url=https://brestdatabase.by/content/mihaylovskiy-proezd-kobrinskie-vostochnye-vorota|title=Михайловский проезд (Кобринские, Восточные ворота)|publisher=База данных «Наследие Брестской крепости»|date=|lang=ru|accessdate=6 красавіка 2026}}</ref>. == Гісторыя і архітэктура == Будаўніцтва аб'екта вялося ў [[1834]]—[[1836]] гадах. Брама складалася з праезду і дзвюх [[Кардэгардыя|кардэгардый]], казематаваных памяшканняў для варты, якая ахоўвала ўезд, разлічаных на размяшчэнне 52 чалавек. Перад брамай для яе прыкрыцця быў пабудаваны земляны [[Равелін|равелін]] III (крапасное збудаванне ў форме трохвугольніка са звернутай да праціўніка вяршыняй)<ref name="brestdb" />. У часы [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] аб'ект называўся Міхайлаўскай брамай або Міхайлаўскім праездам. У перыяд [[Міжваенная Польшча|міжваеннай Польшчы]] брама называлася Кобрынскай ({{lang-pl|brama Kobryńska}}). Пазней, у савецкі час, замацавалася назва Усходняя брама<ref name="brestdb" />. == Абарона крэпасці і Другая сусветная вайна == Падчас [[Абарона Брэсцкай крэпасці (1939)|абароны крэпасці ў верасні 1939 года]], як адна з мер па перашкодзе пранікнення праціўніка, праезд брамы быў заблакаваны бетоннымі блокамі. Для агнявой падтрымкі каля ўезду былі пастаўлены тры [[Танк|танкі]] [[FT-17]]<ref name="brestdb" />. На момант пачатку [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] летам 1941 года ў кардэгардыях Усходняй брамы знаходзіліся артылерыйская майстэрня і склад гаруча-змазачных матэрыялаў 98-га асобнага артылерыйскага супрацьтанкавага дывізіёна. Асабовы склад гэтага падраздзялення размяшчаўся ў бліжэйшых казематах<ref name="brestdb" />. == Знішчэнне і паваенны час == [[Файл:Былы праезд да Усходняй брамы - panoramio.jpg|thumb|Сучасны выгляд дарогі да знішчанай брамы]] Пасля вызвалення [[Брэст|Брэста]] ад нямецкай акупацыі праезд брамы з боку горада быў закладзены цэглай. У ім і ў абедзвюх кардэгардыях быў уладкаваны часовы склад трафейных снарадаў і авіябомбаў. 12 кастрычніка 1944 года група па абясшкоджванні боепрыпасаў пад камандаваннем лейтэнанта Жвавага дапусціла памылку пры праверцы новых паступленняў на склад. Прагучаў першы невялікі выбух, а затым&nbsp;— дэтанацыя вялікай магутнасці. У выніку трагедыі загінулі 12 ваеннаслужачых, 17 чалавек былі цяжка паранены, яшчэ 40 атрымалі дробныя раненні. Ад выбуху гістарычны будынак быў цалкам знішчаны, а на месцы праезду ўтварылася велізарная варонка, якая захавалася да нашых дзён<ref name="brestdb" />. У паваенны перыяд на тэрыторыі равеліна III ажыццяўлялася здабыча пяску. У 1970-я гады паверхня яго ўнутранай часткі была згладжана, што часткова змяніла першапачатковую форму варонкі ад выбуху. У [[2013]] годзе паблізу ад месца існавання былых Усходніх варот быў пабудаваны новы мост&nbsp;— сучасны ўсходні ўезд у Брэсцкую крэпасць<ref name="brestdb" />. <gallery widths="215" heights="150" class="center" caption="Міхайлаўская (Усходняя) брама на гістарычных і сучасных фотаздымках"> Файл:Брэсцкая крэпасць. Усходняя брама. План 19 ліпеня 1867.jpg|План брамы з «Атласа крэпасці Брэст-Літоўск», 1867 Файл:Брэсцкая крэпасць. Міхайлаўская брама. План складзены для атласа крэпасці Брэст Літоўск ад ліпеня 19 дня 1867 года.jpg|План брамы з «Атласа крэпасці Брэст-Літоўск», 1867 Файл:Брэсцкая крэпасць. Усходняя брама. Заблакаваны палякамі праезд.jpg|Праезд, заблакаваны польскімі абаронцамі ў верасні 1939 года Файл:Брэсцкая крэпасць. Усходняя брама. 1941. Заблакаваная Камсамольцам брама (02).jpg|Брама ў 1941 годзе, заблакаваная савецкім артылерыйскім цягачом [[Камсамолец (цягач)|«Камсамолец»]] Файл:Брэсцкая крэпасць. Унутраны выгляд Усходняй брамы. Чэрвень 1941 год, адразу пасля ўзяцця крэпасці.jpg|Унутраны выгляд Усходняй брамы. Чэрвень 1941 год, адразу пасля ўзяцця крэпасці Брэсцкая крэпасць. Дарога, што выходзіла з Усходняй брамы. 1941.jpg|Дарога, што выходзіла з Усходняй брамы. 1941 </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{brestdatabase|mihaylovskiy-proezd-kobrinskie-vostochnye-vorota}} {{Брэсцкая крэпасць}} [[Катэгорыя:Брамы Брэсцкай крэпасці]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1836 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе]] [[Катэгорыя:1836 год у Брэсце]] hpr1fbirxo5tx3qyr6zt2gy94tckfxg 5122112 5122111 2026-04-06T07:44:18Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5122112 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = Брама |Беларуская назва = Міхайлаўская брама |Арыгінальная назва = |Выява = Bieraście, Uschodniaja brama. Берасьце, Усходняя брама (H. Vogel, 1915).jpg |Подпіс выявы = Усходняя брама на фотаздымку 1915 года |Шырыня выявы = |Статус = |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = [[Брэст]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Канфесія = |Епархія = |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып кляштара = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = |Пачатак будаўніцтва = 1834 |Заканчэнне будаўніцтва = 1836 |Скасаваны = 12 кастрычніка 1944 |Будынкі = |Вядомыя жыхары = |Рэліквіі = |Настаяцель = |Стан = Знішчана выбухам |Сайт = |Commons = }} '''Ко́брынская бра́ма''' (таксама вядомая як '''Міха́йлаўская''' або '''Усхо́дняя бра́ма''')&nbsp;— адно з першых цагляных збудаванняў [[Брэсцкая крэпасць|Брэсцкай крэпасці]]. Існавала да кастрычніка [[1944]] года, калі была цалкам знішчана ў выніку дэтанацыі боепрыпасаў<ref name="brestdb">{{cite web|url=https://brestdatabase.by/content/mihaylovskiy-proezd-kobrinskie-vostochnye-vorota|title=Михайловский проезд (Кобринские, Восточные ворота)|publisher=База данных «Наследие Брестской крепости»|date=|lang=ru|accessdate=6 красавіка 2026}}</ref>. == Гісторыя і архітэктура == Будаўніцтва аб'екта вялося ў [[1834]]—[[1836]] гадах. Брама складалася з праезду і дзвюх [[Кардэгардыя|кардэгардый]], казематаваных памяшканняў для варты, якая ахоўвала ўезд, разлічаных на размяшчэнне 52 чалавек. Перад брамай для яе прыкрыцця быў пабудаваны земляны [[Равелін|равелін]] III (крапасное збудаванне ў форме трохвугольніка са звернутай да праціўніка вяршыняй)<ref name="brestdb" />. У часы [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] аб'ект называўся Міхайлаўскай брамай або Міхайлаўскім праездам. У перыяд [[Міжваенная Польшча|міжваеннай Польшчы]] брама называлася Кобрынскай ({{lang-pl|brama Kobryńska}}). Пазней, у савецкі час, замацавалася назва Усходняя брама<ref name="brestdb" />. == Абарона крэпасці і Другая сусветная вайна == Падчас [[Абарона Брэсцкай крэпасці (1939)|абароны крэпасці ў верасні 1939 года]], як адна з мер па перашкодзе пранікнення праціўніка, праезд брамы быў заблакаваны бетоннымі блокамі. Для агнявой падтрымкі каля ўезду былі пастаўлены тры [[Танк|танкі]] [[FT-17]]<ref name="brestdb" />. На момант пачатку [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] летам 1941 года ў кардэгардыях Усходняй брамы знаходзіліся артылерыйская майстэрня і склад гаруча-змазачных матэрыялаў 98-га асобнага артылерыйскага супрацьтанкавага дывізіёна. Асабовы склад гэтага падраздзялення размяшчаўся ў бліжэйшых казематах<ref name="brestdb" />. == Знішчэнне і паваенны час == [[Файл:Былы праезд да Усходняй брамы - panoramio.jpg|thumb|Сучасны выгляд дарогі да знішчанай брамы]] Пасля вызвалення [[Брэст|Брэста]] ад нямецкай акупацыі праезд брамы з боку горада быў закладзены цэглай. У ім і ў абедзвюх кардэгардыях быў уладкаваны часовы склад трафейных снарадаў і авіябомбаў. 12 кастрычніка 1944 года група па абясшкоджванні боепрыпасаў пад камандаваннем лейтэнанта Жвавага дапусціла памылку пры праверцы новых паступленняў на склад. Прагучаў першы невялікі выбух, а затым&nbsp;— дэтанацыя вялікай магутнасці. У выніку трагедыі загінулі 12 ваеннаслужачых, 17 чалавек былі цяжка паранены, яшчэ 40 атрымалі дробныя раненні. Ад выбуху гістарычны будынак быў цалкам знішчаны, а на месцы праезду ўтварылася велізарная варонка, якая захавалася да нашых дзён<ref name="brestdb" />. У паваенны перыяд на тэрыторыі равеліна III ажыццяўлялася здабыча пяску. У 1970-я гады паверхня яго ўнутранай часткі была згладжана, што часткова змяніла першапачатковую форму варонкі ад выбуху. У [[2013]] годзе паблізу ад месца існавання былых Усходніх варот быў пабудаваны новы мост&nbsp;— сучасны ўсходні ўезд у Брэсцкую крэпасць<ref name="brestdb" />. <gallery widths="215" heights="150" class="center" caption="Міхайлаўская (Усходняя) брама на гістарычных і сучасных фотаздымках"> Файл:Брэсцкая крэпасць. Усходняя брама. План 19 ліпеня 1867.jpg|План брамы з «Атласа крэпасці Брэст-Літоўск», 1867 Файл:Брэсцкая крэпасць. Міхайлаўская брама. План складзены для атласа крэпасці Брэст Літоўск ад ліпеня 19 дня 1867 года.jpg|План брамы з «Атласа крэпасці Брэст-Літоўск», 1867 Файл:Брэсцкая крэпасць. Усходняя брама. Заблакаваны палякамі праезд.jpg|Праезд, заблакаваны польскімі абаронцамі ў верасні 1939 года Файл:Брэсцкая крэпасць. Усходняя брама. 1941. Заблакаваная Камсамольцам брама (02).jpg|Брама ў 1941 годзе, заблакаваная савецкім артылерыйскім цягачом [[Камсамолец (цягач)|«Камсамолец»]] Файл:Брэсцкая крэпасць. Унутраны выгляд Усходняй брамы. Чэрвень 1941 год, адразу пасля ўзяцця крэпасці.jpg|Унутраны выгляд Усходняй брамы. Чэрвень 1941 год, адразу пасля ўзяцця крэпасці Брэсцкая крэпасць. Дарога, што выходзіла з Усходняй брамы. 1941.jpg|Дарога, што выходзіла з Усходняй брамы. 1941 </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{brestdatabase|mihaylovskiy-proezd-kobrinskie-vostochnye-vorota}} {{Брэсцкая крэпасць}} [[Катэгорыя:Брамы Брэсцкай крэпасці]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1836 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе]] [[Катэгорыя:1836 год у Брэсце]] hdhqps98z8bgaiffhtbl1nl3nusqdap 5122113 5122112 2026-04-06T07:44:32Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5122113 wikitext text/x-wiki {{Славутасць | Тып = Брама | Беларуская назва = Кобрынская брама | Арыгінальная назва = | Выява = Bieraście, Uschodniaja brama. Берасьце, Усходняя брама (H. Vogel, 1915).jpg | Подпіс выявы = Усходняя брама на фотаздымку 1915 года | Шырыня выявы = | Статус = | Краіна = Беларусь | Краіна2 = | Назва месцазнаходжання = Горад | Месцазнаходжанне = [[Брэст]] | lat_dir = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lon_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | region = | CoordScale = | Канфесія = | Епархія = | Добрапрыстойнасць = | Ордэнская прыналежнасць = | Тып кляштара = | Тып будынка = | Архітэктурны стыль = | Аўтар праекта = | Будаўнік = | Заснавальнік = | Першае згадванне = | Заснаванне = | Асноўныя даты = | Пачатак будаўніцтва = 1834 | Заканчэнне будаўніцтва = 1836 | Скасаваны = 12 кастрычніка 1944 | Будынкі = | Вядомыя жыхары = | Рэліквіі = | Настаяцель = | Стан = Знішчана выбухам | Сайт = | Commons = }} '''Ко́брынская бра́ма''' (таксама вядомая як '''Міха́йлаўская''' або '''Усхо́дняя бра́ма''')&nbsp;— адно з першых цагляных збудаванняў [[Брэсцкая крэпасць|Брэсцкай крэпасці]]. Існавала да кастрычніка [[1944]] года, калі была цалкам знішчана ў выніку дэтанацыі боепрыпасаў<ref name="brestdb">{{cite web|url=https://brestdatabase.by/content/mihaylovskiy-proezd-kobrinskie-vostochnye-vorota|title=Михайловский проезд (Кобринские, Восточные ворота)|publisher=База данных «Наследие Брестской крепости»|date=|lang=ru|accessdate=6 красавіка 2026}}</ref>. == Гісторыя і архітэктура == Будаўніцтва аб'екта вялося ў [[1834]]—[[1836]] гадах. Брама складалася з праезду і дзвюх [[Кардэгардыя|кардэгардый]], казематаваных памяшканняў для варты, якая ахоўвала ўезд, разлічаных на размяшчэнне 52 чалавек. Перад брамай для яе прыкрыцця быў пабудаваны земляны [[Равелін|равелін]] III (крапасное збудаванне ў форме трохвугольніка са звернутай да праціўніка вяршыняй)<ref name="brestdb" />. У часы [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] аб'ект называўся Міхайлаўскай брамай або Міхайлаўскім праездам. У перыяд [[Міжваенная Польшча|міжваеннай Польшчы]] брама называлася Кобрынскай ({{lang-pl|brama Kobryńska}}). Пазней, у савецкі час, замацавалася назва Усходняя брама<ref name="brestdb" />. == Абарона крэпасці і Другая сусветная вайна == Падчас [[Абарона Брэсцкай крэпасці (1939)|абароны крэпасці ў верасні 1939 года]], як адна з мер па перашкодзе пранікнення праціўніка, праезд брамы быў заблакаваны бетоннымі блокамі. Для агнявой падтрымкі каля ўезду былі пастаўлены тры [[Танк|танкі]] [[FT-17]]<ref name="brestdb" />. На момант пачатку [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] летам 1941 года ў кардэгардыях Усходняй брамы знаходзіліся артылерыйская майстэрня і склад гаруча-змазачных матэрыялаў 98-га асобнага артылерыйскага супрацьтанкавага дывізіёна. Асабовы склад гэтага падраздзялення размяшчаўся ў бліжэйшых казематах<ref name="brestdb" />. == Знішчэнне і паваенны час == [[Файл:Былы праезд да Усходняй брамы - panoramio.jpg|thumb|Сучасны выгляд дарогі да знішчанай брамы]] Пасля вызвалення [[Брэст|Брэста]] ад нямецкай акупацыі праезд брамы з боку горада быў закладзены цэглай. У ім і ў абедзвюх кардэгардыях быў уладкаваны часовы склад трафейных снарадаў і авіябомбаў. 12 кастрычніка 1944 года група па абясшкоджванні боепрыпасаў пад камандаваннем лейтэнанта Жвавага дапусціла памылку пры праверцы новых паступленняў на склад. Прагучаў першы невялікі выбух, а затым&nbsp;— дэтанацыя вялікай магутнасці. У выніку трагедыі загінулі 12 ваеннаслужачых, 17 чалавек былі цяжка паранены, яшчэ 40 атрымалі дробныя раненні. Ад выбуху гістарычны будынак быў цалкам знішчаны, а на месцы праезду ўтварылася велізарная варонка, якая захавалася да нашых дзён<ref name="brestdb" />. У паваенны перыяд на тэрыторыі равеліна III ажыццяўлялася здабыча пяску. У 1970-я гады паверхня яго ўнутранай часткі была згладжана, што часткова змяніла першапачатковую форму варонкі ад выбуху. У [[2013]] годзе паблізу ад месца існавання былых Усходніх варот быў пабудаваны новы мост&nbsp;— сучасны ўсходні ўезд у Брэсцкую крэпасць<ref name="brestdb" />. <gallery widths="215" heights="150" class="center" caption="Міхайлаўская (Усходняя) брама на гістарычных і сучасных фотаздымках"> Файл:Брэсцкая крэпасць. Усходняя брама. План 19 ліпеня 1867.jpg|План брамы з «Атласа крэпасці Брэст-Літоўск», 1867 Файл:Брэсцкая крэпасць. Міхайлаўская брама. План складзены для атласа крэпасці Брэст Літоўск ад ліпеня 19 дня 1867 года.jpg|План брамы з «Атласа крэпасці Брэст-Літоўск», 1867 Файл:Брэсцкая крэпасць. Усходняя брама. Заблакаваны палякамі праезд.jpg|Праезд, заблакаваны польскімі абаронцамі ў верасні 1939 года Файл:Брэсцкая крэпасць. Усходняя брама. 1941. Заблакаваная Камсамольцам брама (02).jpg|Брама ў 1941 годзе, заблакаваная савецкім артылерыйскім цягачом [[Камсамолец (цягач)|«Камсамолец»]] Файл:Брэсцкая крэпасць. Унутраны выгляд Усходняй брамы. Чэрвень 1941 год, адразу пасля ўзяцця крэпасці.jpg|Унутраны выгляд Усходняй брамы. Чэрвень 1941 год, адразу пасля ўзяцця крэпасці Брэсцкая крэпасць. Дарога, што выходзіла з Усходняй брамы. 1941.jpg|Дарога, што выходзіла з Усходняй брамы. 1941 </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{brestdatabase|mihaylovskiy-proezd-kobrinskie-vostochnye-vorota}} {{Брэсцкая крэпасць}} [[Катэгорыя:Брамы Брэсцкай крэпасці]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1836 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе]] [[Катэгорыя:1836 год у Брэсце]] gmkkfm0oc65t1lsdo4hyfl2imutk9zn 5122114 5122113 2026-04-06T07:44:46Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5122114 wikitext text/x-wiki {{Славутасць | Тып = Брама | Беларуская назва = Кобрынская брама | Арыгінальная назва = | Выява = Bieraście, Uschodniaja brama. Берасьце, Усходняя брама (H. Vogel, 1915).jpg | Подпіс выявы = Усходняя брама на фотаздымку 1915 года | Шырыня выявы = | Статус = | Краіна = Беларусь | Краіна2 = | Назва месцазнаходжання = Горад | Месцазнаходжанне = [[Брэст]] | lat_dir = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lon_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | region = | CoordScale = | Канфесія = | Епархія = | Добрапрыстойнасць = | Ордэнская прыналежнасць = | Тып кляштара = | Тып будынка = | Архітэктурны стыль = | Аўтар праекта = | Будаўнік = | Заснавальнік = | Першае згадванне = | Заснаванне = | Асноўныя даты = | Пачатак будаўніцтва = 1834 | Заканчэнне будаўніцтва = 1836 | Скасаваны = 12 кастрычніка 1944 | Будынкі = | Вядомыя жыхары = | Рэліквіі = | Настаяцель = | Стан = Знішчана выбухам | Сайт = | Commons = }} '''Ко́брынская бра́ма''' (таксама вядомая як '''Міха́йлаўская''' або '''Усхо́дняя бра́ма''')&nbsp;— адно з першых цагляных збудаванняў [[Брэсцкая крэпасць|Брэсцкай крэпасці]]. Існавала да кастрычніка [[1944]] года, калі была цалкам знішчана ў выніку дэтанацыі боепрыпасаў<ref name="brestdb">{{cite web|url=https://brestdatabase.by/content/mihaylovskiy-proezd-kobrinskie-vostochnye-vorota|title=Михайловский проезд (Кобринские, Восточные ворота)|publisher=База данных «Наследие Брестской крепости»|date=|lang=ru|accessdate=6 красавіка 2026}}</ref>. == Гісторыя і архітэктура == Будаўніцтва аб'екта вялося ў [[1834]]—[[1836]] гадах. Брама складалася з праезду і дзвюх [[Кардэгардыя|кардэгардый]], казематаваных памяшканняў для варты, якая ахоўвала ўезд, разлічаных на размяшчэнне 52 чалавек. Перад брамай для яе прыкрыцця быў пабудаваны земляны [[Равелін|равелін]] III (крапасное збудаванне ў форме трохвугольніка са звернутай да праціўніка вяршыняй)<ref name="brestdb" />. У часы [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] аб'ект называўся Міхайлаўскай брамай або Міхайлаўскім праездам. У перыяд [[Міжваенная Польшча|міжваеннай Польшчы]] брама называлася Кобрынскай ({{lang-pl|brama Kobryńska}}). Пазней, у савецкі час, замацавалася назва Усходняя брама<ref name="brestdb" />. == Абарона крэпасці і Другая сусветная вайна == Падчас [[Абарона Брэсцкай крэпасці (1939)|абароны крэпасці ў верасні 1939 года]], як адна з мер па перашкодзе пранікнення праціўніка, праезд брамы быў заблакаваны бетоннымі блокамі. Для агнявой падтрымкі каля ўезду былі пастаўлены тры [[Танк|танкі]] [[FT-17]]<ref name="brestdb" />. На момант пачатку [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] летам 1941 года ў кардэгардыях Усходняй брамы знаходзіліся артылерыйская майстэрня і склад гаруча-змазачных матэрыялаў 98-га асобнага артылерыйскага супрацьтанкавага дывізіёна. Асабовы склад гэтага падраздзялення размяшчаўся ў бліжэйшых казематах<ref name="brestdb" />. <gallery widths="215" heights="150" class="center" caption="Міхайлаўская (Усходняя) брама на гістарычных і сучасных фотаздымках"> Файл:Брэсцкая крэпасць. Усходняя брама. План 19 ліпеня 1867.jpg|План брамы з «Атласа крэпасці Брэст-Літоўск», 1867 Файл:Брэсцкая крэпасць. Міхайлаўская брама. План складзены для атласа крэпасці Брэст Літоўск ад ліпеня 19 дня 1867 года.jpg|План брамы з «Атласа крэпасці Брэст-Літоўск», 1867 Файл:Брэсцкая крэпасць. Усходняя брама. Заблакаваны палякамі праезд.jpg|Праезд, заблакаваны польскімі абаронцамі ў верасні 1939 года Файл:Брэсцкая крэпасць. Усходняя брама. 1941. Заблакаваная Камсамольцам брама (02).jpg|Брама ў 1941 годзе, заблакаваная савецкім артылерыйскім цягачом [[Камсамолец (цягач)|«Камсамолец»]] Файл:Брэсцкая крэпасць. Унутраны выгляд Усходняй брамы. Чэрвень 1941 год, адразу пасля ўзяцця крэпасці.jpg|Унутраны выгляд Усходняй брамы. Чэрвень 1941 год, адразу пасля ўзяцця крэпасці Брэсцкая крэпасць. Дарога, што выходзіла з Усходняй брамы. 1941.jpg|Дарога, што выходзіла з Усходняй брамы. 1941 </gallery> == Знішчэнне і паваенны час == [[Файл:Былы праезд да Усходняй брамы - panoramio.jpg|thumb|Сучасны выгляд дарогі да знішчанай брамы]] Пасля вызвалення [[Брэст|Брэста]] ад нямецкай акупацыі праезд брамы з боку горада быў закладзены цэглай. У ім і ў абедзвюх кардэгардыях быў уладкаваны часовы склад трафейных снарадаў і авіябомбаў. 12 кастрычніка 1944 года група па абясшкоджванні боепрыпасаў пад камандаваннем лейтэнанта Жвавага дапусціла памылку пры праверцы новых паступленняў на склад. Прагучаў першы невялікі выбух, а затым&nbsp;— дэтанацыя вялікай магутнасці. У выніку трагедыі загінулі 12 ваеннаслужачых, 17 чалавек былі цяжка паранены, яшчэ 40 атрымалі дробныя раненні. Ад выбуху гістарычны будынак быў цалкам знішчаны, а на месцы праезду ўтварылася велізарная варонка, якая захавалася да нашых дзён<ref name="brestdb" />. У паваенны перыяд на тэрыторыі равеліна III ажыццяўлялася здабыча пяску. У 1970-я гады паверхня яго ўнутранай часткі была згладжана, што часткова змяніла першапачатковую форму варонкі ад выбуху. У [[2013]] годзе паблізу ад месца існавання былых Усходніх варот быў пабудаваны новы мост&nbsp;— сучасны ўсходні ўезд у Брэсцкую крэпасць<ref name="brestdb" />. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{brestdatabase|mihaylovskiy-proezd-kobrinskie-vostochnye-vorota}} {{Брэсцкая крэпасць}} [[Катэгорыя:Брамы Брэсцкай крэпасці]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1836 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе]] [[Катэгорыя:1836 год у Брэсце]] 2fw0bjpl3ea15ege029q9wjtz5rquhj 5122117 5122114 2026-04-06T07:54:06Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Усходняя брама Брэсцкай крэпасці]] 5122117 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Усходняя брама Брэсцкай крэпасці]] srplsk5tjdky35u376x19x0p8hwzpvr 14 805550 5122133 2026-04-06T08:21:26Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Тэма паводле гадоў|Друкаваныя выданні, закрытыя ў|1909|годзе}} [[Катэгорыя:Зніклі ў 1909 годзе]] [[Катэгорыя:Закрытыя выданні|1909]]» 5122133 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Друкаваныя выданні, закрытыя ў|1909|годзе}} [[Катэгорыя:Зніклі ў 1909 годзе]] [[Катэгорыя:Закрытыя выданні|1909]] a160k9kwjgueyu6ehd1dohg2kd3b3fy 14 805551 5122165 2026-04-06T08:41:59Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Commonscat|Coca-Cola}} [[Катэгорыя:Безалкагольныя напоі]]» 5122165 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Coca-Cola}} [[Катэгорыя:Безалкагольныя напоі]] qt0bhn4nrnwzqmv05rpqfg36kyb84vn 0 805552 5122167 2026-04-06T08:42:54Z Voūk12 159072 Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/79411983|Konstanty Pereświet-Sołtan]]» 5122167 wikitext text/x-wiki [[Файл:Konstanty Pereświet-Sołtan ppłk 1935.jpg|міні|Канстанцін Перасвет Солтан 1935 г.]] '''Канстанцін Перасьвет-Солтан''' (нар. [[8 сакавіка]] [[1885|1885 г.]] у Баёўцы ([[Чэрыкаўскі павет]], Беларусь), памёр [[31 снежня]] [[1943|1943 г.]] у [[Варшава|Варшаве]] ) — [[падпалкоўнік]] пяхоты Войска Польскага, кавалер ордэна Virtuti Militari . == Рэзюмэ == Нарадзіўся 8 сакавіка 1885 года ў Баёўцы, [[Чэрыкаўскі павет|Чэрыкаўскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]], у шляхецкай сям'і Канстанціна і Юзэфы Свянціцкай. Скончыў сярэднюю школу ў [[Магілёў|Магілёве]]. Вучыўся ў [[Нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт Украіны «Кіеўскі політэхнічны інстытут імя Ігара Сікорскага»|Кіеўскім політэхнічным інстытуце]]. Падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] служыў у [[Руская імператарская армія|расійскай арміі]], быў захоплены ў палон немцамі, пайшоў добраахвотнікам у [[Польскія легіёны (1914—1918)|польскія легіёны]]. У 1918–1935 гадах служыў у польскай арміі. Падчас [[Польска-савецкая вайна|вайны з бальшавікамі]] ваяваў у шэрагах [[41 Сувалскі полк пяхоты|41-га пяхотнага палка]] . 19 жніўня 1920 года ён быў зацверджаны з 1 красавіка 1920 года ў званні [[Капітан|капітана]], у пяхоце, у групе афіцэраў былога [[Усходні корпус|Усходняга корпуса]] і былой Рускай арміі. 1 чэрвеня 1921 года ён служыў у 17 пяхотным палку. 3 мая 1922 года зацверджаны ў званні [[Маёр|маёра]] і 396 рангам ў афіцэрскім корпусе пяхоты. 22 ліпеня 1922 года ён быў зацверджаны на пасадзе камандзіра 1-га батальёна 17-га пяхотнага палка ў [[Жэшаў|Жэшаве]]. 1 снежня 1924 года прэзідэнт Рэспублікі Польшча прысвоіў яму званне [[Падпалкоўнік|падпалкоўніка]] і 79 ранг ў афіцэрскім корпусе пяхоты. 25 лютага 1925 года яго перавялі ў [[Корпус аховы памежжа]] на пасаду камандзіра 13-га памежнага батальёна ў Капычынцах. У лютым 1926 года яго перавялі на пасаду камандзіра 23-га памежнага батальёна. У студзені 1929 года яго перавялі з Корпуса аховы мяжы ў 30-ы пяхотны полк у Варшаве на пасаду камандзіра палка. У 1931 годзе ён праслухаў 5-ы уніфікацыйны курс для камандзіраў пяхотных палкоў. У сакавіку 1932 года яго перавялі ў камандаванне акругі корпуса № 1 у Варшаве на пасаду інспектара па прызыву. У снежні 1933 года яго перавялі ў штаб горада Варшавы на пасаду намесніка камандзіра і адначасова даручылі выконваць абавязкі камандзіра горада Варшавы на абмежаваны тэрмін. 31 жніўня 1935 года ён быў звольнены ў адстаўку. У [[Польская абарончая вайна (1939)|вераснёўскай кампаніі]] 1939 года ён быў афіцэрам у штабе камандзіра пяхоты групы «Брэст» . Ён памёр 31 снежня 1943 года. Пахаваны на вайсковых могілках Павонзкі ў Варшаве (участак A21-tuje-6) . 13 ліпеня 1920 года ён ажаніўся з Браніславай Роўба (памерла ў 1969 г.). Іх сын Тадэвуш Юзаф Перасьвет-Солтан (1921–1996) быў салдатам [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]] пад кодавым псеўданімам ''Карч'' і ўдзельнікам [[Варшаўскае паўстанне|Варшаўскага паўстання]]. == Ордэны і ўзнагароды == * Сярэбраны крыж [[Virtuti Militari|Ваеннага ордэна Virtuti Militari]] № 657 – 16 лютага 1921 г. * Чатыры разы [[Крыж Храбрых|Крыж Доблесці]] * Залаты Крыж Заслугі — 16 сакавіка 1934 г. «за заслугі ў галіне ваеннай арганізацыі і кіравання» <ref>{{Monitor Polski|1934|64|97}}.</ref> * Памятны медаль вайны 1918–1921 гг. * Медаль Дзесятай гадавіны адноўленай незалежнасці * Бронзавы медаль «За выслугу гадоў» * Ордэн Крыжа Арла 3-й ступені (Эстонія) == Зноскі == {{Крыніцы}} == Бібліяграфія == * {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}} * Spis oficerów służących czynnie w dniu 1.6.1921 r.. Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1921. * Lista starszeństwa oficerów zawodowych. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1922. * Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923. * Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924. * Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928. * Rocznik Oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932. * Lista starszeństwa oficerów zawodowych piechoty. 5 czerwiec 1935. Warszawa: Departament Piechoty Ministerstwa Spraw Wojskowych, 1935. * Stanisław Łoza: Czy wiesz kto to jest? Uzupełnienia i sprostowania. Warszawa: Główna Księgarnia Wojskowa, 1939. * Jan Wróblewski: Samodzielna Grupa Operacyjna „Polesie” 1939. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1989. ISBN 83-11-07659-6. [[Катэгорыя:Памерлі ў 1943 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1885 годзе]] [[Катэгорыя:Удзельнікі абароны Польшчы ў 1939 годзе]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Вайсковых Павонзках]] om5ttegcyam6pcvebtb8drpz66f1y5f 14 805553 5122169 2026-04-06T08:45:48Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Commonscat|Flags introduced in 1794}} [[Катэгорыя:Сцягі паводле гадоў|1794]][[Катэгорыя:З’явіліся ў 1794 годзе]]» 5122169 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Flags introduced in 1794}} [[Катэгорыя:Сцягі паводле гадоў|1794]][[Катэгорыя:З’явіліся ў 1794 годзе]] bt33cv7aa12esb5ql9crtwrjxrf7nl8 14 805554 5122172 2026-04-06T08:49:42Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Commonscat}} {{Тэма паводле гадоў|Кнігі|1884|года}} [[Катэгорыя:Кнігі паводле гадоў|1884]] [[Катэгорыя:Кнігі XIX стагоддзя|1884]] [[Катэгорыя:Творы 1884 года]] [[Катэгорыя:1884 год у літаратуры]]» 5122172 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} {{Тэма паводле гадоў|Кнігі|1884|года}} [[Катэгорыя:Кнігі паводле гадоў|1884]] [[Катэгорыя:Кнігі XIX стагоддзя|1884]] [[Катэгорыя:Творы 1884 года]] [[Катэгорыя:1884 год у літаратуры]] tkqg4ahp7m42sfteyxce9lcqjo0nl39 14 805555 5122174 2026-04-06T08:51:35Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Commonscat}} {{Тэма паводле гадоў|Кнігі|1885|года}} [[Катэгорыя:Кнігі паводле гадоў|1885]] [[Катэгорыя:Кнігі XIX стагоддзя|1885]] [[Катэгорыя:Творы 1885 года]] [[Катэгорыя:1885 год у літаратуры]]» 5122174 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} {{Тэма паводле гадоў|Кнігі|1885|года}} [[Катэгорыя:Кнігі паводле гадоў|1885]] [[Катэгорыя:Кнігі XIX стагоддзя|1885]] [[Катэгорыя:Творы 1885 года]] [[Катэгорыя:1885 год у літаратуры]] 9mdezqxhd187hmkmro42t2hz7vl0wh0 14 805556 5122180 2026-04-06T08:57:24Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Commonscat}} {{Тэма паводле гадоў|Кнігі|1871|года}} [[Катэгорыя:Кнігі паводле гадоў|1871]] [[Катэгорыя:Кнігі XIX стагоддзя|1871]] [[Катэгорыя:Творы 1871 года]] [[Катэгорыя:1871 год у літаратуры]]» 5122180 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} {{Тэма паводле гадоў|Кнігі|1871|года}} [[Катэгорыя:Кнігі паводле гадоў|1871]] [[Катэгорыя:Кнігі XIX стагоддзя|1871]] [[Катэгорыя:Творы 1871 года]] [[Катэгорыя:1871 год у літаратуры]] cn4skef8wx4bqq9xp6tfzg0msd3onuj 14 805557 5122181 2026-04-06T09:02:41Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Commonscat}} {{Тэма паводле гадоў|Кнігі|1864|года}} [[Катэгорыя:Кнігі паводле гадоў|1864]] [[Катэгорыя:Творы 1864 года]] [[Катэгорыя:1864 год у літаратуры]]» 5122181 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} {{Тэма паводле гадоў|Кнігі|1864|года}} [[Катэгорыя:Кнігі паводле гадоў|1864]] [[Катэгорыя:Творы 1864 года]] [[Катэгорыя:1864 год у літаратуры]] mkot00fo2i5k88rmtqrs6v5b19xl2kd 14 805558 5122182 2026-04-06T09:07:48Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Commonscat}} {{Тэма паводле гадоў|Кнігі|1861|года}} [[Катэгорыя:Кнігі паводле гадоў|1861]] [[Катэгорыя:Творы 1861 года]] [[Катэгорыя:1861 год у літаратуры]]» 5122182 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} {{Тэма паводле гадоў|Кнігі|1861|года}} [[Катэгорыя:Кнігі паводле гадоў|1861]] [[Катэгорыя:Творы 1861 года]] [[Катэгорыя:1861 год у літаратуры]] s3jgcs5kieul0e1x5dflqiqosdomd1m 0 805559 5122183 2026-04-06T09:08:47Z Voūk12 159072 Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/78949414|41 Suwalski Pułk Piechoty]]» 5122183 wikitext text/x-wiki [[Файл:41 Suwalski Pulk Piechoty.jpg|міні|знак 41 Сувалкаўскага пяхотнага палка]] '''41-ы Сувалкаўскі пяхотны полк маршала Юзэфа Пілсудскага''' (41-ы пяхотны полк) пол. '''41 Suwalski Pułk Piechoty Marszałka Józefa Piłsudskiego''' (41 pp)— вялікае пяхотнае [[Воінскае фарміраванне|падраздзяленне]] [[Самаабарона Літвы і Беларусі|Літоўскай і Беларускай самаабароны]] і Польскага войска Другой Польскай Рэспублікі . Ён адзначыў сваё свята 16 красавіка — у гадавіну першай [[Баі за Ліду (1919)|бітвы пад Лідай]]. Падчас Другой Польскай Рэспублікі ўваходзіла ў склад [[29-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|29-й пяхотнай дывізіі]]. Дыслакавалася ў [[Сувалкі|Сувалках]]. == Фарміраванне і змены арганізацыі == 1 Сувальскі полк стралкоў, сфарміраванаўся ў снежні 1918 года ў [[Замбраў|Замброве]] ў складзе [[Літоўска-беларускія дывізіі|Літоўска-Беларускай дывізіі]]. Датай афіцыйнага стварэння палка лічыцца 19 снежня 1918 года, калі быў выдадзены першы арганізацыйны загад. У той дзень у складзе палка былі маёр [[Мечыслаў Мацкевіч]] (камандзір), падлейтэнант [[Klemens Lutostański|Клеменс Лютастанскі]] (ад'ютант), некалькі афіцэраў і 16 радавых. Адным з першых радавых быў [[Jerzy Tyszka|Ежы Тышка]], які выконваў абавязкі начальніка канцылярыі, пісара і пасыльнага. Маёр Мацкевіч выдаў пракламацыю да жыхароў Сувальскага рэгіёна, заклікаючы іх далучыцца да палка. Першай у Замброву прыбыла рота пад камандаваннем лейтэнанта Славаміра Ужупіса, якая складалася з членаў [[Польская ваенная арганізацыя|Польскай вайсковай арганізацыі]]. Першапачаткова складаючыся з двух [[Батальён|батальёнаў]], толькі ў жніўні 1919 года ён быў папаўнены 3-м батальёнам, сфарміраваным з назіральных рот Сувальскага камандавання абароны памежжа. У ліпені 1919 года полк быў перайменаваны ў 41-ы Сувальскі пяхотны полк. У снежні 1919 года рэзервовы батальён палка быў размешчаны ў Аўгустове . == Змагаючыся за межы == {{Асноўны артыкул|Баі за Ліду (1919)}}У сярэдзіне лютага 1919 года полк адправіўся на фронт у раёне Мастоў [[Скідзель|і Скідзеля]] супраць расейскіх бальшавікоў, займаючы тэрыторыі, якія паступова пакідалі немцы. У пачатку сакавіка ён удзельнічаў у выцісканні рускіх на поўнач і ўзначаліў паспяховы [[наступ]] на Шпількі. 30 сакавіка ён дайшоў да рубяжа на рацы [[Дзвіна]] і адтуль вяруўнуўся на [[Ліда|Ліду]]. З 16 красавіка ён вёў жорсткія баі за горад, якія скончыліся перамогай. У канцы красавіка полк быў перакінуты поўначней дзеля абароны Вільні. Там, у крывавых баях пад Немежамі і Агроднікамі, полк зноў прымусіў ворага адступіць на ўсход. Полк увайшоў у [[Вільня|Вільню]] . У сярэдзіне чэрвеня полк атрымаў загад заняць раён Сувалкі . Менавіта тут далучыўся 3-ці батальён, які да таго часу ахоўваў дэмаркацыйную лінію ўздоўж [[Аўгустоўскі канал|Аўгустоўскага канала]] да мяжы Усходняй Прусіі. З сярэдзіны ліпеня 1919 года полк удзельнічаў у наступе на [[Мінск|Менск]] . З канца жніўня 1919 года па сакавік 1920 года ён знаходзіўся на польска-літоўскай дэмаркацыйнай лініі. Пасля ратацыі і адпачынку быў перавезены ў [[Каленкавічы|Каленковічы]], а адтуль адправіўся ў «Кіеўскую экспедыцыю». 25 красавіка ён захапіў [[Оўруч]], а 28 красавіка рушыў у бок [[Малын (Жытомірская вобласць)|Маліна]] і атакаваў чыгуначную станцыю. 11 мая полк заняў пазіцыі на ўскраіне Кіева, у раёне Бровары-Княжыцы. На працягу многіх дзён ён адбіваў атакі рускіх, якія спрабавалі адкінуць часткі палка за [[Дняпро|Днепр]]. Рэйд на Трэбухава таксама аказаўся паспяховым. У выніку прарыву кавалерыйскай арміі Будзёнага ў тыл 3-й арміі польскія часткі пачалі адступаць з Кіева. Полк праводзіў аперацыі, якія затрымлівалі варожае наступленне, жаорсткія баі адбываліся каля ракі Уша і за [[Оўруч]]. Нягледзячы на перамогі, полк быў вымушаны [[Адступленне|адступаць]] далей. Падчас адступлення польскіх войскаў з Украіны 41-му пяхотнаму палку, які ўваходзіў у склад групы палкоўніка Яна Рыбака, было загадана заняць і ўтрымліваць Скародна на працягу двух дзён. 21 чэрвеня полк заняў пазіцыі на заходнім беразе [[Славечна (рака)|ракі Славечна]], трымаючы адзін узвод на ўсходнім беразе для прыкрыцця двух мастоў. Камандзір палка накіраваў афіцэрскі разведвальны патруль на ўскраіну горада ў напрамку Трошак, каб сабраць інфармацыю пра сілы і намеры праціўніка. Палонныя, захопленыя патрулём, сведчылі, што брыгада колькасцю прыблізна 2000 салдат, узброеных дваццаццю цяжкімі кулямётамі, планавала атакаваць Скародна. У той час 41-ы пяхотны полк налічваў каля 2500 салдат і быў узброены прыблізна 50 кулямётамі. Як колькасная, так і тактычная перавага дазволілі маёру [[Ігнацы Азевіч|Ігнацыю Азевічу]] навязаць ворагу свой уласны стыль бою. Ён вырашыў дазволіць савецкім войскам пераправіцца праз раку, каб потым адрэзаць ім масты і знішчыць іх канцэнтрычнай атакай. Раніцай 22 чэрвеня да Скародна падышлі варожыя перадавыя патрулі. Узвод малодшага лейтэнанта Сакоўскага, які прыкрываў падыход да мастоў, пакінуў свае пазіцыі і паспешліва адступіў на заходні бераг. Падбадзёраныя гэтым, салдаты Чырвонай Арміі неадкладна пачалі наступ. Калі асноўныя савецкія сілы перайшлі масты, польскі абходны атрад (10-я рота) рушыў у тыл савецкіх войскаў і зноў заняў абодва масты. Затым па сігнале камандзіра палка 2-і і 3-ці батальёны пачалі канцэнтрычную атаку. Праціснутыя да ракі, савецкія стралкі трапілі пад агонь 10-й роты, узмоцненай кулямётамі. Расійская пяхотная брыгада была разграмілена і захапілены 12 кулямётаў. У 1919–1920 гадах у баях загінулі 262 афіцэры і радавыя. Найбольшая колькасць магіл салдат палка знаходзілася ў [[Ліда|Лідзе]], Боркаве і мястэчку Рудня Мікалаеўская пад Кіевам. За гераізм у баі 42 салдаты былі ўзнагароджаны [[Virtuti Militari|Сярэбраным крыжам Ваеннага ордэна Virtuti Militari]], а 243 — [[Крыж Храбрых|Крыжам Доблесці]] . Сцяг падраздзялення таксама быў узнагароджаны Сярэбраным крыжам Ордэна Virtuti Militari № 2983<ref>{{Кніга|загаловак=Dekret Wodza Naczelnego L. 3394 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 41, s. 1606)}}</ref>. === Карты баёў палка === <gallery widths="150" heights="170" perrow="5"> Файл:Ofensywa_lit_biał.png|link=Plik:Ofensywa_lit_biał.png Файл:Zaczepne_ukraina.png|link=Plik:Zaczepne_ukraina.png Файл:Grupa_rydza.png|link=Plik:Grupa_rydza.png Файл:Bitwa_korosteń_04_1920.png|link=Plik:Bitwa_korosteń_04_1920.png Файл:Bitwa_skorodno_1920.png|link=Plik:Bitwa_skorodno_1920.png Файл:Bitwa_swieciany_1920.png|link=Plik:Bitwa_swieciany_1920.png Файл:Bitwa_I_suwałki.png|link=Plik:Bitwa_I_suwałki.png Файл:Bitwa_II_suwałki.png|link=Plik:Bitwa_II_suwałki.png Файл:Bitwa_o_granice_1920.png|link=Plik:Bitwa_o_granice_1920.png </gallery> === Кавалеры ордэна Virtuti Militari === {| class="wikitable" ! colspan="3" |[[Файл:Order_Virtuti_Militari_Krzyż_Srebrny.svg|злева|39x39пкс]] Салдаты палка, узнагароджаныя Крыжам Ваеннага ордэна Virtuti Militari<nowiki><br id="mwwg"></nowiki><nowiki><br></nowiki><nowiki><br></nowiki><nowiki><br></nowiki> для вайны 1918–1920 гг. {{Sfn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=nr 41 z 6 grudnia 1921 roku, s. 1607-1608}} {{Sfn|Smoleń|1929}} <ref>{{Dziennik Ustaw|1919|67|409}}</ref> |- | Палкавы сцяг | сяржант Францішак Бекелеўскі {{Sfn|Smoleń|1929}} | Памерлы капітан Віктар Бірэта № 2267 |- | Другі лейтэнант Юзэф Бізіо | Паручнік Чэслаў Чэрпіцкі № 4863 | Кадэта Станіслава Хмялеўскага № 575 |- | Кадэт Людвік Гаштоўт {{Sfn|Smoleń|1929}} | Лейтэнант Адольф Галіноўскі | Лейтэнант Вальдэмар Херлоф |- | Лейтэнант Міхал Гурчын | Паручнік Вацлаў Івашкевіч No4862 | Маёр Станіслаў Юшчацкі |- | Капрал Пётр Комар | Сяржант Міхал Кавальскі | Сяржант Францішак Кубат No623 |- | Сяржант Міхал Купстас | Сяржант Стэфан Кулігоўскі | Падпаручнік Баляслаў Лянчоўскі |- | Лейтэнант Клеменс Лютастаньскі | Сяржант Міхал Лазарскі № 4865 | Паручнік Вацлаў Макатрэвіч |- | Лейтэнант Юзэф Мацеёўскі | Старшы радавы Міхал Макарчык | Сяржант Францішак Нячкоўскі {{Sfn|Smoleń|1929}} |- | Сяржант Антоні Мараўскі | Капрал Пётр Матукін | Капрал Адольф Матукін |- | Маёр [[Ігнацы Азевіч|Ігнацы Озевіч]] | Капітан [[Канстанцін Перасвет-Солтан|Канстанты Перасьвет-Солтан]] | Сяржант Вінцэнці Пшыбыльскі |- | рангу радавы Аляксандр Рамалоўскі № 4864 {{Sfn|Smoleń|1929}} | Сяржант Марцін Рола | Капрал Юзаф Размыслоўскі |- | паручнік Казімір Руткоўскі | Лейтэнант Людвік Смолень | Кадэт Вітольд Свіда {{Sfn|Rocznik Oficerski|1932}} |- | Паручнік Вацлаў Вільнеўчыц | Паручнік Уладзіслаў Вяцяжынскі | Другі лейтэнант Эдвард Вітлінскі |- | Кадэт Францішак Тшанкоўскі {{Sfn|Smoleń|1929}} | Сяржант Ян Залескі {{Sfn|Smoleń|1929}} | Сяржант Мікалай Загорскі |- | Лейтэнант Эдвард Жораўскі | | |} == Полк у мірны час == [[Файл:29_DP_w_1938.jpg|злева|200x200пкс]] У міжваенны перыяд 41-ы пяхотны полк дыслакаваўся ў гарнізоне Сувалкі ў складзе корпуснай акругі № 3 і ўваходзіў у склад [[29-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|29-й пяхотнай дывізіі]]. Штаб рэзервовага батальёна 41-га пяхотнага палка дыслакаваўся ў Саколцы{{Refn|Komendantami kadry byli: mjr Michał Gaca (1923){{odn|Rocznik Oficerski|1923|s=245}}, mjr Józef I Kozioł (1928){{odn|Rocznik Oficerski|1928|s=57}} i kpt. Włodzimierz Papiz (od III 1931){{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 3 z 26 marca 1931, s. 94}}{{odn|Skłodowski|2021|s=189}}.}} === Размяшчэнне === {{Асноўны артыкул|Koszary Tadeusza Kościuszki w Suwałkach}}Згодна з распараджэннем Міністэрства ваенных спраў Дэпартаменту пяхоты аб увядзенні арганізацыі пяхоты мірнага часу (PS 10-50) у 1930 годзе ў Польскім войску былі ўведзены тры тыпы пяхотных палкоў. 41-ы пяхотны полк быў класіфікаваны як пяхотны полк II тыпу (т.зв. узмоцнены). Штогод ён прымаў каля 845 рэкрутаў. Колькасць палка складала 68 афіцэраў і 1900 унтэр-афіцэраў і радавых. Ён быў запланаваны на першую хвалю мабілізацыі ў ваенны час. Узімку ў ім было два старшыя батальёны і вучэбны батальён, а летам — тры стралковыя батальёны. Яго колькасць перавышала колькасць «звычайнага» палка (I тыпу) прыкладна на 400-700 салдат. == Абарончая вайна 1939 года == Падчас [[Польская абарончая вайна (1939)|абарончай вайны 1939 года]] ваяваў у складзе мацярынскай [[29-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|29-й пяхотнай дывізіі]] ў рэзервовай арміі «Прусы» .<gallery widths="150" heights="170" perrow="5"> Файл:Warszawa_obrona_1939_1.PNG|link=Plik:Warszawa_obrona_1939_1.PNG Файл:Warszawa_obrona_1939.png|link=Plik:Warszawa_obrona_1939.png </gallery> [[Файл:Odznaka_41pp.jpg|міні|240x240пкс|Палкавы значок]] === Памятны значок === Першапачаткова значок меў форму авальнага шчыта з дзяржаўным арлом і выгравіраванымі нумарам і ініцыяламі «41 SPP». Ён выраблены з аксідаванага пасярэбранага тампаку без эмалі. Памеры: 42x26 мм. Выраб: Я. Ронтэнштэйн з Сувалкі. 7 верасня 1927 года міністр ваенных спраў маршал Польшчы [[Юзаф Пілсудскі|Юзэф Пілсудскі]] зацвердзіў дызайн і палажэнні аб новым памятным знаку . Знак памерам 45x30 мм мае форму шчыта, пакрытага цёмна-сіняй эмаллю з жоўтай аблямоўкай. На шчыце намаляваны сярэбраны арол, які трымае разгорнуты сцяг з выявай крыжа Virtuti Militari. Унізе — лічба «41» і дубовыя галінкі. Знак двухчасткавы, выраблены з срэбра, пакрыты эмаллю і злучаны пяццю заклёпкамі. На рэверсе — сярэбраны клеймо, нумар і цёзка гравёра «IM» — Юзэфа Міхроўскага з Варшавы. Аўтарам праекту знака быў маёр [[Bronisław Kencbok|Браніслаў Сільвін Кенцбок]] (1898-1940), забіты ў Харкаве. ;: Камандзіры палкоў * Маёр [[Мечыслаў Мацкевіч]] (19.12.1918 – 5.10.1919) * Маёр [[Ігнацы Азевіч]] (пасля 6.10.1919 – 12.4.1920) * Маёр [[Мечыслаў Мацкевіч]] (13 красавіка – 6 жніўня 1920 г.) * Маёр Станіслаў Юшчацкі (7 жніўня — 20 верасня 1920) * Маёр пяхоты Казімір Хозер (20 верасня 1920 г. — 30 лістапада 1924 г. → Дэпартамент I Міністэрства ваенных спраў ). * Падпалкоўнік пяхоты Казімеж Выдэрка (пасля снежня 1924 г. — студзеня 1925 г.) * Палкоўнік пяхоты Канстанты Ашвянінскі (18 студзеня 1925 — 31 сакавіка 1927 → член OTO ) * Палкоўнік памежнай аховы Здзіслаў Вінцэнты Пшыялкоўскі (31 сакавіка 1927 – лістапад 1928) * Падпалкоўнік пяхоты Вітольд Адрыян Роджэр Камяроўскі (студзень 1929 г. — чэрвень 1930 г.) * Падпалкоўнік пяхоты Яраслаў Шафран (VI 1930 – 1937 → камандзір дывізійнай пяхоты 1-й пяхотнай дывізіі) * Падпалкоўнік пяхоты Казімеж Выдэрка (1937 – верасень 1939) == Бібліяграфія == * {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}} * Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923. * Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924. * Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928. * Rocznik Oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932. * Ilustrowana jednodniówka 41 Suwalskiego pułku piechoty. Wydana w dniu wręczenia sztandaru 3 czerwca 1923. Henryk Gorgoń (red.). Suwałki: 1923. * Piotr Bieliński: 29 Dywizja Piechoty. Warszawa: Edipresse Polska SA, 2018, seria: Wielka Księga Piechoty Polskiej 1918–1939. ISBN 978-83-794-5621-5. * Karol Firich, Stanisław Krzysik, Tadeusz Kutrzeba, Stanisław Müller, Józef Wiatr: Almanach oficerski na rok 1923/24 zeszyt 2, dział III. Warszawa: Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, 1923. * Ludwik Głowacki: Obrona Warszawy i Modlina na tle kampanii wrześniowej 1939. Wyd. 5. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1985. ISBN 83-11-07109-8. * Zdzisław Jagiełło: Piechota Wojska Polskiego 1918-1939. Warszawa: Bellona, 2007. ISBN 978-83-11-10206-4. * Janusz Odziemkowski: Piechota polska w wojnie z Rosją bolszewicką 1919-1920. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Adam”, 2010. ISBN 978-83-7072-650-8. * Janusz Odziemkowski: Leksykon wojny polsko – rosyjskiej 1919 – 1920. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Rytm”, 2004. ISBN 83-7399-096-8. * Bronisław Prugar-Ketling (red.): Księga chwały piechoty. Warszawa: Departament Piechoty MSWojsk., Warszawa 1937–1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona, 1992. * Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. Kraków: Fundacja CDCN, 2006. ISBN 978-83-7188-899-1. * Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Awanse oficerskie w Wojsku Polskim 1935–1939. Wyd. 2 poszerzone. Warszawa: Wydawnictwo Tetragon Sp. z o.o., 2021. ISBN 978-83-66687-09-7. * Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-21111041. * Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-204-3299-2. * Krzysztof Skłodowski: Garnizon Suwałki w latach 1921–1939. Warszawa: IPN, Muzeum Okręgowe w Suwałkach, 2021. ISBN 978-83-8229-322-7. * Ludwik Smoleń: Zarys historji wojennej 41-go suwalskiego pułku piechoty im. Marszałka Józefa Piłsudskiego. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1929, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920. [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] dciy3jnjbox9artrh6f7qj3f2cespj2 5122304 5122183 2026-04-06T09:36:54Z Voūk12 159072 /* Кавалеры ордэна Virtuti Militari */ 5122304 wikitext text/x-wiki [[Файл:41 Suwalski Pulk Piechoty.jpg|міні|знак 41 Сувалкаўскага пяхотнага палка]] '''41-ы Сувалкаўскі пяхотны полк маршала Юзэфа Пілсудскага''' (41-ы пяхотны полк) пол. '''41 Suwalski Pułk Piechoty Marszałka Józefa Piłsudskiego''' (41 pp)— вялікае пяхотнае [[Воінскае фарміраванне|падраздзяленне]] [[Самаабарона Літвы і Беларусі|Літоўскай і Беларускай самаабароны]] і Польскага войска Другой Польскай Рэспублікі . Ён адзначыў сваё свята 16 красавіка — у гадавіну першай [[Баі за Ліду (1919)|бітвы пад Лідай]]. Падчас Другой Польскай Рэспублікі ўваходзіла ў склад [[29-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|29-й пяхотнай дывізіі]]. Дыслакавалася ў [[Сувалкі|Сувалках]]. == Фарміраванне і змены арганізацыі == 1 Сувальскі полк стралкоў, сфарміраванаўся ў снежні 1918 года ў [[Замбраў|Замброве]] ў складзе [[Літоўска-беларускія дывізіі|Літоўска-Беларускай дывізіі]]. Датай афіцыйнага стварэння палка лічыцца 19 снежня 1918 года, калі быў выдадзены першы арганізацыйны загад. У той дзень у складзе палка былі маёр [[Мечыслаў Мацкевіч]] (камандзір), падлейтэнант [[Klemens Lutostański|Клеменс Лютастанскі]] (ад'ютант), некалькі афіцэраў і 16 радавых. Адным з першых радавых быў [[Jerzy Tyszka|Ежы Тышка]], які выконваў абавязкі начальніка канцылярыі, пісара і пасыльнага. Маёр Мацкевіч выдаў пракламацыю да жыхароў Сувальскага рэгіёна, заклікаючы іх далучыцца да палка. Першай у Замброву прыбыла рота пад камандаваннем лейтэнанта Славаміра Ужупіса, якая складалася з членаў [[Польская ваенная арганізацыя|Польскай вайсковай арганізацыі]]. Першапачаткова складаючыся з двух [[Батальён|батальёнаў]], толькі ў жніўні 1919 года ён быў папаўнены 3-м батальёнам, сфарміраваным з назіральных рот Сувальскага камандавання абароны памежжа. У ліпені 1919 года полк быў перайменаваны ў 41-ы Сувальскі пяхотны полк. У снежні 1919 года рэзервовы батальён палка быў размешчаны ў Аўгустове . == Змагаючыся за межы == {{Асноўны артыкул|Баі за Ліду (1919)}}У сярэдзіне лютага 1919 года полк адправіўся на фронт у раёне Мастоў [[Скідзель|і Скідзеля]] супраць расейскіх бальшавікоў, займаючы тэрыторыі, якія паступова пакідалі немцы. У пачатку сакавіка ён удзельнічаў у выцісканні рускіх на поўнач і ўзначаліў паспяховы [[наступ]] на Шпількі. 30 сакавіка ён дайшоў да рубяжа на рацы [[Дзвіна]] і адтуль вяруўнуўся да [[Ліда|Ліды]]. З 16 красавіка ён вёў жорсткія баі за горад, якія скончыліся перамогай. У канцы красавіка полк быў перакінуты поўначней дзеля абароны Вільні. Там, у крывавых баях пад Немежамі і Агроднікамі, полк зноў прымусіў ворага адступіць на ўсход. Полк увайшоў у [[Вільня|Вільню]] . У сярэдзіне чэрвеня полк атрымаў загад заняць раён Сувалкі . Менавіта тут далучыўся 3-ці батальён, які да таго часу ахоўваў дэмаркацыйную лінію ўздоўж [[Аўгустоўскі канал|Аўгустоўскага канала]] да мяжы Усходняй Прусіі. [[Файл:41pp 1.png|міні|баявы шлях Сувальскага палка 1919-1920 г.]] З сярэдзіны ліпеня 1919 года полк удзельнічаў у наступе на [[Мінск|Менск]]. З канца жніўня 1919 года па сакавік 1920 года ён знаходзіўся на польска-літоўскай дэмаркацыйнай лініі. Пасля ратацыі і адпачынку быў перавезены ў [[Каленкавічы|Каленковічы]], а адтуль адправіўся ў «Кіеўскую экспедыцыю». 25 красавіка ён захапіў [[Оўруч]], а 28 красавіка рушыў у бок [[Малын (Жытомірская вобласць)|Маліна]] і атакаваў чыгуначную станцыю. 11 мая полк заняў пазіцыі на ўскраіне Кіева, у раёне Бровары-Княжыцы. На працягу многіх дзён ён адбіваў атакі рускіх, якія спрабавалі адкінуць часткі палка за [[Дняпро|Днепр]]. Рэйд на Трэбухава таксама аказаўся паспяховым. У выніку прарыву кавалерыйскай арміі Будзёнага ў тыл 3-й арміі польскія часткі пачалі адступаць з Кіева. Полк праводзіў аперацыі, якія затрымлівалі варожае наступленне, жаорсткія баі адбываліся каля ракі Уша і за [[Оўруч]]. Нягледзячы на перамогі, полк быў вымушаны [[Адступленне|адступаць]] далей. [[Файл:Bitwa skorodno 1920.png|міні|бой у Скародна]] Падчас адступлення польскіх войскаў з Украіны 41-му пяхотнаму палку, які ўваходзіў у склад групы палкоўніка Яна Рыбака, было загадана заняць і ўтрымліваць Скародна на працягу двух дзён. 21 чэрвеня полк заняў пазіцыі на заходнім беразе [[Славечна (рака)|ракі Славечна]], трымаючы адзін узвод на ўсходнім беразе для прыкрыцця двух мастоў. Камандзір палка накіраваў афіцэрскі разведвальны патруль на ўскраіну горада ў напрамку Трошак, каб сабраць інфармацыю пра сілы і намеры праціўніка. Палонныя, захопленыя патрулём, сведчылі, што брыгада колькасцю прыблізна 2000 салдат, узброеных дваццаццю цяжкімі кулямётамі, планавала атакаваць Скародна. У той час 41-ы пяхотны полк налічваў каля 2500 салдат і быў узброены прыблізна 50 кулямётамі. Як колькасная, так і тактычная перавага дазволілі маёру [[Ігнацы Азевіч|Ігнацыю Азевічу]] навязаць ворагу свой уласны стыль бою. Ён вырашыў дазволіць савецкім войскам пераправіцца праз раку, каб потым адрэзаць ім масты і знішчыць іх канцэнтрычнай атакай. [[Файл:Bitwa swieciany 1920.png|міні|бітва за Свянцяны ліпень 1920]] Раніцай 22 чэрвеня да Скародна падышлі варожыя перадавыя патрулі. Узвод малодшага лейтэнанта Сакоўскага, які прыкрываў падыход да мастоў, пакінуў свае пазіцыі і паспешліва адступіў на заходні бераг. Падбадзёраныя гэтым, салдаты Чырвонай Арміі неадкладна пачалі наступ. Калі асноўныя савецкія сілы перайшлі масты, польскі абходны атрад (10-я рота) рушыў у тыл савецкіх войскаў і зноў заняў абодва масты. Затым па сігнале камандзіра палка 2-і і 3-ці батальёны пачалі канцэнтрычную атаку. Праціснутыя да ракі, савецкія стралкі трапілі пад агонь 10-й роты, узмоцненай кулямётамі. Расійская пяхотная брыгада была разграмілена і захапілены 12 кулямётаў. У 1919–1920 гадах у баях загінулі 262 афіцэры і радавыя. Найбольшая колькасць магіл салдат палка знаходзілася ў [[Ліда|Лідзе]], Боркаве і мястэчку Рудня Мікалаеўская пад Кіевам. За гераізм у баі 42 салдаты былі ўзнагароджаны [[Virtuti Militari|Сярэбраным крыжам Ваеннага ордэна Virtuti Militari]], а 243 — [[Крыж Храбрых|Крыжам Доблесці]] . Сцяг падраздзялення таксама быў узнагароджаны Сярэбраным крыжам Ордэна Virtuti Militari № 2983<ref>{{Кніга|загаловак=Dekret Wodza Naczelnego L. 3394 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 41, s. 1606)}}</ref>. === Карты баёў палка === <gallery widths="150" heights="170" perrow="5"> Файл:Ofensywa_lit_biał.png|link=Plik:Ofensywa_lit_biał.png Файл:Zaczepne_ukraina.png|link=Plik:Zaczepne_ukraina.png Файл:Grupa_rydza.png|link=Plik:Grupa_rydza.png Файл:Bitwa_korosteń_04_1920.png|link=Plik:Bitwa_korosteń_04_1920.png Файл:Bitwa_skorodno_1920.png|link=Plik:Bitwa_skorodno_1920.png Файл:Bitwa_swieciany_1920.png|link=Plik:Bitwa_swieciany_1920.png Файл:Bitwa_I_suwałki.png|link=Plik:Bitwa_I_suwałki.png Файл:Bitwa_II_suwałki.png|link=Plik:Bitwa_II_suwałki.png Файл:Bitwa_o_granice_1920.png|link=Plik:Bitwa_o_granice_1920.png </gallery> === Кавалеры ордэна Virtuti Militari === {| class="wikitable" ! colspan="3" |[[Файл:Order_Virtuti_Militari_Krzyż_Srebrny.svg|злева|39x39пкс]] Салдаты палка, узнагароджаныя Крыжам Ваеннага ордэна Virtuti Militari па выніках вайны 1918–1920 гг. <ref>{{Dziennik Ustaw|1919|67|409}}</ref> |- | Палкавы сцяг | сяржант Францішак Бекелеўскі | с.п. капітан Віктар Бірэта № 2267 |- | падпаручнік Юзэф Бізіо | паручнік Чэслаў Чэрпіцкі № 4863 | падхар. Станіслава Хмялеўскага № 575 |- | падхаружы Людвік Гаштоўт<ref>{{Кніга|загаловак=Smoleń 1929, s. 45 як Gosztowt.}}</ref> | пар. Адольф Галіноўскі | пар. Вальдэмар Херлоф |- | паручнік Міхал Гурчын | пар. Вацлаў Івашкевіч No4862 | Маёр Станіслаў Юшчацкі |- | Капрал Пётр Комар | Сяржант Міхал Кавальскі | Сяржант Францішак Кубат No623 |- | Сяржант Міхал Купстас | Сяржант Стэфан Кулігоўскі | Падпаручнік Баляслаў Лянчоўскі |- | пар. Клеменс Лютастаньскі | Сяржант Міхал Лазарскі № 4865 | Паручнік Вацлаў Макатрэвіч |- | пар. Юзэф Мацеёўскі | Старшы шэраговы Міхал Макарчык | Сяржант Францішак Нячкоўскі |- | Сяржант Антоні Мараўскі | Капрал Пётр Матукін | Капрал Адольф Матукін |- | Маёр [[Ігнацы Азевіч|Ігнацы Озевіч]] | Капітан [[Канстанцін Перасвет-Солтан|Канстанты Перасьвет-Солтан]] | Сяржант Вінцэнці Пшыбыльскі |- | ст. шэраговы Аляксандр Рамалоўскі № 4864 | Сяржант Марцін Рола | Капрал Юзаф Размыслоўскі |- | паручнік Казімір Руткоўскі | пар. Людвік Смолень | падхаружы Вітольд Свіда<ref>{{Кніга|загаловак=Rocznik Oficerski 1932, s. 68, 604}}</ref> |- | Паручнік Вацлаў Вільнеўчыц | пар. Уладзіслаў Вяцяжынскі | падпаручнік Эдвард Вітлінскі |- | падхаружы Францішак Тшанкоўскі | сяржант Ян Залескі | сяржант штабу Мікалай Загорскі |- | Лейтэнант Эдвард Жораўскі | | |} == Полк у мірны час == [[Файл:29_DP_w_1938.jpg|злева|200x200пкс]] У міжваенны перыяд 41-ы пяхотны полк дыслакаваўся ў гарнізоне Сувалкі ў складзе корпуснай акругі № 3 і ўваходзіў у склад [[29-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|29-й пяхотнай дывізіі]]. Штаб рэзервовага батальёна 41-га пяхотнага палка дыслакаваўся ў Саколцы{{Refn|Komendantami kadry byli: mjr Michał Gaca (1923){{odn|Rocznik Oficerski|1923|s=245}}, mjr Józef I Kozioł (1928){{odn|Rocznik Oficerski|1928|s=57}} i kpt. Włodzimierz Papiz (od III 1931){{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 3 z 26 marca 1931, s. 94}}{{odn|Skłodowski|2021|s=189}}.}} === Размяшчэнне === {{Асноўны артыкул|Koszary Tadeusza Kościuszki w Suwałkach}}Згодна з распараджэннем Міністэрства ваенных спраў Дэпартаменту пяхоты аб увядзенні арганізацыі пяхоты мірнага часу (PS 10-50) у 1930 годзе ў Польскім войску былі ўведзены тры тыпы пяхотных палкоў. 41-ы пяхотны полк быў класіфікаваны як пяхотны полк II тыпу (т.зв. узмоцнены). Штогод ён прымаў каля 845 рэкрутаў. Колькасць палка складала 68 афіцэраў і 1900 унтэр-афіцэраў і радавых. Ён быў запланаваны на першую хвалю мабілізацыі ў ваенны час. Узімку ў ім было два старшыя батальёны і вучэбны батальён, а летам — тры стралковыя батальёны. Яго колькасць перавышала колькасць «звычайнага» палка (I тыпу) прыкладна на 400-700 салдат. == Абарончая вайна 1939 года == Падчас [[Польская абарончая вайна (1939)|абарончай вайны 1939 года]] ваяваў у складзе мацярынскай [[29-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|29-й пяхотнай дывізіі]] ў рэзервовай арміі «Прусы» .<gallery widths="150" heights="170" perrow="5"> Файл:Warszawa_obrona_1939_1.PNG|link=Plik:Warszawa_obrona_1939_1.PNG Файл:Warszawa_obrona_1939.png|link=Plik:Warszawa_obrona_1939.png </gallery> [[Файл:Odznaka_41pp.jpg|міні|240x240пкс|Палкавы значок]] === Памятны значок === Першапачаткова значок меў форму авальнага шчыта з дзяржаўным арлом і выгравіраванымі нумарам і ініцыяламі «41 SPP». Ён выраблены з аксідаванага пасярэбранага тампаку без эмалі. Памеры: 42x26 мм. Выраб: Я. Ронтэнштэйн з Сувалкі. 7 верасня 1927 года міністр ваенных спраў маршал Польшчы [[Юзаф Пілсудскі|Юзэф Пілсудскі]] зацвердзіў дызайн і палажэнні аб новым памятным знаку . Знак памерам 45x30 мм мае форму шчыта, пакрытага цёмна-сіняй эмаллю з жоўтай аблямоўкай. На шчыце намаляваны сярэбраны арол, які трымае разгорнуты сцяг з выявай крыжа Virtuti Militari. Унізе — лічба «41» і дубовыя галінкі. Знак двухчасткавы, выраблены з срэбра, пакрыты эмаллю і злучаны пяццю заклёпкамі. На рэверсе — сярэбраны клеймо, нумар і цёзка гравёра «IM» — Юзэфа Міхроўскага з Варшавы. Аўтарам праекту знака быў маёр [[Bronisław Kencbok|Браніслаў Сільвін Кенцбок]] (1898-1940), забіты ў Харкаве. ;: Камандзіры палка * Маёр [[Мечыслаў Мацкевіч]] (19.12.1918 – 5.10.1919) * Маёр [[Ігнацы Азевіч]] (пасля 6.10.1919 – 12.4.1920) * Маёр [[Мечыслаў Мацкевіч]] (13 красавіка – 6 жніўня 1920 г.) * Маёр Станіслаў Юшчацкі (7 жніўня — 20 верасня 1920) * Маёр пяхоты Казімір Хозер (20 верасня 1920 г. — 30 лістапада 1924 г. → І Дэпартамент Міністэрства ваенных спраў). * Падпалкоўнік пяхоты Казімеж Выдэрка (пасля снежня 1924 г. — студзеня 1925 г.) * Палкоўнік пяхоты Канстанты Ашвянінскі (18 студзеня 1925 — 31 сакавіка 1927 → член OTO ) * Палкоўнік памежнай аховы Здзіслаў Вінцэнты Пшыялкоўскі (31 сакавіка 1927 – лістапад 1928) * Падпалкоўнік пяхоты Вітольд Адрыян Роджэр Комероўскі (студзень 1929 г. — чэрвень 1930 г.) * Падпалкоўнік пяхоты Яраслаў Шафран (VI 1930 – 1937 → камандзір дывізійнай пяхоты 1-й пяхотнай дывізіі) * Падпалкоўнік пяхоты Казімеж Выдэрка (1937 – верасень 1939) == Бібліяграфія == * {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}} * Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923. * Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924. * Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928. * Rocznik Oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932. * Ilustrowana jednodniówka 41 Suwalskiego pułku piechoty. Wydana w dniu wręczenia sztandaru 3 czerwca 1923. Henryk Gorgoń (red.). Suwałki: 1923. * Piotr Bieliński: 29 Dywizja Piechoty. Warszawa: Edipresse Polska SA, 2018, seria: Wielka Księga Piechoty Polskiej 1918–1939. ISBN 978-83-794-5621-5. * Karol Firich, Stanisław Krzysik, Tadeusz Kutrzeba, Stanisław Müller, Józef Wiatr: Almanach oficerski na rok 1923/24 zeszyt 2, dział III. Warszawa: Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, 1923. * Ludwik Głowacki: Obrona Warszawy i Modlina na tle kampanii wrześniowej 1939. Wyd. 5. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1985. ISBN 83-11-07109-8. * Zdzisław Jagiełło: Piechota Wojska Polskiego 1918-1939. Warszawa: Bellona, 2007. ISBN 978-83-11-10206-4. * Janusz Odziemkowski: Piechota polska w wojnie z Rosją bolszewicką 1919-1920. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Adam”, 2010. ISBN 978-83-7072-650-8. * Janusz Odziemkowski: Leksykon wojny polsko – rosyjskiej 1919 – 1920. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Rytm”, 2004. ISBN 83-7399-096-8. * Bronisław Prugar-Ketling (red.): Księga chwały piechoty. Warszawa: Departament Piechoty MSWojsk., Warszawa 1937–1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona, 1992. * Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. Kraków: Fundacja CDCN, 2006. ISBN 978-83-7188-899-1. * Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Awanse oficerskie w Wojsku Polskim 1935–1939. Wyd. 2 poszerzone. Warszawa: Wydawnictwo Tetragon Sp. z o.o., 2021. ISBN 978-83-66687-09-7. * Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-21111041. * Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-204-3299-2. * Krzysztof Skłodowski: Garnizon Suwałki w latach 1921–1939. Warszawa: IPN, Muzeum Okręgowe w Suwałkach, 2021. ISBN 978-83-8229-322-7. * Ludwik Smoleń: Zarys historji wojennej 41-go suwalskiego pułku piechoty im. Marszałka Józefa Piłsudskiego. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1929, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920. [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] 6b9sn74bmcururngpov02tmr87lp12g 14 805560 5122203 2026-04-06T09:21:21Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Commonscat}} {{Тэма паводле гадоў|Кнігі|1897|года}} [[Катэгорыя:Кнігі паводле гадоў|1897]] [[Катэгорыя:Творы 1897 года]] [[Катэгорыя:1897 год у літаратуры]]» 5122203 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} {{Тэма паводле гадоў|Кнігі|1897|года}} [[Катэгорыя:Кнігі паводле гадоў|1897]] [[Катэгорыя:Творы 1897 года]] [[Катэгорыя:1897 год у літаратуры]] c3kqnetzjricuuzmwrhf4ot8094iqtx 14 805561 5122238 2026-04-06T09:26:46Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Commonscat}} {{Тэма паводле гадоў|Кнігі|1865|года}} [[Катэгорыя:Кнігі паводле гадоў|1865]] [[Катэгорыя:Творы 1865 года]] [[Катэгорыя:1865 год у літаратуры]]» 5122238 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} {{Тэма паводле гадоў|Кнігі|1865|года}} [[Катэгорыя:Кнігі паводле гадоў|1865]] [[Катэгорыя:Творы 1865 года]] [[Катэгорыя:1865 год у літаратуры]] miq83ggpjoai0fwc1s34z49ts7wiqh1 14 805562 5122261 2026-04-06T09:30:25Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Commonscat}} {{Тэма паводле гадоў|Кнігі|1928|года}} [[Катэгорыя:Кнігі паводле гадоў|1928]] [[Катэгорыя:Творы 1928 года]] [[Катэгорыя:1928 год у літаратуры]]» 5122261 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} {{Тэма паводле гадоў|Кнігі|1928|года}} [[Катэгорыя:Кнігі паводле гадоў|1928]] [[Катэгорыя:Творы 1928 года]] [[Катэгорыя:1928 год у літаратуры]] h60cp1pnpcescw4vn026inpehs81r2c 0 805563 5122388 2026-04-06T09:50:27Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{Паўвостраў}} '''Ватнснес''' ({{lang-is|Vatnsnes}}) — паўвостраў на поўначы [[Ісландыя|Ісландыі]], у рэгіёне Нордзюрланд-Вестра. Удаецца ў заліў [[Хунафлоўі]], які з’яўляецца часткай [[Грэнландскае мора|Грэнландскага мора]]. З захаду Ватнснес абмываюць воды Мід-фіёр...» 5122388 wikitext text/x-wiki {{Паўвостраў}} '''Ватнснес''' ({{lang-is|Vatnsnes}}) — паўвостраў на поўначы [[Ісландыя|Ісландыі]], у рэгіёне Нордзюрланд-Вестра. Удаецца ў заліў [[Хунафлоўі]], які з’яўляецца часткай [[Грэнландскае мора|Грэнландскага мора]]. З захаду Ватнснес абмываюць воды [[Мід-фіёрд]]а, з усходу — [[Хуна-фіёрд]]а. На паўвостраве размешчана адна з найбуйнейшых у Ісландыі калоній цюленяў і нерпы нараўне з Хіндысвік і Усар. У заходняй частцы Ватнснеса знаходзіцца невялікі горад [[Хвамстаўнгі]], вядомы сваім музеем, прысвечаным цюленям. На паўночным ускрайку паўвострава размешчана пакінутае селішча Хіндысвік. [[Катэгорыя:Паўвостравы Ісландыі]] giqp7jimttj8se08dhvgcabe333psnc 0 805564 5122400 2026-04-06T09:51:41Z Voūk12 159072 Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/78325343|XIX Brygada Piechoty (II RP)]]» 5122400 wikitext text/x-wiki [[Файл:Armia_rezerwowa_1920.png|справа|356x356пкс]] [[Файл:Ofensywa_4lipca1920.png|справа|342x342пкс]] [[Файл:Bitwa_borowe_1920.png|справа|509x509пкс]] [[Файл:Bitwa_dołhe_1_1920.png|справа|486x486пкс]] [[Файл:Bitwa_komarow_1920.png|справа|295x295пкс]] '''XIX пяхотная брыгада''' (XIX бп) — пяхотная [[Брыгада (войска)|брыгада]] Войска Польскага Другой Польскай Рэспублікі . == Гісторыя брыгады == XIX пяхотная брыгада была сфарміравана на памежжы чэрвеня і ліпеня 1919 года ў аперацыйнай зоне Галіцка-Валынскага фронту ў складзе 10-й пяхотнай дывізіі ў выніку аб'яднання пяхотных палкоў, сфарміраваных у генеральнай акрузе «Лодзь», з палкамі 4-й польскай стралковай дывізіі . У кастрычніку 1921 года камандаванне 19-й пяхотнай дывізіі было рэарганізавана ў дывізійнае пяхотнае камандаванне 25-й пяхотнай дывізіі . 28-ы Канеўскі стралецкі полк застаўся ў складзе 10-й пяхотнай дывізіі, а 29-ы Канеўскі стралецкі полк быў падпарадкаваны камандзіру 25-й пяхотнай дывізіі. == Камандзіры брыгад == * Палкоўнік [[Lucjan Kopczyński|Люцыян Капчынскі]] (з 28 мая 1919 ) * Палкоўнік Альбін Марыян Ясінскі (з чэрвеня 1919 г.) * Падпалкоўнік Францішак Сікорскі (ліпень 1919 – люты 1920) * Палкоўнік Станіслаў Актавіуш Малахоўскі (сакавік – верасень 1920 г.) * Другі генерал-лейтэнант Стэфан дэ Латур (верасень — кастрычнік 1920 г.) * Падпалкоўнік [[Віктар Таме|Віктар Тамэ]] (кастрычнік 1920) * Падпалкоўнік Францішак Сікорскі (кастрычнік 1920 – кастрычнік 1921) == Арганізацыя брыгады == * камандаванне 19-й пяхотнай брыгады * 28-ы Каніўскі стралецкі полк * 29-ы Каніўскі стралецкі полк == Бібліяграфія == * Вітольд Ярно, ''Акруга Корпуса Войска Польскага № IV Лодзь 1918-1939'', Інстытут гісторыі Лодзінскага ўніверсітэта, Кафедра найноўшай гісторыі Польшчы, Выдавецтва "Ibidem", Лодзь 2001,{{ISBN|83-88679-10-4}} m9zxj74rxg7nl752byhucvw1hvukll6 0 805565 5122429 2026-04-06T09:55:56Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{НП}} '''Хвамстаўнгі''' ({{lang-is|Hvammstangi}}) — горад на поўначы [[Ісландыя|Ісландыі]] ў рэгіёне [[Нордзюрланд-Вестра]]. Размешчаны на ўсходнім беразе [[Мід-фіёрд]]а (частка фіёрдавага комплексу Хунафлоўі) на ўзгоранай раўніне перад горным масівам Ватнснесф’ядль н...» 5122429 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Хвамстаўнгі''' ({{lang-is|Hvammstangi}}) — горад на поўначы [[Ісландыя|Ісландыі]] ў рэгіёне [[Нордзюрланд-Вестра]]. Размешчаны на ўсходнім беразе [[Мід-фіёрд]]а (частка фіёрдавага комплексу Хунафлоўі) на ўзгоранай раўніне перад горным масівам Ватнснесф’ядль на паўднёва-заходняй ускрайку паўвострава [[Ватнснес]]. Афіцыйная гісторыя Хвамстаўнгі пачынаецца ў 1895 годзе, калі рыбацкае паселішча атрымала гандлёвыя правы. {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Ісландыі]] bz4fqpci368d5ammnzbpiu04z3u53o0 5122442 5122429 2026-04-06T09:57:38Z Rymchonak 22863 5122442 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Хвамстаўнгі''' ({{lang-is|Hvammstangi}}) — горад на поўначы [[Ісландыя|Ісландыі]] ў рэгіёне [[Нордзюрланд-Вестра]]. Размешчаны на ўсходнім беразе [[Мід-фіёрд]]а (частка фіёрдавага комплексу Хунафлоўі) на ўзгоранай раўніне перад горным масівам Ватнснесф’ядль на паўднёва-заходняй ускрайку паўвострава [[Ватнснес]]. Афіцыйная гісторыя Хвамстаўнгі пачынаецца ў 1895 годзе, калі рыбацкае паселішча атрымала гандлёвыя правы. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Ісландыі]] b2nukc7hapkqfuxln8lwbmnfmimgsc5 0 805566 5122450 2026-04-06T09:58:52Z Voūk12 159072 Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/79365676|Stefan de Latour]]» 5122450 wikitext text/x-wiki [[Файл:Stefan_de_Latour_grób_generała._Cmentarz_garnizonowy_w_Toruniu.jpg|міні|Магіла генерала Стэфана дэ Латура. Гарнізонныя могілкі ў Торуні.]] '''Стэфан дэ Латур''' (нар. [[2 жніўня]] [[1862|1862 г.]] Небароў, памёр [[9 лістапада]] [[1923|1923 г.]] у [[Торунь|Торуні]] ) — прафесійны вайсковец, расейскай і [[брыгадны генерал]] Польскай арміі, кавалер ордэна Virtuti Militari . == Біяграфія == Ён нарадзіўся 2 жніўня 1862 года ў Небараве ў сям'і настаўніка пачатковай школы Юльяна (нар. 1833 г.) і Гелены Хмелескай (нар. 1835 г.) <ref>{{Cite web|url=http://metryki.genealodzy.pl/metryka.php?ar=3&zs=1597d&sy=1862&kt=1&plik=051-054.jpg|title=akt chrztu nr 53/1862, Nieborów|website=}}.</ref> <ref name="p1">{{Cite web|lang=ru|url=http://www.grwar.ru/persons/person/1330|title=Лятур Стефан Юлианович|first=Alexey|last=Likhotvorik|website=Русская армия в Первой мировой войне|date=2012-07-21}}</ref> . Спачатку ён вучыўся ў рэальным вучылішчы ў Ловічы і рэальным вучылішчы Войцеха Гурскага ў Варшаве, а затым скончыў сем класаў у шасцікласнай прыватнай мужчынскай школе з шасцікласным перадгімназічным курсам, якую ў Варшаве трымаў Аўгустын Шмурло. 24 ліпеня 1880 года ён пачаў службу ў [[Руская імператарская армія|расійскай арміі]]. Праз чатыры гады, пасля заканчэння Варшаўскай пяхотнай юнкерскай школы, яго накіравалі ў 59-ы Люблінскі пяхотны полк . У гэтым падраздзяленні ён камандаваў ротай і батальёнам і быў павышаны да палкоўніка. Удзельнічаў у [[Расійска-японская вайна|руска-японскай]] і [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайнах.]] Падчас апошняга ўзброенага канфлікту ён паслядоўна камандаваў 246-м Бахчысарайскім пяхотным палком 62-й пяхотнай дывізіі, брыгадай 65-й пяхотнай дывізіі (з 13 лістапада 1915 года), брыгадай 73-й пяхотнай дывізіі (з лета 1916 года) і 60-й пяхотнай дывізіяй (з 22 мая 1917 года). З снежня 1917 года ён служыў у III Польскім корпусе ў Расіі . 24–25 ліпеня 1920 года камандаваў [[Літоўска-беларускія дывізіі|1-й Літоўска-Беларускай дывізіяй]] падчас бітвы пад Россю. 15 верасня 1920 г. быў прыняты ў Польскую армію з пацверджаннем звання генерал-лейтэнанта і пераведзены ў распараджэнне галоўнакамандуючага . Пасля чаго пастаўлены камандзірам 2-й брыгады [[Літоўска-беларускія дывізіі|1-й Літоўска-Беларускай дывізіі]]. Потым [[19-я пяхотная брыгада (Другая Польская Рэспубліка)|19-й пяхотнай брыгадай,]] умацаваным лагерам «Роўна» і навучальным цэнтрам 2-й арміі. 25 верасня 1921 г. быў прызначаны намеснікам камандзіра I корпуснай акругі ў Варшаве . У студзені 1923 г. ён прыняў камандаванне акругац корпуса № VIII у Торуні . Ён памёр 9 лістапада 1923 года ў Торуні, а праз тры дні быў пахаваны на мясцовых гарнізонных могілках . Стэфан дэ Латур быў жанаты на Іпаліце Застыжэц, з якой у яго было чацвёра дзяцей: [[Napoleon de Latour|Напалеон]] (1893–1920), капітан артылерыі Войска Польскага, кавалер ордэна Virtuti Militari, Стэфан (1896–1920), капітан Войска Польскага, кавалер ордэна Virtuti Militari, Марыя (нар. 1904) і Казімір (нар. 8 сакавіка 1905), капітан артылерыі Войска Польскага. == Кар'ера == * Прапоршчык (харужы) са старшынством з 5 ліпеня 1884 г. {{R|p1}} * [[Падпаручнік]] са старшынствам з 30 жніўня 1884 г. * [[Паручнік|Паручнік (лейтэнант]]) па службе з 30 жніўня 1888 года * [[Штабс-капітан]] са старшынствам з 15 сакавіка 1898 г. * [[Капітан]] са старшынствам з 6 мая 1900 года * [[Падпалкоўнік]] са старшынствам з 24 лютага 1905 г. * [[Палкоўнік]] з 6 снежня 1910 года * [[Брыгадны генерал]] (генерал-маёр) са старшынствам з 1 сакавіка 1915 года * [[Брыгадны генерал]] — пацверджаны ў Польшчы 3 мая 1922 г. са старшынствам з 1 чэрвеня 1919 г. і 4-м месцам у корпусе генералаў. == Ордэны і ўзнагароды == * Сярэбраны крыж [[Virtuti Militari|Ваеннага ордэна Virtuti Militari]] № 5267 – 21 сакавіка 1922 г. * Двойчы [[Крыж Храбрых|Крыж Доблесці]] (упершыню ў 1921 г. ) * Афіцэрскі крыж французскага [[Ордэн Ганаровага легіёна|ордэна Ганаровага легіёна]] — 1923 г. ; Рускія * [[Ордэн Святога Георгія]] 4-й ступені — 25 сакавіка 1915 г. * Ордэн Святога Станіслава 1-й ступені з мячамі * [[Ордэн Святога Уладзіміра]] 3-й ступені з мячамі — 29 сакавіка 1915 г. * Ордэн Святога Уладзіміра 4-й ступені з бантам – 1908 г. {{R|mb}} {{R|p1}}, мячы да ордэна – 20 сакавіка 1916 г. * [[Ордэн Святой Ганны]] 2-й ступені – 1912 * Ордэн Святога Станіслава 2-й ступені – 1908 * Ордэн Святой Ганны 3-й ступені з мячамі і бантам — 1906 г. * Ордэн Святога Станіслава 3-й ступені * Ордэн Святой Ганны 4-й ступені з надпісам «За адвагу» — 1905 г. == Бібліяграфія == * {{Cite web|url=https://wbh.wp.mil.pl/pdfviewer/?f=/c/scans/KGiO/I_480_328.pdf|title=Latour Stefan|website=Wojskowe Biuro Historyczne}} * {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}} * Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923. * Tadeusz Kryska-Karski, Stanisław Żurakowski: Generałowie Polski niepodległej. Warszawa: Editions Spotkania, 1991. * Janusz Odziemkowski: Leksykon wojny polsko-rosyjskiej 1919–1920. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Rytm”, 2004. ISBN 83-7399-096-8. * Piotr Stawecki: Słownik biograficzny generałów Wojska Polskiego 1918-1939. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1994. ISBN 83-11-08262-6. * Andrzej Wojtaszak: Generalicja Wojska Polskiego 1918-1926. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Rytm”, 2012. ISBN 978-83-7399-519-2. [[Катэгорыя:Памерлі ў 1923 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1862 годзе]] [[Катэгорыя:Постаці Торуні]] [[Катэгорыя:Кавалеры крыжа Храбрых]] 15jbipr96lvcpne80fjd6qzj7b1hvu4 0 805567 5122464 2026-04-06T10:00:41Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{Заліў}} '''Мід-фіёрд''' ({{lang-is|Miðfjörður}}) — невялікі [[фіёрд]] на паўночным захадзе [[Ісландыя|Ісландыі]]. Фіёрд жывяць воды ракі Аўстураў; шырыня — 3.5 км, даўжыня — 14 км. Самая вядомая сядзіба Мід-фіёрда — Б’ярг, месца нараджэння героя адной з саг пра іслан...» 5122464 wikitext text/x-wiki {{Заліў}} '''Мід-фіёрд''' ({{lang-is|Miðfjörður}}) — невялікі [[фіёрд]] на паўночным захадзе [[Ісландыя|Ісландыі]]. Фіёрд жывяць воды ракі Аўстураў; шырыня — 3.5 км, даўжыня — 14 км. Самая вядомая сядзіба Мід-фіёрда — Б’ярг, месца нараджэння героя адной з саг пра ісландцаў, Грэціра. [[Катэгорыя:Залівы Грэнландскага мора]] eifmkvzhcxzj0302rol2kw2vmfjat04 0 805568 5122498 2026-04-06T10:05:51Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{Заліў}} '''Хуна-фіёрд''' ({{lang-is|Húnafjörður}}) — [[фіёрд]] на поўначы [[Ісландыя|Ісландыі]]. Усходняя частка заліва [[Хунафлоўі]]. Размешчаны паміж паўвостравам [[Ватнснес]] на захадзе і Скагі на ўсходзе. На ўсходнім беразе фіёрда знаходзіцца пасёлак [[Блёндуаус]] і...» 5122498 wikitext text/x-wiki {{Заліў}} '''Хуна-фіёрд''' ({{lang-is|Húnafjörður}}) — [[фіёрд]] на поўначы [[Ісландыя|Ісландыі]]. Усходняя частка заліва [[Хунафлоўі]]. Размешчаны паміж паўвостравам [[Ватнснес]] на захадзе і Скагі на ўсходзе. На ўсходнім беразе фіёрда знаходзіцца пасёлак [[Блёндуаус]] і на поўнач ад яго пасёлак Скагастронд. Мясцовасць належыць абшчыне Хунаватн. Фіёрд дасягае шырыні 15 км, пры гэтым удаецца на 10 км у сушу. [[Катэгорыя:Залівы Грэнландскага мора]] f7jy02mq76hhiz6hyg8m6bbg10uwqth 0 805569 5122540 2026-04-06T10:12:33Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{Заліў}} '''Хунафлоўі''' ({{lang-is|Húnaflói}}) — заліў [[Грэнландскае мора|Грэнландскага мора]] ў паўночнага берага [[Ісландыя|Ісландыі]]. Удаецца ў бераг на 100 км, з усходу абмежаваны паўвостравам [[Скагахейдзі]]. Шырыня — да 60 км, глыбіня — да 217 м. Берагі высокія,...» 5122540 wikitext text/x-wiki {{Заліў}} '''Хунафлоўі''' ({{lang-is|Húnaflói}}) — заліў [[Грэнландскае мора|Грэнландскага мора]] ў паўночнага берага [[Ісландыя|Ісландыі]]. Удаецца ў бераг на 100 км, з усходу абмежаваны паўвостравам [[Скагахейдзі]]. Шырыня — да 60 км, глыбіня — да 217 м. Берагі высокія, з захаду і поўдня раздзеленыя вялікай колькасцю заліваў: [[Хуна-фіёрд]] з возерам Хоўп аддзеленыя паўвостравам [[Ватнснес]] ад заліваў [[Мід-фіёрд]] і Хрута-фіёрд; у паўднёва-заходняй частцы знаходзіцца заліў Стэйнгрымс-фіёрд. Найбуйнейшая рака, якая ўпадае, — [[Бланда]]. [[Катэгорыя:Залівы Грэнландскага мора]] pyjt9nwwtqgh9s4hetbrfrdpswhi98s 5122550 5122540 2026-04-06T10:13:51Z Rymchonak 22863 5122550 wikitext text/x-wiki {{Заліў}} '''Хунафлоўі''' ({{lang-is|Húnaflói}}) — заліў [[Грэнландскае мора|Грэнландскага мора]] ў паўночнага берага [[Ісландыя|Ісландыі]]. Удаецца ў бераг на 100 км, з усходу абмежаваны паўвостравам [[Скагахейдзі]]. Шырыня — да 60 км, глыбіня — да 217 м. Берагі высокія, з захаду і поўдня раздзеленыя вялікай колькасцю заліваў: [[Хуна-фіёрд]] з возерам [[Хоўп]] аддзеленыя паўвостравам [[Ватнснес]] ад заліваў [[Мід-фіёрд]] і Хрута-фіёрд; у паўднёва-заходняй частцы знаходзіцца заліў Стэйнгрымс-фіёрд. Найбуйнейшая рака, якая ўпадае, — [[Бланда]]. [[Катэгорыя:Залівы Грэнландскага мора]] pfykto5vlvgsspxai1btfs3aqfazdvx 0 805570 5122548 2026-04-06T10:13:39Z Voūk12 159072 Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/76927535|Edmund Kessler]]» 5122548 wikitext text/x-wiki [[Файл:Edmund Kessler.jpg|міні|Эдмунд Кеслер]] '''Эдмунд (Эдвард) Кеслер''' (нар. [[9 лютага]] [[1880|1880 г.]] у [[Сувалкі|Сувалках]], пам. [[7 мая]] [[1930|1930 г.]] у [[Варшава|Варшаве]] ) — праесійны штабны афіцэр, удзельнік [[Расійска-японская вайна|руска-японскай]], [[Першая сусветная вайна|першай сусветнай]] у складзе расійскай арміі, [[Польска-савецкая вайна|польска-бальшавіцкай]] вайны у складзе [[Літоўска-беларускія дывізіі|Літоўска-беларускай дывізіі]], [[брыгадны генерал]] Войска Польскага, кавалер ордэна Virtuti Militari . == Біяграфія == Сын Яна і Эльжбеты Шміт. Пасля заканчэння педагагічнага вучылішча ў Вейверах, у 1899 годзе пачаў ваенную службу ў расійскай арміі. У студзені 1905 года па ўласным жаданні быў прызваны ўдзельнічаць у [[Расійска-японская вайна|руска-японскай вайне]]; з жніўня 1914 года ўдзельнічаў у [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайне]] ў якасці камандзіра эскадрона памежнай аховы. Пасля гэтага служыў у штабах [[2-я армія (Расійская імперыя)|2-й]] і [[3-я армія (Расійская імперыя)|3-й]] [[3-я армія (Расійская імперыя)|расійскіх армій]]. У 1917 годзе скончыў [[Nikołajewska Akademia Wojskowa|Мікалаеўскую ваенную акадэмію]] ў [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбургу]] . 10 снежня 1917 года ён уступіў у [[Польскі корпус|1-ы Польскі корпус]] у [[Расія|Расіі]] і быў прызначаны старшым ад'ютантам, а затым начальнікам штаба 3-й стралковай дывізіі пад камандаваннем генерала [[Вацлаў Івашкевіч-Рудашанскі|Вацлава Івашкевіча]]. Удзельнічаў у прасоўванні дывізіі з [[Ельня (горад)|Ельні]] на [[Бабруйск|Бабруйск.]] Удзельнічаў у бітвах пад Болтуцінам, Гарадцом і Паболавам . == Служба ў Польскім войску == 9 снежня 1918 года ён быў прыняты ў Польскую армію і прызначаны начальнікам штаба [[Літоўска-беларускія дывізіі|Літоўска-Беларускай дывізіі]]. 19 сакавіка 1919 года ён быў прызначаны начальнікам штаба Усходняй Малапольскай арміі, а 1 чэрвеня таго ж года — начальнікам штаба Галіцка-Валынскага фронту, дзе адыграў значную ролю падчас абароны Львова (з 23 ліпеня — Галіцкі фронт, а з 2 студзеня 1920 года — Падольскі фронт). З красавіка па жнівень 1920 года ён камандаваў штабам 6-й арміі, сфарміраванай з частак Падольскага фронту. 14 кастрычніка таго ж года ён быў прызначаны начальнікам штаба Генеральнай акругі «Варшава» ў званні [[Палкоўнік|палкоўніка]] . У студзені 1921 года ён адначасова стаў членам Надзвычайнага ваеннага трыбунала. У 1921 годзе быў узведзены ў брыгадныя генералы. 1 верасня 1921 года ён быў прызначаны камандзірам [[20-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|20-й пяхотнай дывізіі]]. 2 чэрвеня 1924 года ён стаў першым намеснікам начальніка Генеральнага штаба Войска Польскага [[Станіслаў Халлер|Станіслава Галера]]. З 16 снежня 1925 года па май 1926 года ён часова займаў пасаду начальніка Генеральнага штаба Войска Польскага. 20 верасня 1926 г. ён быў прызначаны камендантам Ваеннай акадэміі ў Варшаве. 30 верасня 1928 года ён выйшаў на пенсію. Пасяліўся ў Варшаве. Памёр 7 мая 1930 года ў Уяздоўскім шпіталі ў Варшаве ад [[Плеўрыт|плеўрыту]]. Пахаваны на Евангеліцка-Аўгсбургскіх могілках, а праз некалькі месяцаў — на могілках Абаронцаў Львова (участак II, месцазнаходжанне 57) Ён быў жанаты двойчы. Яго першай жонкай была з дому [[Корсакі|Корсак]], а другой — Зінаіда Страх. . == Павышэнне па службе == * [[Падпалкоўнік]] — 1917 г. * [[Палкоўнік]] – 1920 г. * [[Брыгадны генерал]] — 1921 г. == Ордэны і ўзнагароды == * Сярэбраны крыж [[Virtuti Militari|Ваеннага ордэна Virtuti Militari]] № 5220 {{Sfn|Polak (red.)|1991}} (28 лютага 1922 г.) * Камандорскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (27 снежня 1924 г.) * Крыж Незалежнасці * Афіцэрскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] * [[Крыж Храбрых|Крыж Доблесці]] * Залаты Крыж Заслугі * Памятны медаль за вайну 1918–1921 гг. * Медаль Дзесятай гадавіны адноўленай незалежнасці * Амарантавая стужка 1-га Польскага корпуса на Усходзе * Вялікі афіцэр [[Ордэн Трох Зорак|Ордэна Трох Зорак]] (Латвія, 1927) * Вялікі афіцэр Ордэна Кароны (Бельгія) * Камандорскі крыж [[Ордэн Белага льва|Ордэна Белага Льва]] (Чэхаславакія) * Афіцэрскі крыж [[Ордэн Ганаровага легіёна|Ганаровага легіёна]] (Францыя, да 1921 г.) * [[Крыж Свабоды]] 1-й катэгорыі 2-га класа (Эстонія, 1925 г.) <ref>{{Cite web|lang=et|url=http://www.president.ee/et/vabariik/teenetemargid/kavaler/17790/edmund-kessler|title=Eesti Vabariigi teenetemärgid|website=president.ee}}</ref> * Медаль Перамогі (Médaille Interalliée) – 1925 <ref>{{Cite web|url=https://polona.pl/item-view/cc143243-75ff-4940-bb8b-44efb186fd17?page=2|title=Dz. Pers. MSWojsk. Nr 60 z 4 czerwca 1925|website=polona.pl|pages=301}}</ref> == Бібліяграфія == ** Tadeusz Kryska-Karski i Stanisław Żurakowski, ''Generałowie Polski Niepodległej'', Editions Spotkania, Warszawa 1991, wyd. II uzup. i poprawione, s. 109. ** {{Cytuj książkę|nazwisko=Polak (red.)|imię=Bogusław|autor link=Bogusław Polak|tom=2/1|tytuł=Kawalerowie Virtuti Militari 1792–1945|data=1991|wydawca=Wydawnictwo Uczelniane Wyższej Szkoły Inżynierskiej w Koszalinie|miejsce=Koszalin|isbn=8390051001|odn=tak|rok=|strony=}} ** Piotr Stawecki, ''Słownik biograficzny generałów Wojska Polskiego 1918–1939'', Warszawa 1994, s. 164–165, [[:pl:Międzynarodowy_znormalizowany_numer_książki|ISBN 83-11-08262-6]]. ** H. P Kosk ''Generalicja polska t. 1'' wyd.: Oficyna Wydawnicza „Ajaks” Pruszków 1998. [[Катэгорыя:Памерлі ў 1930 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1880 годзе]] [[Катэгорыя:Афіцэры ордэна Ганаровага легіёна]] [[Катэгорыя:Кавалеры крыжа Храбрых]] [[Катэгорыя:Кавалеры Крыжа Незалежнасці]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сувалках]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Мікалаеўскай ваеннай акадэміі]] cmhdgh765lqtoy99xnf2yrvyeff00uw 0 805571 5122605 2026-04-06T10:29:35Z Feeleman 163471 Створана перакладам старонкі «[[:en:Special:Redirect/revision/1344018912|Marley Shelton]]» 5122605 wikitext text/x-wiki  {{Кінематаграфіст|Арыгінал імя={{lang-en|Marley Shelton}}|Апісанне выявы=Марлі Шэлтан у 2007 годзе|Імя=Марлі Шэлтан|Імя пры нараджэнні=Марлі Іў Шэлтан|Гады актыўнасці=1990 — наш час|Фота=Marley Shelton.jpg|Шырыня=200px}} '''Марлі Іў Шэлтан''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Marley Eve Shelton''; нар. [[12 красавіка|12]] [[Красавік|красавіка]] [[1974]], [[Лос-Анджэлес]], [[Каліфорнія]])<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0005420/|title=Marley Shelton|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-06}}</ref> — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Акцёр|актрыса]]. Найбольш вядомая ролямі Уэндзі Пэфэркорн у [[Фільм|фільме]] "{{Не перакладзена 5|The Sandlot}}" (1993), Кліенткі ў "{{Не перакладзена 5|Sin City (фільм, 2005)|Sin City|4=Sin City (film)}}" (2005), [[Урач|доктаркі]] Дакоты Блок у "{{Не перакладзена 5|Grindhouse (фільм, 2007)|Grindhouse|4=Grindhouse (film)}}" (2007), а таксама {{Не перакладзена 5|Джудзі Хікс||4=Judy Hicks}} у дзвюх частках {{Не перакладзена 5|Медыяфраншыза|кінафраншызы|4=Media franchise}} «{{Не перакладзена 5|Крык (фаншыза)|Крык|4=Scream (franchise)}}» (2011—2022)<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2020/09/love-victors-mason-gooding-dylan-minnette-scream-movie-1234574582/|title=Mason Gooding, Dylan Minnette And Mikey Madison Join Ensemble Of New ‘Scream’ Movie; Marley Shelton to Reprise Her Role|first=Justin|last=Kroll|website=Deadline|date=2020-09-10|access-date=2026-04-06}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.chicagotribune.com/2022/01/13/scream-review-its-smug-bloody-and-fairly-entertaining-neve-campbell-leads-a-better-cast-than-this-latest-sequel-deserves/|title=‘Scream’ review: It’s smug, bloody and fairly entertaining. Neve Campbell leads a better cast than this latest sequel deserves.|website=Chicago Tribune|date=2022-01-13|access-date=2026-04-06}}</ref>. Сярод іншых работ актрысы — ролі ў фільмах «{{Не перакладзена 5|Warriors of Virtue}}» (1997), «{{Не перакладзена 5|Pleasantville (фільм, 1998)|Pleasantville|4=Pleasantville (film)}}» (1998)<ref>{{Cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl1047234049/weekend/|title=Pleasantville|website=Box Office Mojo|access-date=2026-04-06}}</ref>, «{{Не перакладзена 5|The Bachelor (фільм, 1999)|The Bachelor|4=The Bachelor (1999 film)}}» (1999), «{{Не перакладзена 5|Never Been Kissed}}» (1999), «{{Не перакладзена 5|Sugar & Spice}}» (2001), «{{Не перакладзена 5|Valentine (фільм, 2001)|Valentine|4=Valentine (film)}}» (2001), «{{Не перакладзена 5|Bubble Boy (фільм, 2001)|Bubble Boy|4=Bubble Boy (film)}}» (2001), «{{Не перакладзена 5|Uptown Girls}}» (2003), «{{Не перакладзена 5|(Untitled) (фільм, 2009)|(Untitled)|4=(Untitled) (2009 film)}}» (2009) і «{{Не перакладзена 5|Rampage (фільм, 2018)|Rampage|4=Rampage (2018 film)}}» (2018)<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/marley_shelton|title=Marley Shelton Movies & TV Shows List {{!}} Rotten Tomatoes {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-04-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/year/2018/|title=Domestic Box Office For 2018|website=Box Office Mojo|access-date=2026-04-06}}</ref>. Акрамя [[Кінамастацтва|кіно]], Шэлтан актыўна працавала і на [[Тэлебачанне|тэлебачанні]]. Яна здымалася ў [[Драма (жанр)|драматычным]] серыяле [[CBS]] «{{Не перакладзена 5|Eleventh Hour (тэлесерыял)|Eleventh Hour|4=Eleventh Hour (American TV series)}}»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.vulture.com/article/matlock-recap-episode-14-game-day.html|title=Matlock Recap: What’s Behind Door No. 2523?|first=Noel|last=Murray|website=Vulture|date=2025-03-06|access-date=2026-04-06}}</ref>, пазней выканала адну з галоўных роляў у [[Кінафантастыка|фантастычнай]] драме {{Не перакладзена 5|Lifetime||4=Lifetime (TV channel)}} «{{Не перакладзена 5|The Lottery (тэлесерыял)|The Lottery|4=The Lottery (TV series)}}», з’явілася ў [[Мюзікл|музычнай]] драме [[NBC]] «{{Не перакладзена 5|Rise (тэлесерыял)|Rise|4=Rise (American TV series)}}», а ў 2022—2023 гадах далучылася да акцёрскага складу серыяла {{Не перакладзена 5|Paramount+}}«{{Не перакладзена 5|1923 (тэлесерыял)|1923|4=1923 (TV series)}}». == Фільмаграфія == === Фільмы === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" |Год ! scope="col" |Назва |- |1991 |''Grand Canyon'' |- |1993 | data-sort-value="Sandlot, The" |''The Sandlot'' |- |1994 |''Hercules in the Underworld'' |- |1995 |''Nixon'' |- | rowspan="2" |1997 |''Warriors of Virtue'' |- |''Trojan War'' |- |1998 |''[[Плезантвіль (фільм)|Pleasantville]]'' |- | rowspan="3" |1999 |''Never Been Kissed'' |- | data-sort-value="Bachelor, The" |''The Bachelor'' |- |''Protect-O-Man'' |- |2000 |''Lured Innocence'' |- | rowspan="4" |2001 |''Sugar &amp;amp; Spice'' |- |''Valentine'' |- |''Bubble Boy'' |- |''On the Borderline'' |- |2002 |''Just a Kiss'' |- | rowspan="4" |2003 |''Moving Alan'' |- |''Dallas 362'' |- |''Uptown Girls'' |- |''Grand Theft Parsons'' |- |2004 | data-sort-value="Old Man and the Studio, The" |''The Old Man and the Studio'' |- | rowspan="2" |2005 |''Don't Come Knocking'' |- |''Sin City'' |- | rowspan="3" |2006 |''American Dreamz'' |- |''Jesus, Mary and Joey'' |- | data-sort-value="Last Kiss, The" |''The Last Kiss'' |- | rowspan="3" |2007 |''Death Proof'' |- |''Planet Terror'' |- | data-sort-value="Fifth Patient, The" |''The Fifth Patient'' |- |2008 |''W.'' |- | rowspan="4" |2009 | data-sort-value="Perfect Getaway, A" |''A Perfect Getaway'' |- |''Women in Trouble'' |- | data-sort-value="Untitled" |''(Untitled)'' |- | data-sort-value="Mighty Macs, The" |''The Mighty Macs'' |- |2010 |''Elektra Luxx'' |- |2011 |''Scream 4'' |- |2013 |''Decoding Annie Parker'' |- |2014 |''Mediation'' |- |2015 |''Solace'' |- |2018 |''Rampage'' |- |2022 | data-sort-value="Scream 5" |''Scream'' |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" |Год ! scope="col" |Назва |- |1990 |''{{Sortname|The|Family Man|The Family Man (American TV series)}}'' |- | rowspan="6" |1992 |''Up to No Good'' |- |''Family Matters'' |- |''Bodies of Evidence'' |- |''Camp Wilder'' |- |''Crossroads'' |- |''Great Scott!'' |- | rowspan="2" |1993 |''In the Line of Duty: Ambush in Waco'' |- |''Angel Falls'' |- | rowspan="4" |1994 |''Dead at 21'' |- |''McKenna'' |- | data-sort-value="Friend to Die For, A" |''A Friend to Die For'' |- |''Take Me Home Again'' |- |1995 |''Cybill'' |- |1996 |''When Friendship Kills'' |- |1998 |''Fantasy Island'' |- | rowspan="2" |2004 |''Dark Shadows'' |- |''Karen Sisco'' |- |2005 |''American Dad!'' |- |2008–2009 |''Eleventh Hour'' |- |2011 |''Harry's Law'' |- |2013 |''[[Вар’яты (тэлесерыял)|Mad Men]]'' |- |2014 | data-sort-value="Lottery, The" |''The Lottery'' |- |2016 |''Heaven Sent'' |- |2018 |''Rise'' |- |2019 |''Dirty John'' |- |2020 |''Manhunt'' |- |2022–2023 |''1923'' |- |2024 |''Tracker'' |- |2025 |''Matlock'' |} == Зноскі == {{Крыніцы}}{{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|5420}} * {{Rotten Tomatoes person|marley_shelton|Марлі Шэлтан|name=Марлі Шэлтан}} [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1974 годзе]] p62q78zrk9liop5b2j1xiznxyum7j8k 5122615 5122605 2026-04-06T10:32:02Z Feeleman 163471 вікіфікацыя, афармленне 5122615 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Marley Shelton}} |Апісанне выявы=Марлі Шэлтан у 2007 годзе |Імя=Марлі Шэлтан |Імя пры нараджэнні=Марлі Іў Шэлтан |Гады актыўнасці=1990 — наш час |Фота=Marley Shelton.jpg|Шырыня=200px }} '''Марлі Іў Шэлтан''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Marley Eve Shelton''; нар. [[12 красавіка|12]] [[красавік]]а [[1974]], [[Лос-Анджэлес]], [[Каліфорнія]])<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0005420/|title=Marley Shelton|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-06}}</ref> — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Акцёр|актрыса]]. Найбольш вядомая ролямі Уэндзі Пэфэркорн у [[фільм]]е «{{Не перакладзена 5|The Sandlot}}» (1993), Кліенткі ў «{{Не перакладзена 5|Sin City (фільм, 2005)|Sin City|4=Sin City (film)}}» (2005), [[Урач|доктаркі]] Дакоты Блок у «{{Не перакладзена 5|Grindhouse (фільм, 2007)|Grindhouse|4=Grindhouse (film)}}» (2007), а таксама {{Не перакладзена 5|Джудзі Хікс||4=Judy Hicks}} у дзвюх частках {{Не перакладзена 5|Медыяфраншыза|кінафраншызы|4=Media franchise}} «{{Не перакладзена 5|Крык (фаншыза)|Крык|4=Scream (franchise)}}» (2011—2022)<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2020/09/love-victors-mason-gooding-dylan-minnette-scream-movie-1234574582/|title=Mason Gooding, Dylan Minnette And Mikey Madison Join Ensemble Of New ‘Scream’ Movie; Marley Shelton to Reprise Her Role|first=Justin|last=Kroll|website=Deadline|date=2020-09-10|access-date=2026-04-06}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.chicagotribune.com/2022/01/13/scream-review-its-smug-bloody-and-fairly-entertaining-neve-campbell-leads-a-better-cast-than-this-latest-sequel-deserves/|title=‘Scream’ review: It’s smug, bloody and fairly entertaining. Neve Campbell leads a better cast than this latest sequel deserves.|website=Chicago Tribune|date=2022-01-13|access-date=2026-04-06}}</ref>. Сярод іншых работ актрысы — ролі ў фільмах «{{Не перакладзена 5|Warriors of Virtue}}» (1997), «{{Не перакладзена 5|Pleasantville (фільм, 1998)|Pleasantville|4=Pleasantville (film)}}» (1998)<ref>{{Cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl1047234049/weekend/|title=Pleasantville|website=Box Office Mojo|access-date=2026-04-06}}</ref>, «{{Не перакладзена 5|The Bachelor (фільм, 1999)|The Bachelor|4=The Bachelor (1999 film)}}» (1999), «{{Не перакладзена 5|Never Been Kissed}}» (1999), «{{Не перакладзена 5|Sugar & Spice}}» (2001), «{{Не перакладзена 5|Valentine (фільм, 2001)|Valentine|4=Valentine (film)}}» (2001), «{{Не перакладзена 5|Bubble Boy (фільм, 2001)|Bubble Boy|4=Bubble Boy (film)}}» (2001), «{{Не перакладзена 5|Uptown Girls}}» (2003), «{{Не перакладзена 5|(Untitled) (фільм, 2009)|(Untitled)|4=(Untitled) (2009 film)}}» (2009) і «{{Не перакладзена 5|Rampage (фільм, 2018)|Rampage|4=Rampage (2018 film)}}» (2018)<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/marley_shelton|title=Marley Shelton Movies & TV Shows List {{!}} Rotten Tomatoes {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-04-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/year/2018/|title=Domestic Box Office For 2018|website=Box Office Mojo|access-date=2026-04-06}}</ref>. Акрамя [[Кінамастацтва|кіно]], Шэлтан актыўна працавала і на [[Тэлебачанне|тэлебачанні]]. Яна здымалася ў [[Драма (жанр)|драматычным]] серыяле [[CBS]] «{{Не перакладзена 5|Eleventh Hour (тэлесерыял)|Eleventh Hour|4=Eleventh Hour (American TV series)}}»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.vulture.com/article/matlock-recap-episode-14-game-day.html|title=Matlock Recap: What’s Behind Door No. 2523?|first=Noel|last=Murray|website=Vulture|date=2025-03-06|access-date=2026-04-06}}</ref>, пазней выканала адну з галоўных роляў у [[Кінафантастыка|фантастычнай]] драме {{Не перакладзена 5|Lifetime||4=Lifetime (TV channel)}} «{{Не перакладзена 5|The Lottery (тэлесерыял)|The Lottery|4=The Lottery (TV series)}}», з’явілася ў [[Мюзікл|музычнай]] драме [[NBC]] «{{Не перакладзена 5|Rise (тэлесерыял)|Rise|4=Rise (American TV series)}}», а ў 2022—2023 гадах далучылася да акцёрскага складу серыяла {{Не перакладзена 5|Paramount+}}«{{Не перакладзена 5|1923 (тэлесерыял)|1923|4=1923 (TV series)}}». == Фільмаграфія == === Фільмы === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" |Год ! scope="col" |Назва |- |1991 |''Grand Canyon'' |- |1993 | data-sort-value="Sandlot, The" |''The Sandlot'' |- |1994 |''Hercules in the Underworld'' |- |1995 |''Nixon'' |- | rowspan="2" |1997 |''Warriors of Virtue'' |- |''Trojan War'' |- |1998 |''[[Плезантвіль (фільм)|Pleasantville]]'' |- | rowspan="3" |1999 |''Never Been Kissed'' |- | data-sort-value="Bachelor, The" |''The Bachelor'' |- |''Protect-O-Man'' |- |2000 |''Lured Innocence'' |- | rowspan="4" |2001 |''Sugar &amp;amp; Spice'' |- |''Valentine'' |- |''Bubble Boy'' |- |''On the Borderline'' |- |2002 |''Just a Kiss'' |- | rowspan="4" |2003 |''Moving Alan'' |- |''Dallas 362'' |- |''Uptown Girls'' |- |''Grand Theft Parsons'' |- |2004 | data-sort-value="Old Man and the Studio, The" |''The Old Man and the Studio'' |- | rowspan="2" |2005 |''Don’t Come Knocking'' |- |''Sin City'' |- | rowspan="3" |2006 |''American Dreamz'' |- |''Jesus, Mary and Joey'' |- | data-sort-value="Last Kiss, The" |''The Last Kiss'' |- | rowspan="3" |2007 |''Death Proof'' |- |''Planet Terror'' |- | data-sort-value="Fifth Patient, The" |''The Fifth Patient'' |- |2008 |''W.'' |- | rowspan="4" |2009 | data-sort-value="Perfect Getaway, A" |''A Perfect Getaway'' |- |''Women in Trouble'' |- | data-sort-value="Untitled" |''(Untitled)'' |- | data-sort-value="Mighty Macs, The" |''The Mighty Macs'' |- |2010 |''Elektra Luxx'' |- |2011 |''Scream 4'' |- |2013 |''Decoding Annie Parker'' |- |2014 |''Mediation'' |- |2015 |''Solace'' |- |2018 |''Rampage'' |- |2022 | data-sort-value="Scream 5" |''Scream'' |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" |Год ! scope="col" |Назва |- |1990 |''{{Sortname|The|Family Man|The Family Man (American TV series)}}'' |- | rowspan="6" |1992 |''Up to No Good'' |- |''Family Matters'' |- |''Bodies of Evidence'' |- |''Camp Wilder'' |- |''Crossroads'' |- |''Great Scott!'' |- | rowspan="2" |1993 |''In the Line of Duty: Ambush in Waco'' |- |''Angel Falls'' |- | rowspan="4" |1994 |''Dead at 21'' |- |''McKenna'' |- | data-sort-value="Friend to Die For, A" |''A Friend to Die For'' |- |''Take Me Home Again'' |- |1995 |''Cybill'' |- |1996 |''When Friendship Kills'' |- |1998 |''Fantasy Island'' |- | rowspan="2" |2004 |''Dark Shadows'' |- |''Karen Sisco'' |- |2005 |''American Dad!'' |- |2008-2009 |''Eleventh Hour'' |- |2011 |''Harry’s Law'' |- |2013 |''[[Вар’яты (тэлесерыял)|Mad Men]]'' |- |2014 | data-sort-value="Lottery, The" |''The Lottery'' |- |2016 |''Heaven Sent'' |- |2018 |''Rise'' |- |2019 |''Dirty John'' |- |2020 |''Manhunt'' |- |2022-2023 |''1923'' |- |2024 |''Tracker'' |- |2025 |''Matlock'' |} == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|5420}} * {{Rotten Tomatoes person|marley_shelton|Марлі Шэлтан|name=Марлі Шэлтан}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1974 годзе]] {{DEFAULTSORT:Шэлтан Марлі}} bdl5psmxqvcqfzrzw9z1t1011c63gka 5122616 5122615 2026-04-06T10:33:37Z Feeleman 163471 /* Зноскі */ 5122616 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Marley Shelton}} |Апісанне выявы=Марлі Шэлтан у 2007 годзе |Імя=Марлі Шэлтан |Імя пры нараджэнні=Марлі Іў Шэлтан |Гады актыўнасці=1990 — наш час |Фота=Marley Shelton.jpg|Шырыня=200px }} '''Марлі Іў Шэлтан''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Marley Eve Shelton''; нар. [[12 красавіка|12]] [[красавік]]а [[1974]], [[Лос-Анджэлес]], [[Каліфорнія]])<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0005420/|title=Marley Shelton|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-06}}</ref> — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Акцёр|актрыса]]. Найбольш вядомая ролямі Уэндзі Пэфэркорн у [[фільм]]е «{{Не перакладзена 5|The Sandlot}}» (1993), Кліенткі ў «{{Не перакладзена 5|Sin City (фільм, 2005)|Sin City|4=Sin City (film)}}» (2005), [[Урач|доктаркі]] Дакоты Блок у «{{Не перакладзена 5|Grindhouse (фільм, 2007)|Grindhouse|4=Grindhouse (film)}}» (2007), а таксама {{Не перакладзена 5|Джудзі Хікс||4=Judy Hicks}} у дзвюх частках {{Не перакладзена 5|Медыяфраншыза|кінафраншызы|4=Media franchise}} «{{Не перакладзена 5|Крык (фаншыза)|Крык|4=Scream (franchise)}}» (2011—2022)<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2020/09/love-victors-mason-gooding-dylan-minnette-scream-movie-1234574582/|title=Mason Gooding, Dylan Minnette And Mikey Madison Join Ensemble Of New ‘Scream’ Movie; Marley Shelton to Reprise Her Role|first=Justin|last=Kroll|website=Deadline|date=2020-09-10|access-date=2026-04-06}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.chicagotribune.com/2022/01/13/scream-review-its-smug-bloody-and-fairly-entertaining-neve-campbell-leads-a-better-cast-than-this-latest-sequel-deserves/|title=‘Scream’ review: It’s smug, bloody and fairly entertaining. Neve Campbell leads a better cast than this latest sequel deserves.|website=Chicago Tribune|date=2022-01-13|access-date=2026-04-06}}</ref>. Сярод іншых работ актрысы — ролі ў фільмах «{{Не перакладзена 5|Warriors of Virtue}}» (1997), «{{Не перакладзена 5|Pleasantville (фільм, 1998)|Pleasantville|4=Pleasantville (film)}}» (1998)<ref>{{Cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl1047234049/weekend/|title=Pleasantville|website=Box Office Mojo|access-date=2026-04-06|lang=en}}</ref>, «{{Не перакладзена 5|The Bachelor (фільм, 1999)|The Bachelor|4=The Bachelor (1999 film)}}» (1999), «{{Не перакладзена 5|Never Been Kissed}}» (1999), «{{Не перакладзена 5|Sugar & Spice}}» (2001), «{{Не перакладзена 5|Valentine (фільм, 2001)|Valentine|4=Valentine (film)}}» (2001), «{{Не перакладзена 5|Bubble Boy (фільм, 2001)|Bubble Boy|4=Bubble Boy (film)}}» (2001), «{{Не перакладзена 5|Uptown Girls}}» (2003), «{{Не перакладзена 5|(Untitled) (фільм, 2009)|(Untitled)|4=(Untitled) (2009 film)}}» (2009) і «{{Не перакладзена 5|Rampage (фільм, 2018)|Rampage|4=Rampage (2018 film)}}» (2018)<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/marley_shelton|title=Marley Shelton Movies & TV Shows List {{!}} Rotten Tomatoes {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-04-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/year/2018/|title=Domestic Box Office For 2018|website=Box Office Mojo|access-date=2026-04-06|lang=en}}</ref>. Акрамя [[Кінамастацтва|кіно]], Шэлтан актыўна працавала і на [[Тэлебачанне|тэлебачанні]]. Яна здымалася ў [[Драма (жанр)|драматычным]] серыяле [[CBS]] «{{Не перакладзена 5|Eleventh Hour (тэлесерыял)|Eleventh Hour|4=Eleventh Hour (American TV series)}}»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.vulture.com/article/matlock-recap-episode-14-game-day.html|title=Matlock Recap: What’s Behind Door No. 2523?|first=Noel|last=Murray|website=Vulture|date=2025-03-06|access-date=2026-04-06}}</ref>, пазней выканала адну з галоўных роляў у [[Кінафантастыка|фантастычнай]] драме {{Не перакладзена 5|Lifetime||4=Lifetime (TV channel)}} «{{Не перакладзена 5|The Lottery (тэлесерыял)|The Lottery|4=The Lottery (TV series)}}», з’явілася ў [[Мюзікл|музычнай]] драме [[NBC]] «{{Не перакладзена 5|Rise (тэлесерыял)|Rise|4=Rise (American TV series)}}», а ў 2022—2023 гадах далучылася да акцёрскага складу серыяла {{Не перакладзена 5|Paramount+}}«{{Не перакладзена 5|1923 (тэлесерыял)|1923|4=1923 (TV series)}}». == Фільмаграфія == === Фільмы === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" |Год ! scope="col" |Назва |- |1991 |''Grand Canyon'' |- |1993 | data-sort-value="Sandlot, The" |''The Sandlot'' |- |1994 |''Hercules in the Underworld'' |- |1995 |''Nixon'' |- | rowspan="2" |1997 |''Warriors of Virtue'' |- |''Trojan War'' |- |1998 |''[[Плезантвіль (фільм)|Pleasantville]]'' |- | rowspan="3" |1999 |''Never Been Kissed'' |- | data-sort-value="Bachelor, The" |''The Bachelor'' |- |''Protect-O-Man'' |- |2000 |''Lured Innocence'' |- | rowspan="4" |2001 |''Sugar &amp;amp; Spice'' |- |''Valentine'' |- |''Bubble Boy'' |- |''On the Borderline'' |- |2002 |''Just a Kiss'' |- | rowspan="4" |2003 |''Moving Alan'' |- |''Dallas 362'' |- |''Uptown Girls'' |- |''Grand Theft Parsons'' |- |2004 | data-sort-value="Old Man and the Studio, The" |''The Old Man and the Studio'' |- | rowspan="2" |2005 |''Don’t Come Knocking'' |- |''Sin City'' |- | rowspan="3" |2006 |''American Dreamz'' |- |''Jesus, Mary and Joey'' |- | data-sort-value="Last Kiss, The" |''The Last Kiss'' |- | rowspan="3" |2007 |''Death Proof'' |- |''Planet Terror'' |- | data-sort-value="Fifth Patient, The" |''The Fifth Patient'' |- |2008 |''W.'' |- | rowspan="4" |2009 | data-sort-value="Perfect Getaway, A" |''A Perfect Getaway'' |- |''Women in Trouble'' |- | data-sort-value="Untitled" |''(Untitled)'' |- | data-sort-value="Mighty Macs, The" |''The Mighty Macs'' |- |2010 |''Elektra Luxx'' |- |2011 |''Scream 4'' |- |2013 |''Decoding Annie Parker'' |- |2014 |''Mediation'' |- |2015 |''Solace'' |- |2018 |''Rampage'' |- |2022 | data-sort-value="Scream 5" |''Scream'' |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" |Год ! scope="col" |Назва |- |1990 |''{{Sortname|The|Family Man|The Family Man (American TV series)}}'' |- | rowspan="6" |1992 |''Up to No Good'' |- |''Family Matters'' |- |''Bodies of Evidence'' |- |''Camp Wilder'' |- |''Crossroads'' |- |''Great Scott!'' |- | rowspan="2" |1993 |''In the Line of Duty: Ambush in Waco'' |- |''Angel Falls'' |- | rowspan="4" |1994 |''Dead at 21'' |- |''McKenna'' |- | data-sort-value="Friend to Die For, A" |''A Friend to Die For'' |- |''Take Me Home Again'' |- |1995 |''Cybill'' |- |1996 |''When Friendship Kills'' |- |1998 |''Fantasy Island'' |- | rowspan="2" |2004 |''Dark Shadows'' |- |''Karen Sisco'' |- |2005 |''American Dad!'' |- |2008-2009 |''Eleventh Hour'' |- |2011 |''Harry’s Law'' |- |2013 |''[[Вар’яты (тэлесерыял)|Mad Men]]'' |- |2014 | data-sort-value="Lottery, The" |''The Lottery'' |- |2016 |''Heaven Sent'' |- |2018 |''Rise'' |- |2019 |''Dirty John'' |- |2020 |''Manhunt'' |- |2022-2023 |''1923'' |- |2024 |''Tracker'' |- |2025 |''Matlock'' |} == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|5420}} * {{Rotten Tomatoes person|marley_shelton|Марлі Шэлтан|name=Марлі Шэлтан}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1974 годзе]] {{DEFAULTSORT:Шэлтан Марлі}} m0dfs0rxo429eqyef6nl5kuzkfr2vpj 14 805572 5122655 2026-04-06T11:00:53Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Commonscat|Actresses from Latvia}} [[Катэгорыя:Актрысы паводле краін|Латвія]] [[Катэгорыя:Кінематограф Латві]] [[Катэгорыя:Жанчыны Латвіі]]» 5122655 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Actresses from Latvia}} [[Катэгорыя:Актрысы паводле краін|Латвія]] [[Катэгорыя:Кінематограф Латві]] [[Катэгорыя:Жанчыны Латвіі]] hb81pg78dgrc4oip5wmajjq0jmv62d9 5122656 5122655 2026-04-06T11:01:43Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Кінематограф Латві]]; дададзена [[Катэгорыя:Кінематограф Латвіі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5122656 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Actresses from Latvia}} [[Катэгорыя:Актрысы паводле краін|Латвія]] [[Катэгорыя:Кінематограф Латвіі]] [[Катэгорыя:Жанчыны Латвіі]] oxvg4pifws411oh65k0jcbohmtypgzq 14 805573 5122660 2026-04-06T11:05:06Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Commonscat}} [[Катэгорыя:Акцёры паводле краін|Новая Зеландыя]] [[Катэгорыя:Кінематограф Новай Зеландыі]] [[Катэгорыя:Постаці Новай Зеландыі]]» 5122660 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Акцёры паводле краін|Новая Зеландыя]] [[Катэгорыя:Кінематограф Новай Зеландыі]] [[Катэгорыя:Постаці Новай Зеландыі]] 6e6hu4tohhx5yh2hlq3hbn9vwan6s5e 14 805574 5122682 2026-04-06T11:14:24Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Commonscat|Actors from Greece}} [[Катэгорыя:Акцёры паводле краін|Грэцыя]] [[Катэгорыя:Кінематограф Грэцыі]] [[Катэгорыя:Постаці Грэцыі]]» 5122682 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Actors from Greece}} [[Катэгорыя:Акцёры паводле краін|Грэцыя]] [[Катэгорыя:Кінематограф Грэцыі]] [[Катэгорыя:Постаці Грэцыі]] k88oxutl3a3g1ze1g0abfrvh50ovq7z 14 805575 5122685 2026-04-06T11:20:17Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Тэма паводле гадоў|Песні|1975|года}} [[Катэгорыя:Песні паводле гадоў|1975]] [[Катэгорыя:Песні XX стагоддзя|1975]] [[Катэгорыя:Музычныя творы 1975 года]]» 5122685 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Песні|1975|года}} [[Катэгорыя:Песні паводле гадоў|1975]] [[Катэгорыя:Песні XX стагоддзя|1975]] [[Катэгорыя:Музычныя творы 1975 года]] hqfy360mqe13cx644yplyfqnshfq819 14 805576 5122690 2026-04-06T11:25:20Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Тэма паводле гадоў|Песні|1963|года}} [[Катэгорыя:Песні паводле гадоў|1963]] [[Катэгорыя:Песні XX стагоддзя|1963]] [[Катэгорыя:Музычныя творы 1963 года]]» 5122690 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Песні|1963|года}} [[Катэгорыя:Песні паводле гадоў|1963]] [[Катэгорыя:Песні XX стагоддзя|1963]] [[Катэгорыя:Музычныя творы 1963 года]] fc23lfhe4z7shg6iq8tl3fqt7sh8gnk 14 805577 5122691 2026-04-06T11:27:03Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Тэма паводле гадоў|Песні|1916|года}} [[Катэгорыя:Песні паводле гадоў|1916]] [[Катэгорыя:Песні XX стагоддзя|1916]] [[Катэгорыя:Музычныя творы 1916 года]]» 5122691 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Песні|1916|года}} [[Катэгорыя:Песні паводле гадоў|1916]] [[Катэгорыя:Песні XX стагоддзя|1916]] [[Катэгорыя:Музычныя творы 1916 года]] 0dwyib565fbsebtokwr5hcqfrgl6f7a 14 805578 5122692 2026-04-06T11:28:45Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Тэма паводле гадоў|Песні|1898|года}} [[Катэгорыя:Песні паводле гадоў|1898]] [[Катэгорыя:Песні XIX стагоддзя|1898]] [[Катэгорыя:Музычныя творы 1898 года]]» 5122692 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Песні|1898|года}} [[Катэгорыя:Песні паводле гадоў|1898]] [[Катэгорыя:Песні XIX стагоддзя|1898]] [[Катэгорыя:Музычныя творы 1898 года]] 18f1ag5x4q9t4ytg4902ci7sjszj170 14 805579 5122694 2026-04-06T11:39:47Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Commonscat|Wi-Fi}} [[Катэгорыя:Бесправодныя сеткі]] [[Катэгорыя:Доступ у Інтэрнэт]] [[Катэгорыя:IEEE 802]] [[Катэгорыя:Стандарты мабільнай тэлефаніі]]» 5122694 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Wi-Fi}} [[Катэгорыя:Бесправодныя сеткі]] [[Катэгорыя:Доступ у Інтэрнэт]] [[Катэгорыя:IEEE 802]] [[Катэгорыя:Стандарты мабільнай тэлефаніі]] gx1auuo4wksr1gvvur090si4mcr8j8j 14 805580 5122698 2026-04-06T11:46:37Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|Konami}}{{Commonscat|Konami}} [[Катэгорыя:Выдаўцы камп’ютарных гульняў]] [[Катэгорыя:Вытворцы камп’ютарных гульняў Японіі]]» 5122698 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|Konami}}{{Commonscat|Konami}} [[Катэгорыя:Выдаўцы камп’ютарных гульняў]] [[Катэгорыя:Вытворцы камп’ютарных гульняў Японіі]] ludow62xcq09yoljo4er3zotnlpiqem